Full text of "Patrologiae cursus completus ; omnium SS patrum, doctorum scriptorumque ecclesiasticorum"

See other formats



Google 





This 15 a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 


It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 


Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 


Usage guidelines 


Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work 15 expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 


We also ask that you: 


- Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 


- Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 


* Maintain attribution The Google *watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 


- Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book 15 in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 


About Google Book Search 


Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 


athttp://books.google.com/ 








4), à. QUSE 


(1 
1 


PATROLOGLE 


CURSUS COMPLETUS, 


SEU BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA, 


ΜΗΝ SS. PATRUM, DOCTORUM SCRIPTORUMQUE ECCLESIASTICORUM, 


SIVE LATINORUM, SIVE GR £CORUM, 


QUI AB .BVO APOSTOLICO AD ETATEM INNOCENT II ΠΠ (ANN. 1216) PRO LATINIS, 
ET AD CONCILII FLORENTINI TEMPORA (ANN. 1199) PRO GRAECIS FLORUERUNT : 


RECUSIO CHRONOLOGICA 


OMNIUM QUAE EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICAE TRADITIONIS PER QUINDECIM PRIORA 
ECCLESLE SAECULA, 


ΙΟΝΤΑ EDITIONES ACCURA TISSIMAS, INTER 8E CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, PERQUAM DILIGEN« 
TER CASTIGATA ; DISSERTATIONIBUS, COXMENTARIIS VARIISQUE LECTIONIBUS CUNTINENTER II,LUSTRA TA ; OMNIBUS 
üPERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QUA TRIBUS NOVISSIMIS S.ECULIS DEUENTUR ABSOLUTAS, DETECTIS 
&UCTA ; INDICIBUS ORDINARIIS VEL ETIAM ANALYTICIS, SINGULOS SIVE TOMOS, SIVE AUCTORES ALICUJUS 
NOMENT! SUBSEQUENTIBUS, DONATA ; CAPITULIS INTRA IPSUM TEXTUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET TITULIS 
SINGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPERIOREM DISTINGUENTIBUS SUBJECTANQUE MATERIAM SIGNIFI- 
CANTIBUS, ADORNATA ; OPERIBUS CUM DUBII, TUM APOCRYPHIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE IN 
ORDINE AD TRADITIONEM ECCLESIASTICAM POLLENTIDUS, AMPLIFICATA ; 

DUCkNTIS. ET QUADRAGINTA INDICIBUS SUB ONNI RESPECTU, SCILICET, ALPHABETICO, CIIRONOILOGICO, ANALYTICO, 
ANALOUICO, STATISTICO, SYNTHETICO, ETC., RES gr AUCTORES ExIlIDENTIBUS, ITA UT NON SOLUM S1U- 
DiusO , SED ΝΕΟΟΤΙΙ5 IMPLICATO , ET SI FORTE SINT, PIGRIS ETIAM ET IMPERITIS PATEANT OMNES 
SS. PATRES, LOCUPLETATA; SED PILESERTIM DUOBUS DIMENSIS ET GENERALIDUS INDICIDUS, ALTERO 
scu icET [ICERRUM, ουο CONSULTO, QUIDQUID NON SOLUM TALIS TALISVE PATER, VERUM ETIAM 
UNUSQUISQUE PATRUM, ABSQUE ULLA EXCEPTIONE, IN QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT, UNO 
INTUITU CONSPICIATUR ; ALTERO. SCIUPTUILE SACIUE , &x QUO LECTORI COX- 

PERIRE 6ΙΤ ODVIUM QUINAM PATRES ET ιν QUIBUS OPERUM SUORUM LOCIS 
SINGULOS SINGULORUM LIBRORUM SCRAIPTURAE VERSUS, A PRIMO GENESEOS 
USQUE AD NOVISSIMUM APOCALYPSIS, COMMENTATI SINT : 

EDITIO ACCURA TISSIMA, CETERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, 81 PERPENDANTUR CHARACTERUM NITIDITAS,; 
€HARKTA QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, CORRECTIONIS PERFECTIO, OPERUM RECUSONUM TUM VARIETAS 
TUM NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO PATIOLOGI/E DECUISU CONSTANTER 
SIMILIS, PRETII EXIGUITAS, PRESERTIMQUE ISTA COLLECTIO UNA, METIIODICA ET CHRONOLOGICA, 
SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS IIIC ILLIC SrABSORUM, VEL ETIAM 
INEDITORUM, PRIMUM AUTEM IN NOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPERIBUS ET MS5. AD OMNES 
ATATES, LOCOS, LINCUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS , COADUNATORUM, 

ET EX INNUMERIS OPERIBUS TRADITIONEM CATIIOLICAM CONFLANTIBUS, OPUS UNICUM MIRABILITER EFFICIFNTIUM. 


SERIES GIEUECA POSTERIOR, 


IN QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES SCRIPTORESQUE ECCI.ESI GW/EC.E 
AB &YO PHOTIANO USQUE AD CONCILII FLORENTINI TEMPORA, ET AMPLIUS ; 


ACGURANTE J.-P. MIGN E, 
Bibliotheese cleri aniverse, 
SIVE CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTLE ECCLESIASTICAE RAMOS EDITORR. 


3 








PATROLOGIA, AD INSTAR IPSIUS ECCLESIA, IN DUAS PARTES DIVIDITUR, ALIAN NEMPE LATINAM, ALIAM GR/ECO-LATINAM, 
AMDIE PARTES PENE JAM INTEGRE EXARATJE SUNT. LATINA, DUCENTIS ET VIGINTI DUOBUS YOLUMINIBUS MOLE SUA 
STANS, DECEM ET CENTUM SUPRA MILLE FRANCIS VENIT : GR.ECA DUPLIC) EDITIONE ΤΥΡΙ MANDATA EST. PRIOR 
GRAECUM TEXTUM UNA CUM YERSIONE LATINA LATERALI COMILECTITUR, NOYEXQUE ET CENTUM VOLUMIXA , PRO ΡΠΙΝΑ 
SERIE GR.ECA, NON EXCEDIT. POSTERIOR AUTEM VERSIONEN LATINAM TANTUM EXHIBET, (Ρος INTRA QUINQUE ET 
QUINQUAGINTA VOLUMINA RETINETUR. SECUNDA SERIES GILECO-LATINA  SEXAGINTA  VOLUMINA PROBABILITER 
NON SUPERADIT ; DUM HUJUS VERSIO MERE LATINA TRIGINTA VOLUMINIBUS ABSOLVETUR. UNUNQUUDQUE VOLUMEN 
GKECO-LATINUM 0CTO, UNUMQUODQUE MLRE LATINUM QUINQUE FRANCIS SOLUNMODO EMITUR : UTROBIQUE VERO, 
UT PRETI! HUJUS BENEFICIO FRUATUR EX3PTOR, COLLECTIONEM. INTEGRAM, SIVE LATINAM, SIVE GRELECAM COM- 
PARET NECESSE ERIT; SECUB ENIM CUJUSQUE VOLUMINIS AMPLITUDINEM NECNON ET DIFFICULTATES VAIUA PRETIA 
KQUABUNT. ATTAMEN, SI QUIS EHAT INTEGRE ET SEORSIM COLLECTIONEM  GILECO-LATINAM, VEL EAMDEM EX 
«Ν ΕΟΟ LATINE VERSAM, TUM QUODQUE VOLUMEN PRO NOVEM VEL PRO SEX FRANCIS SOLUM OBTINEUIT. 18T/& CON» 
DITIONES FUTURIS PATROLOGI.E SERIERUS APPLICANTUR, S! TEMPUS EAS TYPIS MANDANDI NON NODIS DEEST. 


΄ ——— αμα νου 
PATROLOGIS GRAECE TOMUS CXXX. 
EUTHYMIUS ZIGABENUS. 
——HURNR erm 


EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM, 


JN VIA DICTA THIBAUD. OLIM D'AMBOISE, ΡΠΟΡΕ PORTAM LUTETIAE PARISIORUM V 
D'ENFER NOMINATAM, SEU PETIT-MONTROUGE, NUNC VERO INTRA MOENIA PAIUSINA. 


1865 





TRADITIO CATHOLICA. 


SAECULUM XII. ANNUS 1199. 


EYOYMIOY 


TOY ZICTABHNOY 
ΤΑ ΕΥΡΙΣΚΟΜΕΝΑ ΠΑΝΤΑ. 


EUTHYMII. 


ZYIGABENI | 


OPERA QUJE REPERIRI POTUERUNT OMNIA 


JUXTA VARIAS EDITIONES 


LIPSIENSEM NEMPE CHRIST. FRID. MATTH.EI, ANTHIMI TERGOBYSTEN 
SEM, ANT. BONGIOVANNI VENETAM, NICOLAI FOGGINII ROMANAM, 


TEPIS RBPETITA, 


ACCURANTE ET DENUO RECOGNOSCENTE J.-P. MIGNE, 


ντα NEGIE GLBRI ONIUVERSAE 
IRBLIOTENG R W n , 


CURSUUM COMPLETORUM IN SINGUBOS SCIENTLE ECCLES:ASTICUS Ἀλκος. EDIVORP.. 


"9 . e ο oh - EN 
TOMUS TERTI]US. 
———— Áuu»o9-9-9-A A m————————— 


YENRUNT QUATUOR VOLUMINA Á2 FRANCIS GALLICIS. 


EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM, 


THIBAUD. OLIM D'AMBOISE, PROPE PORTAM LUTETIA PARISIORUM VULGO 
IN D'ENFER NOMINATAM, SEU PETIT-MONTROUGE, NUNC VERO INTRA MUENIA PARISINA. 


1865 


TRADITIO CATHOLICA. 


- SAECULUM XII, ANNUS 1192. 


ELENCHUS 


AUCTORUM ET OPERUM QUI IN HOC TOMO CXXX CONTINENTUR 


' EUTHYMIUS ZIGABENUS. - 


Panoplia dogmatica ad Alexium Comnenum , Grece ex editione Tergobystensi 
anni 1610, cum supplementis Chr. Frid. Matthei et Frid, Sylburgii ; Latine 
ex interpretatione Francisci Zini, a nobis, ubi opus fuit, suppleta. col. 9 


Parisiis, — Ex Typis J.-P. ΜΙΟΝΕ 





ΠΑΝΟΠΛΙΑ AOI'MATIKH 


AAEZIOY ΒΑΣΙΛΕΩΣ TOY KOMNHNOY, * 


DEPIEXOYZA EN ΣΥΝΟΥΕΙ 


TA ΤΟΙΣ ΜΑΚΛΡΙΟΙΣ ΚΑΙ ΘΕΟΦΟΡΟΙΣ ΠΑΤΡΑΣΙ ZYTTPAOENTA, EIZ ΤΑΞΙΝ ΔΕ ΚΑΙ AIEZKEMMENHN 
ΑΡΜΟΝΙΑΝ ΠΑΡΑ ΕΥΘΥΜΙΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ TOY 2ΙΓΑΔΗΝΟΥ ΤΕΘΕΝΤΑ 


Ἐπὶ ἀγατροπῇ xal καταφθορᾷ τῶν δυσσεδεσεάτων δογμάτων τε καὶ διδαγμάτων τῶν ἀθέων 
αἱρεσιαρχῶν, τῶν xaxác κατὰ τῆς ἱερᾶς αὐτῶν θεο.Ίογίας Avttqcárctur, 


Ἀφιερωθεῖσα 


Ἑπὶ τοῦ εὐσεδεστάτου, ὑψηλοτάτον, καὶ θεοστέπτου αὐθέντου xai ἠἡγεμόνος πάσης Οὐγγροθλαχίας χυρίονυ 
xupíeu Ἰωάννου Κωνσταντίνου Μπασσαράμπα Βοεόόδα του Μπραγκοθάνον, 


Te ἐκλαμπροτάτφ xal σοφωτάτφ vi αὐτοῦ χνρίῳ χνρίφ Στεφάνφψ ὮἈΒοεθόδᾳ 
τῷ Μπραγχοδάνῳ, 


Παρὰ τοῦ πανιερωτάτον xal λογιωτάτου µητροπολίτου Δρύστρας χυρίου κυρίου ᾿Ἀθανασίου, 
"e Q0 καὶ τοῖς ἀναλώμασι νῦν κρῶτον τετύκωται 


Hxpà τῷ πανιερωτάτῳ, λογιωτάτφ xal icd udi tonodérg Οὐγηροδλαχίας χνρίῳ ανρίῳ ᾿Ανθίμῳ, 
τφ ρίας, 


ἘΕπιμεείᾳ xal διορθώσἓει Μητροφάνους ἱερομονάχου Γρηγορᾶ τοῦ ἐκ Δωδώνης. 
Ἐν τῇ ἁγιωτάτῃ Μητροπόλει $2 dv τῷ τῆς Οὐγγροδλαχίας Τεογοδύστῳ, 


'Ev ἔτει ἀπὸ θεοχονίας χιλιοστῷ ἑπταχοσιοστῷ δεχάτῳ, χατὰ uia Μαϊΐον *. 


———— ÉD. Q «M 


Πρὸς τὸν ἑκαμπρότατον, εὑσεδέστατον xal γαληνότατον αὐθέγτην, xal ἠἡγεμόνα πάσης 
ΟὐΥΤροόΛαχίας Κύριον, Κύριο», 
Ἱωάνγην Κωγσταντῖνον Βασὐαράδαν Βοεδόδαν τὸν ἩΜπραγκοδᾶνον. 


Ἡγεμόνων χλέος, εὐσεδέων αὔχημά γε θεῖον, 
Κωνσταντῖνε Μυσῶν χοίρανε, φρουρὲ νόµων 
Αντιωπῆσαί vu τίςποτε elc ἀρεταῖς περ bxdvot ; 
06 Ert πᾶν ἀτρεχῶς εἰς φάος ἦλθε χαλόν. 
Εἰς ἑτέων ἀμέλει σε Gebc φρουροίη ἑλίξεις 
Θώχῳ εἰν σφετέρῳ Ιδρυμένον πολέας. 
ΑΝΤΩΝΙΟΣ 6 διδάσκαλος τῆς àv Κωνσταντινουπόλει 
σχολῆς ': xa λογοθέτης Υενικοῦ τῆς Μεγάλης 
χλησίας. 


Ez Chr. Frid. Matthei Proleg. ad Euthymium in Eveng. 


* Codices Mosquenses Panoplie dogmatica recensuit Christiunus Fridericus Matthei in Praefatione ad 
Euthymii Commentarios in Evangelia et supplementa quedam addidit. Hanc recensionem subjicimus ; 
supplementa autem, indicato fonte, suo loco reponemus. , 
De codice 1, seu typographei synodalis X, membra- A πιπτέτω φθόνος, quz eidem Euthymio tribuuntur. 

naceo, sec. xi, in-fol. Post ista in cod. fol. 5 et 4 legitur Index libri, 

Incipit codex a versibus, 'H βίδλος αὕτη τοῦ — Quem bic reddidi, 
κρατίστου δεσπότου usque ad ἁπτοήτως Σξίτω. Hi — Tüv δύο βιδἐίων εῆς δογµατικῆς πανοπ.λίας τὸ 


δα. 


versus leguntur in edit. Tergobyst. p. 7, 8 (col. 18), πρῶτον. 

ibique Euthymio tribuuntur. Hic vero in codice in TitAo: τοῦ πρὠτου Bu&Alov ἔνδεκα. 

margine a manu prima legitur τοῦ Παμφίλου,ιάο Προοίμιον κατὰ Ἐπικουρείων: ἔτι κατὰ τῶν αὐ- 

quo infra monetur. τῶν ' ἔτι κατὰ τῶν αὐτῶν κατὰ τῶν dur 
Post ista legitur, Πρόγραμμα βίδλου — Άμφιε- Ἑ 11ήνων "ἔτι κατὰ τῶν αὐτῶν - ἔτι καεὰ τῶν 

σµένους. Vide edit. p. 8. Hi versus in codice tri- αὐτῶν * ὅτι κατὰ τῶν.αὐτῶ». 

buuntur Euthymio monacho. TítAoc πρῶτος * συ. λογιστικἡ «ἀπόδειξις, ὅτι εἷς 
Deinceps, ut in edito, legitur, 'Q; ηὐδόχησεν ἐστι θεὺς, καὶ ὅτι xal Λόγον ἔχει ὁιοούσιον 

PaATROL. GR. CXXX. . 1 


Y 


« Pd 


1! 





EUTIIYMII ZIGABENI 





12 





10 EKAAMIIP)TATO ΚΑΙ 'ENSOZOTATO KYTP19 
Itsgárg Bo09 τῷ Μπριγχοέώνῳ. 


ΠΠ) μοι xaX δ)1παρσιτΛτων yozór) λάσιν τῖν 


περὶ “αυτην. την ῥίβ)ον σπουδὴν οἴσειν αχιφά ενος, 


ἐπ ϱ2λόμη μετὰ προθυμία: τῷ ἐν /ειρέµατι. TX μὲν γάρ µοι tre πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς ógto aim; ἀ ἅπης, 


TAS. διὰ τούτου 65 παρασ/ήµενος ἔσυμαι τοὔργου, o1; ἔ{ω τλότους εὖ ὁδρῶ,, οὐκ ἐφιχνουμένςς uot 


ee 


ν 


τῇ 


Er Chr. Frid. Mutthgi Proleg. ad Futhymium in Etcnj. 


abrq, xad Hyeshga üC[uoloc, ἄπει, εἰσὶν ὁ Yide 


xti T6 [Irsipna τὸ üyior. 

Tt. [/. Hep Πρὸς xai Του καὶ ἁγίευ Hreó- 
ftro , ια εκάρη ἅμα χα’ ἡ)ωμέγη 0&o- 
Ao yíau. 

Tir. /. IIo Qeon weivióoc , τοι πε ὶ βεότητος. 
AnAor CU, ὅτι d Φε kii, n θε τητα, T) τὴ 
rior . dlc κα) áa(ofieplemroc, τὰς τρεῖς 
ὑποσταάσκις τῆς μιάς Οεότητες λένε, τῇ 
pig τούτων προσηγορ΄α. 

Tíc. CU. Περὶ τοῦ áxacdduator εἶναι τὴν θείαν 

ο ὐσιρ., 

Tir. κ’, Πρ) θηωφυμίας. 

Tier. c'. Hep τῆς 0slug δηΙουργ/ης. 

Tíe. C. Hep τὴς θε/ς éverüportilceoc. 

Tit. w'. Kará 'ECpactor. 

Jr. U. Kati δίµωρος τοῦ Σδαμµαρέως, κατὰ 
Μαμκίωρος τοῦ {ωτικοῦ, καὶ τοῦ Ιέρσου 
Mártrroc, xal τῶν Meriyaiur. 

Tir. i'. Kucét Xa^g A. uui cov, 

Je, ia^ Kurá Γεια ῶ» τε xal Εὐνομιανῶν. 
lost hune. ludicem leguntur. versus Auonyinii, 

quos, quia in edito nou legantur, hic asciipsi. 

ll 31a: βασιλεὺς τῶν σοφῶν συνθεὶς λόγους, 

Tov τις παλαιᾶς xal νέας µυστηπόλων, 

Ἠλρασεν, ἑστήριφε τοὺς Χλονουμένους, 

τε στόμισε τὰ στίγη τῶν φληνά ων, 

Tov ὡς ἀληθῶς ὑποφητῶν βελίαρ, 

Δόνουν πρωτ.ίνων ἐκ Ucorpà,qmv Μίθλων, 

Καὶ συµπεραίνω, ἀσφάλειαν δογμάτων. 

Καὶ νῦν βασιλεὺς εὐσεθὴς:, οὐ συγγράφων. 

Μάλλον óX Guy /ράρηυσιν οὐ χεχρηµένος, 

Ἁλλ αὑτὸς αὐχὼν καρδίας tv πυξίδι, 

ΛΊγὸους ἀκιιθεῖς τῶν σοφῶν θσηγόρων, 

Ἐν xal πᾶν ἆλλο τών ἀγαθώὼν, πλουσίως 

Ἡ νκῆν τ: ras xal φρενῶν χεύθει Μά0ε:, 

Ka τοῖς συνοῦ»ι χαθιχάστην ἐχφέρων, 

lal διὰ τούτων τους μαχρὰν, τοὺς ἐγγύθεν, 

Ὄρθα {ρονεῖν vs μυσταγωγών xal λέχειν, 

"Ev χείλος ἀνέδειξς τοὺς ἑνὸς φ.λου, 

Ω.1, ὀύγμα rdv ἔχφυλον ὡς ποδῥωτάτω, 

Kat ó iav εισφρήσασαν ἐς ἀλλοθρόων. 

"Exelvov, ὃστίς, ἡ γραρὴ δείχνυσί σοι, 

Ka: τοῦτον, ὅστις, ἐς duy λόγων μάθε, 

Ἠαλαιολόγος Άνδρό κος (a) αὐτᾶναξ, 

0» γνῶσις ἀσύγκριτος εἰς ta πρακτέα, 

Ον γλὠττα θαυμάσιος εἰς τὰ λεχτία, 

"Uv ἀγλαίΐνει των τρόπων 1j {ρηαιότης, 

Ὃν ἀρεταὶ χκοσμοῦσιν ὑπὶρ v6 στέφος, 

Ὃν, σννελὼν t'as, χαλὼν ἑστία, 

Νάὶ ttv χαρίτων εὐπρ.πὴ, συνοιχ-α. 

Αλλὰ euaatto: τοῦτην el; μακροὺς χοὀνους 

'U τῶν ἀγαθών παρ χεὺς τε καὶ clas, 

Nai συ νλαττος tov πέφιλημενον γόνου, 

là» Miganá, ὀρέίομα τη, οχυπτουγχίας, 

Viv iS. ἁπασἒν &aa viv χρατανχίας. 

lv» à2p nay ὄντως ἐλπιδα Dopaióx;, 

ως Ósqa πατρὸ», ἁθλομων U, Tiu γράφει, 
ὁ «a llatgp ἀγαθὸν παννζὼν ἅπαν. 

παν μὲ. ασ ἢ ση 96 τουδὸν ουν Ρίου, 


(6) Anmdronieum 1 iute.lizit. Memoratur etiam Andro- 
hic Hj olus Macbaet. Euc.unt, qui episaregtur Esth 
Muwt Sjuuaseur [usse Audecuice Junert. Vide. Fabric. 


T£v 2a25.&íav οὐρανῶν Gor, λάχος, 
Καὶ συναριθµήσε ε ἁγίων στίφει. 


Α 


lost ista fol. 5, p. 9, in codice exhibentur pictze 
imagines variorum Patrum iu fundo aureo cum 
inscriptione Pamphili, cujus nomen in mz:gine 
legitur. I-ta autem. εἰ reliqua iuscriptiones, de 
quibus mox dico, script: sunt minio et litter:s 
quadratis. 

Sanctorum. imagiues ita deinceps sequuntur : 
extremus ad manum sinistram stat. Daumiascents, 
post quem continuo stant. Maximus, Clirysoston us, 
Cyrillus, Gregorius Theologus, Gregorius Nysse- 
nus, Basilius, AUianasius, et extremus in. margine 
ad manum dextram Dionysius, qui quasi dux est, 
proximusque Alexio imperatori , qui iti pagina se- 
quenti pictus cst. 

Epigrawma ita δε babet (sermo spectat ad. iui- 
peraiorem) : 

E^ σοι γένοιτο τῆς σοφῆς εΦουλίας. 
Πολλη 40pt; σοι πρὸς 8:00 στεριφόρε, 
'AvU' ὧν συνᾶξας ὧδε τοὺς ἡμῶν λό ους, 
Ἐχεί 3vvay07; παγγενεὶ σεσωσµέἑνος. 


Post ista fol, 6, p. {, est imago Christi οἱ Alexii 
Comueni cum hoc titulo. 
Ὑμεῖς μὲν ἑσπείρατε, σεπτοὶ Πατέρες, 
Ἠγὼ δὲ συνέλεξα τοὺς ὑμῶν χόπους, 
Αμ’ ἐχδυσωπῶν xal τὸ φῶς ὑμῶν ἔχειν, 
Ὡς συγχομισθώ πρὸς μονὰς οὐρχνίους. 


Fol. 6, p. 2, exhihetur Alexius stans ante Cari- 
sium sedentem in solio. lascriptio liaec. est : 


10320: βασιλεῖς elpyásavto δυνάµει 

Σὺ δὲ ὑπερῆρας πάντας ἔργῳ xal λόγω. 
Ἡ παγκρατής µου δεξιά σε αρατύνει, 
Ἔκτεινε (b), βασιλεὺς, κῶν αἰωνίως. 


c Pos ista fol. 7 legitur προοίμιον. Καὶ τάντα 
μὲν τὰ χατορώματα usque ad χαταρτίσωιεν τὸ 
ἡμέτεβον, ubi primus Litulus incipit. Vide edit. 


Ig. 

ja, αμ deinceps leguntur in codice , quaque 
cuif edito conveuiunt, silentio pratermisi, notaiis 
tantum iis in. quibus est. dissimilitudo coJicis et 
editionis Grecs. 

Fol. v, pag. 1, col. b editionis, inter, ἁλλὰ 
χαὶ Ἀύριος τὸ WXvtUupài ἐστιν eb ἐπὶ της ἁγίας 
Τριάδο,, addit codex duo luca, qua desunt. eraut 
in codice ejusdem bibliothecae num. 15 b, de quo 
mox exposui. 

Primus locus est Athanasii, quem hlc eubjeci. 
ludice habei : δει περὶ Ι)αερὸς καὶ Yloo καὶ 
diov γεύματος, δια. εκριωένη ἅμα xal ἡλωιιένὴ 
θεοιἰογέω τοῦ μα; ἁίοι; Αὐαναῦιεὺ, xul ó d 
Aéqevcur αἱ θειαι l'pazal 3441 cco Πατρὲς, tac- 
td φωσι πε «adl περὶ τοῦ icc καὶ αερὶ τοῦ 
ἁγίου lHlrsóputoc, δεικ) ὑουσα. µια) tur. ἐν τοῖς 
τρισὲ osctita. 

περ iiiv 6 Παττρ π) πο ο τὰ πάντα, ifw3:v. 
Locas «χδιαά infra qcol. 49; e re;iome im. erpretatie- 


BiN. Grec. τους VM. p. 473, 0:6 (supra, 05Ρ. Euthgmii 
tem. E (αν). 


(^) luec τὸν βίον. 
^, 


13 PANOPLIA DOGMATICA. E! 
δυνάμεως συμθάλλεσθαι τούτοις, οἷς Υε τυγχάνω βουλόμενυς. Οὐδὲ γὰρ 241103 y' ἁπαραιτήτως ài τὴν πρὸς 
τὸ υὐμόφυλον ἀγάπην εἱἰσπραττόμξενος, ἥτις Oh µόνη ἡ ὀφειλῆ τέλος οὐ ἐπίσταται, ὄσωπερ ἁποδίδοτα, μᾶλ- 
ον ὀφειλομένη, xal μαχαριστοὺς ἁἀποφαίνουσα τοὺς περὶ ταύτην πονοῦντατ. Τὰ δὲ xal mala:Xv εὐχὴν 
τὠγμένην po: πρὸς θεὸν bv καιρῷ λύσει τὸ πόνηµα, Eo! oT; δῇ καὶ τὴν ὑμετέραν ἐχλαμπρότητα, ἔχλαμ. 
ττοότατε, xal θεοσεδέστατε χύριε Στέφανς Μπραγκοθᾶνε, υἱὲ Ev π'εῦματι περιπόθητε τῆς ἡμῶν ταπεινό- 
«5:0; , δωρησάμενος ἔσομαι, δώρῳ, ὥς Υ ἐμαυτὸν πείθω, ἄγ:ν χεχαρ.σμένῳ. TUS ἂν ἄλλο σου τῇ 
υἱικῇ διαθέσει προσενέγχοιµι θυµηρέστερον, fj τῇ θεοφιλεῖ, xal εὖσ:6ξῖ προα ρίσει προσφιλἑστερόν τε ἅμα 
xat χαταλληλότερον; Tiv δ᾽ ἂν ἑτέρῳ uot. τὴν πρὸς θεὸν εὐχὴν ἀφοσιωταίμην χρείττονι, ναὶ δη καὶ τή» πρὸς 
τοὺς ἁδελφοὺς ἀγάπην χαταφανῃη ποιησαΐµην ἢ ταύτην ei; φῶς ἀγαγὼν, χαὶ xov» ἅπασι ποιησά ενος τὴν 
ὁ,τσιµωτάτην βίθλον, Δογματικὴν Πανοπ.ἰίαγ οὔσάν τε xal προσφυέστατα χεχλη ένην, κατὰ δὲ τῆς αἱρᾳ- 
v xn; χαὶ ἀντιβέου παρστάκεως ἀγωνιζομένην; Τοῦτο Υὰρ αὐτῇ fj ὑπόθεσις, ὡς αὐτὴ τρ]αναφωνεῖ ix 
1:240: lov ἡ ὑπόσχεσις, παριστῶσα τῆς βίδλου τὴν τιµιό-ητα. "τες ἐχπεπύνητο μὲν πάλα: ἐπὶ τῶν ᾿Αλε- 
Elio Κομνηνοῦ τοῦ αὐτοχράτορος χρόνων, μοναχῷ τινι, ᾧπερ Εὐθύμιος Ζυγαδηνὸς ἡ χλῆσις, ἐπιτάγματι τοῦ 
ατνιχαῦτα τοῖς οἵασι τῆς Ῥωμαϊκῆς ἀρχῆς ἐφεδρεύοντος, τοῦ προῤῥηθέντος φημὶ κυροῦ Αλεξίου, ἀνδρὶ τοῖς 
xaz' ἐχεῖνο χρόνου δι ἀρετῆν, χαὶ την ἄλλην τοῦ τρόπου λαμπρότητα γνωρίμῳ, ἀλλὰ καὶ τῇ θύραθεν oj 
ἅττον σεμνυνομένῳ παιδείχ, ῥητορικῆς τὲ οὐχ ἀμελετήτως ἔχοντι * θξολογίαν δὲ, 027) περὶ τὰ τῆς εὐσεδείας 
ἐνασχολεῖται δόγματα, χαλῶς ἐξηχριδωχότι, καὶ τοῖς ὑπὲρ εὐσεδείας ἀγῶσιν ἐναμθρυνομένῳ, ὧν δὴ πλείους 
παφάγειν ἀπειπάμενοι μάρτυρας, ἀξιό(ρεων elg πίστιν τοῦ λόγου ἀποχρῆν ἡγησάμεθα αὐτὴν την φιλτάτην 
τοῦ αὑτοχράτορος ἁλεξίου θυγατέρα, "Avvav φημὶ τὴν Κομνηνὴν , fioc; ἐν τῷ xav' αὐτὴ» Ἱστοριχῷ ὑπομνί- 
ματι ταῦτα προσμαρτύρετα: τἀνδρὶ, ἁπαίνους οὐχ ὀλίγους αὐτῷ ἐπιμετροῦσα, xat αὐτ.ν δὴ τὸν αὐτοχρά- 
τορα, ἀπολεξάμενον δηλονότι τὸ πόνηµα, ἀποφαινομένη ἐπιθεῖναι τῇ βίδλῳ, ἤδη xat' ἐπιταγὴν αὐτοῦ ἔδειρ- 
γασμένη τὴν χλῆσ.ν, Δογματικὴν zavoz (ar, προσειρηµένην εἰκότως. Ἐνίστησ, Υάρ τοι ἓν ταύτῃ, χα) 
σὺν Bep συναι.ομένῳ χαρτερὰν συῤῥήγννσι πρὸς τη» τῶν αἱρετιχῶν φάλαγγα µάχην, καὶ τούτους γενναίως 
µάλα τροποῦται τῇ παντευχἰᾳ τῶν Ἰόγων, ἣν kx πάντων τῶν τῆς ᾿Ανατολικῆς Ἐκκλησίας θεοφόρων Πατέὲ- 
po áp:3:a αννερανισάµενος ὁ τῆς ὁσίας µνήµης Πατῃρ Σχεῖνος ἐχαλκεύσατο, xal πολλῷ πόνῳ μετὰ τοῦ 
πνεύματος ἐξυφηνάμενος, τοῖς τῆς εὐσεδείας προῦθετο στρατιώταις, ἐπαλείφων αὐτοὺς xal ἑξοπλίζων διὰ 
ςχύττς κατὰ τῶν ἀντεπάλων τῆς πίστεως , τοῖς ὑπὲρ τοῦ θεοῦ πολεμοῦσιν αὐτὴν τὴν θείαν χεῖρα συνεργχὸν 
καὶ συναχωνιζοµένην ἐπαγγελλόμενος, καὶ θαῤῥεῖν πρὸς τὸν ἀγῶνα διακελευόµενος μετὰ τοσούτων ὑποδυο- 
μένοις τὸν ὑπὲρ εὔσεδείας πόλεµον. Ἐλελήθει μέντοι γε τέως, χαὶ ἓν ἀφανεῖ που χειµένη ἡγνοεῖτο παρ) 
ἀξίαν ἡ οὕτω χρησίµη τε xaX παγχάλη πραγματεία , οὐχ οἵδ ὅπως ὁ θησαυρὺς «f; Ἐχχκλησίας ἁμελγθεῖσὰ 
τε xal παροραθεῖσα, καὶ την ἑσχάτην ἀλειλοῦσα καταφθορὰν, ἣν µή τις φθὰς τῆς τοῦ Πανδαμάτορος ἔξαρ- 
πάσειε ῥύμηῆς, xal ἀνασώσηται τὴν ὀλίγου δεῖν ἐξίτηλον γεγονυῖαν ἀρίστην Χριστιανῶν παισὶ Πανόπλίαν. 
'Av0" ὧν οἷς περ φθὰς εἰρήχειν κινούμενος, τὴν δυνατὴν τέως κατεθέµην σπουδην ὅπως τύποις ἐχδοθὲ» 
τουτὶ τὸ πολυωφελέστατον πόνηµα, προῖχα τοῖς ὀρθοδοξίας τροφίµοις διαδοθῇ εἰς ἀσράλειαν μὲν καὶ ἆπο- 
τροπὴν τῆς ἀπὸ τῶν αἱρέσεων λύμης, εἰς μνημόσυνον δὲ τῆς ἐμῆς ταπεινότητο», xal τῷ χοινῷ τῆς Ἐκκλη- 
σίας πλτρώμµατ: ἡ παντευχία τῆς τῶν εὐαγῶν τῆς καθ) ἡμᾶς Ἐχχλησίας Πατέρων διδασχαλίας χορηγηθῇ, 
ἵνα τοῖς αἱρουμένοις ἀντικαθίστασθαι πρὸς τοὺς ἑτεροδοξοῦντας ῥᾳστώνη en mob; τὴν ἐχπλήρωσιν τοῦ βου- 
λήματος, οἷον ἐξ ἱεροῦ τινος ταµιςίου τὰ xac πάσης αἱρετικῆς χαχοµυθίας ἀντίδοτα προφέρονσι, xat ἐς 
ἑτοίμου ἁποχρωμένοις πρὸς ἄμνναν. OU γὰρ κατὰ τὴν µυθιχἠν Ἡφαίστου ᾿Αχιλλεῖ πονηθεῖσαν ἀστίδα, ἀλλ' 
οὐρανοχάλκευτον πανοπλίαν κατὰ πάτης αἱρετικῆς xaxovola; ἡ προχειµένη βίδλος προτίθησι, xat ἀήττητου 
ἀποφαίνει τὺν µετ αὐτῆς χατὰ τῶν ἀντιθέων λήρων στρατευόµενον, 
Ez Chr. Frid. Mathai Proleg. ad Euthymium in Evang. 
nis Francisci Zini, apud quem jam Latine lege- A TITAOZ [Ιθ'. 
batur. Ἀατὰ ΑἉ]γοητῶν, Asyortor dyrosir τὸν Ylór xal 


"Ez περὶ Πατρὸς xal Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος θεὸν τὴν ἡμέραν xal ὥραν τῆς παγκοσμίου 
His πο ἅμα xal ἡνκωμένη 0&0 Aoría CurceA&lac , ὡς éAdeto cov Ιατρός. Tov pa- 


τοῦ ugyü.lov Βασιλείου, ἐκ τοῦ «Ἰόγου τοῦ 14ου Βασιλείου. 


περὶ πίστεως. 
Δια ὧν τὰ σύμπαντα ad καὶ µηδένα xa:phv 
ἡμᾶς Po a ndvttv. Vide infr& col. 53. 
Seguuniur scholia. nonnulla ad. Graecum textum 
qua suo loco addidimus. 
De codice 9 seu bibliotheca ejusdem XV b, [οἱ., in 
charta  bombgcina. 


]u hoc codice multa omissa sunt, qua» leguntur 
.n editione, mulia item addita, qux curiosius tra- 
etanda sunt a futuro editore, Est autem hic codex 
ideo notabilis, quod tres titulos habet, qui in ple- 
yisque «codicibus Gracis desuul, nimirum titulum 
XIX, titulum XX et titulum XXVIH. Horum  ulti- 
nius est xarà Σαραχηνῶν, qui separatim (a) jam 
est editus. Titulum: autein. XIX. eti. XX hic 
ascripsimus. 


(a) Yide Fabr. Bi5l. Grec., ubi supra. 


Εἰς τὴν γνῶσιν πάντων, et cee'era que vide in textu 
ad titulum XIX. 


Tov pusyd.lov Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου, ἐκ toU 
περὶ Yiou δευτέρυυ «Ἰόγου. 


Δέχατόν ἐστιν αὐτοῖς fj ἄγνοια ad πλὴν τῆς πρώ- 

tre φύσεως. Vide ad eumdem titulum. 
Tov ἁγίου Kvpi-Alov. 

El γὰρ τὰ ἑσόμενα πάντα ad «xi γνῶσιν τῶν 

ἑσομένων. Vide ivid. 
ΤΙΤΛΟΣ k'. 
Κατὰ ἈἉριγένους. 
᾽Ασώματον πρὸ τῆς παραθάσεως ad δ.ὸ καὶ iv- 


D ταῦθα τὰ περὶ αὐτοῦ τέθε:ται. Vide in textu ad. 6 


tulum XX. 


1’ EUTHYMII ZIGABENI 16 


Τὸ τοιοῦτο τοιγαρλῶν xal τηλικοῦτο τῆς εὐσεδείας χειμήλιον τίνι δ᾽ ἂν ἑτέρῳ προσφωνῄσαιµι δικαιότερον , 
ἐκλαμπρότατς, καὶ μεγαλεπιρανέστατε χύριε Στέφανε Μπραγκχοθᾶνε, πατρὸς ἀγαθοῦ χρηστὸν γέννημα, xol 
τῆς ἐχείνου ἀρετῆς xal χρηστότητος ἐχμαχεῖον , xal Υνήσιον ἁποσφράγισμεα, 1 τῇ σῇ ἐχλαμπρότητι, Ἶτις 
πάσαν μὲν τὴν ἔξω λαμπρότητα, τὴν ἀπὸ τοῦ θεοστέπτου κράτους τοῦ ἐκ)αμπροτάτου xai γαληνοτᾶτου 
πατρός σου χυρίου κυρίου Ἰωάννου Κωνσταντίνου Ἡασσαράδα 60:60653 xaX ἠγεμόνος πάσης Οὐγγροθλα 
χίας ἐπιῤῥέουσαν, καὶ ἀφθόνως μετοχετευαμένην, μιχρὸν xal ἀσθενὲς πρός ye τὴν ἀχροτάτην εὐδοξίαν σὺν 
τῷ ἀληθεῖ λόγῳ ἠγησαμένη, xat τοῖς ἁγεννέσι μᾶλλον οἱηθεῖσα προσήχειν ἀλλοτρίοις χαλοῖς σεμνύνεσθαι, 
xai ἁπορίᾳ οἰχείων πρὸς τὴν τῶν Πατέρων, ὡς πρὸς τὸ νόθον, καὶ τεχνητὸν ἔρευθο; αἱ τοῦ ἐμφύτου χηρ:ύ- 
ουσαι, χαταφεύχειν ἀρετὴν, xat λαμπρότητα, οὕτως ἑαυτὴν ἐξεπόνησε καὶ διεχόσµησε πάσῃ μὲν ἀρετης 
ibiq, πάσῃ δὲ πα:δεἰᾳ καὶ (ὡς συνελόντι πᾶσιν, olg χοσμεῖσθαι καὶ οἷς ὁ ἀληθὴς χαρακτηρἰζεσθαι πέφυχεν 
ἄνθρωπος, ὥστε ἄγαλμα δή τι τῆς ἀρετῆῃῆς ἕμπνουν, xal ἀγαθοῦ παντὸς ἔμβιον ἄγαλμα πρόχειται. 'AvO' 
ὅτου xal τὸ μὲν αὐτῆς σῶμα οἱ Μυσίας ópox περιειλήφασι, τὸ δὲ τῆς ἀρετῆς xol κἀλοχαγαθίας χλέος πε- 
ριθεῖ τὴν Og! ἥλιον, καὶ περιηχεῖ τοῖς ἐπαίνοις τῆς σοφωτάτης σου ἐκλαμπρότητος. τις àv τηλικαύτῃ 
ἀφθονίᾳ τῶν ἔξω, xal εὑῤῥοίᾳ πραγμάτων οὐ παρεῖδεν ἑαυτὴν ὑποσυρομένην εἰς & πέφυκεν ἐλεεινῶς ὑφέ]- 
χειν ἐξυθρίζων ὁ πλοῦτος, ἀλλά γενναίῳ xat ἑῤῥωμένῳ φρονήματι ὅλη Υ᾿ ὑπεράνω τῆς xat' αὐτὸν βίας ve- 
νοµένη, εἰς σχέψιν ἑαυτὴν χαθῆχδ, xal δ.ηχριδώσατο νουνεχῶς ἅστα χοσμεῖν οἵδε τὸν ἄνθρωπον. Διὸ Ci) 
παιδείᾳ cautby ἐκ νέου τῇ ἐλευθερίῳ ὑποθαλὼν, διττὴν ἐχεῖθεν τῇ σαντοῦ φυχῇ πηγὴν ἐφειλχύσω, τοῖς 9c 
κατὰ θεωρίαν καὶ τοῖς ἐν πράξει χαλῶς ἑνησχολημένος. Aib καὶ εὐδοχιμεῖς μὲν bv συνεδρίῳ σοφῶν, οἷς συν- 
διηµερεύειν χαὶ συμπαννυχίζειν τὰ πλεῖστα φιλεῖς, ὅσου τῆς πρὸς φιλοσοφίαν οἰκειώσεως ξεῖγμα λαμπρό- 
πατον, ὁπότε τοῖς ὁμοίοις χαίρειν Exaatov τοῖς σοφοῖς γνωµατεύεται, αὔξεις δὲ διὰ σαυτοῦ τὸν χατάλογον τῶν 
κατὰ τὴν bv πράξει ἀρετὴν εὐδοχίμων, εὐαρίθμων ἄγαν φέρων τὰ δεύτερα, xal τοῖς πρωτεύουσι xav. ἐχείντν 
διαμιλλώµενος, ὥστε µε οὐκ εἰς µαχράν σε πάντας ἑᾶται κατόπιν τῇ δόξῃ τῶν κατορθουµένων θαῤῥοῦντα 
διατείνεσθαι, εἴγε τὰ φθάσαντα τῶν ἑσομένων ἀσφαλέστατα τεκμήρια méguxsv. ᾽Α)λὰ τούτων μὲν ἄλλοι, 
x«i el; ἔργον ἐγχώμια πλέχειν τοὺς ἑπαίνους φιλοτεχνούντων. Ἐγὼ δ᾽ ὃ τῆς ὑμετέρας ἑνδοξότητος διαγε- 
ῥόντως ἀποδέχομαί τε xal ἄγαμαι σιγῇ παραδραμεῖν οὐκ ἀνέχομαι, ἀλλὰ xal ὡς ἔχω δυνάµεως ἕως ὑπὲρ 
γῆς εἴην ὃ,αθρυλλῶν xal χηρύττων µετά γε θαύματος οὗ παύσομαι. Πῶς γὰρ οὐκ ἂν λήθην 3) «φθόνον 
ὄφλω δικαίως, ὃ Υε διὰ πλείστων πέπεισµαι μὴ προτιθεὶς, μηδὲ δηµοσιεύων, ἀποστερῶν δὲ τῇ ἀχαίρῳ atyf) 
τῆς ἐκ τούτου ὠφελείας τοὺς Υε εὐγνώμονας, οἷς ὑπέχχαυμα γίγνεσθαι φιλοῦσι πρὸς τὰ βελτίω τῶν ἀγαθῶν 
ἔργων οἱ ἔπαινοι; El δὲ τὰ τῶν ἄλλων σπινθῆρος χρείαν αυµδάλλοιτο, πῶς οὐχὶ πυρσὸν ἐν αὐτοῖς ἀρετῆς 
ἀναχαύσει τοῦ bv σοὶ κατ’ ἐξοχὴν ἑνυπάρχοντὸς τὸ διηγημα; Οὗπερ οὐδένας οἷμαί y' ἐς τόδε διατελεῖν ἂνη- 
χόους, πλὴν εἰ µή τις εἴη ἀνέραστος τῶν χαλῶν καὶ ὀλίγωρος. Τίνα γὰρ ἂν xaX λήσειεν ὁ παρ) αὐτῇ θερμὸς 
καὶ διάπυρος ὑπὲρ εὐσεθείας ζηλος, xal ὡς μετὰ πολλῆς xal διαχαοῦς προθυµἰας ὑπεραγωνίζῃ xai 
προασπίζεις τῶν ὁρθῶν, xal πατρίων δογμάτων, στρατεί[αν ταύτην ἀρίστήν τῷ Χριστῷ στρατευόµενος, xal 
φροπολεμῶν τῆς ὀρθοδοξίας μετὰ πολλῆς καὶ χαρτεριχῆς τῆς ἑνστάσεως fj πύλαις ᾷδου κατὰ τὴν ἀφευδή 
τοῦ Σωτῆρος ἐπαγγελίαν οὐδέποτε νατισχυθῄσεται, ὅσῳ πλέον πολεμεῖται μᾶλλον ἀχμάνουσα, χαὶ ἓν τῇ τα. 
φεινώσει αὐτῆς λαμπρυνομένη xal ἀραθάλλουσα; Διὰ ταῦτ' ἄρα χἀγὼ σοὶ τῷ θερμῷ ζηλωτῇ xal προµάχῳ 
κῶν τῆς ἀληθείας δογμάτων ταυτηνὶ φέρων προαφωνῶ τὴν δογματιχὴν Πανοπλίαν, ὅπως τεθωραλχισµένος 
«fj τοῦ Πνεύματος χάριτι, ῥωμαλεώτερον ἀντιπαρατάττῃ τὸ ἀπὸ τοῦδε τοῖς ἀντιλέγουσι τῇ ἀληθείᾳ, {) θεῖον 
ῥῆμα φέρων κατὰ τὴν σάλπιγγα τῶν Ἐχχκλησιῶν, Παῦλόν qva τὸν μαχάρυνν, ὑπὲρ πᾶσαν µάχαιραν, xai 
ῥομφαίαν ἀμφήχη, χαὶ δι᾽ αὐτοῦ τοὺς τοῦ εὐσεδοῦς λόγου διαχρώµενος πολεµίους, xat λαμπρὰ χατ αὐτῶν 
ἱστῶν τρόπαια, ὦὤνπερ o0 ῥέοντα xal χαμαίζηλα χοµίσῃ τὰ ἆθλα, οὐδὲ δόξαν ῥᾷστ) ἁπανθοῦσαν xoi ἐχλεί- 
πουσαν, ἀλλ ἅπερ οὔτ) ὀφθαλμοῖς εἰς θὲαν ἐφ'κτὰ, o9 ἀχοῇ χωρητὰ, xaX λόγου παντὸς ὑπερπαίει δύναμιν, 
βασιλείαν οὐρανῶν, καὶ µακαριότητα διαιωνίζουσαν, την ἀποκειμένην τοῖς ἐχλελεγμένοις πρὺ πάντων alo- 
νων. Οὐ µόνον δὲ διὰ ταῦτα προσἠχειν ἔγνων σου τῇ ἑνδοξότητι τὸ δώρηµᾳ, ἀλλὰ xol ὅτι δη παρὰ πάντας 
abf) φχείωται, βασίλειον οὖσα χειµήλιον, σοὶ δ' o5 µόνον τὰ τοῦ γένους ἐχ βασιλιχκῶν πηγῶν ἐπιῤῥέοντα όμο- 
λοχεῖται, τὰ πρὸς μάμμης εἰς τοὺς «ἐπιφανεῖς Κανταχουζηνοὺς ἀναγόμενα, ἀλλὰ 8h καὶ τὰ πραττόµενα 
βασιλικῆς εὐγενείας λαμπρότατα ἀποσώζει μαρτύρια, καὶ κηρύττει τὴν πρὸς ἑχείνους συγγένειαν ἡ τῶν 
πράξεων ὁμοιότης. "Qv οἴκοθεν ἔχεις, xal ἀφ᾿ ἑστίας φασὶ τὸ παράδειγµα, ὡς ὑπὸ ζῶντι ἀρχετύπῳ τῷ 
χλεινῷ xai ἐχλαμπροτάτῳ Ὑενέτῃ παιδαγωχούµενος, καὶ σύνει γύχτωρ xit μεθ) ἡμέραν τῇ πηγῇ, ἐξ ὃς 
ἀθθόνως ὑπάρχει ἀρύεσθαί σοι, xal κατὰ τὰς φιλεργοὺς µελίττας οἷον ἐξ ἀθανάτου λειμῶνος ἀπανθίζεσθτι 
τῶν ἀρετῶν τὰ εὐώδη καὶ ἀειθαλῆ ἄνθη. ᾿Ανθ᾽ ὅτου καὶ διπλασίους εἰχότως τυγχάνεις ὀφείλων τῇ αὐτοῦ 
ἐχλάμπρῳ Ὑαληνότητι χάριτας , πρός ye τῷ εἶναι xat αὐτοῦ τοῦ εὖ εἶναι παρὰ τῆς αὐτοῦ ὑψηλότητος προσ- 
υπάρχοντος. Ες δῆτα xa0' ἡμᾶς αἱ ἀριταὶ τοῖς πέρασι διατεθρύλληνται, τῆς ἀρίστης εὐνομία; μετὰ τῆς 
«δικαιοσύνη» καταγλαϊζούσης τὸν ὑψηλότατον xal λαμπρότατον θρόνον, ἐφ᾽ οὗ δῇ πρὸς θεοῦ πάλαι προω- 

ῥιαµένη ἓν τῷ καταλλήλῳ χρόνῳ παρὰ τῆς αὐτοῦ προνοίας ἑφίδρυται, ὁπότε ἡ τοῦ χρόνου ἀνωμαλία 
τὸν δεινὸν εἰς δ.οἴκησιν ἀπῄτει, διὰ πολυσχιδῶν ὁδῶν παραστήσοντα τὴν ἔμφυτον χαλοχαγαθίαν, καὶ ἑχάστῳ 
αἱροσφόρως ἑπαρχέσοντα πρὸς τὴν χρείαν, xa τῷ οἰκείῳ ὑποδείγματι τὸν ὑπὸ χεῖρα λεὼν τὰ θεοφιλῆ ἑκπαι- 
δεύσοντα. ᾽Αλλὰ τίς ἄν pot λόγος ἀρχέσειε, ποῖος κάλα-ιος ὑπηρετήσει ἵν' ἀπαρ:θμήσει γοῦν μόνῃ χρήσω- 
μαι τῶν προτερηµάτων, οἷς ὁ σὺς Υενέτης χαθωραΐνεται, τῶν ἀγαθῶν, ὧν οὐ τῇ Μυσίᾳ µόνῃ, fjv xal λόγου 
μιχροῦ δεῖν ἅμοιρον πρώην οὖσαν, Μουσῶν ἀπέφηνε χαταγώχιον , καὶ αοφῶν ἀνδρῶν περιώνυµον ἑνδιαί- 
«ηµα, ἀρετῆ; τε πάσης τῷ ὄντι γυµνάσιον, ἀλλ’ ἤδη χαὶ τῇ ὑφηλίῳ ξυμµπάσῃ ὑπῆρξε πατὴρ, πολυτρόπως 


1 PANOPLIA DOGMATICA. 18 
εὖ δρῶν τὸ Χριστώνυμον πλήρωμα, τῶν eümouíoy ἀφθόνως xal ῥύδην προχεοµένων τοῖς πᾶσιν, ἀλλὰ καὶ διὰ 
τῆς τυκογραφίας, Ἶτις nt τῆς αὐτοῦ θεοδοξάστου ἡγεμονίας συνέστη, οὐκ εὐαρίθμων ἱερῶν θιδλίων οἷου 

εἰς τὸ (fjv ἀναχληθέντων xal ἀναθεθιωκότων, xal τοῖς Χριστωνύμοις χεχορηγηµένων παρὰ τῆς αὐτοῦ 

θεοφρουρήῄτου ἐχλαμπρότητος, ἐφ᾽ fj; olov ὑπὸ χοροστάτῃ τῇ εὐσεθείχ τὸ λοιπὸν σμῆνος συγχορεύει τῶν 
ἀρετῶν , χἀντεῦθεν &pech, παρ᾽ αὐτῇ τιμωμένη ὅλοις, πῄχεσι τὸ τοῦ λόχου, βασιλικοῖς ἐπιδίδωσι, xat εἰς 
αὔξην χωρεῖ, oov v ἀθανάτοις στήλαις τῇ ἀλήχτῳ διαδοχᾖ ἐγχεχολαμμένα εἰς γενεὰς Υενεῶν παραδιδοῦσα 
αὐτῆς τὰ ἐγχώμια. Ἐχείνης οὖν ἁπόῤῥοια πέφυχας τῆς πηγῆς, ἐχλαμπρότατε Στέφανε’ τοῦ τηλικούτου δέν- 
δρου μεγαλοφυὴς ὑπάρχων χαρπὸς παριστᾷᾶς τῇ µιµήσει, καὶ τὴν συγγένειαν οὐ φεύδῃ. διαζωγραφῶν ἀχρι- 
θῶς kv σαυτῷ ὅλην τὴν τοῦ γεννήτορος ἀρετὴν, cuv ᾧ σε εὔχομαι ὑπὸ τῆς ζωαρχιχῆς χαὶ µαχαρίας 

Τριάδος περιφρουρεῖσθαι εἰς µαχραίωνας μετὰ τῆς ἐγχωρούσης εὐδα:μονίας, ἐπιδιδόντα ἓν τοῖς χατὰ Θεὺν 

ἐπιτηδεύμασι, εὐθυμοῦντά τε διὰ παντὸς, xal οὐτινοσοῦν ἀδουλήτου ἄγευστον. ᾽Αμήν. 


- ΔΡΥΣΤΡΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ. 
Της ὑμετέρας Ἐκχλαμπρότητος θερµότατος εὐχέτης. 


Πρὸς τὸν ἑκ.Ἰαμπρότατον, καὶ ἐνδοξότατον» κύὐ- À δόδα τὸν Ἡπραγκοδᾶνον᾽ καὶ πρὺς τὸν πανιε- 

piov κύριο» Ziégarov βοεδόδα τὸν Μπραγκο- ρώτατον Ἀθαγάσιον Δρύστερας. 

6avcv. Ἴδμονι τῶν ὅπλων ὀπλίζεσθαι θέµις ὅπλοις, 
Αρετῆς ἰδ εὐσεδίηέ "Oop' ἀρετΏν χόσµῳ παμφανόεσσαν ἔχη. 
Συνάρασθέ pov παροῦσαι Σο) δ' ὦ Βασσαράδων λαμπρὸν στέφος, ἠδέ τε εὔ- 
Ἑλιχωνίηθεν λοῦσαι ἔχος, 
Ὀρθοδοξίης τὸ χλέος, Ταῦτα τὰ ὅπλα πρέπει αἱρεπικῶν ἐφόδῳ. 
Βαθὺ, χλεινὸν οὖν τε γῆρας Τῶν fa Ζυγαδινὸς χαλχευτῆς πάμταν b: 040n, 
Στεφάνου πλέχειν ἐἑπαίνους Ποιμὴν δὲ Δρύστρας θῆξε τυπογραφίᾳ,. 
Ἐπέων χαλοῖς ἀώτοις Οὕνομα δ᾽ ἔπλετο τῷδε φερώνυμον ἀθανασίης, 
Σοφίης ἄριστον υἷα "Hv ἀρετῇσιν ἑῆς πλέξατ) ἀπειρεσίως. 
G:bc ᾧ βίον παράσχοι 0 ἑλάχιστος ἐν ἱεροδιακόγοις Ἰωακγί- 
Βασιλείαν 5' ἐπὶ τούτοις γε ἀγήρω. χιος ὁ Χατζής. 


Αγτώγιος ὁ προῤῥηθείς. Ἓτερον slc τὴν βί61ομ. 


Tov αὐτοῦ. Πρὸς τὸν παγιερώτατον xal σεδα. 


σµιώεατον μητροπολίτη» Δρύσερας κύριον B 


Ἁθανάσιον, 


Ἰεύχεσιν εὐαεθίης δὲ πνεύματος ὤπλισε θεῖος 
᾿Αρχιερεὺς Δρύστρας πανοπλίῃ ζαθέους. 
Λύχους δὲ φθαρέας χατερύχει σηχόθεν οὗτος 
Χριστοῖο, χλεινὴν εἰς φάος τήνδε βίδλον, 
Λιγαδ.νοῦ πόνον al; ἀγαγὼν δαπάναις ἀφειδέοσι, 
Δέρχετε ποιμένες σὺν θαύματι εὐσεδίην. 
Πρὸς τὸν αὐτόν. 
Ἠέλιος λάµπων ἁπάσης δρόµοις πείρατα χθονὸς, 
Ἁντὶ φυχῆς τελέθει τοῖς ἐπὶ γῆς ἅπασιν. 
Ακτῖνες σῶν δ) ἀρετῶν ἀστράφασαι ὄμματα πιατῶν, 
"Dvn32v πλείω ἢ τὸ πἀροιθ) ἔτεροι. 
'Ο ἐν σπουδαἰοις ἑἐ.1άχιστος Χουρμούζιος. 
Ἕτερον τοῦ αὐτοῦ ὡς dxó τῆς Bi6.tou. 
Πανοπλίη χέχληµµαι εἰχότως µάλα, 
Χορηγὸς ὅπλων φασγάνου τοµωτέρων, 
Αἴρειν πασῶν οἷς θυμὸς χαθ) αἱρίσεων 
Λαμπρὰ τρόπαια, xal vixaz πρὸς ἀξίαν. 
Πατὴρ πέκει pov Ζυγαδηνὸς μοναχὸς, 
Γραφῶν ἀτεχνῶς ἠχριδωχὼς βένθεα, 
Τέως 8 kV σχότῳ ἑοῦσαν ἄγνωστον, 
Μυχοῖς ὁρωρυγμένος αἴης ὡς χρυσὸς, 
Αρχιθύτης Δρύστρας τυποῖ ᾿Ἀθανάσιος 
ἙΕαῖς δαπάναις, ὠφελείας εἵνεχα. 
Κὔχεσθε οὖν ἅπαντάς οἱ γῆρας βαθὺ 
Λαχεῖν τ’ ἔπειτα χῶρον οὐρανιόνων. 


*Et&por xpóc cr ἑκλαμπρότατοΥ Zcfpuyov βοε- 


Τόξον σὺν ἤδη χαρτερῶς τεῖνον λίαν, 
Βέλη τε ῥίπτε ἀντιπάλων χαρδίῃ. 
Λέλογχαξ fj γὰρ τηλικοὐτου δαίµονος, " 
AoUv' ὥστε φέγχει µιν οἳ δη καὶ youvéa, 
Ἑόντα τοῦτον Ζυγαδηνὸν τοὐπίκλην, 
Εὐθυμίης φερώνυμον φῶτ' ἀγλαόν. 


ἝἜτερον πρός τε τὸν ἑκλαμπρότατον κύριον Στέ» 
cavov βοεθόδα τὸν Mapayxobarov, xal zpéc 


tóv πανιερώτατον gmtposoAituy Apvcepec 
χύριον Ἀθανάσιον «| 


Μπραγκοθάνων Στέφανε στέλεχος ῥίξης περ'δόξου, 
Ἠδ' ἀγαθοῦ τοχέως εὐφρόσυνόν τε τέχος, 
Δέξεο τᾷ χορυφᾷ στέφος ἀῑδιον τόδε δώρον, 
λαμπροῦ σου ἤθους σημ᾽ ἀγλαὺν τελέθον, 
Τιθέµενον παρὰ ἀρχιθύτου σοῦ εὐχέτιδός τε 
Ἐξάρχου Δρύστρας toDvop' ᾿Αθανασίου,. 
*0; 5h θῆχε τύπος δαπάνῃσιν ἀειρομένῃσι. 
Την βίδλον ταύτην slc χάριν εὐσεδέων. 
'Q ἐν σπουδαίαις &láywroc Γεώργιος 
Χαζηὐάνου Ααρισσαῖος. 


ἱ xol 3, ciléa Α.ἰέξιον τὸν 
Σια τόν, καὶ xo dr. Bitdov Εὐθυμίου po- 
γαχοῦ τοῦ Ζιγαδηνοῦ. 
Ἡ Βίδλος αὕτη τοῦ χρατίστου δεσπότου 
θείων πέφυχεν ὁπλοθήχη δογμάτων, 
Παντευχίαν φέρουσα xav πανοπλίαν 
"Αῤῥηκτον, ἀχράδαντον, ἁδαμαντίνην. 
Τοῦ γὰρ δυνατοῦ τὰ τεθηγµένα βέλη, 
*A πηγνύουσιν οἱ στρατηγοὶ τοῦ Λόγου. 
Ῥῶν τοῦ κριτοῦντος δυσµενῶν ty καρδίφν 


c - 


19 . EUTHYMII ZIGABENI 20 


Ἐνταῦθα χεῖνται πάντα συνειλεγµένα, 
Ti» συγχροτισμῷ τοῦ σοφοῦ προµηθέως, 
Αλεξίου γῆς Αὐσόνων βασιλέως, 
Θεόφρονος Μέδοντος Εὐσεθδεστάτου, 
"Ov ἡ πρ΄νοια τοῦ φιλανθρώπου Λέγευ 
Ἐν ἐσχατιᾷ τῶν χρόνων τῶν δυσκόλων, 
Καὶ τῶν ἀναγχῶν τῶνδε τῶν πολυπ)όχων 
:νεγκεν εὐτύχημα 'Ῥωμαίοις µέγα, 
^o Στρατηγὸν εὐμήχανον ἠχριδωμένον, 
Ἀρχηγὸν εὐδόχιμον ἐξηρημένον, 
Καὶ πρὸ κράτους τείχισµα, χαὶ μετὰ κράτος 
Πύργωμα, κραταίωμα τῆς σχηττουχίας, ' 
Οὗ τὰ κατορθώματα πολλὰ χαὶ ξένα, 
Καὶ τὰ τρόπαια τὰ κατ ἐχθρῶν µυρία. 
Σφραγὶς δὲ πάντων, καὶ χορωνὶς alafa, 
Ἡ Δογματικὴ τυγχάνει Πανοπλία, 
Της ὀρθοδόξου πίστεως ἡ στεῤῥόττς, 
Ἡ συλλογἡ Υὰρ τῶν θεοπνεύστων λόγων 
Γνώρισμα λαμπρὸν εὐσεθοῦς βασιλέως. 
"Oc συῤῥαγῆναι τοῖς ἑναντίοις θέλων, 
Καὶ 105; λογιχὴν συμδαλεῖν αὑτοῖς T AL 
Τούτοις κατ’ αὐτῶν εὖ τεωρακισμµένος 
Toi; μηχανικοῖς ἁπτοήτως ἐξίτω. 
Tov αὐτοῦ. 
Πρόγραμμα βίδλου «obs tc τῶν δογμάτων 
Αλεξίου φρόντισµα, καὶ γλυκὺς πόνος, 
Ἑώμης βασιλεύοντος εὐσεθῶς Nia;, 
Καὶ φαιδρὸν ἐχλάμποντος ἀρετῶν σέλας. 
Κοινωφελὲς σύνταγμα, πίστεως κράτος, 
Στήλη θριαμθεύουσα τοὺς νόθους λόγους. 
΄Αθροισις εὐσύνοπτος ὀρθοξοξίας, 
Έλεγχος ἐντρέπων τε xol κατα,σχύνων 
Tob; τῆς ἀληθοῦς πίστεως ἁποστάτας, 
θεῖον ταμεῖον ὀργάνων τῶν ἐν µάχαις, 
"περ χαταστρἐφουσι τείχη δυγµά:ων 


Α  O:p µισουµένων τε xal λαοπλάνων, 


Πηγὴἡ δι) αὐτῖς ἐνθέων διδαγµάτων, 
Ποταμὸς αὐτόχρημα πεπτῶν δογμάτων. 
΄Αρδην χαταχλύζων τε xal σύρων κάτω 
Τῶν καχοδόξων τὰς βεθή]ους αἱρέσεις, 
Φρικτῇ βελῶν φαρέτρα δογµατοχτόνων, 
Τῶν συλλογισμῶν πλεχτάνη, χαὶ σφενδόνη, 
Tot; τοῦ θεοῦ φῶς, Tip δὲ τοῖς ἀλλοτρίοις. 
Σάλπιγξ καταπλήττουσα τοὺς ἑναντίους, 
Πανοπλία φράττουσα τοὺς χεχρηµένους, 
Παντευχία σφάττουσα τοὺς θεηλάτους. 
'AX ὦ Μονὰς Τρίφωτε, xot Τριὰς πάλιν 
"Ev φῶς ἁπάστράπτουσᾳ τῆς θεαρχίας͵ 
Τὸν "Ηλιον φύλαττε τῶν ᾽Αναγτόκων, 


B Τὸν μτχανουργὸν τῆς τοσαύτης ἰσχύος. 


Ἔτειτα τήνδε τὴν σελήνην τοῦ κράτους 
Καλὴν βοηθὸν £x θεοῦ συνηµμµένην, 

Καὶ τὸν ποθεινὸν Πορφύρας Ἑωσφόρον 
Κάλλιστον ἄνθος Ἀεσπότην ἡμῶν viov, 

Εἱρηνιχὴῖν σύμπνοιαν Ev Bio νέμων, 
Ζωή» τε μαχρὰν, χαὶ χακῶν ἑἐλενυθέραν, 

Καὶ τὴν τελευτὴν εὐφόρως τελουμένην, 
Πα. οιχὶ σώ»ων, παγγενη στέρων Evo 

Μ;ρμαρυγὴν ἄφθαρτον Ἀμριεσμένου:. 

Τοῦ αὑτοῦ. 

Ὡς ηὐδόχησεν ὁ κρατῶν στε,ηφόρος, 

Ὡς ἐγγράφως ὥρισεν, ὡς ἔδειξέ µοι 
Σπεύσας χατεσχἑύασα τὴν Πανοπλίαν. 


6 — Tat! οὖν µαθόντες οἱ χριταὶ τοῦ βιθλίου 


Στέργοιτε, xal βάλοιτε ταῖς εὐφημίαις 
Τὸν ἀγχίνουν τε χαὶ μέγαν βασιλέα. 
Τούτῳ γὰρ ἡ σύμπασα χαὶ µόνῳ χάρις. 

Ei γὰρ προσήχεαι τὴν ἀλίθειαν λέγειν, 
Εὐμίχανον τὸ χρημα, πιπτέτω φθόνος. 


ΠΡΟΑΟΓΟΣ MET' ΕΓΚΩΜΙΟΥ ΤΩΝ ΠΡΟΣ ΒΑΣΙΑΕΑ ΑΛΕΣΙΟΝ ΤΟΝ κομΝΠΝΟΝ ΕΙΣ ΤΗΝ 
ΔΟΓΝΗΑΤΙΚΗΝ IIANOIIAIAN, 


PROLOGUS AD PANOPLIAM DOGMATICAM, CUM ΕΝΕΟΜΙΟ IMPERATORIS 


ALEXII COMNENI. 


Euthymii opu« et solitarii 

Zigadeni Panoplia dogmatum, 

Alexio e Comnenorum gente parata : 

Regi fldell in infidelium confusionem. 

Omnia quidem maximi , divinique gubernatoris , 
qc regis nostri Alexii praeclara , et illustria , atque 
admiranda sunt instituta, que vel ad reipublice 
recte administrandae tuendeque peritiam perti- 
nent; vel stratagemata, militariaque consilia , et 
sententias, ac. praecepta complectuntur; vel acuta 
machinarum inventa nihilo plerumque Palameis 
Archime.lisque machinis inferiora comprehendunt ; 
vel dicta prudenter acuteque magnarum gentium 
legalis responsa contnent ; vel denique, ne lop- 


Εὐ]υμίου πόνηµα xaY µονοτρόπου, 

Τοῦ Ζιγαδηνοῦ δογμάτων Πανοπλία, 

Αλεξίῳ τευχθεῖσα Κομνηνῶν γένους, 

΄Αναχτι πιστῷ τῶν ἀπίστων εἰς πάλην. 

Καὶ πάντα μὲν τὰ χατορθώματα zo0 μεγίστου xol 
θεοχυθερνήτου βασιλέως ἡμῶν Αλεξίου περιφανῆ 
καὶ λαμπρὰ xai ἀξιοθαύμαστα” πολιτικῶν πραγµά- 
των ἐπιστημονικαὶ διαταγαὶ, χα) ὃςζιαἱ µεταχειρί- 
σεις χαὶ ἀντιλήψεις ' πολεμικῶν στρατηγηµάτων εὖ- 
θουλίαι, γνωμῶν ὑποθηκαι, καὶ μηχανημάτων ἐπί- 
votat, μηδὲν ἑλαττούμεαναι πολλάχις τῶν Αρχιμη» 
ὅους xai Παλλαμίήδους 'ἀποχρίσεις περιεσχεµµέναι, 
χαὶ ἀγχίνοιαι μεσταὶ mo^; τοὺς πρἑσδεις τῶν µε- 
χάλων ἐθνῶν * τἆλλα πάντα, συντόμως εἰπεῖν, ἐξ ὧν 


i 


2| PANOPLIA DOGMATICA, 23 
ὁ 


πανταχόθεν συγκεχροτηµένος αὐτοκράτωρ, xai A gior sint , cuncia illa, quibus imperator undique 


δεινὸς ὁμιλῆσαι πράγµασ., xol προ) ἀμιχάνοις 
εὑὐρεῖν, xal πρὸς τοὺς χαιροὺς xal τὰς χαταστάτεις 
σ»μφερόντως µεθαρμοξόμενος Υνωρίκεται χαὶ δ.α- 
Υινώσχεται ' τῶν ἄλλων δὲ τούτου προτερηµάτων 
02x ἔλαττον εἰς λόγον εφημίας τὸ προκείµενον 
σ-οὔδασμα, 1t» συλλογὴν λέγω τῶν δογμάτων τῆς 
ὀρθδόξου πίστεως. Ii; τοσαύταις κοσμικαῖς φροντίσι 
περ'ῤῥεόμενος, xai µυρίων πραγμάτων ἀνθολχαῖς 
ἑκάστοτε περισπώμενος, οὐδξ τούτου τοῦ μέρους 
ἁ Φροντίστως ἔσχε, χαθἅπερ πολλοὶ τῶν προλαδόντων 
αὐτοκρατόρων, οἷς Έρχεσε µόνον ὥσπερ xal τοῖς 
πλείοσι τῶν τότε xal νῦν ὑπηκόων d στοιχειώδης 
xal σύντομος ὁμολογίᾳ τῆς πίστεως, ὃ χαὶ Σ7µθολον 
ἱερὸν κχαλεῖται. Διασχεφάμενος δὲ xaX τῇ πείρᾳ 


γνοὺς ὅτι πολλῶν µέρεσι τῆς 'Ῥωμαϊχῆς ἔπικρα- D 


τείας παρεισεφθάρη πᾶλιν ἱοδόλα xaX θεοστυγή b5y- 
pata, καὶ τῶν πνευματικῶν γεωργῶν ἀπονυσταξάν- 
των διὰ την τῶν πολεμίων ἴσως μακρὰν χαὶ πολυ- 
προσεδρίαν, ἐπεσπάρη τῷ χαλῷ oi: 
ζεκάνιον ἁχαρπίας, καὶ πρὸς µύνην χαῦσιν ἐπιτή- 
ξε:ο» τῶν αἰρετιζόντων εἰδωλομανίας, & χαὶ θολεροῖς 
νἁ ]ατι λόγων ἁρδεύοντες οἱ τοὔτων διδάσχαλοι, 
βλαστάνειν παρασγευάξουσ., τί ποιεῖ; περιοιδησά- 
στς a7t τῆς καρδίας τῇ τοσαύτῃ χαταφρονήσεε, 
δ,ανίσταται πρὸς ζῆλων, καὶ τῆς θΣραπείας αὕτουρ- 
γὸς γίνετα., xal περινοεῖ τι µέγα xal ὑφηλόν. Και- 
pobs Υὰρ ἀποταξάμενος τῇ µελέτῃ τῶν θεοπνεύστων 
Γραφῶν, ὅτε καὶ μικρὰν Exzyetplav γεν ἀπὸ τῶν 
ἑπαοσίων xal χοινωφελῶν φροντίδων, ἀναγνώσει 
ς'λοπὀνῳ συντόνως ἑαυτὸν ἐπεδίδου, συναιρουµένους 
ἔχων τοὺς παρατυχόντας τῶν ἑλλογίμων, ὧν Κολλῶν 
xai καλῶν εὑπορεῖν εἶωύξν ἀεὶ τὰ βασίλεια, μάλιστα 
δὲ τοὺς δογματιχοὺς Ἡσχεῖτο λόγους, χαὶ θερµόν τινα 
xat διάπυρον ἔρωσα τούτων ἓν τῇ uy]. περιἐφερεν. 
"E»0&v τοι xai χαθάπερ σίδηρος θερμὸς ὕδατι 
Φυχρῷ στομωθεὶς, καὶ τὴν γλῶτταν ταῖς παρατρί- 
qat τῶν τοιούτων λόγων ἀχονγθεὶς, ἀμρίστομος 
ἀπετελέσθη µάχαιρα xat τῶν βλασφήμων δογμάτων, 
χαὶ ὃ.δαγµάτων, χαὶ πέ-εχυς κόπτων πέτραν, τὸ 
τῆς ΓραφΏς εἶπεῖν, την σχληρὰν xal πεπωρωμένην 
ἀναισθησίαν τῶν θεοµάχων, ὡς αὐτὸς ἐγὼ δὶς παρα- 
τυχὼν διαλεγοµένῳ χατενύησα, xal παρεσηµειωσά- 
p^ οὕτω τοιγαροῦν τοὺς μὲν τῶν εἰς χεῖρα ἱόντων 
ἆγχε αἄχοις ὅπλοις ἔδαλε χαὶ χατέδαλε" τινὰς δὲ τῶν 
ἑνδιαστρόφων καὶ πρὸς τὴν ἁρμονικην ἡδυφωνίαν 
ὑπαλλαττόμενος νουθετεῖν ἐπειρᾶτο, χαὶ µεταχκλίνειν, 
πολ)ἣν μαχροθυμίαν xal ἐπιείχειαν τοῖς λόγοις πα- 
pax:pvàv. "Iva δὲ xa pes αὐτὸν οἱ βασιλεύοντες 
ἐνάγωνται πρὸς τὴν utpat, ἑσγέφατο µάλα συνετῶς 
ἔγγραςον αὐτοῖς τε xal πᾶσι τοῖς ὑτιχόοις χαταλι- 
«civ τὴν τῶν δογματιχῶν ὅπλων παρασχευὴν, vai 
τὰς πνευματ.χὰς ἑλεπόλεις, xal τὰ λογιχὰ μηχανή- 
µατα, χαθάπερ οἱ τὰ προσαγορ:υόµενα saxvixà guv- 
τάξαντες, οὐ τὸ τῶν ἀρχιερέων ἔργον σφΞτεριξόµε- 
νος, ἁλλά χἀχείνους διεγείρων τῷ καθ᾽ ἑαυτὸν ὑπο- 
δείγµατι, xal συμµαχίαν μάλιστα (Παρεχόμενες. 


χούνιν 


4 derem. xxii, 29. 


fulius et munitus, turn rempublicam regere, tum 
ex difficultatibus sese expedire, ei rebus atque 
temporibus accommodare utiliter scienterque potest : 
sed hoc ejus in primis laudandum ac celebran- 
dum est studium atque consilium, quod ortbodoxz 
fidei decreta colligenda curavit, nec quamvis tam 
multis mundi molestiis innumerabilibusque nego- 
üis οἱ gravissi:nis occupationibus assidue distringa- 
tur, partem banc sibi negl;gendam duxit, ut ex 
superioribus imperatoribus multi, quibus id satis 
fuit, quod plerisque vel illius, vel hujusce tem- 
poris privatis bominibus satis est, nempe brevis 
fidei confessio, religionis continens elementa, 
quod sacrum. Symbolum appellatur. At ipse cum 
experimento cognitum αν perspectum haberet, 
pestiferas rursum el itppias opiniones multis Ro- 
mani imperii partibus irrepsisse, ac propter lon- 
gum fertasse diuturuumque hostium dominatum 
inter bonum triticum mala luxuriantis hzretico- 
rum docirinie, qux non nisi ad combnrendum uti- 
lis est , zizania fuisse sparsa ac dissenina!a, eaquo 
ut vigerent οἱ crescerent, turbidis scrmonum 
rivulis ab ipsorum doctoribus irrigari , animo com- 
motus, atque ob insignem corum audaciam atque 
dementiam inflammatus, tanto malosibi occurreu- 
dum ac remedium | adhibendum existimavit. Ita- 
que cum a publicis negotiis, gravissimis reipublice 
muneribus, et curis superesset aliquid temporis, id 


c omne in divinarum Scripturarum voluniinibus accu - 


rate perlegendis consumebat, deque iis. cum viris 
eximiis, quorum egregia multitudiue regia semper re - 
ferta esse solet, colloquebatur, approbatos iu primis 
sermones colens, quorum ingenti quodam amare 
aniuus ejus incensus ardebat. Ex quo factum est ut 


talium sermouum consuetudine linguam exacueus. 


tanquam ferrum ignitum aqua frigida confirmatum. 
atque adeo gladius utrinque aculus ad  delcsta - 
biles opiniones , atque doctrinas exscindendas, vel, 
ut Scriptur:ze verbis utar , Securis petram coucidens*, 


asperam nimirum ac duram, atque omni sensu. 


carentem pertinaciam impiorum evaserit. Id , quod 


ego testari possum , qui rem animadverti, et ag-. 


notavi, cum ei disputanti forte fortuna bis mihi 


D contigerit interesse. Quosdam enim secum con- 


gredientes hisce armis cominus percussit et pro- 
fligavit. Alios autem fugitantes oratjonis suavitato 
capiens et alliciens , multamque verbis suis pa- 
tientiam ac lenitatem immiscens ad sanitatem et 
optimam frugem reducere nitebatur. Quod quidem 
exemplum υἱ post se regnaturi possint iumitari, 
optimum iniit consilium, ut, quemadmodum illi 
qui res ad militiam pertinentes comparant, eis ac 
subditis eorum populis approbatorum armorum 
apparatum omni machinarum genere — atque ig- 
strumento bellico instructum, litterarum  ogu- 
mentis consignatum relinqueret. Qua saue re non 


A, ἳ 


5 EUTHYMII ZIGABENI ET 
sibi pontificum — munus arrogavit, sed exemplo À ᾽Ανάγχη yàp, σιωπῶντος ἀκαίρως τοῦ τὴν ἑξουτίαν 


suo ponlifices excitavit, seque illis socium et ad- 
jutorem adjunzit, Neque vero crimini aut vitio 
vertendum est — si non solum imperator ipse 
pietatis studiosissimus, sed quivis omnino e Β- 
delium numero, medo peritus sit dicendique po- 
icstate preeditus, veritatem in discrimen adductam 
, laborantemque tueatur atque defendat : nisi forte 
qni immanem et mortiferam aliquam feram occi- 
derit eo nomine in crimen vocaridebet quod cum 
non sit indigena, communi peste de medio sublata 
jncolas et indigenas ab ejus pernicie periculoque 
liberaverit. Beatorum igitur Patrum recteque 
fdei defensorum decretis per sapientes et. peritos 
hnjus setatis viros electis , in unumque redactis, 
hanc mihi provinciam demandavit ut eorum sen- 
lentias diligenter in ordines distribuerem , et suis 
quasque locis apte concinneque disponerem ac col- 
Jlocarem. Quamobrem cum ejus mandatis ac jussis 
nefas sit adversari, restat ut ratione Deoque hu- 
jus muneris duce , per quem et manus instruun- 
tur 3d pugnam , et digiti scribenles ad bzreses 
proftigandas diriguntur , congrediamur et manus 
eonseramus , vel potius religionem tueri οἱ cum 
hostibus ejus decertare volentibus arma comparemus 
adamantina ac lethalia vereque coelestia, quibus qui 


ἔχοντος τοῦ διαλέγεσθαι περὶ πίστεως, ἀντιλαμβά- 
νεσθαι χινδυνεύοντος τοῦ λόγου, μὴ ὅτι γε τὺν εὖσε- 
βέστατον βασιλέα, τὸν καὶ τοῖς δόγµασι τῶν ἀρχιε- 
piov τὸ χΌρος διὰ τῆς ἑαυτοῦ ῥοπῆς xal συνέσεως 
χαριζόµενον, ἀλλὰ xal τὸν ἁπλῶς πιστὸν ἄνδρα, xaY 
λέγειν ἐπιστάμενον καὶ δυνάµενον, εἰ μη καὶ hv 
ἀνελόντα θηρίον ἀνθρωποφθόρον αἰτιάσαιτό τις, ὅτι 
μη ἐγχώριος ὢν τὸν κοινὸν ὄλεθρον Ex μέσου πεποίηκε, 
xa τῆς ἐντεῦθεν λύμης ἀπήλλαξε τοὺς αὐτόχθονας, 
Καὶ δὴ τὰ ὃήγματα τῶν µαχαρίων Πατέρων, xat 
προµάχων τῆς ὀρθῆς πίστεως διὰ τῶν τοῦ παρόντος 
χαιροῦ σοφῶν xai πολυπείρων ἀνδρῶν ἐκλεζάμενος, 
xal συναγαγὼν ἐμοὶ τὴν αυνθήνην τούτων ἐπέτρεψεν 
καὶ τάξιν ἐπιθεῖναι τούτοις, xal διεσχεμμένην ἆρμο- 


B νίαν, xat λελογισμένην οἰκονομίαν ἐχέλενσεν. Ἐπεὶ 


δὲ οὐκ f» ἀναδύεσθαι, λοιπὺν τοῦ Λόγου xai Θεοῦ 
στρατηγοῦντος τοῦ συντάγματος τῶν λόγων, bi οὗ 
xal χεῖρες διδάσκονται πρὸς Λαράταξιν, καὶ δάχτυλο 
ράφοντες κατορθοῦσι «by κατὰ τῶν αἱρέσεων πόλε- 
μον’ ἱτέον ἡμῖν ἤδη πρὺς τὴν ἐγχείρησιν, καὶ χατα” 
σχευακτέον, μᾶλλον δὲ συντακτέον Πανοπλίαν τοῖς 
βουλομένοις ὑπερμαχεῖν τῆς εὐσεδείας, xal συῤῥή- 
γνυσθαι τοῖς ἐγβροῖς αὐτῆς, παθεῖν μὲν ἁδαμαντίνην, 
δρᾶν δὲ καιριωτάτην, xal ὅλως ἀχαταγώνιστου, καὶ 
ὄντως οὐρανοχάλκευτον. 


erunt instructi, cum ledi nequeant omnino, tum adversarios ipsi vulnerent, prosternant ae superent. 


Appellabitur autem hic liber;Orthodoza fidei 
Dogmatica Panoplia, vel Decretorum Armamen- 
tarium ,*ut cum pugnandi tempus advenerit, 
oportuerjtque spiritales propugnatores armari, 
eo palefacto , armis bello pro tempore con- 
gruentibus instruantur. Hoc enim varia telorum 
armorumque genera ad omnia bella gerenda con- 
ficiendaque abunde subministrabil. C:wierum , cum 
duplex sit, quemadmodum tradit Gregorius Theo- 
logus , orationis genus unum quo nostra defen- 
dimus , alierum — quo res adversariorum oppu- 
gnamus, sic lem nos agemus, ut nostris prius 
expositis ac constitutis, tum demutn aliena atque 
hostilia profligemus. Utrumque autem  przstabi- 
mus , ut dictum est , auxilio muniti Patrum $a- 
pientissimorum , qui ante nos pro veritate fidei 
dimicarunt — scriptaque sua, ut firma adversus 


Ἔσται δὲ τῇ βίθλῳ ταύτῃ χλῆσις Δογματικὴ Παν- 
oxA(a, Ἡ ὁπλοθήχη δογμάτων, ὥστε χαιροῦ ποτε 
καλοῦντο; εἰς µάχην, καὶ τοὺς πνευματικοὺς ὁπλίτας 
ἐγείρουτος, ἀναπτύσσειν ταύτην, καὶ πρὸς τὰς ἰδέας 
τῶν πολέμων φράττετθαι τοῖς ἑναποκχειμένοις ὅπλοις * 
πολνειδῆ γὰρ ταῦτα, xal δαφψιλῆ,. καὶ πρὸς παν- 
τοῖον πόλεµον ἐξαρχοῦντα. Διττοῦ δὲ ὄντος λόγου 
παντὺς, κατὰ τὸν Θεολόγον φάναι Γρηγόριον, τοῦ 
μὲν τὸ οἰκεῖον κατασκενάζαντας, τοῦ δὲ τὸ ἀντίπαλαν 
ἀνατρέποντος, καὶ ἡμεῖς τὸν οἰκεῖον ἐκθέμενοι πρι 
τερον, οὕτω τὰ τῶν ἑναντίων ἀνατρέφαι πειρασό- 
µεθα, καὶ ἀμφότερα δὲ διὰ τῶν πανσόφων, ὡς εἴρῃ- 
ται, Πατέρων τῶν προκεκµηκότων ὑπὲρ τοῦ Λόγου, 
χαὶ χαθάπερ τινὰ χλῆρον καταλελοιπότων ἡμῖν τοὺς 
οἰχείους λόγους, καὶ τὰς ἐχ τούτων πρὸς τὰς ὑπεν- 
αντίους me:xD.ag συμπλοκὰς, καὶ τοὺς τρόπους τῶν 
ἀνδραγαθημάτων. Ἐκτεθήσονται δὲ cde: τινὶ κατὰ 


varios hostium impetus przsidia , εἰ fortitudinis p τοὺς χρόνους al τῶν ἄλλων ὡς ἐν ἐκλοΥῇ κακῶν 


exempla nobis hzreditaria reliquerunt. Exponentur 
autem servato temporum ordiue aliorum sententiz, 
tanquam in malorum explicatione pravas hzreses 
Ίνα receusentes ut stalim sequantur egrüura con- 
. futationes , et qui in singuli evertendis optime se 
gesserunt , seriplisque suis eas oppugnarunt et 
transfixerunt — Anziquiores quidem  vetustateque 
jm aboletas atque consumplas praztermisimus , 
insigniores vero , et quarum licet exstincta sit 
flàmma carbones tamen Ecclesiam kedunt , nobis , 
ut signum , pclendas sagittisque configendas pro- 
posuimus. Acsi qux» praeterea ex iis exeissis , ut 
stolenes quidam relicti, interim pullularunt , eas 
quoque dejiciendos opprimendasque curavimus. 


ἐπιλογεῖσαι κακοήθεις αἱρέσεις τὰς ἀνατροπὰς Emo- 
ένας ἔχουσαι, xal τοὺς ἐφ᾽ ἑκάστης ἀριστεύσαντας 
κατατρέχοντας αὐτῶν διὰ τῶν οἰχείων ἀντιῤῥήσεων 
καὶ κατακοντίζοντας. Τὰς μὲν οὖν παλαιοτέρας ὡς 
πρὺ πολλοῦ σεσηπυίας͵ καὶ πάντη διαφθαρείσας παρ” 
εδράµοµεν, τὰς ἐπισημοτέρας δὲ , καὶ Qv, εἰ καὶ 
ἡ φλὸξ ἀπεμαράνθη, παραλυποῦντες ἔτ τὴν Ἔκκλη» 
σίαν οἱ ἄνθραχες ταύτας ἑστήσαμεν ακοποὺς εἰς τὸ 
βάλλεσθαι καὶ κατατοξεύεσθαι Καὶ εἶ τινες δὲ τῶν 
μεταξὺ καὶ προσεχῶν παρειάθησαν, à; ἁπααπάδες 
τούτων, ἡ παραφυάδες ἀφείθησαν, τῆς χατσπτώ- 
σεως τῶν προθεθληµένων ἱκανΏς καὶ ταύτας σνΥ- 
χαταθάλλειν. 


25 | PANOPLIA DOGMATICA. 26 
Πόθεν οὖν ἡμῖν ἀρχτέον τοῦ προχειµένου ουνντάγ- Α — Verum undenam hujusce operis exordium nobis 


pato; xai σπουδάσµατος : πὀθεν ἄλλοθεν, ἢ ὅθεν 6 
μέγας ἓν θεολογίᾳ φησὶ Γρηγόριος, Τρεῖς αἱ ἄνω- 
τάτω δόξαι, λέγων περὶ θεοῦ * ἀναρχία, πολυαρχία, 
xai μοναρχία. Al μὲν οὖν δύο παιοὶν Ἑλλήνων 
ἐπαίχθησαν, χαὶ παιζέσθωσαν, τό τε γὰρ ἄναρχον 
ἄταχτον, τό τε πολύαρχον στασιῶδες, xol οὕτως 
ἄναρχον, xat οὕτως ἄτακτον. Elc εαυτὸν γὰρ ἀμφό- 
, τερα φέρει τὴν ἀταξίαν, ἡ δὲ εἰς λύσιν» ἁταξία γὰρ 
µελέτη λύσεως. 'Hplv δὲ μοναρχία τὸ τιµώμενον' 
povapyla δὲ οὐχ ἣν lv περιγράφει πρόσωπον, xai 
tà ἑξῆς. Λοιπὸν οὖν ὀλίγα xal συντετμηµένα κατά 
τε τῶν ἀνάρχων xal ἀθέων Ἐπιχουρείων, xai τῶν 
ἄλλων πολυάρχων, xal ἀθέων Ἑλλήνων διεξελθόντες, 
xai τὴν ἑναντίαν πλάνην τούτων τε χἀχείνων χατὰ 


παραδρομὴν ἐλέγξαντες, χαὶ ἀνατρέφαντες, οὕτως B 


ἐπὶ τὰ olxsta χωρήσομὲν. TOv γὰρ Ἑλλήνων ol μὲν 
fiiov, οἱ δὲ σελήνην, οἱ δὲ ἁστέρων πλῆθος, οἱ δὲ 
οὐρανὸν αὑτὸν, ἃμα τούτοις, οις xal τὸ πᾶν ἄγειν 
δεδώχασι κατὰ τὸ ποιὸν ἢ τὸ ποσὸν τῆς χινῄσεως * οἱ 
δὲ τὰ οτοιχεῖα, γῆν, ὕδωρ, ἀέρα, πῦρ διὰ τὸ χρειῶ- 
δες, Qv ἄνευ οὐδὲ συστῆναι δυνατὸν τὸν ἀνθρώπινον 
βίον * οἱ δὲ 6 ει τύχοιεν ἕχαστος τῶν ὁρα τῶν ἐσεθά- 
σθησαν, ὧν ἑώρων τὰ κάλλιστα θεοὺς προστησάµενοι. 


ducendum est , nisi ex illis verbis unde magnus 
ille in theologia Gregorius exorditur, Tres, im- 
quiens, de Deo sententie sunt, una eorum, qui 
nullius ; altera, qni multorum; tertia, qui unius 
asserunt imperio mundum gubernari, Priores due 
pueriles sunt , et 4 Graecis inventz. Quare wt 
pueriles contemnantur. Nam et quod imperio caret , 
confusum est: et quod multorura regitur imperio, 
seditiosum, et idcirco etiam imperio vacans, atque 
ideo confusum. Itaque ambz sententie in con- 
fusionem incurrant. Confusionem porro sequitur 
eversio ac dissolutio. Quid enim aliud est come 
fusum esse atque ordine vacare , nisi ad exitium 
perniciemque contendere ? Proinde nobis tertia illa 
sententia comprobatur , qua unius asseritur impe- 
rio ac priacipatu cuneta regi atque administrari. 
Unius sutem principatum intelligo , non quem 
una persona circumscribit; et quse deinceps se- 
quuntur. Reliquum est igitur, ut. pauca conjun- - 
cteque dicainus tum contra impios Epicureos , qui 
a nullo, tum adversus alios Grecos , qui a mol- 
tis affirmant mundum gubernari , duplicique et 
contrario istorum errore breviter confutato atque 


convicto , ad nostra veniamus. Reliqui Grseci partim solem, partim lunam, partim multitudinem 
stellarum , nonmulli una cum his colum ipsum , quorum qualitate motus et quantitate agere tra- 
dunt orbem universum ; quidanr elementa, terram, aquam, aera, ignem propter utilitatem , cum sine 
his vita bumana degi non possit; alii vero aliquid eorum qus cernuntur venerati sunt, οἱ que 


pulcherrima fuerant conspicati ut numina coluerunt. 


Περὶ τοῦ "Exixoópov ποσαχῶς τὸ ἄτομον. OC De Epicuro, quotupliciter atomus intelligatur. 


"Kx(xoupo,; δὲ ἐχδάλλων xal Gcbv xal πρόνοιαν 
«b αὐτόματον εἰσῆγε, xaX τὰς ἁτόμους. Πολυσήμαν- 
τον δὲ τὸ ἄτομον. Λέγεται γὰρ τὸ δύστμητον, ὡς ὁ 
ἁδάμας, xal τὸ παντελῶς ἄτμητον, ὡς τὸ ἀσώματον, 
χαὶ τὸ παρὰ τοῖς Φιλοσόφοις μερικὸν χαὶ χαθ) Exa- 
στον, ὃ τμηθῆναι μὲν δύναται, τετμηµένον δὲ φθεί- 
ρεται, ὥσπερ ὁ Σωκράτης τυχόν τεµνόµενος γὰρ 
εἰς χεφαλὴν, xai χεῖρας, xai χοιλίαν, οὐχέτι ἑστὶ 
Σωκράτης) τέταρτον ἄτομον τὸ διὰ βραχύτητα μὴ 
δυνάµενον τμηθῆναι, ὡς sb σημεῖον μὲν παρὰ γεω- 
µέτραις, ἡ μονὰς δὲ παρὰ ἁἀριθμητικοῖς, ὁ νῦν δὲ 
χρόνος παρὰ φυσιχοῖς. Τοιοῦτόν τι ἄτομον, xal τὸ LE 
ἁλιαχῆς ἀχτῖνος ἓν ἀέρι διαφαινόµενον, xal olov Ex 
κοῦ ἑδάφους ἀνιμώμενον, ξεσµάτιά τινα δοχεῖ ταῦτα 
χονιορτώδη χαὶ αὐτοῦ τοῦ χοὺς λεκτότερα. "Ex τούτων 
οὖν Ἐπίχουρος συνίστασθαι πάντα ἔλεγεν, ofa χατὰ 
 áválucty ἀπὸ τῶν μεγεθῶν χωρῶν, xal μηδὲν εὐ- 
ρίσχων ἁπλούστερον 7) λεπτότερον. Λέγονται δὲ xal 
οὐδετέρως ἄτομα, καὶ θηλυκῶς ἄτομοι. 

Κατὰ Ἔπικουρε΄ων τοῦ μαγάᾖου Γρηγορίου τοῦ 
θεο.ϊόγου ἐκ vov περὶ 8eoJAoríac Aórov. 

Τοῦ μὲν γὰρ εἶναι θεὸν, καὶ τὴν πάντων ποιη- 
τικήν τε xal συνεκτιχὴν αἰτίαν, χαὶ ὅγις διδάσχα- 
40;, χαὶ ὁ φυσιχὸς νόµος, ἡ μὲν τῶν ὀὁρωμένων 
προδάλλουσα, χαὶ πεκηγόσι χαλῶς, xai ὁδεύουσε, 
xai ἀχινήτως, ἵν οὕτως εἴπω, κινουµένως χαὶ pte 
ροµένως, 2 δὲ διὰ τῶν ὀρωμένων xal τεταγµένων 


τὸν ἀρχηγὸν τούτων σνλλογιζάµενος. Πῶς γὰρ ἂν 


Δι Epicurus, Deo providentiaque rejecta, casum 
et atomos introduxit. Multis autem modis atomus 
intelligitur. Nam et id significat quod cum diffleul- 
tate secari potest, ut adamas; et quod nullam se- 
ctionem adinittit, ut id quod vacat corpore, et quod 
& philosophis individuum singulareque dicitur, quod 
seeari quidem potest, sectum tamen corrumpitur, ut, 
exempli gratia, Socrates, Etenim si secetur in ea- 
put, et manus, et ventrem, οἱ pedes, non erit 
amplius Socrates. Atomum denique dicunt quod 
propter exiguitatem dividi nequit, ut punctum apud 
geometras, unitas apud arithineticos, et momen- 
tum apud philosophos naturales. Tales atomi tum 
in aere solis radiis illustrato apparent, tum e sole 
pavimentoque tolluntur. (uz ramenta quedam ter- 
restria videntur, ipso etiam pulvere tenuiora. Ex 
his omnia componi et consistere affirmat Epicurus, 
cum per resolutionem a magnis corporibus disce- 
dens, nihil simplicius subtiliusque reperiat 

Contra. Epicureos, magni Gregorii Theologi ez ora- 

lione n de theologia. 

Quod Deus sit, quodque idem rerum sit omnium 
causa effectrix, et conservatrix, cum oculi nos do- 
cent ipsi, tum lex naturalis. Oculi, dum illos sd 
res qua praclare compacte suut et erdine ines» 
dunt, immobilique, ut ita dicam, ratione mots 
feruntur, contemplandas eonvertimus ; naturz lex, 
dumex ipso rerum, quas cernimus et contemplamsur, 


2] EUTHYMIT ZIGADENI 28 


ordinc, earum auctorem moderaltorcinque colligi- A xat ὑπέστη τόδε τὸ πᾶν, ἃ auvéztn, pt, cou πάντα 


uus. Quomodo enim orbis constitisset aut perina- 
ner. t, nisi cuncta Deus et effecisset et conservaret? 
Αα, quemadmodum si quis citbar:e puleherrime ela- 
boratz conci.nitatem et compositionem in£ucatur, 
aut ejusdem concentum exaudiat, ipsius citharz opifi- 
cum ct moderatorem consilerabit, ad eumque 
slatim cogitatione  rap:ctur, licet. ipsum fortasse 
nuuquam aspcxerit : ita nobis eorum qua facta 
sunt, auctor, et conservator, et motor est manifc- 
stus, quamvis aniino non comprehendatur. Quod si 
quis non ad hzc usque ultro progrediatur, ut 
naturalibus demonstrationibus acquiescat, is sane 
quam improbus ac stultus est. 


In eosdem ex eadem oratione, 

Nos autem, qui Dei studio tenemur, nec adduci 
possumus, ut munduin sine principe et gubernatore 
eredanus esse, ratione ipsa huc impellimur, utea 
qui sensibus sunt exposita contemplemur, in iis- 
que ab initio repetendis et explorandis immoreinur., 
Yerum quia non est. consentaneum, ut. illi eorum 
qus, quantum ad sensum pertinet, eumdem ob- 
tinent honoris gradum, detur principatus, eadem 
ratione duee supra conscendimus, auque ita tandein 
ad eum pervenimus, per quem lizc ipsa, ut sint, 
habent ; sic enim 5ipsi nobiscum : Quis colestibus 
ferrestribusquo rebus, et iis qu:e in aere et aqua 
versantur, praseripsit. hune ordinem? Imo vero 
quis ea qui antiquiora sunt, nempe colum et 


terram, οἱ aerem, et aquae naturam constituit ? c 


Quis ea disjunxit? Per quem mutua inter ha:c 5ο: 
cietas, consensus οἱ conspiratio? Ego enim viruin 
illum, tametsi alienus est, laudo, Quis hxc mo- 
vet, perpetuoque ac nunquam cessanle progressu 
circumagit? Nonne corum auctor atque opifex qui 
rationem illis inseruit, qua unumquodque fertur 
atque dirigitur ? Quis porro eorum auctor atque 
opifex, nonne is qui ea fabricatus cst, et, ut essent, 
perfecit? Neque enim ig casu tantam esse facul- 
fitem. concedendum est, ut. causam eorum 


χαὶ οὑσιώσαντος xai συνέχοντος; 020b γὰρ χιθά- 


, p&v τις ὁρῶν κάλλιστα Ἱσχημένην, xai τὸν ταύτης 


εὐαρμοστίαν καὶ εὐταξίαν, ἢ τῆς χιθαρῳδίχς αὐτῖς 
ἀχούων, ἄλλο τι f) τὸν τῆς χιθάρας δημιουργὸν, xal 
τὸν χιθαρφῳδὸν ἐννοίσες, χαὶ πρὺς αὐτὸν ἀναδρᾳμεῖ- 
ται τῇ διανοίχ, xày ἀγνοῶν τύχῃ ταῖς ὄψεσιν. 
Οὕτω καὶ ἡμῖν τὸ ποιητιχὸν ὅπλον, χαὶ τὸ τηροὺν 
xai δηλοῦν τὰ πεποιηµένα, xàv μὴ διανοίᾳ περιλαµ- 
θάνηται’ χαὶ λίαν ἀγνώμων, ὁ μηδὲ µέχρι τούτων 
προϊὼν ἐχουσίως, xal ταῖς φυσιχκαῖς ἑπόμενος ἆπο- 
δείζεσι. 


Κατὰ τῶν αὐτῶν éx τοῦ αὐτοῦ «Ἰόγου. 

Ἡμᾶς δὲ ὁ λόγος ὃξκάμενος ἐφιεμένους θεοῦ, xol 
μὴ ἀνξχομένους τὸ ἀνηγεμόνευτόν τε |χαὶ ἀκχυθέρνι- 
τον, εἶτα τοῖς ὀρωμένοις προαθάλλων, xat τῆς 
ἁπαρχῆς ἑντυγχάνων οὔτε µέχρι τούτων ἔστησεν. 
03 γὰρ ἦν λόχου δοῦναι τὴν ἡγεμονίαν τοῖς ὁμοτί- 
μοις κατὰ «nv αἴσθησιν, xal διὰ τούτων ἄγει πρὸς 
τὸ ὑπὲρ ταῦτα xal δι οὗ τούτοις τὸ εἶναι περίεστι. 
Ti γὰρ τὸ τάξαν τὰ οὐράνιά τε xal ἐπίγεια, ὅσα τε 
δι ἀέρος, xai ὅσα καθ) ὕδατος, μᾶλλον δὲ τὰ πρὸ 
τούτων, 0902760» τε, χαὶ γῆν, xal ἀέρα, xal φύσιν 
ὕδατος; Τίς ταῦτα ἔμιξε, xal ἐμέρισε; Τίς ἡ χοι- 
νωνία τούτων mph, ἄλληλα, xal συμφνία τούτων 
χαὶ σύμπνοια; Ἐπαινῶ γὰρ τὸν εἱρηχότα, κἂν ἀλλό: 
τριος ᾗ. Τί τὸ ταῦτα κεχινησὸς, xal ἄγον τὴν ἅληχκ- 
τον φορᾶν, xal ἀχώλυτον; Ap' οὐχ ὁ τεχνίτης τούτων, 
xc πᾶσι λόγον ἐνθεὶς, καθὼς τὸ rdv φέρεταί τε xal 
διεξάγεται; Τίς δ' ὁ τεχνίτης τούτων; ᾿Αρ' οὐχ 
ὁ πεπηιηχὡς ταῦτα, καὶ εἰς τὸ εἶναι παραγαγών ; 
οὗ Υὰρ δη τῷ αὐτομάτῳ δοτέον τοσαύτην δύναμιν. 
Ἔστω γὰρ v5 γενέσθαι τοῦ αὐτομάτου: τίνος τὸ τἆξαι; 
Καὶ τοῦτο, sl δοχεῖ, δῶμεν. Τΐνος τὸ τηρᾶσαι xal 
φυλάξαι χαθ᾽ οὓς πρῶτον ὑπέστη λόνους; ἑτέρου 
τινὸς Ἱ τοῦ αὐτομάτου; ἑτέρου δηλαδὴ παρὰ τὸ 
αὑτόματον. Ἰ1οῦτο δὲ τί ποτε ἄ)λο πλὴν θεός: 


fateamur exstitisse. Quod si id concesserimus, num 


etiam pulcherrimi hujusce rerum ordinis crit causa? Sed demus id quoque, si videtur. Ut eadem 
aulem ratione, qua principio rerum universitas constitit, conservetur, nonne ad aliud, quam ad 
casum referendum est? Ad aliud profecto. Ecquid autem erit istuc aliud ? Nihil sane, nisi Deus. 


In eosdem Gregorii Nyssc pontificis ex libro qui 
inscribitur De cognitione Dei. 


Quod ex simplicium elementorum terrz, aqu, 
aeris, ignis permistione, aut ex corpusculis individuis 
onmia, quie in mundo sunt, constent, ut asserit 
Epicurus, quod genitum est non genito, quodque 
factum cífectore sine. ulla dubitatione tanto prz- 
stantius atque przeclarius deprehendetur, quanto 
simplicibus eleraentis οἱ corpusculis illis, quze 
atomos dicunt, homo precellit . Preterea quomodo 
qu: natura inter se contraria sunt, aut sine detri- 
mento ad unius orbis perfectionem concurrerunt : 
&ut sine consilio rationeque convenire inter se et 
Ccongruete potaerunt : aut homini rationem inse- 
rere, qua ipsa carent omnino, quippe qux animi ac 


D Tov Νύσσης ἐκ τῆς βί6δΊου τῆς Jevogérnc 6εο- 


Ἰγωσίας xarà τῶν αὐτῶ». 


Εἴπερ ix. τῆς τῶν ἁπλῶν στοιχείων συνονσίας, γῆς 
λέγω, χαὶ ὕδατος, χαὶ ἀέρος, χαὶ mupb;, f| τῶν λε- 
γοµένων ἀτόμων xav! Ἐπίχουρον τὰ ἐγχόσμια γεγέ- 
νηται, εὑρεθήσεται τὸ γεννητὸν τοῦ ἀγεννήτου, καὶ 
*b ποιηθὲν τοῦ ποιῄσαντος ἀσυγχκρίτως χρεἶττον, 
xal τιµιώτερον, xat τοσοῦτον ὅσον ὁ ἄνθρωπος τῶν 
ἁπλῶν στοιχείων xal τῶν εἰρημένων ἀτόμων δια- 
φορώτερος. IIo; 8 ἂν χαὶ κατὰ φύσιν ἑναντία σνν- 
ἑδραμον ἀθλαξῶς εἰς ἑνὸς χόσμου συμπλήρωσιν; 
Πῶς δ' ἂν καὶ συνεφώνησαν οὐκ ἔχοντα βούλησιν, 
ἡ λόγον; "H πῶς τῷ ἀνθρώπῳ λόγον ἀνέθηχαν τὰ 
παντελῶς ἄφυχα, xaX ἄλογα, xai ἀναίσθητα; "Ebzt 
δὲ χαὶ (p τὺ πλέον τῆς σφετέρας οὐσίας ἀπεκλήρω- 


29 


lANOPLIA DOGMATICA. 30 


σαν, ἑλέφαντά qnpt, ἢ ei τι τούτου μεῖζον, ἐχείνῳ A sensus expertia. sint ? Quid ? nonne oportebat, cul 


p xov συνα ποχληρῶσαι xal τὸ xatà πάντων τῶν 
ὑποδεεστέρων ἡγεμονιχὸν xai βασιλικόν. ᾽Αλλά μὴν 
zh πολλῷ τούτων λειπύµενον χατὰ σωματιχὸν µόέ- 
ys0o; xai ῥώμην ὁ ἄνθρωπος ἑχείνου χατάρχει διά 
4v λόγον, ὃν ἐχ τοῦ λόγον ἔχοντος Δημιουργοῦ máv- 
τως χατεπλούτησε. Πῶς δ' ἂν καὶ kx τῶν εἰκῇ xai 
ὡς ἔτυχε φερομένων τὰ τεταγµένα γεγονέναι λάέ- 
γοιντο; 


Κατὰ τῶν &.Llov ᾿Ε1λήνων τοῦ ἁγίου Γρηγορίου 
àx τοῦ εἰς τὰ ἅγια Φῶτα .Ίόγου. 


Οὗὐ yxp τοῦτο μόνον δεινὸν τὸ πεποιγµένον ἐπ 
ἔργοι; ἀγαθοῖς εἰς δόξαν καὶ ἔπαινον τοῦ πεποιηχό- 
τος, xaX θΞοῦ µίμησιν ὅσον ἐφιχτὸν ὁρμητήριον γε- 
νέσθαι παντοίων παθῶν, βοσχοµένων χαχῶς, xal 
δατανώντω» τὸν ἑντὸς ἄνθοωπον, ἀλλὰ xal τὸ θεοὺς 
στήσχσθαι σωνηγόρους τοῖς πάθεσιν, ἵνα μὴ µόνον 
ἀνεύθυνον τὸ ἁμαρτάνειν, ἀλλὰ xal θεῖν νομἰζηται, 
εἰς τοιαύτην καταφεῦγον ἀπολογίαν τὰ προσχυνού- 
μενα. 


Kará τῶν αὐτῶν éx τοῦ αὐτοῦ A-yov, 

Ὡς εἴπερ ἀσεθεῖν αὐτοὺς ἔδει πάντως, χαὶ τῆς τοῦ 
θ:οῦ δόξης ἀποπεσεῖν εἰς εἴδωλα κατενεχθέντας, xdi 
εέχνης ἔργα, χαὶ χειρῶν πριηµατα, μὴ ἂν ἅλ)ο τι 
χατ᾽ αὐτῶν εὔξατσθαι τοὺς νοῦν ἔχοντας f| τοιαῦτα 
σεβασθηνα,. xaY οὕτωτιμῖσαι, ἵνα τἡν dvruuc (ar, 
ἦν ἔδει τῆς π.1ἄνης. ὥς φησι Παῦλος, ἀποαμδά- 


nature sux plurimum tribuissent, qualis es! ele- 
phas, aut si quod animal elephante majus est, id 
minoribus animalibus ut ducem regemque prz- 
slare ? Nunc autem homo, elephante corporis" ma- 
gnitudine ac robore multis pariibus inferior, imperat 
ili propter rationem, qua ab opifice suo plane 
ditatus est. Jam qui fieri potest, ut ex iis quie. casu 
temereque feruntur, consistant ea qus ordine 
constituta sunt ? 
Conira reliquos Grecos magni Gregorii Theo- 
logi ex oratione in Sacra Lumina. 

Non solum enim id grave fuit, quod qui faeti 
Sunt ut recte. viverent, eífectorisque sui laudem 
et gloriam quzrerent, et Deum, quoad fieri posset, 
imitarentur, vitiorum omnium interiorem hominem 
male depascenüum et corrumpentium facti sunt 
receptaculum, sed etiam quod Deos, sibi vitiis suis 
faventes opitulantesque confinxerunt, ut peccare 
non solum liceret impune, verum ctiam laudabile 
divinumque videretur, quod deorum. suorum excm- 
plo fieret. $ 


Jn cosdem ex eadem oratione 
Ut si a pietate declinarent omnino, et a vero. Dei 
culta recederent, ad simulacra et, ortis opera. ms- 
nuum figmenta ducerentar. Quid euim illis inimici 
eotum, sí saperent, graevins possent imprccari, 
quam ut deos ejusmodi colerent et' adorarent, 
quo religione sua dignam, ut Paulus ait, mercedem 


vuciv, bv ol; σέδονται, οὗ μᾶλλον τιμῶντες δι) (2 perciperent, non magis honore eos eficientes, quam 


ἑαυτῶν τὰ σεθάσµατα, f] 5U ἐκείνων ἀτιμαζόμενοι’ 
ῥδελυκτοὶ της πλάνης, βδελυκτότερυι τῆς εὐτελείας 
τῶν προσκυνουµένων καὶ δεδοµένων, ἵνα xal αὐτῶν 
τῶν τιµωμένων ὥσιν ἀναισθητότεροι, τοσοῦτον 
ὑπερθάλλοντες volg, ὅσον εὐτελείᾳ τὰ προσκυ- 
νούμενᾳ. 
Κατὰ τῶν αὐτῶν éx τοῦ Λόγου τοῦ περὶ 6εο- 
4ογίας. 
Αἰμσαίΐ τε x21 χνίσσαις, ἔστι δὲ οἵγε χαὶ πράξεσι 
Ala» αἰσχραῖς µανίαις τε xaX ἀνθρωποχτονίαις. Τοι- 
αὖτας γὰρ ξπρεπεν εἶναι θεῶν τοιθύτων xal τὰς τιµάς. 


Κατὰ τῶν αὐτῶν ἐκ τοῦ .Ἰόγου τοῦ εἰς τὰ - 
ἅγια dera. 


ex eorum culiu ignominiam reportantes ,  content- 
nendi propter errorem, sed magis etiam  asper- 
nandi propter: sordes et dedecus illorum, quos 
venerantur et colunt. Ut simulacris ipsis etupidio- 
res 6599 videantur, tantoque demenliores, quanto 
viliora abjeetioraque sunt eorum numina. 


Ín eosdem ex oratione De theologia. 


Cruore, et nidore, et turpibus etiam fecti 
nonnumqnam, fuaroreque, et mactandis hominibus 
deos colendos existimarunt. Talem enim esse 
ejusmodi deorum cultum oportebat. 


' In eosdem ez oratione in Sancta Lumina. 


Δαιμήνων εὕρημα σχοτεινῶν, καὶ διανοίας ἀνά- D  Tenebricosa demonum inventa, figmentaque 


πλασμα χαχοδαἰµονος χρόνῳ βοηθούµενον, xat μύθῳ 
χλεπτόμενον & γὰρ ὡς ἀληθη προσκυνοῦσιν, ὡς 
μυθικὰ συγχαλύπτουσι. Δέον εἰ μὲν ἀληθη, μὴ μύ- 
θους ὀνομάζεσθαι, εἰ δὲ φευδῃ, ut θαυμάζεσθαι, 
μηδ᾽ οὕτως ἰταμῶς ἑναντιωτᾶτας ἔχειν δόξας περὶ 
κοῦ αὐτοῦ κπράγµατος, ὥσπερ kv ἁγορᾷ µειραχίων 
παΐζουτας, ἁλλ οὐχ ἀνδράαι διαλεγοµένους νοῦν 
ἔχουσι, καὶ Λόγου προσχυνηςαῖς, xà: τὴν ἔντεχνων 
ταύτην xal ῥυπαρὰν πιθανότητα διαπτύουσιν. 
"Eze δὲ ἀπεσχευασάμεθα «b ἀλλόεριον, φέρε xat- 


αρτίσωµεν «b ἡμέτερον. 


* Rom. qn, $7. 


mentis insanz2 atque infelicis, tempore confirniata, 
fabulisque contecta, Quse enim ut vera colunt, e& 
czlant tanquam fictitia. /Equius autem erat, si 
vera essent, fabulas non appellare. Sin fietitia, 
non admirari. Neque ita temere contrarias de ea- 
dem re epiniones suscipere, non aliter, ac si in 
foro cum pueris colluderent, non autem cum viris 
sapientibus et.ratione Deum colentibus dispularent, 
qui artificiosa ista ac sordida ipsorum figmenta 
eontemnunt atque despiciunt. Verum quoniam alie- 
na confetivimus, age nosira. constituamus et 
confirmemus. 


31 EUTHYMII ZIGABENT 33 





IIINAS 


ΤΗΣ ΒΙΒΛΟΥ ΤΗΣ EHONOMAZOMENHZ ΔΟΓΜΑΤΙΚΗΣ IIANOIIAIAZ. 


JNDEX 
LIBR! PANOPLIA DOGMATICA INSCRIPTI. 


Titulus I. — Ratiocinatio  syllogistica, 
unus esse ejusdem nalura ; Verbum, 
ac Spiritum item, nempe Filium et 
Spiritum sanctum habere demonstra- 
(ur. Ex oratione catechetica Gregorii 
Nysse pontificis. 

Titulus ll. — Φε Patre et Filio εί Spiritu sancto 
distincta simul atque conjuncta divi- 
nitatis ratio. 

De Deo sew Divinitate communiter. 
Qui Deum, aut Divinitatem aut divi- 
num Numen dicit, communi horum 
appellatione (res wnius — divinitatis 
hypostases, sive personas ἀεεία- 
rare. 


qua Deus A Τίτλος A', — Συ λογιστικὴ ἁπόδειξις, δει elc 


ἐστι θεὸς, καὶ δει καὶ Λόγον ἔχει 
ὁμοούσιον ἑαυτῷ, καὶ Πνεῦμα 
ὁμοίως, ἅπερ εἰσὶν à Υἱὸς καὶ τὸ 
Πγεῦμα τὸ ἅγιον àx εοῦ καεηχη- 
τικοῦ «Ἰόγου τοῦ Νύσσης. 

Τίτλος Β.. — Περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου 
Πνεύματος διακεκριμένη ἅμα xal 
ἡνωμένη θεο.ολέα. 

Τίτλος I". — Περὶ θεοῦ κ«οιγῶς. Δῆ.Ίον δὲ ὅτι ὁ 
θεὸν εἰπὼν, ἢ θεόεητα, f) τὸ θεῖον 
ἁπ.ῶς καὶ ἁπροσδιορίσεως, tác 
tpsic ὑποστάσεις εῆς μιᾶς θεό- 
τητος ἐνέφηνε τῇ καθολικῇ τού- 
των προσηγορίᾳ. 


Titulus IV. — Divinam naiuram comprehendi non B Τίτλος Δ’. — Περὶ τοῦ dxatdAmzxtov εἶναι τὴν 


posse. 

Titulus V. — De divina appellatione. 

Titulas VI. — De opificie Dei. 

Titulus Vil..— De divina humanatione. 

Titulus Vill. — Contra Hebreos, ez libro, ut fertur, 
Nysseni, De cognitione Dei. 


Titulus IX, — Contra Simonem Samarensem,et Mar- 
cionem Ponticum, ei Manetem — Per- 
sam, et Manicheos. 


Titulus X. — Adversus Sabellium ex S. Cyrillo. 
Titulus XI. — In Arianos, magni Athanasii. 


Titulus ΧΙΙ. — Contra. Spiritus sancti impugna- 
tores. 

Titnlus XIIl. — Photii patriarche, contra Latinos, 
quod ez Patre tanium procedit Spi- 
rius sanctius, non et ez lilio, 


Titulos ΧΙΤ. — Coutra Apollinarium. 

Titulus XV. — Contra Nestorianos. 

Titulus XV]. — Contra Monophysitas, quorum. an- 
ctor Entychos. archimandrita. 

Titulus XVIM. — Contra. Aphihar todocetas. 


Titulus XVIII. — Contra eos. qui dicunt Deum Ver- 


bum impatibilter esse 9assum. 


θείαν φύσιν. 
Τίτλος E'. — Περὶ θεωνυµίας. 
Τίτλος G'.— Περὶ εῆς θείας δηµιουρ]γίας. 
Τίελος Z'. — Περὶ τῆς θείας ἐν ανθρωπήσεως. 
Τίτλος H'. — Κατὰ ᾿Εδραίων ἐκ tn; «ε]ομένης 
εἶγαι τοῦ Νύσσης Bi6Jov, τῆς 
προσαγορευοµέγης θεο]γωσίας. 
Τίτλος 8'. — Κατὰ Σίµωνος τοῦ Σαµαρέως, καὶ 
Μαρκίωνος τοῦ Ποντικοῦ, καὶ τοῦ 
Πάρσου Mársrtoc, καὶ τῶν» Μα- 
γιχαίων. 
Τίέτλης l'.— Κατὰ Σα6εΛλιανῶν τοῦ ἁγίου Kv- 
pti 4ov. 


c Ἐίΐτλος IA, —Katóá "Apsiavor τοῦ μεγάλου "'A0a- 


φασίου. 
Τίτλος ΙΒ’. — Κατὰ Πγευματομάχων. 


Τίτλος ΙΓ’. --Φωτείου Παεριάρχου κατὰ τῶν τῆς — 
πα.αιᾶς Ρώμης, ὅτι ἐκ Πατρὸς 
µόνου ἑχαπορεύεται τὸ Πνγεῦμα có 
ἅγιον, ἀ.ἱ1) οὐχὶ καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ. 

Τίτλος ΙΔ’.--Κατὰ ᾽Αποζιιαρίον. 

Τ(ολος IE'.— Κατὰ Νεστοριανόν.. 

Τίτλος IG'.— Karó Μονορυσιτῶν, ὧν αἱρεσιάρχης 

ὁ Εὐευχὴς, ὁ ἀρχιμανδρίεης. 

Τίτλο; IZ'. — Kacá ᾽Αφθαρτοδοχητῶν. 

Τίτλος 1H'.—Katcó τῶν JAsyórtour, Ἔπαθεν ó θεὸρ 

Αόγος ἁπαθῶς. 


33 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. I. 


94 


[Τ(ελος 18'.— Κατὰ 'Ayroncür Δεγόντων ἀγνοοῖν A Titulus XIX. — Contra. Agnoetas qui aiunt. Filium, 


τὸν Υἱὸν καὶ 0eórv την ἡμέραν 
καὶ ὥραν τῆς παγκοσμίου σύντε- 
Asíac, ὡς ὁ.λάττω τοῦ Πατρός. *] 

{Τίτλος K'. — Κατ Ὡριγένους.] 

Τίτιος ΚΑ’. --Κατὰ Σεργίου, καὶ Πύῤῥου, καὶ 
Παύλου κπατριαρχῶν Κωγνσταντι- 
νουπόΊεως δογµαειζόγτων ὁπὶ Χρι- 
στοῦ µίαν 06Aqciv, καὶ ἐνέργειαν, 
ol καὶ Μονοθελήται Aéyortat. 

Τίτλος KD.— Κατὰ Εἰκογομάχων. 

Τίτλος KT'.— Kacà ἉΑρμεγίων. 

Τίτλος KA'.— Κατὰ τῶν Asropévur IIavAouavor. 


Τίτλος KE'.— Περὶ τοῦ σεαυροῦ, περὶ του ἁγίου 
βαπτίσματος, καὶ περὶ τῆς µετα- 
ἑήψεως τοῦ Δεσποεικοῦ σώματος 
καὶ alyatoc. 

Τίτλος Κάα’.--Κατὰ Μασσαἀιανῶν. 

Τίτλος KZ.— Κατὰ BoyoplAov. 

[Τίτλος KH'.— Karà Σαρακηνών **.] 

Παράτιτος.--Φωτίου πατριάρχου Κωγσταγντινου- 
πόλεως ix τῆς απρὸς MiyatjA τὸν 
ἄρχοντα  Bovlyapiac ἑπιστο]ῆς 


περὶ τῶν ἑπτὰ οἰκουμεγιχκῶν συν- 
όδων.. 


wt Patre minorem, ignorare diem el 
horam consummationis mundi. 


Titulus XX. — Contra Origenem. 

Titulus XXl. — Contra Sergium, Pyrrhum εἰ Pau- 
μπε, patriarchas — Constantinopo- 
lis, qui docebant unam in Christo 
esse voluntatem εἰ energiam ; qui. et 
Monothelite dicuntur. 

Titulus XXII — Contra Iconomachos. 

Titulus XXIll. — Contra Armenios. 

Titulus XXIV. — Contra €os qni dicuntur Pawli- 
ciani. 

Titulus XXV. — De cruce, de sancto baptismate et 
de iransmutatione Dominici corporis 
el sanguinis. 


Titulus XXVI. — Contra Massalianos. 

Titulus XXVII. — Contra Dogomilos. 

Titwlus XXVIII. — Contra Saracenos. 

Appendix. — Photii patriarche | Comstantinopolitani 

| ex epistola ad Michaelem Bulgarie 
principem de septem synodis ecu- 
snenicis. 


* [nclusa hic et in. texta sepplemus ex Chr. Frid. Matthed Prolegomenis ad Euthymii Commenüuria in Evan- 
gelia. For Para. 


* Ab editore Tergobystensi prse metu Turcarum omissus. 





EUTHYMII 


MONACHI 


mE ZIGABENI 
ORTHODOX FIDEI DOGMATICA. PANOPLIA. 


ΤΙΤΛΟΣ A'. 

Zv.Aoyw tix] ἁπόδειξις, ὅτι εἷς ἐστι Sec 
xal ὅτι xal Λόγον ἔχει ὁμοούσιον abt, 4 
Πνεῦμα ὁμοίως, ἅπερ εἰσὶν ὁ Υἱὸς, καὶ τὸ 
Ηνεῦμα τὸ ἅγιον. Tov Νύσσης ἐκ τοῦ xatnyn- 
τιχοὺ Adrov. 

Ὅταν πρὸς τινα τῶν ἑλληνιζόντων διάλεξις ᾗ, 
καλῶς ἂν ἔχοι τοιαύτην ἀρχὴν ποιεῖσθαι τοῦ λόγου. 
πότερον εἶναι τὸ θεῖον ὑπείληφεν. ἢ τῷ τῶν ἀθέων 
συμφέρεται δόγµατι; Eb μὲν οὖν μὴ εἶναι λέχοι 
ἐχ τῶν τεχνιχῶς χαὶ σοφῶς χατὰ τὸν χόσμον olxo- 
ψομουµένων, προαχθήσεται πρὸς τὸ διὰ τούτων 
εἶναί τινα δύναμιν τὴν tv τούτοις δειχνυµένην, xal 
to) παντὸς ὑπερχειμένην ὁμολογῆσαι * εἰ δὲ τὸ μὲν 
εἶναι μὴ ἀμφιθάλλοι, εἰς πλῆθο; δὲ θεῶν ταῖς ὑπο” 
volat; ἐχφέροιτο, τοιαύτῃ χρηοόµεθα 95; αὐτὸν 


TITULUS I. 


Ratiocinatio syllogistica, qua Deus unus. esse, ejus- 
demque nature Verbum, ac Spiritum item, neupe 
Filium, οί Spiritum sanctum habere demonstre- 
tur. Ex oratione catechetica Gregorii Nysaeni. 


Quando cum aliquo eorum qui Graecorum opinio- 
nibus favent, instituitur disputatio, commodum est, 
ut initio disputationis interrogetur, utrum Deum 
esse fateatur, an uegel. Si negabit, ex ratione sa- 
pientiaque, quz in mundi moderatione viget, cogetur 
confiteri, vim quamdam indicari qua rebus omnibus 
praesit. Quod si esse quidem non dubitabit, sed mule 
tos tamen esse putabit deos, ita deinceps cum illo 
ageinus; exislimelne perleciuim esee numen, an im- 
perfectum, eoque perfectionem, αἱ par ex. tri- 


95 


EUTHYMII ZIGABENÍ 


36 


buente divinz nature, rursum rogabimus, num A ἀπολογίᾳ, πότερον τέλειον, f ἐλλειπὲς ἡγεῖται τὸ 


omnibus illis rationibus, qu: in divinitate céfnun- 
tur, perfectum diat, ne ex contrariis, perfectoque 
et imperfecto constet. Quo item concesso, non erit 
difficile adversarii snimuin deorum multitudine 
distractum adducere, ul. divinitatem unam esse 
fateatur. Nam si perfectum omnibus partibus dabit, 
multaque eodew Ρυοίο perfecta dicet, necesse erit, 
ut in iis qu: nulla ratione discrepabunt, sed eadein 
prorsus videbuntur, aut proprium aliquid osten- 
datur, aut si prop: ii nibil. apparuerit, nullam ani- 
mus ciffereutiam poterit cogitare. Etenim si nec ca 
re discrimen comprehendetur, quod majora wino- 
rave sint, quoniam perfectionis ratio non admittit, 
ut minor sit: nec quod deteriora sint, aut pr:- 
stanliora, quia divin.tas non cadit in id. quod dete- 
rius appellari potest :. nee quod ant/quiora recen- 
tiorave sint, quandoquidem id quod semper non 
est, ab eo quod numen ac Deum esse mens conci- 
pit, abest : cum una eademque sit divinitatis ratio, 
nullaque in ea vere proprietas reperiatur, neces- 
earium est, ui qui opinionis errore multos sibi 
deos fingebat, unam divinitatem esse fateatur. Nain 
si bunum, οἱ justum, et sapiens, et. potens, οἱ in- 
corruptum, οἱ aternum, el reliqu.e omnes pie 
notiones ita congregentur, ut omn;s omnino tolla- 
tur differen ia, his omnibus in uno eodetbque 
cenclu.is, necessario aufertur deorum multitudo. 


B 


θεῖον; Τοῦ δὲ, χατὰ τὸ εἰκλς, τὴν τελειότητα papzo- 
ροῦντος τῇ θείᾳ φύσει τὸ δ.ὰ πάντων αὑτῶν τῶν 
ἐνθεωρουμένων τῇ θεότητι τέλειον ἁπα,τήσυμεν, ὡς 
ἂν uh σύμμικτον ἐκ τῶν ἑναντίων θεωροῖτο τὸ θεῖον 
ἐξ ἐλλειποῦς χαὶ τελείου. Τοιούτου δὲ δοθέντο:, οὐκ 
Ux* ἂν εἴη χαλεπὸν τὸ ἑσχεδασμένον τῆς διανοίας εἰς - 
πλλθος θεῶν πρὸς μ.ᾶς θεότητος περιαγαγεῖν Óuo- 
λογίαν. El γὰρ τὸ vijetoy ἐν παντὶ θείη περὶ τὸ 
ὑποχξίμενον ὁμολογεῖσθαι, πολλὰ δὲ εἶναι τὰ τέλεια 
διὰ τῶν αὐτῶν χαραχτηριζόµενα λέγοι’ ἀνάγκη 
πᾶσα ἐπὶ τῶν μηδεμιᾶ παραλλαγῇ ὃ-ακρινομένων, 
ἁλλ' ἐν τοῖς αὑτοῖς θεωρουµένω»ν, f| ἐπιδεῖξαι τὸ 
ἴδιον, ἢ εἰ μηδὲν ἰδιαζόντως χαταλαμδάνοι f) ἕἔννοια, 
Ep! ὤν τὸ διαχρίνον οὐκ ἔστι, μὴ ὑπονοεῖν τὴν διά- 
Χρισιν. El γὰρ μήτε παρὰ τὸ πλέον χαὶ ἔλαττον ttv 
ξιαφορὰν ἑξευρίσχοι, δ.ότι τὴν ἑλάττωσιν ὁ τῆς 
τελειότητος οὗ παραδέχεται λόγος µέτε τὴν παρὰ τὸ 
χεῖρου, καὶ προτιµότερον’ o0 γὰρ ἂν ἔτι θεότητος 
ὑπόληφιν σχοίη οὗ fj τοῦ γείρονος οὐχ ἄπεστι πρ΄Ίση- 
γορία, μήτε κατὰ τὸ ἀρχαῖον καὶ πρόσφατων * τ) γὰρ 
μὴ às ὃν ἔξω τῆς περὶ τὸ θεἷόν ἐστιν ὑπολήψεως * 
ἀλλ᾽ εἷς χαὶ ὁ αὐτὸς τῆς θεότητος λόγος οὐδ:μ.ᾶς 
ἰδιότττος kv οὐδενὶ κατὰ τὸ εὔλογον εὑρισχομένης * 
ἂν ἀγχη πᾶσα πρὸς μίαν θεότητος ὁμολονίαν συν- 
θλιθῆναι την πεπλανημέντν περὶ τοῦ πλέθους τῶν 
ὑξῶν φαντασίαν. El γὰρ τὸ ἀγαθὸν, xal τὸ δίχχιον, 
τό τε σοφὺν, χαὶ τὸ δυνατὺν ὡσαύτως λέγοιτο, T. τε 


ἁ ρθαρσίᾳ, xal dj ἀῑδιότης, xal πᾶσα εὐσεθῆς δ:άνοια κατὰ τὸν αὐτὸν ὁμολογχοῖτο τρόπον, πάσης x2: 
πά,τα Ἰόχον διαρορᾶς ὑφαιρουμένης, συνυφαιρεῖται χατὰ ἀνάγχην τὸ τῶν θεῶν πλῖῆθος ἀπὸ τοῦ biv- 
µατος, τῆς διὰ πάντων ταυτότητος εἰς τὸ Du τὴν πἰστ.ν πεοιαγούσης. 

Veram quia religionis veritas quamdam. persona: C 


rum d.fferentiam perapicit in. uuilgl^. natura, ne 
dum Gravos impngBarsus, in Judzorgum labamor 
errorem, non alieuum est, ut enur qnoqdt artiii- 
eiosa quadam distinetione confutemus οἱ refella- 
mus. Νου ili quidem, qui a nostra religione ab- 
horrent, numen rationis expers constituunt, hoc 
autem nobis concessum satis est ad id quod 
volumus eomprobandum. (Qui enim Deum no. esso 


n:m concedit. Atqui eodeni noinine dicitur etiaai 
lumana ratio. Quare si quis ad rationis nostrae 
simi.itudinem Dei rationem cogitabit, mox ad no- 
tonem sublimiorum perducetur. Necesse enim 
est, ut. codem modo ratio seu oratio congruat 
naturce, quo reliqua item omnia conveniunt, Nain 
licet ín. homine vita, et potentía, et sap'entia 
ce-natur, non tamen ob nominum similitudinem 
eamdcm in Deo vitam, aut potentiam, aut sapien- 
tiam dices, sed pro humili naturx nostre condi- 
tione demittentur οἱ exienzabuntar. harum vocum 
significationes. Etenim quoniam mortalis et imbe- 
cilla est natüra nostra, Idcirco et vita brevis est, 
et potentia infirma, et ratio sive oratio incerta. At 
quidquid de supremie illius nature magnitudine 
dicitur, id m:gnum eq'ie congruum est. Proinde 
cum Dei ratio, sive oratio. verbumve dicimus, id 
non intelligimus tale, ut, quemadmodum in nobis 


'AXX ἐπειδίπερ ὁ th; εὐσεθείας λόγος ol2i τινα 
ξιάχρισιν ὑποστάσεων ἐν τῇ ἑνότητι τη: πίστεως 
Ελέκειν, ὡς ἂν μὴ τῇ πρὸς τοὺς Ἕλληνας µάχῃ 
πρὸς τὶν Ιουλαϊσμὸν ἡμῖν ὁ λήγος ὑπενσχθσίη, πάλι» 
προσέχει διαστολῇ τινι τεχυικῇ xax τν περὶ τοῦτο 
πιάνην ἐπανορθώσασθαι ' οὐδὲ yàp τοῖς ἔξω τοῦ 
χαθ ἡμᾶς ἑόγματως ἄλογον εἶναι τὸ Οξῖου ὑπεί- 
Ἰηπται. Τοῦτο 65 παρ᾽ ἐχείνων ὁμολογούμενον ἱκανῶς 


! . Biagügegst τὸν ἡμέτερον λόγον. Ὁ γὰρ ὁμολογὼν 
rationis expertenr. confltetar, i$ eum Babere ratio ΄ 


μὴ BXerov εἶναι τὸν θεὸν πάντως λόγον ἔχειν τὸν μὴ 


ἄλογον συνκαταθἑσεται. "Οτι ὡς αἱ οὐσίαι διάφοροι 
τοῦ τε θεοῦ χα) τοῦ ἀνθρώπου, διἀφορός basi καὶ ὁ 
λόγος. ᾽Αλλά μὴν χα) ὁ ἀνθρώπ:νος ὁμωνύμως λέγεται 
λόγος ' οὐχοῦν εἰ Aiyot xa0' ὁμοιότητα τοῦ παρ᾽ 
ἡμῖν, xal τὸν τοῦ θεοῦ λόγον ὑπονοςῖν, οὕτω µε- 
ταχθέσεται πρὸς την ὑφηλοτέραν ὑπόληφ.ν. ᾿Ανάγχη 
γὰρ πᾶσα χατάλληλον εἶναι πιστεῦειν τῇ φύσει τὸν 
λόγον, ὡς xai τὰ ἄλλα πάντα. Καὶ vo δύναμίς τις, 
xai ζωὴ, xai σοφία περὶ τὸ ἀνθρώπινον ῥλέπετα:, 
ἁλλ᾽ οὐκ ἄν τις ix τῆς ὁμωνύμου το,αύτην xal ἐπὶ 
τοῦ θεοῦ τὴν ζωὴν, fj τὴν δύναμιν 1j τὴν σοφίαν 
ὑπονοίαξιεν, ἀλλὰ πρὸς t5 τῆς φύσεω; τῆς ἡμετέρᾶς 
µέτρον συνταπεινοῦνται xal αἱ τῶν τοιούτων ὀνο- 
µάτων ἐμφάτεις. Ἐπειδὴ Υὰρ φθαρτῇ χα) ἀσθενῆς 
ἡμῶν d φύσι;, δ.ὰ τοῦτο ὠκύμορος ἡμῶν ἡ Qr, 
ἀνυπόστατος ἡ δύναµις, ἁπαγῆς ὁ λόγος. Ἐπὶ δὲ τῆς 
ὑπερχειμένης φύσεως τῷ μεγαλείῳ τοῦ θεωρ’υμήνου 
πᾶν τὸ περὶ αὐτῆς λεγόμενον συνεπαίρεται, 0ὐχοῦν 


37 . 
xiv ὁ Λόγος 
φθεγγομένου {ἣν ὑπόστασιν ἔχειν νοµισθήσετα:, καθ; 
ὁμοιότητα τοῦ ἡμετέρου μεταχωρῶν εἰς ἀνύπαρκτον, 
ἁλλ' ὥσπερ d ἡμετέρα φύσις ἔπίχηρος οὗσα, καὶ 
ἐτιίχτρον τὸ» λόγον ἔχει, οὕτως fj ἄφθαρτος, καὶ 
ἂεὶ ἕστώσα φύσις ἁῖδιον ἔχει καὶ ὁρεστῶτα τὸν Λό- 
γεν. El ὃξ τοῦτο κατὰ τὸ ἀχόλουθον ὀμολογτθξίη, τὴ 
ὑφεστάναι τὸν τοῦ θ:οῦ Λόγον ἀϊδίως, ἀνάγχη πᾶσα 
ἐν ζωῃ τοῦ Λόγου τὴν ὑπόστασιν εἶναι ὁμ λογεῖν. 
Οὐ yàp χαθ᾽ ὁμοιότητα τῶν λίθων ἀφύχως ὑφεστάναι 
τὸν Αόγου εὐαγὲς ἐστιν οἵεσθαι. ἀλλ᾽ εἰ ὑφέστηχε, 
vo&póv τι χρημα καὶ ἀσώματον 0v, ζᾖ πάντως. El 
δὲ τοῦ (Tv χεχώρισται, οὐδὲ ἐν ὑποστάσει πάντως 
ἑστίν. ᾽Α)λὰ μὴν ἀσεθὲς ἀπεδείχθη τὸν τοῦ OzoU 
Λόγον ἀνυπόατατον εἶναι, οὐκοῦν συναπΣδςίχθη 
κατὰ τὸ àxóloufoy τὸ ἐν ζωῇ τοῦτον θεωρεῖσθαι 
τὸν Λόγου. ᾿Απλῆς bi τῆς τοῦ Λόγου φύσεως κατὰ 
τὸ c4 εἶναι πετιστευ,'ένης, καὶ οὐδὲ lav διπλόη», 
xai σύνΏεσιν ἓν ἑαυτῇ δειχνυούστς, οὐκ ἔτ áv τις 
χατὰ μετουσίαν ζωὴ; τὸν Aóyov Ev ζωῇ θεωροίη. Οὐ 
Υὰρ bb; sin συνθέσεως d τοιαύτη ὑπόληνις, τὸ 
E £207 ἐν ἑτέρῳ λέγειν εἶναι, ἀλλ᾽ ἀνάγχη πᾶσα τῆς 
ἁπαότητος ὁμολογουμένης, αὑτοζωὴν εἶναι τὸν Λό- 
vov ol:a0a:, οὗ ζωῆς µετουσίαν. El οὖν ζἡ ὁ Λόνος, 


ὡς ζωὴ ὧν, xal προαιρετιχὴν ἤτοι θεληματικὴν 


σαντως δύναμιν ἔχει. Οὐδὲν γὰρ ἁπροαίρετον τῶν 
ζώντων koci. Τὴν γὰρ προαΐρεσιν ταύτην xal δυνα- 
την εἶναι χατὰ τὸ ἀχόλουθον εὐσεθές ἐστι λογίσέσθαι, 
Ei γὰρ µή τις τὸ δυνατὸν ὁμολογοίη, τὸ ἁδύ»ατον 
πάντως χατασχευάσει, ᾽Αλλὰ μὴν πὀλῥω πάντως 
της περὶ τὸ θεῖον ὑπολήψεώς ἔστι τὸ ἀδύνατον, 
0ὐδὲν γὰρ τῶν ἀπεμφαινόντων περὶ τὴν Osíav θξω- 
βεῖται φύσιν. ᾿Ανάγχη δὲ πᾶσα τοσαύτην εἶναι ὁμο- 
λογεῖν τοῦ Λόγου τὸν δύναμιν, ὅση ἐστὶ xal d 
πρόθξσις, ἵνα B] τις µίξις τῶν ἑναντίων xal συν- 
ἑρομὴ περὶ τὸ ἁπλοῦν θεωροῖτο. ᾽Αλυναμίας δὲ xal 
ὀννάμεως ἐν τῇ αὑτῇ προθέσει θεωρουµένων, εἴπερ 
τὸ μὲν δύναται, πρὸς δέ τι ἁδυνάτως ἔχει, πάντα 
δὲ δυναµένην τὴν τοῦ Λόχου προαίρεσιν, πρὺς οὐδὲν 
τῶν χαχῶν τὶν ῥοπὶν ἔχειν ' ἀλλητρία γὰρ τῆς 
θείας φύσεως ᾗ πρὸς χαχίαν ὁρμή ' ἀλλὰ rdv ὃ τι 
περ ἐστὶν ἀγαθὸν, τοῦτο xal βούλεσθαι βουλοµένιν 
Ck, xai δύνασθαι ' δυναμένην 0i, ph ἀνενέργητον 
εἶναι, ἀλλὰ πᾶσαν ἀγαθοῦ πράθεσιν εἰς ἑνέργειαν 
ἄγειν. ΑἈγαθὸν δὲ ὁ χόσµος, xal τὰ ἐν αὑτῷ πάντα 
σογῶς τε χαὶ τεχνικῶς θεωρούμενα. "Àpz τοῦ Λέγου 
ἔργα τὰ πάντα, τοῦ ζῶντος μὲν, xai ὑρεστῶτος, 
ὅτι Θεοῦ Λόγος toti, προαιρουμένον δὲ, ὅτι Qf, δυ- 
ναμένον δὲ πᾶν ὃ τι περ ἂν ἕληται ' αἱρουμένου δὲ 
τὸ ἀγαῦόν τε, χαὶ coghy πάντως, xai e «t τῆς χρείτ- 
τονος σημασίας ἐστίν. "Ens οὖν ἀγαθόν τι ὁ χόσµος 
ὠμολόγηται, ἀπεδείχθη δὲ δ.ὰ τῶν εἰρημένων τοῦ 
Λόγου ἔργον τὸν χόσμον εἶναι, τοῦ τὸ ἀγαθὸν xal 
αἱρουμένου, xal δυναµένου, ἄρα ὁ Λόγος ούτος ἕτερός 
ἔστι παρὰ τὸν οὗ ἐστι Λόγος. Τρόπον γάρ τινα τῶν 
πρός τι λεγομένων χαὶ οὗτός ἐστιν, ἐπειδὴ χρὴ πάν- 
τως τῷ Δόγῳ xal τὸν Πατέρα τοῦ Λόγου συνυπα- 
κούσσθα.. Οὐ γὰρ ἂν «In Λόγος, µή τινος ὧν Λόγος. 
El οὗ» διαχρίνεια τῷ σχετιχῷ τῆς σηµασίας ἡ 56v 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. I. ^8 


«. 


:0 λέγηται, οὐκ ἓν τῇ ὁρμῆῇ τοῦ A fit, ad loquentis impetum consistat, et ad nihilum 


tendat, sed'ut natura nostra, cum sit mortalis, 
mortale quoque verbum babet, sic immortalis 
semperque consistens natura Verbum habet im- 
mortale ac sempiternum. Jam si ex his conflci- 
tur. Dei Verbum semper constare , necesse. est, il- 
lud in vita consistere confiteri. Neque enim con- 
Ssertaneum est, ipsum lapidum instar inanimum 
arbitrarj. Sed si est, cum intelligens sit et incor- 
porcum, vivit omnino. Nam si absit a vita, neuti- 
quam consistit. At dicere Dei Verbum non. consi- 
stere, impium est, ut declaravimus, ex quo sequi- 
tur, ut hoc Verbum in vita spectetur. Ejus autein 
natura cum simplex sit, nec duplic tatem a:t coin- 
posit.onem ullam admittat, nemo. illud sic in vita 
esse cogilabit, quasi natur: sit particeps. Nan 
ejusmodi cogitatio a. compositione non abesset, 
quippe qua rem unam in alia constitueret. ltaque 
Verbi simplicitate concessa necesse est, illud uon 
vite particeps, sed ipsun esse vilam confiterí. 
Quod si vivit. Verbum, atque adeo est ipsa vita, 
nimirum et propositi, ac voluntatis habet faculia- 
tem. Nihil enim in eorum qux vivunt est. numezo, 
quod hac careat facultate. Existimandum est au- 
tem propositum ac voluntatem ejus fieri posse. Si 
quis cnim id quoJ fleri poiest, non concesserit, 14 
quod fieri nequit, nunquam inveniet. At. cum de 
Deo cogitamus, quod fleri non potest procul zb illo 
removetnus ; nibil enim díissentaneurm. in naturam 
divinam cadit. Porro tantam necesse est Verbi 
potestatem confiteri, quantam ejus est propositura 
voluntatis, ue qua contrariorum perumistio in eo 
quod simplex est reperiatur, idque quod tleri nc 
qu:t, et qnod fleri potest in codem proposito appa- 
reant, siquidem aliud efficere valet, aliud. non 
valet. Cieterum euin omnia. Verbi proposíto perfici 
possint, ad nihll tamen. quod malum sit, cZicicn- 
dum movetur. Nam divin: nature motus a malo 
alienus est. Quidquid autem bonum est, id etiam 
vult ; quod autem vult, ct plane potest. Quod vero 
potest, infectum non sinit, sed quxzcunque bona 
sibi proponit, ea perficit. Mundus autem mundi- 
que partes omnes, quie sapienter artificioseque 
facte cernuntur, sunt. νους. Itaque viventis qui- 


p dem ac subsistentis Verbi sunt opera, quoniam Del 


Verbum est ; consilio autem proponentis atque de- 
liberantis quoniam vivit, valentisque ad exitum 
perducere quidquid proposuerit atque. decreverit, 
sed nibil tamen decernentis nisi quod bonum ac 
sapiens sit, aut si. quid aliud meliore aliqua sigui- 
ficatione declaratur. Quamobeem quia bonum esse 
mundum ostendimus, Verbique, quod bonum ante 
decernit decretumque potest efficere, mundum 0456 
opus indicavimus, perspicuum est, Verbum hoc 
aliud ab eo esse cujus est Verbum. Est enim et 
hoc quodammodo unum ex iis que cum aliquo 
conferuntur. Siquidem audito Verbo, Verbi quoque 
parens intelligatur, necesse. est. Neque euim Ver- 
bum esset, uisi alicujus esset Verbum, Cum igituc 


39 EUTHYMII ZIGABENI AU 


auditores cogitatione distinguant Vcrbum ab eo A ἀχουόντων διάνοια αὐτόν τε τὸν Aóyov, χαὶ τὸν ὅθεν 


cujus est Verbum, non aimnplius mysterium nobis in 
periculo versatur, ne dum Grxcorum opiniones 
refellimus, videamur Judaeorum sententiam appro- 
bantibus assentiri. Nam quemadmodum in nobis 
dicimus verbum a imente proficisci, neque idem 
' omnino esse quod est mens, nec ab illa prorsus 
' diversum (etenim quatenus ab illa provenit, aliud 
quiddam quam ipsa est : quatenus autem mentem 
perspicuam facit et explicat, non aliud jam ab ea 
diversum cogitatur, sed natura unum, subjecto 
tantuin differens) : sic eiiam Dei Verbum, quatenus 
per se subsistit, ab eo distinguitur unde ut sub- 
sistat habet : quatenus autem ea declarat in seipso, 
qua cernuntur in Deo, idem est natura cum ipso, 


in quo eadem indicia et not» reperiuntur. Nam D 


sive bonitatem, sive potentiam, sive sapientiam, 
sive gternitatem, sive malitiz, mortis et corruptio- 
nis vacuitatem, sive aliquod aliud ejusmodi signum 
constituas, quo Patre ipse comprehendatur, eodem 
signo et Verbum, quod ex illo subsistit, inve- 
neris. 


De Spiritu sancto. 


Ac quemadmodum hisce gradibus ascendentes 
ex nostra supremam illam naturam cognovimus, sic 
umbris, ac simulacris quibusdam potestatis illius, 
qus verbis explicari non potest, in natura nostra 
conspectis ad Spiritus cognitionem accedimus. 


ἐστὶν, οὐκ ἔτ ἂν ἡμῖν χινδυνεύσῃ τὸ μυστῄριον ταῖς 
ἑλληνιχαῖς µαχόμµενον ὑπολήψεσι τοῖς τὰ Ἰουδαίων 
πρεσθεύουσι συνενεχθΏναι. Ὥσπερ γὰρ ἐφ᾽ ἡμῶν ix 
τοῦ νοῦ φαμεν εἶναι τὸν λόγον, οὔτε διόλου τὸν 
αὐτὸν ὄντα τῷ νῷ, οὔτε παντάπασιν ἕτερον' τὸ μὲν 
γὰρ ἐξ ἐχ:ίνου εἶναι ἄλλο τι, xal οὐχ ἐχεῖνό ἐστι" τὸ 
δὲ αὐτὸν τὸν vouy τὸν εἰς τὸ ἐμφανὲς ἄγειν οὐκ Ec' 
ἂν ἕτερόν τι παρ ἐχεῖνον ὑπονοοῖτο, ἀλλά χατὰ τὴν 
φύσιν ἓν ὢν ἕτερον τῷ ὑποχειμένῳ ἐστίν οὕτω xai 
ὁ τοῦ θεοῦ Λόγος τῷ μὲν ὑφεστάνα: καθ) ἑαυτὸν 
δ.ήρηται πρὸς ἐχεῖνον παρ' οὗ τὴν ὑπόστασιν ἔχει" 


«τῷ δὲ ταῦτα δειχνύειν Ev ἑαυτῷ ἃ περὶ τὸν θεὸν 


χαθορᾶται, ὁ αὑτός Latt χατὰ τὴν φύσιν ἐχείνρ τῷ 
δι αὐτῶν τῶν γνωρισμάτων εὑριαχομένφ. Εἴτε γὰρ 
ἁγαὐότητα, eve δύναμιν, «Ure σοφίαν, ess τὸ ἀῑδίως 
εἶναι, εἴτε τὸ χαχίας, xal θανάτου, xal φθορᾶς 
ἀνεπίδεχτον, εἴἶτε τὸν kv παντὶ τέλειον, εἴτε τι 
τοιοῦτον ὅλως σημεῖόν τις ποιεῖτο τῆς τοῦ Πατρὺς 
χαταλίφεως, διὰ τῶν αὐτῶν εὑρήσει σημείων xai 
τὸν ἐξ &xslvou ὑφεστῶτα Λόγον. 


Περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. 

"Ωσπερ δὲ τὸν Λόγον ix τῶν καθ’ ἡμᾶς ἀναγω- 
γιχῶς ἐπὶ τῆς ὑπερχειμένης ἔγνωμεν φύσεως, χατά 
τὸν αὐτὸν τρόπον xal τῇ περὶ τοῦ Πνεύματος ἑννοίᾳ 
ὑπαχθησόμεθα, σχιάς τινας, xal µιµήµατα τῆς 
ἀφράστου δυνάµεως ἐν τῇ xa0' ἡμᾶς Οεωροῦντες 


Quanquam spiritus qui in πολίοθδί, ex alieno C φύσει. Ἁλλ ἐφ᾽ ἡμῶν μὲν τὸ πνεῦμα fj τοῦ ἀέρος 


" reducitur, nempe ex aere, qui ad corporis consti- 
tutionem necessario bauritur et effunditur, et cum 
verbum pronuntiatur, fiL vox qua verbi potestateia 
in seipsa declarat; in divina vero natura, etsi pium 
est, Dei Spiritum cogitare, quemadmodum et Dei 
Verbum inferius sit, si nostrum cum spiritu, illud 
sine spiritu esse .credatur, non tamen consenta- 
Reum est Deoque dignum arbitrari alienum 
quiddam, ut in spiritu nostro contingit, in Deum 
extrinsecus influere, iu ipsoque spiritum effici. Sed 
sicut Dei Verbum audientes, non cogitamus illud 
ejusmodi, quod per se non subsistat, aut quod 
doctrina ingenerelur, voceve proferatur, sut dis- 
solvatur posteaquam pronuntiatum est, aut cui 
denique aliquid eorum eveniat qus» verbo nostro 
videmus accidere, sed natura subsistens, et libe- 
rum, et efficax, et omnipotens * eodem modo cum 
Dei Spiritum, qui Verbo teatimonium affert, ejuz- 
que vim perspicuam reddit, intelligimus, non 
anhelitus spiritum cogitamus (nimis enim abjice- 
retur diving potestatis magnitudo, si spiritus ejus 
nostro similis putaretur) : sed cum in se subsisten- 
tem qus in propria natura perspicitur, quaque 
ncc a Deo in quo est, nec a Dei Verbo, cui testi- 
monium tribuit, separari potest, aut iu nibilum 
redigi, sed ad Verbi Dei similitudinem, per se 
subsistit, et libera est, et per se movetur, et efficax 
est, et semper bonum vult, et ejus voluntati sta- 
tim perfüciendi potestas adest. 


ἐστὶν ὀλχὴ, ἀλλοτρίου πράγματος πρὸς τὴν τοῦ 
σώματος σύστασιν ἀναγχαίως εἰσελχομένου τε χαὶ 
προχεοµένου, ὅπερ kv τῷ χαιρῷ τῆς ἐχφωνήσεως 
τοῦ λόγου φωνὴ γίνεται τὴν τοῦ Λόγου δύναμιν ἓν 
ἑαυτῇ φανεροῦσα. ἐπὶ 05$ τῆς θείας φύσεως τὸ μὲν 
εἶναι Πνεῦμα θεοῦ εὐσεθὲς ἑνομίσθη, χαθὰ ἑδόθη 
καὶ Λόγχον εἶναι Θεοῦ διὰ τὸ μηδὶν ἑλλειπέστερον 
τοῦ ἡμετέρου λόγου τὸν τοῦ Θεοῦ εἶναι Λόγον, εἴπερ 
τούτου μετὰ τοῦ πνεύματος θεωρουµένου, ἐχεῖνος 
δίχα Πνεύματος εἶναι πιστεύοιτο’ οὐ μὴν ἀλλότριόν 
τι καθ) ὁμοιότητα τοῦ ἡμετέρον πνεύματος ἔξωθεν 
ἐκιῤῥεῖν τῷ θεῷ, καὶ ἓν αὐτῷ γίνεσθαι πνεῦμα 
θεοπρεπές ἐστιν ὑἴεσθαι. Αλ ὡς Θεοῦ Λόχον 
ἀχούσαντες οὐχ ἀνυπόστατόν πι πρᾶγμα τὸν Λόγον 


D φήθηµεν, οὐδὲ ἐκ µαθήσεως ἐγγινόμενον, οὔτε διὰ 


φωνῆς προσφερόµενον, οὔτε μετὰ τὸ προσενεχθῆναι 
διαλυόµενον, οὐδὲ ἄλλο τι πάσχοντα τοιοῦτον, ofa 
περὶ τὸν ἡμέτερον λόγον θεωρεῖτα; πάθη, ἀλλ 
οὐσιωδῶς ὑφεστῶτα, προαιρετικόν τε xat ἐνεργὸν, 
καὶ παντοδύναμον οὕτω” xai Πνεῦμα µεμαθηκότες 
θεοῦ, τὸ συμπαρομαρτοῦν τῷ Λόγῳ, καὶ φανεροὺν 
αὐτοῦ τὴν ἑνέργειαν, οὗ πνυἠν ἄσματο; ἐννοοῦμεν. 
"H γὰρ ἂν καθαιροῖτο πρὸ; ταπεινότητα τὸ µεγα- 
λεῖον τῆς θείας δυνάµεως, εἰ χαθ) ὁμοιότητα τοῦ 
ἡμετέρου χαὶ τὸ ἐν αὐτῷ Πνεῦμα ὑπονοοῖτο, ἀλλὰ 
δύναμιν οὐσιώδη αὐτὴν ἐφ᾽ ἑαυτῆς ἐν ἰδιαζούσῃ 
ὑποστάσει θεωρουµένην, οὔτε χωρισθῆναι τοῦ Θεοῦ 
ἐν ᾧ ἐστιν, τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ, ᾧ παρομαρτεῖ, 
δυναµένην, οὔτε πρὸς τὸ ἀνύπαρχτον ἀναχεομένην, 


Al PANOPLIA DOGMATICA. - TIT. I. 42 
ἀλλὰ xaÜ' ὁμοιότητα τοῦ θ:0ῦ Λόγου καθ’ ὑπόστασιν οὖσαν, πρηαιρετιχὴν, αὐτοκίνητον, ἐνεργὸν, τά» 
τοτε τὸ ἀγαθὸν αἱρουμένην, xal πρὸς πᾶσαν πρόθεσιν σύνδρυμον ἔχ.υσα τῇ βουλήσει τὴν δύναμιν. 


"Qgcs εὺν ἀχριθῶς τὰ βάθη τοῦ μυστηρίου δια: A Quamobrem qui diligenter profundum  mvste- 


σχο-ούμενον, ἓν μὲν τῇ jug, κατὰ τὸ ἁπόῤῥητον 
µεςρίαν τινὰ κατανόησιν τῆς κατὰ τὴν θεογνωσίαν 
5.623xiÀ'a; λαμθάνει, ph μέντοι δύνασθαι Ἰόγῳ 
5.ασαφεῖν τὴ» ἀγέκφραστον ταύτην τοῦ μυστηρίου 
ῥαθύτητα, πῶς τὸ αὐτὸ xal ἀριθμητόν ἐστι, xal 
δ.αφεύχει την ἐξαρίθμησιν, καὶ διηρημένως ὁρᾶται, 
καὶ iv ὁμάξι χαταλαμξάνεται, καὶ διαχέχριται τῇ 
ὑποστάσει, xal οὗ διώρισται τῇ οὐσίᾳ. "Άλλο γάρ τι 
v ὑποστάσει τὸ Πνεῦμα, xai ἕτερον ὁ Λόγος, καὶ 
ἆ-λο πάλιν ἐχεῖνο, οὗ xal ὁ Λόγος ἐστὶ, χαὶ τὸ 
[νεύμα. 'AXM ἐπειδὰν τὸ διακεχριµένον ἓν τούτοις 
χατινοῄσης, πάλι» d τῶς φύσεως ἑνότης τὸν διαµε- 
μ.σμὸ» οὗ προτίεται, ὡς μήτε τὸ της μοναρχίας 
σχ΄,2σθαι Χράτος el; θεότητας διαρόρους xatase- 
μ.ό..ενον, µῆτε τῷ Ἰουδαϊκῷ δόγµατι συµθαίνειν τὸν 
λόγον, ἁλλὰ διὰ µέσων τῶν δύο ὑπολήψφεων χωρεῖν 
την ἀλήθειαν, ἑχατέραν τε τῶν αἱρέσεων χαθαιροῦ- 
| σαν, xai ἀφ᾽ ἑχχτέρας παραδεχοµένην τὸ χρήσιµον. 
Τοῦ μὲν γὰρ Ἰουδχίου χαθαιρεῖται τὸ δόγμα τῇ τε 
τοῦ Λόγου πχραξοχῇ, xai τῇ πίστει τοῦ Πνεύματος, 
τῶν 6t ἑλλην'ζόντων fj πολύθεος ἑξαφρανίζεται πλά- 
yn. τῆς χατὰ φύσιν ἑνότητος παραγραφοµένης τὴν 
π)ηθυντικὴν φανταδίαν. Πάλιν δὲ aD ix μὲν τῆς 
ΙουδαῖκΏς ὑπολίψεως f| τῆς φύσεως ἑνότης παρα” 
µενέτω, Ex ób τοῦ ἑλληνισμοῦ ἡ κατὰ τὰς ὑποστά- 
ctt; δ.ἀχρισις μόνη, θεραπευθείσης ἑκατέρωθεν 


rium contemplatur, in animi arcano mediocrem 
quamdam divinie cognitionis doctrinam compre- 
hendit, sed cam tatnen mysterii altitudinem ora. 
Lione declarare non potest : quomodo eadein res 
numerabilis sit, nec tamen enumerationem adivit» 
tat ; cernatur divisa, et simul intelligatur ; personig 
distincta sit, et natura non separetur. Alia namque 
persona Spiritus est, alia Verbum, alia is cujus et 
Verbum est et Spiritus. Sed cum horuin distn- 
ctionem cogilaveris, naturze unitas nullam admittet 
divisionem, ne vel principatus et imperii robur 
confringatur in diversas dissectum divinitates, vel 
Judaica opinio comprobetur, sed media inter 
utramque opinionem veritas incedens sic ambas 


D h:reses tollat, ut ab. utraque tamen sumat quod 


util? est. Nam et Jud»orum profligat opinionem, 
dum et Verbum suscipit, et Spiritum credit; ef 
Grxcorum errores dclet, dum natur statuit uni- 
tatem, qua plurium confictio perimitur et aboletur. 
Rursum autem ex Judaica sententia naturz unitas, 
tem admittit, ex Graecorum vero opinione solam 
personarum distinctionem. Atque ila utrumque 
impietatis morbum curat. Etenim sicut eorum qui 
circa unum peccant, medicina est numerus Trini- 
tatis, eL unitatis ratio medicamentum illorum, quj 
distrahunt in plura. 


x112)A170; τὺς ἀσεθοὺῦς ὑπονοίας. "Εστι γὰρ ὥσπερ θεραπεία τῶν μὲν περὶ τὸ Ey. πλανωµένων ὁ ἀριῶν 
ph; τος Τριάδ»ς, τῶν δὲ εἰς πλῆθος ἑσχεδασμένων ὁ τῆς ἑνότητος λόγος. 


Ίοὔ Δαμασκηνγοῦ περὶ τῶν αὐτῶν συ.1.]ογιστικὴ ϱ Eisdem de rebus Damasceni ratiocinatio syllogisticg 


ἁἀπέδειξις, ὅτι ἔστι θεός. 


Πᾶν ὃν ἃ κτιστόν ἐστιν, 7] ἄχτιστον. Καὶ εἰ μὲν 
χτιστὸν, Ui! ἑτέρωυ πάντως ἐχτίσθη * εἰ ὃ ἄκτ'στον, 
τ'ῶτ ἂν εἴη τὸ τὰ χτιστὰ χτίσαν * δεῖ Υὰρ ἄκτιστου 
εἶναι τὸν ἆ,ωτάτω δημ’ουργόν. Τοῦτο δὲ τί ἄν ἄλλο 
εη 3, 8.65: Τίς οὖν οὐχ ὁμολογήσει πάντα τὰ ὄντα 
χτ:στὰ πλὴν θεοῦ, νοητά τε xal αἰσθηνά; Ei δὲ 
κτιστὰ, xal τρεπτά. Ὃν γὰρ τὸ εἶναι ἀπὸ τροπῆς 
£ozivo, ταῦτα πάντως τῇ τροπῇ ὑποχείσεται, 1 
φθειρόµενα ὡς τὰ ἐγκόσμια, Ἡ κατὰ mpoaipsoty 
ἀ)λοιούµενα, ὡς ἄγγελοι xa! ψυχαὶ, χατά τε τὴν ἐπὶ 
τὸ xa)bw προχοπΏν, χαὶ τὴν ἐπὶ τὸ xaxb» χίνησιν, 
"Ex: δὲ ὁ θεὶς ἄκτ'στος πάντως, xal ἄτρεπτος. 
τον γὰρ τὸ εἶναι ἐναντίον, τούτων xaló τοῦ πῶς 
εἶναι voe ἑναντίος. "Αλλως τε οὗ µόνον τὰ δ,µιουρ» 
Ἱέματα θεωρούµενα κηρύττει τὸν δημιουργὸν, ἀλλά 
xaX f, τούτων τάξ.ς, xai εὐαρμοστία, καὶ συντἠρη- 
T4. là; γὰρ αἱ ἑναντίαι τῶν στοιχείων φύσεις συν” 
Mo» εἰς £vog χόσμου συμπλήρωσιν, uf) τινες συᾳ- 
ὕ.ράταντο, αὐτὰ xa ουνέχοντος; Πῶς δὲ χαὶ πάντα 
την ἁτ' ἀρχῖς ἐφύλαττον τάξ.ν, μὴ ὄντος του xX2- 
όν. ντος xx ὃ.εξάγουτος ; 


aua Deum esse demonstrat, 


Quidquid est, aut creatum est, aut non creatum. 
Quod autem creatum est, ab alio creatum est 
omnino. Quod vero non est creatum, id creavit eg 
qua creata sunt. lloc. autem quid aliud erit, nisi 
Deus? Quis ergo res omnes, prxter Deum, qua vel 
ratione, vel sensu comprehenduntur, creatas esse 
non confitebitur? Quod si creat:w. sunt, sunt etiam 
mutabiles. Quz enim mutatione, ut essent, asse- 
cuta sunt, ea profecto aut mutationi sunt obnoxia, 
et corrumpi queunt, qualia sunt, qux mundo con- 
tinentur : 2ut voluntate possunt ita commutari, ut 
vel honesta et bona, vel qua his contraria sunt, 
compleclantur, quales sunt angeli et animi. At 
Deus, qui creatus non est, prorsus est immutabilis. 
Quorum enim essentia diversa est, eorum et 
essenti: ratio contraria. Jam non solum res ipsa 
quas procreatas conspicimus, procreatorem ορίβ- 
cem praedicant suum, verum etiam earum ordo, 
concentus et conservatio. Quoinodo enim contra- 
ria elementorum nature ad unius orbis perfectio. 
nem convenissent, nisi quis eas concilissset, et 


conjunsisset, el contineret ? Aut. quomodo przscriptum sibi ab initio ordinem, nisi aliquis esseg 
eorum rector 4ο moderator, tuerentur et. conservarent ? 


Γατλοίι. GR. CN XX. 


2 


43 EUTIHYMII ZIGADENI 44 


Ejusdem ratiocinatio syllogistica qua Deum unum A Τοῦ αὐτοῦ cvAAoyirtixi ἀπόδειξες, ὅτι εἷς Θεός 


esse demonstrat, 

Deus in omnibus perfectus est. Quod si plures 
dixerimus deos esse, necesse erit discrimen ali- 
quod in illis perspici. Nam si nulla in cis differen- 
ti», non sunt plures, sed unus potius. Sin dite- 
tentio inter illos intercedit, qui in omnibus perfe- 
etus est, is solus est Deus. Qui vero vel bonitate, 
vel potentia, vel sapientia, vel aliqua alia perfectio- 
ne caret, is Deus esse non potest. Pratterea, si plures 
sunt, qui fieri poterit, ut non circuinscribantur, 
cum ubi unus est, alter esse non queat, qui autem 
Deus cst, is nec circumscribatur, et omnia tum 
impleat, tum complectatur, et comprehendat ? Ad 
haec quonam pacto constituatur mundus et guber- 


netur, cum ea sit differentiz natura, ut pariat dis- B 


sensioncem? 
Ejusdem | ratiocinatio. syllogistica qua Verbum et 
Filium esse declarat. 

Deus, cum perfectus sit, ratione seu verbo non 
caret. Verbum autem ejus non est ejusmodi, ut 
per s^ non consistat, aut esse coeperit, aut finem 
unquam sit habituru'n. Nunquam enim fuit sine 
verbo, sed cum semper sit, semper etiam Verbum 
suum habet, ex se genitum, et in se manens, et 
vivens, et perfectum, non autem tale, quale nostrum 
e$t. verbum. Quorum enim naíüra diversa est, 
eorum et verbum est diversum. Quemadmodum 
£utem verbum nostrum a mente gignitur, nec idein 


est owinino, quod ipsa mens, nec plane diversuin : 


pam cum a mente proficiscatur, aliud est quam 
mens, et cum mentem jpsam indicat, non est 
prorsus ab illa diversum, sed cum sit unuin natura, 
aliud tamen subjecto est: sic el Dei Verbum, qui 
Filius est, quatenus propria subsistit. persona, ab 
eo distinguitur, a quo genitum est. Quatenus autein 
illa in se exprimit, quie cernuntur in Deo, unum 
paturo cum illo est. | 

Ejusdem ratiocinatio syllogistica qua Spiritum san- 

ctum esse probat. 

Oportet υἱ Verbum habeat Spiritum, cujus 
testimonio declaretur, et actio ipsius ostendatur. 
Quando nec verbum nostrum spiritu vacat, qui in 
ipsa pronuntiatione verbi nostri vox eflicitur, qua 


éctiy. 

Ὁ θεὸς τἐλειός ἐστι κατὰ mávsa. Ei οὖν πολλοὺς 
ἐροῦμεν Οεοὺς, ἀνάγχη διαφορὰ iv τοῖς πολλοῖς 
θεωρεῖσθαι. El γὰρ οὐδεμία διαφαρὰ εἴη tv αὐτοῖς, 6 
μὲν κατὰ πάντα τέλειος, οὗτος ἂν εἴη µόνος θεός. 
Πᾶς δὲ ὁ τοῦ τελείου λειπόµενος f| χατὰ ἀγαθότητα, 
ἡ δύναμιν, Ἡ σοφίαν, 3j ὅλως κατά τι, οὐχ ἂν εἴη 
Θεό». Πῶς δὲ xal πολλ.ῖς οὖσι τὸ ἀπερίγραπτον φυ- 
λαχθήσεται; ἕνα γὰρ ἂν εἴη ὁ εἷς, οὐκ ἂν εἴη ὁ 
ἕτερος. Δεῖ δὲ τὸν θεὺν ἀπερίγραπτ.ν εἶναι, καὶ 
πάντα πληροῦντα, xal iy ἑαυτῷ περιγράφονται 
"Άλλως τε χαὶ πῶς ὑπὸ πολλῶν ὁ χόαµος σύγχειται 
xai χυδερνηθίέσεται, τῆς διαφορᾶς ἑναντίωσιν εἶσα- 
Υούσης; 


Tov αὑτοῦ συ λογιστικὴ ἁπόδειξις περὶ τοῦ Λό» 
Ίου xal Yiov. 


'O θὲὸς, τέλειος (v, οὐχ ἄλογός ἐστι. Λόγον δὲ 
ἔχων, οὐχ ἀνυπόστατον ἔχει τοῦτο», οὐδ' ἀρξάμενον 
τοῦ εἶναι, οὐδὲ πανσόµενον. Οὐ γὰρ ην ποτε ἄλογος, 
ἀλλὰ δεὶ (v, ἀςὶ τὸν ἑαντοῦ Λόγον ἔχει, ἐξ αὖτοῦ 
τε γεννώμενον, xal ἓν αὐτῷ µένοντα, καὶ ζῶντα, xat 
τέλειο», xal οὐ xatà τὸν ἡμέτερον λόγον. "Qv γὰρ 
τὸ εἶναι διάφλρον, τούτων xal ὁ λόγος ζιάφορος. 
ὝὭσπερ δὲ ὁ ἡμέτερος λόγος ἐκ τοῦ νοῦ γεννώμενες 
οὔτε διόλου ὁ αὑτός ἐστι τῷ vip, οὔτε παντάπασιν 
ἕτερος * &x τοῦ νοῦ μὲν γὰρ ὢν ἄλλος ἐστὶ πχρ' ab- 
τὸν, αὐτὸν δὲ τὸν νοῦν ἑμφαίνων οὐχ ἔστι παντελὼς 
ἕτερος παρ) αὑτὸν, ἀλλ ἓν ὢν κατὰ τὴν φύσιν, ἔτε- 
ρός ἔστι τῷ ὑποχειμένῳ. οὕτω xal ὁ τοῦ θεοῦ Λ’: 
γος, Ce ἐστιν ὁ YU, τῷ μὲν ὑφεστάναι χαθ' ἑαυτὸν 
διῄρηται πρὸς ἐχεῖνον παρ᾽ οὗ τὴν γέννησιν ἔχει, 
τῷ δὲ ταῦτα δειχνύειν ἓν ἑαυτῷ, ἃ περὶ τὸν 
Θιὸν θ:ωρεῖται Év ἐστι πρὺς αὐτὸν κατὰ φύσιν. 


ToU αὐτοῦ συ.ογιστικὴἡ ἁπόδειξις περὶ τοῦ 
ἁγίου Πεύματος.ἰ 

Asl τὸν Λόγον ἔχειν χαὶ Πν;ύμα σνµπαροµαρ- 

τοῦν αὐτῷ, xal φανεροῦν αὑτοῦ τὴν ἑνέργειαν. Kat 

γὰρ ὁ ἡμέτερος λόγος οὐχ ἅμλιρός ἐστι πνεύματος, 

ὅπερ ἐν τῷ χαιρῷ τῆς ἐχφωνήσεως φωνὴ Υίνετοι 


vis illius declaratur. Verum in nobis spiritus hic p τῷ λόγῳ ἡμῶν φανεροῦσα τὴν τούτου 0Uva pv. 'AXA' 


ab essentia nostra alienus est, cum sit iafluens et 
ellluens quidam aer. ln Deo autem quemadmodum 
Verbum non ad verbi nostri similitudinem, sed 
per essentiam subsistit, οἱ eamdem, quam Pater 
maturam babet, sic οἱ Spiritus sanctus per essen- 
tiam subsistit, et ex Patre procedens, el in ipso 
exsistens, et Verbo ac Filio testimonium reddens, 
eumque significans, unam ei eamdem cum ipsis 
maturam liabet. 

Ejusdem admirabilis per exemp'a ratiocinctio, qua 
Patrem, εἰ Filiun, εἰ Spiritum sauctum | esse de- 
monstrat. 

Quemadinodum solis radius, ct lux sic ad nos 

us]ue perveniunt, ut nec à sole discedant, nec a 


bp' ἡμῶν μὲν ἀλλότριον τὶς ἡμετέρας οἱσίας τὸ 
πνεῦμα τὸ ἀέρος ὃν «lopoh xal ἐκροή * ἐπὶ δὲ τ,ῦ 
θεοῦ ὥσπερ ὁ Λόγος οὐ χατὰ tbv ἡμέτερον, à 
οὐσ.ωδῶς ὑφεστὼς, χαὶ τῆς αὐτῆς οὐσίας καὶ φ»- 
σεως τῷ Ὑεννήτορι, οὕτω xal τὸ []νεῦμα τὸ ἅγιον 
οὐσιωδῶς ὑφεστὼς, xal τῆς αὐτῆς τῷ θεῷ οὐσίας 
καὶ φύσεως xal τελειότητος ix τοῦ Πατρὸς moi, 
xai ἐν αὑτῷ ὃν, xal τῷ Λόγῳ xat Ylp συµπαρο- 
μαρτοῦν, xal ἐχφαντιχὸν ὑπάρχον αὑτοῦ. 

ToU αὐτοῦ παραδειγματικὴ ἀπόδειξις 0avya- 
σιωτάτη περὶ llutpóc, καὶ Yiov, καὶ ἁγίου 
Πνεύματος. 

Ὥσπερ ἡ τοῦ flou ἀχτὶς καὶ φῶς οὔτε τοῦ ἡλίου 

χωρ:ζόµενα, οὔτε ἀλλήλων ἀποδιχιρούμενα χατί o: 


46 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. II. 


46 


καὶ μέχρις ἡμῶν * οὕτω xaY 6 Y;, xa τὸ ἅγιον A mutua inter se conjunctione separentur: sic ct 


Πνεύμα ἀἁδ.αστάτως xai τοῦ Πατρὸς, καὶ ἀλλίλων 
ἄχρις ἡμῶν συγκαταθαίνουσι», ἐνεργοῦντες τὴν σω- 
τηρίαν ἡμῶν. Καὶ χαθάπερ ἐπ᾽ ἐχείνων τῇ ἀχτῖνι 
συμπαρομαρτοῦσα dj ἕλλαμψις Ot ἐχείνης ἡμῖν µε- 
ταδίδοτα:, οὕτω xal τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τῷ Υἱῷ 
συμπαρομαρτοῦν δι Exslvou µεταδίδοται τοῖς ἀξίοις 
κατὰ τὴν µετάδοσιν τῶν χαρισµάτων. « Ἐνεφύσησε 
γὰρ, φτοὶ, xal εἶπε * Λάδετε Πνεῦμα ἅγιον.» Καὶ 
ὥσπερ ἐπ᾽ ἐχείνων φῶς λέγεται xal ἡλίου, xal 
ἀχτῖνος, οὕτω xai ἐπὶ τούτου Πνεῦμα λέγεται xal 
Πατρὸς, xaX Yioo fiot Χριστοῦ. 


ΤΙΤΛΟΣ ϐΒ’. 


Περὶ Πατρὲς, xal Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος 
διακεχριµένη ἅμα καὶ ἡνωμέγν] θεο.Ίογία τοῦ 
dyícU Διογυσίου τοῦ Αρεοπαγίτου ἐκ τοῦ β' 
χεφα.]αΐου τοῦ περὶ ἡἠνωμέγης xal διαχεκριµέ- 
»xnc θεο.]ογίας. 

"Ότι μέν ἐστι πηγαἰα θεότης ὁ Πατὴρ, ὁ δὲ Ye 
καὶ τὸ Πνεῦμα τῆς θεογόνου θεύτητος, εἰ οὕτω χρὴ 
φάναι, βλαστοὶ θ:όφυτοι, xal οἷον ἄνθη, xal ὑπερ- 
οὔσια φῶτα πρὸς τῶν ἱερῶν λογίων παρειλήραμεν': 
ὅπως δὲ ταῦτά ἐστιν, οὔτε εἰπεῖν, οὔτε ἐν  οΏσαι 
6. vaxóv. . 

Ἐκ τοῦ περὶ θείων ὀνομάτων κεφα.]αΐου m. 

"ὐθεν àv πάσῃ σχεδὸν τῇ θεολογικῇ πραγµατείᾳ 
τῶν θεαρχἰαν ὁρῶμεν ἱερῶς ὑμνουμένην ὡς µονάδα 
tiv καὶ ἑνάδα διὰ τὴν ἁπλότητα xal ἑνότητα τῆς 
ὑπερφνοῖς ἀἁμερείας, ἐς fic ὡς ἑνοποιοῦ δυνάμεως 
ὁιν2μεθα, xal τῶν μεριστῶν ἡμῶν ἑτεροτήτων 
ὑπερχοσμίων συµπτµσοομένω», εἰς θεοειδῷ µονάδα 
συναγόµεθα, καὶ θεομίµητον ἕἔνωσιν' ὡς Τριάδα δὲ 
ξιὰ τὴν τρισυπόστατον τῆς ὑπερονσίου γονιµότητος 
ἔκφανσι»,ε ἐξ ἧς πᾶσᾳ πατριὰ àv οὐρανῷ ἔστι τε xal 
ὀνομ άξετα". » 


Ex τοῦ περὶ τε.είου καὶ ἑνὸς χδφα.λαίΐου uy, 

Καὶ μονὰς ὑμνουμένη, xaY Τριὰς fj ὑπὲρ πάντα 
Ὀεόττς, οὑκ ἔστιν οὐδὲ μονὰς, οὐδὲ τριὰς f) πρὸς 
ἡμῶν, 7j ἄλλου τινὸς τῶν ὄντων διεγνωσµένη. ΑἉλλ) 
ἵνα xai τὸ ὑπερηνωμένον αὐτῆς, xal 5b 0εογόνον 
ἀληθῶς ὑμνήσωμεν τῇ τριαδιχῇ xat ἐνιαίᾳ μονάς, 


3 τριὰς, οὐδὲ ἀριθμὸς, οὐδὲ ἑνότης, f] Υονιµότης, D 


υὐδὲ ἄλλο τι τῶν ὄντων συνεγνωσμένον ἐξάγει τὴν 
ὑπὲρ πάντα λόγον xal νοῦν χρυφιότητα τῆς ὑπὲρ 
πάντα ὑπερουσίως ὑπερούσης ὑπερθεότητος, οὐδὲ 
$.04a αὐτῆς ἐστιν, οὐδὲ λόγος, ἁλλ ἐν ἁθάτοις 
ἐξῄρτται. 


C 


Filius et Spiritus sanctus ad nos usque descen- 
dunt, et nostram salutem curant, ut nec a Patre, 
nec a se vicissim disjungantur. Et quemadmodum 
in illis lu« radium comitatur, et nobis per radium 
tribuitur, sic et Spiritus sanctus Filium comitang 
per Filium dignis communicatur. «Insufflavit i cnim, 
ut scriptum est, » et dixit : Accipite Spiritum san- 
ctam *. » Atque ut in illis lux et. solis et radii'di- 
citur : sic et in bis tum Patris, tum Filii 5ου Chri- 
sti Spiritus dicitur. 


TITULUS 1I, 


De Patre, et F ilio, et Spiritu sancto, distincta simu] 
alque conjuncta Divinitatis ratio, --- Dionysii 


Areopagit ex capite 2 de urila distinctaque tlico- 
ogia. 


r'atrem quidem esse fontem, ut ita dixerim, Divini. 
tatis, Filium autem et Spiritum fecunda Divinitatis, 
8i ita dicendum est, germina divinitus pullulantia, ei 
flores quodammodo, et essentia przstantiora lumina 
ex sacris Libris accepimus, sed quonam pacto hzec 
sint neceloqui possumus, nec intelligere. 


Ex capite 4 libri de divinis nominibus. 

Quamobrem in omni fere theologica disputatione 
summam divinitatem sancte celebratam cernimus, 
tum ut monadem et unitatem, propter simplicitas 
tem unitatlemque | impartibilitatis ipsius naturam 
exsuperantis, ex qua tanquam vivifica potestate 
unum efficimur, dividuisque nostri diversitatibus 
supra mundanum modum copulantis in monadem 
deiformem, unionemque Deum imitantem colligi- 
mur: tum aul Trinitatem propter fecunditatis 
essentiam superantis in tribus personis expressio- 
nem, « ex qua in coelo οἱ in terra paternitas omnis 
exsistit οἱ nominatur *. » 

Ex capite 15 de perferio. et uno. 

l|psa, qu:& ei super omnia divinitas, queque 
uy unitas et trinitas celebratur, nec unitas, ος 
trinitas est au! a nobis, aut ab ullo cognita. Sed, ut 
unitatem ipsius unitate superiorem, fecunditatem - 
que deificam vere laudemus, Divinitatem, qux eit 
super omne nomen ct in ipsis rebus essentia pra-- 
stantior, divina Lrinitatis οἱ unitatis appellatione 
nominamus. Caeterum nulla monas, aut trinitas, 
nullus numerus, aut unitas, 3ut fecunditas, aut 
aliud quidquam exsistentium, | ullive cognitum 
aperit arcanum illud divinitatis divinitate superio- 


ris, el modo essentia prastantiore excedentis, quod omnem et orationem οἱ intelligentiam snper 
rat. Neque vero ipsius ullum est nomen, nec sermo, sed in ipso eminet inaccesso. 


Εκ τοῦ περὶ µνστιχῆς θεογγωσίας xegaaíiov y. 
Ἐν μὲν οὖν ταῖς Οεολογικαΐῖς ὑποτυπώσεσι τὰ 

κνρ.ὠώτα:-α τῖς χαταφατικῆς θεολογίας ὑμνήσαμεν᾽ 

πῶς Ἡ θεία xal ἀγαθὴ φύσις ἑνιχὴ λέγετα:.; πῶς 

ερ αδιχήἠ» τίς ἡ xav' αὐτὴν λενοµένη πατρότης τε 

Χχὶ υἱότης» τί βούλεται δηλοῦν fj τοῦ Πνεύματος 
5 Joan. xx, 22. * Ephes. jiu, 15. 


Ez capite 3 de mystica theologia. 

[n co libio, quein de theologicis institutionibus 
jnscripsimus, qui sint aflirmantis theologie prae. 
cipua declaravimus : quomodo divina bonaque na: 
tura una dicatur et trina, quie in ipsa Patris, 
que Filii notio, quid significet Spiritus sapcjj 


41 


EUTHYMII ZIGADBENI 


48 


theologia. Qua. ratione ex iucorporeo individuoque A θεολογία; II: ἐκ τοῦ ἆθλου xal ἀμεροῦς ἁἀγαβοῦ 


bono intima bonitatis lumina pullulent, οἱ a coxter- 
na cum ipsa pullulatione in ipso, et in seipsis, et 
inter se. mansione sic exeant, ut ab ea. nunquam 
discedant. 


Ex capite 2 de unita distinctaque theologia. 


In unione divina sive natura illa essentiam supe- 
rante conjuncta quidem sunt et communia unice 
principalique trinitati exsistentia essentiam supe- 
rans, divinitas divinitate superior, bonitas bonitate 
prastantior, cadem ratio totius proprietatis omnia 
superantis omnia superans, unitas principio excel- 
lentior, ineffabile, quod multis vocibus enuntiatur, 
ignoratio qux passim intelligitur omnium positio 
cmniuin ablatio, excellentia omnem positionem abla- 
lionemque superans, personarum ratione principii 
dominantium, si dicere ita l:cet, mutua inter se nian- 
$io, at ue sedes supra modum unita, nullaque ex 
parte confusa, quemadmodum lumina lampadura, ut 
sensui expositis et propriis utamur exemplis, in 
domo una cum sint, et tota in totis mutuo sunt, 
et puram absolutamque inter se proprie subsis:en- 
tem babent distinctionem, discretione quidem con- 
juncta, et unione rursum inter se discreta, la ipsa 
quidem domo cum lampades accensz sunt. multe, 
videmus omnium lumina ad unum quoddam con- 
juncta lumen, unumque splendorem individuum 
priefercntia. Neque posset, ut arbitror, aliquis lam- 


padis hujus lumen ab aliis ex aere cuncta lumina C 


continente secernere, et ununi ab altero sejunctum 
intueri, cuim tota in totis sine mistione sint in- 
seria. Quod si quis lampadem unam e mcdio tol- 
lat, proprium ejus lumen totum abeuntem lampa- 
dem coniitabitur, nec aliorum luminum quidquam 
secum trahens, neque ex suo cateris aliquid lin- 
quens, Erat enim, ut diximus, illie perfecta toto- 
rum cum [ος conjunctio nec ullo modo mista, 
neque ulla ex parte confusa. Et hiec quidein ita 
se habent, quamvis lumen sit in corpore, aere, 
el ex ieaferia, nempe igne. dependeat, Unionem 
vero illam essentia superiorem transcendere dici- 
mus, non uniones tantum, qua fiunt in corpore, sed 
illas etiam, quie in animis conüciuntur, imo cas 
quoque, quz efficiuntur in mentibus, quas quidein 
tota illa divina et. supercelestia lumina, per. tota, 
rationc plus quam mundana sincere admodum pos- 
sident, commun:one quadam unitatis illius omnibus 
anleccllentis οἱ unicuique pro cujusque modo 
seipsam impartientis. Est autem discretio in su- 


D 


τὰ ἐγγάρλια τῆς ἀγαθότητος ἑξέφυ φῶτα, καὶ τῆς 

ἐν αὐτῷ, xal ἓν αὗτοῖς, xal ἓν ἀλλέλοις Gvvai- 

δί:υ τῇ ἀναβλαστῆσει μονῆς ἀπομεμέντκεν ἀνεχ-΄ 

φοίτττα; 

Ἐκτοῦ περὶ ἡγωμέγης καὶ διακεκριµέγης 0εο.Ίο- 
Ίίας xep. &'. 

"Eri t£56 ἑνώσεως 15 θξίας, ftot τῆς ὑπερ,υσ:ό- 
τητος, fjv:opévov ἐστὶ τῇ ἑναρχικῇ Τριάδι, xal χοι” 
νὺν dj ὑπερούσιος Όπαρξις, dj ὑπέρθεος θεότης, ἡ 
ὑπεράγαθος ἀγαθότης, ἡ ὑπὲο ἑναρχίαν ἑνόττς, τὸ 
&gÜ:yxtov, τὸ πολύφωνον, f) ἀγνωσία, τὸ παννόη- 
τον, Ἡ πάντων θέσις, fj πάντων ἀφαίρετις, fj ἓν 
ἀλλἔλαις, εἰ οὕτω χρὴ φάναι, τῶν ἕνα χιχῶν ὑπο- 
στάσέων μονῆ xai ἵδρυσις, ὁλιχκῶς ὑπεργνωμένη, 
χαθάπερ φῶτα λαμπτήρων, ἵν) αἰσθητοῖς καὶ οἱ- 
χείοις παρα)είγµασιν, ὄντων ἐν οἴκῳ ἑν[. Καὶ Oa 
γὰρ £v ἀλλήλοις ὅλοις ἐστὶ, xaX ἀχριθῆ τὴν às ἆλ- 
λήλων ἰδικῶς ὑφισταμένην ἔχει διάχρισιν, ἠνωμένα 
τῇ διαχρίσει, καὶ τῇ ἑνώσει διαχεχριµένα. Καὶ 
γουν ὁρῶμεν, ἐν οἴχῳ mv ἑνόντων λαμπ:ήρων, 
πρὸς Ev τι QU; ἐνρύμενα τὰ πάντων quta, xal 
μίαν αἴγλην ὁδ,άχριτον ἀναλάμποντα, xal οὐκ àv 
τις, ὡς οἴμαι, δύναιτο τὸ τοῦδε τοῦ Jay mtr po: φῶς 
ἀπὸ τῶν ἄλλων ἐκ τοῦ πάντα τὰ φῶτα περιέχηντες 
ἀέρος διαχρῖναι, xal ἰδεῖν ἄνεν θατέρου Οάτερον, 
ὅλων iv ὅλοις ἁμινῶς συγχεχραµένων. ᾿Αλιὰ xat 
εἰ τὸν ἕνα τις πυρσὸν ὑπεξάγοι τοῦ δωματίου, 
συνεξελεύσεται xal τὸ οἰχεῖον ἅπαν φῶς, οὐξέν 
τι τῶν ἑτέρων φώτων ἑαυτῷ σνυνεπισπασάµενονι 
ἢ τὸ ἑαυτοῦ τοῖς ἑτέροις καταλιπόν. "Hv γὰρ αὖο 
τῶν, ὅπερ ἔφην, dj ὅλων πρὸς ὅλα παντελὶς ἕνω- 
σις ἁμιγῆς γαθόλου, xal οὐδενὶ µέρει συµπετυρ: 
µένη. Καὶ ταῦτα ὄντος ἐν σώματι τῷ ἀέρι, χαὶ ἐς 
ἑνύλου τοῦ πυρὸς Ἱετημένου τοῦ φωτὸς, ὅπου ys 
τὴν ὑπερούσιον ἕνωσιν ὑπεριδρύσθαι φαμὲν οὐ τῷ» 
ἓν σώματι µόνον ἑνώσεων, ἀλλὰ χαὶ τῶν ἐν vu, ai; 
αὐταῖς, xal ἓν αὐτοῖς νοῖς, ἃς ἔχουσιν ἁμιγῶς xai 
ὑπερχοσμίως δι ὅλων ὅλα τὰ θεοξιδῆ χα' ὑπερον- 
pavia φῶτα κατὰ µέθεξιν ἀνάλογον τοῖς µετέ(ουσε 
τῆς πάντων ὑπερηομένης ἕ)ώσεως. "Εστι δὲ xai 
διάχοισις Ev ταῖς ὑπερουσίοις θεολογίαις, οὐχ ἣν 
ἔφην µόνον, ὅτι κατὰ τὴν fuus ἁμιγὼς δρυ» 
τα: xal ἀσυγχύτως ἑκάστη τῶν ἐναρχιχῶν ὑπο- 
στάσεων, ἀλλ ὅτι xal τὰ τῆς ὑπερρυσίου θἐογο- 
vlag οὐκ ἀντιστρέφει πρὸς dna. Μόνη δὲ πη;η 
τῆς ὑπερουσίου θεότητος ὁ llavto, οὖκ ὄντος Υἱ.ῦ 
τοῦ Πατρὸς , οὐδὲ ΠἩατρὶς τοῦ }Υἱοῦ * φυλαττό,- 
των 6& τὰ οἰχεῖα τῶν ὕμνων εὐαγῶς ixáotr vuv 
θεαρχ.χῶν ὑποστάσεων. | 


prema theologia, nou solum, quam modo dicebam, quia in ipsa unitate divina singule dominantes 
" persons puram et impermistam sibi servant proprietatem, sed etiam quoniam quas in illa divina 


et essentiam superante generatione sunt, vicissim non convertuntur. Solus enim 


fons essentiaun 


superantis divinitatis est Pater, neque Pater est. Filius, neque Filius est Pater. Haque sacri liywui 
sua unicuique divinarum personarum pie sancteque conservant. 


E^ eodem capite. 
« Nullus bonus, nisi unus Deus ?, » lllud. et alibi 


$» Matth, xix, 17. 


Ἐκ tov αὐτοῦ xega.alov. 
Οὐδεὶς ἀγαθὸς εἰ μὴ 6 θεός. Τοῦτο μὲν οὖν καὶ 


4) PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. Π. ^0 


Ev ἄλλοις ἐξετασθὲν ἡμῖν ἀποδέδειχται τὸ πάσας ἂν A a nobis expensum ac demonstratum est, omnes 


τὰς θεοπρεπεῖς θεωνυµίας οὗ peprxog, ἁλλ᾽ ἐπὶ τῆς 
ὅλης xal παντελοῦς xal ὁλοχλήρου xa πλήρους θεό- 
47,10; ὑπὸ τῶν λογίων ὑμνεῖσθα: ' x31 πάσας αὐτὰς 
ἀμερῶς, ἀπολύτως, ἁπαρατηρήτως, ὁλιχῶς ἁπάσῃ 
τῇ ὁλότητι τῆς ὁλοτελοῦς xai πάσης θεότητος ἀνατί- 
θ:σ0ᾳι. Καὶ γοῦν ὡς ἐν ταῖς θεολογικαῖς ὑποτυπώ- 
σετιν ὑπεμνήσχμεν, el. uh περὶ τῆς ὅλης θεότητος 
φαΐη τις τοῦτο εἰρῆσθαι, xal ἀποσχίζε.ν ἀθέσμως 
τολμᾷ τὴν ὑπερηνωμένην ἑνάδα, ὁητέον ὡς αὐτός τε 
ὁ ἀγαθοφυῆς ἔφη Λόγος, ὅτι «Ἐγὼ ἁγαθός εἰμι") 
χαί τις τῶν θεολήπτων προφητῶν ὑμνεῖ, « Τὸ πνεῦ- 
µά σου τὸ ἀγαθόν » xal αὖθις τὸ, c Ἐγώ εἰμι ὁ 
Gv * » εἰ μῇ χαθ ὅλης φίσουσι τῆς θεότητος slpt,- 
σθαι, χαθ᾽ ἓν δὲ µέρος αὐτὸ περιγράψαι βιάσαιντο, 
πὺς ἀκούσονται τοῦ, «Τάδε λέγει ὁ ὧν, καὶ 6 ἂν, 
καὶ ὁ ἐἑρχόμενος ὁ παντοκράτωρ, » xol, « Z5 δὲ ὁ αὖ- 
τὸς εἴ,» καὶ, « To. Πνεύμα τῆς ἀληθείας τὸ ὃν, ὃ 
παρὰ τοῦ Πατρὸς ἑἐκπορεύεται; ». Καὶ εἰ μὲν ὅλην 
εἴνσί ᾳασι τὴν θεαρχίαν ζωῖν, πῶς ἀληθῖς ὁ φήσας 
ἱερὸς Λόγος, « ΏὭσπερ ὁ Πατὴρ ἑἐγείρει τοὺς νεχροὺ:, 
x2Y νωοποιεῖ, οὕτω xal ὁ Υἱὸς οὓς θέλει ζωοποιςῖ ;» 
ναὶ ὅτι τὸ Πνευμά ἐστι τὸ ζωοποιοῦν; "Ott δὲ χαὶ τὴν 
κυρίαν ἔχει τῶν ὅ)λων ἡ ὅλη θεότης, περὶ μὲν τῆς 
θξογόνου θεότητος, Ἡ τῆς υἱικῆς, οὐδὲ εἰπεῖν ἔστιν, 
υἷμαι, ποσαχη τῆς θεολοχίας ἐπὶ Πατρὸς xoi Υἱοῦ 
δισθρυλλεῖται τὸ, Κύριος. ᾽Αλλὰ xai Κύριος τὸ 
Π'εὐμά ἔστι. 


semper denominationes Deo dignas non per partes, 
sed in tota, perfecta, integra et plena divinitate 
in sanctis Libris celebrari, et omnes ipsas indivi- 
due, absolute, preter omnem discriminis obser- 
vantiam, integra ratione universe integritati per- 
fect:e et totius divinitatis attribui. Jam vero, quem- 
admodum in theologicis institutionibus adnio- 
nuimus, nisi quis hoc de tota divinitate dictum 
confiteatur, scindere audet temeritate nefanda uni- 
tatem ipsam superunitam. Dicendum igitur; de 
tota divinitate accipi oportere verbum hoc ipsum, 
natura bonum. Atque aliquis ex prophetis divini- 
tus afflatis canit : « Spiritus bonus *. » Huc 
tendit et illud: « Ego sum, qui sum *. » Qnod 


p nisi de tota dictum divinitate consentiant, sed umi 


tantum parti conentuc ascribere, quoram modo 
illud accipient : « Hiec ait qui cst, qui erat, et 
qui venturus est, qui est omnipotens *;» item illud : 
« Tu autem idem ipse 657. » nec non et illud : 
« Spiritus veritatis, qui est, qui a Patre proce- 
dit*? » Atqui nisi totam divinitatem esse vitam 
dicant atque vivificam, quonam modo verum est id, 
quod Verbum sacrum ail : « Quemadumoduu, in- 
quiens, Pater suscitat mortuos, et vivifieat, sie et 
Filius, quos vult vivificat *? » Jam vero quod tota 
divinitas habeat omnium dominatum, perspicue 
patet. Ac de secunda quidem Patris divinitate, vel 


de divinitate Filii, non facile narratu est, ut arbitror, quam multis theologie locis de Patre et 
Filio dicatur, Dominus. Verum et Spiritus Dominus est. 


"Ert περὶ Πατρὸς xal Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος. C De Patre item, et Filio, εἰ Spiritu sancto distinctam 


διακεκριμένη ἅμα xal ἡνωμέγη θεολογία τοῦ 
μεγάλου ᾿Αθανασίου. Kal ὅτι d. «Ίέγουσω αἱ 
θεῖαι Γραφαὶ περὶ τοῦ Πατρὸς. ταῦτά φασι πά- 
Juv xal περὶ του Υἱοῦ xal περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύ- 
µατος, δεικγύουσαι μµίάν τὴν ἐν τοῖς τρισὶ 
δεότητα. 


"A ep εἶπεν ὁ Πατ]ρ ἓν τῷ Ἡσαῖϊᾳ, ταῦτα ὁ Ἰω- 
άννης λέγει, ὅτι ὁ Υἱὸς εἶπεν, Ἐν δὲ ταῖς Πράξεσιν ὁ 
1) Ὀλός φησιν, ὅτι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον εἶπα. Τί δὲ 
γέγραπται lv τῷ Ἠσαῖα; «Elóoy τὸν Κύριον Σαθαὼθ 
κχθήµενον ἀπὶ θρόνου ὑψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου, καὶ 
Thong ὁ οἶχος τῖς δύξτς αὐτοῦ, xal σεραφὶμ εἰἷ- 
στέχεισαν κύχλῳ αὐτοῦ, ἓξ πτέρυγες τῷ &vi, καὶ ἓξ 
πτέρυγες τῷ ἑνί. Καὶ ταῖς μὲν δυσ) πτέρυδιν éxá- 
λυπτον τὰ π[όσωπα αὑτῶν, ταῖς δὲ δυσὶ τοὺς πό- 
δας., χαὶ ταῖς δυσὶν ἑπέταντο. Καὶ ἐκέχραγον ἕτερος 
ποὸὺς τὺν ἕτερον * Ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος Κύριος Σα- 
έἑαφώθ, τλήρης πᾶσα ἡ Υῆ τῆς δόξης αὐτοῦ.» Καὶ 
μετ) ὀλίγα ὁ αὐτός ) «"Hxovca τῆς φωνῆς Κυρίου 
2έγοντος * Tíva ἁποστείλω, χαὶ τίς πορεύσεται πρὸς 
τὸν λαὸν τοῦτον; xai εἶπα * Ἰδοὺ ἐγὼ, ἁπόστειλόν 
µε. Καὶ εἶπέ µοι’ Πορεύθητι πρὸς τὸν λαὺν, καὶ st- 
πον αὐτῷ ᾽Αχοῇ ἀχούσετε, xal οὐ μὴ συνῆτε, xal 


* Exod. nj 16-14. * Apoc. 
" jbid. 8 sqq. 


* Psal. cxi, 6-10. 
21. '* να, vi, 1 sqq. 


(4) Capitulum hoc cum sequenti deest in edi- 
t oae Tergobystensi anni 1710; exstant in versione 
Fr. Zini. Primum Grace edidit Ch. Frid. de 


D et dicebant : 


1, 4. 


simul atque conjunetam esse Divinitatis rationem, 
et que dicunt diving Scripture de Patre, eadem 
similiter illus et de Filio, et de Spiritu sancto di- 
cere, unicam in tribus  Divinitatem ostendentes. 
Magni Athanasii (1). 


Qua Pater ait apud [saiam, ea Joannes Filium 
dixisse asserit. Paulus autem eadem ipsa Spiritui 
sancto in apostolorum Actis ascribit. Sic enim 
apud Isaiam scriptum legimus !* : «Vidi Dominum 
sedentem in solio excelso οἱ elevato, et piena domus 
gloria ejus, et seraphim stabaut in circuitu ejus. 
Sex al: uni, οἱ sex ala alteri. Duabus quidem νθ-- 
labant faciem suam, duabus vero tegebant pedes., 
et duabus volabant et clamabant alter ad alterum, 
Sancius, sanctus, sanctus Dominus 
Sabaotli, plena est ounis terra gloria cjus. »Et idem 
paulo post !! : « Et audivi vocem Doinini dicentis: 
Quem mittam, et quis ibit ad populum istum? Et 
diii : Ecce ego, mitte me. Et dixit: Vade et dic 
populo huic: Auditu audietis et non intelligetis, et 
videntes videbitis, et non perspicictis. Crassum 
enim est effectum cor populi hujus. Auribus gra- 


' Psal. ci, 28. " Joan. xv, 20. Ὁ Joan. v, 


Matthaei in Proleg. ad Euthymii Comment in Evang. 
p. 43 seqq. ; alterum exstat inter Opera S. Basilii, 


51 EUTHYMII ZIGABENI £2 
viter andierunt, et oculos suos clàuserunt, ne- Α βλέποντες βλέψετε, χαὶ οὐ μὴ ἴδητε. Ἐπαχύφθη γὰρ 


quando oculis videant et auribus audiant, οἱ corde 
intelligant, et convertant se, et sanem eos. » 
doanues autem evangelista dicit !* : « Idcirco non 
poterant Judzi credere in Jesum, quoniam de illis 
dixit Isaias : Exczscati sunt oculi ipsorum, et 
obduratum est cor eorum, ne videant oculis, et 
corde intelligant, et sanem eos. » Hzc cit Isaias, 
quando vidit gloriam ejus. Paulus vero refert ora- 
culum ad Spiritum sanctum **, « Bene, » inquiens, 
t locutus est Spiritus sanctus ad patres nostros per 
lsaiam prophetam : Aure,inquiens, audietis, et 
non intelligetis, et videntes videbitis, et non per- 
spicielis, i»crassatum est enim cor populi bujus, » 
et reliqua. Preterea. cum Filius de Patre Petrum 
alloquitur, « Beatus es, » inquit, « quia caro et 
sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus, qui in 
coelis est !*, » Hxc eadem de se ipso idem Filius 
loquitur : « Nullus, » inquiens, « novit Patrem nisi 
Filius, et cui voluerit Filius revelare 15, » Similiter 
et de Spiritu Paulus ait : « Nobis autem revelavit 
Deus per Spiritum suum '*. » Rursum cum dixisset 
Paulus : « Multifariam multisque modis olim |ο- 
cutus Deus patribus nostris in prophetis 17, » alibi 
dícit Filium loqui, « Experimentum, » inquiens, 
« quzeritis ejus, quiin me loquitur Christus ! *. » Filius 
autem Spiritum ait in apostolis loqui : « Quando, » 
inquiens, « tradent vos, nolite .solliciti esse, quomodo, 
aut quid loquamini. Dabi;ur enim vobis in illa hora, 
quod loquamini. Non enim vos estis,qui loquimini, 
&cd Spiritus Patris, qui loquitur in vobis !?*. » Ac 
dà Patre. quidem, et de seipso Servator dixit : 
« Ego et Pater veniemus, et mansionem apud euin 
faciemus **, »apud illum utique, qui templum ipso- 
ruin erit, et dignus, qui eos suscipiat. Áit Paulus 
de sancto Spiritu,« Au ignoratis,» inquit,« vos esse 
templum Spiritus sancti, qui habitat in vobis *'? » 
Preterea Servator ait in Evangelio ;: « Sicut Pater 
suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius, quos 
vult vivificat **. » Poulus autem ad Corinthios , 
« Spiritus, » inquit, « est qui vivificat **. » Docet 
idem Paulus, « Divisiones, » inquiens, « gratiarum 
sunt, idem autem Spiritus, et divisiones ministra- 
tionum sunt, idem autem Dorninus, et divisiones 


ἡ χαρδία τοῦ λαοῦ τούτου, xai τοῖς tol βαρέως 
ἤχουσαν, xai τοὺς ὀφθαλμὸὺς αὐτῶν ἑχάμμυσαν, 
µήποτε ἴδωσι τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐτῶν, xal τοῖς ὦσιν 
ἀχούσωσι, xxl τῇ χαρδίᾳ συνῶσι, xal ἐπιστρέφωσι, 
xal ἱάσωμαι αὐτούς. » 'O δὲ εὐαγγελιστὴς Ἰωάννης 
λέχει’ €Acà τοῦτο οὑχκ ἡδύναντο οἱ Ἰουδαῖοι πιστεύειν 
εἰς τὸν Ἰησοῦν, διότι εἶπεν Ἠσαΐας περὶ αὐτῶν * Τε- 
τύφλωνται αὐτῶν οἱ ὀφθαλμοὶ, xal πεπώρωται αὖὐ- 
τῶν fj χαρδία, ὅπως ph ἴδωσι τοῖς ὀφθαλμοῖς, xal 
συνῶσι τῇ καρδίᾳ, xai ἐπιστρέψωσι, χαὶ ἰἱάσωμαι 
αὐτούς. » Ταῦτα δὲ εἶπεν ἨἩσαῖας, ὅτε εἶδε tbv δό- 
δαν αὐτοῦ. Ὁ δὲ Παῦλος τῷ ἁγίῳ Πνεύματι τὴν 
χρησµῳδίἰαν ἀνέθηχε λέγων ᾽ «Καλῶς ἔφη τὸ Πνεῦ- 
pa τὸ ἅγιον διὰ τοῦ προρέτου "Haztou πρὸς τοὺς 


Β πατέρας ὑμῶν. Αχοῇ ἀχούσετε, xal οὗ jh συνῆτε, 


xai βλέποντες βλέψετε, χαὶ οὗ μὴ ἴδητε. Ἐπαχύνθη 
γὰρ dj χαρδία τοῦ λαοῦ τούτου,» xol τὰ ἑξῆς. Πάλιν 
δὲ, ὅτε λέχει ὁ Υἱὸς περὶ τοῦ Πατρὸς τῷ Πέτρῳ * 
«Μακάριος εἶ, ὅτι σὰρξ xal αἷμα οὐκ ἀπεχάλυψέ 
σοι, ἀλλ) ὁ Πατὴρ pou ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. » Τὰ αὖ» 
τὰ καὶ περὶ ἑαυτοῦ λέγει’ ε«θὐδεὶ; ἐπιγινώσχει τὸν 
Πατέρα, » φηλὴν, «sl μὴ ὁ Υἱὸς, xat ᾧ ἂν βούληται 
ὁ Yib; ἀποχαλύψαι.» 'Ὁμοίως δὲ xai περὶ τοῦ Πνεύ- 
pato; ὁ Παῦλος λέγει € Ἡ μῖν δὲ ἀπεκάλυψεν ὁ θεὸς 
διὰ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ. » Πάλιν οὖν εἰπὼν ὁ Πα»- 
λος" εΠολυμερῶς xol πολυτρόπως πάλαι ὁ θεὺς 
λαλήσας τοῖς πατράσιν ἓν τοῖς προφίταις, 2 xal τὰ 
ἑξῆς, ἀλλαχοῦ λέγει, ὅτι ὁ Υἱὸς λαλεῖ, τῷ εἰπεῖν ᾿ 
« Ἡ δοχιμὴν ζητεῖτε τοῦ ἐν ἐμοὶ λαλοῦντος Ἆρι» 
ατοῦ.» "0 δὲ YD; τὸ Πνεύμα εἶπε λαλεῖν ἓν τοῖς 
ἀπυστόλοις. € Ὅτε δὲ, qna), παραδώσ»υσιν ὑμᾶς, 
ph µεριμνήσητε, πῶς Ἡ τί λαλήσετε. Δοθήσεται 
γὰρ ὑμῖν ἐν ἐκείνῃ τῇ ὥρά, vl λαλῄσετε. Ob γὰρ 
ὑμεῖς ἐστε οἱ λαλοῦντες, ὀλλὰ τὸ Πνεῦμα τοῦ [la- 
τρὸς ὑμῶν τὸ λαλοῦν ἐν ὑμῖν. » Καὶ περὶ μὲν τοῦ 
Πατρὸς xai ἑαυτοῦ ὁ Σωτὴρ εἴρηχεν ὅτι « Ἐγὼ 
xal ὁ Πατὴρ ἐἑλευσόμεθα xol μονὴν παρ’ αὐτῷ notí;- 
σοµέν, » τῷ γε]ονότι δηλαδη ναῷ τούτων καὶ ἀπίῳ 
ες ὑποδοχῆς αὐτῶν. Περὶ δὲ τοῦ ἁγίου Πνεύματος 
ἔφη Παῦλος: « Ἡ οὐκ οἴδατε; ὅτι τὰ σώματα ὑμῶν — 
ναὺς τοῦ iv ὑμῖν ἁγίου Πνεύματός ἐστι; » Καὶ πά- 
Av* «Ka τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ τὸ ἅγιον οἰχεῖ ἐν 
ὑμῖν. » Καὶ iv. μὲν τῷ Εὐαγχελίῳ φησὶν ὁ Σωτ{ρ 


operationum sunt, idem autem Deus **. » Ad hzc D «Ὥσπερ ὁ Πατὴρ ἐγείρει τοὺς νεχροὺς xai ζωοποιεῖ, 


David Dominum esse piorum hereditatem dicit, 
« Dominus, » inquiens, « pars h:ereditatis mez**. » 
Jeremias autem Filium,« Qui formavit, » inquiens, 
« omnia, ipse est hzereditas Jacob **, » Paulus vero 
Spiritum sanctum, «Qui est pignus, » inquiens, 
ες liereditatis nostre **, ». ceremias Dominum di- 
. rexisse populum ait, « Non dixi, » inquiens, « ubi 
est Dominus, qui eduxit nos ex /Egypto , qui rexit 
nos in deserto **? » Paulus autem ad Corinthios 
Bcribens Christum ostendit fuisse veteris populi 


3 Joan. xu, 59, 40. 1? Act, xxvin, 96. 15 Matth. xvi, ΕΤ. 1 Matth, xi, 37. !* [ Cor. τι, 10. 
*? Joan. xiv, 93. 


ντ. "IL Cor. xiu, 5. ! Luc. xi, 11,19. 


οὕτω xai ὁ Υἱὸς, οὓς θέλει, ζωοποιεῖ. » Πρὸς δὲ 
Κορινθίους γράφει Παῦλος «Tb Πνεῦμα ζωοποιεῖ.» 
Καὶ αὖθις διδάσχει Παῦλος ' ε διαιρέσεις δὲ χαρι- 
οµάτων εἰσὶ, τὸ δὲ αὐτὸ Πνεῦμα» xai διαιρ-σεις δια - 
χονιῶν tici, xa ὁ αὑτὸς Κύριος ' xal διαιρέσεις 
ἐνεργημάτων εἰσὶ, καὶ ὁ αὐτὸς θεός.) Καὶ ὁ μὶν 
Aavt τὸν Κύριον εἶναι τὴν Ἀληρονομίαν τῶν εὖσε- 
θῶν λέγει’ εΚύριος yàp, ». qnot, « μερὶς τῆς χλη- 
ῥρονοµίας µου * » 6 δ Ἱερεμίας τὸν Ylóv* «Ὁ m&- 
σας » Υὰρ, qnot, « τὰ πάντα, αὐτὸς Χληρονομ-α τῷ 


1 Hebr. 


3! | Cor. vi, 19. ?* Joan. v, 21. 


Uer, i. δν !* HE Cor, xi, 4 sqq. *" Psal; xv, 9. ?* Jer. x. ?' É£phes, 1, 4. δν Jer. n, 6. 


5: 


PANOPLIA DOGMATICA, — TIT. IJ. 94 


"I2xo6 * » ὁ δὲ Παῦλος τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, εὖτι Α ducem. Sic enim inquit : « Bibebant e spirituali 


ἀῤόαθὼν τῆς χληρονομίας ἡμῶν ἐστι, » Καὶ ὁ μὲν 
Ἱερεμίας φησὶν, ὅτι Κύρ:.ος ὡδήγησε τὸν λαὺν, εἰ- 
ρηχκὼς ὅτι «Oóx εἶπον, Ποῦ ἔστι Κύριος, ὁ ἀναγαγὼν 
ἡμᾶς ἐχ γῆς Αἰγύπτου, ὁ χαθοδηγήσας ἡμᾶς kv τῇ 
ἐερ{μῳ * » 6 δὲ Παῦλος, Κορινθίοις γράφων, τὸν 
Χριστὸν δείχνυσιν ὁδηγὸν τοῦ πάλαι λαοῦ, φάµενος" 
« Ἔπινον γὰρ Ex πνευματιχῆς ἀχολουθούσης πέτρας’ 
1j δὲ πέτρα ἣν ὁ Χριστός.» Ὁ δὲ Ἠσαῖας τῷ Πνεύ- 
µατι τῷ ἁγίῳ «tv ὁδηγίαν αὐτῶν ἀνέθηνεν, elpz- 
xo;* « 'Hyaysv αὐτοὺς διὰ τῆς ἀδύτσου, ὡς ἵππον 
δ:᾽ ἐρήμου, xai οὐχ ἑκοπίασαν, καὶ ὡς χτήνη διὰ τοῦ 
πεδίου. Καὶ χατέθη Πνεῦμα παρὰ Κυρίου, xal ὡδή- 
Υησεν αὐτούς.» Καὶ ὁ μὲν Παῦλος τὸ καλεῖν τῷ θεῷ 


petia, petra autem erat Christus !??, » [Isaias vero 
tribuit hoc Spiritui sancto, « Duxit, » inquiens, 
« eos per abyssum, ut equum per desertum, et 
non sunt defatigali: ut oves per campum, et de- 
scendit Spiritus a Domino, et duxit eos:?*. » Pau- 
lus cum Deo, vocare ipsum, attribuisset, « Qui 
me, » inquiens, « segregavit ex utero matris mez, 
et vocavit per gratiam suam ?!,» idem ad Romanos 
scribens Christo id ascribit, « In quibus estis, » 
inquiens, « et vos, vocati Jesu Christi 33 » [n 
libro autem, quo res ab apostol:s gest continen- 
tur, hoc ipsum ad Spiritum sanctum refertur. 
« Segregate, ». inquit, « mihi Paulum, et Darna- 


&va0sl;* «'O θεὸς γὰρ, » φησὶν, « ὁ ἀφορίσας µε ix B bam ad opus ad quod vocavi eos "*. » Ex persona 


κοιλίας μητρὀ; µου, xal χκαλέσας διὰ τῆς χάριτος 
αὐτοῦ” » Ῥωμαίοις γράφων, καὶ τῷ Χριστῷ τοῦτο 
δίδωσιν * «ly ol; γὰρ,» φησὶν, εἑστὲ xa ὑμεῖς, κλη- 
τοὶ Ἰησοῦ Χριστοῦ.» Ἡ δὲ βίθλος τῶν Πράξεων 
xai τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ τοῦτο νέμει ' «ΑἈφορί- 
σατέ µοι áp, » φησὶ, ετὸν Παῦλον xat τὸν Βαρνά- 
6αν εἰς τὸ ἔργον ὃ προσχἐκληµαι αὐτούς.ν Καὶ ποτὲ 
μὲν οἱ προφΏται προσώπῳ τοῦ Πατρὸς λαλοῦσιν, 
ὡς τό’ «" Anab ὤμοσα ἓν τῷ ἁγίῳ µου. el τῷ Δαυῖ» 
φαύσομαι, 5*5 σπέρµα αὐτοῦ εἰς τὸν αἱῶνα μένει, 
καὶ τὰ ἑξῆς' ποτὲ δὲ προσώπῳ τοῦ Υἱοῦ, ὡς ὅταν 
"Hsata; λέγῃ΄ εΓνώσεται ὁ λαὺς iv τῇ ἡμέρᾳ 
Exs(vr, τὸ ὄνομά µου, ὅτι ἐγώ εἰμι, αὐτὸς ὁ λαλῶν 
πάρειμι » ποτὲ δὲ ἐχ προσώπου τοῦ ἁγίου Πνεύ- 


Patris aliquando loquuntur prophetze, in. eo loco: 
« Semel locutus sum iu Sancto meo, si Davidi men- 
tiar, semen tuum in zternum manebit **, » ct 
qui sequuntur. Aliquando ex persona Filii, ut cum 
dicit Isaias : « Cognoscet populus in illa die, quia 
ego ipse, qui loquebar adsum **. » Aliquando ex 
persona sancti Spiritus, ut cum Paulus ad Timo: 
theum scribit : « Spiritus manifeste dicit, quos- 
dam in extremis temporibus discessuros a fide **.» 
Et cum Agabus propheta dit : « Ilaec dieit Spiritus 
sanctus, » el. cxetera. Omnia replet Deus, « Nonne 
celum, inquit, et terram ego impleo? dicit Domi- 
nus 27. » Sic autem de Filio Paulus scribit : « Qui 
descendit, idem est, qui etiam ascendil super om- 


pato;, ὡς ὅταν Παῦλος πρὸς Τιμόθεον γράφῃ: C nes colos, αἱ impleat omnia **. » Ουού item de 


« Τὸ Πνευμα ῥητῶς λέγει, ὅτι ἐν ὑστέροις χαιροῖς 
ἀποστήσονταί τινες τῆς πίστεως,» xal ὅταν Αγα- 
6o; ὁ προφήτης λἐγῃ’ «Τάδε λέγει τὸ Πνεῦμα τὸ 
ἄγιον, » καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ ὁ μὲν θεὸς πληροϊ τὰ 


Spiritu 'sancto loquitur David, « Quo, ». inquiens, 
« ibo a spiritu tuo ?* ? » Dicens autem, «Quo ibo a 
spiritu tuo, » signilicavit, omnia Spiritum sanctum 
iinplere. 


πάντα" « Οὐχὶ τὸν οὐρανὸν » Υὰρ, φησὶ, « xal εν γῆν ἐγὼ πληρὼ; λέγει Κύριος. » Περὶ δὲ τοῦ Υἱοῦ 
Ὑράφει Παῦλος «'O καταθὰς αὐτός ἐστι καὶ ὁ ἀναθὰς ὑπεράνω τῶν οὐρανῶν, ἵνα πληρώσῃ τὰ πάντα" 
Τὸ αὐτὸ δὲ καὶ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματός φησιν ὁ Δαυῖδ' « Που πορευθὼ ἀπὸ τοῦ Πνεύματός σου; » 
τῷ δὲ εἰπεῖν, «ποῦ πορενθῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματός σου, » ὅτι xoi τὸ ἅγιον Πνεῦμα mÀv pot τὰ πάντα ἑδῆ- 


λωσεν. 


"Et: περὶ Παερὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματο 
διαχεχριµένη ἅμα καὶ ἡἠνωμέγη θεο.Ιογία τοῦ 


peráAov Βασιλείου, ἐκ τοῦ.Ίόγου τοῦ περὶ πἰ- 
στεως. 


Διαδραμὼν τὰ σύμπαντα, xil ὑπὲρ τᾶσαν τὴν 
Χτίσιν ἀνανεύσα; τοῖς λογισμοῖς, xai ἐπέχεινα τού- 
των τὸν νοῦν ἀνυψώσας, ἐννόησον τὴν θείαν φύσιν 
ἐστῶσαν,' ἄτρεπτον, ἀγλλλοίωτον, ἀπαθῃ, ἁπλῆν, 
ἀσύνθετον, ἁδιαίρετον, φῶς ἀπρόσιτον, δύναμιν ἄφα- 
τον, µέγερος ἀπεριόριστον, δόξαν ὑπεραστράπτου- 
σαν, ἀγαθότητα ἐπιθυμητῆν , χάλλος ἀμήχανον, 
σ;οδρῶς μὲν τῆς τετρωµένης φυχῆς χαθαπτόµε- 
vov, λόγῳ δὲ δηλωθῆναι πρὸς ἀξίαν ἀδύνατον. 
"Exei Πατὴρ καὶ Υἱὸς χαὶ ἅγιον Πνεῦμα, fj ἄχτι- 
στος φύσις, τὸ δεσποτ.χὺν ἀξίωμα, d φυσιχὴ áya- 
θότης, Πατὴρ ἡ πάντων ἀρχὴ, fj αἰτία τοῦ εἶναι 


vVICor. x, 4. ?* [sa. Lxui, 15, 


"! Gal. 1, 135. 
$U. δὲ sa. Lin, 10. 


** E Fan, iv, 1, ? Jer, xxi, 24, ον Ephes. iv, 6. 


De Patre item,et Filio, et Spiritu. sancto. distincta 
pariter atque unita Divinitalis ratio, magni Dasi- 
lii ex oratione de fide. 


Ubi cuncta percurreris, et omnia, qui procreata 
sunt, raiione lustraveris, mentemque super his 
sublimem constitueris, cogita naturam divinam 
constantem, immobilem, incommutabilem, pertur- 
bationum expertem , simplicem, incompositam, in- 
divisibilem, lucem inaccessam, potentiam inexpli- 
cabilem, gloriam immensam , bonitatem optabilem, 
pulchritudinem infinitam, qua verbis declarari 
non potest pro dignitate. Illic Pater, el Filius, et 
Spiritus sanctus increata natura, princeps dignitas, 
naturalis bonitas, Pater rerum omnium principium , 
eorum qu» sunt auclor, ul sinl, viventiuai 


33 Act, xin, A5... Psal. Lxxxvi, 
V Psal, cxxxvit, T7. 


1” Dom. i, 6. 


bb EUTHYMII ZIGABENI 56 
Fadix , ες quo fons vite profluit. Sapientia, po- A τοῖς οὖσιν, ἡ ῥίζα τῶν ζώντων, "ὀθεν προῆλθε 


lestas, imago Dei invisibilis absolutissima, Filius ex 
Patre genitus, qui vivens est Verbüm, qui Deus cst, 
ét est apud Patrem. Sic autem est, ut nunquam 
non fuerit, cum sit ante sxcula, nun aulem post 
acquisitus. Filius, inquam, non possessio ; effector, 
hon factus : creator, non creatus, qui babet omnia 
Qquz in Patre sunt, Filium et Patrem dico, Has 
mihi proprietates observa. In eo namque manens, 
ut Filius sit, quidquid est Pater, idem ipse est, 
quemadmodum ipsemet Dominus voce sua decla- 
rat, «Omnia,» inquiens, « qurcunque habet 
Pater, mea sunt *. » Vere enim omnid, que in 
exemplaris forma sunt, imago continct. « Vidi- 
mus, » inquit evangelista, « gloriam ejus, gloriam 
ut Unigeniti a Patre **, » hoc est, non res admi- 
rabiles ei munere et gratia tributas, sed quam 
ex societate naturali Filius obtinet paterna divi- 
hitatis dignitatem. Accepisse enim cum rebus 
creatis commune est, natura autem obtinere pro- 
brium est. geniti. Quamobrem ut Filius possidet 
quicunque sunt Patris, υἱ Unigenitus autem 
universa in se ipso coutinet et. comprehendit , 
nulla re cum alio divisa. Ex ipsa igitur appella- 
tione eum natur:z? socium intelligimus, non jussu 
crealum, sed ex essentia effulgentem, sine inter- 
vallo, sine tempore conjunctum Patri, parem in 
bonitate, in potentia squalem, glorie socium. 
Quid enim est aliud, nisi sigillum, et imago totum 
iu se Patrem exprimens? Quz autem postea, in 
corpore constitutus ad te loquitur, disponens ho- 
minum salutem quam in carne nobis apparers 
attulit, se missum esse dicens, et nihil ex se posse 
facere, et se mandatum accepisse, et liis. similia, 
tavé, ne prabeanttibi occasionem, ut Unigeniti 
divinitatem imminuas. Potentis enim ad imbecil- 
litatem tuam summissio non debet esse uivinitatis 
ejus imminutio. Naturam igitur cogita Deo con- 
gruentem, ex verb's autem abjectioribus dispositio- 
nem intellige. Verum si de his vellemus accuratius 
in przsentia disserere, longam atque adeo. infini- 
tai sermoni nostro disputationem imprudenter 
insereremus. Quare ad propositum revertamur. 
Ánünus, quia materie alfectionibus sese potuerit 
expurgarc, el iis quie creata suut. posihabitis, 
ex profundo ad supera piscis instar emergere, 
ἵ ea puritate, qua conditus cst, situs, videbit 
illie esse Spiritum sanctum, ubi Filius, et Pater 
est, habentem cet ipsuui omnia conjunciim, et ex 
natura, bonitatem, rectitudinem, sanctitatem, vi- 
tam : Spiritus. enim, inquit, tuus ille bonus, et 
Npiritus rectus, et Spiritus tuus, illum sanctum. Et 
lex Sp.rius viue, Paulus ait. Quorum nihil ipsi 
comparatum est, aul posterius adjunctum, sed 
queniadmodnm nec calefaciendi vis οὐ igne, nec 
$pl:ndor a. luce separari potest, sie a. Spiritu nec 
sanctitas sejungi, nec. bonitas, nec rectitudo. Ulic 
rgo cousistit. Spiritus, illic in be;ta natura , nec 
** )j3n. αν. 15. *! Joan. 1, 14. 


$ πηγἡ tnc Que, 3j σοφία, ἡ δύναμις, fj εἰκὼν fj 
ἁπαράλλαχτος τοῦ ἀοράτου θεοῦ, ὁ ix τοῦ Πατρὺς 
γεννηθεὶς Υἱὸς, ὁ ζῶν Λόγος, ὁ θεὺς ὧν, xal πρὸς 
τὸν Θεὸν (y * ὧν, οὐχὶ προσγενόµενος' ὑπάρχων 
πρὸ τῶν αἰώνων, οὐχὶ προσκτηθεὶς ὕστερον' Υἱὸς, 
οὐχὶ xiüpa* ποιητής, οὐγχὶ ποίημα" αχτίστης,, 
οὐχὶ xzlopa* πάντα ὢν ὅσα tav ὁ Πατήρ YU, 
εἶπον, xal Πατήρ. Φύλασσέ por ταύτας τὰς ἰδιόν 
τητας. Ἱένων οὖν iv. τῷ εἶναι Ylàg, πάντα ἐσἒν 
ὅσα ἑστὶν ὁ Πατὲρ, κατὰ τὴν φωνῆν αὐτοῦ toU 
Κυρίου εἰπόντος' Πάντα ἔσα ἔχει d. Πατὴρ, ἐμά 
ἐστι. Tip ὄντι γὰρ τῆς εἰχόνος Eoi Γάντα, ὅσα πρέά- 
εστι τῇ πρωτοτύπῳ μορφῇ. ᾿Εθεασόμεθα 3p, 
φησὶν ὁ εὐαγγελιστῆς, τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς 


B Μονογενοῦς xapà Πατρός’ τουτέστιν, οὐκ ἐχ δω: 


ρεᾶς xal χάριτος δοθέντων αὐτῷ τῶν θαυμάτων, ἀλλ᾽ 
ix τῆς χατὰ φύσιν Χοινωνίας ἔχοντος τοῦ Υἱοῦ τῆς 
πατρικῖς θεότητος τὸ ἀξίωμα. Τὸ μὲν γὰρ λαδεῖν 
κοινὸν xol πρὸς τὴν χτίσιν, τὸ δὲ ἔχειν Ex φύσεως 
ἴδιον τοῦ γεννηθέντος. 'Q; μὲν οὖν Υἱὸς, φυσιχῶς 
χέχτηται τὰ τοῦ Πατρός * ὡς δὲ Μονογενῆς, ὅλα ἔχει 
ἐν ἑαυτῷ συλλαθὼν, οὐδενὸς χαταμµεριζοµένου πρὺς 
ἕτερον. Ἑξ αὑτῆς τοίνυν τῆς Yloo προσηγορίας 
διδὰ σχόμεθα, ὅτι τῆς φύσεώς ἐστι κοινωνός᾽ οὗ προσ” 
τάγµατι χτισθεῖς, ἀλλ᾽ Ex τῆς οὐσίας ἐχλάμψας 
ἁδιαστάτως, ἀχρόνως τῷ Πατρὶ συνηµμµένος. ἴσος 
ἐν ἀγαθότητι, ἴτος Ev δυνάμει, χοινωνὸς «5 δόξης. 
Καὶ τί γὰρ, ἁλλ᾽ f) σφραχὶς xal εἰχὼν, ὅλον Ev Ezv- 
τῷ δεικνὺς τὸν Πατέρα; "Osa δέ do: μετὰ ταῦτα 
ἀπὸ τῆς σωματιχῆς χατασχευῆς διαλἐγετάι, την 
τῶν ἀνθρώπων σωτηρίαν οἰχονομῶν, flv διὰ σαρχὸς 
ἐπιφανεὶς ἡμῖν ἐπεδείξατο, ἁποστελλόμενον λέγων 
ἑαυτὸν, xal μηδὲν δυνάµενον ἀφ᾿ ExuzoU ποιεῖν, xal 
ἐντολὴν λαθόντα, xal ὅσα τοιοῦτα, pj σοι παρεχέτω 
ἀφορμὰς πρὸς τὸ χατασμικρύνεἰν τοῦ Μονογενοῦς 
τὴν θιότητα. O5 γὰρ f) πρὸς τὸ σὺν ἀσθενὲς συγχατά- 
6ᾳσις ἑλάττωσις ὀφείλει γίνεσθαι τῆς ἀξίας τοῦ δ»- 
νατοῦ ' ἀλλὰ thv μὲν φύσιν vóst θεοπρεπῶς, τὰ δὲ 
ταπξινότερα τῶν ῥημάτων δέχου οἰχονομιχῶ-. Περὶ 
ὧν εἰ βουλτθείηµεν Ev τῷ παβόντι πρὶς ἀχρίδειαν 
διηγεῖσθα:, λάθοιµεν ἂν ἐαιξοὺς πολύ τι xal ἀπέ- 
ῥραῦτον πλῖθος λόγων ἐπεισάγοντες τῇ ὑπ,θέσει. 
'AXX ἐπ' τὸ προχείµενον ἑπανίωμεν. "Ox. δ.ά- 


D νοια fj δυντθεῖσα τῶν τε ὑλιχῶν χαθαρεῦσαι παθῶν 


χαὶ τὴν νουγτὲν χτίσιν πᾶταν χαταλιπεῖν, xal otóv 
τις ἰχθὺς ἀπὸ τοῦ βυθοῦ zph; τῶν ἄνω ἐπιφά- 
νειᾶν ἀνανήξασθαι, Ev τῷ χαθα-ῷ της χτίσεως Υε- 
νοµένη, ἐχεῖ ὄψαται τὸ Πνεῦμα τὸ ἅἄγιον, ὅπου 
Υἱὸς, xai ὅπου Πατὲρ, πάντα ἔχον xat αὐτὸ cuvou- 
σιωµέιως χατὰ τῆν φύσιν, τον ἀναθότητα, thv ε»- 
θύτητα, τὺν ἁγιασμὸν, την uv. Τὸ Πνεύμα γὰρ 
σου, q7,3lv, τὸ dyadcr * xii παλιν, Lrevga εὐθές" 
χαὶ πάλιν, TO Πνεῖμα τὸ ἄγιον. Καὶ ὁ ᾽Απέστο- 
Ἂος  Ὁ νόμος τοῦ Πνςεύματες τῆς ζωῆς. To3- 
των οὐδὲν ἐπίχτη-ον αὐτῷ, οὐδὲ Ὀστέρον iT VEVÓ- 
μενον πρότεστο) QAM ὥσπερ ἀχώριστον τε) πυρὶ τὸ 
θερμαίν:ιὴ;, καὶ τῷ φωτὶ τὸ λάμπει, ' οὕτω xil τῷ 


AT 


PANOPLIA DOGMAT:CA. — TIT. IT. 


58 


Il;.sopa:t τὸ ἁγιάτείν, τὸ Quomoweiv, fj ἀγαθότης, ἡ A cum multitudine numeratur, sed in Trinitate con- 


εὐθύτης. Ἐχεϊ τοίνυν ἕστηχε τὸ Πνεῦμα, ἐκεῖ, ἐν τῇ 
µακαρίᾳ φύσει, οὗ μετὰ πλήθους ἀριθμούμενον, ἀλλ) 
ἐν τἩ Τριάλι θὲωρούμενον * μοναδικῶς ἐξαγγελλόμε- 
νον, οὐχ ἔμπτρ.ει) η αμένον τοῖς συστήµασινι Ὡς γὰρ 
Πατὶρ εἷς, xai Υἱὸς εἷς » οὕτως ἓν xal τὸ ἅγιον 
Πνεῦμα. Τὰ δὲ λειτουργικὰ πνεύματα χαθ᾽ ἔχαστεν 
τάγµα πληθος ἡμῖν ὑποφαίνει δυσεξαρίθµητον. Mii 
τοίνυν ζήτει ἐν τῇ κτίσει τὸ ὑπὲρ τὴν χτίσιν. μὴ 
καταγάγῃς τὸ ἁγιάζον μετὰ τῶν ἁγιαζομένων. Τοῦτο 
πληροῖ ἀγγέλους, πλτροϊ ἀρχαγγέλους, ἁγιάξέι δυνά» 
μεις, ζωοποιςῖ τὰ όύμπαντα. Τοῦτο εἰς πᾶσαν χτίσιν 
µεριζόµενον, xal ἄλλως ὑπ᾿ ἄλλου µετεχόμενον, οὐ- 
δὲν ἑλαττοῦται παρὰ τῶν µετεχόντων. Πᾶσι μὲν τὴν 
παρ᾽ ἑαυτοῦ χάριν δίδξωσιν * οὐκ ἀναλίσχεται δὲ εἰς 
τοὺς μετέχοντας ' ἀλλά xal ol λαθόντες πληροῦνται, 
χαὶ αὐτό [ἐστιν ἀνενδεές. Καὶ ὥσπερ ὁ ἥλιος ἐπι- 
λάμπων τοῖς σώµασι, xal ποιχίλως ὑπ αὐτῶν µετε- 
χόμενος, οὐδὲν ἑλαττοῦται παρὰ τῶν µετεχόντων * 
οὕτω xai τὸ Πνεῦμα πᾶσι τὴν map! ἑαυτοῦ χάριν 
ἀχρέχον, ἀμείωτον μένει xal ἁδιαίρετον. Πάντας 
φω:[-ει πρὸς την τοῦ Θεοῦ χατανόησιν, ἐμπνεῖ τοῖς 
προφήταις, νοµοθέτας σοφίζει, ἱερέας τελειοῖ, ἓν- 
εσχύει βασιλεῖς, καταρτίζει διχαίους, σεμνύνει σώ- 
Φ2ονΣς, ἐνεργεῖ χαρίσματα ἰαμάτω", ζωοποιεῖ τοὺς 
νεκροὶς, λύει τοὺς πεπεδηµένους, υἱοθετεῖ τοὺς Ίλλο- 
τριωµένους. Ταῦτα διὰ τῆς ἄνωθεν γεννήσεως Evep- 
gil. 'Eà» τελώνην λάδῃ πιστεύοντα, εὐαγγελιστὴν 
ἀτολείχνυσιν. ἐὰν ἐν ἁλιεῖ γένηται, θεολόγον &nos 


spicitur. Solus nuntiatur, non cum pluribus com- 
prehenditur. Sicut enim Pater est unus, et Filius 
unus,sic el Spiritus unus est. AL ministrantiuni 
spirituurn  multitudinein. enumerare vix queas. 
Proinde in rebus creatis ne quzxras eur, qui super 
ilias e$t. Ne deduxeris illum, qui sanctos facit, ad 
eos qui fiunt sancti. IHic angelos replet, sanctas effj- 
cit potestates, omnibus vitam prabet. llic se rebus 
procteatis sic impartitur, ut cum ab aliis aliter 
perceptus sit, a nulla tamen ejus participe minua- 
tur ; omnibus dat gratiam suam, nec tamen in ac- 
cipientes insumitur, sed cum illi, qui accipiunt, 
impleantur, ipse tamen integer manet. Quemad- 
modum $0l a corporibus, qux ipse illustrat, variis 
modis excipitur, nec tamem ab illis imminuitur , 
sic et Spiritus gratiam suam omnibus communi- 
cans integer indivisusque permanet, Omnes illu- 
strat ad cognitionem Dei. Nomine suo prophetag 
2fflat, legislatores efficit sapientes, sacerdotes eru- 
dit, reges corroborat, justos dirigit, temperatos 
exornat; prestat munera curationum, mortuos in 
vitam revocat, vinctos solvit, alienos adoptat in 
filios. Hzc per coelestem agit generationem. Si 
publicanum credentém susceperit, eum | declarat 
evangelistam : si fuerit in piscatore, theologuiw 
reddit: si persecutorem resipiscentem invenerit, 
gentium apostolum facit, praconein fidei, vas ele» 
ctionis. Per hunc imbecilli fortes fiunt, pauperes 


τελεῖ. Eàv διώχτην εὕρῃ μετανοοῦντα, ἁπόστολον ϱ dilescunt, rudes infantesque sapientibus evadunmt 


ἐἑθνῶν ἀπεργάζξεται, xfpuxa. πίστεως, σχεῦος ἐχλο- 
Ὑηῆς. Δι αὐτοῦ οἱ ἀσθενεῖς ἰσχυροί» οἱ πτωχοὶ 
πλουτίζουσιν οἱ ἰδιῶται τῷ λόγῳ σοφώτεροί εἰσι 
τῶν σοφῶν. Παῦλος ἀσθενὴῆς, ἀλλὰ διὰ τὴν παρου- 
σίαν τοῦ Πνεύματος τὰ σουδάρια τοῦ χρωτὸς αὐτοῦ 
ἴασιν παρεῖχε τοῖς ὑποδεχομένοις. Πέτρος xai αὐτὸς 
σῶμα περιχείµενος ἀσθενείας, ἀλλὰ διὰ τὴν ἔνοι- 
κοῦσαν χάριν τοῦ Πνεύματος 1j ἐχπίπτουσα τοῦ σώ» 
µατος σχιὰ ἀπεδίωχε τὰς νόσους τῶν χαταπονου- 


sapientiores.,Hic et in colo consistit, οἱ terram 
implevit, et ubique est, et nusquam includitur. 
Totus in singulis inhabitat, et est totus cum Deo, 
non ministrantis more dona distribuit, sei auctori- 
tate sua munera dilargitur. Dividit enim singulis, 
inquit, peculiariter uti vult, Mittitur ille quideni 
ut minister, sed sua agit potestate. llunc animis 
nostris ut przsto sit nulloque nos tempore dese- 
rat obsecremus. 


µένων. Πτωχὸς Πέτρος xai Ἰωάννης * οὐ γὰρ εἶχον ἀργύριον, οὐδὲ ypuciov* ἀλλ ἐχαρίζοντο ὑγίειαν 
πολλῶν χρυσίων τιµιωτέραν. Παρὰ πολλῶν γὰρ λαδὼν χρυσίον ὁ χωλὸς, ἔτι Ἱροσαίτης ἣν, παρὰ δὲ 
Πέτρου δεξάµενος τὴν χάριν, ἑπαύσατο προσαιτῶν, ἁλλόμενος ὥσπερ ἔλαφος, xal αἰτῶν τὸν θεόν. Οὐκ 
δει Ἰωάννης τὴν τοῦ χόδµου σοφἰαν, àXX ἐφθέγξατο ῥήματα τῇ δυνάµει τοῦ Πνεύματος, of; οὐδ-- 
µία σοφία προσθλέψαι δύναται. Τοῦτο καὶ ἓν οὐρανῷ ἕστηχε, xal τὴν γῆν πεπλήρωχε, Καὶ πανταχοῦ máp- 
εστι, χαὶ οὐδαμοῦ περιέχεται. Ὅλον ἑκάστῳ ἐνοικεῖ, xal ὅλον ἐστὶ μετὰ τοῦ θεοῦ. Οὐ λειτουργικῶς δια» 
χονεῖ τὰς δωρεὰς, ἀλλ αὐθεντικῶς διαιρεῖ τὰ χαρίσματα. Διαιρεῖ yàp, φησὶν, ἰδίᾳ ἑκάστῳ, καθὼς 
βοὐλεται. Αποστέλλεται μὲν οἰκονομικῶς, ἑνεργεῖ δὲ αὐτεξουσίως, Τοῦτο mápelvat ταῖς φυχαῖς ἡ ιῶν 


ευέώμεθα, xai µηδένα χαιρὸὺν ἡμᾶς ἀπολιμπάνεινν 


Tu περὶ Πατρὸς, Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος D De Patre item, et Filio, et Spiritu sancto. distinctá 


διαχεχρι ἅμα κἀὶ ἠνωμέγῃ θεο.Ίογία τοῦ 

μτά Ίου Βασιλείου dx ες πρὸς Γρηόριον có» 

ἀδε.1φὸν ἐπιστοῆς τῆς περὶ διαφορας οὐσίας 
χαὶ ὑποστάσεως. 

Ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριάδος ὁ {ὸν Πατέρα νοῄσας αὓ- 
τόν τε ἐφ᾽ ἑαυτοῦ χατενόησε, xal «bv Yl,y τῇ διανοἰᾳ 
δυμπαρεδέξατο. 'O δὲ τὸν Yibv λαθὼν xal τὸ 
Πνεύμα συµπαρέλαθε, χαὶ ἀχολούθως μὲν xazi τὴν 
τάξιν, συνηµµένως δὲ. χατὰ thv φύσιν τῶν τριῶν 
ἐν ἑαντῷ σνγχεκραµένην τὴν πίστιν ἀνετυπώσατο, 


pariter alque unita divinitatis ratio, magni Bas 
silii epistola ad Gregorium fratrem de esseutie et 
persone differentia. 


In sancta Trinitate qui Patrem novit, et Patrem 
ipsum intelligit, et eadem cogitatione Filium compre« 
hendit. Qui vero Filium accipit, οἱ Spiritum simul as. 
sumit, et consequeuter quidem secundum ordinem; 
conjuncte autem secundum naturam, trium in idem 
commistam in se ipso fidem expressit, οἱ qui Spi» 


59 EUTIIYMII ZIGADENI 60 


ritum tantum dixit, comprehendit simul lac con- A Καὶ à τὸ Ινεῦ;α µόνον εἰπὼν συµπεριέλαθε τῇ 


fessione illum etiam, cujus eat spiritus : est enim 
Christi : et eum, cx quo; nam est ex Deo, ut in- 
quit Apostolus, Ét quemadmodum in catena qui 
extremitatem unam attingit, simul etiam alteram 
trahit extremitatem, sic qui Spiritum traxit, ut 
inquit Propheta, per ipsum et. Filium et Patrem 
sinul autraxit. Et qui Filium apprehenderit, ba- 
bebit ipsuin ab altera quidem parte Patreni suum, 
ab altera autem parte Spirituin proprium adducen- 
tem. Neque enim a Patre poterit separari, qui 
semper est in Patre, neque a Spiritu sejungi, qui 
omnia per ipsum agit. Quamobrem nulla sectio, 


aut divisio ullo inodo potest excogitari, qua vel : 


Pater sine Filio, vel Filius sine Spiritu intelliga- 
tur. Sed ea in his est tum unio, tum distinctio, 
qui? nec orationc potest explicari, nec animo com- 
prehendi, cum nec personarum distineUo essentia 
distrabat conjunctionem nec essentiae conjunctio 
personarum confundat proprietatem. Mirabili nam- 
que ratione in bis est tum conjuncta distinctio, 
tum distincta conjunctio, Verum ut aliquo inodo 
rei obscuritas illustretur, vel quzdam potius adbi- 
bcatur adumbratio veritatis, coelestis arcus, quem 
irim appellant, exemplum consideremus. Omnium 
enim colorum ipsius splendores et distincti viden- 
tur esse, quoniam lucidi sunt, et conjuncti, quo- 
niam latent oculos nostros mi:tionum termini, 
quibus distinguuntur colorum diversitates, ut 
discernere nequeamus, quousque pertineat aut ini- 
tium sumat vel rutilus, vel smaragdinus, vel 
glaucus luminis nitor. Quo quidem nature exemplo 
nos ratio docet, ne frustra laborem insumamus in 
dogmatis rationibus exquirendis, cum in difficilem 
aliquam disputationem incidimus, et utrum iis, qua 
dicuntur, a:sentiendum sit, hasitamus. Quemad- 
modum enim in iis qua oculis cernuntur, rationi- 


bus praestant experimenta, sic in sublimibus do- 


gimatibus, cognitioni, qui rationibus comparatur, 

fides antecellit. 

Ejusdem ez decimo octavo capitum ad  Amphilo- 
chium. 

Unus Deus et Pater, et unus unigenitus Filius , 
et unus Spiritus sanctus. Unamquamque personam 
sigillatim enuntiamus. Cumque oporteat connu- 
merare, non id agimus, υἱ inerudita numeratione 
ad multiplicis divinitatis intelligentiam adduca- 
mur. Neque enim componendo enuineramus, ius 
crementum ab uno ad multitudinem facientes, di- 
centesque unum, et duo, et tria : aul primum, 
aut secundum, aut terlium. « Ego» cnim, inquit, 
« Deus primus, et ego deinceps. » Deum secun- 
dum ad hunc usque diem nunquam audivimus. 
Sic enim Deum ex Deo adoramus, ut personarum 
proprietatem confitentes, unicum pr.ncipatum 
asseramus, nec divinitatis rationem in multitudi- 
nem subdivisam discindimus, quoniam una in 
Deo, et l'atre, et Filio unigenito quasi forma spec- 
tatur incoinmutabili conjuncta vinculo divinitatis. 


ὁμολογίᾳ ταύτῃ xal τὸ οὗ ἐστι τὸ Πνεῦμα * τοῦ 
Χριστοῦ γάρ" xai tb ἐξ οὗ * ἐκ τοῦ θεοῦ γὰρ, xa- 
θά φησιν ὁ Παῦλος. Καὶ ὥσπερ ἐπὶ τῆς ἁλύσεως 
ὁ ἑνὸς ἄχρου 'ἀφάμενος χαὶ τὸ ἕτερον ἄχρον συνε- 
πεσπάσατο, οὕτως ὁ τὸ Πνεῦμα ἑλχύσας, χαθά φησιν 
ὁ προφήτης, δι᾽ αὐτοῦ χαὶ τὸν Υἱὸν, καὶ τὸν Πατέρα 
συνείλχνσε. Καὶ εἰ τὸν Υἱόν τις λάδοι, ἕξει αὐτὸν 
ἑχατέρωθεν, πῆ μὲν τὸν ἑαντοῦ Πατέρα, v?) δὲ τὸ 
ἴδιον Πνεῦμα συνεπαγόµενον. Οὔὖτε γὰρ τοῦ Πατρὸς 
ὁ ἀξὶ ἓν τῷ Πατρὶ ὢν ἀποτμηθῆναι δυνῄστται, οὔτε 
τοῦ Πνεύματός ποτε τοῦ Υἱοῦ διαξευχθήσεται ὁ 
πάντα ἐν αὑτῷ ἐνεργῶν. Οὐχ ἔστιν οὖν ἐπινοῆσαι 
τομὴν 7) διαίρεσιν κατ οὐδένα τρόπ.ν, 6; f) τὸν 
Πατέρα χωρὶς τοῦ Yloo νοηθῆναι, fj τὸν Yibv χωρὶς 
τοῦ Πνεύματος, ἀλλά τις ἄῤῥητος xal ἁχατανόντος 
ἐν τούτοις xal ἕνωσις xal δ.αίρεσις, οὔτε τῆς τῶν 
ὑποστάσεων διαφορᾶς τὸ συνεχὲς τῆς φύσεως δια- 
σπώσης, οὔτε τῆς χατὰ τὴν οὐσίαν συναςφείας τὸ ἰδ.ά- 
ζον τῶν γνωρισμάτων ἀναχεούσης. Καὶ ἔστι παρα- 
δόξως ἐπὶ τούτων xal διάχρισις συνηµµένη, xal 
διαχεκριµένη συνάφεια. Προσχείσεται δὲ χαίΐ τι 
πρὸς ἐπίγνωσιν ἀμυδρὰν ὑπόδειγμδ, μᾶλλον δὲ σχιά 
τις ἀληθείας ἡ πολύχροος Ἶρις. Πάντων γὰρ τῶν ἐν 
αὑτῆ χρωμάτων αἱ αὐγαὶ καὶ διαχεχριµέναι φαίνον- 
εαι τῷ τηλαυχεῖς εἶναι, xat συνηνῶσθαι δοχοῦσι 
τῷ λανθάνειν ἡμῶν τὰς ὄψεις τυὺς ὄρους τῶν p.í- 
ξεων, τοὺς διαχρίνοντας τὰς τῶν χρόνων ἑτερότητος, 
ὡς ἀμήῆχανον ἐξευρεῖν µέχρι τίνος ἔστηκε τὸ πυρα»- 


C 1s, ἡ σμαραγδίζον τῆς αἴγλης, ἡ χλοάξον τῆς λαµ- 


πηδόνος, xai ἀπὸ τίνος ἄρχετα:, παιδεύοντος, οἶμα:, 
τοῦ λόγου xal διὰ enge χτίσεως ἡμῶν μὴ χαινοπα- 
θεῖν τοῖς περὶ τοῦ δόγµατος λόχοις, ὅταν, εἰ; τὸ 
ἑυσθεώρητον ἐμπεσόντες, πρὸς τὴν συγκατάθασιν 
τῶν λεγομένων ἱλιγγιάσωμεν. Ὡς γὰρ ἐπὶ τῶν τοῖς 
ὀφθαλμοῖς φαινομένων χρείττων ἑφάνη τῆς ἀντιλο: 
γίας ἡ πεῖρα, οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν ὑπεραναθεθηχότων 
δογμάτων χρείττων fj πίστις ἕστω τῆς διὰ τῶν λο- 
γισμῶν χαταλήφεως. 


'Ex toU αὐτοῦ ἁποκεφα.αίωσις δεκάτη τῶν πρὲς 
ΑμϕιλΛόχιον. 


Elg θεὸς καὶ Πατὴρ, xat ef; μονογενῆς Υἱὸς, xai 
ἓν ἅγιον Πνεῦμα. ᾿Εκχάστην τῶν ὑποστάσεων pova- 


D χῶς ἐξαγγέλλομεν. Ἐπειδὰν δὲ συναριθµεῖσθαι δέῃ, 


οὐχὶ ἀπαιδεύτῳ ἀριθμήσει πρὸς πολνθεῖας ἔννοιαν 
ἑκρερόμεθα. O2 γὰρ χατὰ σύνθεσιν ἀριθμοῦμεν 
ἀφ ἑνὸς εἰς πλῆθος ποιούµενοι τὴν παραύξησιν, Ev 
καὶ δύο, xal τρία έχοντες ' οὐδὲ πρῶτον, xot δεύ- 
τερον, xat τρίτον, ε Ἑγὼ γὰρ, » quot, « θεὺς πρῶ- 
τος, ἐγὼ xal μετὰ ταῦτα. Δεύτερον Θεὺν οὑξέπω 
καὶ τήμερον ἀκηκόαμεν. Osby yàp ἐχ Θεοῦ πρεσ- 
χυνοῦντες, xai τὸ «ἰδιάζον tfc ὑποστάσεως Ó :0Xo- 
χοῦμεν, xa µένομεν ἐπὶ τῆς µο"αρχίας, εἰς πληθος 
ἀπεσχισμένον τὴν θεολογίαν μὴ σκεδαννύντες, διὰ τὸ 
plav ἓν Θθεῷ καὶ Πατρὶ xai Yi μονογενεῖ τὴν 
οἱονεὶ μορφὴν θεωρεῖσθαι τῷ ἁπαραλλάκτῳ τῆς θεό- 
τητος ἑνιζομένην. Yo γὰρ.ὲν Πατρὶ, xat ΠἩατηρ 
ἐν Υἱῷ, ἐπειδὴ xal οὗτος τοιοῦτος, 0:0; ἐχεῖνος, 


61 PANOPLIA DOGMATICA, — T.T. 1I. 62 


οἵόσπερ οὗτος, Osítsp χατὰ τὴν ἱδιότητα τῶν Άροσ- A Filius euim in. Patre, et Pater in Klo. Siquidem 


ώπων εἷς, xal εἷς, xatà δὲ τὸ χοινὸν τῆς φύσεως 
ἓν οἱ ἀμφότεροι. Πῶς οὖν ἐἵπερ εἷς, καὶ εἷς, οὐχὶ 
δύο θεοί; Ὅτι βασιλεὺς λέγεται χαὶ fj τοῦ βασ,λέως 
εἰχὼν, xai οὐ δύο βασιλεῖς. Οὔὕτε γὰρ τὸ κράτος 
σχίζεται, οὔτε dj βασιλεία µερίζεται. Ὡς γὰρ ἡ xpa- 
τοῦσα ἡμῶν ἀρχὴ xat ἐξουσία µία, οὕτω xal ἡ παρ᾽ 
ἡμῶν δοξολογία µία, xaX οὗ πολλαἰί. Διότι ἡ τῆς εἰ- 
χόνος τ'μὴ ἐπὶ τὸ πρωτότυπον διαθαίνει. "0 οὖν 
ἐστιν ἐνταῦθᾳ μιμητιχῶς d) εἰχὼν, τοῦτο ἐχεῖ φυσο- 
χῶς ὁ Υἱός. Καὶ ὥσπερ ἐπὶ τῶν τεχνητῶν χατὰ τὴν 
pop zh» ἡ ὁμοίωσις, οὕτω xax ἐπὶ τῆς θείας φύσεως 
της ὀσυνθέτου ἓν τῇ χοινωνίᾳ τῆς θεύτητός ἐστιν ἡ 
Ένωσις. "Ev δὲ xal τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιου, χαὶ αὐτὸ 
μ.οναδιχῶς ἐξαγγελόμενον δι ive Υἱοῦ, τῷ Πατρὶ 
συναπτόµενον, xal δι’ ἑαυτοῦ συμπληροῦν τὴν «o- 
λυύμνητον xai µαχαρίαν Τριάδα, οὗ τὴν πρὶς τὸν 
Πα-έρα xai Υἱὸν οἰχείωσιν ἱλανῶς &p.gatve: τῷ pt 
E» τῷ αλήθει τῆς κτίσεως, ἀλλά μοναχὼς ἐκφωνεῖ- 
σθαι. 02 1àp Ev τῶν πολλῶν ἐστιν, ἀλλ' Ev ἐστιν * 
ὡς εἷς Πατὶρ xa Υἱὸδς, οὕτω χαὶ ἓν Πνεῦμα ἅγιον. 
Της μὲν οὖν χτιστῆς φύσεως τοσοῦτον ἀποχεχώρη- 
xzv, ὅσον Elxb; τὸ μοναδικὸν τῶν συστηματικῶν, 
xil πληθυσμὸν ἑχόντων. Πατρὶ δὲ χαὶ Υἱῷ κατὰ 
εοσοῦτον ἥνωται, καθ) ὅσον ἔχει μονὰς πρὸς µονάδα 
thv οἰχξιότητα. Καὶ oüx ἐντεῦθεν µόνον ἡ τῆς χατὰ 
φὖσιν χοινωνίας ἀπόδειξις, ἀλλ' ὅτι xal ix τοῦ Θεοῦ 
εἶναι, xal λέγεται, οὐχ ὡς τὰ πάντα ix τοῦ θεοῦ, 
&^X ὡς ix θεοῦ προσελθὸν, οὗ γεννητὸν ὡς Yl; 
ἀλλ ὡς τὸ Πνεῦμα στόματος αὑτοῦ. Πάντως δὲ οὔτε 
τὸ στόµα µέλος, οὔτε πνοὴ λυοµένη «b πνεῦμα, ἀλλὰ 
xai τὸ σῶμα Οθεοπρεβῶς, xal τὸ Πνεῦμα οὐσία 
ζῶσα, ἁγιασμοῦ χυρία, τῆς μὲν οἰχειότητος δηλου- 
pévn: ἐντεῦθεν, τοῦ ἂδ τρόπον τῆς ὑπάρξεως ἁῤῥη- 
tou φυλασσομένου. 


et hic est talis, qualis imago, et ille, qualis est hic, 
ut ex proprietate personarum sint unus, et uius, 
ex nátura: autem communione utrique unum. Quo- 
inodo igitur si unus, et unus, non duo dii? Qnia cum 
dicatur rex et imago ejus, non tamen duo sunt 
reges. Neque enim potestas scinditur, aut dividitur 
regnum. Nam sicul est unius in nos imperium et 
principatus, sic eliam qui a nobis habetur honor, 
est unus, non multi. Honor eniu, qui przstatur 
imagini, pervenit ad exemplar. Quare quo hic fit 
artis imitatione, illic natura Filius obtiuet. Et 
quemadmodum in iis, qu:e fiunt ab art'ficibus, ex 
forma ducitur siinilitudo , sic in illa aivina inccm- 
positaque natura ex comununione divinitatis cst 
ipsa unitas. Unus autem est et Spiritus sanctus, 
qui et ipse singulariter effertur, et per unum Fi- 
lium conjunctus Patri, et per se complet omnibus 
laudibus celebrandam ac beatissimam Trinitatem. 
Cujus cum Patre Filioque conjunctio ex eo satis 
perspicue patet, quod non in rerum creatarum 
multitudine, sed singulariter pronuntiatur. Non 
enim est unus e multis, sed unus est singulari 
quadam ratione. Nam sicutunus est Paler, et unus 
Filius, sic unus est etia Spiritus sanctus. Tantum 
igitur abest a natura creata, quantum abesse par 
est singularem a congregalis eL habentibus multi- 
tudinem, Patri vero et Filio sic unitus est, ut uni- 
tas cum unitate conjungitur. Nec solum ex hoc 
nature societas declaratur, verum etiam ex eo. quod 
ex Deo esse dicitur, non quemadmodum omnia 
sunt ex Deo, sed quod ex Deo procedit, non utl 
Filius generatione, sed ut Spiritus oris ejus, Hic 
autem mihi os non ut membrum intelligas, nec 
spiritum uti flatum, qui dissolvitur ac dissipatut» 


sed os Deo dignum, et Spiritum essentiam vivam, sanctificationis dominam, cujus quidem societas 
ex his declaratur, essenti& autem modus arcanus servatur. 


Ἔτι περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος 
διακεκριμένη ἅμα καὶ ἡἠνωμέγη θεο.ογία tov 
μεγά.Ίου Γρηγορίου τοῦ θεο.]όγου àx τοῦ περὶ 
Ylov Aóryov α’. 

"Ἡμῖν δὲ povapyla ϱὺ τιμώμενον. Μοναρχία δὲ 
οὐχ ἣν ἓν περιγράφει πρόσωπον ’΄ ἔστι γὰρ xal τὸ 
ἓν στασιά»ον πρὸς ἑαυτὸ πολλὰ καθίστασθαι * ἀλλ) 
Ών φύσεως ὁμοτιμία συνίστησι, καὶ γνώμης σύμ- 
πνοια, xal ταυτότης Χινῄσεως, xal πρὸς τὸ Bv τῶν 
ἐξ αὐτοῦ σύννενσις, ὅπερ ἀμήχανον ἐπὶ τῆς Υεννη- 
τῆς φύσεως * ὥστε χὰν ἀριθμῷ διαφέρει, τῇ ἐξουσίᾳ 
ph τέµνεσθαι. Auk τοῦτο μονὰς ἀπ᾿ ἀρχῆς εἰς δυάδα 
χινηθεῖσα µέχρι Τριάδος ἕστη. Καὶ τοῦτό ἐστιν 
ἡμῖν ὁ Πατηρ, xai ὁ Ylb;, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα. 

0 μὲν γεννήτωρ χαὶ προθολεὺς, λέγω δὲ ἀπαθῶς, 
xai ἀχρόνως, καὶ ἀσωμάτως ' τῶν δὲ τὸ μὲν yév- 
γηµα (1), τὸ δὲ πρόθληµα, fj οὐκ οἵδ' ὅπως ἄν τις 


(1) ἵη codíce 1 Mosquensi apud Matthizei prf. ad 
Euthym. in Evang. legitur hoc scholion a prima 
manu : 'O μὲν μέγας Βασίλειος ἀπεδοχίμασεν 
ἐπὶ τοῦ Υἱού εν τοῦ γεννήµατος προσηγορία», 
κατατρέχων Βὐνομίου, χρησαμένου ταύτη ἀντὶ τῆς 
κοῦ Υἱοῦ, λέχων ὅτι α ὃς μὲν διαῤῥήδην παρ᾽ αὐ: 


De Patre item, et Filio ct Spiritu sancto distincta 
simul et unita divinitatis ratio, Magni Gregorii 
Theologi ex oratione prima de Filio. 


A nobis autem unius Dei colitur principatus, 
non quem una circumscribat persona : cum fleri 
possit, utet unum a seipso dissideat, atque ita 
multa sit ; sed quem zequalis natur: dignitas, idem 
consensus, eadem motio, et omnium, qus inde 
fluunt, in unum concursus constituat. Quod in natu- 
ra proereata fieri nequit, ut et numero differat, et 
divisam non habeat potestatem. ldcirco unitas ab 
initio ad binarium progressa numerum intra ter- 
narium consistit. Id nobis est Pater, Filius, et Spi« 
ritus sanctus.Pater quidem genitor, et emissor (hic 
mihi nec perturbationem, nec tempus, nec corpus 
intelligas), Filius vero genitus, et Spiritus emissus. 
τοῦ τοῦ Πατρὸς dvopásÜn: γέννημα δὲ οὐδαμον 
tn; Γραφῆς ἐχλήθη. Προστίθτσι δὲ χαὶ Ga πρὸς 
δ.αέοιἠν τῆς τοιαύτης προσηγορίας, ὅτι καὶ ὡς δο- 
χοῦν ὑποχορίκειν, τοῦτο ἐχεῖνου προσαίξτο, εἰς ἐλᾶς, 
τωτιν τοῦ Υἱοῦ. Ὁ δὲ µέγας Γρηγ/ριος ἐνέχρινς 
τοῦτο xat ἀπεδέζατο καθ΄ ἕτερον λόχου, ὅσι τε --ᾶν 


-— 


63 


EUTHYMII ZIGADENI 


64 


Hsc quomodo possiut. énuntiari, ut qu:e. sensibus 4 ταῦτα xaÀsstv, ἀφελὼν πάντη τῶν ὁρωμένων. 


«unt obnoxia, non occurrant, equidem nescio. ΕΙ 
paulo post : Quapropter ut intra nostros terminos 
counsis'amus, Patrem ingenitum, Filium genitum, 
Spiritum, quemadmodum ipsemet Deus, ct Dei 
Verbum alicubi dicit, a Patre procedentem | indiuci- 
mus. Quan/o igitur, inquies, hi? An:equam ulla 
esset temporis ratio : et, si licet juveniliter loqui, 
qàsndo et Pater. Sin pergas quirere, ecquando 
Pater? euin nunquam non fuisse respondebo, ut 
idem de Filio etiam intelligas, et Spiritu. sancto. 
Q^od si rursum interroges. quando Filius genitus 
fuer:t, audiesa me, tum, cum non est genitus Pa- 
ter. Quando proecsserit Spiritus, cum ipse Filius 
non processit, sed sine tempore genitus cst ratione 
itexplicabili. Quanquam dum temporis sigunificatio- 
n?m effug mus, licet verbis viin afferamus, non 
possumus tamen aliquid. quod supra tempus sit, 
constituere. Siquidem illze voces : « quando, ante, 
post, et ab initio, » temporis non sunt expertes. 
Spatium igitur illud, quod duratione sua respondet 
sempiternis, quodque nec ullus motus, nec solis 
cursus dividit. autdimetitur (id quod accidit tem- 
pori) seculum appellemus. Quomodo igitur, inquies, 
Filius, et Spiritus, cum sint, quemadmodum Pater, 
serm p:terni, non sunt etiam,sicut ille, sine princi- 
cipio ? Quoniam ex illo sunt, licet post illum non 


B 


Kal μετ γα Aix τοῦτο ἐπὶ τῶν ἡμετέρων ὄρων 
ἱστά .ενοι τὸ ἁν ἔννττον εἰσάγομεν, xal τὸ γεννητ)νο 
καὶ τὸ ix τ,ῦ Πατρ)ς ἑκπορευόμενον, ὥς πού Φφτσιν 
ὁ αὖτὶς θεὺς »» Λόγο:. Πότε οὖν ταῦτα; "Yrtip 
t») πότε ταῦτα. Εἱ δὲ δεῖ τι χαὶ νεανιχῶς εἰπεῖν, ὅτε 
ὁ Πατίρ. Πότε δὲ ὁ Πατὴρ οὐκ fv; Ὅτε οὐχ f». 
Τ.ῦτο οὖν xai 6 Υἱὸς, xal τὸ Πνεῦμα i ἄγων. 
Πάλιν ἐρώτα µε, xal τάλιν ἀποχρινοῦμαί δοι' πὀ ε 
ὁ YU γεγέννηται», "Ότε ὁ Πατηρ οὗ vevivinsat, 
Πότε ὃξ τὸ Πνεῦμα ἐχπορεύεται; Ότε ὁ Yl; οὐκ 
ἐχπεπέρε-τα!, ἀλλὰ Υγεγέννηται ὀχρόνως κσὶ ὑπὲο 
λόγον, εἰ καὶ μῇ δυνάµεθα τὸ ὑπὲρ χρόνον π;ραστῖ- 
gat θέλοντες ἐχφυχεῖν y;ovtxhy ἔμασιν. Τὸ γὰρ 
ὄτε, χαὶ μετὰ ταῦτα, xa: ἀπ᾿ ἀρχΏς, οὐχ ἄχρονα, 
κἂν ὅτι μάλιστα βιαντώμεθα' πλὴν εἰ τὸ παβρεχτει- 
νόµε"ον τοῖς ἀἁῑδίοις διάστηµα τὸν αἰῶνα λαμθβάνοι- 
με", τὸ μὴ χινήσει τιν), μτδὲ ἡλίου φορᾶ µεριζόμε- 
νο, xai µετρούμενον, ὅπερ ὁ χρόνος. Πως οὖν οὗ 
συνά»αρχα, εἰ συναΐδια ; "Οτι ἐχεῖθεν, εἰ καὶ μῆ μετ) 
ἐχεῖνον. Τὸ μὲν γὰρ ἄναρχον xal ἁἲδιον * τὸ δὲ ἁῖλιον 
οὗ πάντως ἄναρχον, ἕως ἂν εἰς ὄριἣν ἀναφέρητα, 
τὸν Πατέρα. oüx ἄναρχα οὗν τῷ αἰτίῳ. Ar ov δὲ τὸ 
αἴτιον, ὡς o) πάντως πρ:σδύτερον τῶν ὧν ἐστιν αἵ- 
τιον’ οὐδὲ γὰρ τοῦ φωτὸς Ίλιος ' xal ἄναρχά πως τῷ 
χρόνψ, χἂν σὺ μορμολύττῃ τοὺς ἁπλουστέρους. OU 
γὰρ ὑπ) χρόνου τὰ ἐξ ὧν ὁ χρόνος. 


sint. Quod enim principio caret, zternum est: quod autem zternum, non contnuo est expers 
principii. Ad principium enim, quod est Pater, referuntur, quocirca principii non sunt expertes. 
Jam iliud constat, non. omnem causam. iis quorum causa sit, antiquiorem esse, neque enim luce 
sol est antiquior. At si. tempus respicias, Filius et Spiritus sanctus perinde atque Pater principio 
vacant, quamvis tu simpliciores perterrefacias. Nam temporis auctores ipsi tempori non sunt subjecti. 


Ejusdem ex oratione de dogmate et statu. episcopo- C 


rum. 

Adoramus igitur Patrem, et Filium, et Spiri- 
t'im sanctum, et proprietates ita dividimus, ut di- 
vinitatem unam esse dicamus. Neque tria in unum 
contrahimus, ne Sabellii morbo laboremus: nec 
senum in tria diversa alienaque scindimus, ne in 
Arii furorem incidamus. Quid enim attinet, tan- 
quam plantam in alteram partem  inclinatam et 
prorsus incurvam vi in partem contrariam distor- 
quere, et perversitate corrigere perversítatem, ac 
non potius ad medium sic adducere, ut in divina 
pietatis terminis consistamus? Cum medinm dico, 
veritatem intelligo, quam quidem solam spectandam 
recte sentiamus, ut et improbam contractionem, et 
divisiunem hac ipsa absurdiorem evitemus, nesi ad 
"nam personam sermo conirahatur, omissa multi- 
plici divinitate, nuda nobis nomina relinquamus, 
eumdemque Patrem, et Filium, et sanctumSpiritum 
arbitremur, nec magis unum omnes, quam unum- 
quemque nihil esse definiamus. Desinant enim esse, 
quod sunt, si inter se confundantur et perturben- 
tur, neve tres diversas dissimilesque atque inter se 


τὸ γεννηθὲν Ex πατρὸς εἱχότως ἂν λέγοιτο yévimpa 
τοῦ γεννήσαντος. xai μᾶλλον, ὅτι αὕτη φύσις Υεν- 
νήματος, ταυτὸν εἶναι τῷ γεγεννηχκότι κατὰ a 
Φνσιν, ὡς αὐτὸς «οὗτος ὁ θεολόγος φησίν. Ἐν 


'Ex τοῦ Aóyov τοῦ περὶ δὀγµατος. xal χατα- 
σιάσεως ἐβισχόπων. 


Προσχκυνοῦμεν οὖν Πατέρα, xai Υϊὸν, xai Πν:ῦ- 
pa ἅγιον, τὰς μὲν ἰδ.ότητας χωρίφοντες, ἐν ῦ ,τςς 
δὲ τὴν θεότητα, xai οὔτε εἰς ἓν τὰ τρία συνολε!- 
Φομεν, ἵνα μὴ τὴν Ex6eXAlou γόσον vocation uev, οὔ:6 
διαιροῦμεν εἰς τρία ἔχφυλα χαὶ ἀλλότρια, ἵνα pi 
τὰ Αρείου μανῶμεν. Τί γὰρ δεῖ καθάπερ φυτὸν 
ἑτεροχλινὲς πάντη χαμπτόμενον βίᾳ µετάγειν ἑἐτὶ 
τὸ ἕτερον µέρος, διαστροφῇ τὴν διαστροφὴν διαορ» 
θουµένους, ἀλλὰ ph πρὸς τὸ μέσον εὐθύνοντας ἓν 
ὅροις ἵστασθαι τῆς Όεοσεθείας; Μεσότητα δὲ ὅταν 
εἴπω, τὴν ἀλήθειαν λέγω, πρὸς ἣν βλέπειν χαλῶς 
ἔχομεν µόνην, xai τὴν φαύλην συναἰρεσιν παραιτού. 
µενοι, xal τὴν ἀτοπωτέραν διαίρεσιν, ὡς μήτε 


δεις μίαν ὑπόστασιν συναιρεθέντα τὸν Λόγον δέει 


πολυθεῖας Φψ,λὰ καταλιπεῖν ἡμῖν τὰ ὀνόματα τὸν 
αὐτὸν Πατέρα xoi Υἱὸν xai ἅγιον Πνεύμα ὑπολαμ- 
θάνουσι, καὶ μὴ μᾶλλον ἓν τὰ πάντα, 1| μπὸξνὶ 
ἕκαστον εἶναι ὁριζομένοις. Φεύγοι γὰρ ἂν εἶναι 
ἅπερ ἑἐστὶν εἰς ἄλληλα μεταχωροῦντα, xal µετα- 
θαΐίνοντα μήτε εἰς τρεῖς, ἡ ένας, xal ἀνομοίους 
οὐσίας, xal ἀπεῤῥηγμένας «διαιρεθέντα κατὰ την 
τοῖς συλλογισμοῖς xa iy ἄλλοις λόγοις ἐδέξχτο xal 


τὴν τοῦ γεννήµατος προσηχορία» ὁ ἱερὸς xal μέγας 
Βασίλει;ς. 


65 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. II. 


Q6 


'Apsío) καλῶς óvopic0:tsav μανίαν, f| ἀνόρχους A dissectas naturas distrahamus, ut Arii vult furor et 


xal ἁτάχτους, xa* οἷον εἰπεῖν ἀντ.'θέους, τῷ μὲν εἰς 
Ἱουδαῖκην gurxpokoyiav Χχτακλεισθῆναι μόνῳ τῷ 
ἁγεννττῳ τὴν θεότητα περ.γράφὀντας, τῷ δὲ εἰς 
ἑναντίον μὲν, καχὶν δὲ ἴσον πεσεῖν τρεῖς ἀρχὰς ὑπο- 
τιθεµένους, xai τρεῖς Οξοὺς, 5 τῶν προξειστµένων 
ἀτοτιώτερον, bíov μήτε οὕτως εἶναί τινας φι)οπάτη- 
ρας, ὡς καὶ τὸ εἶναι Πατέρα περιχιρ:ῖν * τίνος Υὰρ 
ἂν xaY εἴη ΠατΠρ τοῦ Υἱοῦ τὴν φύσιν ἀπεξενωιένου 
xai Ἠλλοτριωμένου μετὰ τῆς χτίσεως; μήτε εὔὕτω 
Φ: ο/ρίστου-, ὡς μήτε τούτῳ φυ/άττειν τὸ elvat 
Yl4v τίνος γὰρ ἂν xal ei ας ph πρὸς αἴτιου 
ὀναφρερόµενος τὸν Πστέρα;, μήτε τῷ Πατρὶ τὸ τῖς 
ἀρχτς χατασμιχρύνων ἀζίωμα, τῆς ὡς Πατρὶ xal 
τεννήτορι. M:xgtov yp ἂν ctr xal ἀναξίων ἀρχὴ. 
pf Οξότττος ὧν αἴτιος τῆς ἐν Ylo καὶ Πνεύματι 
εωρουωένη”, Ἐπειδὴ yph καὶ τὸν ἕνα θεὸν ττρεῖν, 
xai τὰς τρεῖς ὑποστάσεις ὁμολογεῖν, εἴτουν tp'a 
πρόσωπα, xal ἑκάσττν μετὰ τῆς ἰδ'ότητος. 


insania  autsine principatu, aut sine ordine, et 
quasi adversarios, ut ita dicam, deos constituer:tes, 
vel 2d Judaicam demissionem declinemus, ut inge 
nito tan'um diviniiatem ascribamus, el in con- 
Vraria:n, se. aeque malam opinionem adducamur, ut 
ria statuamus principia, et tres deos, quod om- 
num quse dicta sunt, est absurd ssimum. Cavens 
dum euim e:t, ne dum Patris nimium studiosi esse 
volumus, ipsum auferamus. Cujus eniin erit Pater, 
si naturie diverse Filius, utpote cum rchus ercatis 
numeralus assiznetur ? Aut. dum Christi nim um 
amantes videri cupimus, ei ne illud quidem serve- 
mus, ul Filius sit. Nam cujuscrit Filius, nisi ad 
causam (1), qui Pater est, referatur? Neve Patri 
minuamus priucijii dignitatem, quz ad il'um ut 
Petrem. genitoremqve pertinet. Minutaruum  eniui 
rerum, et qua se baud satis forent. dignz princi- 
pium esset, nisi causa esset. divinitatis, qux in 


Filio et Spiritu saucto conspicitur. Sic igitur oportet Deum unum asserere, ut tres lypostases, seu 
ires persouas cum sua quanique proprietate fateamur. 


'Ex τοῦ «Ἰόγου τοῦ εἷς "Hpova τὸν guilócozor. 
Ορίφου δξ xa τν ἡμετέραν εὑσέθειαν διδάσχων 
ἕνα μὲν εἰδέναι θεὸν ἀγέννητον τὸν Πατέρα ἕνα δὲ 
γεννττὸν Κύριον τὸν Υἱὸν θεὸν μὲν, ὃτε καθ) ἑαυτὸν 
αέγχται προταγορευόµενο», Κύριον δὲ, ὅταν μετὰ 
τοῦ Πατρὸς ὀνομάζη:αι, τὸ μὲν διὰ την φύσιν, τὸ 
δὲ δ.ὰ τῖν µοναρχίαν ᾽ ἓν 55 Πνεῦμα ἅγων προελθὸν 
ἐκ x52 Πατρὸς, ἡ χαὶ π ροῖὸν 865v τοῖς νοητὼς voo- a: 
τὰ υκαραχείµενα ' τοῖς μὲν ἁἀσεθέσι xal πολεμού- 
µενον, τοῖς δὲ ὑπὲρ τούτους νοούμενον, τοῖς Άνξυ- 
µατ:χωτέροις Ob xal λεγόμενον pfe ὑπὸ ἀρχὴν 
ποιεῖν τὸν Πατέρα, ἵνα μὴ τοῦ πρώτου τι πρῶτον 
εἰσάγωμεν, ἐξ οὗ χαὶ τὸ εἶναι πρὠτφ περιτραπ]- 
σεται» μήτε ἄναρχον τὸν Yiby, v) τὸ Πνευμα τὸ 
&v:5v, ἵνα μὴ τὸ τοῦ Πατρὸς ἴδιον περιέλωμεν * οὐκ 
ἄναρχα Υὰρ ἄναρχά πως, ὃ χαὶ παράδοξον ' οὐκ 
ἄναρία μὲν γὰρ τῷ αἰτίῳ, ἐκ θΕεοῦ γὰρ, εἰ xal μὴ 
psv αὐτὸν, ὡς ἐξ ἡλίου φῶς * ἄναρχα δὲ τῷ χρύνῳ" 
οὗ Υὰρ ὑπὸ χρόνον, ἵνα μὴ τὸ ῥέον T] τῶν ἑστώτων 
πρεσθύτερον, χαὶ τῶν οὐσιῶν τὸ ἀνούσιον * μήτε 
ἀρχάς τρεῖς, ἵνα μὴ ἙΕλληνικὺν ᾗ τὸ πολύθεον * uite 
μίαν μὲν, Ἰουδαϊχην δὲ στενἠν τινα xax φθονερὰν, 
χα. ἀδύνατον, Ἡ τὸ . ἀναλίσχειν εἰς ἑαυτὴν θεό- 
17582, ὃ τοῖς προάγουσι μὲν Ex τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν, 
εἰς αὐτὸν δὲ πάλιν ἀναλύουσιν Ίρεσεν, ἢ τὸ xa:a- 
ϐαλλειν τὰς φύσεις, xal ἀλλοτοιοῦν θεύτητος, ὃ 
τοῖς νῦν ἀρέσχει σοφοῖς, ὥσπερ δεδοικυῖαν yd] &vx- 
εζάγωνται, 7) prov δυναµένην ὑπὲρ τὰ κτίσματα * 
μήτε ἀαγέννητον τὸν Yitv, εἶν γὰρ ὁ Πατήρ" µήτε 
Yày τὸ Πνεῦμα, εἷς γὰρ ὁ Μ,νογενῆς, ἵνα xal 
τουτο θεῖχὸν ἔχωσι τὸ Ἀ1οναδ.κὸν, ὃ μὲν τῆς υἱότη- 
τος, $5 OR τῖς Προόδου, καὶ οὐχ υἱότητος. "Ar; 
Πατέρα τὺν Πατέρα, xai πολύ ys τῶν παρ᾽ ἡμῖν 
ἀλτθέστερο», ὅτι µόνως. Ἱδιοτρόπως γὰρ, καὶ 
οὐχ ὡς τὰ σώματα. Kal µύνος, o9 γὰρ μειὰ συξν- 


Ejusdem ex oratione in Heronem philosophum. 

Religionem nostram ita definito, utunum esse Deum 
doceas, ingenitum, ipsum Patrem : unum genitum 
Dominum, nempe Filium, qui ct ipse quidea voca- 
tur Deus, cum per se dicitur, Dominus autem, cum 
una cum Patre nominatur Deus quidem natura, Ρο: 
minus autem principatu. Unum Spiritum sanctum 
qui ex Patre provenit, sive procedit. EL Deus. qui- 
dem cognoscitur ab iis qui eorum, qui propos ta 
sunt, notitiam habent. Ab impiis autem impugua- 
lur ; et ab aliis quidem tantum intelligitur ; ab. aliis 
vero, qui magis spiritalessunt, etiam praedicatur. 
Λο Patrem quidem sub principio non esse statuen- 
dum, ne primo aliquid, wunde et ipsum exs'stat, 
adjungamus. Filium vero et Spiritum sanctum non 
esse sine principio, ne quod proprium est Patris 
adiwamus, Qui cum sine principio non sint, ali- 
quo tamen fuodo, quod mirabile est, sunt sine prin- 
cipio. Non sine principio sunt, id est, non sine 
causa ; sunt enim ex Dco, quamvis post ipsum non 
sint, ut lux ex sole. Sine principio autem, quod ad 
tempus pertinet, ne res fluxa stantibus antiquior 


p Sit, etessentiis id quod essentia caret. Nec tria 


principia, ne a Grecis conficta deorum multitudo 
consequatur. Nec unum eo duntaxat modo, quo 
Jud:ei putant. angustum quoddam, οἱ invidum, in- 
validumque principium, ut vel in seipsa Divinitas 
consumatur, id quod placuit iis qui Filium ita 
deducunt a l'aire, ut eum rursus cum Jl'atre con- 
fundant : vcl, quod probatur. abills qui se nune 
sapientes putant, υἱ Filii Spiritusque nature de- 
mittantur ct dejiciantur a Divinitate, verente ne 
sibi adversentur , aut certe nullam habente majo- 
rem vim, quam ipse habeant res procreate. Nee 
Filium ingenitum ; unius enim est Pater. Nec Filium 


(1) Vocat Patrem causam, ut solent doctores Graci causam sumere pro principio vel origin^, 


quod et in sequentibus frequenter invenies. 


67 


EUTHYMII ZIGABENI 


63 


Spiritum. Nam unus est Unigenitus , ut illud divi- A γίας. Καὶ μόνου, povotsvouc Y&p. Καὶ µόνον. οὗ 


nitatis habeant, quod sunt singulares. Filius qui- 
deni, quod generatur, Spiritus autem, quod pro- 
cedit, non autem generatur. Patrem vere Paire, 
atque adeo multo magis quai. illos, qui suut apud 
nos patres, quoniam uniec Pater est propria ac 
singulari quadaui ratione, qu: in corpora non ca- 
d.t. Et solum ; nam sine conjugio. Et solius Patrem, 
nempe Unigeniti. Et tantum Patrem, | ut qui Filius 
apte non fuerit, et totum atque totius Patrem : 
nostra enim inceria sunt. Et ab initio, neque enim 
postea ccpit esse. Filium, vere Filium, Nam et 
eximio modo, et solius, ct solus, et solum Filius : 
neque enim et Pater, et totum Filius, et totius, et ab 
initio, quippe qui nunquam esse cepcrit, Neque ve- 
ro divinitas ita communicatur, ut communicantem 
unquam peuaiteat ; aut ejusinodi, quai prcidatur, 
atque deficiat, ut modo adsit Pawi, modo adsit Fi» 
lio. Spiritum sanctum, vere sanctum. Non. enim 
alius talis, aut modo tali. Neque sanctitatem habet 
ex adjuactione, sed ipsamet sanctitas est. Neque 
nunc magis, nunc minus esp: nec ullo tempore 
vel caepit esse, vel desinet. lllud enim Patri, οἱ Fi- 
ho, et Spiritui sancto commune est, quod facti non 
Bunt. Divinitas item est communis. Filio autem, et 
Bpirituisancto id est comimune, quod ex Patre 
sunt. P'atris porro proprium est, quod sit ingenitus, 
Filii autem, quod genitus, Spiritus vero saucti, 
quod procedat. Hxc autem qua ratione liant. uihil 
est, quamobrem queeras. Nain, ut ipsi testantur, soli 


se mutuo et cognoscunt ej cognoscuntur. Intelligent € 


etiam ex nobis illi, qui postea splendore ipsorum illu- 
strabuntur. Da igitur operam, ut prius eorum aliquis 
aut similis fias. Nunc autem hoc doce tantummo- 
4ο: Unitatem in Trinitate, et Trinitatem in unitate 
colendam εἰ adorandam, admirabilem in se tum 
distinctionem, tum unionem continentem. Affectio- 
nes ne metuas, si generat.onem fatearis. Deus euim, 
elsi generat, affectionibus tamen vacat, |n lioc 
tibi fidem meam obstringo. ld enim divina, nou 
humana ratione fit. Nam alio etiam modo est ipse 
Deus, quam huinano. lllud potius reformida, ne 
tempus in ipso cogites, creatumve putes, Deus 
enim non est, si factus est, Cave, ne dum inani 
studio Deo conaris opitulari, Deum tollas, οἱ illu 
qui Deo zqualis est, conservum facias, qui te libe- 
yum reddet, si principatum ejus vere et ex animo 
conlitearis. Ne timmeasSpiritus emissionem αὐπιίμο» 


γὰρ Υἱὸς τὸ πρότερ»ν, Καὶ ὅλον Παςὴρ, xaY ὅλου. 
To γὰρ ἡμέτερον ἄδηλον. Καὶ ἀπ ἀρχῆς, οὐ γὰρ 
ὕστερον. Αληθῶς Υἱὸν τὸν YUv, ὅτι µόνως, xal 
póvo:, χαὶ µό,οῦ, χαὶ µόνον, οὗ γὰρ καὶ Πατίρ. 
Καὶ ὅλον Υιὸς, xal ὅλου, xa: àm' ἀρχῆς. OÓ ποτὲ 
7.0 εἶναι Υἱὸς Σργμένος, οὐ γὰρ Ex µεταμελείας 4$ 
Θεότης, οὐδὲ ix προχοπῆς fj θέωσις, ἵνα λείπη 
ποτὲ τῷ μὲν τὸ εἶνσι Πατρ', τῷ δὲ τὸ εἶναι χἱῷ. 
λληθῶς ἅγιον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. 05. Υὰρ xoi 
ἄλλο τοιοῦτον, οὐδὲ οὕτως, οὐδὲ ix προσθήχης ὁ 
ἁγιασμὸς, ἀλλ αὑτοαχιότης, οὐδὲ μᾶλλον xal ἡτ- 
τον, οὐδὲ ἀρξάμενον χρονικῶς, Ἡ παυσόµενόν. Κοινὸν 
μὲν Υὰρ Πατρί τε, xat Υἱῷ, καὶ ἁγίῳ Πνεύματι τὸ 
μὴ γεγονέναι, καὶ dj θΘεότης, Yip δὲ καὶ ἁγίῳ 
Πνεύματι τὸ ἐκ τοῦ Πατρός. "Ίδιον δὲ Πατρὸς μὲν b 
ἁγεννησία, Υοῦ δὲ ἡ Ὑένγησις, Πνεύματος δὲ d 
ἑχπόρευσις. El δὲ τὸν τρόπον ἐπιζητεῖς, τί χατά» 
λειψις τοῖς µόνο:ς γινώσχειν ἄλληλα, xal γινώσκε» 
σθαι ὑπ' ἀλλήλων μµαρτυρουμένοις, ἣ xal ἡμῶν 
τοῖς ἐχεῖθεν ἑλλαμ.ρθησοµένοις ὕστερον ; Γενοῦ τι τῶν 
εἰρημένων πρότερον, ἢ τοιρῦτος, xal τότε γνώσῃ 
τοσοῦτον, ὅσον ὑπ ἀλλήλων γινώσχεται. Nov 6k 
δίδασχε τοσοῦτον εἰδέναι µόνον Μονάδα ἐν Τριάδι, 
καὶ Τριάδα tv Μονάδι προσκυνουµένην, παρᾶδοξον 
ἔ(ουοαν xai τὴν διαἰρεσιν, xal τὴν ἕνωσιν. Mi 
φοξηθῆς τὰ πάθη, γέννησιν ὁμολογῶν, ἁπαθὲς Υὰρ τὸ 
θεῖον καὶ εἰ γεγέννηχεν. Εγώ σφιτούτου ἑγγυητῆςν 
ὅτι θε]χῶς, ἀλλ᾽ οὐκ ἀνθρωπιχῶς, οὐδὲ γὰρ τ) εἶναι 
αὐτῷ ἀνθρώπινον. Φοθήθητι δὲ τὸν χρόνον xal 
χτίαιν, Οὐ γὰρ θεὸς, εἰ γέγονε. Mh) θεῷ συνηγορῶν 
διαχενῆς Θε)ν ἀνέλῃς, ὁμόδουλον ποιὼν τὸ ὁμόθεονν 
ὃ καὶ σὲ τῆς δουλείας ἑλευθεροῖ, ἂν γνησίως ὁμο)λογῇς 
δεσποτεἰαν. Mi φοδηθής τὴν πρόοδον, οὗ Υ2ρ 
ἀνάγχην ἔχει θεὸς ἢ μὴ προβάλλειν, ἡ προθάλλειν 
ὁμοίως ὁ πάντα πλούσιος. Φοθήθητι δὲ τὴν ἆλλο- 
τρίωσιν, xal τὴν χειµένην ἀπειλὴν οὗ τοῖς 0:620- 
γοῦσιν, ἀλλὰ τοῖς βλασφημοῦσι τὸ [1νεῦμα τὺ ἅγιον, 
Μίέτε τὴν µοναρχίαν χαχῶς τιµμήσῃς συναιρῶν 1 
περιχόπτων θεότητα * µήτε τὸ τῆς Τριάδος ἔγχλτμα 
αἰσχ νθῇς, ἕως ἂν xal ἄλλος χινδυνεύῃ τὴν διθεῖχν. 
Ἡ γὰρ συνέλυσας, 7) συνηπόρησας, ἡ ὁ μὲν ἑνανά- 
γῆσε μετὰ τ..ν λογισμῶν καὶ θεότητα, σοὶ δὲ παρ- 
έμεινε θεόττς. Καὶ ei ὁ Λόγος Ἠσθένησε, χρεΐσσον 


D χαμεῖν ἐν τοῖς λογισμοῖς μετὰ τῆς ὁδηγίας τοῦ 


Πνεύματος, ?) προχείρως ἀσεθῆσαι την ῥᾳ2τώνην 
δ.ώχοντα. 


re, nulla enim Deus, qui dives in omnibus est, aut emittendi, »ut non emitendi afficitur necessitate. 


Abalienationem potius etl minas extimesce, iilis, qui de Spiritu sancto, 
contümeliose disputant, impendentes. Nec principatum — ignominia 


non tam theologice quan 
affice, divinitatem vel in una 


concludens tantum persona, vel ita dissecans, ut plures constituas deos, Nec lime, ne tibi vertatur 
trimini, quod divinitatem asseras in tribus esse personis, cum alius eam ne duabus quidem velit 
altribuere. Hécautem contingant, si quis divinitatis unitatem in Trinitate personarum aut disso:- 
vens, aut dubitans argumentié conetur evertere. Tu vero illam tuere, quamvis menlis acies ad eam 
tomprehendendam sit imibecillior. Satius enim est 1e sub auspicio ductuque Spiritus argumentis ratio- 
nibusque destitui, quam impietati prompte desidiam sequentem inservire. 


Ejusdem ez oratione de pace. 
lila vere Trinitas est, fratrcs, non qui constat cx 


Ἐκ τοῦ εἰρηνικοῦ Aóyov f'. 
Τρ.ὰς ὦ; ἀληθῶς f Τρ.ὰς, ἀξελγοί[. Tp:à, δὲ οὗ 


6) PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. Il. 19 


προγµάτων ἀνίζων ἀπαρίθμησις:' ἢ τὶ χωλύει A rerum inzqualium numero, alioquin. quid yj«ohi- 


ὀξχάδα, xal ἑκατοντάδα, xal ρωριάδα ὀνομάτει 
. ετὰ τοσούτων συντ,θεμένην» πολλὰ γὰρ τὰ 
ἁοιθμούμενα, val πλείω τούτων ' ἀλλ ἴσων xal 
ὁμοτίμων σύλλιψις, ἑνούσης τῖς προσηγορίας τὰ 
ἑνωμένα Ex φύσεως, xal οὐχ ἑώσης σχεδασθΏναι 
ἀριθμῷ λνομένῳ τὰ μὴ λυόµενσ. Οὕτω φεονοῦμεν, 
χα) οὕτως ἔχομεν. Ὥστε ὅπως μὲν ἔχει ταῦτα πρὸς 
ἄλληλα σχέσεώς τε καὶ τάξεως, αὐτῇ µόνῃ τῇ Τριάδι 
συγχωρεῖν εἰδέναι, χαὶ ol; ἂν dj Τριὰς ἀποκαλύφῃ 
χεχαθαρµέν-ις ἡ vov Ἡ ὕστερον * αὐτοὶ δὲ µίαν xal 
«tv αὐτὴν εἰδέναι φύσ'ν θεότητος ἀνάρχῳ, xa vev- 
γέσει, καὶ προόδῳ γνωριζομένην, ὡς vi τῷ ἓν ἡμῖν, 
χα’ λόγῳ, xai πνεύμµατι, ὅσον εἱκάσαι τοῖς αἱσθητοῖς 
τὰ νοττὰ, χαὶ τοῖς μ'χροῖς τὰ μέγιστα. Ἐπειδὴ 
μτδεμίᾳχ εἰκὼν φθάνει πρὸς τὴν ἀλήθειαν αὐτὴν 
ἑαυτῇ συμδαίουσαν. dcl την αὐτὴν, ἀεὶ τελείαν, 
ἅποιον, ἄποσον, ἄχρονον, ἄχτιστον, ἀπερίληπτον, 
οὕποτς λείπουσαν ἑαυτῆς, Àj λείφουσαν * ζωάς, xal 
ζωὴ», quta, χαὶ cà; ' ἀγαθὰ, xal ἀγαθόν Δόξας, 
χαὶ δόξαν ' ἀληθινὸν, χαὶ ἀλῆθειαν, xai Πνεῦμα 
ττς ἁἈλτθείας. Άγια, xal αὑτοαχιότητα, θεὸν Exa- 
στον ἂ» θεωρῆται µόιον τοῦ γοῦ χωρίφοντος τὰ ἀχώ- 
ρ:σ-α. Oshy τὰ τρία pev ἀλλῆλων νοούμενα τῷ 
ταυτῷ τῆς χινίσεως xal τῆς φύσεως. Οὔτε ὑπὲρ 
ἑαυτῆν τι χαταλιποῦσαν, ?| ὑπερθᾶσαν ἄλλο τι. 
Οὐ v5p ἂν οὖ-ε μεθ) ἑαυτήν τι χαταλείφουσαν, 1j 
ὑτερθησομένην. Οὐχ ἔσται γὰρ οὔτε μεθ’ ἑαυτῖς τι 
ΣΖαραδς ιομένην ὁμότιμον. O0 γὰρ ἐφιχνεῖσθαί τι 
τῶν χτιστῶν, xal δούλων, xal µετεχόντω», xal 
περιγραπτῶν τῆς üxvlotou, xal δεσποτιχῆς. xal 
μεταληπτῆς, xal ἀπείρου φύσεως. Τὰ μὲν γὰρ 
πάντη πόῤῥω, τὰ δὲ ποσῶς πλησιάνοντα χαὶ τοῦτο 0) 
φύσει, ἀλλὰ pera) fe. Καὶ πηνίχα ; ὅταν τὸ δου- 
Ἱεὖσαι χαλῶς τῇ Τριάδι ὑπὲρ τὴν δουλείαν γένητοη, 
εἶπερ μὴ χαὶ τοῦτο αὐτὸ dj ἐλευθερία, xai βασιλεία 
€» γνῶναι χαλὼς δεσποτείαν, ἀλλὰ μὴ φύρειν τὰ 
διεστῶτα νοῦ ταπει»ότητι. Οἷς δὲ τὸ δουλεῦσαι το- 
σοῦτον, πηλίχη τούτων ἡ δξσποτεία; Καὶ εἰ τὸ 
γνῶναι µακαριότης, πτλίχον τὸ γινωσχόμενον ; 
Τούτο ἡμῖν τὸ µέγα μµυστήριον βούλεται ΄ τοῦτο ἡ 
εἰς Πατέρα xal Yihv χαὶ ἅγιον Πνεῦμα xat τὸ xot- 
v» ἕνωμα πίστις, καὶ ἀναγέννησις, ἄρνησις 
ἀθαἷας, καὶ ὁμολογία θεότητος, Τοῦτο γὰρ τὸ χοινὸν 
ὄνοια. 


beat decem, aut centum, aut decem inillia, aut his 
etiam plura, quando multa suut, qux: numerantur, 
nominare, ex quibus ipsa componatur? Sed que 
res ::quales et pari honore przstantes ita compr.- 
hendit, ut quz? natura unita sunt, uniat, nec sinat 
ea qua dissolvi non possunt, solubili numcro 
dissipari. lta sentimus, ct banc tuemur sententiam. 

Quomodo autem hzc tum habitu (μπι ordine sese - 
habeant, solam ipsam Trinitatem nosse confitemur, 
et mentes illas mundas ac puras, quibus arcanum 
hoc Trinitas ipsa vel nunc aperit, vel in posterum 
patefaciet, Nos autem scimus, unam et eamdem 
esse divinitatis naturam, eo qui sine principio est, 
et eo quigeneralur, et eo qui procedit ita con- 


D Siantem, ut, si ex humanis divina, el maxima ex 


parvislicet conjicere, animus noster ex mente, 
ralione, et spiritu constat. Quanquam nullum 
exemplum adduci potest, quod veritatem illius 
adumbrel atque exprimat. llc sibi ipsa convenit, 
semper est eadem, scmper perfecta, qualitate, 
quantitate, et tempore caret, creata non est, come 
prchendi non potest, nunquam a se deseritur, se 
nunquam deserit. ln hac vitas et vitam ; lumina 
et lumen; bona et- bonum; glorias et gloriam; 
verum et veritatem, οἱ Spiritum veritatis; sancta 
et sanctitatem ipsam agnoscimus. Unamquamque 
in ea personam, si Ρος se spectetur, Deum esss 
dícimus, animo et cogitatione distinguentes, quae 


C separari non possunt. Tres item personas eadem 


motione naturaque ínter se con;unctas colimus ut 
unum Deum. Harum nullam hzc supra se det.- 
riorem habuit, aut prestantiorem, nequeenim id 
fleri potuit ? nec post se deteriorem, aut prastan- 
tiorem est habitura, neque enim id fieri poterit. 
Nec aliud quidquam eodem honoris gradu secum 
est acceptura. Nihil enim eorum qua creata et 
serva sunt, et. tantum habcnt, quantum illis est 
impertitum, qu:eque suis cireumscripta sunt terii 
nis ad increatam, et principem, et immensam, 
atque infinitam naturam potest aspirare, sed par. 
tim omnino sunt remotissima, partim propius ab- 
sunt, aut aberunt. Idque non natura, sed munere. 
Ecquando hzc, cum ita do Trinitate sentimus, ut 


D et libenter serviamus? Si tamen recta dominan - 


Uus divinitats cognitio, qua mentis imbecillitate non commisceas ea qua inler se distant, servitus 
appellanda est, ac non potius libertas, et regnum. Quorum autem tam praeclara servitus est, quais 
erit eorum principatus ? Si tanti refert. cognovisse, quanti erit cognito perfrui? Hoc vobis vult ma- 
grum ipsum | mysterium. Boc iu Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum communi nomine fides, οἱ 
regeneratio, abnegalio impietatis, et divinitatis confessio. Nam id per illa verba communi nowine 


intelligitur. 
'"Ex τοῦ AóTov τοῦ εἰς tà γεγέθ.ια τοῦ Χριστοῦ. 
θε,Ὀ δὲ ὅταν εἴπω, λέγω Πατρὸ; xal Υἱοῦ xai 
ἁχίου Πνεύματος, οὔτε ὑπὲρ ταῦτα τῆς θεότητος 
χεοµένης, μὴ δῆμον θεῶν εἰσαγάγωμεν, οὔτε ἑντὸς 
τούτων ὁριζοµένης, ἵνα μὴ πενίαν θεύτητος χατα- 
χριθῶμεν, f, διὰ τὴν µοναρχίαν ἰουδαῖνοντες, ἢ δ.ὰ 
τν ἀφθονίαν ἑλληνίζοντες. Τὸ γὰρ χκαχὸν tv ἁμροτέ- 
pos ὅμοιου, Χὰν iv τοῖς ἑναντίοις εὑρίσχηται. 


Ejusdem ez oratione in diem natalem Christi. 


Cum Deum dicimus, Patrem, et Filium, et Spiritum 
sanctum intelligimus, ne si supreternarium hunc eus 
merum divinitatis diffundatur, deorum multitudinem 
introducamus ; aut, si infra circumscribatur, illam 
inopia damnemus, in alteroque Judzos imitemur,uni 
totum ascribentesimperium, in altero autem Gr:e- 
cos sequamur, deorum &urbam confingentes. In utra- 
que enim opinione similis error depreheuditur. 


1ἱ ΕὐΤΗΥΝΜΗΠ ZIGABENI 
Α Ἐκ τοῦ Aóyov τοῦ εἰς τὰ ἅγια Φῶτα. 


Γ]ιδάεηι in sancta. Lumina. 

€ wm auditis Deum, uno simul, et tribus lumini- 
bus iliustramini. Tribus quantum pertinet ad pro- 
prietates, seu. mavis hypostases, aut personas. 
Neque enim iu vocibus expendendis digladiabimur, 
dum ad camdem nos sententiam ducant. Uno au- 
Jem quantum ad essentiz rationem divinitatemve 
spectat, Indiviso enim, uL ita dicam,dividitur modo, 
divisoque conjungitur. Nam divinitas in tribus 
'est. Et μ.ο tria, in quibus est divinitas, vel ut ve- 
pius dicam, qua ipsa sunt. divinitas, unum sunt. 
Nec plura hic admittimus nec pauciora. ilec vero 
ila s atuimus., ut neque in unitate confusio sit, 
neque in divisione dissidium. /7Eque enim et con- 
$rac:ionem Sabellii, οἱ Arii dissec]ionem detesta- 
pur, quorum sententiz licet ex diametro pugnent, 
in e:iadem tamen impietatem incurrunt. Quorsum 
enim αἱ οι, Deum vel prave conjungere, vel 
inzquales in partes dissecare? Nobis autem unus 
est Deus Pater, ex quo omnia; et unus Dominus 
Jesus Christus, per quem. omnia ; et unus Spiritus 
sanctus, in quo omn'a, Qus quidem verba, « ex quo, 
et « per quem,» et, «in quo » naturas non secant, ne 
sic [roposit.onum quidem et nominum ordo com- 
mule ur : sed distinctas unius minime confusz 
pa'ure proprietates notant. ld ex eo perspicue 


13 


Θεοῦ δὲ ὅταν εἴπω, ἑνὶ φωτὶ περιαστράφθητε. καὶ 
τρισί' τριὴ μὲν, κατὰ τὰς ἰδιό:ητας εἴτουν ὑτοστά- 
σεις, εἶ τινι φίλον χαλεῖν, εἴτε πρόσωπα οὐδὲν γὰρ 
περὶ τῶν ὀνομάτων ζυγομαχίσοµεν, ἕως ἂν πρὸς 
τὴν αὐτὴν ἔν"ο.αν αἱ συλλαθαὶ φέρωσιν ' ἑνὶ δὲ, κατὰ 
τὸν τῆς οὐσίας λόγον εἴτουν θεότητος. Διαιρεῖτσι 
γὰρ ἁδιαιρέτως, ἵν οὕτως εἴπω, xal συνάπτεται 
διηρηµένως. "Ev γὰρ ἐν τρισ.ν ἡ θεότης, xa: τὰ 
τρία ἓν, τὰ iv οἷς fj θεότης. Τὰς ἂξ ὑπερθολὰς xol 
ἑλλείφεις ἑλλείγωμεν, οὔτε την ἔνωσιν σύγχυσιν 
ἑργαζόμενοι, οὔτε τὴν διαίρεσιν ἀλλοτρίωσιν. Απέ- 
στω γὰρ ἡμῶν ἐξ ἴσου καὶ ἡ Σαθξλλίου συναίρεσις , 
χαὶ ἡ Αρείου διαίρεσις, τὰ &x διαμέτρου χακὰ, xat 
ὁμότιμᾳ τὴν ἀσέδειαν. Τί γὰρ δεῖ θεὸν f] συναλεί-ειν 


B καχῶς, ἡ κατατέμνειν el; ἀνισότητα ; 'Hplv δὲ εἰς 


θεὺς ὁ Πατὴρ, ἐξ οὗ τὰ πάντα’ καὶ ef; Κύριες Ἰησοῦς 
Χριστὸς, ὃς οὗ τὰ πάντα καὶ ἓν Πνεῦμα ἅγιον, £v ᾧ 
τὰ τάντα, τοῦ « ἐξ οὗ, » xal « δι’ οὗ,» xat «ἐν Q» μὴ 
φύσεις τεµνόντων ΄ οὐδὲ γὰρ ἂν µετέπιπτον αἱ zpo- 
έσεις, 1j αἱ τάξεις τῶγ ὀνομάτων * ἀλλὰ χαρακτηρ:- 
ζόντων μιᾶς χαὶ ἀσυγχύτου φύσεω. ἰδιίτητας. Καὶ 
τοῦτο ὅπλον EG ὧν εἰς Bv συνάγονται πἀλ:ν, εἴ τῷ ph 
παρέργως ixgivo ἀναγινώσχεται παρὰ τῷ αὐτῷ 
Ἀποστόλφ' τὸ,ε Ἐξ αὐτοῦ, χαὶ δι’ αὐτοῦ χαὶ εἰς αὐτὸν 
τὰ πάντα, αὑτῷ dj δόξα εἰ; τοὺς αἰῶνας. » Αμήν. 


pitet, quod 3d unum rursus ομιλία referuntur, ut facile animadvertes, si attente. legeris qum ab eodem 
Apostolo alibi scripta sunt, cum dicit : « Ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omuia *. » Add. 


enn : « lpsi gloria in szcula.» Anen., 


Ex eadem oratione. . 

Pater est Pater, et sine principio : Filius est 
Filius et non sine principio, a Patre enim est. 
(Quod si teinporis principium intelligas, ipse quo- 
que eri] sine principio, quippe qui temporum sit 
eflector, non autem subditus tempori. Spiritus est 
vere Spiritus sancjus a Patre proveniens, non ea 
Jatione qua Filius, neque enim generatur, sed 
procedit. Quod si novi aliquid in verbis, quo res 
dilucidior fiat, usurpandum est, nec Pater deper- 
dit aliquid ex eo quod ingenitus est, generat enim. 
Nec Filius ob id. quod generatur, nam ex ingeni- 
10. Nec Spiritus, quia vel ad Patrem, vel ad Filium 
Feferatur. Procedit enim, et Deus est, licet. impiis 
aliter videatur. Nam si proprietas est, erit immo- 
bi'is. Sin moveatur, et concidat, quomodo erit pro- 
prietas ? Qui autem ingenito, genitoque deos ita 
statuunt, ut communi tantum nomine conveniant, 
natura utem diversi exsistant, ij. fortasse et Adam 
εἰ Seib natura diversos esse contendcent, ille quod 


sine carnis opera et conjunctione faclus sit, hic' 


autem ab Adam Evaque progenitus. Unus igitur 
Deus in tribus, et tria unum, ut dictum cst, 
Ejwdem ez oratione hortatoria ad bap:ismum 
susciptendum. 
Hanc tibi totius vite sociam prefectamque 
tribuo divinitatem unam, et potestatem, quz et 
jn tribus singulariter invenitur, et tria particula- 


*3 ]tom. n, 56. 


C Ἐκ τοῦ αὐτοῦ .1όγου. 


. Πατὲρ ὁ Πατῆρ, xaX ἄναρχος, o9 yip Ex τινος) 
Υἱὸς ὁ χἸὸς, xal οὐκ ἄναρχος, ἐκ τοῦ Ηατρ)ς Y&p. 
Ei δὲ xa. τὴν ἀπὸ χρόνου λαμθάνεις ἆ;χην, καὶ 
ἄναρχος. Ποιητὶς γὰρ χρόνων, οὐχ ὑπὸ χρόνον 
Πνεῦμα ἅγιιν ἁληθῶς τὸ Πνεῦμα, προ.ὲν μὲν ix 
τοῦ Πατρὸς, οὐχ υἱιχῶς 6b, οὐδὲ γὰρ γεννητῶς, ἀλλ 
ἐχπορευτῶς, εἰ δεῖ τι καινοτομῆσαι περὶ τὰ ὀνόματα 
σαφηνείας ἔνεχεν, οὔτε τοῦ Πατρὸς ἑχστάντος τῆς | 
ἁγεννησίας, διότι γεγέννηχεν, οὔτε τοῦ Υἱοῦ τῆς 
γε»νήσεως, ὅτι Ex τοῦ ἀγεννήτου ' πῶς yàp; οὔτε 
τοῦ [Πνεύματος Ἆ εἰς Πατέρα µεταπίπτοντο:, ἢ εἰς 
Υ]ὸν, ὃτι ἐχπεπόρευται, χαὶ ὅτι 8:07, xày μὴ δυχῇ 
τοῖς ἀθέοις. Ἡ γὰρ ἰδιότης ἀχίνητος. "H πῶς ἂν 
ἰδιότης pévot χινουµένη xal µεταπίπτουσα; Οἱ ὃ» 
τὴν ἀγεννγσίαν xai τὴν γέννη:ιν φύσεις cov ὁμων 
νύµων τιθέµενοι, τάχα ἂν xal τὸν Αδὰρ, καὶ τὸν E70, 
ἔτι μὲν οὐκ ἀπὸ σαρχὺς, πλάσμα yàp, ὁ δὲ ἀπὸ τοῦ 
'Aóàp καὶ τῆς Εὔας. ἀλλήλων κατὰ thv φύσιν 
ἁλλοτρ.ώσωφ.ν. Εἷς οὖν θεὸς ἐν τρισι προσώπ.ιθι 
καὶ τὰ τρία ἓν, ὥσπερ ἄφαμεν. 


'Ex τοῦ Aóyov τοῦ προτρεπτικοῦ εἰο τὸ θά- 
πτισμα. 


Ταύτην δίδωµι παντὺς τοῦ βίου Χχοινωνὸν καὶ 
προστάτην, τὴν µἰαν θεότητά τε xat δύναμιν, ἓν τοῖς 
τρισὶν εὑρισχομένην ἐνικῶς, xal τρία συλλαμθάνου» 


13 


PANOPLIA DOGMATICÀ. — TIT. II. 74 


σαν μεριστῶς * οὔτε ἀνώμαλον οὐσίαις f| φύσεσιν, A tim comprehendit. Neque essentia, aut natura 


οὔτε δὲ αὐξανομένην, Ὦ μειουµένην ὑπερδολαῖς xai 
ὑφέσεσι * πάντοθεν ἴσην, τὴν αὐτὴν πάντοθεν, ὡς Ev 
οὗ ρανοῦ χάλλος καὶ μέγεθος * εριῶν ἀπείρων ἄπειρον 
συμφυῖαν  θεὸν ἕκαστον χαθ᾽ ἑαυτὸ θεωρούμενον, 
ὡς Πατέρα xai Yibv, ὡς Υἱὸν καὶ τὸ Πνεῦμα «b 
ἅγιον, φυλασαομµένη:ς ἑχάστῳ τῆς ἰδιότητος ’ θεὸν τὰ 
ερία σὺν ἀλλήλοις νοούµενα * ἐχεῖνο διὰ τὴν ὅμοου- 
σιότητα, τοῦτο διὰ τὴν povapylav. Οὐ φθάνω τὸ Ev 
νοῆσαι, καὶ τοῖς τρισοὶ περιλάµποµαι. Οὐ φθάνω τὰ 
τρία διελεῖν, καὶ εἰς τὸ ἓν ἀναφέρομαι. "Όταν Lv τῶν 
τριὼν φανταασθῶ, τοῦτο νομίζω τὸ πᾶν, xai τὴν 
ἔψιν πεπλήρωμαι, xal τὸ πλεῖον διέφυγεν. Οὐκ ἔχω 
«5 μέγεθος τούτου καταλαθεῖν, ἵνα δῶ τὸ πλεῖον τῷ 
λειποµένῳ. "Όταν τὰ τρία συνέλω τῇ θεωρίᾳ, µίαν 


ὁρῶ λαμπάδα. Ox ἔχω διελεῖν, ἡ µετρῆσαι τὸ φῶς B 


ἑνιζόμενον. Φοδῇ οὐ γέννησιν, ἵνα μὴ τι πάθῃ θεὺς 
ὁ μὴ πάσχων; ἐγὼ φοδοῦμαι τὴν χτίσιν, ἵνα μὴ 
θιὸν ἀπολέσω διὰ τῆς ὕδρεως καὶ τῆς ἀδίχου χατα- 
τομΏς, f| τὸν Υἱὸν τέµνων ἀπὸ τοῦ Πατρὸς, ἢ ἀπὸ 
«o9 Υἱοῦ «hv οὐσίαν τοῦ Πνεύματός. Τὸ γὰρ παρά- 
δοξον, ὅτι μὴ κτίσις ἑπάγεται µόνον θεῷ παρὰ τοῖς 
χαχῶς θεότητα ταλαντεύουσιν, ἀλλὰ καὶ αὑτὴ πάλιν 
à χτίσις εἰς ἑαυτὴν τέµνεται. Ὥσπερ τοῦ Πατρὸς 
ὁποστέλλεται ὁ Υἱὸς τοῖς ταπεινοῖς xal χάτω χειµέ- 
vote, οὕτως ὑποστελλομένης πάλιν xal ἀπὸ τοῦ Υἱοῦ 
τῆς ἀξίας τοῦ Πνεύματος, ὡς ἂν καὶ θεὸς xal χτίσις 
ὑδρίζηται τῇ] χενῇ ταύτῃ θεολοχίᾳ. - 

eliam quos creatos asserunt, rursum  dissecant. 


est inasqualis, neque auperlatione, demissione- 
vé augetur,aut imminuitur, sed undique zqualis, 
undique eadem, quemadmodum una est pulchri- 
tudo celi et magnitudo : trium infinita conjunctio, 
quorum unusquisque, si per se consideretur, est 
Deus : sicut Pater, sic etiam Filius ; et sicut Filius, 
sic etiam Spiritus sanctus, proprietate uniuscujusque 
conservata. Sin tres simul considerentur, sunt unus 
Deus. ld propter eamdem nature essentiam, hoc 
propter imperium singulare. Unum cogitare non 
possum, quin a tribus luminibus illustrer. 1ο 
intueri distincta nequeo, quin ad unum perducar 
splendorem. Cum aliquod eoram unum contemplor, 
iu eo totam lucem animadverto, oculosque meos 
ita repletos sentio, ut si, quod majus est, illos 
effugiat, non valeam magnitudinem ejus compre- 
hendere, et deficienti, id. quod alii exsuperat, 
attribuere. Cum tria cogitatione conjungo, lampa 
dem unam sic intueor, ut lucem ejus copulatam 
atque unitam dividere, aut dimetiri non possim. 
Tu generationem reformidas, ne Deo affectionum 
experti affectionem  assignes ; ego creationem 
timeo, ne Deum tollam, si vel Filium a Patre, vel 
Spiritus naturam a Filio contumeliosa οἱ inzquali 
sectione sejungam. ld enim absurdum est, quod 
ab istis, qui perverse Divinitatem examinant, non 
solum Deo aseribitur, quod creatus sit, verum 
Nam ut a Patre sejunctum Filium in rebus 


bumilibus et infra positis, nempe creatis locant, sic rursum procul a Filio dignitatem Spiritus 
separatam ponunt, ut ista nova theologia et Deus simul, et res create afficiantur ignominia, 


Ἐκ τοῦ αὐτοῦ Aóqov. 

Θέλω «v Πατέρα µείζω εἰπεῖν, ἐξ οὗ καὶ τ) 
(sot; εἶναι v.i; ἴσοις ἐστὶ , xal τὸ εἶναι, τοῦτο γὰρ 
παρὰ πάντων δοθῄσεται' χαὶ δέδοιχα τὴν ἀρχὴν, 
μὴ ἑλαττόνων ἀρχὴν ποιῄήσω, xa χαθνθρίσω διὰ τῆς 
αροτιµ/σεως. Οὐ γὰρ δόξα τῷ ἐξ οὗ ἡ τῶν ἐξ αὐτοῦ 
φαπείνωσις. Πρὸς δὲ χαὶ ὑφορῶμαι τὴν σἣν ἁπλη- 
στίαν, ph, τὸ μεῖζον λαδὼν, διχοτομἢσῃς τὴν φύσιν 
κατὰ πάντα τῷ µείζονι χρώμενος. Οὐ γὰρ χατὰ τὴν 
φύσιν «b μεῖζον, τὴν αἰτίαν δέ. Οὐδὶν vip τῶν 
ὁμοουσίων τῇ οὐσίᾳ μεῖζον ἢ ιἕλαττον. θέλω τὸν 
Yi» προτιµμῆσαι τοῦ Πνεύματος ὡς Yl;v, καὶ οὐ 
αυγχωρεῖ pov τὸ βάπτισμα τελειοῦν µε διὰ τοῦ 
Πνεύματος. 


'Ex τοῦ «όγου τοῦ εἰς τὸν xatdzJovr τῶν Al- 
quatiur ἐπισκόπων. 


Δύο διαφορὰς kv τοῖς οὖσι γινώσχω τὰς ἀνωτάτω, 
δεασποτείαν «& xai δουλείαν, οὐχ ἃς παρ’ ἡμῖν f) τν- 
ραννὶς ἔτεμεν, 1f) πενία διέστησεν, ἀλλ ἃς φύσις 
διώρισεν, εἴ τῷ φίλον οὕτω χαλεῖν. Tb. γὰρ πρώτον 
καὶ ὑπὲρ τὴν φύσιν. Τούτων δὲ ἡ μὲν ποιητική τέ 
ἐστι, καὶ dpyudy, xal ἀχίνητος, ἡ δὲ πεποιημένη, 
. καὶ ὑπὸ χεῖρὰ, xat µεταπίπτουσα. Καὶ ἔτι συντοµώ- 
τερον εἰπεῖν, ἡ μὲν ὑπὲρ χρόνον, dj δὲ ὑπὸ χρόνον, 
Καλεῖται δὲ d μὲν θεὺὸς, xal εἰ ἓν τρισὶ τοῖς µε- 
χίστοις ἵσταται, αἰτίῳ, xai δη μιαυργῷ καὶ τελειο- 

ParROL. GR. (ΧΧΧ. 


Ex eadem oratione. 

VoloPatrem majorem dicere: ex quo enim zequales 
habent ut sint z:quales, ex eodem babent (id quod ab 
omnibus concedetur) ut sint : sed vereor neillum, 
qui principium est, minorum principium constituam, 
et cui honorem tribuere majorem conor, ignominiam 
afferam. Ei namque decori esse non potest humilitas 
eorum, qui ab ipso suut. Adbsec te fore suspicor in- 
satiabilem, ut cum majorem acceperis, ita naturam 
seces, uL'in omnibus majorem dicas. Nam natura 
major non est, quamvis detur, ut causa Sil. 
Eorum enim, qua ejusdem sunt esseniiz, nullum 
essentia majus est. Volo in honore Spiritui Filium 
anteferre, sed baptismus non patitur, quo sum 
initiatus per ipsum Spiritum. 
Ejusdem εκ oratione ad episcopos, qui πανὶ 

adwemerant ex Egypto. 

Doas in rebus maximas cognosco differentias, 
dominationem et servitutem, non quas apud nos 
vel tyrannis secuit, vel paupertas divisit, sed 
quas ipsa natura praescripsit , si tamen fas est 
ita loqui, cum prior sit etiam ípsa natura superior. 
Harum una est effectrix, et princeps, et immobilis ; 
altera facta, et subjecta, commutabilis. Atque, ut 
brevius dicam, una supra tempus est, altera sub 
tempore. Prior vocatur Deus , licet ia tribus 
consistat, eausa, opifice, et perficiente, hoc est, 

ὀ 


15 EUTHYMLI! ZIGABENTI 


16 


Patre, Filio, οἱ Spiritu sancto. Qui nee ita dis- A voip, τῷ Πατρὶ, λέγω, xol τῷ Yit, xal τῷ ἁγίῳ 


wacii suni, uj dirimentur nalura ; nec ita oom- 
pressi, ut. una coneludantur persoua ; id enim 
Arianam sapit insaniam ; hoc Sebellianam impie- 
tatem : sed et plane distractia conjunclior est, 
€& penitus solitariis copiosior. Posterior nobiacum 
est, et que creata suni, universa complectitur, 
quorum, ut unumquodque magis, aut minus accedit 
ad Deum, sic inter calera magis, aut minus 
excellit. 

Hc cum ita se babeant, quibus Dominus cordi 
6st, ii accedant ad nos, ut unam in tribus Divini- 
tatem 3doremus, nihil abjectum, aut humile 


exoelsam unius Dei majestatem in tribus personis 


perpetujs laudibus, et uno ore celcbrantes. Quo- B 


modo enim οἱ nature, cujus amplitudinem, 
quoniam immensa infnitaque est, explicare non 
possumus, quidquam abjectum, aut humile tribue- 
wus ! Quisquis autem aliter sentit de Deo, et idcirco 
prestautissimam ejus essentiam in natucas scindit 
inequales, is $i divino gladio dissecabitur, et pars 
ipsius ponetur cum inüdelibus, et nunc el in 
posterum acerbos pravae opinionis fructus percipiat, 
minime erit admirandum. 

Ac de Patre quidem nihil attinet dicere, cujus 
ab omnibus qui naturali cognitione et communi 
sensu praediti sunt, amplitudo conceditur, quan- 
quam ignominig primas ipse tulit, cum a veteribus 
illis novarum rerum studiosis in bonum et malum 
opificem divisus est. De Filio autem et Spiritu 
sancto videte, quam simplici et brevi ratione 
disseramus, si quis poterit aliquid in his depre- 
hendere, quod inverti commutarive queat ; quod 
temporis, aet loci, aut potestatis, aut actionis 
aliquo fine, aut mensura comprehendatur, nisi 
ipsum natwra bonum, nisi sponte sua mobiles, 
misi ejusdem essentis, nisi adorandi, nisi collau- 
dandi, nisi venerandi, nisi eodem numero babendi 
piane videbuntur, id comprobetur atque osten- 
datur, nec verbum faciam, quin sententie. veatres 
&equiescentes eos conservorum honore colendos 
esse fateamur, licet eo nomine in his facienda 
sit Divinitatis jactura, sin omnia, qua Pater babet, 
Wilii sunt, excepto, quod Ες non est ingenitus : 
et quecunque sunt Fili, sunt etiam Spiritus , 
prater unum id, quod Spiritus non est genitus. 
Quidquid auiem de l'ilio dicitur, quod ad corpus 
spectet, id ad asaeumpium pertinet hominem et 


Π,εύματι, & µὴτε οὕτως ἀλλήλων ἀπήρτηται, ὥστε 
φύσει τέµνεσθαι, µήτε οὕτως ἑστένωταε, ὡς εἰς ἓν 
πρόσωπον περιγράφεσθαι. Τὸ μὲν γὰρ τῆς ᾿Αρειανῆς 
µανίας, τὸ δὲ τῆς Σαθελλια.ῆς ἀθεῖας ἐστίν. ᾽Αλλ’ 
ἔστι τῶν μὲν πάντως διαιρετῶν ἑνιχώτερα, τὼν 
δὲ τελείως μοναδιχῶν ἀφθονώτερα. 'H δὲ μεθ) ἡμῶν 
τε ἔστι χαὶ καλεῖται χτίαις, xàv ἄλλα ἄλλων 
ὑπεραίρῃ χατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς πρὸς θεὺν ἐγ- 
γύτητος. 

Τούτων δὲ οὕτως ἑχάντων, ὅτῳ μὲν ἡ χαρδία πρὶς 
Κύριον, ἴτω μεθ) ἡμῶν, xal προσχυνῶμεν τὴν ulav 
iy sol, ερισὶ θεότητα, μηδὲν ταπεινότητος ὄνομα τῇ 
ἀπροσίτῳ δόξη προσάγοντες, ἀλλὰ τὰς ὑψώσεις τοῦ 
ἑνὶς θεοῦ iv τοῖς τρισὶ διὰ παντὸς ἐν τῷ λάρυγγι 
φέροντες, "Ἡς γὰρ οὐδὲ μέγεθος φύσεως χυρίως 
ἔστιν εἰπεῖν διὰ τὸ ἄπειρον xal ἀόριστον, πῶς ταύτῃ 
ταπεινότητα ἀπεισάξομεν ; "Osce δὲ ἀλλοτρίως ἔχει 
8300, καὶ διὰ τοῦτο τέμνει τὴν µίαν xal ὑπὲρ πάντα 
τὰ ὄντα οὐσίαν εἰς ἀνισότητα φύσεων, θαυμαστὸν cl 
μὴ τῇ ῥομφαίᾳ τµηθήσεται, xal τὸ µέρος αὐτοῦ 
μετὰ τῶν ἀπίστων τεθῄήσεται, πονηρὺν δρεποµένου 
πονΏρᾶς δόξης καρπὺν xal vüv , xat ὕστερον. 


Περὶ μὲν γὰρ τοῦ Πατρὸς τί χρὴ χαὶ λέχειν ; οὗ 
καὶ τὸ παρὰ πάντων συγχεχωρηχὸς φείδεται, ταῖς 
φυσικαῖς ἑννοίαις προχατειλημµένων, εἰ xai τῆς 
ἀτιμίας τὰ πρῶτα Ἠνέγκατο, πρῶτος τιμηθεὶς εἰς 
ἀγαθὸν xal δημιουργὸν παρὰ τῆς ἀρχαίας Χαινοτο- 
μίας. περὶ δὲ τοῦ ΥἸοῦ καὶ *o0 ἁγίου Πνεύματος 
σχοπεῖτε , ὡς ἁπλῶς xal συντόµως διαλεξόµεθα. EI 
μέν τις ἔχοι τούτων *v λέγειν τρεπτὸν, ἢ ἀλλοιωτὸν, 
ἢ χρόνῳ, ἢ «porq, ἢ δυνάμει, Ἡ ἑνεργοίᾳ μετρούμε- 
yov, οὐ φυσικῶς ἀγαθὸν, ἡ οὐχ αὑτοχίνητον, ἢ οὐχ 
αὐτεξούσιον, 7) λειτουργὰν, ἢ ὑμνῳδὸν, ἢ φοδούμενον, 
$4 ἐλευθερούμενον, fj οὐ συναριθμούμενον * δειχνύτω 
τοῦτο, xal ἡμεῖς στέρξοµεν αυνδούλων σεµνότητι 
δφξαξόμενοι, εἰ xal θεὸν ζημιούμεθα * εἰ δὲ πάντα 
ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, τοῦ Υἱοῦ ἐστι πλὴν τῆς ἆγενντ- 
elac, πάντα δὲ ὅσα τοῦ Υἱοῦ, xai τοῦ Πνεύματος 
πλὴν τῆς υἱότητος, xal τῶν ὅσα σωματικῶς περὶ 
αὐτοῦ λέγεται διὰ τὸν ἐμὸν ἄνθρωπον, χαὶ τὴν 
ἐμὴν σωτηρίαν, ἵνα τὸ ἐμὰν λαδὼν τὸ ἑαυτοῦ 
χαρίσηται διὰ τῆς χαινῆς ἀνακράσεως ' παύσασθς 
παραληροῦντες. ὈΟψὲ Ὑοῦν, ὦ σοφισταὶ xo:v»v 
ῥημάτων αὐτοῦ πιπτόντων, xol ἵνα τί ἀπ.θ,ί- 
σχητε, οἶχος Ἰσραὴλ, ἵν ἐκ τῆς Γραφῆς ὑμᾶς 
ὀδύρωμαι ; 


salutem nostram, cum id, quod nostrum erat, assumpserit, ut nova conjunctione nobis, quod 
suum erat elsrgiretur. Desinite tandem aliquando delirare, inanium verborum et nos ab ipso depel- 


lentium inveatorea Ut quid deperitis, o. domus 


deplorem Ί 

Veneror equidem Filii appellationes tam multas 
«amque sublimes et magnas, quas demones 
«quoque pertimescunt. Veneror ilem  squelem 
Spiritus sancti dignitatem, sed minas adversus 
ios, qui Spiritum ipswm exsecrantur, reformido. 
Exsecraiio enim est, non theologia, quie Spiritum 


lraelis, ut Scripture verbis vicem vestram 

Ὡς ἔχωγε αἰἶδοῦμα: μὲν τὰς τοῦ Λόγου προσηγο- 
plac τοσαύτας τε οὖσας, xal οὕτως ὑψηλὰς xal 
µεγάλας, ἂν xaX δαίµονες ἐνετράπησαν: αἰδοῦμαι 
&k τὴν ὁμοτιμίαν τοῦ Πνεύματος * φοδοῦμαι δὲ τὴν 
ὡρισμένην ἀπειλὴν τοῖς εἰς αὐτὸ βλασφημοῦσι. 
Βλασφημία δὲ οὐχ fj θεολογία, τὸ δὲ ἀλλοτριοῦν τῆς 


7T PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. II. T8 
Οεότητος, καὶ «qentéov. ἐνταῦθα, ὅτι τὴ μὲν βλασ- A a. divinitate remotum statuit. Hlud autem bic est 


φημούµενιν à Κύριος ἦν, τὸ δὲ ἐχδικούμενον «ὁ 
Ἠνεῦμα «b ἆἅγιον, ὡς Κύριος, αὖ φέρω ἀφώτιστος 
εἶναι μετὰ τὸ φώτισμα, παραχαράσσων τι τῶν τριῶν, 


εἰς ἃ βεδἀπτιασμαι, xo οὕτως ἐνταφῆναι τῷ ὕδαινι. 


οὐκ εἰς ἀναγέννησιν, ἀλλ) εἰς νέκρωσιν τελειούςο 
μενος. 


Τολμῶ τι φθέγξασθαι, ὦ Τριᾶς, xaV συγ γνώµη τῇ 
&xovolz - περὶ φυχῆς Υὰρ 6 χἰνδυνος. Εἰχών εἰμι καὶ 
αὑτὸς Θεοῦ τῆς ἄνω ἂλξης, εἰ καὶ χάνω τέθειµαι, 
Οὐ πείθοµαι τῷ ὁμοτίμῳ σώζεσθαι. El μὴ θεὺς τὸ 
Πνεῖμα τὸ ἆγιον, θεωθήτω πρῶτον, χαὶ οὕτω θεούτω 
µε τὸν ὁμότιμον. Νῦν δὲ τίς fj ἁπάτη τῆς χάριτος, 
μᾶλλον δὲ τῶν διδόντων τὴν y&pw, ὡς εἰς θεὺν 
πιεστεῦσαε, xal ἀνελθεῖν ἄθεον ; "Αλλο καθομολογΆ- 
σαι, xai ἄλλο διδάσχεσθαι; Οἷαι τῶν λόγων al χλοπαλ, 
xaY ἁπάται δι ἄλλης ἑρωτήσεως , χαὶ ὁμολογίας εἰς 
ἄλλο φέρουσαι; Οἴμοι τῆς λαμπρότητος! εἰ μετὰ τὸ 
λουτρὸν uspslávuuat* εἰ λαμπροτέρους ὁρῶ τοὺς 
οΌπω χεχαθαρµένονς * εἰ τῇ τοῦ Βαπτιστοῦ χαχοδο- 
£ta χυθδιύοµαι εἰ Orto Πνεῦμα χρεῖττον, xai οὐχ 
εὑρίσχω. Δός pov λουτρὸν δεύτερον, xal περὶ 400 
πρώτου χακῶς ἑννόησον. TI µοι φθονεῖς τῆς τελείας 
Δναγεννήσεως ; Τί µε ποιεῖς ναὺν ὄντα τοῦ Πνεύμα- 
τος ὡς Θεοῦ χατοιχιτήριον κτίσματος; Τί τὸ μὲν 
τιμᾷς τῶν ἐμῶν, τὸ δὲ ἀτιμάδεις, καχῶς θεότηςι 
διαιτῶν, ἵν ἐμοὶ τἐμῆς τὸ χάρισμα, μᾶλλον δὲ αὐτὸν 
ἐμὲ τῷ χαρίσµατι; "H τὸ πᾶν νέµησον, ὦ καινὲ θου- 


λόχε, fj τὸ πᾶν ἀτίμασον, ἵνα, κἂν ἁσεθῇς, ἀλλά ᾳ 
crea apirius habitaculum reddis? Cur eorum, que 


σεαυτῷ yt ἀχόλουθος fic, uh) χρένων ἀνίσως φύσιν 
ὁμότιμον. : 


observandum , quod cum Dominus sit is, cui male- 
dieitar Spiritus, tanquam Dominus ultor. exsistit, 
ferre non possum, ut verser in tenebris, postes- 
quem sum illustratus, et ex tribus, in quorum no- 
mine baptizatus sum, aliquem minorem dicam, ut 
vere in aqua sepulius sim, non ad regenerationem 
initiatus, sed ad mortem. 


Áudacter dicam, o Trinitas sancía, tu arrogam- 
tise ignoscas mese : nam de anima periculo agitur." 
Egoquoque imago sum Dei cclestisque gloria, 
licet in terris degam. Quamobrem adduci non pos- 
sum, ut credam, me per illum qui ejusdem sit con- 
diuonis, qua ego sum, salutem assequi. Si Spiritus 
sanctus non est Deus, evadat prius, meque, qui 
cedem cum illo sum ordine, tunc divinum efficiat, 
Noric autem quie (raus, qui dolus esi gratiz, imo 
vero eorum, qui gratiam tribuunt? Egone credam 
in Deum, ut impius reddar? Aliud οοπθίοδος, ut 
aliud disesm? Quenam iste fallacia verborum οἱ 
fraudes, quae suis fme inlorrogationibus ad hse 
confilende perdueunt, ut ad illa deveniam ? Mige- 
rum atque obscurum splendorem meum, sordi- 
damque munditiem, si baptismo sic abluer, ut ni- 
grior fiam; si nitidiores atque mundiores aspicio, 
quinon sunt abluti; si mala baptizantisopluione;delue 
dor ; οἱ spiritum meliorem qurzro, et non invenio, 
Da,mihi baptiemuns alterum, et de priore male 
sentito. Quid mihi perfectam invides regeneratioe 
nem? Cur meex templo Spiritus, qui Deus 'est, 


mea sunt, aliud honores, aliud aíflicis ignominis? 


Insequales ip Divinitate partes constituls, ut mihi gratiam seces οἱ imminuas, vel potius ui gratis me 
subdueas et subtrahas ? Aut totum honors, vane theologe., aut lolum despice ; ut quamvis impie senliat, 
Libi tamen ipse constes, nec naturam zque bonorsatam inique judices. . 


Κεφάλαιον δὲ τοῦ λόγου, μετὰ τῶν Σεραφὶμ δό- 
ξ.σον συναγόντων τὰς ερεῖς ἁγιότητας εἰς μίαν 
πνριότήτα, καὶ τοσοῦτον παραδειχνύντων τῆς πρώ- 
της οὐσίας, ὅσον ὑπανοίχουσι τοῖς φιλοπόνοις αἱ 
πτέρυγες. λ]ετὰ Δαθὶδ φωτίσθητι πρὸς τὸ φῶς λέ- 
Ὕοντος, € Ἐν τῷ φωτί σου ὀψόμεθα φῶς, » οἷον 
ὥσπερ ἐν τῷ Βνεύματι τὸν Ylbv, οὗ τί ἂν γέἐνοιτο 
τυλανχέστερον ; Μετὰ Ἰωάννου βρόντησον τοῦ Υἱαῦ 
τῆς βροντῆς, μηδὲν περὶ θεοῦ ταπεινὸν ἠχῶν, μηδὲ 
ἀπὸ γῆς, ἁλλ᾽ ὑφηλὸν, xal µετέωρον, τὸν ἐν ἀρχῇ 
τε ὄντα, xal πρὸς τὸν θεὸν ὄντα, χαὶ θεὸν Λόγον, 
Os» γινώσχων, xal θεὸν άἀληθινὸν ἐξ ἀληθινοῦ ἴ]α- 
τρὸς, ἀλλ᾽ οὗ σύνδουλον ἀγαθὸν Υἱοῦ προσηγορίᾳ 
µόνῃ τετιµηµένον, xat τὰν ἄλλον παράκλητον, ὅη- 
λσδὴ ἄλλον τοῦ λέγοντος. θεοῦ δὲ ὁ Λόγας. Καὶ 
ὅταν μὲν, « Ἐγὼ καὶ ὁ Παςὴἡρ tv ἆσμεν, » ἀναγινώ- 
σχης, €*b συναφὲς τῆς οὐσίας ἑνοπτριζόμενος ' ὅταν 
δὲ, « Πρὸς αὐτὸν ἑλευσόμεθα, xai μανὴν παρ) αὑτῷ 
ποιήσοµεν, » 5b διηρηµένον τῶν ὑποστάσέων λογι- 
ζόμενος * ὅταν δὲ τὸ Πατρὸς, wal Υἱοῦ, xol ἁγίου 
Πνεύματος ὄνομα, τὰς τρεῖς ἰδιότητας, ᾿ 


? Psal. xxxv, 50. ** Joan. x, 60. 


*5 Joan, xiv, 23. 


Fa vero nostra sit orationis summa, Dei laudes 
cum seraphinis decanta, qui unum in principatum 
tres conferunt sanctitates,et essentize illius primae 
tantum ostendunt, quantum ipsorum ala studiosis pa- 
tefaciunt. Illustrare simul cum Davide lumen ipsum 
sic alloquente : « In lumine tuo videbimus lumen**,» 
Filium nimirum in Spiritu, quo quid fleri potest illu- 
strius? Cum Joanne tonitrus filio tonitrum emitte, 
nihil de Deo humile, nibil'terrenum, sed excelsum 
atque subiime aliquid sonans, utpete qui cognoscas, 
in principio esse Verbum, εἰ Vefbum etse apud 
Deum, et Deum esse Verbum, et Deum verum ex 
vero Patre, non autem conservum bonum, sola Fi- 
lii appellatione decoratum, et alium Consolatorem, 
alium nimirum ab eo, qui loquitur, quod est Dei 
Verbum. Et cum legis : « Ego et ater unum su- 
mus '*',» nature coujunctionem  contemplare, 
Quando illud audis : « Ad eum veniemus, et man- 
sionem apud eum faciemus *, » personarum dis- 
tinclionem intellige, 


"9 . A KUTHYMII ZIGABENI- 80 
At cum Patris, et Filii, et Spiritussancti?nemen, A — Mezà Λουχᾶ ἐμπνεύσθητι ταῖς Πράξεσι τῶν ἆπο- 


tres utique proprietates , una cem Luca in rebus 
3b apostolis gestis versans invenis, cur cum Ana- 
nia et Sajhhira novis furibus inis societatem ? Vere 
enim novum furandi genus est, cum quis ea quse 
propria swnt subripit, presertim si non argentum, 
aut aliud quidpiam quod vile parvumque sit, ut lin- 
guam auream, aut tenuem,aut didrachma, ut miles 
ille quondam insatiabilis, sed Divinitatem ipsam 
furetur, mentiaturque quemadraodum audivisti, non 
homini, sed Deo. Vencrandam Spiritus cole pote- 
statem, quibus vult, et quando vult, et quantum 
vult, aspirantis. Descendit enim super Cornelium 
et domesticos ejus, ante baptismum ; super alios 
autem per apostolos post baptismum, ut et ex iis, 


quie, non ut servus, sed tanquam dominus gerit, et B 


ex illis, qu: in eo, qui initiandus est, requirit, di- 
vinitatem testetur suam. 

Cum Paulo, qui in tertium sublatus est. ccelum, 
tracta theologiam, gui nunc tres personas, ordi- 
ne commutato ita connumerat, ut nuuc primo, 
nunc secundo, nunc tertio loco eamdem personam 
heminans, nature declaret squalitatem : nunc 
duas, aut unam earum aliquam tantum ponit, tan- 
quam reliqu:? consequantur omnino. Alias Spiritui 
assignat actionem Dei, quasi nihil referat, bunc an 
Illum dicat. Alias autem pro Spiritu Christum affert. 
Et aliquando quidem personas distinguit : «Unus,» 
inquiens, « Deus, ex quo omnia, et nos in ipsum : 
et unus Dominus Jesus Christus, per quem omnia, 
θἱ nos per ipsum 99. » Aliquando autem unam ex- 
gramit divinitatem: « Quoniam, » inquiens, « ex 
jpso, et per ipsum, et in ipsum omnia "', » nimi- 
vum per ipsum Spiritum, quemadmodum in multis 
Scripturz locis declaratur. 

Kjusdem ex oratione in. Arianos, in qua el dese 
ipse loquitur. 

Nos autem adoramus Patrem, et Filium, et Spiri- 
tum sanctum, Patrem Deum, Filium Deum, et Spiri- 
tum sanctum, nisi moleste fers, Deum. Naturam 
unam in tribus proprietatibus, que mente perci- 
piuniur, perfectzeque sunt, et per se constant. Quae 
numero guidein distinguuntur, divinitate vero dividi 
ne6.ueunt, Has mihi voces concede tu, qui hodie mi- 
uitaris, reliqua qui volunt, curent. Non patitur in 
Filio Pater jacturam fieri, nec Filius, in Spiritu 
sancto, Fieret autem jactura, si essent creati : quod 
euim creatum est, Deus non est. Non fero, in- 
quis, perfectionem imminui : neque ego. Una fides, 
unus Dominus, unum baptisina. Si ab hoc exci- 
dero, ubi nanciscar alterum? Ecquid dicitis vos, 
qui baptizatis, aut rebaptizatis? Licetue esse spi- 
ritalem sine Spiritu? Aut particeps Spiritus est, 
qui Spiritum non colit ? Aut Spiritum colit is, qui 
η nomine creati conservique spiritus baptzatur? 
Minime vero. Nunquam dices tam mulia, uta vera 
sententia discedam. Non fallam 1e, Pater expers 


** ] Cor. νεα, ϱ. *' Col. 1, 16. 


στόλων προσομιλῶν. Τί μετὰ ᾿Ανανίου τάττῃ, xat 
Σαπφείρας, τῶν καινῶν νοσφιστῶν, εἴγε χαινὸν 
ὄντως fj τῶν ἰδίων κλοπή; xal ταῦτα νοσφιζόµε- 
voc oUx ἀργύριον, οὐδ' ἄλλο τι τῶν εὐτελῶν xal 
μικρῶν, οἷον γλῶασαν χρυσῆν, ἡ dv, 19 δίδραχ- 
pov, ὡς ποτὲ στρατιώτης ἄπληστος, ἄλλ᾽ αὐτὴν 
Χλέπτων θεότητα, xal ψευδόµενος οὐκ ἄνθρωπον, 
ἀλλὰ θεὸν, ὅπερ ἤχουσα. Τί poc δὲ τὴν ἐξουσίαν 
αἰδῇ τοῦ Πνεύματος, ἐφ᾽ οὓς θέλει, xal ἠνίχα, xal 
ὅσον πνέοντος; ᾿Ἐπιδημεϊ τοῖς περὶ Κορνήλιον πρὸ 
τοῦ βαπτίσματος, ἄλλοις μετὰ τὸ βάπτισμα διὰ 
τῶν ἀποστόλων. "Dort ἀμφοτέρωθεν Ex τε ὧν ἐπι- 
φοιτᾷ δεσποτιχῶς, ἀλλ o0 δουλικῶς, xal ἐξ ὧν 
ἐπιζητεῖται πρὸς τὴν τελείωσιν τὴν θεότητα µαρτυ 
ρεῖόθαι τοῦ Πνεύματος. 


Μετὰ Παύλου θεολόγησον τοῦ πρὸς τρίτον οὖρα- 
νὸν ἀναχθέντος, ποτὲ μὲν συναριθμοῦντος τὰς τρεῖς 
ὑπυστάσεις, xal τοῦτο ἐνηλλαγμένως, οὗ τετηρη- 
µένως ταῖς τάξεσ:, προαριθμοῦντος, ἐναριθμοῦντος, 
ὑπαριθμοῦντος τὸ αὐτό * ἵνα τί δηλώσῃ; τὴν ἰσο- 
τιµίαν τῆς φύσεως * ποτὲ δὲ τῶν τριῶν µεμνημέ- 
νου, ποτὲ δὲ τῶν J| τινὸς, ὡς ἑπομένου πάντως 
«oU λείποντος  χαὶ ποτὲ μὲν τὴν ἑνέργειαν τοῦ 
Θεοῦ τῷ Πνεύματι διδόντος, ὡς οὐδὲν διαφέροντος, 
ποτὲ δὲ ἀντὶ τοῦ Πνεύματος τὸν Χριστὸν ἐπιφέρον- 
τος, xal ὅτε μὲν διαιρεῖ τὰς ὑποστάσεις, «El θεὸς,ν 
λέγοντος, «kE οὗ τὰ πάντα, xal ἡμεῖς εἰς αὐτόν. Καὶ 
tl; Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς, δι οὗ τὰ πάντα, xal 
ἡμεῖς δι) αὐτοῦ" » ὅτε δὲ συνάχει τὴν µίαν θεότητα, 
ε Ὅτι ἐξ αὐτοῦ, χαὶ δι) αὐτοῦ, xalelg αὐτὸν τὰ πάντα,» 
δηλαδ} διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ὡς πολλαχοῦ δείχνυ- 
φαει τῆς Γραφῆς. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. 
Ἑκ τοῦ Aóyov τοῦ πρὸς ᾿Αρειαγοὺς, xal εἰς éav- 

τόν. 


Αὐτοὶ δὲ προσχυνοῦμεν *bv Ἡατέρα, xoi τὸν 
Yl, xa τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, Θεὺν τὸν Πατέρα, 
8:bv τὸν Υὸν, θεὸν, εἰ μὴ τραγύνῃ, τὸ Πνεν- 
μα τὸ ἅγιον ^. µίαν φύσιν bv. τρισὶν ἱὶδιότησι νοε- 
ραῖς, τελείαις, xa0' ἑαυτὰς ὑφεστώσαις , ἀριθμῷ 
διαιρεταῖς, xal οὗ διαιρεταῖς θεότητι. Τουτων 
παραχώρει pot τῶν φωνῶν «πᾶς ὁ ἀπειλῶν cf- 


D µερον, τῶν δὲ ἄλλων µεταποιείσθωσαν οἱ βουλόµενει. 


Q6x ἀνέχεται Πατὴρ YUy ζημιούμενος, οὐδὲ ὙΥἱὸς 
*b Πνεῦμα τὸ ἅγιον ^ ζημιοῦται δὲ εἰ ποτὲ, xal εἰ 
χτίσμα. O0 γὰρ θεὺς τὸ κτιζόµενον. OU φέρω ζη- 
μιούμενος οὐδὶ ἐγὼ τὴν τελεέωσιν. Εἷς Κύριος, µία 
πίστις, ἓν βάπτισμα. El τοῦτο ἀχνρωθείη pot, 
παρὰ τίνος τὸ δεύτερον ; T( φατε οἱ χατλθαπτίζοντες, 
$ ἀναδαπτίζοντες; Ἔστιν εἶναι πνευματικὸν ἄνευ 
ποῦ Πνεύματος; Μετέχει δὲ Πνεύματος ὁ μὴ τιμῶν 
τὸ Πνεῦμα; Τιμᾷ δὲ ὁ εἰς κτίσμα, xal ὁμόδονλον 
βαπτιζόμενος: Uox ἔστιν. Οὐχ οὕτω πολλὰ ἑἐρεῖς. 
Οὐ φεύσυμαί σε, Ἡάτερ ἄναρχε. Οὐ ψεύσομαί σε, 
μονογενὲς Λόγε. Οὐ φεύσομαί σε, τὸ Πνεῦμα τὸ 


81 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT.II. 


s? 


ἅγιον. Οἶδα τί ὡμολόγησα, καὶ τίνι απέταξαµην. À prmopii. Non fallam te, Verbum unigenitum. Non 


Οὐ δέχοµαι τὰς πιστοῦ φωνὰς διδαχθῆναι, xal µα- 
θεῖν ἄπιστης ὁμολογῆσαι ἀλήθειαν, xal γενέσθαι 
μετὰ τοῦ φεύδους ὡς τελειούμενος κχατελθεῖν, xol 
ἀνελθεῖν ἀτελέστερος ’ ὡς ζησόμενος βαπτισθῆναι, 
xal ἐννεχρωθῆναι τῷ ὕδατι, χαθάπερ τὰ ταῖς ὡδίσιν 
ἐναποθνῄσχοντα χνήµατα, xal σύνδρομον λαθόντα 
τῇ γεννήσει τὸν θάνατον. Τί µε ποιεῖς µαχάριον 
ἐν ταυτῷ, xal ἄθλιον ; νεοφώτιστον, xai ἀφώτιστον ; 
θεῖον, xat ἄθεον; ἵνα ναναγήσω xat τὴν ἑλπίδα τῆς 
ἀναπλάσεως ; Βραχὺς ὁ λόγος ' µνήσθητι τῆς ὅμο- 
λογίας. El; «0 ἐδαπτίσθης ; εἰς Πατέρα; Καλῶς, 
πλὴν ἰουδαϊκὸν ἔτι. El; Υἱόν; Καλῶς, οὐκ ἔτι μὲν 
ἰουδαῖχὸν, οὕπω δὲ τέλειον. El; τὸ ἅγιον Πνεῦμα ; 
'Ὑπέρευγε, τοῦτο τέλειον, "Ap' οὖν ἁπλῶς εἰς 


fallam te, sancte Spiritus. Quid confessus sim, quem 
deseruerim, quem secutus sim,memini. Non commit- 
tam, ut qui inagistri fidelis voces doctus sum, disci- 
pulus sim infidelis ; qui veritatem confessus sum, am- 
plectar mendacium ; qui ut perfcctusevaderem, veni, 
revertar longe quam veneram imperfectior : qui ut 
vitam assequerer, sum baptizatus, in aqua mortem 
inveniam, instar eorum, quiin ipso partu moriun- 
tur, et obitum cum ortu conjungunt. Quid me 
eodem -tempore Bjeatum facis et miserum? luci- 
dum et obscurum? pium et impium? An ut spem 
regenerationis amittam ? Verum, ut paucis rem con- 
cludam : esto confessionis memor. In quem bapti- 
zatus es? in Patrem? Bene, sed Judaicum id 


ταῦτα, ἢ xal χοινὸν τούτων ὄνομα; Καὶ xowóv. Ti p est adhuc. In Filium ? Recte, neque enim hoc am- 


ποῦτο: Δηλαδὴ «b τοῦ Θεοῦ. El; τοῦτο τὸ χοινὸν 

ὄνομα πίστευε, xai χατευοδοῦ, xal βασίλευε, Καὶ 

µετέθης ἐντεῦθεν εἰς την ἐχεῖθεν µακαριότητα”" f 

δέ ἐστιν, ὡς ἐμοὶ δοχεῖ, ἡ τούτων αὐτῶν ἑκτυπωτέρα 

Χατάληψις. 

commune crede, incede, et regna, et 49οθιιάθς hinc 


plius Judaicum, attamen nondum perfectum. Et 
in Spiritum sanctum? Optime, perfectum istud 
jam est. Ceterum age, num in eos simpliciter, 
an aliquod est étiam horum commune nomen? 
Quidni ?* Ecquod illud est? Deus. [n hoc nomen 
ad celestem illam felicitatem, qua, ut mihi qui- 


dem videtur, nihil aliud est, nisi expressa horum comprehensio. 


Tov αὐτοῦ ἐκ τοῦ .1όγου τοῦ εἰς τὴν τῶν py! ἐπι- 
σχόπων παρουσία». 

Τὰ δὲ χαθ᾽ ἔχαστον, ἵν' ἑπέλθω συντόμως, ἄναρ- 
yov, xol ἀρχὴ, καὶ τὸ μετὰ τῆς ἀρχῆς, el; θεός. 
Οὔτε τοῦ ἀνάρχου τὸ ἄναρχον φύσις, Ἡ τὸ ἁγέννη- 
τον. Οὐδὲ µίᾳ γὰρ φύσις, ὅτι μὴ τόδε ἐστὶν, ἀλλ 


Ez oratione, quam habuit in conspectu centum quim- 
quaginta episcoporum. 

Verum ut bzc singula breviter percurramus, is, 
qui sine principio est, οἱ is qui principium est, et 
is, qui cum principio est, sunt. unus Deus. Nec il- 
lius, qui est sine principio, natura in eo sita est, 


ὅτι τόδε. Ἡ τοῦ ὄντος θέσις, οὐχ dj τοῦ pij ὄντος ϱ quod sine principio, aut ingenitus sit. Nulla nam- 


ἀνχίρεσις. Οὔτε fj ἀρχὴ τῷ ἀρχὴ εἶναι τοῦ ἀνάρχου 
διείργεται. OO γὰρ φύσις αὐτῷ tj ἀρχὴ, ὥσπερ οὐδ' 
ἱχείνῳ τὸ ἄναρχον. Περὶ γὰρ τὴν φύσιν, οὗ ταῦτα 
φύσ'ς. Καὶ τὸ μετὰ τοῦ ἀνάρχου, xai τῆς ἀρχῆς 
οὐχ ἄλλο τι, f| ὅπερ ἐχεῖνα. Ὄνομα δὲ τῷ μὶν 
ἀνάρχῳ Πατὴρ, τῇ δὲ ἀρχὴ ΤΥἱὸς, τῷ δὲ μετὰ τῆς 
ἀρχῆς Πνεῦμα ἅγιον. Φύσις δὲ τοῖς τριαὶ µία, 
θεὸς, ἕνωσις δὲ ὁ Πατὴρ, ἐξ οὗ, xai πρὸς ὃν ἀνά- 
γεται τὰ ἑξῆς, οὐχ ὡς συναλείφεσθαι, ἀλλ᾽ ὡς ἔχε- 
σθαι, µήτε Χρόνου διείργοντος, µήτε θελήµατος, 
μήτε δυνάµεως. Ταῦτα γὰρ ἡμᾶς πολλὰ εἶναι πε- 
ποίηκεν, αὐτοῦ τε ἑχάστου πρὸς ἑαυτὸ, xal πρὸς τὸ 
ἕτερον στασιάζοντος. Οἷς δὲ ἁπλῆ φύσις, xal τὸ εἶναι 
ταυτὸν, τούτοις xal τὸ ἓν χύφιον. 


que natura constituitur ex eo, quod hoc aut illud 
non sit, sed quod hoc sit. Est enim positio illius, 
quod est, non autem ablatio illius, quod non est. 
Neque principium ex eo, quod principium est, ab 
eo, qui sine principio est, dividitur, Neque enim 
natura principium est, quemadmodum nec ejes no» 
tura, qui principium non babet, est illud ipsum 
quod vacat principio. IHlzxc enim, nempe, sine prime 
cipio esse , ct esse principium, 3d naturam spe- 
ctant, non autem naturz sunt. lllud etiam, nimirum 
esse cum illo, qui principio vacat, et cum eo qui 
principium itidem habet. Nomen vero illius, qui 
non habet principium, est Pater. Ejus autem qui 
est prineipium, Filius. At illius, qui cum principto 


est, Spiritus sanctus. Horum trium una natura. Unitas Pater, ex quo sunt, et ad quem referuntar 
reliqui, nop ut in una confundantur persona, sed ut sic inter se vicissim habeant, cum id nec tem" 
pus, nec voluntas, nec potestas impediat, que solent esse cause, cur nos in multa distrahamur, 
nec solum ab aliis, verum etiam a nobis ipst distemus. At quorum natura simplex est, ii et idem 
ésse, et unum esse proprie dicuntur. : 

Τὰς μὲν οὖν φιλονείκους ἐπὶ θάτερα µετακλίσεις Ὦ Contentiosas vero in alterutram sermonis partem 


τοῦ λόγου, xai ἀντισηχώσεις χαΐρειν ἑάσωμεν, 
οὔτε τῷ ἑνὶ σαθελλίζοντες χατὰ τῶν τριῶν, xal συν- 
αιρέσει χαχῇ τὴν διαίρεσιν λύοντες, οὔτε τοῖς τρι- 
οἷν ἀρειανίζοντες κατὰ τοῦ ἑνὸς, xal πονηρᾷ διαι- 
ρέσει τὸ By ἁνατρέποντες. Οὐ γὰρ καχοῦ xaxby 
ἀλλάξασθαι τὸ ζητοῦ µενον, ἀλλὰ τοῦ χαλοὺ τὸ μὴ 
διαμαρτεῖν. Ὡς ταῦτά Ye τοῦ πονηροῦ παἰγνια, 
χαχῶς τὰ ἡμέτερα ταλαντεύοντος,. Αὐτοὶ δὲ τὴν 
písnv βαδίδοντες, καὶ βασιλιχὴν, ἐν f voi τὸ τῶν 


declinationes. compensationesque valere jubeamus. 
Ne vel in uno contra tres Sabellíum secuti improba 
contractione distinctionem evertamus : velin tri- 
bus contra unum Ario faventes divisione prava 
unitatem dissolvamus, Non enim malum malo com- 
mutare quarimus, sed a bono non aberraré. lllud 
enim ludicrum improbi cujuspiam sit, male res 
nostras expendentis. Itaque nos, per mediam ac 
regiam incedentes viam, in qua virtutum ctiam 


EUTHYMII ZIGABENI «s 


graditur chorus, ut asserunt illi, qui in ejusmodi A ἀρετῶν ἕστηκεν, ὡς δοχεῖ τοῖς ταῦτα δεινοῖς, πι” 


studio praestant, credimus in Patrem, et Filium, 
et Spiritum sanctum, eorumque unam et eamdem 
naturam esse dicimus et dignitatem. In his et ba- 
ptisma perfectionem habet, et in nominibus, ei in 
rebus. Abnegas enim ut nosti tu, qui iniliaris, im- 
pietatem iMorum, qui Filium, aut Spiritum volunt 
esse Deum, quique Patrem, et Filium, οἱ Spiritum 
commíiscent atque confundunt, et distinctam atque 
unam divinitatem confiteris. Quem igitur natura 
"num agnoscimus et adoramus, in tres hypostases, 
sive personas, si cui ea vox magis placet, ita dis- 
ünguimus. Neque enim qui de ejusmodi vocibus 
digladiantur, se, cum idem sentiant, vicissim de- 
bent fnsectari, perinde quasi pietas in verbis, ae 
Bon in rebus ipsis consistat. Quid enim dicitis 
ος, qui tres affertis hypostases? Num tres esse na- 
turas existimatis ? respondete. Scio vos esse recla- 
Eéáturos, si quis ita de vobis suspicetur. Quid au- 
fet vos, qui personas adducitis, unumne quid- 
piam compositum, et tribus praeditum persenis, 
et hominis omnino faciem praferens con(ingitis ? 
Άβασε, vos item valde reclamaturos scio, Nullam 
enim ejusmodi esse personam Dei. Quid ergo ve- 
σίτω vobis volunt hypostases ? aut. rursum  vesteze 
vebis persone? Vos enim iterum interrogabo, Non- 
ne (a tres esse, ut non natura divisi, sed pro- 


στεύοµεν εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν xai Πνεῦμα ἅγιον, 
ῥμοούσιά «€ xal ὀμόδοξα, àv of; καὶ τὸ βάπτισμα 
thy τελείωσιν ἔχει ἕν τε ὀνόμασι καὶ πράγµασιν. 
Οἶδας ὁ μυηθεὶς, ἄρνησις ὃν ἀθεῖας, καὶ ὁμολογία 
θεότητος, καὶ οὕτω καταρτιζόµεθα * τὸ μὲν Bv. τῇ 
οὐσίᾳ γινώσκοντες, xal τὸ ἀμερίστῳ τῆς προσχν- 
νήσεως, τὰ δὲ τρία ταῖς ὑποστάσεσιν εἴτ' οὖν προ5- 
ώποις, ὅ τισι φίλον. Μηδὲ γὰρ οἱ περὶ ταύτα ζυγο- 
μαχοῦντες ἀσχημονείτωσαν, ὥσπερ iv ὀνόμασι 
χειµένης ἡμϊν τῆς εὐσεθείας, ἀλλ' οὐκ ἓν πράγ- 
pav. Τί γάρ φατε οἱ tà ερεῖς ὑποστάσεις εἰσφέ- 
ροντες ; Mh τρεῖς οὐσίας ὑπολαμδάνοντες τοῦτο 
λέγετε; Μέγα οἵδ ὅτι βοῄσετε κατὰ τῶν οὕτως 
ὑπειληφότων. Μίαν γὰρ χαὶ τὴν αὐτὴν τῶν τριῶν 
δογµατίζετε. Τί δὲ οἱ τὰ πρόσωπα, μὴ ἓν olóv οι 
«ύνθετον ἀναπλάσσετε, xal τριπρόσωπον, ἡ ἀνθρω- 
πόµορφον ὅλως; ΄Απαγε, xai ὑμεῖς ἀντιθοήσετε, 
Μηδὲ πρόσωπον ó τί ποτέ ἐστιν ἴδοι θεοῦ, ὃς οὕτως 
ἔχει. TC οὖν ὑμῖν αἱ ὑποστάσεις βούλονται, ἡ ὑμῖν 
τὰ πρόσωπα; Προσερήσομαι Ὑάρ. Τὸ τρία elvat 
«à διαιρούµενα οὐ φύσεσιν, ἀλλ ἰδιότησιν ; Ὑπέρ- 
tuve. Πῶς ἄν τινες συμφρονοῖεν μᾶλλον xol τὸ 
αὐτὸ λέγοιεν, ἡ οὕτως ἔχοντες, xàv ταῖς συλλαδαϊῖς 
διαφέρωσιν ; Ορᾶτε οἷος ἐγὼ διαλλακτὴς ὑμῖν πρὸς 
tby νοῦν ἄγων ἀπὸ τοῦ γράµµατος, ὥσπερ τὴν πα- 
λαιὰν, χαὶ τὴν véav; 


Mretatibus distineti sint? Opüme. Quomodo possint aliqui magis inter se convenire, et idem ' di- 
eere, quam qui ita sentiunt, licet verbis et vocabulis discrepent? cernitis, qualem me vobis con- 
«ilistorem prabeam? Quo pacto a verborum significatione ad ipsam rem, eumdemque sensum tum 


velerei, tum novam opinionem deducam ? 


Sed. redeundum ad propositum. Alius ergo et (C 


dieatur, es sentiatur ingenitus , alius l'genitus, 
alius procedens, si quis fingendis vocabulis dele- 
etetur. Non enim vereor, ne qui sunt expertes cor- 
poris, ratione corporea cogitentur, ut putant ii, 
qui Divinitatem calumniantur. Qus autem creata 
sunt, dicantur illa quidem esse Dei. Nam illud 
euam magnum a nobis ezistimatur : sed nihil, 
«uod creatum sit omnino dicatur Deus. Aut 
tuac assenliar,quod creatum sit, esso Deum, eum 
ego quoque proprie et vere deus exsüitero. Sio 
enim res babet. Si Deus est, non est creatus, hoc 
enim in nos, qui dii non sumus, cadit. Sin crea. 
$us est, non est Deus : nam tempore aliquo cepit 
esse, Quod esse coepit, aliquando non fuit. Quod 
auem vere non est, id quomodo Deus? Nihil igi- 
jur, quod creatum est, horum trium ullum esse po- 
168 ; ac multo minus, quod ab homine factum est, 
cum non modo creatum sit, sed etiam vilius homi- 
v&, qui illud fecit. Nam si homo ad gloriam Dei 
faetus ost, opus autem bominis ad ejus utilitatem 


ἉἉλλ) ἐπανιτέον µοι πάλιν πρὸς τὸν αὐτὸν λόγον. 
Τὸ μὲν οὖν ἀγέννητον, χαὶ τὸ γεννητὸν, xal τὸ ix- 
πορευτὸν λεγέαθω τε καὶ νοείσθω, εἴ τῳ φίλον ὃτ- 
μιονργεῖν ὀνόματα. OO γὰρ δείσοµεν µήποτε νοῆται 
δωματικῶς τὰ ἀσώματα, ὅπερ δοχεῖ τοῖς ἕπχρεα- 
σταῖς τῆς θεύτητος. Κτίσμα δὲ Θεοῦ μὲν λεγέσθω 
μέγα γὰρ ἡμῖν καὶ τοῦτο” θεὸς δὲ μηδαμῶς. "H 
τότε δέξοµαι xilopa εἶναι θεὺν, ὅταν χἀγὼ Τέ- 


ὄνωμαι χυρίως θεός. Ἔχει γὰρ οὕτως. El μὲν θεὸς, 


οὗ Χτίσμα * μεθ’ ἡμῶν γὰρ τὸ χτίσµα τῶν οὐ θεῶν' 
εἰ χτίσµα δὲ, οὐ Θεός. Ἡρξατο γὰρ χρονικῶς. "O 
δὲ ἤρᾷατο, ἣν ὅτε οὐκ ἦν. OU δὲ πρεσθύτερον τὸ 
οὑκ fjv, τοῦτο οὗ χυρίως ὃν, τὸ δὲ μὴ κυρίως ὃν 
πῶς θεός; Οὔτε οὖν χτίτµα τῶν εριῶν οὐδὲ Bv, 
οὔτε ὃ τούτου χεῖρον δι ἐμὲ γενόµενον, ἵνα μὴ 


D κτίσμα fj µόνον, ἀλλὰ καὶ ἡμῶν ἀτιμότερον. Ei 


γὰρ ἐχὼ μὲν εἰς δόξαν θεοῦ, τοῦτο δὲ δι ἐμὲ, d 
περίγρα διὰ τὴν ἅμαξαν, fj ὁ πρίων διὰ τὴν θύ- 
ῥαν, νιχῶ τῇ αἰτίᾳ. "Oct γὰρ κτισμάτων θεὺὸς ὑψη- 
λότερος, τοσούτῳ τοῦ διὰ θεὸν ὑποστάντος ἐμοῦ 
τὸ δι᾽ ἐμὲ γενόµενον ἀτιμότερον. 


(exempli gratia : Amussis ut currus (at, et serra, ut ostium ad communem homínum usum), nimi- 
rum homo superiorest, Quanto enim Deus rebus a se procreatis, tanto itidem homo rebus 4 se ους» 


fectis est praestantior. 
Ex oratione de Spirilu sancto. 


Equidem "um attentiore animi studio mecum 
ipee multa considerarem, et undique rationem 


Ἐκ τοῦ Aóyov τοῦ περὶ vov ἁγίου Πγεύ- 
ματος. 

Ὡς ἔγωγε πολλὰ διασχεψάµενος πρὸς ἑαυτὸν τῇ 

φιλοπραγμοαύνῃ τοῦ Υἱοῦ, καὶ πανταχόθεν τὸν 


85 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. II. 86 


λόγον εὐθύνας, καὶ ζητῶν εἰχόνα τινὰ τοῦ τοσού- A dirigens aliquam tante rei similitudinem indaga- 


«ou πράγματος οὐχ ἔσχον ᾧτινι χρὴ τῶν χάτω τὴν 
θείαν φύσιν παραθαλεῖν. K3v γὰρ μικρά τις ὁμοίως 
εὑρεθ], φεύγει τὸ π)εῖον ἀφέν µε κάτω μετὰ τοῦ 
ὑποδείγματος. Ὀφθαλμόν τινα, καὶ πηγὴν, καὶ 
ποταρμὸν ὀννόησα, μὴ τῷ μὲν à Πατὴρ, τῇ δὲ 
ὁ Yi, τῷ δὲ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀναλόγως ἔχῃ. 
Ταῦτα γὰρ οὔτε χρόνος διέσιηχεν, οὔτε ἀλλήλων 
ἀπέῤῥηκται τῇ συνεχείᾷ, xal δοχεῖ πως τρισὶν ἰδι- 
τησι τέἐμνεσθἀι. Αλλ' ἔδειόα πρῶτον μὲν ῥύσιν 
τινὰ δεότητος Καραδέξασθαι στᾶσιν οὐκ ἔχουσαν * 
δεύτερον δὲ μὴ «b ἓν τῷ ἀβιθμῷ διὰ τῆς εἰχασίας 
εἰσάγηται,. Ὀφθαλρὸς γὰρ, καὶ vr ply, καὶ ποταμὸς 
Ev ἐστιν ἁἀβιθμῷ διαφόρως σχηµατιζόµενα. Πόλιν 
Έλιον ἐνεθνμήθην, xal ἀχτῖνα, xal φῶς. ᾽Αλλὰ x&v- 
ταῦθα δέος, πρῶτον μὲν μὴ σύνθεσί; τις ἐπινοῆτὰι 
της ἀσυνθέτου φύσεως, ὥσπερ ἡλίου, xal τῶν ἐν 
ἡλίῳ δεύτερον δὲ μὴ τὸν Πατέρα οὐσιώσωμεν, 
τἆλλα δὲ μὴ ὑποστήσωμεν, ἀλλὰ δννάµεις θεοῦ ποιῇ- 
σωμεν ἐνυπαρχούσας, οὐχ ὑφεστώσας. Οὔτε γὰρ 
ἀχτὶς, οὔτε φῶς ἄλλος Ίλιος, ἀλλ᾽ ἡλιακαί τινες 
ἁκόῤῥοιαι, καὶ ποιότητες οὐσιώδεις, xal ἅμα vb 
εἶναι, xal τὸ μὴ εἶναι, «ip. θεῷ δῶμεν ἐν τούτοις 
ὅσον ix τοῦ ὑποδείγματος, ὃ xai τῶν εἰρημένων 
ἁτοπώθερον. 


rem, nihil eorum qus infra sunt posita, invent, 
bui merito posset divina natura eémperári; licet 
enim aliquid ei in aliqua parte simile videatur, 
majori tamen ex parte dissimile ost, meque simul 
cum ipso exemplo deorsum irahit. Considerebam 
eculum (sic enim appello fontis caput) et fontem, 
et fluvium, cogitabamque num primo Pater, alteri 
Filius, tertio Spiritus proportione responderet. 
Quandoquidem hzc nec tempore distant, nec con- 
tinüuum ae mutuum  interse nexum dirimunt, et 
tribus quodammodo videntur distingui proprieta- 
tibus. Sed ille me timor incessit, primum ή6 
quenidam divinitatis flusum admitterem nullam tn 
se firmitatem continentem; deinde, ne unum nu- 
mero introducerem. Oculus enim et fluvius unum 
numero cum sint, figuram diversam retinent. Rur- 
&um cobDsiderávi solem, radium et Jucem. Verum 
οἱ hic obortus est metus, primum, ne, ut solis el 
eorum, que sunt in sole, sic incomposite illius 
Raiurs compositio esse aliqua videretur. Deinde 
pe Patris essentia constituta, Filium et Spiritune non 
&ubeisientes arbitraremur, sed Dei suspicaremui 
esse facultates , quas non subsisterent, sed inhaere- 
rant. Neque enim radius etlux est alius sol, sed 


a sole quidam veluti manantes rivi, et quedam illius -essentix qualitates. Prseterea verebar, ne, quod lis, 
qua dicta sunt, absurdius est, Deo per hoc exemplum simul et ense, et non esse tribueremus. 


διακεκρ θεο]ο]ία τοῦ 
Δύσσης ix τοῦ πρὸς Λδ.άδων «1όγου. 


Ὁμολογοῦντες 8ebv τὸν Πατέρα, Θεὸν τὸν Υἱὸν, 
Θεὸν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, πῶς οὐ λέγοµεν ερεῖς 
θεοὺς, ἀλλ’ ἕνα Θεόν; Κατὰ μὲν «bv πρόχειρον 
λόγον, ἵνα py πολυθεῖαν ἙΕλληνιχὴν εἰσαγάγωμεν; 
χατὰ δὲ τὸν χαριέστερο», ἐπεὶ τὸ θεοῦ ὄνομα kvsp- 
Υγείας ἑστὶ ζηλωτιχόν. Παρὰ γὰρ τὸ θέειν πανταχοῦ 
3) θεᾶσθαι πάντα, f| αἴθειν τὴν µοχθτρίαν Ίτυμολό- 
ἕπται. Καθὸ μὲν ἔχαστον πρόσωπον ἀπηρτισμένην 
ἔχει τὴν ποιαύτην ἑνέργειαν, ἀπηρτισμένον ἵξει 
πάντως xal τὸ ὅπλωτικὸν αὐτῆς ὄνομα, Χαὶ χυρίως 
ἕσται, χαὶ χληθείη θεός * χαθὸ δὲ µία χαὶ ἁπαράλ- 
λαχτος kv εοῖὶς εριοὶν ἡ εἰρημένη ἑνέργεια, µία xal 
4 θεότης, xai «Ig θεὸς ἓν εριοὶν ὑποστάσεσι. Καὶ 
φῶς Πέερος, xat Παῦλος, xal Ἰωάννης τρεῖς ὑπο- 
στάσεις ὄντες λέγονται καὶ ερεῖς ἄνθρωποι; Πρῶιτα 
μὲν καὶ οὗτοι καταχρηστικῶς τρεῖς ἄνθρωποι óvo- 
μάζονται. καὶ Τὰρ ἄνθρωπος, καὶ ἀνθρωπότης τὸ 
χαθόλου xal περιεχτιχὺν τῶν κατὰ µέρος σηµαί- 
νουσιν * ἔπειτα τὸ τοιοῦτόν ὄνομα φύστώς ἐστι 
δηλωτικόν. "Eni δὲ τῆς ἀκτίότσυ Τριάδος οὐκ ἔττιν 
εὑρεῖν ὄνομὰ δἠλοῦν τὴν φύσιν αὐτῆς. Καὶ διατἰ θεὺν 
λέγοντες ἔχαστον τῶν τριῶν, μὴ καὶ θεότητα λέ- 
γωμεν ἕκαστον αὐτῶν ; Διότι χαθάπερ ἄνθρωπος, 
xaX ἀνθρωπότης, sl χάὶ tb καθόλου σήμαίνουσιν 
ὁμοίως, ὅμως οὐχ ὁμοέως λέγονται xarà τῶν ὑπο- 
κειμένων, ὁ Σωχράτης Ύὰρ ἄνθρωπος μὲν ἂν ῥη- 
θείη, ἀνθρωπόξης δὲ οὐδαμῶς: οὕτω καὶ G:b7, χαὶ 
θεότης. θεὺς μὲν γὰρ ἑνεργοῦντα δηλοῖ, θεότης δὲ 


"Et: περὶ Παερὸς καὶ tos xal ἁγίου Iirsüpatoc 
μόνη | ἡἠνωμόνη la 


ἱνέργειαν. Οὐδὲν δὲ τῶν τριῶν Σγέρτεια, ἀλλὰ μᾶλ- 


Item de Patris, et Filii, et Spiritus sancto distincta 
simt et urita divinitatis tatione Gregorii Nysem 
pontificia ex orations contra Ablavium. 


Cum et Petrem Deum, et Filium Deum, et Spiri- 
tum eanctum Deum esse fateamur, cur von dici- 
mus tres deos, sed. unum Deum? Primum, ut quod 
jh promptu est, respondeamus, ne multiplicem 
deornm turbam a Greseis confictam | introducamus. 
Dende, si quid elegantius magisque reconditam 
dicendum est, quoniam nomen hoc, Deus, actionem 
significat ; a verbo enim θέειν deductum est, quod 
passim corrat; vel a verbo θεοῦσθαι, quod cernat 
omnia ; vel a verbo αἴθειν, quod improbitatem 
exurat ac perdat. Quemadmodum igitur unaqu.e- 
que persona talem actionem perfectam habet, sic 
nomen actionem illam significans obtinet, ut et sit 


p εί appelletur Deus. Rursus quemadmodum una 


atque incommutabilis in tribus est actio, sic etiam 
est una divinitas, et unus Deus in tribus personis. 
Atenim, inquies, Petrus, et Paulus, et Joannes, 
tres personse. cum sint, dicuntar etiam tres bomi. 
nes. Resporideo, ptimum nos et hic abuti hominis 
vocabolo, eum eos tres homines appellamus. Siqui- 
dem homo et. humanitas aniversum quiddam εἱρηί- 
flcant, qnod singularia complectatur. Deinde illud 
adjungo, nomen hoe rei nateram explicare. dn 
Trinitate vero, quz creata non est, nullum inveniri 
nomen, quod ejus naturam declaret. At cur, cem 
personas singulas appellemus Deum, non etiam 
earum singulas divimitatem appellamus? Quonism 
quemadmodum licethomo et homsnitas patiter de 
untversis dicentur, non tamen zque dicwatur de 


87 KU HYMIT ZIGABENI 88 
singulis : Socrates enim homo dici potest, bumani- Α λον ἐνεργοῦν ἕχαστον αὑτῶν. θεότητα δὲ Πατρὸς 


tas autem nequaquam petest; sic etiam Deus et 
divinitas babent. Deus enim agentem significat, 
divinitas autem actionem. Trium vero personarum 
nulla est, quze sit actio, sed agens potius est una- 


queque illarum. Dicimus tamen divinitatem Patris, et divinitatem 
ritus, sicut humanitatem Socratis, et essentiam, οἱ naturam, et οἱ quid 


Ejusdem ex oratione ad. Evagrium.  monacnum ae 
Divinitate. 

Quemadmodum inter cogitationem et mentem, et 
animum nulla divisio, autsectio potest inveniri, 
sic nulla iuter sanctum Spiritum, et Filium et 
Patrem seclio aut divisio cogitari potest. [ntelligi- 
bilium enim divinarumque rerum natura est indivi- 
aibilis. . 


Ez eadem oratione. 


Sicut in solis splendore radii naturali quodam 
babitu its conjuncti sunt ut dividi inter se nequeant, 
mee ab ipsa luce separsri,sed luminis gratiam 
. ad nos usque deferunt : sic Filius, et Spiritus san- 
etas, tanquam gemini Patris radii, et cum ipe» 
eonjuncti sunt Patre, et ad nos usque veritatis de- 
saittunt lumen. Bt quemadmodum ab ano aliquo 
aquarum fonte bina flamina decurrunt, et cum situ 
quidem fluenta dividant sua, unam tamen, et eam. 
dem humoris obtinent qualitatem, et peque disjun- 
guntur afonte, et inter se per ipsum conjuncti 
sunt, et propria tamen utrumque ratione defluit : 


λέγομεν, καὶ θεότητα Υἱοῦ, xai θεότητα ἁγίου 


Πνεύματος, ὡς 
xai οὐσίαν , xc 
οτάσεων. 


xai ἀνθρωπότητα Σωκράτους , 
φύσιν, καὶ el τι xotvby τῶν ὑπο- 


Filii, et divinitatem saneti Spi- 
aliud est personis commune. 


ToU αὐτοῦ ἐκ τοῦ AÓrov τοῦ πρὸς Εὐάγριον po- 
ναχὸν περὶ θεόεητος. 

ἝὭσπερ οὐχ ἔστι μεταξὺ ἐνθυμήσεως, καὶ vov, 
καὶ φυχῖς διαίρεσιν ἐπινοηθῆναί τινα xol τομὴν, 
οὕτως οὐδὲ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, xai τοῦ Υἱοῦ, καὶ 
φοῦ Πατρὸς àv µέσῳ τομὴν ἡ διαίρεσιν ἐπινοηθῇ- 
ναί ποτε, Τῶν γὰρ νοητῶν xal θείων ἁδιαίρετος ἡ 


Β φύσις. 


'Ex τοῦ αὐτοῦ .1όγου. 

Ὥσπερ αἱ τοῦ ἠλιαχοῦ φωτὸς ἀκτῖνες ἀμέριστον 
ἔχουσαι κατὰ φύσιν τὴν πρὸς ἄλληλα σχέσιν οὔτε 
«οῦ φωτὸς χωρίζονται, οὔτε ἀλλῄλων ἁποτέμνονται, 
χαὶ μέχρις ἡμῶν τὴν χάριν τοῦ φωτὸς ἀποστέλλουσιε» 
«by αὐτὸν τρόπον xal ὁ Ye, xai τὺ Πνεῦμα τὸ 
ἅγιον, ἡ δίδυμος τοῦ Πατρὸς ἀκτὶς, καὶ µέχρις ἡμῶν 
διαχονοῦσι τὸ φῶς τῆς ἀληθείας, xaY τῷ Πατρὶ 
συνήνωνται. Καὶ ὃν τρόπον ἀπό τινος ὑὁδάτων πηγῆς 
δύο ποταμοὶ ῥέουσι, xal τῇ μὲν θέσει διῄρηνται τὰ 
ῥεῖθρα, «hv δὲ τοῦ χυμοῦ ποιότητα μίαν καὶ τὴν 
αὐτὴν κέχτηνται, xal οὔτε τῆς πηγῆς ἀποτέμνονται, 
xai δι᾽ αὐτῆς ἀλλήλοις ἥνωνται, xàv ἰδιαζόντως Exa- 


codem modo et prima illa causa, nempe Pater, et C στος ῥεῖ: τὸν αὐτὸν ερόπον καὶ «b πρῶτον αἴτιον 


vits [006 duplicem quamdam Filii, et sancti Spiri- 
tus in nos grajiam emittit, nec ipse quidquam 66- 
sentis sus damni facit : nalla enim propter eo- 
rum ad nos perfectionem illius sequitur imminutio : 
et hi cum ad nog usque perveniant, non tamen a 
Patee separantur. 


dto: de Patre, et Filio, et Spiritu sancto distincta 
simul et. unita divinitatis ratio. S. Cyrilli expo- 
sitio fidei. 

Credimus in unum Deum Patrem, qui nec prin- 
eipium habet, nec genitus est, etsemper fuit Pater, 
mec postea id assecutus est. Neque enim (uit un- 
«uam, cum non esset, sed ex omni sternitate Pa- 
ter est. Neque prius factus est Filius, deinde Pa- 
eer qualisest in carporibus ordo, sed ex quo est, 
semper autem est, Pater et est et appellatur. 

Credimus et in unum Filium Genitori cogternum, 
qui nunquam ccpit esse, sed semper est, et cum 
Patre est. Ex quo eniin est. Pater, semper autem 
est, ex eo et Filius est, Hac enim tam nomina, 
quam ipez res ita copulantur inter se, ut separari 
non possint. Quod si Filius non semper fuit, sed 
fuit aliquando cum non esset, nec Pater fuit sem- 
per ; ex quo enim generavit, hoc habet nomen. Sin 
autem semper est Pater Deus (nefas enim est, tem - 
poris auctorem ipsi tempori. subjicere, et temporis 
spatio posteriorem pronuntiare generationem illam, 


6 Πατὶρ, f$ πηγἡ τῆς ζωής, δἰῤῥυτόν τινα τοῦ τε 
Y'loU xai τοῦ ἁγίου Πνεύματος εἰς ἡμᾶς ἀποστείλας 
χᾶριν, οὔτ) αὗτός τι πέπονθεν εἷς τὴν οὐσίαν βλα- 
Oct; - o0 γὰρ µείωσιν ὑπέστη τινὰ διὰ τὴν εἰς ἡμᾶς 
ἐχείνων ἄφιξιν *. xat οὗτοι μέχρις ἡμῶν προεχώρη- 


σαν, xai τοῦ Πατρὺς οὐδὲν Άττον ἀχώριστοι χαθ- 


εστήχασιν. 


τι περὶ Παερὸς καὶ Yloo καὶ ἁγίου Πνεύματος 


διαχεκριµέγη dua καὶ ἠνω 0soAoyía του 
ἁγίου KvplAAov ἔχθεσις πίστεως. 


Πιστεύομεν εἰς ἕνα θεὸὺν Πατέρα, ἄναρχον, xai 
ἀγέννητον, ἀεὶ ὄντα Πατέρα, οὐχ ὕστερον τοῦτο 
κτησάµενον. Οὐ γὰρ ἣν ὅτε οὐκ ἂν, ἀλλ) ἄνωθεν fjv 


D Πατήρ. Οὐδὲ γέγονε πρῶτον Yl, εἶτα Πατὴρ κατὰ 


τὴν τῶν σωμάτων ἀχολουθίαν, ἀλλ᾽ ἀφ᾽ οὗπέρ ἐστιν. 
"Au δέ ἐστι Πατὴρ, xal ἔστι xai χαλεῖται. 


Πιστεύοµεν καὶ εἰς ἕνα Υἱὸν συναῖδιον τῷ γεννή- 
σαντι, οὐχ ἀρχὴν τοῦ εἶναι λαδόντα, ἀλλ ἀεὶ ὄντα, 
xai σὺν Πατρὶ ὄντα. ᾿Αεὶ δὲ Πατὴρ, ἓξ ἐχείνου 
YU. ᾽Αχωρίστως γὰρ ἔχει ταῦτα πρὸς ἄλληλα τά 
πε ὀνόματα χαὶ τὰ πράγματα. Eli δὲ οὐχ ἀεὶ Υἱὸς, 
ἀλλ ἦν ὅτε οὐχ fjv, οὐδὲ ἀεὶ ὁ Πατἠρ. 'Aq' οὗ γὰρ 
ἐγέννησε, τοῦτο ἔχει τὸ ὄνομα. Et δὲ ἀεὶ Πατὴρ ὁ 
Θεός βλάσφημον yàp τῳόντι ὑπὸ χρόνους ποιῆσαι 
τὸν τῶν χρόνων ποιητὴν, xal χρονικοῦ διαστήµατος 
ἀποφῆναι δευτέραν τὴν ἄχρονον καὶ ὑπέρχρονον vív- 
νησιν * ἀεὶ ὁ Υἱὸς ix τοῦ Πατρὸς ἀῤῥήτως γεννηθεὶς, 


8 PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. II. 90 


μετὰ τοῦ Πατρὺς δὲ ἀεὶ ὧν, χαὶ σὺν τῷ Πατρὶ γνω- A 


ϱνόμενος. 


« "Ev ἀρχῃ, » φησὶν, € ἣν ὁ Λόγος, χαὶ ὁ Λόχος 
ὧν πρὸς τὸν θεὸν, καὶ θεὸς ἦν ὁ Λόγυς. Οὗτος iv 
ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν θεόν.» 'O δὲ ἐν ἀρχῇ ὧν πότε 
οὐχ ἦν; Οὔτε γὰρ εἶπεν, Ἐν ἀρχῇ ἐγένετο, ἀλλ", 
Ἐν ἀρχῇ ἣν. 'Εὰν Φφιλονειχήσωμεν τοῖς λοχισμοῖς 
ὑπερδῆναι τὸ ἦν, οὐ δυνησόµεθα ἐπέχεινα γενέσθαι 
τῆς ἀρχῆς. Πάντα δεύτερα τοῦ ἐν ἀρχῇ ὄντος, xai 
πρὸς τὸν θεὸν ὄντος, xal χρόνος, χαὶ αἰὼν, καὶ εἴ 
τι ἂν ἕτερον χρονιχὸν ἐπινοηθείη διάστηµα. Ei δὲ 
οὐκ ἀεὶ τῷ θεῷ xal Πατρὶ συνῆν ὁ Υἱὸς, ὕστερον 
δέ ποτε προσεγένετο, ἀνάγχη χρόνον χαὶ αἰῶνα IIa- 


que sine tempore est, et superat omne tempus), 
semper cst Filius. Ex Patre quidem ea ratione ge- 
nitus, que verbis explicari non potest, cum Patre 
semper est, etuna cum Patre cognoscitur. 

tIn principio, inquit, erat Verbum, οἱ Verbum 
erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Hoc erat 
in principio apud Deum **, » Quod. autem in prin» 
cipio est, quando non est? Neque enim dixit : ln 
principio factus est; sed : lu principio erat. Si ra- 
Lione couemur superare illud, erat : tunc esse non 
poterimus in principio. Omnia posteriora sunt illo, 
qui est in principio, et apud Deurn est, et tempus, 
et svum, et si quod cogitari potest temporis spa- 
tium. Quod si ΠΟΠ fuit semper cum Deo et Patre 


τρὶ καὶ Υἱῷ µεσιτεύειν. El δὲ τοῦτο δοίη τις, εὗρε- B Filius, sed postea factus est, necessarium erit, ut 


θήσεται τὸ ποίηµα τοῦ ποιητοῦ προὐπάρχον. 
ε Ἠάντα γὰρ, ν φησὶν ὁ Εὐαγγελιστῆς, « διὰ τοῦ 
Υἱοῦ ἐγένετο, χαὶ χωρὶς αὐτοῦ γέγονεν οὐδὲ Ev. » 
"Ev δὲ τῶν πάντων καὶ ὁ αἰὼν, f| ὁ χρόνος. Καὶ ὁ 
µαχάριος δὲ Παῦλος, « "Em" ἑσχάτων δὲ τῶν ἡμε- 
ρῶν, » φησὶν, « ἐλάλησεν ἡμῖν àv Υἱῷ, ὃν ἔθηχε 
κληρονάμον πάντων, δι’ οὗ xal τοὺς αἰῶνας Exofn- 
σεν. » El δὲ τοῦ Υἱοῦ ol αἰῶνες ποιήματα, οὐ προῦ- 
πάρχουσι τοῦ ποιῄσαντος, Αἰώνων δὲ ub προῦπαρ- 
χόντων, εὔδηλον ὡς οὐδὲ ὁ χρόνος, ὃν ἡμέραι τε χαὶ 
νύχτες ποιοῦσι χαὶ μετροῦσιν. Ἡμέρας δὲ xol 
νύχτας ἡ τοῦ φωτὸς ἀνατολὴ xal δύσις ἐργάξεται. 
Τὸ δὲ qux μετὰ τὸν οὐρανὸν, xal τὴν γῆν, xal τὸν 
ἀέρα ἐγένετο. Ταῦτα δὲ πάντα, xal τὰ iv τού- 
τοις ὁ Gib; Λόγος εὐδοχίᾳ τοῦ Πατρὸς ἑδημιούρ- 
Υησε. 

T&v χρόνων τοίνυν, xal τῶν αἰώνων μετὰ τῶν 
ἄλλων ἁπάντων ὑπὸ τοῦ Λόγου ποιηθέντων, οὐδὲν 
ἂν εἴη μεταξὺ Πατρὸς xal Υἱοῦ, ἀλλ ἀεὶ μὲν Πα- 
τὴρ 6 θιὸς, ἀεὶ δὲ ὁ Υἱὸς σὺν Πατρί. Aib xai à Εὓ- 
αγγελιστὴς Bod, « Ἐν ἀρχῇ ἣν ὁ Λόγος. » Καὶ ὁ 
ἀπόστολος Παῦλός φησιν, « Ὡς ὢν ἀπαύγασμα τῆς 

δόξης, χαὶ χαρακτὴρ τῆς ὑποστάσεως * » xoi ἑτέ- 

pol, « Ὃς àv μορφῇ 8«00. ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγ- 
μὲν ἠγήσατο τὸ εἶναι (ca θεῷ. » Καὶ οὔτε ἐχεῖνος 
sb v, οὔτε οὗτος τὸ bv, ἢ ὑπάρχων ἐᾷ, ἐπειδὴ τὸν 

ét ὄντα χηρύττουσιν, οὗ χάριν xal µετ ὀλίγα ὁ 

Εὐαγγελιστὴς, € Zo fv, » qnot, « xat ἡ ζωὴ fjv 


tempus et z:vum aut aliquod spatium inter Pa- 
trem et Filium intercedat. At si id concesseris, ea 
quie facta sunt, effectore priora esse reperientur : 
« Omnia eniin,» inquit Evangelista,« per Filium facta 
snnt, et sine ipso ne unum quidem factum est **. » 
Unum auiem ex omnibus est s vum et tempus. Et 
beatus Apostolus : «Novissimis, inquit, diebus locutus 
est nobis in Filio, quem constituit heredem omnium, 
per quem fecit et s:»cula **. » Quare οἱ secula 
sunt opera Filii, non sunt ante effectorem suum. 
Quod si ssecula non sunt ante, ne. tempus quidem 
illud, quod dies et noctes  efficinnt atque metiun- 
tur. Nam dies et noctes lucis exortu occasuque 
fiunt. Lux vero post coelum et terram et aera fa- 
cta est ; quse quidem omnia Deus Verbum voluntate 
Patris fabricatus est. 


Quamobrem cum tempora et sz»cula cum τοῖς 
quis omnibus rebus:a Dea Verbo facta sunt, nihil 
erit medium inter Patrem et Filium ; sed semper 
Deus Pater, et. semper cum Patre Filius. Itaque : 
ε In principio, clamat Evangelista*!, erat Ver- 
burg.» Et Paulus apostolus : « Qui cum sit, inquit, 
splendor gloriz, et figura substantie **. Et alibi : 
«Qui cum in forma, inquit, Dei esset, non rapi- 
nam arbitratus est, esse se qualem Deo **.» Voces 
ille : Erat, sit, esset, illum semper esse decla. 
rant. Quocirca paulo post ait Evangelista : «Vita e- 
rat, et. vita erat lux hominum ". » Et rursum : 


5 gà; τῶν ἀνθρώπων * » καὶ αὖθις, «Ἡν τὸ φῶς τὸ ) « Erat lux vera, qui illuminat omnem hominem 


ἀληθινὸν, ὃ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἑρχόμενον εἰς 
τὸν χόσµον. » Καὶ πάλιν, € Ὁ) μονογενὴς Υἱὸς, ὁ 
ὃν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρός » καὶ &v τῇ ᾿Επιστολῇ, 
* "Oc fv, » φησὶν, « ἀπ᾿ ἀρχῆς. » Οὕτω θεολογεῖν 
ὑπὸ τοῦ θείου Πνεύματος τὸν μονογενῆ τοῦ θεοῦ 
Λόγον ἐδιδάχθησαν οἱ ἀπ᾿ ἀρχῆς αὐτόπται, xal 
ὑπηρέται τοῦ Λόγου Υενόµενοι. Ad οὗ συνηρίθ- 
µησαν τῇ χτίσει τὸν χτίσαντα’ οὗ συνέταξαν τὸν 
τοιητὴν τοῖς ποιηµασιν * οὐδαμοῦ χτίσµα τὸ γνήσιον 
τοῦ θεοῦ προσηγόρευσαν γέννημα’ οὑδαμοῦ «τὸ ἐγέ- 
νετο » συνέζευξαν τῇ θεότητι. ᾽Αλλ’ οὗτος μὲν, « Ἐν 


5 Hebr. !, 9. 
us Joan HL 8. 


* Joan. 1, 9. '* Ibid, 5. 
iv, 4. "* Ibid. 9. 


" Joan. 1, 1 


venientem in mundum. » Et rursum : «Unigeni- 
tus Filius qui est in sinu Patris **. » Et in Episto- 
lis: «Qui erat, » inquit, « ab initio **.» Ita de unige- 
nito Dei Verbo philosophari a divino Spiritu edocti 
sunt illi, qui ab initio Verbi fuerunt inspectores 
et ministri. Quapropter non in eorum, quse creata 
sunt numero, creatorem ipsorum, nec in eorum 
numero, qua facta sunt, ipsorum effectorem con- 
stituerunt, nec germanum Dei Filium ullo modo 
creatum appellaverunt. Nec voces illas : Factum 
est cum divinitate coniunxerunt. Sed has: « In 
** Joan. 


^ Hebr.:1, δ. "Philip. u, 6. 


9i EUTHYMII ZIGABENI 


82 


principio erat Verbum. » Et ias: « Qei. cum A ápyf fjv à Λόγος, » ob, Ἐν ἄρχ] ἐγένετο ὁ Λόγος - 


esset splendor glorie, et figura substantiz *', » 
nen autem has: « Qui cum in forma Dei esset 55, » 
et alibi : «Qui est imago Dei invisibilis 2. » 
Non dixit: Qui [actus est imago Dei invisibilis, 
sed, qui est. 


Atque ita Divinitatis rationi passim conjunctum 
est illud : erat, et illud cum sit, et illud : cum esset, 


et illud, est. Quia etiam ipse Deus cum magno Mo- - 


se loquens ita se appellavit ; « Ego, » inquiens, 
€ sum qui sum **, » Et rursum : « Hsec,» inquit, 
« dices filiis Israel : Qui est, misit me ad vos **. » 
πο autem esse Filii verba concedunt etiam 
impietatis exsecrande propugnatores , qui Pa- 
trem quidem inseparabilem statount, sed me- 
dium inter Patrem et res creatas Filium locant, 
eumque patriarchis et prophetis apparuisse et 
locutum esse dicunt, Sed ipse Deus Verbum per 
Jeremiam verbis id nos perspicue docet, cum ait : 
«In diebus illis et in tempore illo feriam domui 
lerael et domuiJuda testamentum novum, nona 
secundum testamentum, quod tuli patribus eorum 
ja die, qua apprehendi manum eorum, ut educo- 
rem eos de terra /Egypti **. » Qusramus igitur, 
quis testamentum nobis hoc novum dederit. Nonne 
constat id nobis Dominum Christam attulisse ? 
]pse enim in sanctis Evangeliis clamat : «Dictum 


ἐχεῖνος 6h, « Ὡς ὢν ἀπαύγασμα τῆς δόξης, xoi 
yopaxshp τῆς ὑποστάσεως' » καὶ πάλιν, « "Oc àv 
μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὗ μορφὴ θεοῦ γενόμενος, 
ἀλλ' ὑπάρχων ἓν μορφῇ θεοῦ.ν Καὶ ἑτέρωθι, « "0; 
ἐστιν εἰχὼν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου. 2 Οὐκ εἶπεν, "Oc 
ἐγένετο εἰχὼν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου, ἀλλ', Ὃς 
ἐστιν. 

Οὕτω πάνταχοῦ τῇ θεολογίᾳ συνέζευχται τὸ ἂν, 
xai τὸ ὧν, xal τὸ ὑπάρχων, xal τὸ ἔστιν. Οὕτως 
ἑαυτὸν χαὶ τῷ μεγάλῳ Μωῦσῇῃ διαλεγόµενος: προσ- 
Ὡηγόρευσεν, « Ἐγώ εἰμι ὁ v. » Καὶ πἁλιν, « Τάδε 
Eget; τοῖς υἱοῖς Ἱσραήλ * « ὉὉ ὢνάπέσταλχέ µεπρὺς 
ὑμᾶς.» "Ότι 6& τοῦ Υἱοῦ ταῦτα τὰ ῥήματα µαρ- 
πυροῦσι μὲν xal αὐτοὶ τῆς βλασφημίας οἱ πρόµα- 
you ἀχώρητον μὲν τὸν Πατέρα λέγοντες, µεσίτην δὲ 
τοῦ Πατρὸς xai τῆς χτίσεως τὸν Υἱὸν ἁποκαλοῦντες, 
xai φάσχοντες αὐτὸν τοῖς πατριάρχαις τε χαὶ τοῖς 
προφήταις ὀφθῆνάί τε xal διαλεχθΏναι. Σαφῶς δὲ 
ἡμᾶς αὐτὸς 6 θεὸς Λόγος διδάσχει διὰ Ἱερεμίου 
τοῦ προφῄήτου λέγων, « Ἐν ταῖς ἡμέραις ixs(vatc, 
xaX ἐν τῷ χαιρῷ ἐχείνῳ διαθήσοµαι τῷ oli Ἱσραὴλ 
xa τῷ οἴχῳ Ἰούδα Διαθήχην καινὴν, οὐ χατὰ τὴν 
διαθήχην ἣν διεθέµην τοῖς πατράσιν αὐτῶν iv 
ἡμέρᾳ ἐπιλαδομένου µου τῆς χειρὸς αὐτῶν ἔξαγα- 
γεῖν αὐτοὺς kx γῆς Αἰγύπτου. » Ζητήσωμεν τοίνυν 
είς τὴν καινὴν ἡμῖν Διαθήχην' ἢ δῆλον ἅπασιν ὡς 
ὁ Δεσπότης Χριατὸς ταύτης doti χορηγός ; Αὐτὺς 
γὰρ iv τοῖς ἱεροῖς Εὐαγγελίοις Bod: « Ἐῤῥέθη 


est antiquis : Non occides. JÉgo sutem dico vobis: ( τοῖς ἀρχαίοις, O0 φονεύσεις. ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, 


Omnis qui temere irascitur fratri euo, reus erit 
- judicii. Dictum est antiquis : Non pejerabis. Ego 
autem dico vobis: Ne juretis omnino **, » Ft 
alia horum simila przscribit, his utens |ver- 
bis : « Dictum est antiquis, » id ego autem hoc 
dico : sic autem impero, non ut latas jam leges 
evertam et abrogem, sed ut eas stabiliam atque 
confirmem, et qua ratione observandz sint, docfam. 
Novum ergo testamentum tribuit nobis Dominus 
Christus; qui autem hoc tribuit, is vetus etiam 
dedit Israeli post ejus liberationem ex «ἄβγριο, 
Qui vero illud dedit, et populum ab JEgyptlaca 
servitute liberavit, ipse nimirum Mosem ad Pharao- 
nem misit, ipse dixit: « Hac dices filiis Israel : 


Πᾶς ὁ ὀργιζόμενος τῷ ἁδελφῷ αὐτοῦ cb ἔνοχος 
ἔσται τῇ χρίσει. Ἐῤῥέθη τοῖς ἀρχαίοις, Οὑχ ἔπιορ-. 
κῄσεις, ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, μὴ ὀμόσαι ὅλως. » Καὶ 
τἄλλα δὲ ὁμοίως τίθησιν, ὅτι ἑῤῥέθη μὲν τόδε, 
ἐγὼ δὲ τοῦτο τοιῶσδε νομοθετῶ, οὐχ ἀνατρέπων τὸν 
κείµενον νόµον, ἁλλ᾽ ἀκριδεστέραν τὴν νουθεσίαν 
ποιῶν, xal τῆς φυλακῆς τὸν τρόπον. διδάσχων. Tiv 
νέαν τοίνυν ἡμῖν Διαθήχην ὁ Δεσπότῃ; δέδωχε Ἆρι- 
στός. Ὁ 6b ταύτην παρεσχηχὡς, xal τὴν παλαιὰν 
μετὰ τὴν τῆς Αἰγύπτου ἁπαλλαγὴν δέδωχε τῷ 
Ἱσραήλ. Ὁ δεδωκὼς δὲ ἐχείνην, xal τῆς Αἰγυπτια- 
xfj; ἀπαλλάξας δουλείας, αὐτὸς ἀπέστειλε δηλονότι 
fpe Φαραὼ τὸν Μωῦσέα * αὐτὸς εἶπε, « Τάδε Eget; 
τοῖς υἱοῖς Ἱσραὴλ, 'O ὢν ἀπέσταλχέ µε πρὸς ὑμᾶς.» 


Qui est, misit me ad vos. » Hoc autem et alibi 4έγθ- D Τοῦτο δὲ xai ὁτέρωθι Ἱερεμίας ὁ προφήτης σαφὲς 


mias planum [facit : «Hic, » inquiens, «Deus 
noster, et non comparabitur alter cum eo. Inve- 
nit omnem viam scientie, et dedit illam Jacob 
puero suo, et Israeli dilecto suo. Post hzc in terra 
visus est, et cum hominibus conversatus **. » 


Ab eo quod posterius est incipientes, prophett- 
cum sensum investigabimus. Ecquis ille, qui in 
terra visus est, et cum hominibus est versatus? 
Deus profecto Verbum, αἱ omnibus mente qui- 
dem praeditis patet, qui naturam nostram assumpsit, 


ποιεῖ. εΟὗτος yàp,» qnolo, «6 θεὸς ἡμῶν, οὐ λοχι- 
σθήσεται ἕτερος πρὺς αὐτόν. Ἐξεῦρε πᾶσαν ὁδὺν 
ἐπιστήμης, Χαὶ ἔδωχεν αὐτὴν Ἰακὼδ τῷ παιδι 
αὐτοῦ, xai Ἱσραὴλ τῷ ἠγαπημένῳ ὑπ' αὐτοῦ. 
Μετὰ ταῦτα ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, xol τοῖς ἀνθρώποις 
συνανεστράφη.) | 

Κάτωθεν τοίνυν ἀρξάμενοι τὴν προφητιχὴν ἕννοι- 
αν ἐρευνήσωμεν. Τίς ὁ ἐπὶ τῆς γῆς ὀφθεὶς, xal 
εοῖς ἀνθρώποις συναναστραφείς ; Εὔδηλον πᾶσιν, 
ὡς οἶμαι, τοῖς Ύε νοῦν ἔχουσιν ὁ θεὺς Λέγος, 
τὴν ἡμετέραν φύσιν ἀναλαδὼν, ὁ μὴ ἁρπαγμὸν 


* Hebr. 1, 5, "* Philip. 11, 6. 35 Col, 1, 15. ** Exod. ui, 4. ** Ibid. 15. *' Jer. xxxi, $1. ** Μα, 


v, 12. * Bar. ul, 90-38. 


93 PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. 1I. 91 
Ἀγησάμενος τὸ εἶναι ἴσα-θεῷ, ἀλλ ἑαυτὸν κενώ- À «nec rapinam arbitratus est esse se. :equalem Deo, 


σας, xai μορφὴν δούλον λαδών. Οὗτος «τοίνυν 
τὴν ὁδὺν τῆς ἑἐπιστήμης ἴδωχεν ᾿Ἰακὼθ τῷ παιδὶ 
αὑτοῦ, xal Ἱσραἡλ τῷ ἠγαπημένῳ ὑπ αὑτοῦρ 
bv παλαιὸν διαγορεύσας ἐν τῇ ἐρήμῳ διὰ Μωῦσέως 
νόµον. Ὁ δὲ ἐχεῖνον δεδωκὼς τὸν νόµον τῷ Μωῦσῇ 
διαλεγόµενος ἔφη' «Τάδε ἑρεῖς τοῖς υἱοῖς Ἱσραὴλ, 
Ὅ iv ἀπέστιλχέ µε πρὸς ópd;. » Διὸ xal ὁ προ- 
gi? ἐδόα' « Οὗτος ὁ θεὺς ἡμῶν * οὐ λογισθήσεται 
ἕτερος πρὸς αὐτὸν, » μαρτυρῶν αὐτῷ οὐ τὸ ἔλατ- 
τον, ἀλλὰ 1b ἀσύγχριτον.. Ορᾶτε πῶς ἔοιχε τοῖς 
εὐαγγελιχοῖς διδάγµασι τὰ προφητικἁ κηρύγματα ; 
Μωῦσῆς χηρύττει τὸ Qv, μᾶλλον δὲ αὐτὸς ὁ θεὸς 
Αόγος περὶ αὐτοῦ λέγει τὸ (v. Ἡροστίθησι δὲ xai 
τὸ ὑπάρχων ταντὸν δυνάµενον τῷ ὤν. Λέχει χαὶ τὸ 
ἔστιν ἰσοδυναμοῦν &xslvot; κατὰ τὴν ἔννοιαν. Ὡσαύ- 
τως 06: xal Ἰωάννης ὁ θεολόγος πολλαχοῦ τὸ ὧν τῇ 
τῶν Εὑὐαγγελίων ἑνσπείρει πραγµατείᾳ. Καὶ αὐτὸ 
Uk τὸ προοίµιον ταύταις ταῖς φωναῖς ἀγλαῖζει οὐχ 
ἅπαξ, οὐδὲ δὶς, οὐδὲ τρὶς, ἀλλά πολλάχις ἀνακηρύτ- 
των τὸ ἦν. « "Ev ἀρχῦ yàp, φησὶν, ἦν. Καὶ ὁ Λό- 
γος fjv πρὺς τὸν θεὸν, xal Geb, ἂν ὁ Λόγος. » 
Π.στεύομεν καὶ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅχιον τὸ 
εὐθλς, τὸ ἡγεμονιχὸν, sb ἀγαθὸν, τὸ παράχλητον, τὸ ix 
Θεοῦ κροελθὸν, οὐ γεννηθέν’ εἷς γὰρ μονογενής οὔτε 
μὴν χτισθἐν. Οὐδαμοῦ γὰρ εὑρίσχομεν àv τῇ θείγ 
Γραφῇ τῇ κτίσει συναριθμµούμενον, ἀλλὰ Πατρὶ καὶ 
Υἱῷ συνταττόµενον, Ἐχπορευόμενον δὲ αὐτὸ kx τοῦ 
Πατρὺὸς ἠκούσαμεν, χαὶ οὗ πολυπραγμονοῦμεν πῶς 


sed seipsum ezinanivit, formam servi accipiens. » 
Hic ntique viam scienti: demonstravit Jacob puero 
suo, et Israeli dilecto suo, dum antiquam per 
Mosem in solitudine legem tulit. At ?llam qui tulit, 
idem Mosi loquens : « Hec, » inquit, « dices fi- 
liis Israel : Qui est, misit me ad vos. » Proinde sic 
eliam clamabat propheta : « Hic Deus noster, et 
non comparabitur alter cum illo. » Quibus verbis 
eum esse talem testatur, non qui minor sit, 
sed cui nullus comparetur. Cernitis , quomodo 
evangelicie doctrine congruant prophetica testi- 
monia ? Moses prsdicat : ε Qui est.» Imo vero ip- 
se Deus Verbum de se ipso dicit : Qui est. Paulus 
sa»pe dicit illud : ὤν, nempe qui est. Addit etiam 
illud : ὑπάρχω», quod idem valet. Dicit etiam il- 
lud : ἔστι, quod superioribus vocibus equalem vim 
habet, Easdem voces Joannes ille Theologus cum 
spargit alque disseminat ia tota Kvangeliorum hi- 
storia, tum ipsum procmium illis potissimum 
illustrat. Neque enim semel, aut bis, aut ter, eed 
Sspius prosuntisot illad : erat, « In principio, » 
inquiens, « erat Verbum, et Verbum erat apud 
Deum, et Deus erat Verbum, hoc erat in princi» 
pio apud Deum. » Credimus et in Spiritum sanctum 
Wem rectum, principem, bonum, consolatorem, ex 
Deo prucedentem, non genitum : unus enim est 
Unigenitus. Non creatum, nusquam enim in divi- 
na Scriptura invenimus, eum in rerum creatarum 


ἐκπορεύεται, ἀλλὰ cvípyouev τοῖς πεθεῖσιν fyslv ϱ numero positum, sed ordine cure Patre et Filio 


ὅροις ὑπὸ τῶν θεολόγων xat µαχαρίων ἀνδρῶν. 


constitutum. Audivimus item illum a Patre proce- 


dere. Quomodo autem procedat, curiosius vestigando non laboramus. Sed intra terminos nobig 


theologis, et beatis virl» przscriptos acquiescimus. 
Ἐδιδάχθημεν γὰρ xol ὑπ αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος 
ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τῆς Τριάδος συμκληριστικὺν τὸ 
Πνεῦμα τὸ ἅγιον. « Πορευθέντες qàp,» φησὴ, « µα- 
θπεεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βακτίζοντες αὐτοὺς εἰς 
τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς xal τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ioo 
Πνεύματος. » Té Πατρὶ xoi Yl συναριθμούμε» 
voy τῆς Χτίσεως ἁπάσης ἐστὶν ὑπέρτερον * διὸ xat 
ὁ µαχάριος Παῦλος μετὰ Πατρὺς αὐτὸ xoi Υἱοῦ 
χηρύτνων διατελεῖ. « Ἡ χάρις γὰρ, φησὶ, τοῦ 
Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, χαὶ fj ἀγάπη τοῦ θεοῦ 
xi Πατρὸς, καὶ fj Χοινωνία τοῦ ἁγίου Πνεύ- 
Wat μετὰ πάντων ὑμῶν) » χαὶ πάλιν, € Διαι- 
βίσις δὲ χαρισµάτων εἰσὶ, τὸ αὑτὸ δὲ Πνεῦμα: xal 


διαιρέσεις διαχονιῶν εἶσιν, ὁ δὲ αὐτὸς Κύριος * χαὶ | 


δειρέσεις  ἐνεργημάτων εἰσὶν, ὁ δὲ αὐτός ἐστι 
θὼς, ὁ ἑνεργῶν τὰ πάντα ἐν πᾶσι. ν Κηρύττων δὲ 
εὐτοῦ τὴν ἐξουσίαν ἐδδα, « Πάντα δὲ ταῦτα bvcp- 
Ti τὸ ἓν χαὶ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα, δια.ροῦν ἑχάστῳ lola 
χοθὼς βούλεται.» O0 γὰρ κακῶς χελεύεται, ἀλλὰ χα- 
Mug βούλεται τοῖς πιστεύουσι διανέµει τὰ δώρα. 
à' αὐτοῦ γὰρ τῶν ἁμαρτημάτων τὴν ἁπαλλαγὴν 
ἱλάδομεν' δι αὐτοῦ τῆς ἐλευθερίας ευγχάνοµεν’ 
k' αὐτοῦ τοῦ τῆς υἱοθεσίας χαρίσµατος ἀπολαύομεν, 
« 05 γὰρ ἑλάδομεν Πνεῦμα δουλείας, » φηῃσὶν ὁ Παῦ- 


€ Matth. Σαν, 19. *t Il Cor. 1Σ11, 47. 


D rursum : « Divisiones , inquit, 


Quin etiam ab ipso Servatore nostro Jesu 
Christo didicimus, a sancto Spiritu Trinitatem ex- 
pleri. «Euntos, inquit, docete omnes gentes, bapti- 
zantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus san- 
cti *. » Qui cum Patre et Filio connumeratur, is uti» 
que rebus creatis omnibus antecessit. Quamobrem 
Paulus etiam in eo constanter manet, ut Spiritum 
ipsum cum Patre et Filio simul pronuntiet. « Gra- 
tia, inquit, Domini nostri Jesu Christi, et commu- 
nicat;o sancti Spiritus cum omnibus vobis **.» Et 
graliarum sunt, 
idem auiem Spiritus ; et divisiones ministratio« 
num suat, idetn autem Dominus ; et divisiones 
operationum sunt, idem autem Deus, qui operatur 
ombia in omnibus.» Ejus vero essentiam declarans 
clamabat : «Hiec autem operatur unus et idem Spl- 
ritus, dividens singulis peculiariter, prout volt.» 
Non enim ut jussus est, sed ut vult, credentibus 
dona distribuit. Nam per ipsum veniam peccalo- 
rum accepimus ; per ipsum libertatem assecuti 
sumus ; per ipsum adepti sumus gratiam adoptionis 
« Non enim accepimus, inquit Paulus , spiritum 
servitutis iterum in timorem ;sed accepimus Spi- 
ritum adoptionis filiorum, ia quo clamamus : Abba, 


95 EUTHYMII ZIGABENI 96 
Pater *".» Et: Spiritus, inquit, viue liberavit me a lege A λος πάλιν, « εἰς φόδον, ἀλλ ἑλάδομεν Πνεῦμα υἱο- 


peccati et mortis **.» Et alibi : «Dominus autem est 
Spiritus, ubi autem Spiritus Domini, ibi libertas. 
Jam qui alios liberos re.idit, ipse non servit **. » 
Quomodo enim conservis dedisset, quod ipse non 
habet, quod assequi nequit, quo frui cupit ille 
quidem, sed non potest? Qui libertatem credenti- 
bus elargitur, et servientes liberos efficit, is. pro- 
fecto non servit, sed dominatur, et jure domina- 
tus, quos vult, libertate donat. Quamobrem et bea- 
tus Paulus: «Hzc, inquit, omnia operatur unus at- 
que idem Spiritus, dividens unicuique peculiariter, 
uti vult **. » Idcirco et propheta in Veteri Testamento 
potestatem ipsius significans clamabat : « Dominus 
misit me, et Spiritus ejus "'.» Et Deus Judzos ac- 


θεσίας, ἐν ᾧ χράζοµεν, 'A668 6 Πατήρ.) Kat ἆλλα- 
χοῦ. «'O γὰρ νόμος τοῦ Πνεύματος τῆς ζωῆς Ίλευ- 
θέρωσέ µε ἀπὸ τοῦ νόµου τῆς ἁμαρτίας, xai τοῦ 
θανάτου’ » xai ἑτέρωθεν' « Ὁ δὲ Κύριος τὸ Πνεῦμά 
ἐστιν. Οὗ δὲ τὸ Πνεῦμα Κυρίου, ἐχεῖ ἐλευθερία. » 
Τὸ δὲ τοὺς ἄλλους ἐλευθεροῦν o0 δουλεύει. Πῶς γὰρ 
ἂν τοῖς ὁμοδούλοις µεταδοίη οὗ μὴ μετέχει, οὗ τυχεῖν 
οὐχ ἰσχύει, οὗ ἀπολαῦσαι βούλεται μὲν ὡς εἰχὸς, οὐ 
δυνάται δέ; El δὲ µεταδίδωσι τοῖς πιστεύουσιν ἐλευθε- 
plac, xat ἐλενθεροῖ τοὺς δουλεύοντας, οὐ δουλεύει δη- 
ληνότι, ἀλλά δεσπόζει, xaX δεσποτικῶς τὴν ἐλευθερίαν 
οἷς ἐθέλει χαρίζεται. Διὸ xal ὁ µαχάριος ἔφη Παῦ- 
λος ὅτι « Ταῦτα πάντα ἐνεργεῖ τὸ ἓν xal τὸ αὐτὸ 
Πνεῦμα, διαιροῦν ἑχάστῳ ἰδίᾳ, χαθὼς βούλεται. » 


cusans :«Fecistis, inquit, cousilium, sed non secun- P Au καὶ ὁ προφήτης ἐν τῇ Παλαιᾷ τὴν ἑξουσίαν αὖὐ - 


dum we, etfeedera, sed non per Spiritum meum :» 
in quo socium imperü Spiritum sanctum esse  de- 
clarat. Et alio loco : « Cur ego, inquit, vobiscum 
sum ? Et Spiritus neus constitit in medio vestri ? 
Αἱ Job effectorem ipsum et principem, non autem 
ministrum, aut factum credens : « Spiritus, ínquit, 
divinus fecit me,et flatus Omnipotentis edocet me?*.» 
Quod si humanam naturam fabricatus est, eam- 
dem, quam Pater et Filius, essentiam habet. Nam 
cum hominem faceret Deus : «Faciamus, inquit, ho- 
minem ad imaginem et similitudinem nostram 11ο) 
Quorum autem una est imago, eorum profecto 
una est etiam essentia. 


εἶπεν 6 Gee, « Ποιήσωμεν ἄνθρωπον xas' εἰχόνα 


τούτων δηλονότι χαὶ ἡ οὐσία µία. 


τοῦ χηρύττων ἐδόα * εΚύριος ἀπέσταλχέ µε, χαὶ τὸ 
Ἠνεῦμα αὐτοῦ. » Καὶ ὁ θεὺς τοῖς Ἰουδαίοις ἐγχα- 
λῶν, « Ἐποιήσατε, » orsi, « βουλὴν, χαὶ οὐ[δι ἐμοῦ, 
xai συνθήχας, xal οὗ διὰ τοῦ Πνεύματός µου, » 
χοινωνὸν τῆς δεσποτείας δειχνὺς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, 
καὶ ἑτέρωθεν' « Διότι ἐγὼ, » φησὶν, «εἰμὶ μεθ) 
ὑμῶν, καὶ τὸ Πνεῦμά µου ἐφέστηχεν ἓν μέἐσφ ὁμῶν. s 
Καὶ ὁ ἸΙὼδ δὲ, δημιουργὸν αὐτὺ xal δεσποτικ»ν 
πιστεύων, à) οὐχ ὁπουργιχὸν, « Οὐ γὰρ ποίηµα 
Πνεῦμα θεῖον, » quoi, « τὸ ποιῆσάν µε, πνοὴ δὲ 
Παντοχράτορος fj διδάσχουσά µε.) El δὲ τὴν ἆνθρω- 
πείαν ἑἐδημιούργησε φύσιν, τὴν αὐτὴν οὐσίαν ἔχει 
Πατρὶ xoi Υἱῷ. Ἐν γὰρ τῇ τοῦ ἀνθρώπου ποιῄσει 
ἡμετέραν χαὶ χαθ) ὁμοίωσιν. » "Qv δὲ ἡ εἰχὼν µία, 


Hem de Patre, et Filio, εἰ Spiritu sancto. distincta C "Ec περὶ Παερὸς καὶ Υἱου καὶ ἁ]ίου Πνεύματος 


simul et unita divinitatis ratio. Sancti Maximi. 


Uuus Deus, unius Filii Pater : et Spiritus unius 
sancti fons, unitas minime confusa, et minime di- 
visa Trinitas. Mens sine principio, solius solus per 
essentiam Verbi principio carentis Genitor. Et so- 
lius aeternz vite Spiritus sancti fons. 

Ejusdem. 

Unus Deus, quoniam una divinitas simpler, et 
sine principio, et partitionis et divisionis expers. 
Kt tota Trinitas eadem, unitas tota secundum essen- 
tiam eadem. Et Trinitas tota. secundum personas 
eadem. Pater, et Filius, et Spiritus sanctus ipsa 
Divinitas est. Et in Patre, et Filio, et Spiritu sancto 


διακεκριμένη xal ἡἠνωμέγη θεο.]ογία τοῦ ἁγίου 

Μαξίμου. 

Εἷς θεὺς, ἑνὸς Υἱοῦ Πατὴρ, xoi Πνεύματος ἑνὸς 
ἁγίου πηγή. Μονὰς ἀσύγχυτος, xai Τριὰς ἁδιαίρε- 
νος. Νοὺῦς ἄναρχος, μόνου μόνος, οὐσιωδῶς, ἀνάρχου 
Λόγου γεννήτωρ, xai µόνης ἀἁϊδίου ζωῆς Πνεύματος 
ἁγίου πηγἠ. 

Τοῦ αὑτοῦ. 

Εἷς θεὺς, ὅτι µία θεότης ἄναρχος, xai ἁπλῃ, xal 
ὑπερούσιος, xal ἁμερῆς, xai ἁδιαίρετος. Ἡ αὑτῆ 
μονὰς xa Τριάς, "Όλη μονὰς ἡ αὐτῃ , xal ὅλη 
Τριάς fj αὐτή. Μονὰς ὅλη κατὰ τὴν οὐσίαν fj αὐτὴ, 
καὶ Ἱριὰς ὅλη χατὰ τὰς ὑποστάσει ἡ αὐτῃ. 
Πατὴρ, χαὶ Yl, xai ἅχιον Ἠνεῦμα di θεότης. 


est ipsa Divinitas. Tota in toto Patre ipsa est; et D Καὶ ἐν Πατρὶ, xo. Yi, χαὶ ἁγίῳ Πνεύματι 5 


totus in ipsa tota Pater est. Et tota intoto Filio 
est ipsa ; et totus in ipsa tota Filius est. Et tota 
in toto Spiritu sancto est ipsa. Et totus in ipsa 
tota est Spiritus sanctus. Non enim ex parte Divi- 
nitas est in Patre, nec Pater ex parte Deus est. 
Neque ex parte in Filio Divinitas est; nec Filius 
ex parte Deus est. Neque ex parte in Spiritu sancto 
Divinitas est; nec Spiritus sanctus ex. parte Deus 
eat, Nam neque Divinitas secari potest ; neque Pater 
aut Filius, aut Spiritus sanctus Deus est imper- 


*! Rom. vin, 15. 


*! Rom. vii, 9. 
XXXI), 4. 


"! Gen. 1, 26. 


θεότης. Όλη ἐν ὅλῳ τῷ Πατρὶ fj αὐτὴ, xo ὅλος 
ἐν ὅλῃ τῇ αὑτῃ ὁ Πατήρ. Καὶ ὅλη ἐν ὅλῳ τῷ 
Υἱῷ f αὑτή. Καὶ ὅλος ἐν ὅλη τῇ αὑτῇ ὁ Υἱός. Καὶ ὅλη ἓν 
ὅλῳ τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ fj αὐτὴ, καὶ ὅλον tv αὐτῇ 
ὅλῃ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Οὐ γὰρ ix µέρους ἡ θεόύτης 
ἐν τῷ Πατρὶ, fj ix µέρους θεὸς ὁ Πατήρ' οὔτε 
ix µέρους Ev τῷ Yl fj θεότης, f) ἐκ µέρους θεὺς 
ὁ Υἱός - οὔτε x µέρους ἓν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι fj θεό- 
της, f] Ex µέρους θεὺς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Οὔτε 
γὰρ uepioth dj θεότης, οὔτε ἀτελῆὴς θεὸς ὁ Πατῆρ 


* JI Cor. i1, 17... 7* I Cor. xi, 11. ?! Isa, αν, 16. 1 Job. 


91 PANOPLIA DOGMATICA -— TIT. II. 98 
$6 YUc f «5 Πνεῦμα «b ἅγιον, ἁλλ᾽ δληβστὶν ἡ αὐτὴ A fectus. Sed tota est. ipsa, 'et perfecta, perfecte, 


φελεία τελείως àv τελείῳ τῷ Πατρὶ, xa ὅλη τελεία 
φελείως ἐν τελείῳ τῷ Yl ἡ αὐτὴ, xal ὅλη τελεία 
«salo; ἡ αὐτὴ Ev τελείῳ τῷ ἁγίῳ ΗΠνεύματι. "Όλος 
yàp ἐν Guy τῷ Yi xai τῷ Πνεύματι τελείως ἑστὶν 
ὁ Πατήρ ' xaX ὅλος bv ὅλῳ τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Πνευ- 
ματι τελείως ἐστὶν ὁ Υἳός. Καὶ ὅλον ἓν ὅλῳ τῷ Πατρὶ 
xai τῷ Υἱῷ τελείως ἐστὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Μία 
γὰρ xai 4 αὑτὴ οὐσία xal δύναμις xal .ἐνέργεια 
Πατρ)»ς, xai Ylou, xai ἁγίου Πνεύματος, οὐχ ὄντος 
οὐδενὰς vou ἑτέρου χωρὶς, ἢ νορυµένου. 
Τοῦ αὐτοῦ. 

"Ev ἐστι τὺ ὑπάρχον xal ὐπερούσιον ἀγαθὸν, 1 
&yía τρισυπόστατος μονὰς, Πατὴρ, xai Υἱὸς, xal 
ἅγιον Πνεῦμα. τριῶν ἀπείρων ἄπειρος συμφνῖα, 
«óv τε τοῦ εἶναι, xal πῶς, xal τί, xal ποῖ elvat 
λόγον πάµπαν τοῖς οὖσιν ἄδατον ἔχουσα. Πᾶσαν 
γὰρ διαφεύγει νόησιν τῶν νοούντων, τῆς κατὰ φύσιν 
οὐδαμῶς κχρυφίας ἑνδότητος ἑξιοῦσα, xal πάσης 
πασῶν Ὑνώσεων ἀπείρως ὑπερεχτείνεται γνώσεως. 


Τοῦ αὐτοῦ. 

Ἱίαν εἰδέναι χρὴ θεότητος φύσιν xal δύναμιν’ 
Έγουν ἕνα θεὸν, iv Πατρὶ, καὶ Yl, xol ἁγίῳ 
Ἠνεύματι θεωρούμεγον’ ola δὴ µόνον ἀναίτιον νοῦν 
οὐσιωδῶς ὑφεστῶτα” μόνου xat' οὐσίαν ὑφεστῶτος 
ἀνάρχου Λόγου Ὑεννήτορα. χαὶ µόνης αἱδίου ξωῆς 
οὐσιωδῶς ὑφεστώσης Πνεύματος ἁγίου πηγἡν’ ἐν 
βονάδι Τριάδα, καὶ kv Τριάδι µονάδα. οὐκ ἄλλην 
kv ἄλλῃ. Οὐ γὰρ ὡς ἐν οὐσίᾳ τῇ µονάδι συµδιθηχός 
ἔστιν à Τριὰς, fj τὸ ἔμπαλιν ἓν Τριάδι pováz* ἄποιος 
q&p' οὐδ' ὡς ἄλλην xal ἄλλην. OO. γὰρ ἑτερότητι 
ς«ὐύσεως τῆς τριάδος ἡ μονὰς διενήνοχεν ' ἁπλῆ τε 
παὶ µία Φφύσις τυγχάνουσιν οὐδ ὡς ἄλλην παρ 
ἄλλην. Οὐ γὰρ ὑφέσει δυνάµεως διαχέχριται τῆς 
Μονάδος ἡ Τριὰς, Ἡ «nc Τριάδος ἡ μονᾶὰς, ἡ ὡς χοι» 
νόν τι χαὶ ytvuxby, xal ἐπινοίᾳ póvp θεωρητὸν 
τῶν ὑπ᾿ αὐτὸ μεριχῶν παρήλλακται τῆς τριάδος 

à μονὰς, οὐασία χνρίως αὐθύπαρχτος οὖσα, χαὶ 

ὀύνεμις ὄντως αὐτοσθενής' οὐδ' ὡς 60. ἄλλης ἄλλην, 

οὐ yàp μεσιτεύεται σχέσει τὸ ταυτὸν πάντη xat ἄσχε- 
τον, ὡς πρὸς αἴτιον αἰτιατόν * οὐδ' ὡς ἐξ ἄλλης 
ἄλην, Οὐ γὰρ χατὰ παραγωγὴν, !| προαγωγὴν 


in perfecto Patre. Et tota est ipsa, εἰ perfecta, 
perfecte, perfecto in Filio ; et tota perfectaque, 
et perfecte, est ipsa perfecto in Spiritu sancto. 
Nam totus in toto Filio, et Spiritu sancto perfecte 
est Pater. Et totus in toto Patre, et Spiritu sancto 
perfecte est Filius. Et totus in toto Patre, et 
Filio perfecte est Spiritus sanctus. Quandoqui- 
dem: una eademque essentia, et potentia, et actio 
est Pater, et Filius, et Spiritus sanctus, cum nullus 
eorum ab altero separatus aut sit, aul cogitetur. 


. Ejusdem. 

Unum est, quod principium et essentiam exsu- 
perat, bonum, sancta trium personarum unitas, 
Pater, Filius, et Spiritus sanctus. Trium in&ni- 
torum infinita conjunctio, quz: quomodo sit, aut 
quid sit, aut qualis sit, nulla prorsus res creata 
potest percipere. Omnem enim intelligentium vin- 
cit intelligentiam, et a recondita atque intima 
natura sua non egrediens, omnem omnium cogni- 
tionum notitiam superat. 


Ejusdem. 

Unam nosse oportet Diviuitatis naturam et vim, 
nempe Deum unum, qui in Patre, et Filio, et Spi- 
ritu sancto spectetur, utpote,sola sine causa mens, 
que per essentiam subsistit. Et unius per essen- 
tiam subsistentis principioque carentis Verbi Geni- 
torest: οἱ solius est aetern:xe vitae per essentiam 
subsistentis Spiritus sancti fons. In unitate Tri- 
nitas, et unitas in Trinitate. Non una tamen in altera 
sic est, ut vel in unitate Trinitas, tanquam in essen- 
tia accidens sit : vel contra in Trinitate unitas. 
Est enim expers qualitatis. Neque ut alia atque alia, 
siquidem naturg diversitate non differt a Trinitate 
unitas, cum simplex sit atque una natura, Neque 
ut una sub allers. Nam potentiaB submissione 
distincta non est ab unitate Trinitas, aot unitas a 
Trinitate, nec, ut commune aliquod, aut genus 
universum, et quod sola cogitatione comprehen- 
datur, distat a partibus formisque suls, ita differt 
a Trinitate unitas, cum sit essentia proprie per se, 
et potentia per se vere pollens. Neque ut una per 
alteram. Nullo enim habitu medio copulatur, tan- 


ix μονάδος τριὰς, ἀγέννητος ὑπάρχουσα, xat αὖ- p quam causa cum eo cnjus est causa, id, quod om- 


τέχφαντος, ἀλλὰ τὴν αὐτὴν ὡς ἁληθῶς µονάδα, xal 
τριάδα xal λεγομένην, xai νοουµένην, τὸ μὲν τῷ 
xev! οὐσίαν λόγῳ, τὸ δὲ τῷ καθ) ὕπαρξιν τρόπῳφ’ 
nv µονάδα τὴν αὐτὴν, μὴ μεμερισμένην ταῖς ὑπο- 
σιάσεσι’ καὶ ὅλην Τριάδα τὴν αὐτὴν, τῇ μονάδι μὴ 
θυγχεχυμµένην, ἵνα μὴ τῷ μερισμῷ τὸ πολύθεον, 
ἡ τῇ συγχύσει τὸ ἄθεον εἰσχομίζωνται. 


nino idem est, atque habitu caret. Neque ut una 
ex altera; non enim per accessionem przcessio- 
nemque Trinitasest ab unitate, cum sit ingenita 
et per se exsistat. Sed ut quie eadem revera uni- 
tas et Trinitas dicitur, et intelligitur. Unitas qui- 
dem ratione essentie, Trinitas απίθιι modo, quo 
exsistit. Tota unitas eadem distincta personis. Et 


(eia Trinitas eadem non unitate confusa. Ne vel divisione introducatur deorum multitudo, vel confu- 


sione Divinitas evertatur. 
Tov αὐτοῦ. 

Μόνη ἁπλῆ καὶ µονοειδῆς, xal ἀνενδεὴς, xai 
ἄτρεκτος ἡ δημιουργιχκὴ τῶν ὅλων οὐσία τῆς ἁγίας 
Τριάδος. Πᾶσα δὲ χτίσις σὐνθετός ἐστιν ἐξ οὐσίας 
παὶ συµθεθηχότος, xal ἐπιδεῆς ἀεὶ τῆς θείας προ- 


Ejusdem. 

Sola simplex, et uniformis, et nullius egens, et 
immutabilis est effectrix illa rerum omnium san- 
ctz Trinitatis essentia. Omnes autem res procreatus 
essentia constant, et accidentibus, et divina sem- 


99 EUTHYMII ZIGABENI 


190 


per indigent providentia, quippe que non sunt a A vofac, ὡς οὐκ ἐλευθέρα τροκῆς. Xph οὖν μήτε 


mutationibus libere. Nec accidens igitur de Deo nee 
qualitatem oportet dicere. Βτοε enim in res compo- 
sitas et mutabiles cadunt, At omnia que Deus 
habet, habet natura, nec illi inherent ut. adjuncta 
et acquisita. In simplici et infinita Trinitatis essen- 
lia nec babitus, nec aptitudines quzras, ne illam, 
uti res procreatas compositam esse comminiscaris. 


Fjusdem. 

Ex iis, quz sunt, eorum causam auctoremque 
cognoscimiis. Ex ipsorum autem differentia disci- 
mus exsistentem in eo, qui est, sapientiam Filium. 
Ex naturali vero eorumdem motu exsistentem in eo, 
qui est, vitam, potestatem illam, unde res vitam 
hauriunt, nempe Spiritum sanctum, intelligimus. 


Ejusdem ez interpretatione precationis Dominica. 


Nomen Dei et Patris per essentiam subsistens 
est unigenitus Filius, Et regnum Dei et Patris per 
essentiam subsistens est Spiritus sanctus. Quod 
enim hoc loco Matthzeus regnum dicit, alius evange- 
lista alibi Spiritum sanctum appellavit : «Adveniat, 
inquiens, Spiritus sanctas, et nos expurget. » Ne- 
que enim Pater habet adjectivug nomen. Nec re- 
gnum in ipso tanquam dignitatem aliquam attribu- 
tam cogitamus. Nunquam ením esse cepit, ut 
etiam Pater, aut Rex esse posset incipere. Sed 
eum semper sit, semper etiam est Pater οἱ Πες. 
Nec initium habuit omnino, ut vel! esset, vel Pater 
et Rex esset. Quod si semper ita est, ut semper 
et Pater sit et Rex, semper utique et Filius, et 
Spiritus sanctus per essentiam cum Patre simul 
exsistunt, cum et ex ipso sint, etin jpso natura- 
liter, et supra causam et rationem, non autem per 
causam post ipsum sint. Habitus enim, qui habet 
hane vim, ut ressimul] ostendatur, non concedit, 
ut ea, quorum est habitus, mutuo considerentur. 


Ejusdem. 

Si Verbum procreationem rerum antecedit, nec 
fuit, nec est, nec erit Verbo quidquam  antiquiug. 
Λι Verbum nec sine mente est, nec expers vibe, 
sed et mentem, et vitam habet, mentem quidem 
generantem, εἰ per essentiam exsistentem Patrem, 
vitam autem per essentiam exsistentem Spiritum 
sanctum. 


Jiem de Patre, et Filio, et Spiritu sancto  distineta 
simul atque. unita Divinitatis ratio. Damasceni. 
Cap. 8. 

"Credimus igitur in unum Deum, principium 
wnum, principio carentem, increatum, ingenitum, 
interitus ac mortis nescium, xternum, immensum, 
áncircumscriptum, nullis terminis definitum, in(- 
mite potentie, simplex, incompositum, incorpo- 
reum, 4 fluxu, passione, omuique mutatione et 
alteratione liberum, invisibilem, omnis bonitatis 
Sc justitie fontem, Jucem intellectualem et inac- 
490641, potentiam nulla mensura comprehensam, 
«namque sola voluntas sua. metiatur ( potest enim 
«quidquid vult), rerum omnium conditricem, tam 


συμδεδηχὸς ἐπὶ θεοῦ λέγειν, μήτε ποιότητα. Toy 
συνθέτων γὰρ ταῦτα χεὶ τρεπτῶν. Πάντα δὲ ὅσα ἔχει 
ὁ θεὸς, φύσει ἔχει, xol οὐχ ἑπίχτητα. Mh ECee; 
xai ἐπιτηδειότητας δητίσῃς ἐπὶ τῆς ἁπλῆς καὶ 
ἀπείρου οὐσίας τῆς ἁγίας Τριάδος, ἵνα μὴ σύνθετον 
αὐτὴν δογµατίσῃς, ὥσπερ τὰ κτίσματα. 


Τοῦ αὐτοῦ. 

Ἐκ τῶν ὄντων τῶν ὄντων γινώσχομµεν αἴτιον, 
καὶ ix τῆς διαφορᾶς τῶν ὄντων τὴν ἑνυπόστατον 
τοῦ ὄντος ὃ:δασχόµεθα σοφίαν, τὸν Υἱὸν, καὶ ἐχ 
τῆς τῶν ὄντων φυσιχῆς χινῄσεως τὴν ἐνυπόστατον 
τοῦ ὄντος µανθάνομεν ζωλν, thv τῶν ὄντων ζωοποι- 
by δύναμιν, τὸ Ἠνεῦμα τὸ ἅγιον. 

Tov αὐτοῦ ἐκ τῆς ἑρμηγείας τοῦ Πάτερ ἡμῶν. 

ὄνομα τοῦ θεοῦ καὶ Πατρὶλς οὐσιωδῶς ὑφεστώς 
ἐστιν ὁ μονογενῆς Χϊός χαὶ βασιλεία τοῦ θεοῦ καὶ 
Πατρὸς οὑὐσιωδῶς ἔστιν ὑφεστῶσα τὸ Πνεῦμα τὸ 
ἅγιον, *O γὰρ ἐνταῦθα Ματθαῖός φησι βασιλεία, 
ἀλλαχοῦ τῶν εὐαγγελιατῶν ἕτερος Πνεῦμα ἅγιον 
χέχληχε φάσχων, ε Ἑλθέτω σου τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον 
xat χαθαρισάτω ἡμᾶς.» O0. γὰρ ἐπίκτητον 6 Πατὴρ 
ἔχει τὸ ὄνομα, οὔτε μὴν ὡς ἀξίαν ἐπιθεωρουμένην 
αὑτῷ νουῦμεν thv βασιλείαν. Οὐκ ἦρχται γὰρ τοῦ 
εἶναι, ἵνα καὶ τοῦ εἶναι Πατὴρ $ βασιλεὺς ἄρξητ.ι, 
ἁλλ᾽ ἀεὶ ὧν, ἀεὶ καὶ Πατήρ ἐστι, xal βασιλεύς’ μήτε 
τοῦ εἶναι, μήτε τοῦ Πατὲρ καὶ βασιλεὺς εἶναι τὸ 
παράπαν Ἱργμένος. Εἰ δὲ ἀεὶ Qv, ἀεὶ καὶ Πατήρ 
ἐστι, xal βααιλεὺς, às ἄρα χαὶ ὁ Υἱὸς, καὶ τὸ 
ἅγιον Πνεῦμα οὐσιωδῶς τῷ Πατρὶ συνυφεστήχασ.ν 
46 αὐτοῦ τε ὄντα, καὶ ἐν αὑτῷ φυσικῶς ὑπὲρ αἰτίαν 
χαὶ λόγον, ἁλλ᾽ οὗ μετ) αὐτὸν Ἠενόμενα δι αἰτίαν 
ὕστερον. Ἡ γὰρσχέσις συνενδΣίξεως χἐχτηταιδύναμιν, 
τὰ ὧν ἔστι τε xal λέγεται σχέσις psv! ἄλληλα μὴ 
συγχωροῦσα θεωρεῖσθαι. 

- To, αὑεοῦ. 

El Λόγος προχαθηγεῖται τῆς iov ὄντων γενέσεως, 
οὖτα ἣν, οὔτε ἐστίν' οὔτε ἔσται τοῦ Λόγου λόγος 
ἀνώτερος. Λόγος δέ ἐστιν οὐκ ἄνους, f] ζωῆς ἅμοιρος, 
ἁλλ᾽ ἔννους, χαὶ ζῶν, ὡς γεννῶντα νοῦν ἔχων οὐσιω- 
δῶς ὑφεστῶτα τὸν Πατέρα, χαὶ ζωὴν ὑφεστῶσαν οὐ- 
σιωδῶς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. 


"Ett περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἀγέουν Πνεύματος 
διακδκριµέχη dpa xal ἡνωμένη θεολογία. Του 
Δαμασκηγοῦ. KspdA. η. 

Πιστεύοµεν ταιγαροῦν εἰς ἕνα θεὸν, µίαν ἀρχὴν, 
ἄναρχον , ἄχτιστον , ἀγέννητον, ἀνόλεθρόν τε καὶ 
ἀθάνατον, αἰώννον, ἄπειρον, ἀπερίγραπτον, ἁπερι- 
όριστον, ἀπειροδύναμον, ἁπλοῦν, ἀσύνθετον, ἀσώμαν 
τον, ἄῤῥευστον , ἁπαθη, ἄτρεπτον, ἀναλλοίωτον, 
ἁόρατον , πηγἣν ἀγαθότητος xai δικαιοσύνης , tà; 
νοερὸν, ἁπρόσιτον δύναμιν,οὐδενὶ µέτρῳ γνωριζο- 
µένην, μόνῳ τῷ οἰχείῳ βουλήματι μετρουμένην’ 
πάντα γὰρ ὅσα θέλει, δύναται ' πάντων χτιαµάτων 
ὁρατῶν τε xal ἀοράτων ποιητιχὴν, πάντων συν- 
εχτικην xal συντηρητιχὴν, πάντων προνοητιχὴν, 


101 


PANOPLIA DOGMATICA, — TIT. II. 


102 


πάντων χρατοῦσαν, xal ἄρχουσαν, xai βααιλεύουσαν, Α visibilium, quam invisibilium efleetricem ; omuium 


ἀτελευτήαρν χαὶ ἀθανάτῳ βασιλείᾳ, μηδὲν ἑναντίου 
ἔχουσαν, πάντα πληροῦσαν , ὑπ οὑδενὸς περιεχοµέ- 
νην ' αὐτὴν δὲ μᾶλλον περιέχουσαν τὰ σύμπαντα, 
καὶ συνἐχουσαν, χαὶ προέχουσαν ' ἀχράντως ταῖς 
ὅλαις οὐὗσίαις ἐπιδατεύουσαν, χαὶ πάντων ἐπέχεινα, 
καὶ πάσης οὐσίας ἑξῃρημένην, ὡς ὑπερούσιον, xal 
ὑπὲρ τὰ πάντα οὖσαν, ὑπέρθεον, ὑπεράγαθον, ὑπερ- 
πλλρη ' τὰς ὅλας ἀρχὰς xal τάξεις ἀφορίζουσαν, 
xai πάσης ἀρχῆς χαὶ τάξεως ὑπεριδρυμένην, ὑπὲρ 
οὐσίαν, xal ζωὴν, xal λόγον, καὶ ἔννοιαν * αὐτοφῶς, 
αὐτοαγαθότητα, αὐτοζωὴν, αὐτοουσίαν, ὡς μὴ παρ 
ἑτέρου εὺ εἶναι ἔχουσαν, ἤτοι τῶν ὅσα ἐστίν * αὐτὴν 
δὲ πηγὴν οὖσαν τοῦ εἶναι τοῖς οὖσι ' τοῖς ζῶσι, τῆς 
ζωης * τοῖς λόχου µετέχουσι, τοῦ λόγου, τοῖς πᾶσι 
πάντων ἀγαθώῶν αἰτίαν ' πάντα εἰδνῖαν πρὶν γενέ- 
Gia αὐτῶν; µίαν οὐσίαν, µίαν θεότητα, µίαν δύ- 
ναµιν, μίαν θέλησιν, μίαν ἐνέρχειαν, µίαν ἀρχὴν, 
μίαν ἐξουσίαν, µίαν χυριότητα, µίαν βασιλείαν, àv 
τρισὶ τελείαις ὑποστάσεσι γνωριξομένην τε xal προσ- 
χυνουμένην μιᾷ προσχνυνήσεε, πιστευομένην τες xal 
λατρευοµένην ὑπὸ πάσης λογιχῆς κτίσεως, ἀσυγχύ- 


εως ἠνωμέναις xa ἁδιαστάτως διαιρουµέναις * ὃ 


xai παράδοξον. Εἰς Πατέρα καὶ ὙΥἱὸν καὶ ἅγιον 
wipe, εἰς ἃ καὶ βεδαπτίσµεθα. Οὕτω γὰρ 
ὁ Κύριος τοῖς ἁποστόλοις βαπτίζειν ἐνετείλατο - 
Βαπτίζοντες αὐτοὺς, φάσχων, εἰς só ὄνομα τοῦ 
Πατρὸς, xal toU χιοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου ΙΠνεύ- 
. µατος. 


conservatricem, omnibus providentem, omnia con- 
pentem ao regentem, perpetaumque ac immortale 
regnum in omnia obtinentem ; nihil contrarium 
habentem, omnia implentem, a nulla re compre- 
hensam, imo vero ipsam universa complectentem 
et continentem ac prsehabentem, substantias omnes 
sine pollutione penetrantem, ultra res omnes et 
essentias longe — provectiorem, ut qu: super- 
substantialis est, omnibusque entibus sublimior ; 
divinitate, bonitate, plenitudine superiorem ; prin- 
fipatus omnes atque ordines statuentem, super 
omnem principatum alque ordinem positum ; es- 
sentia, vita, sermone, et cogitatu altiorem ; quz lux 
ipsa est, bonitas ipsa, ipsamet vita, ipsamet essen- 


B tia ; utpote quz nec esse suym, nec quidquam eo : 


rum qui est, ab alio habeat; verum ipsa iis quae 
sunt, essentiae ; illis qux» vivunt, vitz; et illis quas 
ralione utubptur, rationis fons exsistat : bonorum 
emnium cunctis parentem, intuentem omnia prius- 
quam fiant; unam substantiam, unam divinitatem, 
unam virtulem, unam voluntaten, unam operatio: 
Dem, unum principatum, unapa potestatem, unam 
dominationem, unum regnum ; ut tamen in tribus 
perfectis personis noscatur, et. adoratione una ad- 
ογείως, credaturque, et colatur ab omni rationali 
creatura; quippe quod ille citra permistionem el 
confusionem unite sint, et sine distantia ( quod 
cogitationem Qmnem superat) discretz : in Pa- 


wem et Filium et Spiritum sanctum, in quorum etiam nomine baptizati sumus, — Sic enim Dominus 
apostolis baptizare jussit : Baptizantes eos, inquit, in nomine Patris et Filii et Spirüus sancti *. 
El, ἕνα Πατέρα, τὴν πάντων ἀρχὴν xat alviav* C Quid de Patre credendum. Quid de Filio. — In 


οὐκ Éx τινος γεννηθέντα * ἀναίτιον δὲ xal ἀγέννητον 
μόνον ὑπάρχοντα * πάντων μὲν ποιητήν » ἑνὸς δὲ 
μόνου Ἡατέρα φύσει τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ αὐτοῦ, 
Κυρίου δὲ, xal Θεοῦ, καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ 
Χριστοῦ, xal προθολέα τοῦ — mavaylou Πνεύμα- 
τος. Kal εἰς ἕνα Υἱὸν τοῦ θεοῦ, τὸν μονογενῆ , τὸν 
Κύριν ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν ' τὸν ἐχ τοῦ Πατρὸς 
εννηθέντα πρὸ πάντων τῶν αἰώνων ' φῶς ἐκ φωτὸς, 
θεὺν ἀληθινὸν Ex Θεοῦ ἀληθινοῦ. γεννηθέντα, οὐ 
ποιηθέντα, ὁμοούσιον τῷ µΠατρὶ, δι οὗ τὰ πάντα 
ἐγένετο * ὃν πρὺ πάντων αἰώνων λέγοντες, Oslxvu - 
μεν ὅτι ἄχρονος xai ἄναρχος αὐτοῦ ἡ γέννησις * οὗ 
Ἱὰρ ix τοῦ pb ὄντος εἰς τὸ εἶναι παρῄχθη ὁ Υἱὸς 


unum Patrem (credimus) principium omnium et 
causam, ex nullo genitum, qui solus causs et ge- 
nerationis expers esi : omnium quidem condito- 
rem ; caterum unius duntaxat natura Patrein 
unigeniti Filii sui Domini nostri Jesu Christi, san- 
etissimique Spiritus productorem. Et in unum Fi- 
lium Dei unigenitum Dominum nostrum, ex Patre 
natum ante omnia secula ; lumen de lumine, Deum 
verum de Deo vero; genitum, non factum, con- 
substantialem Patri, per quem omnia facta sunt. 
Quem cum ante omnia szcula dicimus, ipsius ge- 
nerationem, nec tempus, nec initium pati ostendi- 
mus. Non enim Dei Filius ex nihilo in ortum pro- 


τοῦ θεοῦ, τὸ ἀπαύγασμα τῆς δόξης, ὁ yapaxtho τῆς D ductus est; ille, inquam, gloriz splendor, paternz 


τῦ Πατρὺς ὑποστάσεως, 1j ζῶσα σοφία, xai δύνα- 
µις, ὁ Λόγος ὁ ἑνυπόστατος, f) οὐσιώδης καὶ τελεία, 
αὶ ζῶσα εἰχὼν τοῦ ἀοράτου Θεοῦ. ἀλλ às iy 
ὧν τῷ. Πατρὶ, χαὶ iv αὐτῷ, ἀῑδίως xal ἀνάρχως 
ἐξ αὐτοῦ γεγεννηµένος. Οὐ γὰρ ἂν ποτε ὁ Πατ]ρ, 
ὅτε οὐχ Tfjv ὁ ὙΥἱός ' ἀλλ ἅμα Ἡατὴρ, ἅμα Υἱὸς, ὁ 
ὶξ αὐτοῦ γεγεννηµένος * Πατὴρ γὰρ ἑκτὸς Υἱοῦ oüx 
dy «ληθείη. El δὲ ἣν μὴ ἔχων Υὸν, οὐχ fjv Πατήρ’ 
xal εἰ μετὰ ταῦτα ἔαχεν Ylàv, μετὰ ταῦτα ἐγένετο 
Πατὴρ, μὴ ὢν πρὸ τούτου Πατὴρ, xai ἑτράπη ix 
τοῦ μὴ εἶναι Πατὴρ εἰς τὸ γενέσθαι Πατὴρ * ὅπερ 
τάσης βλασφημίας ἱστὶ χαλεπώτερον. ᾿Αδύνατον 
qào τὸν Θεὸὺν εἰπεῖν, ἔρημον τῆς φυσιχῆς Τονι- 
* Matth. xxv, 19. * Hebr. 1, 2. 2 HL Cor. 1, 21. 


figura substantie *, viva sapientia, et virtus *, sub- 
sistens Verbum, substantialis ipsa, perfecta, atque 
vivens imago Dei * invisibilis, sed sempér cum Pa- 
tre, et in Patre erat, sempiterne et absque ullo initic 
ex ipso genitus. Neque enim Pater unquam fuit, 
quando Filius non esset : verum simul Pater, simul 
Filius, qui ex ipso genitus est. Neque enim Pater 
vocari possit, qui Filio careat. Nam si Filio aliquan- 
do caruit, Pater certe non erat. Et si postea Fi- 
lium babuit; postea quoque factus est Pater, cum ante 
Pater non esset, atque — ex eo quod Pater non 
erat, mutatug est, eoque progressus ut Pater esset: 
id quod omni blasphemia gravius foret. — Nefas 


* Coloss. 1, 15. 


103 


EUTHYMU ZIGABENI 


104 


enim est dicere, Deum fecunditate naturali caruisse. A µότητος. Ἡ δὲ γονιµότης, τὸ ἐξ αὑτοῦ, fiyovv ix 


Fecunditas porro in hoc posita est, ut quis ex se- 
ipso, id est ex propria substantia, prolem natura 
similem sui edat. 

Generationis diving a creatione discrimina. — 
Proinde cum de Filii generatione agitur, tempus 
intercessisse dicere impium est; — aut Filii exsi- 
stentiam Patre posteriorem constituere. — Ex ipso 
enim, hoc est ex Patris natura, esse profitemur 
Filii generationem. Ac nisi Filium a principio si- 
mul cum Patre a quo genitus est , fuisse conceda- 
mus , Paterna substantie mutationem inducemus : 
quoniam, cum Pater non esset, posthac evasit 
Pater. Res enim create, etsi postmodum condit» 
sunt, non tamen ex Dei substantia exstiterunt ; 


τῆς ἰδίας οὐσίας, ὅμοιον χατὰ φύσιν γεννᾷν. 


Ἐπὶ μὲν οὖν τῆς τοῦ Υἱοῦ γεννήσεως ἁἀσεθὲς 
λέγειν χρόνον μεσιτεῦσαι, χαὶ μετὰ τὸν Πατέρα τὴν 
τοῦ Υἱοῦ γενέσθαι Ὁπαρξιν. Ἐξ αὐτοῦ γὰρ, Ίγουν 
τῆς τοῦ Πατρὸς φύσεως, φαμὲν τὴν τοῦ Υἱοῦ vév- 
νησιν. Καὶ εἰ μὴ ἐξ ἀρχῆς δῶμεν τὸν Υἱὸν συνυπάρ- 
χειν τῷ Πατρὶ ἐξ αὐτοῦ γεγεννηµένον, τροπὴν τῆς 
τοῦ Πατρὸς ὑποστάσεως παρεισάγοµεν ' ὅτι μὴ ὢν 
Πατὴρ ὕστερον ἐγένετο Πατήρ ' ἡ yàp χτίσις, εἰ 
καὶ μετὰ ταῦτα Ὑέγονεν, ἀλλ᾽ οὐχ kx τῆς τοῦ θεοῦ 
οὐσίας' Ex δὲ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι βουλήσει 
xaX δυνάμει αὐτοῦ παρῄΊχθη, χαὶ οὐχ ἅπτεται τροπὴ 


sed ipsius voluntate et potentia fuerunt producte B τῆς τοῦ Θεοῦ φύσεως. Εέννησις μὲν γάρ ἔστι τὸ Ex 


ut essent. Nec propterea in Dei naturam cadit 
yautatio : etenim generatio quidem in loc consi- 
stit, ut ex gignentis substantia proles ejusdem 
cum gignente substantize producatur : at creatio et 
effectio hoc tantum requirit, ut extra, el non ex 
creantis aut efficientis substantia flat illud quod 
sentiam dissimile sit. 

Quamobrem in Deo, qui solus a pérpessione 
omni, alteratione ac mutatione liber est, semper- 
que eodem modo se habet, tum generatio, tum 
creatio, passionis expers est. — Nam cur nec pa- 
tibilis, nec fluxz:e nature sit; quippe simplex 
est, nec compositus : certe nee passionem nec 
flusum, vel in. generando, vel in creando subire 
potest, nec cujusquam opem atque adjumen- 
(um desiderat. At generatio quidem initium non 
habet sempiternaque est, ut qus nature sit 
OpUS , exque ipsius substantia prodeat ; ne alioqui 
ille qui gignit, mutationem subeat, ac preterea 
ne Deus prior sit, Deusque posterior, neve acces- 
sionem recipiat : creatio autem in Deo, cum sit 
voluntatis opus , Deo profecto cozterna non est. 
Haud enim natura comparatum est, ut quod ex 
nihilo producitur, eamdem cum eo quod ini- 
tío caret, et sempiternum est, sternitatem aut 
perpetuitatem habeat. Quemadmodum igitur ho- 
minis et Dei non eadem est efficiendi ratio; quia 
bomo nihil ex nihilo producit ; sed quod efficit 
ex praexsistente et subjecta materia facit ; 
voluntatem duntaxat adhibet , sed prius etiam co- 
gitat , illudque quod facturus est , animo effingit, 
ac posthac manuum quoque addita opera , laborein 
et molestiam sustinet : nec raro etiam spe sua 
labitur, ut cui propositum ex animi voluntate non 
succedat : Deus autem sola voluntate omnia ex ni- 
hilo ut essent produxit: ita nec eodem modo gi- 
gnunt Deus et homo. Deus enim, ut qui tempori 


nec D 


τῆς οὐσίας τοῦ γεννῶντος προἀγεσθαι τὸ γεννώµε. 
voy ὅμοιον xat' οὐσίαν. Κτίσις δὲ xal ποίησις τὸ 
ἔξωθεν, xa οὐχ kx τῆς οὐσίας τοῦ χτίζοντος xal 
ποιοῦντος, Υενέσθαι «b χτιζόμενον xal ποιούμενον 
ἀνόμοιον παντελῶς χατ᾽ οὐσίαν. 


creatur aut efficitur, omninoque quantum ad es- 


Ἐπὶ μὲν οὖν τοῦ póvou ἀπαθοῦς, xal ἀναλλοιώτου, 
καὶ ἀτρέπτου, xa! dd ὡσαύτως ἔχοντος θεοῦ , xat 
«b γεννᾷν, καὶ τὸ χτίζειν, ἀπαθές φύσει γὰρ ὢν 
ἀπαθὴς χαὶ ἄῤῥευστος, ὡς ἁπλοῦς χαὶ ἀσύνθετος, 
οὐ πέφυχεν, ὑπομένειν πάθος, 9) ῥεῦσιν, οὔτε Ev τῷ 
γεννᾷν, οὔτε kv τῷ χτίζειν, οὐδέ τινος συνεργίας ᾽ 


C δεῖται' ἀλλ' ἡ μὲν Ὑέννησις ἄναρχος xal ἀῑδιος, 


φύσεως ἔργον οὖσα, χαὶ ix τῆς οὐσίας αὐτοῦ mtpo- 
άγουσα, ἵνα τροπὴν ὁ γεννῶν μὴ ὑπομείνῃ, χαὶ ἵνα 
ph θεὺς πρῶτος, xal θεὸς Όστερος εἴη, xai προσθή- 
χην δέξηται, Ἡ δὲ χτίσις ἐπὶ θεοῦ , θελήσεως 
ἔργον οὖσα, οὗ συναῖδιός ἔστι τῷ θεῷ. Ἐπειδὴ o2 
πέφυχε τὸ ix τοῦ μὴ ὄντος elc τὸ εἶναι παραγόµε- 
voy συναῖδιον εἶναι τῷ ἀνάρχῳ xal ἀεὶ ὄντι. Ὥσπερ 
οὖν b οὐχ ὁμοίως ποιεῖ ἄνθρωπος xai θεός. à μὲν 
γὰρ ἄνθρωπος οὐδὲν ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς [τὸ] εἶναι 
παράχει, ἁλλ᾽ ὅπερ ποιεῖ ἐχ προποχειμένης Όλης 
ποιεῖ, οὗ θελήσας µόνον, ἀλλὰ xaX προεπινοήσας, 
xai lv τῷ vip ἀνατυπώσας τὸ γενησόμενον , εἶτα xal 
χεροὶν ἐργασάμενος, χαὶ χόπον ὑπομείνας xai xá- 
µατον, πολλάχις δὲ xal ἀστοχήσας, μὴ ἀποθάντος, 
χαθὰ βούλεται, τοῦ ἐπιτηδεύματος: ὁ δὲ Bebe θελἠ- 
σας µόνον, ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι πάντα παρ. 
ἠγαγεν. Οὕτως οὐδὲ ὁμοίως γεννᾷ Bebo χαὶ ἄνθρω- 
πος. "O μὲν γὰρ θεὺς, ἄχρονος iv, xal ἄναρχος, 
xal ἀπαθὴς , xai ἄῤῥευστος, xal ἀσώματος, xa! 
όνος, xal ἀτελεύτητος, ἀχρόνως, xat ἀνάρχως, xal 
ἀπαθῶς, xal ἀῤῥεύστως γεννᾷ, xai ἑἐχτὸς συν- 
δυασμοῦ * xat οὔτε ἀρχὴν ἔχει fj ἀχατάληπτος 
αὐτοῦ γέννησις, οὐδὲ τέλος. 


non subsit, et principio, passione ac fluxione omni vacet, sitque incorporeus, ac solus ab interitu 
liber; ita citra tempus quoque, et principium, et passionem, et fluxum, et sine ullo congressu gignit, 
4ο nec initium, nec finem habet incomprehensibilis ipsius generatio. | 


Ac proinde sempiternus Deus Verbum suum sine 
principio ac fine gignit; ne alioqui Deus, cujus 
Balurfa ac exsistentia tempus omne superal, in 


Γεννᾷ τοίνυν ὁ ἀεὶ ὢν Geb, τὺν ἑαυτοῦ Λόγονν 
τέλειον ὄντα, ἀνάρχως, xal ἀτελευτήτως, ἵνα μὴ bv 
χρόνῳ τίκτῃη θεὸς, ὁ χρόνου ἀνωτέραν ἔχων τὴν τε 


105 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. Il. 


106 


οὖσιν, xal τὴν ὕπαρξιν. Ὁ δὲ ἄνθρωπος, δῆλον ὡς A tempore gignat. At vero perspicuum est hominen 


ἑναντίως Υεννᾷ ὑπὸ vévecty τελῶν. xal φθορὰν, xai 
ῥεῦσιν, καὶ πληθυσμὸν, καὶ σάρχα περιχείµενος, 
καὶ τὸ ἄῤῥεν xal τὸ θῆλυ ἐν τῇ φύσει χεχκτηµένος. 
Ἐνδεὲς γὰρ τὸ ἄῤῥεν τῆς τοῦ θήλεος βοηθείας. 
€ 'A3À' Dao; εἴη ὁ πάντων ἐπέχεινα xai πᾶσαν νόησιν 
yai χατάληφιν ὑπερχείμενος. 


Διδάσκει οὖν dj ἁγία χαθολιχὴ xa ἁποστολιχὴ 
Ἐκκλησία, Apa Πατέρα, xai ἅμα τὸν μονογενῆ 
αὐτοῦ Υἱὸν ἐξ αὐτοῦ γΕγεννγηµένονι ἀχρόνως, xal 
,ἁῤδεύστως, xai ἀπαθῶς , xa) ἀχαταλίπτως, ὡς 
! μόνος ὁ τῶν ὅλωγ οἵδε Θεός ' ὥσπερ ἅμα τὸ πῦρ, xal 
ἃμα τὸ ἐξ αὐτοῦ φῶς καὶ οὗ πρῶτον τὸ πῦρ, χαὶ 
μετὰ ταῦτᾳ τὸ qi * QV. ἅμα * xai ὥσπερ tb φῶς 
ix τοῦ πυρὸς del γεννώμενογ, ἀεὶ iv αὐτῷ ἔστι, 
μηδαμῶς αὐτοῦ χωριζόμεγον * οὕτω xal ὁ Υἱὸς ix 
τοῦ Πατρὸς γεννᾷται μηδ ὅλως αὐτοῦ χωριζόµε- 
yog, ἀλλ᾽ ἀεὶ tv αὐτῷ fov. ᾽Αλλὰ τὸ μὲν φῶς ἐκ τοῦ 
τυρὸς γεννώµενον ἀχῳρίστως, καὶ iv αὐτῷ ἀεὶ 
µένον, οὐκ ἔχει ἰδίαν ὑπόστασιν παρὰ τὸ TUp* 
ποιότης γάρ ἐστι φυσιχὴ τοῦ πυράς. 'O δὲ Υἱὸς 
τοῦ θεοῦ ὁ μονογενᾗς, ἐκ Πατρὸς γεγγηθεὶς ἀχωρί” 
στως, xal ἁδιαστάτως, xal iv αὐτῷ µένων ἀεὶ, ἔχει 
ἰδίαν ὑπόστασιν παρὰ τὴν τοῦ Πατρός. 


dispari modo gignere, ut qui generationi et corru- 
»tioni, fluxioni item et multiplicationi subjectus 
sit, ac carne vestitus, | maremque el feminanr 
iu natura habeat : mas quippe feminz opem desi- 
derat. Verum propitius nobis sit ille qui omnia 
excedit, atque omnem mentig aciem et cgmpre- 
hensionem transcendit. 

De Patre ei Filio. — Sancta igitur et catholica 
ct apostolica Ecclesia simul et Patrem, simulque 
unigenitum ipsius Filium doce£, ex eo citra tem- 
pus, fluxum, ct passionem, incomprebensibili 
quadam ratione ac soli universorum Deo perspe- 
cta, genitum : non secus atque una cum igne lu- 
men est quod ex eo oritur; nec prior est ignis, 
posterius lumen, sed utrumque simul : et quem- 
admodum l|umep quod ex igne semper gignitur, 
semper in eo est, nec ab eo quoquo modo disjun- 
gitur ; ita et Filius gignitur ex Patre, ut nulla 
modo ab illo separetur, ged semper in eo sit **. 
Verum hoc interest, quod lumen quod ey igne 
sinc separatione gignitur, semperque in eo manet, 
aliam ab igne propriamque subsistentiam non ha- 
bet (est enim naturalis iguis qualitas) ; at vero 
unigenitus Dei Filius ex Patre inseparabiliter 4ο 


sine diremptione genitus, semperque in ipso manens, peculiarem atque a Paure distinctam | subsi- 


steniiam babet. 
Λόγος μὲν οὖν, xai ἁπαύγασμα λέγετα:, διὰ τὸ 


Quare Verbum, splendor, figura, Filius dicitur. 


ἄνευ συνδνασμοῦ, xaX ἁπαθῶς, xai &ypóvu;, xal Cur Unigenitus, — lpse porro ct Verbum, et splen- 
ἀῤῥεύστως, χαὶ ἀχωρίστως γεγεννῆσθαι ix τοῦ Πα- € dor idcirco dicitur, quia citra alterius congressum 


τερός. Υἱὸς δὲ, καὶ χαρακτὴρ τῆς πατρικῆς ὑποστά- 
σεως, διὰ τὸ τέλειον, xal ἑνυπόστατον, xdl χατὰ 
φάντα ὅμοιον τῷ Πατρὶ εἶναι, πλὴν τῆς ἀγεννησίας. 
Ἱουογενὴς δὲ, ὅτι µόνο ἐΧ µόνου τοῦ Πατρὸς 
µόνως ἐγεννήθη. 0Οὐδὲ γὰρ ὁμοιοῦται ἑτέρα γάννησις 
τῇ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ γεννήσει. Οὐδὲ γάρ ἐστιν ἄλλος 
YU; τοῦ θεοῦ. El γὰρ καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ix τοῦ 
Πσιρὸς ἐχπορεύεται, ἁλλ᾽ οὗ γεννητῶς, ἀλλ’ ἔχπο- 
ρευτῶς. "Αλλος τρόπος ὑπάρξεως οὗτος, ἄληπτός τε 
καὶ ἄγνωστος, ὥσπερ xoi ἡ τοῦ Yloó γέννησις. Ac 
καὶ πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατ]ρ, αὐτοῦ clot, πλὴν τῆς 
ἀτονησίας , fit οὐ σηµαἰνει οὐσίας διαφορὰν, 
οὐδὲ ἀξίωμα,, ἀλλὰ τρόπον ὑπάρξεως ' ὥσπερ 
xal ὁ Αδὰμ ἁγέννητος ὤν πλάσμα γάρ ἐστι τοῦ 
θεῦ' καὶ ὁ Σὴθ γεννητός * υἱὸς γάρ ἐστιν Αδάμ 
αἱ ἡ Εύα ἐκ τῆς τοῦ 'Αδὰμ πλευρᾶς ἐκπορευθεῖσα - 
οὐ Tép ἐγεννήθη αὕτη ' οὐ φύσει διαφέρουσιν ἀλλη- 
9’ ἄνθρωποι γὰρ claw ' ἀλλὰ τῷ της ὑπάρξεως 


Ini qu ex Adami costa prodiit (neque enim ipsa 


Ribes enim sunt), sed exsistendi modo, 

Xph γὰρ εἰδέναι, ὅτι τὸ ἀγένητον διὰ ἑνὸς v γρα- 
φόμενον, τὸ ἄχτιστον, ᾖτοι τὸ μὴ γενόμενον σηµαί- 
πι’ τὸ δὲ ἀγέννητον διὰ τῶν δύφ vv Υραφόμενον, 
hist τὸ μὴ γεννηθἐν. Κατὰ μὲν οὖν τὸ πρῶτον ση- 
μαινόµμενον διαφἑρει οὐσία οὐσίας * ἄλλη γὰρ οὐσία 
ὄχτιστος, ἤτοι ἀγένητος δι) ἑνὸς v, xal ἄλλη γενττὴ, 
Trot χτιστή. Κατὰ δὲ τὸ δεύτερον σηµαινόμενον, οὐ 

ParROL. σα. (ΧΧΧ. 


generatjone conferri possit 


et passionem et tempus, et fluxum ullum, ac se- 
parationem a Patre genitus est. — Filius autem, 
ac Patern substantie figura, quía perfectus est 
ac subsistens, exceptaque ingenili proprietate per 
omnia patrem refert atque exprimit. — Unigenitus 
item , quia solus ος solo Patre unice natus est. 
Neque eniin alia generatio est , qu: cum Filii Dei 
: quandoquidem nec 
alius quoque Dei Filius est. Quamvis enim. etiam 
Spiritus sanctus ex Patre procedat, nou tamen . 
generationis modo , sed processionis. Alius autem 
est hic ex-istentje modus perinde incomprehensus 
et ignotus , quemadmodum et Filii generatio. Quo- 


p circa omnia qux Pajer habel, Filii gunt, hoc uno 


excepto , quod ingenitus non est : que quidem vox 
nec naturg discrimen, nec dignitatem , sed sub- 
sistendi modum indicat. Haud secus atque . 
Adam, qui genitus non est ( figmentum enim Dei . 
est ) et Seth qui genitus ( fjlius enim est Adami) et 


genita est), nalura infer se minjme differunt ( hip- 


Aliud ἀγέννητον, et aliud ἀγένητον. — Sciendum 
enim vocem ἀγένητον, cum scribitur cum unico v, 
iucreatum significare, seu quod minime factum 
est : ἀγέννητον autem,cum scribitur cum duplici vv, 
id indicare quod non est genitum. Priore ergc 
significato essentia ab essentia differt. Alia enim — 
est essentia increata ; quam vox ἁγέγητος, cum 


4 


108 

unico v, $0nal ; 
notat. Secundo autem significandi genere nullum 
essentix ab essentia discrimen inducitur. Primum 
cnin cujusque animantium «speciei individuum 
ἀγέννητον. seu ingenitum est; non item ἀγένητονν 
hoc est nénime coüdiqum οἱ factuir,. À Conditore 


EUTHYMIUI ZIGADENI 


alia creata, quam vox γενητὴ de- Α διαφέρει οὐσία οὐσίας ' 


103 
παντὸς vào εἴδους κώων ἡ 
πρώτη ὑπέστασις ἁγέννητός ἔστι», ἀλλ οὐχ ἁγένη- 
τος. Ἐκτίσθησαν μὲν γὰο ὑπὸ τοῦ Δημιουργοῦ, τῷ 
λόγῳ αὐτοῦ παραχθἑντα el véves:v. Οὐ μὴν ἑγεννή- 
θησαν, μὴ προῦπάρχοντος ἑτέρου ὀμοειδοῦς, ἐξ οὗ 
γεννηθῶσι. 


quippe rerum, per ipsius Verbum in orium pro-lucta suut. At non genita ; cum ante nullum α]άά ejusdem 


speciei singulare exstarel, ex quo gignerentur. 

Quantum igitur ad primam significationem 
attinet, singulis tribus sanctae Deitatis divinissimís 
personis vox àyévnro; convenit. Ejusdem enim 
-Substantis. sunt et. inereat&e. Quantum autem ad 
secundam, non item : solus enim Pater ingenitus 
est. Nec enim ab alia persona habet ut. sit. Solus 
etiam Filius genitus est : ex Patris enim substantia 
-absque initio ullo ac tempore genitas est. Solus de- 
nique Spiritus sanctus ex Patris quidem substantia 
progreditur, noa generatione, sed processione 3. 
Μα enim a divina Seriptura edocemur : tametsi 
alioqui generationis ac processionis niodus nolla 
ingenii vi comprehendi possit. 

Quin illud quoque nosse interest , paternitatis, &- 
lietatis, et processionis vocabula non a nobis ad 
beatam Deitatem esse translata, verum contra H- 
line nobis commünicata , quemadinodum Apostolus 
ait : Propterea flecto genua mea ad. Patrem, ex quo 
omnis paternitas in clo et in terra est 3. 


Quomodo Pater major Filio. Verbum non est in- 
strumentum. Patris. — Quod si Patrem Filii prin- 


B τός ^ 


Κατὰ μὲν οὖν τὸ πρῶτόν σηµαινόμενον χρινω- 
νοῦσιν αἱ τρεῖς τῆς ἁγίας θιότητος ὑπέρθεοι ὑπο- 
στάσεις * ὁμοούσιοι γὰρ xai ἄχτιστοι ὑπάρχουσι. 
Κατὰ δὲ τὸ δεύτερον σηµαινόῄενον, οὐδαμῶς : pó- 
vog Υὰρ ὁ Ἡατῃηρ ἀγέννητης * οὗ γὰρ ἓξ ἑτέρας ἐστὶν 
αὐτῷ ὑποστάσεως τὸ εἶνὰι. Καὶ µόνος ὁ Yt5; γεννη- 
ἐχ της 200 Πατρὸς γὰρ οὐσίας ἀνάρχως xal 
ἀχρόνως γεγέννηται. Ka µόνον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον 
ἐχπορευτὸν, ix τῆς τοῦ Πατρὺς οὐσίας,. οὗ γεννώμε» 
vov, ἀλλ ἑχπορευόμενόν: οὕτω μὲν τῆς θείας δίδα» 
σκούσης Γραφῆς, τοῦ δὲ τρόπὀυ τῆς γεννήσεως xul 
τῆς ἑχπορεύσεως ἀχαϊαλήῆπτου ὑπάρχοντος. 


Καὶ τοῦτο δὲ ἱδτέον, Ge οὐχ ἐξ ἡμῶν µετ» 
ηνέχθη ἐπὶ τὴν µαχαρίαν θεότητα τὸ τῆς πατρότη- 
τος, xai υἱότητος, xai ἐχπιρεύσεως ὄνομα * τοῦνάν- 
είον δὲ ἐχεῖθεν ἡμῖν µεταδέδοτᾶι, ὥς φῃσιν à θεῖὸξ 
λπόστολος * Διὰ τοῦτο κάματω τὰ γόνατάἆ µου 
πρὸς τὸν Πατέρα, ἐξ οὗ πᾶσα παεριὰ ἓν οὐρανῷφ 
καὶ ἐπὶ γῆς. 

El δὲ Ἰέγομεν τν Πατέρα ἀρχὴν εἶναι τοῦ 
Yloó xal μείζονα, οὐ προτερεύειν αὐτὸν τοῦ Ylou 


cipium el majorem es&e diciinus , haudquaquam his (C; χρόνῳ, ἢ φύσει ὑποφαίνομεν' δι αὐτοῦ γὰρ τοὺς 


verbis eum Filio vel tempore priorem vel natura 
prestantiorem esse indicamus 5 ( per ipsum enim 
fecil sibeula *), nec denique alia re quam sola cau- 
48 ; hoe est quia ex Patre gehitus est, non autem 
fPater ex Filio εἰ quia pater naturaliter filii causa 
st : quemadmodum nec igném ex luce prodire di- 
«imus , verum Tacem e& igne. Quocirca cum Patrem 
Filii principium ac Filii majorem audierimus, id 
cause ratione intelligámas. Εὰ ighem sicut non al- 
terins substantie esse dicimus, ac rursus lucem 
alterius ; eodem modo nec aftering substantite Pa- 
ter, alterius Filius dici potest ; sed unies ejusdem- 
que. — Preterea, sicut ignem per lucem ex eo 
progredientem lucere dicimus : nec proinde tamen 


]ucem illamex eo manantém organam quoddam esse 
ipsi inservieus, sed vii quamdam fiativam statui- 


mb: pari modo Patrem omnia quz facit, per 
Uniyenitum suum fatere dicimus, non tanquám 
per servile quoddam organum, sed : ut per vim 
naturalem et subsistentem, — Insuper quemad- 
modum ignem illuminàre dicimus , idemque rursu: 
ipsius luci tribuimus ; sic omnia que Pater facit, 
Filius eiiam similiter facit *. At vero in hoc dis- 
crimen situm est, quod lux propriam et distinctam 
ab igne aubsistentiam non babet. Filius autem per» 
feeta hypostasis est, 4 paterna hypostasi insepa- 
rabilis, ut superius a nobis ostensum est. Neque 
enim fleri potest ut in rebus creatis imago ulla aut 

! Jo.n. xy, 25. * Ephes. v, 14. ? Joan. xv, 28. 


αἰῶνας Exolnsev* οὐδὲ xaÜ' ἕτερόν τι, εἰ μὴ χατὰ τὸ 
αἴτιον ' τουτέστιν, ὅτι ὁ Υἱὸς ἓκ τοῦ Πατρὸς ἐγεν- 
νήθη, χαὶ οὐχ ὁ Πατὴρ ix τοῦ ΥἸοῦ: χαὶ ὅτι ὁ Πα- 
τἣρ αἴτιός ἐστι τοῦ Υἱοῦ φυσικῶς ὥσπερ οὐκ ἐκ 
τοῦ φωτὸς τὸ πῦρ φαµεν προέρχεσθαι, ἀλλὰ τὸ φῶς 
μᾶλλον lx τοῦ πυρός. Ὅτε οὖν ἀχόύσωμεν ἀρχὴν καὶ 
µείζονα τοῦ Υἱοῦ τὸν Πατέρα, τῷ αἰτίῳ νοήσωμεν. 
Καὶ ὥσπερ οὐ λέγομεν ἕτέρας οὐσίας τὸ TUp, xa 
ἑτέρας τὸ φῶς, οὕτως οὐχ οἷόν τε qávat ἑτέρας 
οὐσίας τὸν Πατέρα, xai τὸν Υἱὸν ἑτέρας ἀλλὰ μιᾶς 
καὶ τῆς αὐτῆς. Καὶ χαθάπερ φαμὲν διὰ τοῦ ἐξ αὐτοῦ 
πρὀερχομένου φωτὸς galvetv τὸ πῦρ, γα) οὗ τιθέµεθα 
ὄργανον ὑπουργιχὸν εἶναι τοῦ πυρὸς τὸ ἐξ αὐτοῦ 


D φῶς, δύναμιν δὲ μᾶλλον quauxfjv* οὕτω λέγομεν τὸν 


Πατέρα πάντα ὅσα ποιεῖ, διὰ τοῦ μονογενοῦς αὐτοῦ 
ΥἸοῦ ποιεῖν, οὐχ ὡς δι) ὀργάνου λειτουρχικοῦ, 
ἁλλά φυσικῆς καὶ ἐνυποστάτου δυνάµεως. Καὶ ὥσπερ 
λέγομεν τὸ πῦρ φωτίσειν, xal πάλιν φαμὲν τὸ qu 
τοῦ πυρὸς φωτίζειν, οὕτω πάντα ὅσα ποιεῖ ὁ Πα- 
τρ, ὁμοίως καὶ ὁ Υἱὸς ποιεῖ. ᾽Αλλὰ τὸ μὲν φῶς 
οὐχ ἰδίαν ὑπόστασιν παρὰ τὸ «up χέχτηται» ὁ δὲ 
1 ἰὸς τελεία ὑπόστασίς ἐστι, τῆς πατρικῆς ἀχώριστος 
ὑποστάσεως, ὡς ἀνωτέρω παρεστἠχαμεν. ᾿Αδύνατον 
γὰρ εὑρεθῆναι ἐν τῇ χτίσει εἰχόνα ἁπαραλλάκτως 
ἐν ἑαυτῇ τὸν τρόπον τῆς ἁτίας Τριάδος παραδει» 
χνύουσαν. Τὸ γὰρ κτιστὸν xal σύνθετον, xal ῥευ- 
στὸν, xal τρεπτὸν, xal περίγραπτον, xoi σχΏημα 
ἔχον, xa φθαρτὸν, πῶς σαφῶς δηλώσει τὴν πάντων 
* [iebr, 1, 26. * Joan. v, 19. 


Ι09 


Βᾶτα δὲ dj ατίσις, ἑῆλον ὡς τοῖς πλείοδι τούτων ἐν- 
έχετα:, xal πᾶσα χατὰ τὴν ἑαντῆς φύσιν τῇ φθορᾷ 
ὑπόχειται. 


PANOPLIA DOGMATICA. — TiT. II. 
τούτων ἁἀπτλλαγμένην ὑξερούσιον θείαν οὐσίαν: Α similitudo reperiátur, qnx sancte Trinitatis modum 


110 


in seipsá citra ullum dissimilitadinis notam reprze- 
sentiet. Quod enim creatüm, ct compositum , et 
caducum, et. mutabile, et eireumseriptum , et ᾖ- 


gura praditum , et corruptibile est, quo tandem inodo suferesséntialem essentiam divinam, ab bis 
omnibus liberam, 3perte declarabit? Perspieuum autem est res omnes creatas plerisque ejusmodi 
aliectionibus obnexias esse, sicque a natura comparatas, nt corruptioni subjaceant. 


Ὁμοίως πιστεύομεν xal εἰς ἓν Πνεῦμα &vtov, τὸ 
Κύριον, καὶ ζωοποιόν * «b Ex τοῦ Πατρὸς ἐχπορευόμε. 
vev, καὶ tv Yi ἀναπαυόμενον’ τὸ τῷ Πατρὶ xai Yl 
συμπροσχυνούμενον xaX συνδοξαζόµενον, ὡς ὁμοού- 
σιόν τὰ xal συναῖδιον' τὸ νου Χριστοῦ Πνεῦμα, τὸ εὐθὲς, 
{2 ἡγεμονιχὸν, την πηγἣν τῆς σοφίας, xaX ζωῆς, xal 
τοῦ ἁγιασμοῦ - θεὸν σὺν Πατρὶ καὶ Τἱῷ ὑπάρχον xat 
προσαγορευόµενον * ἄκτιστον, Λλῆρες, δημιουργὸὺν , 
παντοκρατορικὸν, παντουργὸν, Καντοδύνάμον, ἄπει- 
polióva μον, δεσπόζον σάσης χτίσεως, οὗ δεσποξόµενον" 
θεοῦν οὗ θεούµενον - πληροῦν, οὐ πληρούμανον» µετ- 
εχόµενον, οὗ µετέγον’ ἁγιάζον, οὐχ ἁγιαζόμενον * πα- 
ῥάχλητον, ὣς τὰς τῶν ὅλων πἀρακλήσεις δε(όµενον * 
κατὰ (τάντα ὅμοιον τῷ Πατρὶ καὶ Yl: ἐκ τοῦ Πατρᾶς 
ἐκπορευόμενον, καὶ δι’ Υἱοῦ µετρδιδόµενον, xal µετα- 
λαμδανόµενον ὑπὸ πἀσης κτίσεως, xa δι ἑαυτοῦ 
χτίζον, xal οὐσιοῦν τὰ σύμπαντα, wol ἁγιάζον, καὶ 
συνέχον ΄ ἑνυπόσταξον, ἐν ἰδίᾳ ἡποστάσει ἠκάρχον, 
ἀχώριστον χαὶ ἀνεχφρίτητον Πατρὸς xai 1ἱοῦ, xoi 
πάντα ἔχον ὅσα ἔχει ὁ Πατᾗρ καὶ ὁ Υἱὸς, πλὴν γεν: 


νησίας xai της Ὑεννήσεως. 'D piv γὰρ Πατὴρ ἀναί- C 


tw; καὶ ἁγέννητος' οὐ γὰρ Éx τινος’ ἐξ ἑαυτοῦ γὰρ τὸ 
εἶναι ἔχει 6, οὐδέ 0! -ὦών ὄσαπερ ἄγει ἐξ ἑΕτέρου ἔχει" 
αὐτὸς δὲ μᾶλλόν ἐστιν ἀρχὴ χα) αἰτία τοῦ εἶναι xat 
τοῦ πῶς εἶναι φυ2.χῶς τοῖς πᾶσιν. Ὁ δὲ YD Ex τοῦ 
Πατρὸς γεννητῶς * τὸ δὲ Πνεῦμα cb ἅγιου, καὶ αὐτὸ 
μὲν ix τοῦ Πατρὸς, ἁλλ᾽ οὗ γευνητῶς, ἀλλ’ ἔχπορευ- 
τος. Καὶ δει μὲν ἔστί διαφορὰ Ὑεγνήσεως καὶ ἐκ. 
πιρεύστως µεμαθ/καµεν * τίς δὲ ὁ τρόπο; τῆς διάφσ- 
ρᾶ:, οὐδεμῶς. "Αμα δὲ καὶ f) τοῦ Υἱοῦ ἐκ τοῦ Πα τρὶς 
Ἱένησις, καὶ dj τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἑχπόρενσις. 


De Spiritu sancto. Ignotum nobis ut dislingwantur 
in Deo gengratio et procéssio. — Eodem etiàm inodo 
credimus in Spiritum sanctum, Dominum, et vivi- 
ficantem, qui ex Patre procedit, οἱ in Filio con- 
quiescit ; qui cum Patre ct Filio simul adoratur et 
conglorifleatur, utpote consuhstantialis et co- 
geternus; Christi Spiritum, rectum, principalem; $a- 


B pientie, vita» οἱ sanctitatis fontém ; Dei cum Patre 


et Filió cum rem habentem, tum nuncupationeni ; 
jücreatum, plenum, conditorem, coutinentem onit- 
hia ac moderantem, omnium effevtorem, omnipo- 
tentem, inlinitze potenti, creatis omnibus impe- 
rantem , nulliusque imperio subjJacentem ; — qui 
deos facit, nan deus fli ; qui implet, nec impletur; 
qui participatur, nec participat; sanctificat, nec 
sanctificatur; Paracletum, hoc est, consalatorem, 
ut qui universorum admittqt abseerationes : Patri 
et Filio per omnia similem ; ος Patre procedentem; 
qui per Filium conceditur, et ab omni creatura 
percipitur ; qui per seipsum creat, et rebus om- 
nibus subsistentiam tribuit et sanctitatem, qui iu 
propria suhbsistit, sive exsistit, hyposiasi; qui d 
Patre et Filio nec sepsratür nec digredHur; qui 
omnia babet qus Pateret Filins, excepta ingeniti e£ 
geniti proprietate. Pater quippe causam non agno- 
scit, estque ingenltas. Non enim ex quoquam est 
(4 seipso cnin habet ut sit ), nee quidquam eorum 
quie babet, ab alio hsbet ; quin potius ipse prin- 
cipium onibus est et caussa, tum quod sint, tum 
quód natüraliter certo modo sint, Filius áutem cz 
Patre est generations modo. Spiritus vero sanctus 


elpse quoque ex Pátre est, ΠΟΠ gignendi tamen inodo, sed procedendi. Et quidem generationem inter 
e! proeessiónem discrimen intercedete edocti sumus : eseterum quis sit hujus distinctionis inodvs, pror- 
$$ nescimus, Simul porro et Filii ex Patre generatio, et Spiritus sancti processio est. 


Πάντα 05» ὅσα ἔχει ὁ Υἱὸς, χαὶ τὸ Πνεῦμα, Ex τοῦ 
Παιρὸς ἔχει, χαὶ αὐτὸ εἶναι * χαὶ εἰ uh ὁ Πατήρ 


Οµηπία igitur qu: Filius habet, Spiritus etiam à 
Patre habet ; atque adeo hoc ipsum quod est. (juod 


luv, οὐδὲ 6 Ylóg ἐστιν, οὐδὲ τὸ Πνεῦμα * xol εἰ μὴ D si Pater nqn est, sine nec Filius est, nec Spiritus. 


ὁ Πατὴρ ἔχει τι, οὐδὲ ὁ Υἱὸς ἔχει, οὐδὲ τὸ Πνεύμα" 
χαὶ διὰ τὸν Πατέρα, τὀυτέστι διὰ τὸ εἶναι τὸν Πα- 
εέρα ἔστιν ὁ ΥἸὸ; καὶ τὸ Πνεῦμα * xa διὰ τὸν 
Πιέέρα ἔχει ὁ Ἐϊὸς καὶ τὸ Πνεῦμα πάντα ἃ ἔχει, 
Ώυτέστι, διὰ «5 τὸν Πατέρα ἔχειν αὐτὰ , ηλην τῆς 
ἐγεννησίάς , καὶ τῆς γεννήσεως, xol ἑχπορεύσεως. 
Ἐν ταύται; γὰρ µόναις ταῖς χαρακτηριστικαὶς ἰδιό- 
Ίηδι διαφέρσουσιν ἀλλήλων αἱ ἁγίαι τρεῖς ὑπροστάσεις, 
ὁκ οὐσίᾳ, τῷ δὲ χαραχκτηριστικῷ τῆς ἰδίας ύτο- 
σεάσεως ἁδιαιρέτως διαιρούµεναι. 


Φαμὲν δὲ ἕχαστον τῶν τριῶν τελείαν ἔχειν ὑπόστα- 
c:v, ἵνα" ph ἐκ τριῶν ἀτελῶν µίαν σύνθετον φύσιν 
τελείαν γνωρίσωµεν * ἀλλ iv τρισὶ τελείαις ὑποστά- 


It dem nisi ater aliquid habet, ne Filius quidem 
illud liaheat, nec Spiritus : et propter Patrem, id 
est, quia Pater est, tum Filius, tum Spiritus 
sanctus est. Rursusque propier Patrem habet 
Filius quidquid habet, et Spiritus, hoc est, pro- 
pterea quod Pater lic. habet ; módo tamen, ia- 
geniti, genili, et processionis proprletates exci- 
pias. In his enim duntaxat personalibus proprieta- 
tibus tres sancte Trinitatis persons inter se 
distinguuntar ; non essentia, sed peculiari cujusque 
person: nota indivisim discretse. 

Porro unumquemque ex his tribus perfectafn 
atque integram subsistentiam habere dicimus, né 
alioqui compositam unam ex tribus ímperfectis 


iil 


EUTIIYMII ZIGABENI. 


112 


naturam perfectam intelligamus ; sed unam sini- A σεσι µίαν ἁπλην οὐσίαν, ὑπερτελῆ, xal προτέλειον. 


plicem substantiam et essentiam omni perfectione 
superiorem et anteriorem , in tribus perfectis 
personis noscamus. Quidquid enim ex imperfectis 
conflatur, necessario compositum est. Αἱ ex per- 
fectis hypostasibus compositio fieri non potest. Quo 
fil ut nec speciem ex hypostasibus singulis, sed 
in hypostasibus singulis dicamus. [mperfecia vero 
diximus, qua» speciem non servant ejus rei qua» 
ex ipsis efficitur. Lapis enim, lignum, ferrum per 
see quidem, si peculiarem cujusque naturam spe- 


Πᾶν γὰρ ἐξ ἀτελῶν συγχείµενον, σύνθετον πάντως 
ἐστίν. Ἐκ δὲ τελείων ὑποστάσεων ἀδύνατον σύνθε- 
σ.ν γενέσθαι. "0θεν οὐδὲ λέγομεν τὸ εἶδος ἐξ ὑποστά- 
σεων, ἀλλ kv ὑποστάσεσιν. ᾽Ατελῶν δὲ εἴπομεν, τῶν 
μὴ σωζόντων τὸ εἶδος τοῦ ἐξ αὐτῶν ἀποτελουμένου 
πράγματος. Λίθος μὲν γὰρ, xal ξύλον, xat σίδηρος, 
ἕχαστον xa0' ἑαυτὸ τέλειόν ἐστε χατὰ τὴν ἰδίαν φύ- 
ety* πρὸς δὲ τὸ ἐξ αὐτῶν ἁποτελούμενον οἴχημα, 
ἀτελὰλς Éxagtov ὑπάρχει οὐδὲ γάρ ἐστιν ἕχαστον 
αὑτῶν χαθ᾽ ἑαυτὸ οἶχος. 


ctes, perfecta sunt : at respectu domus quas ex ipsis exstrucja est, singula imperfecta sunt. Neque enim - 
quidquam horum, si privatim consideretur, domus est. | 
Quocirca, perfectas quidem personas profitemur, p — TeXelac μὲν eüv τὰς ὑποστάσεις φαμὲν., ἵνα μὴ 


ne in divina natura compositionem intelligamus. 
Compositio enim dissidii mater est. Àt rursus tres 
personas in se invicem esse dicimus, ne deorum 
copiam et turbam inducamus. lta per tres per- 
sonas loc intelligimus, quod nullus bic composi- 
tioni et confusioni locus sit : per id autem quod 
ires persoug ejusdem, substantia sunt, et alie in 
aliis; quod etiam eadem voluntas, eadem operatio, 
eadem,vis ac potentia, ac denique idem, ut ita 
loquar, in illis motus est, hoc agnoscimus; quod 
nimirum in illis nulla divisio locum babeat, et 
quod unus sit Deus. Unus quippe vere Deus est, 
Deus, Verbum et Spiritus ejus. 

loc autem nosse interest, quod aliud sit quoad 


σύνθεαιν kml τῆς.θείας νοήσωµεν φύσεως. Σύνθεσις 
γὰρ ἀρχὴ διαατάσεως, Καὶ πάλιν, àv ἀλλήλαις τὰς 
τρεῖς ὑποστάσεις λέγοµεν, ἵνα μὴ πλῆθος xal δῆμον 
θεῶν εἰσαγάγωμεν. Aix μὲν τῶν τριῶν ὑποστάσεων 
τὸ ἀσύνθετον χαὶ ἀσύγχντον * διὰ δὲ τοῦ ὁμοουσίου, 
xal τοῦ ἐν ἀλλήλαις εἶναι τὰς ὑποστάσεις, xai τῆς 
ταντότητος τοῦ θελἠματός τε, xal τῆς ἑνεργείας, 
xai τῆς δυνάµεως, καὶ τῆς ἑξουσίας, καὶ τῆς χινή- 
σεως, ἵν οὕτως εἴπω, τὸ ἁδιαίρετον, χαὶ τὸ εἶναι 
ἕνα θεὸν γνωρίζοµεν. Εἷς γὰρ ὄντως θεὸ;, ὁ θεὸς, 
xai ὁ Λόγος, xai τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ. 


Χρὴ δὲ εἰδέναι, ὅτι ἕτερόν τί ἔστι τὸ mpáyuam 


rem,.el aliud ratione ac cogitatione considerari. C πράγματι θεωρεῖσθαι, καὶ ἄλλο τὸ λόγῳ xa &xtvolg, 


Enimvero in omnibus creaturis discretio quidem 
personaruin quoad rem consideratur. Re quippe 
ipsa .Peirum a Paulo separatum consideramus ; 
communitas aulem .et.conjunctio atque unitas, 
ratione atque cogitatione .perspicitur..Per mentem 
enim concipimus Petrum et Paulum.ejusdem esee 
Dalur2, naturamque unam.communem habere. 
Nam uterque eorum animal rationale et mortale 
' esi :.el uterque caro est, anima rationali et intelli- 
genle .pradita. — llc itaque communis natura 
ratione consideratur. Neque enim lhypostases aliae 
n aliis sunt, verum qualibet privatim et sigilla- 
tim, hoc est sejunctim consistit; babetque per. 
multa quibus ab alia persona dirimatur. Nam et 


Ἐπὶ μὲν οὖν πάντων τῶν χτισµάτων, ἡ μὲν τῶν ὑπου 
στάσεων διαίρεσις, πράγµατι θεωρεῖται. Πράγματι 
γὰρ 5 Πέτρος τοῦ Παύλου χεχωρισµένος θεωρεῖται. 
Ἡ δὲ χοινότης, xal ἡ συνάφεια, xal τὸ Ev, λόγῳ xal 
ἐπινοίᾳ θεωρεῖται. Νοοῦμεν γὰρ τῷ vip, ὅτι ὁ Πέτρος 
xai ὁ Παῦλος τῆς αὑτῆς Εεἰσι φύσεως, χαὶ χοινὴν 
μίαν ἔχονσι φύσιν. Ἕχαστος γὰρ αὐτῶν ζῶόν ἐστι 
λογικὸν θνητόν» xal ἕχαστος σἀρξ ἐστιν ἐμφυχω- 
µένη ἳ φυχῇ λογικῇ τε χαὶ νρερᾷ. Αὕτη οὖν ἡ χοινὴ 
φύσις τῷ λόγῳ ἑἐστὶ θεωρητή. Οὐδὶ γὰρ αἱ ὑποστά- 
σεις ἐν ἀλλήλαις εἰσίν. Ἰδίᾳ δὲ ἑκάστη xoi ἀναμέν 
pos, γουν καθ᾽ ἑαντὴν χεχώρισται, πλεῖστα τὰ διαι- 
ροῦντα αὐτὴν ἐκ τῆς ἑτέρας ἔχουσα. Kat γὰρ xal 
τόπῳ διεστήκασι, καὶ χρόνῳ διαφέρουσι, καὶ γνώμφ 


loco disjunguntur, et tempore discrepant, sententia D µερίζονται, χαὶ ἰσχύῖ, xat μορφῇ ἤγουν  σχήµατι, 


quoque dividuntur, et forma sive figura, et habitu, 
et temperamento, ct dignitate, el instituto vitse 
genere, ac denique omnibus aliis proprietatibus, 
quibus tanquam certis quibusdam notis digno- 
scuntur. In primis autem inter se dissident, quod 
non alia jn alia, sed quaque separatim exsistunt. 
homines dicantur. 

Unde unitas nature diving. Persone Trinitatis 
indivisa. Filius εἰ Spiritus sanctus ad unum prin- 
cipium referuntur. — ld quod in omnibus quoque 
conditis rebus animadvertere liceat. 1n saerosan- 
ενα vero, οἱ substantiam omnem esisuperante, 
atque ultra res omnes evecta et incomprehensibili 
Trinitate, contrario modo se res habet. ]llic eniin 
£ommunitas quidem et unitas rcipsa consideratur, 


xai ἕξει, xal χράσει, καὶ ἀξίᾳ, xal ἐπιτηδεύματι, 
καὶ πᾶσι τοῖς χαρακτηριστιχοῖς ἰδιώμασι πλέον δὲ 
πάντων, τῷ μὴ bv ἀλλήλαις, ἀλλὰ χεχωρισµένως 
εἶναι. 0θεν xai δύο, καὶ «pet; ἄνθρωποι λέγονταν 
xa πολλοί. | 


Ex quo etiam efficitur, ul duo, et wes, οἱ muld 


Τοῦτο δὲ ἐπὶ πάσης ἔστιν ἰδεῖν τῆς κτίσεως. Ἐπὶ 
δὲ τῆς ἁγίας καὶ ὑπερονσίου, xaX πάντων ἐπέχεινα, 
xai ἀλήπτου Τριάδος, τὸ ἀνάπαλιν. Τὸ μὲν 
κοινὸν xai Ev, πράγματι θεωρεῖται, διὰ τὸ συν- 
αἴδιον, xal τὸ ταυτὸν τῆς οὐσίας, xal τῆς ἐνεργείας, 
χαὶ τοῦ θελήµατος, xaX τὴν τῆς γνώμης σύμπνοιαν, 
τήν τε τῆς ἑδουσίας, xai τῆς δυνάµεως, xal τῆς 
ἀγαθότητος ταυτότητα. Οὐκ εἶπον ὁμοιότητα, ἀλλὸ 


113 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. II. 


114 


ταυτότητα * xai τὸ ἓν ἔξαλμα τῆς χινῄήσεως. Μία γὰρ A tum quia personz cozterna sunt, tum quia illa- 


οὐσία, µία ἀγαθότης, µία δύναμις, µία θέλησις, ula 
ἑνέρχεια, µία ἑξουσία, µία xa fj αὐτὴ, οὗ τρεῖς 
ὅμοιαι ἀλλήλαις * ἀλλὰ µία xaX fj αὐτὴ χίνησις τῶν 
εριῶν ὑποστάσεων. "Ev Υὰρ ἕχαστον αὐτῶν ἔχει 
αρὸς 15 ἕτερον, οὐχ ἧττον 3) mph; ἑἀυτόν - τουτέστιν 
ὅτι χατὰ «πάντα ἵν «low ὁ Πατὴρ, xai ὁ Υἱὸς, xol 
$$ ἆγιον Πνεῦμα, πλὴν τῆς ἁγεννησίαςν xat τῆς Υεν- 
νῄσεως, xal τῆς ἑκλβορεύσεως * ἐπινοίᾳ δὲ τὸ διῃρη- 
pivov. "Eva γὰρ θεὸν γινώσχομεν’ ἓν µόναις δὲ 
sal; ἰδιότησι τῆς τε πατρὀτητος, xal τῆς νἱότητος, 
λαὶ τῆς ἐχπορεύσεως” χατά τε τὸ αἴτιον, xal τὸ 
αἰτιατὸν (1), καὶ τὸ τέλειον τῆς ὑποστάσεως, τοι τὸν 
τῆς ὑπάρξεως τρόπον, τὴν διαφορὰν ἐννοοῦμεν, 
Οὔτε γὰρ toT: xhv διάστασιν, ὡς kg! ἡμῶν, δυνά- 
βεθα ἐπὶ τῆς ἀπεριγράπτου λέγειν θεότητος' Ev ἀλλή- 
Ἆπις γὰρ al. ὑποστάσεις εἰσίν' οὐχ (ats συγχεῖσθαι, 
ἀλλὰ ὥστε ἔχεσθαι, χατὰ τὸν τοῦ Κυρίου λόγον, Ἐγὼ 
ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Παεὴρ ἐν ἐμοὶ, φῆσαντος : οὔτε 
θελήµατος διαφοῥὰν, f| γνώμης, ἠ ἑνερ-είας, 4 δυνά- 
µεως, f) τινος ἑτέρου, ἄτινα τὴν πραγματιχὴν, xal 
διόλου iv ἡμῖν γεννῶσι διαἰρεσιν. Διὸ οὐδὲ τρεῖς 
θεοὺς λέγομεν, τὸν Πατέρα, xaX τὸν Yibv, χαὶ τὸ 
ἅγιον Πνεῦμα : ἕνα δὲ μᾶλλον θεὸν, τὴν ἁγίαν 
Ἔριάδα, εἰς Ev αἴτιον ὙΥἱοῦ καὶ Πνεύματος &va- 
φεροµένων, οὐ συντιθεµένων, οὐδὲ συναλειφοµένων, 
κατὰ thv Σαθελλίου συναίρεσιν" ἐνοῦνται γὰρ, ὡς 
ἔφημεν, οὐχ ὥστε συγχεῖσθαι, ἀλλ ὥστε ἔχεσθαι 
ἀλλίλων, καὶ τὴν tv ἀλλήλαις περιχώρησδιν 
ἔχουσι δίχα πάσης συναλοιφΏς xal συμφύρσεως * 
οὐδὲ ἐξισταμένων, f| χατ᾽ οὐσίαν τεµνοµένων xat 
την Αρείου διαίρεσιν, ᾽Αμέριστος γὰρ ἓν peps- 
βισµένοις, εἰ δεῖ συντόμως εἰπεῖν, ἡ θεύότης, xal 
olov ἐν ἡλίοις τρισὶν ἐχθμένοις ἀλλήλων, xat ἁδια- 
οτάτοις οὖσι, µία τοῦ φωτὸς σὐγχρασίς τε xat συν- 
ἀφεια. Ὅταν μὲν οὔν πρὸς τὴν θεότητα βλέψωμεν, 
xài τὴν πρώτην αἰτίαν, χαὶ τὴν µοναρχίαν, xat τὸ 
ls, χαὶ ταυςὸν τῆς θιότητος, (v' οὕτως εἴπω, χίνηµά 
*t χαὶ βούληµα, xal τὴν τῆς οὐσίας, xa δυνἀ- 
Κως, χαὶ ἑνεργείας, χαὶ χυριότητος ταυτότητα, ἓν 
ἡμῖν τὸ φαντα-όμενον. Ὅταν δὲ πρὸς τὰ ἐν οἷς ἡ 
tre, f, τό Ύε ἀχριδέστερον εἰπεῖν, ἃ ἡ Θεότης, 
Xd tà Ex τῆς πρώτης αἰτίας ἀχρόνως ἐχεῖθεν ὄντα, 
καἱ ὁμοδόξως, καὶ ἁδιαστάτως * τουτέστι τὰς ὑποστά- 


B tur. 


rum eadem est essentia, facultas, voluntas, sen- 
tenti conspiratio , eadem quoque auctoritas , 
potentia, bonitas. Non dixi, similitudinem, se 
identitatem, atque unam motionis prasultatio- 
nem.  Unaenim est essentia, una bonitas, una 
potestas, una voluntas, una facultas, una auctori- 
tas; una, inquam, et. eadem, non tres inler 56 
similes, sed una plane eademque trium persona- 
rum motio. Unaquxque enim ipsarum non minus 
unitatem habet cum alia, quam ipsa eecum. Unum 
quippe idemque omnino sunt Pater et Filius et 
Spiritus sanctus; nisi quod Pater ingenitus est, 
Filius genitus, et Spiritus sanctus processit. Quod 
autem in ea discretum est, cogitatione percipi- 
Unum quippe Deum cognoscimus: in solis 
proprietatibus, nimirum . paternitatis, filia- 
tionis, et processionis; atque quantum ad causam 
et causatum, ac hypostasis perfectionem, boc est 
exsistendi modum, distinctionem inteltigimus. 
Meque enim distantiam seeundüm locum, ut apud 
nos, in Deitate qux clirrumscriptionem omnem 
excludit, adinittere [σοι (sunt enim personz alie 
in aliis; non ut inler se confundantur, sed ut co- 
hwreant, juxta eam Domini sententiam : Ego in 
Patre εἰ Pater in. me est. 3) nec voluntatis, aut 
sententiz ; aut efficacitatis, aut potentie ; aut 
alterius cujusdam rei, que realem ac omnimodam 
in nobis distinctionem gignat, discrimen ullum. 
Quapropter nec tres deos Patrem et Filium et δρί- 
ritum sanctum dicimus; quin potius sanctam Tri- 
nitatem unum Deum asserimus : sic videlicet ut 
Filius et Spiritus sanctus ad unum auctorem refe- 
rantur, non autem componantur, ant justa Sa- 
bellii contractionem υ08 coalescant ac permi- 
sceantur (uniuntur enim, ut dixinius, non ita vt 
confun/antur, sed ut cohzsreant ; atque sese invi- 
cem citra omnem contradictionem ac commistio- 
nem pervadani), nec esxtrase invicem sistantur, 
aut quantum ad essentiam juxta Arii divisionem 
scindantur. — Indivisa enim in divisis, ut rem 
breviter enuntiem, Divinitas est ; ac velut in tribus 
solibus sibi invicem cohsrentibus, nulla loci inter- 
capedine disjunctis, una eademque lucis tempera- 


"HS τοῦ Yloo καὶ τοῦ Πνεύματος, τρία τὰ προα- [) tio atque conjunctio. Quare cum Deitatem, pri- 


Ὀνούμενα. 


mamque illam causam, et monarchiam , atque 


mam eamdemqtre divinitatis ( ut ita diezm) motlonem et voluntatem, essentiam ac potentiam, effica- 
Glatemque, et dominationem intuemur, unum duntaxat sensui nostro obversatur. Át vero, cum ea, in 
quibus Deitas est, vel, si accuratius loquendum est, quie Deitas est, atque ea quie ex principe illa causa 
tira omne temporis spatium, gloftizeque discrimen, ac separationem exsistunt; hoc est personas, consi- 


deramus, tria sunt quie a nobis adorantur. 

Χρὴ δὲ γινώσχειν, ὅτι τὸν Πατέρα οὗ λέγομεν Ex 
τινος λέγομεν δὲ αὐτὸν τοῦ Υἱοῦ Πατέρα. Τὸν 
& Υν, οὐ λέγομεν αἴτιον, οὐδὲ Πατέρα" λέγὸµεν 
ἃ αὐτὸν, xal ἐχ τοῦ Παξρὸλς, χαὶ Υἱὸν τοῦ Πατρός. 
Τὸ δὲ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, χαὶ ἐκ τοῦ Πατρὸς λέγομεν, 


(4) Ad verba χαὶ τὸ αἰτιατὸν scholion sequens 
ὑπ ρουσίως τὸ αἰτιατὸν ἐνταῦθα νοητέον. ΜΑΤΤΗΣΙ. 


! Juan. xv, ){. 


Yerum id nobis advertendum est, quod cum non 
dicamus Patrem esse ex aliquo, dicimus tamen ip- 
sum Filii Patrem. Filium) autem nec sine causa, 
nec Patreni dicimus, sed ex Paire, οἱ F.lium Patris. 
At Spiritum sanctum,et ex Patre. dicimus esse, et 


legitur in codice 1 Mosquensi : Ἰδιοτρόπως xal 


115 


EUTHYMII ZIGABENI 


116 


Patris Spiritum nominamus. Ex Filio autem Spiri- A καὶ Πνεῦμα Πατρὸς ὀνομάζομεν. Ἐκ τοῦ Υἱοῦ δὲ τὸ 


tum non dicimus, sed Filii Spiritum appellamus, 
Si quis enim, Inquit Apostolus, Spiritum Christi 
non habet. Et per Filium nobis esse patefactum, et 
impertitum confitemur (1). Nam insufllavit, in- 
quit, οἱ dixit discipulis suis: Accipite Spiritum 
sanctum. Quemadinodum enim a sole tum radius, 
tum splendot per radium, sic a Patre Filius, et 
per Filium Spiritus proficiscitur. Ipse enim Pater 
Filii et Spiritus, ut sol radii et splendoris est fons; 
per Filium autem Spiritus, ut per radium splendor, 
nobis impertitur, qui nos illustrat, et a nobis acci- 
pitur. Filium vero neque Spiritus, noque ex Spiritu 
dicimus. 


"^". 


Ejusdem ez cap. 12. 

Ει Pater est Deus, qui semper est ingenitus, 
cum a nullo genitus sit et Filium gignat coatet- 
num. £t Filius est Deus, quisemper est cum Patre, 
Sin: tempore, et sempiterne. ct sine fluxu; et sine 
perturbatione, et siae sejuncttone ab ipso genitus. Et 
Spiritus sanctus est Deus, virtus sáncios élliciens, in 
sua subsistens persona, a Patre procedens, acquie- 
scens in Filio, et ejusdem essentiz cum Patre et FUio. 
Verbum est, quod per essentiam semper adest cum 
Patre. Verbum est etiam naturalis animi motus, 
quo aniwus ipse movetur, et intellgil, et cogitat, 
cum sit quasi lux et splendor ipsius. Preterea ver- 
bum est et illud intimum, quod in corde loquitur. 
À4 bac verbum est animi nuntius. Verbum igitur, 
quod est Deus, per essentiam in propria consistit 
persona. Reliqua tria sunt. animi facullates, que 
non per se proprie consistunt, Quorum primuan. 
est animi gerinen naturale, quod semper ab ipso 
naturaliter manat ; alterum autem et intimum dici- 
tur; tertium vero pronuntiatur. Spiritus multis. 
modis iutelligitur. Nam et Spiritus saucius, et 
virtutes ipsius, et angelus bonus, et demon, et ani- 
mus, et nonnunquam etiam mens, et aer dicitur 
spiritus. 

Item de Patre, εἰ Filio, et Spiritu sancto, distincta 


simul, et unila divinitatis ratio diversorum ῥα- 
irum. 


Fieri non potest cx duabus perfectis personis 
compositio. Quamobrem nec speciem dicimus ex 
personis, sed in personis. ltaque perfectas in san- 
eta Trinitate personas dicimus, ne in illis ula com- 
positio cogitetur. llas autem iu se vicissim singulas 
propter mutuum earum iuter se. habitum  relatio- 
nemque pronuntiamus. 


In omnibüs quidem rebus procreatis singula- 


(1) Adverte quod in materia processionis Spiri- 
tus sancti more Grecorum loquitur, anie determi- 
nationem factam in concilio Epliesino sub Tüeod. 
Juniore, et Coelestino papa, qued procederet etiam 
aFilio. Vel dici potest velle Damasc. non dici 
Spiritus ex Filio, id est, non haberi clare in Seri. 
pturis quod procedat. ex Filo, non negat iamen 
*sse ex Filio vel procedere ex Filio. Et ita adnotat 
dom. Theod. 1 par., q. 36, artic. €, argum. 2, εἰ 


Πνεῦμα οὐ λέγομεν. Πνεῦμα δὲ Υἱοῦ ὀνομάζομεν, 
EU τις γὰρ, φησὶν ὁ Απόστολος, Πνεῦμα Χριστοῦ obx 
ἔχει. Καὶ δι Yloo πεφανερῶσθαι, xaX µεταδίδοσθαι 
ἡμῖν, ὀμολογοῦμεν. Ἐνεφύσησε γὰρ, φησὶ, xai εἶπε 
τοῖς μαθηταϊῖς αὐτοῦ, Λάδετε Πνεῦμα ἆγιον. Π εὖμα 
Υὰρ ἄγ.ον xoi τὸ ix τοῦ ἁγίο Πνεύματος yá- 
pipa (S). Ὥσπερ ἐχ τοῦ ἡλίου μὲ», fj τε ἀχτὶς, καὶ 
ἡ ἔλλαμψις * αὐτὸς váp ἐστιν fj πηγη τῆς τε ἀχτῖνος 
χαὶ τῆς ἑχλάμψεως * διὰ δὲ τῆς ἀχτεῖνος ἡ ἔχλαμφις 
ἡμῖν µεταδίδο-αι.. Καὶ αὐτὴ ἐστὶν fj φωτίζδουτα ἡμᾶς, 
xai µετεχοµένη ὑφ' ἡμῶν. Τὸν δὲ Υἱν οὔτε τοῦ 
Πνεύματος λέγομεν, οὔτε μὴν ἐκ τοῦ Πνεύματοςυ 


Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ ιβ’ Aóyov. 

θ:ὸς xoi Ιατὴρ, ὁ ὧν ἀεὶ ἀγέννητος, ὡς μὴ 
Ex. τινο; γεννηθεὶς, γεννήσας δὲ Υἱὸν συναῖΐδιον. θεὺς 
xal Yióg ἐστιν, ὁ Qv ἀεὶ σὺν τῷ Ἡστρὶ, ἀχρόνως, xal 
ἀῑδίως, xaX ἀῤῥεύστως, καὶ ἁπαθῶς, καὶ ἁδιαστάτως 
ἐξ αὐτοῦ γεγεννηµένος. θεὸς xoi Πνεῦμα ἅγιόν ἐστι, 
δύναµις ἁγιαστικὴ ἑνυπόστατος, ix Πατρὸς ἔχπο- 
βευοµένη; xai ἐν Yl ἀναπανομένη, ἁμοούσιος Πατρὶ 
καὶ Υἱῷ. Λόγος ἐστὶν ὁ οὐσιωδῶς τῷ Πατρὶ ἀεὶ συµ- 
παρών. Λόγος πάλιν ἐστὶ xal dj φυσικὴ τοῦ νοῦ xí» 
νησις, καθ ἣν xavsttat, xai νοεῖ, xat λογίζεται, olovet 
φῶς αὑτοῦ ὢν xal ἁπαύγασμα. Λόγος πάλιν ἐστὶ χαὶ 
ὁ «νδιάθετος, ὁ tv καρδίᾳ λαλούμενος. Καὶ πάλιν λέγος 
ἐστιν ἄγγελος νοήματος, 'O μὲν οὖν Θεὸς Λόγοςι 
οὐσιώδις 16 ἐστι, xal ἑν,πόστατος: οἱ δὲ λοιποὶ 
τρεῖς λόγοι δυνάµεις εἰσὶ τῆς φυχῆς, οὐκ ἐν ibig 


νὐποστάσει θεωρούμενο:, ὧν ὁ μὲν πρῶτος τοῦ νοῦ 


φυσιχόν ἐστι γέννημα, ἐξ αὐτοῦ dsl φνσιχῶς πηγα: 
φόμενος * ὁ δεύτερος δὲ λέγεται χαὶ ἁνδιάθετος  ὁ δὲ 
τρίτος προφοριχός, Τὸ Πνεῦμα γοεῖται πολλαχῶςο 
Τὸ Πνεύμα τὸ &ytov. Λέγονται δὲ xat αἱ δυνάμεις 
τοῦ Πνεύματος πνεύματα. Ηνεῦμα καὶ ὁ ἄγγελος 6 
ἀγαθός. Πνεῦμα xai ὁ δαίµων. Πνεῦμα καὶ ἡ ψυχή’ 
ἔστι δ' ὅτε xal ὁ νοῦς πνεῦμα λέγεται. Πνεῦμα xai 
ὁ ἄνεμος, καὶ ὁ ἀλρ, χαὶ ἕτερα. 

"Ec: περὶ Πατρὸς xai, Ylov καὶ ἁγίου Πνεύματος 


διαχεχριµένη ἅμα καὶ ἡνωμάνη θεολογία διω- 
φόρων ΙΠΙατέρωγ. 


Ἐκ δύο τελ:ίων ὑποστάσεων ἀδύνατον σύνθεσε» 
γενέσθα:.. "O0zv οὐδὲ λέγομεν εἶδος ἐξ ὑποστάσεων, 


p. ἁλλ᾽ ἐν ὑποστάσεσι. Λοιπὸν οὖν ἐπὶ τῆς ἆ lac Τριά- 


6o; τελείας μὲν τὰ: ὑποστάσεις λέγομεν, ἵνα uh 
σύνθεσις αὐταῖς ἐπινοπθείη» kv. ἀλλήλαις δὲ ταύταις 
φαμὲν δ.ἀ τε τῆν ἀλληλουχίαν αὐτῶν, xai τὸ φερἀλ« 
ληλον, xai διὰ τὸ ἀπερίγραπτον, xal ἀχώρητον 
τόπῳ, ἔτι δὲ χαὶ διὰ την µίαν τούτων θεάτητα. 

Ezi πόντων τῶν χτισµάτων ἡ μὲν τῶν ὑποστά- 


in ejus responso, et hoc modo intelligere potes 
omnia alia similia dicta si in aliqua incideris in 
hoc opere. Ziuus. — Vide P. Michaclis Le Quieu 
notam ad hune Damasceni locuin, P'atrologig tom. 
X'IV, col. 831. 

(3) Ινεῦμα γὰρ ἅγιο" καὶ τὸ éx τοῦ ἁγίου 
Πνεύματος χαρισµα. Haec ut scholiun in margine 
habet cod. Mosquensis 1 ap. Mattlisium ; ct revera 
desunt in. Damasceno impresso. Evir. , 


{11 


PANOPLIA DOGMATICA. — TiT. ΠΠ. 


18 


σέων διαἰρὲσις πράγματι θεωρεῖται piv i290 γὰρ ὁ A rum divisio personarum reipsa perspicitur. Mi- 


MiyakÀ τοῦ l'a6p:hÀ χεχώρισται, χαὶ ὁ Πέτρος τοῦ 
Παύλου, xai τὰ λοιπτὰ δὲ ὁμοίως. Τὸ δὲ χοινὸν αὐτῶν 
xa* τὸ ἓν ἐπινοίᾳ ξιαγινώσκεται ἐπινοίᾳ γὰρ µόνῃ 
νορῦμεν τὸ, ἀγγε]ότητα τοχὸν καὶ τὴν ἀνθρωπότητα. 
Ἑπὶ δὲ τῆς θείας Τριάδος ἀνάπαλιν τὸ μὲν χοινὸν 
αὐτῶν χαὶ τὸ ἓν πράγματι θεωρεῖτα, ' πραγματικῶς 
γὰρ οἴδαμεν ὅτι cT; ἐστι θεὸς, καὶ µία καὶ ἡ αὐτὴ 
φύσις, xai ἑξουσία, xaX σοφία, xal δύναμις, xal 
ἑνέρχεια, xai Bv xal τὸ αὐτὸ θέληµα dj δὲ τῶν 
ὑποστάσεων διαίρεσε; ἐπ.νοίᾳ φιλῇ νοεῖται. (0ὔτε γὰρ 
προσωπιχὴν τεριγραφὴν ἐννοῆσαι τολμῶμεν, οὔτε 
τοπιχὴν διάστασιν, οὔτε τι τῶν ἄλλων ἀφοριστικῶν 
ἰδιοτίτων, πλὴν πατρότητος χαὶ υἱότητος, xal ἔχπο- 
ρεύσεως. Καὶ ταῦτα δὲ ὑπερφυῶς xai ὑπερουσίως. 
Διὸ χαὶ ἕνα θεὸν λέγομεν αὐτοὺς, μὴ δυνάρενοι διε- 
λεῖν τελείως xal πραγματιχῶς τὰς ὑποστάσεις αὑτῶν, 
ἁδιαιρέτως διαιρουµένας, καὶ ἀσυνάπτως συναπτο- 
µένα:, διὰ τὸ ὑπερφυὲς ὁμοίως xai ὑπερούσιον τῆς 
τε διαιρέσεως αὐτῶν χαὶ τῆς συναφείας. 


chael a Gabriele reipsa separatus est, et Petrus a 
Paulo, et relique codem modo. Quod su:em in ip- 
sis commune atque unum est, animo et cogitatione 
concipitur. Cogitatione enim tantummodo  eom- : 
prehendimus humanitatem, et si qua vox eodem 
modo communem angelorum notionem queat expli- 
care, neque enim angelitatem ausim dicere. Δί in 
Trinitate divine contra fit. Quod enim tcoumune 
atque unum est, reipsa cernitur. Etenim Deum essc 
unum , et unam eamdemque naturam, οἱ potesta- 
tem, et sapientiam, et virtutem, et actionem, et 
volintatem, reipsa cognoscimus. Personarum vero 
distinctionem tenui cogitatione  complectimur. 
Neque enim audemus ullam ejusmodi circumscri- 
ptionem, qualein liic in personis cernimus, aut loci 
intervallum, et alias id genus proprietates, quibus 
res singul;ie tanquam terminis suis conclusg sepa- 
rantur a ceteris, cogitare, sed eas tantum  nolio- 
nes,tquibus Pater genitor, Filius genitus, Spiritus 


procedens intelligitur. las quidem Grzcos fingendis voeibus feliciores imitati non inutiliter fortas- 
se, barbare quidem certe paternitatem, filiationem et processionem appellant. Qua ratione naturam 
atque essentiam superante fiunt. Itaque Deum unom eos esse dicimus, cum ipsorum personas 
sine divisione distinctas, et sine conjunctione copulatas, propter divisionis conjunclionisque rationem 
natura simul et essenjia praestantioreim, perfecte et reipsa distinguere nequeamus. 


Χωρίζονται ἀλλήλων αἱ ὑποατάσεις, οὐ τῇ οὖσίᾳ, 
ἁκλὰ ταῖς χαραχττριστιχαῖς ἰδιότησι τῶν φροσώπων. 
Λοιπὸν οὖν διὰ τῶν χλήσεων τῆς ἁγίας Τριάδο:, Πα- 
τρὸς, Yioo χαὶ ἁγίου Πνεύματος, οὗ φύσεων διδασχό- 
µεθα διαφορὰν', ἀλλ ὑποστάσεων γνωριστικὰς ἰδιό- 
εττας. 

ὐδὁσία xaX φύσις, xal γένος, χαὶ εἶδος, χαὶ μορφὴ, 
ται τόν ἐστιν ἐπὶ Θεοῦ κατὰ τοὺς θείους Πατέρας. 

Ὑπόστασις δὲ πάλιν, xal πρόσωπον, xal χαρακτὴρ, 

καὶ Ιδιότης, xal ἄτομον ταυτόν. Καὶ οὐσία μὲν 
χα) φὺσις χατὰ πάντων ἐπίσης λέγονται τῶν ύποχει- 
µένων, xa xol πάντες ἄννρωποι μιᾶς οὐσίας xal 
φύσεως * ὑπόστασις δέ ἐστι, xal πρόσωπον, xal ἄτο- 
μον, τὸ ἰδιαζόντως xai xaO ἑαυτὸ ὑφεστὼς, xal 
διαίρεσι» χωρὶς φθορᾶς μὴ ἐπιδεχόμενον. 

Ebo; xa! μορφὴ ταυτὸν ἐπὶ τῇ; ἁγίας Τριάδος, 
Xi τὴν οὐσίαν ἄμφω σηµαίνουσιν. ε Ὁ ἑωραχὼς 
Tip » φησὶν, « ἐμὶὲ ἑώραχε τὸν Πατέρα µου, » 
ὀράσιως ἐνταῦθα νοουµένης τῆς γνώσεως. 

Ἡ μὲν οὐσία ἑνωτιχὴ τῶν ὑποστάσεων * αἱ δὲ 
ὑπωτάσεις διαιρετικαὶ τῆς οὐσίας ἐν τοῖς χαρακτη- 
βιστιχοῖς χαὶ ἀφοριστιχοῖς αὑτῶν ἱδιώμασιν. 

Ἡ μὲν οὐσία οὐδέποτε λέγεται χατὰ ἀνυπάρχτων, 
ἡ & φύσις πολλάχις. Φύαιν γὰρ, φησὶν, ἔχει τὸ φεῦ- 
b τοιαύτην. Καὶ ὅλην μὲν φύσις ὕδατος δείχνυσι 

τὴν οἰχείαν πηγὴν, λόγου δὲ φύσις thv προενέγχα- 
azy χαρδίαν. | 

El τὰ χοινὰ xai χαθολικἁ ὅλα χαὶ τέλεια χατηγο- 
ρ,ῦνται τῶν ὑποχειμένων αὑτοῖς μεριχῶν * χατηγο- 
ρεῖται ἄρα χαὶ fj φύσις τῆς θεότητος ὅλη xa τελεία 
ἑχάστης τῶν ἑαυτῆς ὑποστάσεων. Κοινὸν μὲν . yàp 
xai χαθολιὸν d φύσις xal dj οὐσία, μερικὸν δὲ 


! Joan, xiv, 9. 


Distinguuntur hypostases non essentia, sed pro. 
priis personarum nolis. Quare per sancim Trinita- 
tis nomina, Patris, et Fili, et Spiritus sancti, noa 
naturarum discrimen, sed indices personarum pro- 
prietates. edocemur. 


Essentia, el watura,et genus, et  spexies, et 
forma, ex Patrum sententía, idem sunt in Deo. Item 
persona, et"nota, et proprietas, et individuum 
idem sunt. Et essentia quidem atque natura de 
omnibus subjectis pariter dieuntur, quemadmodum 
ct omnes homines unius essentie naturzque sunt, 
hypostasis vero, et. persona, et individuum signi- 
ficaut id quod proprie, et perse sub;istit, et ab 
alio sine interitu suscipit distinctionem. 

Species, et forma idein. sunt in sancta Trinitate, 
essentiamque significant : «Qui vidit me, » inquit, 
«Patrem vidit '. » Hic autem. videre significat co- 


D gnoscere. 


Essentia personas conjungit. Persunz vero pro- 
prietatibus, quasi notis quibusdam separantibus, 
essentiam distinguunt, 

Essentia nunquam dicitur de iis, quie per se 
non constant ; natura vero sapissime. Quapropter 
bzc est, inquit ille, natura mendacii. Et ille, du- 
ctus, inquit, aquas fontein ostendit suum : sermonis 
autem natura cor loquentis indicat. 

Siea que communia, et universa, et tota, et 
perfecta de subjectis sibi singularibus dicuntur, di- 
citur et Divinitatis natura tota et perfecta de 
singulis ipsius personis. Commune enim et uni- 
versum quiddam est nature οἱ essentia. Singula- 


1:9 


ΕυΤΗΥΝΜΙΙ ZIGABENI . 


130 


re áutem hypostasis, €t persona, non quod nature Α ἡ óx/cosast, χαὶ τὸ xpógumo/* μερ:χὸν δὲ οὐχ ὡς 


partem habeat, sed quod individuum sit; et es- 
5entia commune quiddam est, quouiam de pluribus 
dicitur ; individuum vero singulare, quia dieitur de 
uno tantum. 

Ecclesize definitione et lege non est idem natura 
et hypostasis. Sed qui inter commune οί ρτὸ: 
prium; inter universum et singulare; inter inde- 
finitum et definitum, eadem est inter naturam 
atque hypostasim differentia. Beatum tamen Cy.- 
rilum et alios Patres hi« duobus nominibus pro- 
müscue δι communiter uti, ubi de divina bumang 
carnis assumptiohe disserunt, non ignoramus. Abu- 
tuntur enim, dum alia& quidem hypostasim pro 
essentia , alias autem essentiam pro hyposibsi 
pronuntiant, non quód eas idem esse sentiant, sed 
quoniam initio non solum divina Scriptura, verum 
eliam Eeclesi: doctores multis in rebus sine ullo 
discrimine quibusdam vocibus utebantur , scientes, 
verba nihil afferre incommodi, cum res aliter ha- 
beant. Qui quidein ipsius Cyrilli sententia esL Et 
ipse rerum sacrarum demonstrator Dionysius ait, 
dementis atque imperiti hominis esse, non rei 
proposite, sed verbis animum adliberc. Et Gre- 
gorius Theulogus : «Neque vero,» inquit, «qui de 
verbis digladiuntur, id iurpe existiment, Quasi 
pietas nobis in verbis, non. autem in rebus ipsis 
posita sit.» Et rursum : «Veritas, inquit, nobis non 
im verbis, sed in rebus est sita.» Quando igitur 


verbis abutuntur auctores, proprie ncque sunt, 


neque accipiuntur ille res, quas ea verba videntur 
significare, sed quas ipsi voluut intell'gi. ltaque 
cum hypostaseon unionem, et differentiam, et pro- 
prietatem Cyrillus dicit; loco essenti:& utitur hy- 
postasi, ut ea voce naturas unitas per se subsisteré 
declaret, dóceatque non similitudinum et forma- 
rum quarumdam, que non per se constent, sed 
rerum 8ubeistentium unionem fieri. Quod auteun 
ita sit, ex verbis ipsius, quibus iu apologia primi 
anathematismi adversus Theodoreti reprehensio- 
nes nititur intelligi potes*. « Si extra hypostases, iu- 
quit, sola per se forme vicissim convenissent, 
Mla unionis ratione similitudines quadam οἱ lor- 
ma per se non  subsistentes convenissent. Nunc 


µέρος tf; φύσεως μὲν ἔχκονυ, µέρος δὲ μὴ ἔχον, à 
ὡς ἄτομον. Καὶ ἡ μὶν οὐσία xovvbv, ὡς χατὰ π)ε.όνων 
κατηγορούμενον, τὸ 5t ἄτομον μερ.κὸν, ὡς καθ᾽ ἑνδέ 
μόνου λεγόµενον. 

Οὐ ταυτὸν οἷδεν ὁ τῆς Έχκλτ σίας ὄρος xaX νόμᾶς 
φύσιν xal ὑπόστασιν. "Hy γὰρ ἔχει τὸ κοινὸν διαφὸ- 
μὰν πρὺς τὸ ἰδικὸνι καὶ τὸ χαθολικὸν πρὸς τὸ ptpv- 
xbv, xai τὸ ἀόριστον πρὸς τὸ ὡριαμένον, ταύτην 
ἔχει xaX dj φύσις πρὸς τὴν ὑπόστασιν. Κεχρῆσθαι δὲ 
πολλάχις τὸν µαχάριον Κύὐριλλον, χαὶ ἑτέρους Πατέ- 
pax ἁδ.αφόρως τοῖς δυσὶ τούτοις ὀνόμασιν ἐπὶ τῆς Ἰ 
θείας ἑνανθρωπὴσεώς, οὐχ ἀμφιδάλλομεν. Κατεχρή- | 
σαντο γὰρ nf) μὲν τὴν ὑπόστασιν ἀντὶ οὐσίας, πῆ δὲ 
th» οὐσίαν ἀντὶ ὑποστάσεως ἐχφωνοῦτες, οὐχ 6; 
ταυτὸν ταύτας Ὑινώσχοντες, ἀλλὰ διότι εἴωθεν ἐξ 
ἀρχῆς οὐ µόνον ἡ θεία Γραρὴ, ἀλλὰ χαὶ οἱ τῆς "Ex- 
Χλησίας δ.δάσκαλοι περὶ τὰς λέξεις ἁδιαγορεῖν iv 
πολλοῖς, χαταχρηστιχῶς ἔσθ᾽ ὅτε παρ) αὐτῶν ἔχφε- 
ῥοµένας, ε δότες ὅτι οὐδὲν ἀδικοῦσιν αἱ λέξεις, ὅταν 
ἅλιως ἔχῃ τὰ πράγματα. Κυρίλλού γὰρ xal οὗτος ὁ 
λόχος. Λέγει δὲ xal ὁ ἱἐροφάντῆς Διονύσιος ὅτι ἆλο» 
γὸν xal σχαιὸν $5 μὴ τῇ δυνάμει $00. ὀχοποῦ προὰ- 
έχειν, ἀλλά ταῖς λέξεσ. * xal ὁ θεολόγος δὲ Γρηγό- 
ριος οὕτω" ελΙηδὲν γὰρ οἱ περὶ ταῦτα ζυγομαχοῦντες 
ἀσχημονξείτωσαν, ὥσπερ bv ὀνόμασι χειµένης ἡμῖν 
τῆς εὐσεδείας, ἁλλ᾽ οὐκ ἓν πράγµατι. » Καὶ αὖθις * 
 Ὀύκ ἐν ὀνόμασιν, ἀλλ᾽ ἓν πράγµασιν ἡμῖν ἡ ἁλὴ- 
θεια. » TX τοίνυν κχαταχρηστ.χῶς λεγόμενα οὔτε εἰσὶ 
κυρίως ἃ λέγοντα: t, ὅτι μηδὲ λέγονται χυρίως & celat, 
οὔτε νουῦντᾶι ὡς λέγονται. "Ore δὲ ὑποστάσεων ἕ.ω- 
σιν λέγει Κύρίλλος, χα) δ.αφορὰν, xal ἰδιότητα àv 
οὐσιαχῶν xfyp$tai τῇ quvi τῶν ὑποδτάσεών, «b 
ὑρεατὼς τῶν ἑνωθεισῶν φύσεων δ.ἆ τὴ, τοϊαύτηξ 
φωνῆς ὃ.ἰκνὺς, ὅτι οὐχ Ópb ὑτίτω» τινῶν xal µορ- 
φῶν ἀνυποστάτων γἐγονεν ἕνωσις, ἀλλὰ πῥαγμάτων 
ὑφεστώτων. Καὶ ὅτι τοῦ) οὕτως ἔχει, φΏᾶὶν ἀαὐτ)ό 
οὗτος ἐν τῇ ἁ Κολογίᾳ τοῦ πρώτου ἀναθεματὶάμοῦ 
πρὸς τὰς θεοδωρῄτου µέμψεις, ὅτι Διδάσχέτω παβ- 
ελθὼν χαὶ δίχα τῶν ὑποστάσεων. Μόναι καθ) &avu- 
τὰς αἱ μορφαὶ συνῆλθον ἀλλήλαις, ἀλλ᾽ οὐχ ὁμοιότη- 
τες ἁπλῶς ἀνυπόστατοι, xal μορφαὶ συνέθησαν ἆἁλ- 
λέλαις xa0' Ένωσιν οἰκονομικὴν, ἀλλὰ πραγμάτων 
αὐτῶν, ἤγουν ὑποστάτεων Ὑέγονε σύνοδος. "Οτι δὲ 


aetéem που similitudinum, sed rerum conventus p διάφορον ἑπίστατο τὴν σἡμασίαν τῆς φύδεὼς xal τῆς 


fuit, ergo et hypostaseon. » Verum quod inter na- 
turam et hypostasim discrimen esse crediderit, 
ipsemet docet in. secunda ad Nestorium epistola : 
«Servatoris,» inquiens, «nostri voces in Evange- 
liis neque ad duas hypostases neque ad duas re- 
ferimus personas.» ltem in cpistola, quam ad 
Orientales scribit : «Evangelicas,» inquit, «et apo- 
stolicas voces, qua de Domino pronuntianuir, sci- 
«nus 4 viris thoologis partim ita communiter acci- 
pi, ut ad unam reíerantur personam; partim .ita 
" dividi, ut duabus naturis tribuantur.» Ac idem : 
«Alibi non est,» inquit, «duplex, sed unus, οἱ solus 
Christus.» Hoc autem ait propter unam ejus per- 
"onam. Quantum enim ad naturas spectat, dicitur 


ὑποστάσεω:, αὐτὸς οὗτος πάλιν ἐδίδάξεν ἐν τῇ πρὶς 
Ναστόριον δευτέρᾷ ἑἐπιστολῇ λέγων ^ « Tk; δέ γε ἓν 
τοῖς Εὐαγγελίοις τοῦ Σωτήρος ἡμῶν φωνὰς ὀῦτε 
ὑποστάσεσι δυσὶν, οὔτε μὴν προσώποι; χαταµεῥρίζο- 
μεν. » Καὶ πάλιν ἐν τῇ πρὸς ἀνατολιχοὺς ἐπισὲολῇ 
φησιν, ὅτι « Tàc εὐαγγελικὰς καὶ ἁἀποστολικὰς φω- 
νὰς περὶ τοῦ Κυρίου ἴσμεν τοὺς Ὀευλιόγους ἄνδρας 
τὰς μὲν χοινοπλιοῦντας, ὡς ἐφ᾽ ἑνὸς προσώπον, τὰς 
δὲ διαιροῦντας, ὡς ἐπὶ δύο φύσεων. » Ὁ αὑτὸς δὲ má- 
Atv φησὶν, ὅτι « Οὐκ ἔστι διπλ.ῦς ὁ cL; καὶ μοναχ)ς 
Χριστὸς, » τοῦτο εἰρηχὼς διὰ τν µίαν ὑπ-στατιν. 
Κατὰ γὰρ τὰς φύσεις λέγεται xa! διπλοῦς, Ἠνίκα 
μὲν ἁπλῶς χχὶ ἀδ. :αφόρως πρόεισιν ὁ λόγοςι εὑρίσκο- 
μὲν οὐ µόνον τοὺς Πατέρας, ἁλλὰ καὶ τὴν θείαν l'pa- 


121 


PANOPLIÀ DOGMATICÀ., — TIT. II. 


23 


e hv συγχρωµένην τοῖς ὀνόμασι xat! ἑξουσίαν àv) &x. A etiam duplex. Quando igitur oratio situpliciter , et 


Ὅ μὲν Υὰρ θεῖος 'Απόστολος καὶ τὸ ἔσω τοῦ ἀνθρώ- 
που ἄνθρωπον χαὶ τὸ ἔξω ἄνθρωπόν πάλιν ὠνόμασε, 
τὰ µέρη τῷ τοῦ ὅλου ὀνγόματι καλέτας ' οἱ δὲ προ- 
φῆτιι τοὐναντίον, ποτὲ μὲν σάρχα, ποτὶ δὲ ψυχὴν 
τὸν ἄνθρωπον καλοῦσι, τοῖς τῶν μεβῶν ὀνόμασι τὸ 
ὅλον χατονομάζονᾶςς, 'Hvlxa δὲ ἀαιρὸς Ἀλλέσᾗ, ταῖς 
χυρέως ypàr.tat προάηγορίαις. Κάτὰ τὸν εἰρημένον δὲ 
λόγον xai ὁ Θεολόγος Ἰωάννης εἶπεν ὅτι «€ Καὶ 
ὁ λόγος σὰρξ ἐγένεξο, » ἀντὶ τοῦ ἄνθρωπος ἐγένετο. 
Ἁλλ' οὐδὲν περὶ τούτου ζυγομαχοῦμεν. Φησὶ yàp à 
μέγας Διονό-ἰος ὅτι x: Uto οὐ τὼν τὰ θεῖα vosty ἐθε- 
λόντων ἴδιον, ἀλλὰ τῶν Ίχ.υς ψιλοὺς ὑποδ:χομένων, 
Xil πρ,σπασχόντων στοιχείοι:, xai αυλλαθαῖς, xol 
λέξεσιν ἁδιαγνώστως, μὴ διχέαινούσαις εἰς τὸ τῆς 
φυχῆς αὑτῶν νοερὸν, ἁλλ᾽ ἔξω περὶ τὰ χείλη, xal τὰς 
ἀχοὰς αὐτῶν βομδουµέναις. 


sine controversia constituitur, animadvertimus, 
non solum Patres, sed divinam Scripturam libere 
simpliciterque vocabulis uti. Nam D. Apostolus et 
id quód in homine intrinsecus est, homincm, et 
id quod extrinsecus, hominem item appellat, atque 
ita nomen totius pártibus tribuit. At e contrario . 
prophete modo cárnem, modo animam voca:tes 
bominem, partium vocahüulis tótum indicant. Verum, 
quando tempus id postulat, propriis vocibus utuntur. 
Ea vero ratione, quam ante diximus, εἰ Theologus 
Joannes: «Verbum,» inquit, «caro factum est, »cum 
véllet dicere, factum est liomo. Cictetum hat de re 
ne digladiemur, aut contendamus. Ait enim ma- 
gnus Dionysius, id eorum esse proprium, qui noh 
res divinas cupiunt intelligere, sed inanes aucu. 


DB pante& sonos in litterarum elementis, οἱ syllabis, et 


verbis ad intelligendum difficilibus, qux ad animi ipsorum cognitionem non perveniunt, sed lapiorurti 


alque auriuni ténus circumsoriant, immórantur. 
Διττὸν ἡ ὑπόσταδις. Λέγεται γὰρ ὑπόστασις αὐτύ 
κε Ὁ ἁπλῶς ἓν ὑπάρςεει ὃν" διότι ὑρέστηχέ τε 
xai ὑπάρχει, ὅπερ χωρὶς τῶν χαραχτηριστιχῶν 
ἰδμωμάτων θεωρεῖται  χαὶ τὸ πρόσωπον τὸ χαθ) ἑαντὺ 
ὑφεστὼς μετὰ xol τῶν εἰρημένων ἰδιωμάτων, "Avtp 
γὰρ ἄτομα προσαγορεύξιν τοῖς ix τοῦ περιπάτου 
φον, sig ἃ fj τῶν γενῶν xai εἰδῶν ἁποτελευτᾷ 
δ.αἱρὲδις, ὡς μὴ δυνάµενα ἔτι διαιρεθῆναι. ἢ γὰρ 
εἰς doyhv xal σῶμα τοῦ ἀνθρώπου διαίρεσις φθορὰν 
αὐτοῦ ποιεῖν εἴωθε * ταῦτα οἱ τῆς Ἐκκλησίας δι- 
δάσκαλοι πρόσωπα xal ὑποστάσεις Ππροσηγορεύχα- 
σιν. ΄ Ὑποστάσεις δὲ, διότι bv τούτοις τὰ γένη, xal 
εἴδη χοινὰ ὄντα xal ἀπερίγραπτα, λαμδάνει τὴν 
ὕπαρξιν xoi π;ριγραφἠν. El γὰρ x1V [δ.ον ἔχει τὸν 
τοῦ εἶναι λόγον τὸ (Gov, χα’ ὁ ἄνθρωτο;, ὧν τὸ µέν 
Ἱστι γένος. t^ δὲ εἶδος, 000 b; τοῖς ἀτόμοις, Πέτρῳ 
tv» καὶ Das, τὴν ὑπόότασιν ἔχουσι, χωρὶς τού- 
των οὐχ ὑφιότάμενα. ᾿Ἀλλά ταῦτα μὲν περὶ τῆς ὑπο- 


στάσεως. Πάλιν δὲ διττὸν xat τὸ ἑνυπόστατον. Σηµαί- . 


πι γὰρ &b ἁπλῶς τε ὃν, xa0' ὃ σηµαινόµενον οὐ 

μόνον τὴν οὐσίαν, ἣν αὐθύπαρχτόν τε καὶ αὖθυ πὀότα- 
Ών οἱ περὶ ταῦτα δεινοί φασιν, ἑνυ πόστατον λέγρμεν 
V αὐτὸ τοῦτο τὸ εἶναι ἁπλῶς xol ὀφεστάναι, ἀλλὰ 
Χαὶ τὰ συµθεδηχότα προσαγορεύοµεν ἑνυκόστατα, 
διότι ἐν ἑτέρῳ, xat οὐκ ἐν ἑαυτοῖς ἔχουσι τὸ ὑφεστά- 
Vai xal elvat, τοντέστιν kv τῇ οὐσίᾳ, ἃ χυριώτ:ρον 
ἐτεροῦπόστατα ὀνομάζονται. Σηµαίνε. δὲ καὶ τὸ 
καθ) ἑαυτὸ ὃν, χα. ἱδιοσύστατον τυγχάνον, xa0' ὃ ση- 
µαινόµενον χαὶ τὰ ἄτομα ἓνυ πόστατα λέχονται, ἅπερ 
χυρίως ὑποστάσεις μᾶλλόν εἰσί τε χαὶ γνωρίζεται. 
λλλὰ περὶ μὲν τοῦ ἑνυποστάτου τοσαῦτα. Πάλιν δὲ 
xai τὸ ἀννσόστατον ὁμοίως διττόν ἐστι. Λέγεται 
Υὰρ ἀνυπόστατον οὐ µόνον τὸ μηδαμῆ μηδιμῶς ὃν, 
ἁλλὰ xal τὸ ἐν ἑτέρῳ ἔχον τὴν ὑπόστασιν, ὡς τὰ 
συµδεδηκότᾳ, bts. καθ’ ἑαυτὰ οὐ δύνανται ὑφεστά- 
ναι. Κατὰ Cb τὸν λεπτοµερέστερον λόγον xol ἄλλα 
αλείονα σηµαινόµενᾳ τῆς ὑποστάσεως «ὕρομεν. Λέγε- 
ται γὰρ ὑπόστασις παρὰ τὰ εἱρημένα ἀνωτέρω xal 
sb φ.ρτίον, ὡς Ev τῷ Δευτερονομίῳ * « Tox ἐγὼ 6v- 
visopga: μόνος φέρειν τὴν ὑπίατασιν ὑμῶν n Ἐν 


Duplex est hypostasis. Nam modo signiflcat id, 
quod simpliciter est in essentia, quoniam subsistit, 
el est, et sine propriis signis ac notis consideratur : 
modo personam  índicat per se cum ipsis propriis 
notis subsi-tentem, Etenim quz Peripateticis ap- 
pellare placuit individua, ad que cum genera et 
species divisione pervenerint, consistunt, quo 
dividi amplius non possint ; hominis enim in corpus 
animamque divisio interitum afferre solet, ca 
doctores Ecclesie personas et hypostases nomi- 
narunt. llypostases autem dictz sunt, quia genera 
et species, qux:€ Communia sunt, οἱ non circum- 
scripta, in his exsístunt et  circumscribuntun 
Quamvis enim animal et homo, quorum unum est 


C genus, alterum species, propriam etiam rationem 


habeant qua sint, tamen in ipsis individuis, ex- 
empli gratia in Petro et Paulo, habent hyspostasim, 
sine quibus subsistere nequeunt. Et bsec quidehi 
hactenus de hypostasi. Ambiguum item est hoc 
verbum : «Enypostaton : » significat enim, id quod 
simpliciter est, qua quidem significatione non solum 
essentiam, quam qui hzc profitentur aut hyparctoa, 
aut hypostaton dicunt, enypostaton vocamus, quod 
simpliciter sil atque subsislat ; verum etiam acciden- 
tia, quon'am in alio, nempe in essentia, non in 
se habent, uti subsistant et sint. Enypostata ap- 
pellamus, quae tamen magis proprie et heteroypostata 
dicuntur, Signiticat etiam id, quod per se est et per 
se proprie consistit, qua quidem significationc ct 
individua vocantur enypostata, qux» quidem proprie 
hvpostases magis et sunt, et cognoscuntur. Verum 
et de voce hac, Énvpostaton. satis dictum sit. Λη- 
ypostaton quoque est verbum anceps. Dicitar 
enim anypostaton non solum id quod nullo modo 
prorsus est, verum etiam id, quod in alio subsisti', 
qualia sunt accidentia, quia per se subsistitere ne- 
queunt. Quodsi subtilius et accuratius pervestigemus, 


inveniemus hypostasim etiam alia multa signi- . 


ficare. Nam prater illa que dicta sunt, onus 
cliam signiücat byposlasis sive substantia, ul 


123 


EUTHYMH ZIGABENI 


124 


indicat ille Deuteronomii locus : « Quomodo po- A yàp τῷ ᾿Εδραϊκῷ, μασαιὲμ εἴρηται. ὃ ἐστι φορτίον, 


tero ego solus onus vestrum sustinere * ? » [ilic 
eRim Gceci habent hypostasim, in Hebraico 
autem voluimnine est, maschen, qu: vox onus si- 
gnificat. Ad hzc significat etiam cibum, sive an- 
nonam hypostasis, αἱ ex libro Judicum intelligi 
pote-t, ubi Judaei : « Quoniam Madianit», » in- 
quiunt, « diripuerunt fructus terre, et substantiam 
nostram *. » Quod enim hic est substantjam, Grece 
autem hypostasim, apud Πευγαος est micheia, 
quod ricum significat. Hypostasis item ponitur 
loco spei. Nam in libro qui inscribitur Ruth, Noemi 
sic aiL: « Non est mihi filius, nec spes ? ; » [lc- 
braice autem sic habet, thicuiam, qua voce pro- 
ereandurum liberorum spes declaratur. Pretium 
item, sive mercedem significat hypostasis, ut in 
primo libro Regum, pro mercede fabri : « Ad se- 
curim, » inquit, εἰ quà sequuntur, « merces hac 
erat *. » Quod hic est merces ct hypostasis Grace, 
Hebraice dictuan. est ardaban, quo quidem verbo 
pretium et merces indicatur. Significat etiam 
castra in eodem primo Regum libro : « Veni » 
inquit Jona.has ad armigerum suum, « ascendamus 
ad castra advers:riorum *. » Hic est hypostasim, 
apud llebrzeos autem  mataam, quod castra, sive 
Xentorium sgnificat. Valet etiam hypostasis quod 
in rebus liqu:dis subsistit, qua siguificatione dici- 
mus ur:nz lhwpostasim οἱ facultatem, ut. illud : 
« Et substantia mea, tanquam nihilum ante te. » 


xai 1, τροφὴ, ὡς £v τοῖς Κριταῖς περὶ τῶν Ἱουδαίων, 
ὅτι οἱ Μαδιηναῖοι δ,ἑρΊΆαζον τοὺς καρποὺς τη; γής, 
xa! τὴν ὑπόστασ:ν αὑτῶν.« Ἑν γὰρ τῷ Εδραϊκῷ µοι- 
χεία χεῖται, 6 ἐατι ζωὴ, καὶ dj ἑλπὶς, ὡς Ev τῇ Ῥοῦ8, 
ἡ Νοςμμίν φησι, «Mh ἔστι pov υἱὸς t ὑπόστασις. Ἑν 
γὰρ τῷ Ἑδραϊκῷ θιχαῖα χεἶται, τοντέστιν ἑλπὶς τε- 
χνογονίας. Καὶ dj ἀποτίμησις, ὡς tv *[j πρώτῃ τῶν 
Βασι)ειῶν ὑπὲρ τοῦ μισθοῦ τοῦ χαλχέως, «Εἰς δὲ τὸ 
δρέπανον, εχαὶ τὰ ἑξῆς φησιν, εὐπόστασις ἂν fj αὑτή. » 
Ἐν γὰρ τῷ Ἑδραϊκῷ ἁρδαθὰν χεῖται, ó ἐστιν ἀποτί- 
puo. Καὶ ἡ παρεμδολὴ, ὡς kv τῇ αὐτῇ βίλῳφ 
Ἰωνάθαν erst τῷ σχευοφοροῦντι αὐτῷ, « Δεῦρο δια- 
θῶμεν εἰς τὴν ὑπάστασιν τῶν ἀλοφύλων. » Ἐν γὰρ 
τῷ Εδραϊκῷ ματαὰμ χεῖται, ὃ σηµαίνει]παρεμθολέν. 


Καὶ ἡ ἐν τοῖς ὑγροῖς ὑφισταμένη ἱλὺς, ὡς λέγομεν 


ὑπόστασις οὔρου. Καὶ ἡ ὕπαρξις, ὡς τὸ, « Καὶ 
i ὑπόστασίς µου ὡσεὶ οὐθὲν ἑνώπιόν σου * » χαὶ d 
ἑδραίωσις, ὡς τὸ, « Ἐνεπάγην εἰς ἱλὺν βυθοῦ, καὶ οὐκ 
ἔστιν ὑπύστασις. » Καὶ fj πραγματεία, ὡς Ἱερεμίας, 
εΣυν{γαγε φησὶν, « Ego τὴν ὑποστασίν cov. » Καὶ 
τὸ ἀπόῤῥητον, ὡς 6 αὑτὸς περὶ τῶν φευδοπροφητῶν, 
« Καὶ ἔστησαν, » φησὶν, « iv ὑποστάσει you, » Ίτοι 
ἐν ἀποῤῥήτῳ µου. Καὶ τὸ στερέωμα, Ἰεζεχιῆλ περὶ 
τῆς τοῦ ναοῦ οἰχολομῆς, εΔιαγράψεις τὸν olxov,» xal 
τὰ ἑξῆς, ἓν ᾧ ὑπόστασιν λέγει τὸ στερέωµα ' xal ὁ 
ἔπα:νος, ὡς ὁ ᾿Απύστολος  ε "0 λαλῶ, οὗ κατὰ 
Κύριον λαλῶ, ἁλλ᾽ ὡς Ev ἀφροσύνῃ, ἐν ταύτῃ τῇ 
ὑποστάσει τῆς χαυχῄσεως. ) 


Et firmamentum, ut illud : « Fixus sum in limo profundi, et non est substantia .» Et negotum, ut 
lud: Jeromiz : « Coogit, » inquit, « sine tuo negotio. » Et arcanum, ut. idem Jeremias de falsis pro 
phetis : « Et si steterunt, » inquit, « insubstautia mea, » hoc est, in arcano meo. Et irmamentum, ut Eze- 
chiel decli fabrica: «Describens,» inquit, «domum,» et qu:e sequuntur, ubi hypostasiw ponit profirmamento. 
Et laudem, ut Apostelus : « Quod loouor, » inquit, « nou logyuor secundum Deum, sed in stultitia, in bac 


substantia gloriationis. » 
TITULUS lil. 


De Deo, seu de Divinitate communiter. Perspicuum 
est, qui Dcum, αμί Divinilatem. — aut divinum 
Numen dicit, communi horum appellatione tres 
unius Divinitatis hypostases, s've personas declarare. 
Areopagite. Hec dilucidiora ut essent, paraphrasi 
quadam sunt paulo latius. explicata. 


Divinum Numen causa quidem est, ut res sint. 
Ipsum vero non est, quippe quod nulla rerum sit, 
sed omnibus antecellat. At licet Deus etiam dica- 

ur esse, ut eo loco: « Ero sum, qui sum *, » non 
tamen est, quo res ipse sunt aut quovis m«do, 
(qui enim fieri queat, ut effector ita sit, utsunt ea, 
qu:e ab ipso facta sunt?) sed est simplici, et Ρτο- 
jria, et excellenti ratione, quam ipse solus cogni- 
tam habet. Cujus euim natura ignota est omnibus, 
qui post ipsum exstiterunt, liujus et. essentia est 
prorsus ignota, Eodem pacto Deum et esse unum, 
εἰ unum non csse dicimus ; unum quidem, quod 
nullus alius ejusmodi sit : non unum autem, quod 
omnem unitatis notionem cognitionemque superet. 
Unum praterea, quia dividi nequit et simplex est . 


TITAOZT". 

Περὶ θεοῦ κοιγῶς, fito: περὶ θεότητος. An-lor. δὲ 
ὅτι ὁ θεὸν εἰχὼν, ἢ θεότητα, f| τὸ θεῖον ἁπ.ὶως 
καὶ ἁπροσδιορίστως, τὰς τρείς ὑποστάσεις 
τῆς μιᾶς θεότητυς ἐγέφηνε τῇ καθο.]ικῇ τού- 
των προσηγορἰᾳ. Tov Λρεοπαγίτου. Μετρίως 
δε’ [εἰσι ταῦτα zapaxegpacpéra πρὸς τὸ σα- 
φέστερον (1).] 

T^ θεῖον αἴτιον μὲν ἐστι τοῖς οὖσι τοῦ εἶναι, αὐτὸ 
δὲ ἐστι μὴ ὃν, ὡς μ:δὲν τῶν ὄντων, ἀλλ ὁπὲρ τά 
ὄντα. El δὲ χαὶ ὁ θεὸς Qv λέγεται χατὰ τὸ, « Ἐγώ 
εἰμι ὁ Uv, » ἀλλ᾽ οὐκ ἔστιν Qv, ὡς τὰ ὄντα ' πῶς Υὰρ 
ὁ δημιουργὸς, ὡς τὰ δημιουργήματα; οὐδὲ πῶς iv, 
ἁλλ᾽ ἁπλῶς (v xa ἱδιοτρόπως, Ίγουν ἑξαιρέτως, χαὶ 
ὡς οἷδς µόνο: αὐτός. Οὗ γὰρ fj φύσις ἄγνωστος τοῖς 
μετ αὑτὺν, τούτου πάντως ἄγνωστον καὶ τὸ εἶναι. 


D Κατὰ τοῦτον δὲ τὸν λόγον χαὶ ἓν ἐστι, χαὶ οὐχ Ív* 


ἓν μὲν, ὡς μιδενὸς ἄλλου τοιούτου ὄντος: οὐχ £v δὲ, 
ὡς ὑπὲρ πᾶσαν ἔννοιαν xal γνῶσιν ἑνότητος. Καὶ 
αὖθις ὡς ἁμερὴ: xai ἁπλοῦςο Οὐχ Bv δὲ, ὡς οἱ δὲν 
τῶν ἀμερῶν, xal ἁπλῶν, ἀλλ ὑπὲρ πᾶν ἓν, xal 
ὑπὲρ πᾶσαν ἀμέρειαν xoi ἁπλότητα, καὶ ὃγμιουργὺς 
αὑτῶν ὁμοίως λέγεται, xal οὐσία, καὶ οὐκ οὐσία * 


* peut. 1, 10. * Jud. vi, 5... * Ruth. αν δ. * IReg. xir... * Reg. xiv, d... * Exod, µ!, 13, 


(1) Inclusa addunt cold. Mosquenses 1 et 13. 


9 


125 PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. Ilf. 126 


οὐσία μὲν, ὡς αὑτοοντότη; ' οὐχ οὐσία δὲ, ὡς ὑπερ- A non unum autem, quoniam éorum, qus noa divi- 
οὖσιός τε χαὶ οὐσιοποιός. "Ext δὲ xai ἑνὰς, χαὶ οὐχ ἀἁμοίυς, quaque simplicia supt, nullum est, sed 
ἑνάς' ἑνὰς μὲν, ὡς αὑτοενότης * οὐχ ἑνὰς δὲ, ὡς — omnibus que unum suat, praetat, omnemque 
ὑπὲρ ἑνάδα πᾶσαν, xil πάσης ἑνάδος ὑποστάτης, divisionis expertem raliouem et simplicitatem 
Καὶ πολλἀ τοιαῦτα ἐπὶ θεοῦ λεγόμενα μὴ χατ ÉÀ- — anteit, et eurum quoque auctor exsistit. Essepa 
λειφιν, ἀλλά xa0* ὑπεροχὴν, ὁποῖόν ἐστι καὶ 5) ával«— (iam item et non essentiam dicimus Deum : es- 
σθητον, ἔτι δὲ xai τὸ ἀόρατον φῶς. sentiam, quosiam vere per se est; non essentiam, 
«uia essentie pracellit, et ejus effector est. Ad hzc unitatem eli non uuitatem ; Οπίιαίθιη quidem, 
quia est ipsa unitas : nom unitatem vero, quoniam est omni praestantior unitate, et omnis unitatis 
censtiMutor. Hac et alia mula de Deo, non deficienti, sed exsuperanti ra&ione dicuntur, ut illud 


"uam, quod sensus non habeat, et. lumen sit non aspectabile. 


Tov αὐτοῦ. 

'O 6:6; xal πάντα «à ὄντα ἑἐστὶν, ὡς πάντων &p- 
x^ χαὶ alza, καὶ ὡς πάντα ἓν ἑαυτῷ ἔχων, καὶ οὐ- 
δὲν τῶν ὄντων ἐστὶν, ὡς ὑπερούσιος. Aib καὶ πάντα 
αὐτοῦ, xal ἅμα χατηγορεῖται. καὶ οὐδὲν τῶν πάντων 
ἐστὶ, πάνσχηµος, πᾶνείδεος, ταῦτα ἀρχὰς, καὶ µέ- 
σα xa τέλη τῶν ὄντων Προειληφὼς iv ἑαυτῷ &cy£- 


τως, xal ἑξηρημένως, xal πᾶσι τὸ εἶναι ἐπιλάμπων ' 


χατὰ ὑπερηνωμένην αἰτίαν. 

antequam res ipsz sint, immenso et eximio modo 

per causam unitatem conjuncliorem elargitur. 
Tov αὐτοῦ. 

Ὅτι ἐπὶ τοῦ Θεοῦ xai πάντα xatagicxopsv, ὡς 
πάντων αἰτίου, χα. πάντα ἀποφάσχομεν, ὡς ὑπὲρ 
πάντα Όντος. 'O γὰρ 8:b; xal πάντα ἐστὶ θεοπρε- 
κῶς, xat οὐδὲν τῶν πάντων ὑπερουσίως. Καὶ ἐπὶ 
τοῦ Θεοῦ οὐχ εἰσὶν αἱ χαταφάσεις ἀντικείμεναι ταῖς 
ἀποφάσεσι, διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν ὑπὲρ κᾶσα» θέσιν 
xal ἀφαίρεσιν, xai ὑπὲρ πᾶσαν ἕξιν καὶ στἰ- 
pnovv. 

Tov αὐεοῦ. 

"Utt πολλάχις &vtvmasovüótug ἐπὶ τοῦ Θεοῦ τὰ 
τῆς στερῄσεως ἀποφάσκχεται, ὡς τὸ, «" Eügto Φχότος 
ἀποκρυφὴν αὐτοῦ, » ὅπερ ὁ ἁπόστολος Παῦλος φῶς 
dy ἀπρόσιτον. « Φῶς Y&p,» φητὶν, « οἰχῶν ἀπρίσ- 
vw*» τὸ γὰρ ἀπρόσιτον φῶς, καὶ διὰ τοῦτο 
ἀνανὲς, (coy ἐστὶ τῷ ἀφανεῖ σχότει, ὅδον εἰς τὸ μὴ 
φαίνεσδαι. Τοιουτοτρόπως λέγεται χαὶ τὸ ταμφαὲς 
X ἁόρατον, ὡς ὑπεραῖρον τὴν ὅρασιν * xal ἀγνω- 
σα θιοῦ ἡ ὑπεραίρουάα γνῶσις, xal μωρὸν θεοῦ τὸ 
ὑπέρσοφον. 


Ejusdem. 
Deus et est omnia qu: sunt, quatenus est omnium 
principium οἱ causa, οἱ omnia in se compleetitur. 
Et nullum est eorum qui sunt, quatenus essentiam 


pg exsuperat, Quamobrem de ipso et omnia et sinutl 


omnia dicuntur, et esi omnium nullum. Ounem 
formam figuramque continet, idemque omnis form 
atque figure est expers. Preterea. de Deo dicuntur 
eliam ejusmodi : rerum priucipia, et media, et flues, 


Deus in se complectitur. Et omnibus exsistendi lumen 


Ejusdem. 

De Deo et afficmamus omnia, ut de illo, qui est 
omnium causa : et negamus omnia, ut de illo, qui 
sit omnibus excellentior. Deus enim ei est omnia ra- 
tione quadam ipso digna; et nullum ex omuibus est, 
quoniam essentiam superat. Porro aífirmationeg 
in Deo negationibus non sunt contrarie, quoniam 
et omni positione et ablatione, omni habitu pri- 
vationeque superior. 

Ejusdem. 

Sepe contrario modo privantia dieuntur de Deo. 
Ut illud: « Posuit tenebras latibulum suum ὃν) 
quod apostolus Paulus lumen inaccessum appellat: 
«Lucem, » inquit, « habitans inaecessibilem *.» 
Nam lux, ad quam accedi non potest, atque idco 
non cernitur, equalis est tenebris, que non vi- 
dentur, in. eo duntaxat, quod illa perinde, atque 
hz, videri non potest. Lumen enim omnibus par- 
tibus splendidissimum non possumus intueri, quo- 
niam splendore suo prestringit. aeiem oculorum. 


li ignoranUa Dei est prestantissiina cognitio, et stultitia Dei omnem. superat sapientiam, 


Tov αὐτοῦ. 


Ejusdem. 


Ὁ θεὸς οὔτε φῶς ἐστιν, οὔτε σχότος, οὔτε γνῶ- D — Deus neque lux est, neque tenebra, neque cogni- 


94, οὔτε ἀγνωσία, οὔτε ἀλήθεια, οὔτε ψφεῦδας, xol 


tio, neque ignoratio, neque veritas, neque men- 
dacium : εἰ ut breviter omnia complectar, nec po- 
sitio est, nec ablatio. Przcellit enim omnibus, qus 
a nobis et supra nos cogitantur. Quando el Pater, 
et Filius, et Spiritus non sunt, ut nos intelligimus, 
aut ut illi intelligunt, qui nobis sunt sapienliores ; 
sed omnem et mentem, et rationem superant. 
Positiones enim et ablationes, et habitus et pri- 
vationes numerantur in iis que sunt. post Deum. 
Ejusdem. 

Deus est rerum essentia, ut earum principium et 

causa. Szeulum seculorum ut qui semper est 


ὀνγτόμως εἰπεῖν, οὔτε θέσις αὐνοῦ ἐστιν, οὔτε ἀφαί» 
P, 'Ὑπὲρ πάντα γάρ ἐστι τὰ ἡμῖν ἡ τοῖς ὑπὶρ 
ἡμᾶς νοουύµενα. Ἐπεὶ xai Hato xai Υἱὸς καὶ 
Ηκῦμά ἐστιν, οὐχ ὡς ἡμεῖς νοοῦ εν, f) οἱ ὑπὲρ 
ἡμᾶς, ἀλλ’ ὑπὲρ πάντα xai νοῦν καὶ λόγον. Al γὰρ 
δίαις, xai ἀφαιρέσεις, xat ἕδεις χαὶ στερήσεις τῶν 
M33 θεόν εἰσιν. 


) Tov αὐτοῦ, 
.. 0 θεὸς οὐσία ἐσεὶ τῶν ὄντων, ὡς ἀρχὴ καὶ αἰτία 
Ὀντων. αἰὼν δὲ τὺν αἰώνων, ὡς ἀεὶ ὢν κυρ.ωτέρως 


'Psal. 1v5, 15, ? I Tim. vi, 10. 


191 


EUTHYMII ZIGABENI 


198 


magis proprie, quàm ipsa ssecula. Tempus, ut re- A τῶν αἰώνων. Χρόνος δὲ, ὡς µέτρον τῶν ὄντων' xa 


rum mensura, qua quidem ralione est etiam ter- 
minus rerum, ut qui ipsas terminat. Quandoqui- 
dem et s:xcula, et inGnita sssculorum series infini 
tate terminatur illius, qui infinitus inünities infinite 
ipsa complectitur. Generatio, ut qui ad ortum de- 
ducit ea, quze quoquomodo fiunt. Locus, ut qui 
omnia continet. Omnia denique superior omnibus, 
Ejusdem. 

Deus et terminus rerurm dicitur, et infinitas : ter- 
minus, ut ipsas terminans ; infinitas ul super ípsas 
extensus: nam ejus infinitas omnia transiliens 1n- 
finite patet. 


Ejusdetn. ] . 

Qui Deut modo ipsam essentiam, ipsam vitam, 
ipsam potentiam, ipsam pacem etl alia ejusmodi 
esse dicuni, módo ipsius essentiz, ipsíus vitze, ipsius 
potentiz, ipsius pacis, et aliorum id genus aucto- 
rem  effectoremque constitunnt , non loquuntur 
inter se pugnantia. Nam tum nominatur ex rebus, 
ct inaxime ex iis, quae primo supt, ut earuim cau- 
sa : tum excellentiori quadam ratione, ut prazestan- 
tior omnibus illis etiam, qu: primo sunt. Dicimus 
autem ipsam essentiam, seu ipsum esse, ut ipsam 
vi;am, et ipsam potentiam, el ipsam pacem, et alia 
ejusdem generis, nunc quidem eo modo, qui di- 
gnus est Dco, nempe unum rerum omnium onini 
principio excellentius principium et causam : 
nunc ut tribuuntur et cominunicantur a Deo. Λο 


primo quidetu. modo sic ea pronuntiant Graci : C 


τὴν αὑτοουσίαν, ἤτοι αὐὑτυεῖναι, τὴν αὑτοζωὴν, τὴν 
αὑτοδύναμιν , τὴν αὐτοειρήνην, altero autem modo 
$:€, thv αὐτοουσίωσιν, τὴν αὑτοζώωσιν, τὴν αὗτο- 
δυνάµωσιν, τὴν αὐτοειρήνευσιν. Et hsec quidem 
absoluta, et praecipua, el prima ratione a Deo sub- 


Υὰρ ὄρος αὐτῶν, (Gg περατῶν αὐτά' bmc xol ti 
αἰώνια, xai αὐτὴ τῶν αἰώνων ἡ ἀπειρία πεπεράτω- 
ται τῇ ἀπειρίᾳ τοῦ ἀπειράχις ἀπείρως ὑπερηπλω- 
µένου Δὐτῶν. Γἐνεσὶς δὲ, ὡς παραγωχεὺς τῶν ὁπωθ» 
οὖν γινοµένων τόπος δὲ, ὡς Περιεχτιχὸς πάντων. 
Πάντα δέ ἐστιν ὑπὲρ πάντα. 


Τοῦ αὐτοῦ, 

*O θεὺς χαὶ πέρας λέγεται «ov ὄντων, χαὶ áteltts 
pía* πέρας μὲν, ὡς περατῶν αὐτά ᾽ ἀπειρία δὲ, 
ὡς ὑπερεχτεταμένος αὐτῶν ᾽ περατοῦσα γὰρ πάν- 
τα Ἡ ἀπειρία αὐτοῦ ὑπερήπλωται ἀπειροβλα- 
σίως. 

Tov αὐτοῦ. 


B ὭὈὐπ ἐναντιολογοῦσιν ol ποτὲ μὲν λέγοντές τὸν 


θὲὸν αὐτοουσίαν, καὶ αὐτοζωὴν, παὶ αὐλτοδύναμιν, 
χαὶ αὐχοειρῆ»ην, χαὶ tX. τοιαῦτα  ποτὲ δὲ λέχοντες 
αὐτὸν ὑποστάτην, xal δημιουργὸν αὐτουυόίᾶς, xal 
αὐτοζωῆς, xal αὐτολυνάμεως, xat αὑτοειρήνης, xal 
τῶν τοιούτων, Τὰ μὲν γὰρ ὀνομάζεται ἐχ τῶν ὃν- 
των, xài μάλιστα ἐχ τὼν 7 Ρώτως ἕντων, ὡς αἴτιος 
αὐτῶν * τὰ δὲ ὑπεροχιχῶς, ὡς ὑπὲρ πάντα, xal τὰ 
πρώτως ὄντα ᾽ αὐτοουσίαν δὲ, f:ot αὐτοεῖναι, xat 
αυτο:ωὴν, xal αὐτοδύναμιν, καὶ αὐτοξειρήνην, xal 
τὰ τοιαῦτα λέγομεν, θεῖχῶς μὲν xal δημιουρ)ικῶς 
τὴν µίαν πάντων ὑπεράρχιον ἀρχὴν xal αἰτίαν » 
μεθεχτῶς δὲ τὰς ἑἐχδιδομένας ix 8.00 µεθέξεις, τὴν 
ἀὐτοουσίωσυ, τη» αὐτοζώωσιν, τ;ν αὐτοδυνάμωσιν, 
τὴν αὐτοειρήνευσινι xal τὰ παραπλήσια, ἅπερ ἆπο- 
Ἁύτως, χαὶ ἀρχηγικῶς, xal πρώτως ix θεοῦ ὑπο- 
στῆναι λέγομεν * τινὲς δὲ τῶν ἱεροδιδασχάλων xal 
τῆς αὐτοαἸαθότητος, xal τῆς θεότητος ὑποστάτην 
φασὶ τὸν ὑπέρθεον O:bv, αὐτοαγαθότητα, xai θεό- 
«ήτα λέγοντες τὴν ix θεοῦ προερχοµένην ἆγαθο-α 
πο.ὸν καὶ θεοποιὸν µέθεζξιν χαὶ δωρεάν. 


βἰδίογό dicimus. Quidam vero 'sacrorum doctorum etiam ipsius bonitatis et divinitatis auctorem dí- 
cunt plusquam diviuum Deum. Nam ipsam bonitatem et divinitatem asserunt esse , communionem, 


et gratiam bonos divinosque facientem. 
Ejusdem. 

Et magnum et parvum Deo qui rerum est om- 
nium causa, tribeuntur in multis Scripturz locis. 
Parvus ostenditur, quoniam in aura tenui. Ma- 
gnus dicitur ut maguitudinis elargitor, et infinita 
praditus magnitudine, et omnem magnitudinem 
superans : cujus magnitudo quantitatem, ct men- 
suram, et terminum Bon habet. Parvuim seu tenue 
dicitar in Deo, qued nullam habet molem, nullum 
spatium occupat, οἱ sine ullo impedimento per 
omnia transit, « penetrans. usque ad divisionem 
anima, el spiritus, εἰ cogitationes, intentionesque 
cordis '. » Imo vero oinnia discernens, nulla enim 
res «80 procreata, qua obtutum ejus effugiat. Et 
parvum hoc item quantitatem non habet et in(iui- 
tum est, et invisibile, et eum nequeat ipsum com- 
prelendi. omnia comprehendit. ldem ριφίογεα, 
εἰ diversum de Deo dicitur. lllud quidem jin eo 


! Hebr. av, 12. 


* 


Tov αὐτοῦ. 

Καὶ τὸ μέγα παὶ τὸ μικρὸν Δνατίθεται τῷ πάν- 
των alti θεῷ * τὸ µέγα piv πολλαχοὺ τῆς Γρα- 
φῆς, τὸ μιπρὸν δὲ δη)οῦὕται διὰ τὸ dv αὓρᾳ λε; 
πτῃ. Μέγας μὲν οὖν λέγεται, ὡς µεχέθους µετα» 


D δοτ:χὸς, xoi ὡς ἀπειρομεχέθης, χαὶ ὑπερμεγέδης, 


οὗ τὸ μέγεθος ἄποσον, xal ἁμέτρητον καὶ ἀόριστονυ" 
μικρὸν δὲ ἤτοι λεπτὸν ἐπὶ Θεοῦ τὸ παντὸς ὄγκονυ 
xai διαστηµατος ἐχθεθηκὸς, χαὶ τὸ διὰ πάντων 
ἀχωλύτως χωροῦν, χαὶ διικνούμενον ἄχρι μερισμοῦ 
Ψυχῆς καὶ πνεύματος, xal χειτικὺν ἐνθυμήσεων 
καὶ ἐννοιῶν xap?la;, μᾶλλον δὲ τῶν ὄντων ἁκάν- 
των. O2 γάρ ἐστι Χτίσις ἀφανὴς ἐνώπιον αὐτοῦ * 
χαὶ τοῦτο δὲ τὸ μιχρὸν ἀπήλικόν ἐστι, xal ἄπειρον, 
xai àópatov* xal αὐτὸ μὲν ἁπερίληπτον, πάντων 
δὲ περιληπτιχόν. Λέγεται δὲ ἐπὶ θ:οῦ xal τὸ ταυ- 
τὺν, xal τὸ ἕτερον * τὸ μὲν ἐν τῷ, « Σὺ δὲ ὁ αὐτὸς 
el» τὸ δὲ Ev τῷ, ε Κύριε, Κύριε, τὶς ὅμοιό; σοι ῃ 0 


ΡΑΝΟΡΙΙΑ DOGMATICA. — TIT. II. 


140 


Ταυτὸν μὲν οὖν διὰ «b ἄτρεπτον, xal del χατὰ τὰ A loco : « Tu autem. idem ipse es !.» Ἠοο autem in 


αὐτὰ, xal ὡσαύτως ἔχον, xal ἁμιγὲς, xal ánpos- 
δεὲς, xal ἀναυςὲς, xal ἀμείωτον, χαὶ διὰ τὸ µετα- 
δοτικὸν τῆς ταυτότητος  ἕτερον δὲ, ὡς μιδενὺς ὄν- 
τος χατ᾽ αὐτόν ' πάντα γὰρ τὰ ὄντα κτίσματα τοῦ 
ὄντως ὄντος, xal αὐτὸς ὑπὲρ ἅπαντα, xal πρὸς 
πάντα ἕτερος xal ἀσύντακτος. Ἔτι δὲ xai ὡς δη- 
piov pyb; τῶν ἑτεραίων xal διαφόρων. Λέγεται δὲ xal 
ὅμοιος. ε« Ἑγὼ γὰρ, » φησὶχν, εὁράσεις ἐπλήθυναν 
χαὶ kv yep» προφητῶν ὠὡμοιώθην, » διὰ τὸ ὀφθῆναι 
αὐτοῖς iv σχήµατι τοιῷόδς 7| τριῷδε, xal παρειχα- 
σθῆναι τοῖς ἓν εἶδει. "Ecc δὲ xal διὰ τὸ μεταδοτιχὸν 
ττς ὁμοωτιχῆς δυνάμεως  ε«Ποιίσωμεν vip, » 
φπσὶν, εἄνθρωπον κατ εἰχόνα ἡμετέραν, καὶ καθ) 
ὁμοίωσιν. » Ἱστέον δὲ ὅτι τὰ αὐτὰ xal ὅμοια Oto, 
xai ἀνόμοια ᾽ ὅμοια μὲν χατὰ τὴν ἑνδεχομένην µί- 
pmo τοῦ ἀμιμήτου * ἀνόμοια δὲ χατὰ τὸ ἁποδέον 
τῶν αἰτιατῶν toU αἰτίου, xal µέτροις ἀπείροις ἀπο- 
ὰφιζόµενογ. Ἔτι ἐπὶ θεοῦ λέγεται xgV στάσις, xal 
χίνησις  στάσις μὲν διὰ τὸ µένειν iv. ἑαυτῷ τὸν 
Θεὸν, xal μονίμως Ἱδρύσθαι, xal διὰ τὸ ἐξ ἑαυτοῦ 
ἁμετάστατον, xat διὰ τὸ ὑπέρηπλῶσθαι πάντων: 
αΐνισις δὲ, οὐ χατὰ γοητὴν κίνησιν, 3). ψυχιχὴν, f 
φυσιχὲν, J| τοπιχὴν, ἡ ὅλως τινὰ τῶν λεγομένων 
χινέσεων, ἀλλὰ τῇ πάντων ἀσχέτῳ περιοχῇ, καὶ 
ταῖς ἐπὶ τὰ ὄντα προνοητικαῖς, χ.ὶ ἀνεχφοιτὴ- 
τοις προέδοις, xal ταῖς ὑπὲρ πᾶσᾳν ἑνέργ.ιαν ἕνερν 
qela«. 


illo : « Domine, Domine, quis similis tui 3 δν Idem 
ergo dicitur, quoniam immutabilis est, et in cis- 
dem, atque eodein modo semper babet, et quia 
non commiscetur, non indiget, non augetur, non 
imminuitur, et rebus tribuit, ut. eadem dicantur. 
Diversus vero dicitur, quod nulla res sit, qualis 
ipse est. Omnes enim res ab eo, qui vere est, crea- 
te sunt, εἰ ipse summis omnibus superior es!, 
el ab omnibus ita diversus, ut in nullo earum or- 
dine possit constitui, et quia diversitatum el dis- 
criminum est effector. Dicitur etiam similis: «Ego,» 
inquit, « oculos implevi, et in manibus prophetarum 
similis (αἱ, » quoniam hac aut illa forma se illis 
conspiciendum przebebat, el eis aspectu similis 
efficiebatur, ad hzc quia similitudinis est largitor. 
Nam : « Faciamus, » inquit, « hominem ad imagi- 
nem et similitudinem nostram *. » Sciendum est 
autem, eadem esse Deo et similia αἱ .d.ssimilia : 
similia quidem quatenus imitantur eum, qui nulla 
potest exprimi imijatione ; dissimilia vero, quate- 
.mus ea, quae a causa proficiscuntur, absunt ab ipsa 
causa. Status etiam et motus dicuntur de Deo: 
status quidem, quia firmus et stabilis in eodem 
perstat ac permanet , et quiaa se pso dimoveri 
non potest, et quia supra omnia exstat; motus au- 
tem, non propter nientis, sut animi, aut. nature, 
aut quz in loco fit, aut ejusmodi aliam motionem, 


sed propter immensum rerum. ompium complexum, οἱ propter immobiles providentiz ad res ipsas pro- 


gressus, οἱ artiones omni actione pizstautiores 
Tov aitov. 

Παν-οχράτωρ 6 θεὸς λέγεται οὗ μονον ὡς τάν- 
των χρατῶν, xal πᾶσιν ἐπιδάλλων τοὺς ζυγοὺς τῆς 
ἀεσποτείας αὐτοῦ, xal τοὺς δεσμοὺς τοῦ ἔρωτ.ς a3- 
$9. ἀλλὰ xal ὡς παγκρατὶς ἔδρα ἱδρύουσα πάντα 
ἓν ἑαυτῇ, xal θεμελιεῦσα, xal συγέχουσα κατὰ plav 
ὑπιρούδιον συνοχῆν, xgl οὐχ ἰἑῶσα διεκπεσεῖν 
Ηντῆς. 

Tov αὑτοῦ. 

Δύναμις ὁ θεός ἔστι τε καὶ λέγεται, ὡς ἀπειρ:- 
ῥιόύναµος, xal πανταδύναμος, xal πάντα ὄννάμει 
Ῥαράγων, xai πᾶσι δύναμιν χαρ:ζόμενος. Οὐδὲν γάρ 
lest τῶν ὄντων, ὃ μὲ παρ᾽ αὐτοῦ µετέχει δυνάμεως 
| νερᾶς, 1) λογικῆς, ἡ ζωτιχῆς, « αἰσθητικῆς, d 
ἠειώδους ΄ xal αὐτὸ γὰρ, sl θέµις εἰπεῖν, τὸ εἶναι 
ὀύναμιν εἰς τὸ εἶναι ἔχει παρὰ τῆς ὑπερονσίου δυνά- 
Μω;, xal πάντα δυναμῶν sl; τὰς οἰχείας αὑτῇ xt- 
Ἠσεις, xal δυνάµεις, καὶ ἐνεργείας. Τὸ γὰρ καθόλου 
Itala) δύναμιν ἔχον οὔτε ἔστιν, οὔτε τί ἐστιν. I 
Ἱὰρ παντοκρατορικὴ δύναµις xal µέχρι τῶν ἑφκάτων 
ἀπηχημάτων αὐτῆς διἠχει. ]αὔτα δὲ slot τὰ mav- 
τελὼς ἄψυχα χαὶ ἀναίσθητα, & xal αὑτὰ δυνάμεως 
Μτέχει τῆς εἰς τὸ εἶναι. Αὕτη τοίνυν ἡ δυναμοδύ- 
Jiu, xai δυναµοδότις, καὶ ὑπερδύναμος δύναμις 
ὀυναμοῖ καὶ τὰ ἀσθενῆ. Καὶ γὰρ xal ἐμπίδας, xal 
Ἀθνωπας, xa! guías, χα) τὰ ἔτι τούτων ἀσθενέστερα. 
Εἴρηχι γὰρ π:ρὶ τῆς χάµπης χαὶ τῆς ἀχρίρος ὁ 
θως, ὅτι « Δύναμίς µου ἢ µεγάλη.; 


ΣΡις]. οι, 38. * Pal. xxxiv. /0. 


* Gep. 1, 90. 


Ejusdem. ' 

Dominator omnium dicitur Deus, non solum ut qui 
omnibus imperat et omnibus juga suc domina- 
tíonis imponit, et amoris sui vinculis omnia devin- 
cit; verum ctiam quia ut sedes omnia (firmat, et 
fundat, et essentia superantjs essenli: sua com- 
plexu sic omnja continet, ut ea a se non sinat acci- 
dere. 

Ejusdem. 

Potentia Deus et. esy et dicitur. Ut infinite poten- 
μα, ut omnipotens, ut qui potentia ad ortum dedu- 
cit omnia, οἱ potentiam omnibus largitur. Nihil enim 
est eorum, qui sunt, cui non ab eo sit communis 
cata potentia vel mentis vel rationis, vel vitae, vel 
sensus, vel essentiae. Quin etiam ipsum esse, si fas 
ρδί ila loqui, ab ipsa potentia essentiam essentia 
prestantiqrem obtinente habet, ut sit, et qui cune 
tia corroborat, uL possint suas quzeque mot ones, et 
vires, et actiones exercere. Quod enim nullam plane 
potentiam habet, non est. ]lla enim potentia om- 
nium domina ad extremos usque rerum terminos 
permeat. ll sunt quz cum vita et sensu penitus 
carcant, potentiam tamen babent, ut sint. Hzc igi- 
tur potenti potentia, potentix largitrix, et ipsa 
potentia potentior, confirmat etiam et corroborat 
que sunt imbecilla et impotentia atque. iuvalida, 
cujusmodi sunt culices οἱ conopes, et muscz, et. si 
qua sunt his etiam imbecilliora. Dixit enin Deus de 
Lrucho et locusta, quoniam « Potentía mea magna.» 


131 


Ejusdem. 

Communicare se dicitur Deus, propter munera sua, 
quie rebus universis distribuit : non cómmunicare 
autem, quia nulla res est particeps essentize, aut 
vite, aut sapientiz, aut ullius eorum, qu: habel 
ipse ratiune quadam prestantissima et singulari. 


Ejusden. 

Ex quo fit, ut a singulis rcbus totus habeatur, et 
nulla res ullam ejus partem habeat, ut centrum in 
medio circulo a rectis omnibus lineis totum, et nulla 
éjus pars ab ulla habetur. Velut sigillum, quod om- 
Bibus ex se sumptis exemplis ita se totum atque 
idem communicat, ut a nullo tamen eorum ulla 
ipsius habeatur pars. Hoc tamen ργῶρίαί illa Divi- 


nitatis, que est rerum omnium causa, non impart- 1 


tiendi se ratio, quod nulla attactus mistionisve socie- 
tate cum | illis conjungitur, quibus communicatur. 
. Quodsi quisohjiciat, non in omnibus exemplis totum 
aique idem signum eflingi, respondebo, non illius 
cnlpa, quod se totum atque idem singulis accom- 


(nodat, sed excipientium diversitate contingere, ut 


unions, et totius, οἱ ejusdem exemplaris imagines 
dissimiles sint. Exeinpli gratia, si simplicia, facilia, 
levia et tractabilia, non resistentia, non aspera, 
non fragilia, non instabilia sint, puram, et expres- 
sam, et firmam effigiem percipient. Sin aliquid eo- 
rum defecerij, qua dicta sunt, ideoque minus ad 
formam suscipiendam apta atque idonea fuerint, 
jd erip causa digsimilitudinis, et deformitatis, el 


EUTIIYMI] ZIGABENI 9 


Tov αὐτοῦ. 

Μεθεχτὸς μὲν ὁ Bebo χατὰ τὰς µεταδόσει; αὐὖ οὗ, 
ἀμέθεχτος δὲ χατὰ τὸ μηδὲν µετέχον αὐτῆς τῆς οὐ» 
ofa; αὐτοῦ, ἢ τῆς ζωῆς αὐτοῦ, ἢ τῆς σορίας αὐτοῦ, 
f| τινος τῶν τοιούτων, ἅπερ ἔχει πάντα xa0* ὑπερ- 
οχην xal ἑξαιρέτως. 

Tov αὑτοῦ. 

τι ὁ θεὺς xal ὑφ᾽ ἑχάστου τῶν µετεχόντων 6202 
µετέχετά., καὶ ὑπ' οὐδενὸς οὐδενὶ µέρει, χαθάπερ 
χέντρον ἓν µέσῳ χύκλου πρὸ παλῶν τῶν ἓν tip. xó- 
χλῳ περιχειµένων εὐθειῶν. Kal ὥσπερ σφραγῖδος 
ἐχτυπώματα πολλὰ μετέχει τῆς ἀρχετύπου σφραγῖ- 
δο:, xal lv. ἑκάστῳ τῶν ἐχτυπωμάτων ὅλης καὶ 
ταύτης οὕτης, καὶ ἐν οὐδενὶ και’ οὐδὲν µέρος. Ὑπὲρ- 
χειται δὲ xgi τούτων ἡ τήν παναιτίου θεότητος 
ἀμεθεξία, τῷ μήτε ἐπαφὴν αὐτῆς εἶναι, μήτε ἄλλιν 
τινὰ πρὸς τὰ µετέχοντα συμμιγῆ Χοινωνίαν, xaltot 
φαίη τις, Οὐκ ἔστιν ἡ σφραγ]ς ἐν ὅλοις τοῖς ἑχμα- 
Υείοις ὅλη καὶ ἡ αὐτή. Τούτου δὲ οὐχ ἡ σφραγὶς 
αἰτία * πᾶσαν γὰρ ἑαυτὴν ἐχείνη, xal ταύτην ἐπιδί- 
δωσιν ἑκάστῳ ' ἁλλ’ fj τῶν µετεχόντων διαφορότις 
ἀνόμοια ποιεῖ τὰ ἀπομόργματα τῆς pid; xat ὅλης xal 
ταυτῆς ἀρχετυπίας. Olov εἰ μὲν ἁπαλὰ, xol ἑτύ- 
πωτα fj xai λεῖα, καὶ εὐχάρακτα, καὶ µήτε ἀντί- 
ευπα, xal σχληβὰ, µήτε εὐδ.άχυτα, xal ἀαύστατα, 
χαθαρὸν ἕξει, καὶ cag, xal ἐναπομένοντα τὸν τύπον" 
εἰδέ τι τῆς εἰρημένης ἐπιτηδειότητος ἑλλείποι , 
τοῦτο αἴτιον ἔστάι τοῦ ἀτνπώτου, xa! τοῦ ἀσαφοῦς, 
καὶ τῶν ἄλλων ὅσα μετοχῆς ἀνεπιτηδειότητι γίνε. 


Φἰίοτυια incommodorum, qua materie ad formam C ται, 


pxciplendam minus accommodatz contingunt. 
Ejusdem. 

Unus est rerum omnium essentia, et pulchritudo, 
et bonitas, et sapientia Deus, quem expetunt oinnes, 
qui unius sunt forms ; participes aulem illius fiunt, 
pon uno omnes modo, quamvis ipse unus et idem 
exsistat, sed alius alia atque alia ratione, ut cuique 
divina libra distribuit pro cujusque habilitate. 

Ejusdem. 

Quoniam Deus et est, οἱ rebus largiens υἱ sint, 
multas parát essentias, multiplicare dicitur unum 
illud quod est, ex ipso multarum rerum ortum de- 
ducens. Manet autem et sic unum in multiplica. 
tione, et plenum in divisione, quia propter essen- 
tiam omni essentia superior est, eximio el iis, 
que sunt, antecellenti quodam modo. Quin etiam 
rum unum sit, et uni, et multitudini, et toti, et parti 
unum communicans, unum rursus essentia pracel- 
lenti est singulariter, id est, proprie, et eximie, cum 
nec unum sit ex iis αυ sunt, nec multitudo, nec 
fotum ex partibus, nec pars ex tolo. Atque ita 
neque unum est, neque unius particeps, sed procul 
ab his unum est, utpote unum, eo quod est in 
rebus uno longe przstantius. Prcterea propter 
multorum deorum ab ipso profici:centem effectio- 
nem ex divina cujusque pro viribus specie, et vide- 
tur et esse dicitur unius Dei progressus, et divisio, 
ei multiplicatio; attamen unus est dcorum princeps 


Tov αὐτοῦ. 

"Ev. μέν ἐστι tb ὄντως ὃν, xal χαλὸν, καὶ ἀγαθὸν, 
xai σοφὺν, οὗ πάντες οἱ ἑνοειδεῖς ἐφίενται' µετ» 
ἐχουσι δὲ αὐτοῦ οὐχ ἑνιαίως, xalzot ἑνὸς καὶ ταυτοῦ 
ὄντος, ἀλλ᾽ ὡς ἑχάστῳ τὰ Octa διανέµει ζυγὰ χατὰ 
τὴν ἑκάστου ἐπιτηδειότητα. 


Τοῦ αὐτοῦ. 

Ἐπειδὴ ὁ 86b; v ἐστι, xoi δωρούµενος €b. εἶναι 
οὖσι παράγει τὰς πολλὰς οὐσίας, πολλαπλασιάζεσθαι 
λέγεται τὸ Ev. ὃν ἐχεῖνο τῇ ἐξ αὐτοῦ παραγωγῇ τῶν 
πολλῶν ὄντων. Μένει δὲ xal οὕτως ἓν τῷ πληθυσμῷ, 


D καὶ πλῆρες ἐν τῇ διαχρίσει, τῷ πάντων εἶναι τῶν 


ὄντων ὑπερουσίως ἐξῃρημένον. ᾽Αλλὰ καὶ ἓν ὢν, 
καὶ παντὶ, καὶ ἑνὶ, καὶ πλήθει, xal ὅλῳ, καὶ µέρει 
τοῦ ἑνὸς μεταδιδοὺς, Bv ὡσαύτως ὑπερουσίως ἐστὶ, 
xal ἓν ἐνικῶς, Ίγουν ἰδικῶς, ἑξαιρέτω;, οὔτε Bv ὢν 
τῶν ὄντων. οὔτε πλῆθος, οὔτε ὅλον ἐκ μερῶν, οὔτε 
µέρος ὅλου, xal οὕτως οὔτε ἑἐστὶν, οὔτε τοῦ ἑνὶς 
μετέχει, πὀῤῥω δὲ τούτων ἓν ἐστιν, ὡς ὑπὲρ τὸ ἐν 
τοῖς οὖσιν Ev, Πάλιν τῇ ἐξ αὐτοῦ θεώσει θεῶν τοὺς 
λῶν γινοµένων τῷ κατὰ δύναμιν ἑκάστου θεοειλεῖ 
δοχεῖ μὲν εἶναι, xal λέγεται τοῦ ἑγὸς Θεοῦ πρόοδος, 
xai διάχρισις καὶ πολλαπλασιααμὸς , ἔστι δὲ οὐδὲν 
ἧττον ὁ ἀρχίθεος xat θεοποιὰς, εἷς Θεὸς, ἀμέριστος 
ἐν τοῖς μεριστοῖς, ἓν bv τοῖς πολλοῖ; ἁμιγὲς, xci 
ἀπλήθυντος, ὡς ὑπερουσίως ὑπερούσιος, καὶ ὑπερτ 


135 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. III. 


1M 


θέω; ὑπέρθτος. Καὶ τοῦτο ἄρα ἑννοήσας ὁ μέγας A eflectorque Deus, in divisis non divisus, unum in 


εἴρηχς Παῦλος « Kai γὰρ εἴπερ εἰσὶ λεγόμενοι θεοὶ 
εἴτε kv οὐὔρα»ῷ, εἴτε ἐπὶ τῆς γῆς, ὥσπερ οὖν θεοὶ 
πολλοὶ, xaX χύριοι πολλοὶ, ἀλλ᾽ ἡμῖν εἷς Θεὸς 6 
Πατ]ρ. ἐξ οὗ τὰ πάντα, xai εἷς Κύριος Ἰησοῦς 
Χριστὸς, δι οὗ τὰ πάντα. » Καὶ γὰρ ἐπὶ τῶν θείων 
αἱ ἑνότητες ἐπιχκρατοῦσι, xal προχατάρχουσι τῶν 
δισχρἰσεων. 


Tov ἀὐτοῦ. 

Ὥσπερ ἓν μὲν dj μονὰς, πρὸ πάνχων δὲ ἐστι τῶν 
ἀριθμῶν, xal ἔστιν αἰτία παντὸς ἀριθμοῦ, xal oóx 
ἔστιν ἀριθμὸς, ἁλλ᾽ ἀρχὴ ἀριθμῶν, xal td; ἀριθμὸς 
μονάδος μετέχει ' λέγεται γὰρ δυὰς µία, καὶ µία 
τριὰς xai κἀθεξῆς' xat αὖθις ἥμισυ ἓν, καὶ δίµοιρον 
ἓν, xal τρίτον ἓν, xai χκαθεξης' χαὶ οὐ µόνον οἱ 
ἀριθμοὶ, ἀλλὰ xai τὰ µέρη, κάὶ µόρια τῶν ἀριθμῶν 
τῆς µονάδος µέτέχουσιν, τοι τοῦ ἑνὸς, xal οὐχ 
ἔστιν οὗ πλῆθος, οὐχ ὅλον, οὗ µέρος, οὗ µόριον, à 
μὴ τοῦ ἑνὸς µετέχει, ἀλλὰ τὸ μὲν πολλὰ τοῖς µέρεσιν 
ἓν τῷ Op. ἐστὶ, καὶ τὸ πολλὰ τοῖς συμδεδηχόσιν B 
τῷ ὑποχειμένῳ ἐστὶ, xal τὸ πολλὰ τῷ ἀριθμῷ f 
ταῖς δυνάµεσιν ἓν τῷ εἴδει, xal τὺ πολλὰ τοῖς εἴδε- 
σιν ἓν τῷ γένει, xal τὸ πολλὰ ταῖς προόδοις Bv τῇ 
ápyfj" xa εἰ πᾶσι τὰ πάντα ἠνωμένως τις ὑπόθοιτο, 
ἔσται τὰ πάντα Bv τῷ ὅλῳ ' οὕτω καὶ ὁ θεὸς ἓν λέ- 
εται οὐ µόνον ὡς μόνος χαὶ ἑξῃηρημένος πάντων τῶν 
ὄντων χατὰ πάντα, xal ὡς ἁπλοῦς, xal ἁμερὴς, xal 


ἁδ.αἱρετός, xal ἁπαθὴς, ἀλλὰ χαὶ ὡς πρὸ πάντων 


τῶν ὄντων, xal πρὺ Πάντων αἴτιος. "Ev γὰρ τὸ 
πάντων τῶν ὄντων αἴτιον, xal ἐνιχῶς Bv, τοι ἵτι- 
χῶς, ἑξαιρέτως, xal πρὺ πάντων δὲ ἐξ αὐτοῦ, xal 
μετ) αὐτὸ, χαὶ ὡς ὑπὸ πάντων τῶν ὄντων μετδχό- 
µενος χατὰ τὴν ἑκάστου ἐπιττδειότητα. Τὸ vàp 
πάντη ἀμέτοχον αὐτοῦ πάντη μὴ bv. ἐστι. χαὶ τὸ 
εἶναι τὸ ἓν πάντα ἐστὶ τὰ ὄντα. Καὶ οὐκ ἔστι τὸ 
Ἠάντων αἴτίον ἓν, τῶν πάντων Év, ἀλλ) ὑπὲρ πᾶν ἓν 
Yn παντὸς ἑνὸς, καὶ πλήθους ὥσπερ ποιητιχὸν, οὕτω 
χαὶ ὁριστικόν. Καὶ ἄν:ν μὲν τοῦ ἑνὸς obx ἔσται πλῆ- 
bc, ἄνευ δὲ πλήθους ἔσται τὸ ἓν, ὡς καὶ μονὰς πρὸ 
ανὺς ἁριθμοῦ πεπληθυσμένου. Καὶ πάντα iv 
ἠντῷ τὸ Bv, xai τὰ ἑναντία ἑνοειδῶς, xal ἀσνγχύ- 
ww, xal ὑπερονσίως προείληφε xal περιείληφεν, 


multis, non commistus, nec multiplicatus, ut qui 
eximia essentia singulariter est. et plusquam divina 
ratione summus Deus. Qu: quidem cogitans magnua 
Paulus : « Quamvis enim,» inquit, « multi sint, qui 
dicuntur dii, sive in ccelo, sive in terra, siquidem 
multi sunt dii, et domini multi, tamen unus nobis 
est Deus Pater, ex quo omnia, et unus Dominus 
Jesus Christus, perquem oimnia'. » Nan, in divinis 
etiam unitates divisionibus antecellunt. 


Ejusdem. 

Quemadmodum usum quidem est unitas et omni- 
bus numeris antecedit, et omnium numerorum est 
causa, nec tamen numerus, sed principium nume- 
TOorum : et omnis numerus est parliceps unita- 
ti$ ; dicimus enim binarium unum, et ternarium 
unum, ac reliqua deinceps eodem modo, item- 
que dimidium unum, bipartitum unum, ct tri- 
partitum | unum, atque ita deinceps ; nec solum 
numeri, sed numerorum partes, et particule uni- 
tatis, sive unius participes suut, et nulla ést 
multitudo, nullum totum, nulla pars, nulla parti- 
cula, que sit unius expers ; sed quod partibus iul- 
tiplex est, unum ex toto; et quod est accidentibus 
multiplex, est unum subjecto ; et quod est multi- 
plex numero, aut potentia, est unum specie; et 
quod specle multiplex est, unum est genere; ct 
quod progressibus est multiplex, est unum princi- 
Ρίο; et si quis omnibus omnia conjunctim accumu- 
let, toto unum erunt omnia : sic etiam Deus dicitur 
unus, non modo, ut solus et rerum omnium in om- 
nibus excellentissimus, neque ut simplex est, et qui 
nec in partes secari, nec dividi, nec affici ullo modo 
potest; verum etiam, ut qui ànte omnia exsistit, et 
est omnium causa : ununi enim ést causa rerum om« 
nium, et singulariter seu proprié, et excellenter 
est unum, et ante omnia. Omnia autem ex ipso, et 
post ipsum, ut se rebus ownibus pro cujüsque habi- 
litate communicat. Quod enim prorsus est illius 
expers, omnino non est. Et eo, quod est unum, est 
omnia. Et quod est üànum, omnium càusa, non est 
eorum omníum unum, sed est supra omne quod 
est unum. Et omnis tum unius, tum multitudinis 
tam effector est, quam définilor. Et sine uno multi- 


ludo non est. Sine muliitudine autem unum erit, sicut et unltas ante omnem numerum multiplica- 
lum, Ft omnia etiam qua &unt inter se contraria in seipso unum illud unà specie el sine confusione 
Cüjuncta ratione. quadam essentiam superante prioccupavit atque complexus est. 


| Tov αὐτοῦ. 
Ἡ θεία ε᾽ρήνη καὶ ἓν ἑαυτῇ ἐστι, χαὶ εἴσω ἑαυ- 
$, xal ἐπὶ πάντα τὰ ὄντα πρύεισι, χαὶ µεταδίδωσιν 
ντῆς αὐτοῖς οἰχεῖως αὐτοῖς, xal πάντων ἑστὶν 
ἐνωτικὴ τὸ μεριστὺν πλῆθος αὐτῶν εἰς τὴν ὅλην 
ἑνότητα ἐπιστρέφουσα, xol πάντα ἀσυγχύτως συΥχε- 
Ραγγύουσα πρὸς ἄλληλα, xal πάντα συνείρουσα ἆλ- 
MA. καὶ ἑαυτῇ. Καὶ πᾶσίν ἐστι τῆς ἰδιότητος 
ἑκάστου φυλακτιχὴ, δι’ fv ἡ µία καὶ ἁδ.άλντος 
Ἁάντων συμπλοχὴ ὑφίσταται, xai ἑναρμόζεται συµ- 


ἤ 


! | Cor. vin, 5, 6, 


Ejusdem. 

Divina pax el in seipsa est, et intra seipsam, et 
ad res omnes progreditur, seque illis familiariter 
communicat. Et omnium est conciliatrix, ac divi- 
duam carum multitudinem ad totam unitatem con- 
vertit. Et omnia sine confusione mutuo commiíscet, 
omniaque vicissim contrahit. Et sibi, et omnibus | 
proprietatem cujusque conservat, per quam una 
et indissolubil's omnium eonjunctio constat, εἰ 
consengio ac concentu ::q-idam efficitur, cum unum- 


135 


EUTHYMII Z2IGADENT 


130 


quodque non mistum aut turbidum, sed purum et A φώνως, καὶ συμφυῶς, ἀχραιφνοῦς, xai ἁμιγοὺς, 


sincerum in propria specie ita maneat, et conjunee 
tione quidem copuletur, naturz? autem proprietate 
dividatur. Ipsa igitur przecipua conciliatrix pax me- 
diis extrema devincit. Quamobrem οἱ antiquissima 
illa conciliatrices potestates tum ipse inter se, et 
cun una omnium principali pace copulantur ; tuin 
ea, qua $ibi subjecta sunt mutuo inter ipsa, el sc- 
cum et cum uno rerum omnium pacis principio et 
caus: conjungunt. Nihil est igitur omnino, quod 
pacem non amet. Ας tametsi illi, qui inimicitiis, 
rixis et seditionibus gaudent, a pace et pacis com- 
modis videntur abhorrere, et ipsi tamen obscuris 
quibusdam pacis simulacris capiuntur, ei cum variis 
perturbationum motibus concutiantur, eos imperite 


xai ἀνεπιθολώτου µένοντος ἑχάστου χστὰ τὸ οἰχεῖον 
εἶδος * xat ἠνωμένου μὲν τῇ συγχράσει, διῃρημένου 
δὲ τῇ ἰδιότητι τῆς φύσεως. Αὔὕτη οὖν ἡ ἀρχισυν- 
ἀγωγας εἰρήνη συνδεῖ τὰ ἄχρα διὰ τῶν µέσων. "O0cv 
αἱ πρετθύταται τῶν αυνανωγῶν δυγάµεων αὑταίτε 
πρὸς ἀλλήλας καὶ πρὸς τὴν µίαν τῶν ὅχων εἴρηναρ- 
χίαν ἑνοῦνται, xal ἐνοῦσι τὰ ὑφ ἑαυτὰς πρὸς ἄλληλα, 
xal πρὸς ἑαυτὰς, xol πρὸς τὴν µίαν χαὶ παντελῆ 
47; τῶν πάντων εἰρήνης ἀρχὴν xal αἰτίαν. Οὐδὶν 
οὖν τῶν πάντων ἐστὶν ἀνέραστον εἰρήνης. El δὲ οἱ 
θυμοῖς καὶ ἔρισι, καὶ ἁχαταατασίαις χαΐροντες ἁπε- 
χθάνονται τῇ εἰρήνῃ, χαὶ τοῖς τῆς εἰρθνης ἀγαθοῖς, 
ἀλλ’ οὖν xal αὑτοὶ ἁμαυροῖς εἰδώλοις εἰρηνιχῆς ἐφέ- 
σεως διαχρατοῦνται, ἐνοχλούμενοι μὲν ὑπὸ παθῶν 


cohibere sedareque concupiscunt, et sperant, se B πολυχινήτων, ἀνεπιστημάνως δὲ lavdv αὐτὰ, xol 


voluptatum, quarum inordinato victricium tumulta 
premuntur, expletione pacem adepturos, 


Ejusdem. 

Ia ea causa, qus cuncta in uno complectitur, pul- 
chrum οἱ pulchritudo distinguenda non sunt. Hzc 
euim omnibus in rebus in participes et communio- 
nes dividentes , pulchrum dicimus quod cst pulchri- 
tudinis particeps; ptlchritudinem vero communio- 
nem illius rerum cause, qux pulchras res omnes 
efficit. Deum autem et pulchrum dicimug, ut qui et 
totus, et semper, et excellenti ratione pulcher est, 
et pulchrorum omnium natura, et fons, et causa ; 
pulchritudinem vero appellamus, quoniam ab eo 
rebus omnibus pro suo cujusque modo pulchritudo 
communicatur, et quia omnium concinnitatis et 
nitoris est auctor, omnibus instar lucis commu- 


ἀποπαύειν ἐφιέμενοι, xal olópevot τῇ ἀποπληρώσει 
τῶν ἐνοχλούντων εἰρηνεύειν ἑαντοὺς ἑχταραττομέ- 
νους τῇ ἀταξίᾳ τῶν χρατησασῶν ἡδονῶν. : 

Tov αὐτοῦ. 

Καλὺν xai χάλλος οὐ διαιρετέον ἐπὶ τῆς Ev ἑνὶ τὰ 
ὅλα συνειληφυίας αἰτίας. Ταῦτα γὰρ ἐπὶ μὲν τῶν 
ὄντων ἁπάντων elc µετέχοντα, xal μετοχὰς διαι- 
ροῦντες, χαλ)ν μὲν λέγομεν τὸ χάλλους µετέχον, 
κάλλος δὲ τὴν μετοχὴν τῆς χαλοποιοῦ τῶν ὄντων al- 
τίας. 'O θεὸς δὲ χαλὸν μὲν λέγεται ὡς πἀγχαλος, xal 
ἀείχαλος, xal ὑπέρχαλος, xal φύσις χαλοῦ παντὸς, 
καὶ πηγαῖον χαλὸν. xal αἴτιον χαλοῦ΄ χάλλος δὲ διὰ τὲν 
ἀπ αὐτοῦ πᾶσι xol ota µεταδιδομένην οἰχείως ἑχάστῳ 
χαλλονἣν, xai ὡς τῖς πάντων εὐαρμοστίας καὶ ἀγλαῖας 
αἴτιος, ἑναστράπτων πᾶσι δίχην φωτὸς τὰς χαλα- 
ποιοὺς τῆς πηγαίας ἀχτῖνος αὐτοῦ μεταδόσεις, καὶ ὡς 
xaXov ἐφ᾽ ἑαυτὸν πάντα. Ἑλκτιχὸν γὰρ τὸ χάλλος. 


nicans radiorum omnia pulchra facientium quasi fontis rivulos, et ad seipsum omnia vocans: at- 
trahendi enim vim habet pulchritudo [ (1) ejusque nomen apud Grzcos a verbo, quad vocare significat, 


yidetur esse deductum]. 
Ejusdem. 

In Deo ijdem est pulchrum et bonum. Pulchri 
namque et boni cupiditate flagrant omnia, ad illud- 
que valde currunt. Et nibil est omnino, quod non sit 
pulchri bonique particeps. Siquidem et omnia, quae 
sunt, ab ipso pulchro bonoque habent, ut sint : et 
a pulchro et bono moventur, et reguntur, et conji- 


Tov αὐτοῦ. 

"Exi Θεοῦ ταυτὀν ἐστι τὸ χαλὸν τῷ ἀγαθῷ. Τοῦ 
καλοὺ γὰρ xal ἀγαθοῦ πάντα ἑφίεται, xa ἄγαν 
θέει ἐπ᾽ αὐτὸ, xal οὐκ ἔστι τι τῶν ὄντων, ὃ μῇ µετ- 
έχει τοῦ καλοῦ xat ἀγαθοῦ. Ἐπεὶ χᾳὶ πάντα τὰ ὄντα 
ἐκ τοῦ χαλοὺ καὶ ἀγαθοῦ ἐστι, καὶ ὑπὸ τοῦ χαλοῦ 
παὶ ἀγᾳθοῦ χινεῖται, χαὶ προνοεῖται, xal συνέχεται, 


nentür, et propter pulchrum et bonum exsistunt, et py xat διὰ τὸ χαλὸν xat ἀγαθόν ἐστι, χαὶ πᾶσίν ἐστι τὸ 


ab omnibus pulchrum et bonum expetendum, 
amandum, diligendum et admirgndum videtur. 
AÀugsim dicere, etid, quod non est, esse pulchri 
bonique particeps. Tunc enim et ipsum est pul- 
ebrum et bonum, cum per negationem de Deo 
dicitur. Ut cum Deum increatum principium ter- 
minumque non habeat, et alia ejusmodi, qua non 
esse signilicant, asserimus. Appetit enim et ipsum, 
quod non est, quodam modo Deum, et quadam 
ratione in eo conatur esse. 
Ejusdem. 

Omnes mentium, animorum et corporum status, 
εἰ motus ex pulchro  bonoque sunt. Omnibus enim 
status et motus est id, quod supra omnem mo- 


(1) inclusa addidit Zinusg interpres 


x2Àbv καὶ ἀγαθὸν ἐφετὸν, xai ἐραστὸν, καὶ ἀγαπη- 
τὸν, καὶ ἀγαστόν. Τολμήσει δὲ xal τοῦτο εἰπεῖν ὁ 
λόγος, ὅτι xaX τὸ μὴ ὃν µετέχει τοῦ καλοῦ xal ἀγα- 
θοῦ. Τότε γὰρ χαλὺν χαὶ αὐτὸ xaX ἀγαθὸν, ὅταν ἐπὶ 
Θεοῦ χατὰ ἀφαίρεσιν λέγηται, οἷον ὅτι 6. θεὸ, ᾱ- 
Χτιστος, ἄναρχος, ἀόριστος, xal τὰ τοιαῦτα, ὅσα τοῦ 
μὴ ὄντος δηλωτιχά. Ἐφίεται ὙΥὰρ αὐτοῦ τρόπον 
τινὰ xci αὐτὸ τὸ μὴ ὃν, καὶ φιλονειχεῖ πως ἐν αὐτῷ 
εἶναι. 


ToU αὐτοῦ. 
Ai στάσεις πᾶσαι xal αἱ χινῄσἒις ix. τοῦ χαλοῦ 
καὶ ἀγαθοῦ εἶσιν., αἱ τῶν νόων, al τῶν Φυχῶν, αἱ 
τῶν σωµάτω». Στάσις Υάρ ἐστι πᾶστι, xol χίνησις 


137 


PANOPLIA DOGMATICA, — TIT. IIT. 


138 


τὴς ὑπὲρ πᾶσαν στάσιν, χαὶ χινησιν, ἱδρύον ἔχα- À tum unumquodque in ratione propria confirmat, et 


στον ἓν τῷ ἰδίψ λόγῳ, xal κινοῦν ἐπὶ τὴν ἰδίαν χίνη- 
οιν. 
Tov αὐτοῦ. 

Ἐκ θεοῦ, xai àv θεῷ xat αὐτὸ τὸ εἶναι, καὶ αἱ 
τῶν ὄντων πάντων ἀρχαὶ, xal τὰ ὄντα πάντα, xal 
τὰ ἀλλλλοις ἑναντία. Καὶ τοῦτο ἀσχέτως, xai ἔξαι- 
ρέτως, xal συνειληµµένως, xal ἐνιαίως. Καὶ γὰρ 
χαὶ ἓν µονάδι πᾶς ἀρ.θμὺὸς ἑνοειδῶς προῦγέστηχε, 
xai ἔχει πάντα ἀριθμὸν ἡ μονὰς ἐν ἑαυτῇ μοναχῶς, 
ὡς αἰτία παντὸς ἀριθμοῦ. Καὶ πᾶς ἀριθμὸς Ίνωται 
μὲν tv τῇ µονάδι ’ χαθ᾽ ὅσον δὲ τῆς µονάδος πρόεισι, 
χατὰ τοσοῦτον διαχρίνεται, xal πληθύνεται. Καὶ ἐν 
κέντρῳ δὲ πᾶσαι αἱ τοῦ χύχλου γραμμαὶ κατὰ µίαν 
ἔνωσιν συνυφεστ/χασι; xa πάσας ἔχει τὸ χέντραν ἓν 


ἑαυτῷ τὰς εὐθείας ἑνοειδῶς ἠνωμένας πρός τε ἆλ- B 


λήλας, xa «phe thv plav ἀρχὴν, ἀφ᾿ fig προῆλ- 
θον. Καὶ iv αὐτῷ μὲν τῷ χέντρῳ παντελῶς Ίνων- 
ται, βραχὺ δὲ διαστᾶσαι, βραχὺ xoi ἀλλήλων δια- 
κρίνονται. Μᾶλλον δὲ αὐτοῦ ἁποστᾶσαι, μᾶλλον xai 
ἀλλήλων ἀφίσταν-αι. Άλλὰ xal ἐν τῇ ὄλῃ τῶν ὅλων 
φύσει Πάντες οἱ λόγοι τῆς καθ) ἔχαστον φύσεως 
συνειλημμµένοι εἰσὶ χατά τὴν ἀσύγχυτον ἕνωσιν. Καὶ 
ἐν τῇ yox; δὲ μονοειδῶς αἱ τῶν χατὰ µέρυς πάντων 
προνοητιχαὶ τοῦ ὅλου σώματος δυνάμεις. 0ὐδὲν οὖν 
ἄτοπον ἓξ ἁμυδρὼν εἰκόνων ἐπὶ τὸ πάντων αἴτιον 
ἀναθάντες ὑπερχοσμίοις ὀφθαλμοῖς θεωρῆσαι πάντα 
iv τῷ πάντων αἰτίῳ μουοειδῶς xa ἠνωμένως. 


Tov αὑτοῦ. 

Εἶπερ ὁ xa0' ἡμᾶς ἥλιος τὰς τῶν αἰσθητῶν 
οὐσίας xa ποιότητας, χαἰτοι πολλὰς καὶ διαφό- 
ρους οὔσας, εἷς αὐτὸς ὧν, χαὶ μονοειδὲς ἐπιλάμπων 
φῶς ζωοῖ, xal τρέφει, xal αὔδει, xal τελειοῖ, xal 
φρουρεῖ, xai διαχρίνει, xal ἐνοῖ, καὶ ἀναθάλπει, χαὶ 
υόν.μα εἶναι ποιεῖ, χαὶ ἑξαλλάττει, καὶ ἐνιδρύει, xal 
ἐχφύει, xal ἀναχινεῖ, χαὶ ἕκαστον τῶν ὅλων οἰχείως 

ἑαυτῷ τοῦ ἑνὸς xal ταυτοῦ ἡλίου μετέχει, καὶ τὰς 
τῶν πολλῶν μετοχῶν αἰτίας ὁ el; fto; ἐν ἑαυτῷ 
μουοε,δῶς προέχε:, καὶ περιέχει  πολλῷ μᾶλλον ἓν 
τῇ xai αὑτοῦ τοῦ ἡλίου xal πάντων τῶν ὄντων αἰτίᾳ 

Ἀροὺφεστάναι τὰ πάντων τῶν ὄντων παραδείγματα 

χατὰ μίαν ὑπερούσιον ἔνωσιν συγχωρητέον. Παρα- 

ἑεέγματα δὲ νῦν λἐγοµεν τοὺς Ev θεῷ ἑνιαίως προῦ- 


ad proprium excitat motum. 


Ejusdem. 

Ex Deo, et iu Deo, est etiam ipsum esse, et rerum 
omnium principia, et quz sunt, omnia, etiam quie 
inter se sunt contraria. Sunt autem in Deo im- 
mense, et eximie, et conjunctim, et unice. Nam et 
in unitate omnis numerus ante singulariter exstitit. 
Et unitas, ut omnis numeri causa, unice in se nu- 
merum omnem habet. Et omnis numerus unitate 
unus efficitur. Quantum autem progreditur ab uni- 
tate, dividitur et multiplicatur. In centro itein om- 
nes circuli linez una copulatione conjuncta: sunt. 
Et centrum 1n seipso rectas omnes lineas (um ipsas 
inter se, tum etiam cum uno illo principio, a quo 
progresse sunt, una ralione conjunctas liabet. Ας 
in ipso quidem centro penitus conjunguntur. 
Parum autem ab eo distantes, parum et inter &e 
distant. Magis vero ab illo recedentes, magis etiam 
a sc vicissim recedunt. Preterea in tota rerum uni- 
versitatis natura omnes singularis naturz rationes 
simul devinct: sunt. Ad bxc moderatrices singulo- 
rum totius corporis vires in animo unice copulantur. 
Quatnobrem absurdum non est, ut per obscuras aq 
tenues imagines ad ipsam rerum omnium causam 
ascendentes, oculis mundo sublimioribus omnia in 
ipsa rerum causa singulari vinculo conjuncta et 
copulata contemplewur. 

Ejusdem. 

$1 noster hic sol, quamvis unus sit, et unicam 
lucem emittat, tam multas tamen, ac varias rerum 
essentias, et qualitates vita donat, et nutrit, et 
auget, et perficit et tuetur, οἱ dividit, et copulat, et 
fovet, οἱ fecundat, et immutat, οἱ corroborat, et 
gignit, et agitat, el res omnes pro suo quaque 
modo unius et ejusdem solis participes sunt; «t 
multas communicationum causas unus ipse sol in 
seipso singulariter ante possidet, atque coinple- 
ctitur : multo magis in ipsa tum solis, tum rerum 
omnium causa per unam essentiam przstantiorem 
conjunctionem prius inesse rerum universaruiu 
exemplaria concedendum est. Exemplaria nunc 
appellamus rationes illas ante in Dco singulariter 


Ψισῶτας, xal οὐσιοποιοὺς τῶν ὅὄντων λόγους, οὓς ὁ D exsistentes, et rerum effectrices essentiarum. Quas 


ἀπῄστολος ἩΗαῦλος προορισμοὺς καλεῖ, xai θεία 
Διλήµατα τῶν ὄντων ἀφορ:στιχὰ, xal ποιητικὰ, χαθ) 
95 ὁ ὑπερούσιος τὰ ὄντα πάντα προώρισε, καὶ 
παρήγαγε. Πάντα οὖν ἑνιαίως προέχει, xai πάντα 
Ἱεριέχει χατὰ τὴν ὑπερηπλωμένην ἀπειρίαν αὐτοῦ, 
χαὶ τρὺς πάντων ἐνικῶς µετέχεται, κχαθάπερ xal 
ἵωνὴ µία καὶ fj αὐτὴ πρὺς πολλῶν ἀχοῶν ὡς µία 
Μετέχεται. 

Τοῦ αὑτοῦ. 

Ὥσπερ οἱ ἅγιοι ἄνθρωποι οἶχος λέγονται τοῦ 
Beg. « Οἰχήσω yàp, « φησὶν, » Ev αὐτοῖς, xol 
ἐμπεριπατίσω” «€ οὕτω xal ὁ 8:5; οἶχός ἐστι τῶν 


1Η Cor. vi, 17. 
PATROL. Gn. CXXX. 


quidem rationes Paulus vocat pradeslinationes, 
divinasque voluntates, quibus res deliniuntur, et 
funt. Per has oinnia, qua sunt, is, qui essentia 
prastantior est, praeünivit, ad ortumque produxit. 
Quapropter infinitate sua superexlensa omnia prius 
singulariter habet, εἰ coimprebendit, et singulariter . 
omnibus communicatur, quemadmodum una vox a . 
multis auribus ut una percipitur. 
Ejusdem. 

Ut viri boni dicuntur domus Dei :« Habitabo 
enim, » inquit, « in ipsis, et inambulabo ' : » ita 
bonorum virorum domus est Deus. « Esto mihi, » 


b 


--- 


199 


Dominusait: « Vos in me, et ego in vobis *. » Et 
quemadmodum Deus sic est in ipsis, ut non inclu- 
datur nec circumscribatur, sic et ipsi In eo stmt 
sine ulla eum ipso mistiore per esscntiam, et sine 
confusione. 

Kjusdem. 

; Divina Dei qualitatem quanditatemque non habentis 
latituJo putanda est ampla et provida illius ad omnia 
progressio. Longitado-autem ejus potentia, quse su. 
pra ostenditur. Profunditas vero arcanaillius occulta- 
tio propter quam percipi, cognoscique non potest. 

| Ejusdem. 

Deus in s$ácris arcanorum visionum oraculis tum 
canus, 'tum Juvenis fingitur.-Canus,' ut esse rerum 
principium intelligatur : juvenis autem, ut nunquam 
senescere, et finem habere significetur. Vel juvenis 
«μπι ob rationem arithamelticam, ut divinum rerum 
Anitium ostendatur. Unitas enim, cet qui sunt unl- 


.Aati prosimi numeri. priores sunt illis, qui ab uni- 


tate longius recesserunt. 
Ejusdem. 

Meque fes €ognoscunt Deum, ut Deus est: 
-Dec Deus cognoscit res, ut ipse sunt, Kcs autem 
.4on cognoscunt Deum, «ut Deus est, quia nolite 
fes id assequi possunt, ut Deum cognoscant, ut est 
:Deus, hioc est, quomodo nstura sese babeat. Hoc enim 
modo solus ipse se novit. Deus vero non cognoscit 


EUTHYMII ZIGABENT 


inquit Davi, « in Deam protectorem meum, et in & ἁγίων ἀνθρώπων. « Γενοῦ pot 
: domum refugii mei, ut salvum me facias *. » Et ípse 


H0 

(ip, » φησῖν 6 
Δαθὶδ, « εἰς θεὸν ὑπερασπιστὴ», xal elz οἶχον χα- 
ταφνγῆς τοῦ σῶσαί µε. » Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Κύριος 
εἴρηχεν * « Ὑμεῖς ἓν ἔμοὶ, x&v ἐν ὑμῖν. » Καὶ 
χαθάπερ ὁ θεὸς ἀσχέτως ἐστ]ν ἓν αὐτοῖς, xa ἁπερι- 
γράπτως, οὕτω xal αὐτοὶ àv αὐτῷ ἁμιγῶς αὐτοῦ 
λατ οὐσίαν, χαὶ ἀσυγχύτως. 

Τοῦ αὐτοῦ. 
Σ "Fou ἁποίου xai ἁπόσου Θεοῦ πλάτος μὲν θεῖον 
φοητέον τὴν εὑρεῖαν ἐπὶ πάντα προνοητιχὴν πρόο- 
δον, μῆχος δὲ τὴν ὑπερεχτεινομένην ὑπὲρ ἅπαντα 
δύναμιν, βάθος δὲ τὴν πᾶσι τοῖς οὖσιν ἀθεώρητον 
χρυφιότητα καὶ ἀγνωσίαν. 

Τοῦ αὐτοῦ. 

Ὁ θεὺς ἓν ταῖς ἱεραῖς τῶν μυστικῶν δράσεων 
θεοφανείαις πλάττεται xal moie, xai νέας, τοῦ 
πολιοῦ μὲν τὸν ἀρχαῖον, τοῦ νέου δὲ τὸν ἀγήρω ση- 
palvovtos, f) xai τοῦ νέου χατὰ λόγον ἀριθμητιχ»» 
thv ἀρχαιότητα τὴν θείαν ὑποδηλοῦντος. Ἡ γὰρ 
μονὰς καὶ τὰ περὶ µονάδα ἀρχηγιχώτερά εἰσι τῶν 
ἐπὶ πολὺ προελήλυθότων ἀριθμῶν. 


Tov αὐτοῦ. 

"Ὅτι οὔτε τὰ ὄντα γινώσχουσι τὺν θεὸν f, θεός 
ἐστιν, οὔτε à Gab; γινώσχει τὰ ὄντα fj ὄντα εἰσί. Τὰ 
μὲν οὖν ὄντα οὗ γινώσχει τὸν Θεὸν f; θεός ἐστι, 
διὰ «b εἶναι τοῖς οὖσι πᾶσιν ἀκατάληπτον τὸ εἰδέναι 
«ὃν θεὺν χαθὺ θιός ἐστι, τουτέστι χαθὼς ἔχει 
φύσεως * µόνος γὰρ αὐτὸς οἶδεν οὕτως ἑαυτόν * Ó δὲ 


res, uL ipse sunt, queniam eas ratione essentiam ϱ 8eb; οὐ γινώσχει τὰ ὄντα ᾗ ὄντα εἰσὶ, διὰ τὸ ὑπερ- 


Αυροταπίο cognitas habet. 
Ejusdem. 
Deus quidem rcbus omnibus adest : neque enim in 
loco est, ut aliqua absit , sed omnia complectitur. 
Ips:e autem res mon oinues adsunt Deo, sed illie dun- 
taxat, quae divina sunt propinquitate digna, Nos au- 
tem tunc ad illum appropinquamus, cum invocamus 
«um votis precibusque sanctissimis, et animis puris 
96 minime coinquinatis, prebemusqne nos aptos, et 
Jdoneos, qni ad ipsum accedamus. Ac quemadimo- 
«ση, si catena multis contexta luminibus, et e sum- 
mo suspensa ccelo liue. usque perveniat, nos autem 
alternis eam manibus apprehendentes ulterius scm- 
per tendamus, ipsam quidem detrahere nobis videa- 
mur, revera autem non eam supra infraque pre- 
sentem deduecmus, sed nos potiusad sablimiores 
ipsius splendores tolieinur ; aut si conscensa navi, 
funes ex aliquo saxo ad nos pretensos, et quasi de- 
dita opera sic nobis exhibitos ut eos ex allera parte 
prehendereuus, corripientes eontra nitamur, non 
saxum ad nos, sed nossimul, eti navim ad saxum 
promovemus; sic etiam precantes et obsecrantes, non 
Deuin ad nos, qui ubique praesto est, trahimus, sed 
nos ad ipsum divina commemoratione obsecratio- 
neque promovemus, eique nos commendamus. 
Ejusdem. 

Apud nos quidem ebrietas tendit ad deteriora, et 
est immodica vini repletio, qua mens loco dimovetur. 


! Psal. xxx, 3. * Joan. xv, 4. 


ουσίως αὐτὰ viywoxsuw. 
Tov αὐτοῦ. 

Ὁ μὲν θεὺς πᾶσι πάρεστιν’ οὗ γὰρ kv τότῳ 
ἑστὶν, ἵνα καὶ ἁπῃ τινος, ἀλλὰ πάντων kot περιε- 
κτικός * οὗ πάντα δὲ αὑτῷ πἀρεστιν, ἀλλ’ ὅσα τῆς 
θείας ἐγγύτητός slow ἄξια. 'Ἠμεῖς δὲ τότε αὐτῷ 
πάρεσµεν, ὅτε τοῦτον ἐπικαλούμεθα πανάγνοις μὲν 
εὐχαῖς, ἀνεπιθολώτῳ δὲ vip, χαὶ τῇ τῆς πρὸς αὐτὸν 
ἐγγύτητος ἐπιτηδειότητι, Ὥσπερ δὲ εἰ πολυφώτου 
σειρᾶς ix τῆς οὑρανίου ἀκρότητος ἠρτημένης, xal 
εἰς δεῦρο χαθηχούσης, ἡμεῖς ἀεὶ αὐτῆς ἐπὶ τὸ ἄνω 
χεραὶν ἁμοιδαίαις δραττόµενοι χαθέλχειν μὲν αὐτὴν 
ἐἰδοχοῦμεν, τῳόντε δὲ οὗ χατήγοµεν ἐχείνην ἄνω τε 
xai χάτω παροῦσαν, ἀλλ αὐτοὶ μᾶλλον ἀνηγόμεθα 
πρὸς τὰς ὑψηλοτέρας μαρμαρυγὰς αὑτῆς ' 7| ὥσπερ 
εἰς ναῦν ἑμθεθδηχότες, καὶ ἀντεχόμενοι τῶν Éx τινος 
πέτρας slg ἡμᾶς ἐχτεινομένων πεισµάτων, xat οἷον 
ἡμῖν εἰς ἀντίληψιν ἑἐκδιδομένων, οὖχ ἐφ᾽ ἡμᾶς τὴν 
πέτραν, ἀλλ ἡμᾶς αὐτοὺς xal τὴν ναῦν ἐπὶ τὴν 
αέτραν προσήγομεν' οὕτως ἄρα xal εὐχόμενοι οὗ 
τὸν θεὸν ἐφ᾽ ἡμᾶς ἕλχομεν, τὸν ἁπανταχη παρόντα, 
ἀλλ ἡμᾶς αὐτοὺς πρὸς αὐτὸν διἁ τῆς θείας µνήµης, 
xai ἐπιχλήσεως ἀνάγομέν τε xal ἐγχειρίζομεν. 


Τοῦ αὐτοῦ. 


Ἐφ) ἡμῶν μὲν fj µέθη τὸ χεῖρον ὑπερπλήρωσίς 
ἐστιν αἴνου, xai ἀμετρία, xal ἔχστσσις voo^ ἐπὶ 


ι1{ 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. III. 
Θεοῦ δὲ χατὰ τὸ κρεῖτταον ὑπερπλήρωσις παντὸς Α Apud Deum autem spectat ad meliora, et est immo- 


1 


ἀγαθοῦ xa) ἀμετρία, xal ἔχστασις τοῦ νοεῖν. Ἐξή- dica omnis boni repletio, qua mens ab intelligentia 


ῥλται γὰρ τοῦ νοεῖν, dq ὑπὲρ τὰ vosiv àv. 


"Er: περὶ 8500 κριγῶς τοῦ ἁγίου Μαξίμου. 

Ἡχείσθω δὲ Geh; τῶν vooypévav τα xai λεγο- 
µένων ὁ μόνος νοῦς τῶν νουύντων xal ποουµένων, 
xai λόγος τῶν λεγόντων xal λεγομένων, xal ζωὴ 
τῶν ζώντων xal ζωουμένων ' xal πᾶσι πάντα xal 
&v, xal γινόµενος διὰ ταῦτα τὰ ὄντα xa τὰ Υινό- 
μενα ’ δι ἑαυτὸν δὲ οὐδὲν xav" οὐδένα τρόποι οὐ- 
Sape; οὔτε iv, οὔτε Υινόµενος τῶν ἅ tt τῶν ἄντων 
ἐστὶ, καὶ τῶν γινοµένωγ, οἷα μηδενὶ τὸ παράπαν τῶν 
ὄντων φυσιχῶς συντασσόµενος, xai διᾷ τοῦτο τὸ μα 
εἶναι μᾶλλον διὰ τὸ ὑπερεῖναι, ὡς οἰχειότερον ἐπ' 
αὐτοῦ λεγόμενον προσιέµενος, Asl γὰρ, εἴπερ ὡς 
ἀληθῶς τὸ γνῶναι διαφορὰν θεοῦ xal χτισµάτων 
ἔστιν ἀναγχαίως ἡμῖν, θέσιν εἶναι τοῦ ὑπερόντος 
τὸν τῶν ὄντῳν ἀφαίρεσιν, καὶ τὴν τῶν ὄντων θέσιν 
εἶναι τοῦ ὑπερόντος ἀφαίρεαιν, xal ἄμφω περὶ τὸν 
αὐτὸν εὐσεθῶς θεωρεῖσβαι τὰς προσηγαρίας, χαὶ 
μηδεµίαν χνρἰως δύνασθαι, τὸ εἶναί φηµι, καὶ μὴ 
εἶναι. ἄμφω μὲν, ὡς τῆς μὲν τοῦ εἶναι τὸν θεὸν 
χατ᾽ αἰτίαν τῶν ὄντων θενιχΏς, τῆς δὲ καθ) ὑπερο- 
yhv αἶτίας πάσης τῶν ὄντων ἀφαιρετιχκᾶς, xat μη- 
δεμίαν αχνρίως πάλιν, ὡς οὐδεμιᾶς τὴν xas' οὐσίαν 
αὐτὴν xai φύσιν τοῦ τι εἶναι τοῦ ζητουµένου θέοιν 
παβιστώση. "Q vài μηδὲν τὸ σύνολον φυσιχῶς xav 
αἰσίαν αυνέζευκται, 3 ὃν, ἡ μὴ ὃν, τούτῳ οὐδὲν τῶν 


dimovetur. Ab iatelligentia enim eximitur, dum su- 
pra intelligentiam collocatur. 
ltem communiter de Deo, sancti Maximi. 

Putetur igitur eorum qute cogitantur, quzque di- 
cuntur Deus, mens intelligentium et intellectorum, 
dicentium, dictorumque verbum, vita viventium, el 
prebentium vitam : omnibus denique omnia exsistens, 
et factus per ipsa, quz sunt, atque fiunt. Nam per se 
ηλ] olla prorsus ratione aut est, aut fit, corum que 
sunt aliquid ex his, qux sunt et fiunt, quippe qui dum 
illorum nullo naturaliter conjungatur. Itaque magis 
admittit, ut de se potius. dicatur non esee, qui prz- 
staptjori quadam ratione est. Oportet enim, si co- 
gnoseenda est inter Deum ei ea, quz creata. sunt, 
differentia, ut Deum excellenti praeditum essentia 
dicamus esse id, quod illa non sunt; et quod illa 
sunt, id Deupya excellenti preeditum essentia nege- 
mus 6409: et utrumque de Deo pie sic atfirmemus, 
ut neutrum tamen asseramus de illo proprie dici pos- 
se. Utrumque nimirum, et esse, quoniam sit eorum 
causa ; et non esse, quod omni eorum eausa sit ex- 
cellentior. Neutrum rursug proprie. Neutro enim id 
conaitui, qued quxsitum est, nempe, quid per es- 
septiaj, nauremque ait. Cui enim nibil jomnino 
quod. sit, aut quod non sit, natureliter conjungitur, 
ad hune eorum vel quss sunt, aut dicuntus, vel ques 
πο $unt, 3ut non dicuntur, nihil aspirare consen- 


ἔντων χαὶ λεγοµάνων, οὐδὲ τῶν μὴ ὄντων, μηδὲ ϱ taneum est. Simplicem enim habet essentiam, οἱ 


λεγομένων εἰχότως ἐστὶν ἐγγύς. ᾽Απλῆν γὰρ, xal 
ἄγνωατον, καὶ σᾶσιν ἄδατον ἔχει τὴν ὕπαρξιν, καὶ 
καντελῶς ἀνερμήνευτον, xal πάσης χαταφάσεώς το 
xd ἀποφάσεως οὖσαν ἐπέχεινα. 

Τοῦ αὐτοῦ. 

EF; καὶ μόνος χατὰ φύσιν dsl χυρίος ἐφτὶν ὁ Galiq, 
Ray €b χυρίως εἶναι κατὰ Πάνια τρόπον baut) 
περιχλείων, ὡς xal αὐτοῦ τοῦ εἶναι χυρίως ὑπέριε» 
ϱος. El δὲ τοῦτο οὐδαμῶς οὐδὲν οὐδαμοῦ τῶν εἶναι 
λεγομένων 2b αὐνολον ἔχαι τὸ χνρίως εἶναι, οὐχοῦν 
οὐὰν αὐτῷ 1b παράπαν ἐξ ἀῑδίου συνθεωρεῖται καν 
οὐσίαι διάφφρον, αὖὐκ φἰών, Q3 χρόνος, οὐδέ τι 90v 
τούεριρ ἐνλιαιτωμένων. Qu γὰρ αυµδαίνουσιν ἀλλή- 
Ao πώποτε τὸ χυρίως εἶναι, xai οὗ χυρίως. 


Tpv nbzoU. —— 

Μένος 6 θιὺς ἁτλοῦς Lost χυρίως, xal iv χνρίως, 
vel ἑνὰς, καὶ μονὰς, πάναα δὲ τὰ μετὰ Θεὸν ὄνάδες 
εἰὶ, καὶ σύνθετα, εἰ xal μὴ ἑπίσης. Τὰ μὲν γὰρ 
νοητὰ Ex τε οὐσίας ὑπάρχφαι, κθὶ συστατικῆς δω; 
φορᾶς ἀφοριζούσης ἕχαστον, πἂν γὰρ τὸ ἔχον συν» 
εχιθεωρούμενόν τι πρὸς ὄήλωσιν τῆς οἶκείας ὑπάρ- 
ξιως, οὐχ ἁπλοῦν κωρίως * τὰ ὃὸ αἰσθητὰ ἐξ εἴδους 
χαὶ 023;. 


ToU αὐτοῦ, 
"Ex: τοῦ θεοῦ τὸ ὧν, χαὶ τὸ ἀγαθὸς, χαὶ τὸ θεὸς, 
xai τὸ δημιουργὸς, xal τὸ ὑπερούσιος, xal τὸ ἄπει- 
ος, xal τὸ ἀθάνατος, καὶ τὰ τοιαῦτα οὐ λέγομεν 


omnibus incognitam, ei inaocessam, et qua nec ver- 
big expliegri potest, et est. omni affirmalione, ne- 
geioneque superior. 


Ejusdem. 

Unus et solus per natnram proprie semper est 
Deus, totum, quod proprie est, omni ratione in se 
ipso includens, ut qui et easentia proprie prszstantior 
exsistit. Quodsi ita est, nihil oinnino eorum, qua 
ulla ratione dicuntur esse, plane id habet, ut pro. 
prie sit. Quare nihil essentia diversum cum ille 
prorsus ab eterno potest censiderari, nog sseculuam, 
Don tempus, non aliquul eorum, quise szculo ei 
tempore eontinentur. Nam proprie, et non ρτορτὶφ 
esse nunquam inter se conveniunt. 

Ejusdem. 

Solus Deus simplex est proprie, et proprie μπα, 
«i unitas, et monas. Omnia vero, qu:e post Deum sunt, 
duplieia sunt, et composita, licet non pari ratione, 
Nam que mente et inielligentia. continentur, ex es- 
sentia constant, et differentia, qua unumquodque eo- 


rum constituitur, et ab aliis separatur. Quidquid au- 


tem habet aliquid, quo ipsius essentia declaretur, 

non est simplex : quae vero sensibus percipiuntur, 
constant ex materia et forma. 
Ejusdem. 

In Deo, et qui est, et bonus, et Deus, et opifex, 

et essentia przsientior, et inünitus, et immortalis, 

et qua his similia sunt, non dicimus esse differen- 


113 


EUTHYMII ZIGADENI 


144 


tias essentiam constituentes, ne ipsum ex lis  οὐσιώδεις διαφορᾶς, ἵνα μὴ σύνθετον αὐτὸν Ex τού- 


compositum asseramus, scd appellationes quasdam, 
quibus aliqua eorum, qux circa ipsum spectantur, 
pateflunt, cum nulla tamen ex ipsis, ea, quae ad 
essentiam et naturam ejus pertinent, ostendat. 
Quadam ením divin: naturz congruentia sigmifi- 


cant, non.autem indicant ipsam naturam, quod 


quidem differentiarum «essentiam  constiteentium. 
proprium est. 
Ejusdem. 


In partes dividi non potest Deus, quia non habet 


quantitatem. Quantus non est, quoniam et qualitatis 
expers. Non est qualis, quia et simplex. Simplex 
est, quia οἱ interminatus. Interminatus, quia et 
in(nitus. Infnitus, quia et immobilis, [Immob'lis, 
quia et sine principio. Nihil enim babet ante se, 
et majus, Nihil secum, et zequale. Nihil post se. 
Vacat autem principio, quoniam ef ingenitus est. 
Ingenitus porro, quoniam est unus, ct maxime 
singularis. Unus vero maximeque singularis, απο: 
niaur immensus omnino, ideoque nec explicari, nec 
cognosci potest, et sola hzc vera illius habetur 
cognitio, quod cognosci hon potest. 
Ejusdem. 

4nfnitus est Deus, non ea re solum, quod prin- 
cipio vacat et (Que, verumetiam quantuni ad essen- 
tiam, et potentiam, actionemque pertinet. Neque 
enim per essentiam percipi, nec per potentiam,actio- 
nemque cognosci potest. Atque ut verius loquar, om- 
ni rat:one et modo est indefinitus. lec enim est infi- 
niti proprium. Nam sicut unitas, neque numerus est, 
neque numerabilis, neque totum, neque pars, neque 
habitus numeri, sed omnis numeri principium ct 
causa,sine principio autem, quia nullum habet nu- 
merum antiquiorem, et causam, ut ipsa sit: sic etiam 
Deus, ut parvum cxemplum afferatur, omnem et 
quantitatem, et qualitatem, et habitum etuperans et 
sunplex est, et sine principio, et rerum principium. 

Ejusdem. 

Simplicem Deus, cum simplex sit, unain, bonam, 
omnibus omnia con(icientem actionem habet, ins- 
iar radii solis, qui omnia fovens agit in singulis 
pro naturali eujusque, et ad suscipiendum apta 
otestate. 

Ejusdem. 

Deus, qui est ipsa essentia, et ipsa bonitas, et 
ipsa sapientia, tmo vero, qui his omnibus subli- 
mior est, nihil habet omnino contrarium. Quse 
autem create sunt res, gratia et munere sunt omnes 
essontia participes. Et quae ratione menteque con- 
stant, ac naturam ad bonitatem sapientiamque 
suscipiendam idoneam obtinent, contrarium habent 
essentiz quidem ipsum non essc, nature vero ad 
henitatem, et sapientiam accipiendam accommoda- 
tr, malitiam et ignorantiam. Porro semper ut sint, 
»ut non sint, in potestate est effectoris. Ut autem 
.bonifatit οἱ 'waplebtia fiant participes, aut non flant, 
jin ipsaram, qua ratione sunt preditz, situm est 
voluntate. 


C 


των δογµατίσωµεν, ἀλλὰ προσηγορίας τινῶν piv 
ἐχφαντιχάς, τῶν θεωρουµένων περὶ αὐτὸν, οὐδενὸς 
δὲ τῶν χατὰ τὴν οὐσίαν αὐτοῦ xaX φύσιν δηλωτικάς. 
Τινὰ μὲν γὰρ πρέποντα τῇ θείᾳ φύσει σηµαίνουσιν, 
οὖκ αὐτὴν δὲ «ijv. φύσιν μηνύουσιν, ὅπερ ἴδιον τῶν 
οὐσιωδῶν xal συστατιχῶν διαφορῶν. 


Tov αὐτοῦ. 

᾽Αμερὲς μὲν τὸ θεῖον, ὅτι xal ἅποσον ' &nosov 
ἓὰ, ὅτι χαὶ ἅἄποιον" ἅποιον δὲ, ὅτι χαὶ ἁπλοῦν. 
ἁπλοῦν δὲ, ὅτι xal ἁδιάστατον, ἁδιάστατόν δὲ, ὅτι 
καὶ ἄπειρον * ἄπειρον Ob, ὅτι χαὶ ἀχίνητον' áxi- 
νητον δὲ, ὅτι xal ἄναρχον. Οὔτε γὰρ ἔχει τι πρὸ 
αὐτοῦ, xa! μεῖνον, οὔτε τι σὺν αὐτῷ, xat ἴσον, οὔτε 
τι pev! αὐτό. "Άναρχον δὲ, ὅτι καὶ ἀγέννητονο 
ἀγέννητον δὲ, ὅτι. καὶ ἓν xal µονώτατον * Bv δὲ xai 
μονώτατον, ὅτι xal παντελῶς ἄσχετον, καὶ διὰ τοῦτο 
πάντα πᾶσιν ἄῤῥητόν τε xol ἄγνωστον, xai µόνην 
ἀληθῆ γνῶσιν ἔχον τὸ μὴ Υινώσχεσθαι. 


Τοῦ αὐτοῦ. 

“Απειρον τὸ θεῖον οὐ µόνον κατὰ τὸ ἄναρχόν τε 
καὶ ἀτελεύτητον, ἀλλὰ. καὶ xav' οὐσίαν, xai δύνα- 
µιν, xal ἑνέργειαν. ᾿Αχώρητον μὲν γὰρ χατ’ οὐσίαν, 
ἀπερινύητον δὲ κατὰ δύναμιν, Καἱ ἑνέργειαν, Καὶ 
ἀληθέστερον εἰπεῖν, ἀόριστον κατὰ πάντα xal λόγον, 
xai τρόπον" τοῦτο yàp τὸ χυρίως ἄπειρον. Ὥσπερ 
γὰρ ἡ μονὰς οὔτε ἀριθμός ἐστιν, οὔτε ἀριθμητὸν, 
οὔτε ὅλον, οὔτε µέρος, οὔτε σχέσις, ἁλλ᾽ ἀρχὴ μὲν, 
ὡς αἰτία παντὸς ἀριθμοῦ, ἄναρχος δὲ, ὡς µηδένα 
ἀριθμὸν ἔχουσα πρεσθύτερον xal αἴτιον τοῦ εἶναι 
αὐτὴν µονάδα ΄ οὕτω xal ὁ θεὺς, ὡς ἐν εἰχόνι 
μιχρᾷ φάναι, ὑπὲρ πᾶσαν ποσότητα, xal ποιότητα, 
xai σχέσιν, καὶ ἁπλοῦς, xai ἄναρχος, καὶ ἀρχὴ τῶν 
ὄντων. 

Τοῦ αὐτοῦ. 

«Απλοῦν ὃν τὸ θεῖον ἁπλῆν ἔχει ἑνέργειαν, μίαν, 
ἀγαθὴν, πδσι πάντα ἐνεργοῦσαν, κατὰ τὴν ἡλιακὴν c 
ἀχτῖνα, ἥτις πάντα θάλπουσα àv ἑχάστῳ χατὰ τὴν 
φυσιχὴν ἐπιτηδειότητα, καὶ δεκτιχἠν δύναμιν ivep- 
vet. 

Tov αὐτοῦ. 

Ὁ μὲν θεὸς, ὡς αὑτοῦκαρξις iv, χαὶ αύτοαγας 
θότης, καὶ αὐτοσοφία, μᾶλλον δὲ xal ὑπὲρ ταῦτα, 
οὐδὲν ἔχει τὸ σύνολον ἑναντίον * τὰ δὲ κτίσματα, ὡς 
πάντα μὲν µεθέξει, καὶ χάριτι τὴν ὕπαρξιν ἔχοντα, 
τὰ δὲ λογιχάἀ, xal νοερὰ, xat ὡς τὴν ἀγαθότητος, 
καὶ σοφίας ἐπιτηδειότητα κχεχτηµένα, ἔχουσιν 
ἑναντίον, τῇ μὲν ὑπάρξει τὸ μὴ ὑπάρχειν, τῇ δὲ 
τῆς ἀγαθότητος xal σοφίας ἐπιτηδειότητι χαχίαν 
καὶ ἀἁγνωσίαν. Καὶ τὸ μὲν ὑπάρχειν ἀεὶ, 1j μὴ ὑπάρ- 
χειν ταῦτα ἐν τῇ ἑξουσίᾳ τοῦ πεποιχότος ἐστὶ, τὸ 
δὲ µετέχειν τῆς ἀγαθότητος αὐτοῦ καὶ τῆς σοφίας, 
ἡ μὴ µετέχειν, bv τῇ ῥουλήσει τῶν λογικῶν ὑπάρ- 
χει. 


165 
Tov αὐτοῦ. 

Οἱ μὲν Ἕλληνες ἐς αἴδίου λέγοντες συνυπάρχειν 
τῷ O:p th» τῶν ὕὄντων οὐσίαν, τὰς περὶ αὐτὴν 
ποιότητας ὕστερον ἐξ αὐτοῦ λαθοῦσαν, τῇ piv 
οὐσίᾳ οὐδὲν λέγουσιν ἐναντίον εἶναι, ἐν ταῖς ποιό- 
τησι δὲ µόναις εἶναι τὴν ἑναντίωσιν ' ἡμεῖς δὲ µόνον 
τὴν θείαν οὐσίαν μηδὲν ἔχειν ἑναντίον δογµατίζον- 
εες, ὡς µόνην κυρίως ἄπειρον τῇ τῶν ὄντων οὐσίᾳ 
ἑναντίον εἶναι τὸ μὴ ὃν λέγομεν, ἐπεὶ καὶ ἐκ τοῦ μὴ 
ὄντος αὐτὴν ὑπέστῃησε. Καὶ χείῖσθαι μὲν Ev τῇ ἔδου- 
σίᾳ τοῦ χτίσαντος τὸ εἶναι, ἡ μὴ εἶναι αὐτὴν, βοὺ- 
λεσθαι δὲ αὐτὸν, ὡς ἀγαθὸν, εἶναι αὐτὴν xal δια- 
µένειν τῇ παντοχρατορικῇᾗ δυνάµει αὐτοῦ διαχρατου» 
μένην 


Tov αὐτοῦ. 


Πᾶσα οὐσία τὸν ἴδιον ὅρον ἑαυτῇ αυνεισάγουσα, Β 


τουτέστιν ὁριζομένη, ἀρχὴ πέφυχεν εἶναι τῆς ἐπι- 
θεωρονµένης αὐτῇ κατὰ δύναμιν κινήσεως. Πὰσα δὲ 
οὐσιώδης πρὸς ἑνέργεαν χίνησις µεσότης ἑστὶ µε- 
τεπινοουµένη μὲν τῆς οὐσίας, προεπινοουµένη δὲ 
τῆς ἑνεργείας. Καὶ πᾶσα ἑνέργεια τῷ xov! αὑτὴῆν 
λόγῳ φυσιχῶς περιγραφοµένη τέλος ἐστὶ τῆς πρὸ αὖ- 
τῆς xav' ἐπίνοιαν θεωρουµένης οὐσιώδους χινῄσεως. 
ο δὲ θεὺς οὔτε ἀρχή ἐστιν, οὔτε µεσότης, οὔτε τέ- 
λος. Ταῦτα γὰρ τῶν γρόνῳ διαρετῶν celat γνωρί- 
σµατα, εἴποι δ ἄν τις ὅτι xal τῶν αἰῶνι συνορωµέ- 
νων. "O γὰρ χρόνος, μετρουμένην ἔχων τὴν xlvnaw, 
ὁριθμῷ περιγράφεται. Ὁ δ᾽ αἰὼν, συνεπινοουμένην 
ἔχων τῇ ὑπάρξει τὴν πότε χατηγορίαν, πᾶσχει διά- 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. IIT. 
ΛΑ Ejusdem. 


146 


Gr»ci, qui dicunt rerum essentiam. ab. onini 
gelernitate simul fuisse cum Dco, qualitates autem 
ab eo post accepisse, essentiz nihil esse contra- 
rium asserunt, sed in qualitatibus solis contraria 
reperiri. Nos autem, qui solam divinam essentiam 
quia sola proprie sit infinit&, nihil habere contra- 
rium tradimus, rerum essentüse contrarium esse 
ipsum non esse dicimus. Quippe quz ex nihilo facta 
est. In ejus autem, qui illam creavit, essc potestate, 
ut ipsa vei sit vel non sit. Verum 1p$;, nempe bono, 
placere, ut sit, maneatque omnipotenli ipsius vir- 
tute conservata. 


Ejusdem. 

Omnis essentia proprio termino circumscripia, 
et definita, principium est ejus motus, qui potentia 
in ipsa consideratur. Oinnis autem essentize niotus 
medium quiddam est. Nam et essentiam sequitur, 
et actionem antecedit. Et omnis actio propria ipsius 
raüone naturaliter circumscripta finis est illius 
motus, qui ab essentia proficiscitur. Verum Deus 
nec principium, nec medium, nec finis est. fli nam- 
que sunt earum rerum termini, qu$ tempore divi- 
duntur, et quz simul cum szxculo, ut aliquis dicat, 
cernuntur. Tempus enim, cum ejus mensura sit 
motus, numero circumscribitur. Seculum autem, 
quoniam cum ejus esscptia, calegorica, sive (ut 
trita et vulgata Jam voce utar) predícamentuim, 


στασιν, ὡς ἀρχὴν τοῦ εἶναι λαδών. El δὲ χρόνος ᾳ quando simul intelligitur snbit divisionem, οἱ exsi- 


χαὶ αἰὼν οὐχ. ἄναρχα, πολλῷ μᾶλλον τὰ ἓν τούτοις 
περιεχόμενα. Ὁ Geb; τοίνυν οὔτε οὐσία iv, ἵνα μὴ 
ἀρχὴ νθµισθείη, οὔτε δύναμις, ἵνα μὴ µεσότης, οὔτε 
ἑνέρχεια, ἵνα μὴ τέλος, ἔστιν οὐσιοποιὸς, xal ὑπερού- 
σιος ὀντότης, χαὶ δυναμοποιὸς, xal ὑπερδύναμος 
κινσθένενα, xal πάσης ῥἑνεργείας - δραστιχὴ, xai 
ἀτελεύτητος ἕξις. Καὶ συντόµω; εἰπεῖν πάσης οὐ- 
elac, xal δυνάµεως, xai ἑνεργείχς, ἀρχῆς τε, xol 
µεσύτητος, χαὶ τέλους ποιητιχή. 


Tov αὑτοῦ. 
Apyh πᾶσα, xa µεσότης, xal τέλος τὴν σχετινἣν 
W ἆου κατηγορίαν οὐκ ἤρνηται. Ὁ δὲ θεὸὺς χαθό- 
M κάσης σχέσεως ὑπάρχων ἀπειράχις ἀπείρως 


ἀνώτερας, οὔτε ἀρχή ἐστιν, οὔτε µεσότης, οὔτε τέ- D 


Vx, οὐδέ τι ἕτερον τῶν &7 olg θεωρεῖσθαι κατὰ τὴν 
δ(ἐσιν d) τοῦ πρός τι δύναται χατηγορία. 
Tov αὐτοῦ. 

"Apgyh τῶν ὄντων, καὶ µεσότης, xal τέλος λέγεται 
ὁθιὸς, ἀλλ᾽ ὡς ἑνεργῶν, οὐχ ὡς. πάσχων, ὥσπερ xai 
ἆλλα πάντα, οἷς παρ) ἡμῶν ὀνομάζεται. ᾽Αρχὴ μὲν 
Ἱάρ ἐστιν, ὡς δημιουργὸς, pasos δὲ, ὡς προ- 
Vade, τέλος δὲ, ὡς περιγραφή. « Ἐξ αὐτοῦ 
Tip, » Φησὶ, « xai δι αὐτοῦ, καὶ εἰς αὐτὸν τὰ 
πάντα. » e 

Τοῦ αὐτοῦ. 
00δὲν τῶν ὄντων αὐτενέργητον’ τὸ δὲ μὴ αὖτεν- 
έργητον οὐδ' ἀναίτιον. Τὸ δε μὴ ἀναίτιον οὐδ' ἀκί- 


-- ----- 


stendi principium sumit. Quod si tempus, et ssecu- 
lum non carent principio, multo minus ea, quz 
témpore et szculo continentur. Deus igitur neque 
essentia est, ne principium dicatur ; nec potentia, 
ne medium vocetur; nec actio, ne finis nominetur. 
Sed effector essentie, essentiaque prastantior ; et 
eflector potentiz, potentiaque valentior ; et. omnis 
actionis habitas nunquam desinens. Atque, ut bre- 
viter dicam, omnis essenti», et potentis, et actio- 
nis, et principii, et medii, et finis auctor. 
Ejusdem. 

Onne principium et. medium, et finis habitus 
omnino categoriam non eífugiuut. Deus autem 
omni plane babitu cum sit superior, nec principium 
est, nec medium, nec fnis, ncc oliud quidquam 


. eotum, in habitus categoria considerantur, vel cun 


aliquo conferuntur. 
Ejusdem. 

Rerum principium et finis dicitur Deus, sed non 
ut agens, aut patiens, id, quod intelligendum est in 
omnibus nominibus, que ipsi tribuuntur; sed prin- 
cipium est ut eífector , medium ut moderator, 
fmis ut circumscriptio : ex ipso enim, et per ipsu, 
οἱ in ipsum omnia. 


Ejusdem. 
Nihil eorum, qu: sunt, seipsum facit. Quod au- 
tem a se non est factum, causa non caret. Quod cau- 


sa non caret, nop est immobile. Quod immobile non 


^1. 


111 


EUTHYMII ZIGABENT. 


148 


esi, propter causam movetur omnino. Moveri igitur À τως ἐνεργούμενον τὸ κινεῖσθαι φυσικῶς ὑπὸ τῆς 


naturaliter pendet a causa, per quam fit, et ad 
quam dirigitur ipse motus. Nibil enim eorum, quse 
moventur, sine causa moveri natura patitur. Ὀσίη- 
cipium autem omnis motus naturalis, et eorum qnae 
moventur, generatio. Principium vero tllotum quz 
generata sunt, generationis, est Deus, ut auctor ge- 
nerationis. At finis motus naturalis est eorum qua 
generata sunt, status, quem post transitum eorum; 
que transierunt, efficit infinitas illa in qua, qüo- 
niam nullum est spatium, cessat motus rerum, quà 
moventur naturaliter. Omnis ergo generatiónis, et 
motus, et status rerum principium, et medium, et 
finis est Deus. Quoniam et ex ipso genite sunt, et 
per ipsum moventur, et in ipsum sunt desiture, 


αἰτίας, δι fjv, χαὶ πρὸς fiv ποιεῖται τὴν χ[νησινο 
Οὐδὲν γὰρ τῶν χινουµένων χινεῖσθαι πέφυχεν ἄναι- 
τίως. ᾿Αρχὴ δὲ τάσης χινήσεως φυσιχῆς ἡ τῶν xt- 
νουµένων γένεσις. ᾽Αρχὴ δι τῆς τῶν γεγενηµένων 
γενέσεως ὁ θεὸς, ὡς {ενεσιονργός * τῆς δὲ τῶν γε- 
γενηµένων φυσιχκῆς χινῄσεως τέλος 4j στάσις ἰστὶν 
fjv. ποιεῖ μειὰ τὴν διάδασιν τῶν πεπερασμένων f 
ἀπειρία, ἓν f, διὰ τὸ μὴ εἶναι διᾶδτήµα, πᾶσα παύ- 
εται Χίνησις τῶν φυδιχκῶς Χινουμένων. Πάσης οὖν 
γενέσἑώς τε xal χινἠσεως, xà ὅτάόεως εῶν ὄντων, 
ἀρχὴ, καὶ µεδότης, καὶ τέλος 6 θεὸς, ὡς ἐξ αὐτοῦ 
γεγενηµένων, xal δι) αὐτοῦ ἁΧινουµένων, xat slc 
αὐτὸν τὴν στάσιν ποιησοµένων τὸν ὀρίζοντα καὶ 
αὐτὴν τὴν πάσης κινήσεως ὁριδτιχὴν ἀπειρίαν. 


qui ipsam quoque motus omnes definientem ac terminantem complectitur infinitatem. 


Ejusdem. 

Eorum, qux fiunt, quzeque moventur, motionis'et 
principium, et finis est Deus, et eorum quz in ip- 
sum feruntur stabile, atque immobile firmamentum. 
Et omnium denique rerum termíhus interminatus, 
et infinitus finis. 

Ejusdem. 

Homines eerto quodam termino, boni, sapientes, 
et justi vocantur : Deus autem absolute dicitur bo- 
nus, et sapiens, et justus, el bonitas, et sapientia, 
εἰ justitia, quippe qui est omnis virtutis essentia, 
Quamobrem qui virtutis est particeps, Dei parti- 
ceps est, qui virtutis, ut diximus, essentia et fons 
est. 


Ejusdem. 


C 
Deus, qui cognitio per essentiam est, solam bor 


cognitionem habet, ut qui solius boni matura est. 
Oinnis autem secundum Deum natura ratione pree- 
dita simplici mentis motu non potest eodem tem - 
pore boni et mali notitiam babere, tum unius con- 
trarii cogritio, alterius contrarii aaturaliter igno- 
rantiam afferat. Sic etiam eculi non possunt eodem 
tempore surium deorsumque, aut dextrorsum simul 
ac sinistrorsum contueri. 
Ejusdem. 

Et se ipsum Deus, et qui sunt infra se cognoscit. 
Natara item ratione menteque praedita et Deum, οἱ 
qua infra Deum sunt, cognoscit; sed non eodem 
modo, quo Deus. Hic enim ex essentise sum con- 
templatione seipsum per semetipsum intelligit. Et 
qua sub ipso sunt, ex aapientia cognoscit sua, per 
quam, etin qua condidit omnia. llla vero et Denm 
cognoscit, dum illius, qui nullius rei papsticeps est, 
part'ceps fit, tum ex eo, quod ejt; tum ez eo, qued 
bene,per gratian est. Qoae autem sub Deo sunt, pere 
cipit, dum artificiosam in illis sapientinm ejus, et 
naturales ipsorum rationes compreheadit. Angeli 
tamen, ut qui mentes sunt pura, sublimius intelli - 
gunt, demissius homines, ut qui corporis pondere 
deprimuntur. 


Tov αὐτοῦ 

Ἔστιν ὁ θεὸς ἀρχὴ τῆς τῶν yivopévov γενέσεως, 
καὶ τέλος τῆς ἑῶν Χινουμένων χινήσεως, xal τῶν 
εἰς αὐτὸν φεροµένων στάσις βάἀσιµσς, xol ἀκῖ- 
νητος, xal παντὸς ὅρου ὄρος ἀόριστος, χαὶ πέρας 
ἄπειρον 

Tov avtov. 

OL μὲν άνθρωποι προσδιωρισµένως ἀγαθοὶ ἄνθρω- 
mo: λέγονται, xal σοφοὶ ἄνθρωποι, xat δίχαιοι ἄν- 
θρωποι. ὁ δὲ θεὸς ἀπολύτως ταῦτα, ἀγαθὸς, xal 
σοφὸς, xal δίχαιος, xal ἀγαθότης, xai σοφία, xal 
διχαιοσύνη, ὡς οὐσία πάσης ἀρετῆς. 'O τοίνυν ἁρε- 
τῆς µετέχων μετέχει θεοῦ τῆς οὐσίας, ὡς εἴρηται, 
καὶ πηγῆς τῆς ἀρετῆς. 

Τοῦ αὐτοῦ. 

'O θεὸς γνῶσις (v xav obcidy τὴν γνῶσιν τοῦ 
καλοῦ µόνην ἔχει, ἅτε μόνου τοῦ χαλοῦ φύσις ὢν, 
Ἡᾶσα δὲ λογιχὴ μετὰ θεὸν φύσις ἔχειν ὁμοῦ xol 
χατὰ ταντὸν ἐν τῷ τῆς διανοίας ἁπλῷ χινήµατι 
καλοῦ χαὶ χαχοῦ γνῶσιν οὐ δύναται. Διότι πέφυχεν 
$ θατέφου τῶν ἀντιχειμένων ἀλλήλοις γνῶσις ποιεῖν 
τῆς τοῦ ἑτέρου Ὑνώσεως ἄγνοιαν. Καὶ γὸρ οὐδ 
ὀφθαλμὸς ἄνω xai χάτω δύναται κατὰ ταντὸν ἰδεῖν, f] 
δεξιὰ f) ἀριστερά. 

Τοῦ αὐτοῦ. 

Γινώσκει μὲν ὁ θεὸς ἑαυτὸν, γινώσκει δὲ καὶ τὰ 
ὑπ) αὐτοῦ γεγονότα. Kal ἡ λογυὴ) καὶ νοερὰ φύσις 
Υινώσαχει μὲν τὸν Osbv, γιώσχεε δὲ καὶ τὰ ὑπ αὐ- 
τοῦ γεγονότα * ἀλλ᾽ οὐχ ὡς ὁ θεὸς γινώσχει, οὕτω 
χαὶ αὕτη. Ὁ μὲν γὰρ γινώσχει Ξαντὸν ἐκ τῆς µα- 
χαρίας οὐσίας αὑτοῦ δι’ ἑαυτοῦ ἑαυτὸν θεώµενος τὰ 
δὲ ὑπ αὐτοῦ γεγονότα ἐκ τῆς σοφίας αὐνοῦ, 6r Tc 
παὶ ἐν fj τὰ πάντα ἐποίησεν, Ἡ δὲ γινώσχει tv 
«bv μὲν µενοχὴ ὑπὲρ μετοχὴν ὄντα. Μετόχει γὰρ 
αὐτοῦ αὐτῷ τε τῷ εἶναι, xal τῇ πρὺς οὐ εὖ εἶναι 
ἐπιτηδειότηςι, xal τῇ πρὸς «b ἀεὶ εἶναι χάριν. Τὰ 
δὶ ὑπ) αὐτοῦ γεγονότα γινώσχει ἀναλήφει vfi; ἐν αὐ- 
τοῖς θειρουµένης τεχνιχῆς σοφία», xal γνώσει τῶν 
ἐν τούτοις φυσιχῶν «λόγων. Πλεν οἱ ἄγγελοι μὲν ola 
νόεξ µόνον Υινώσχουσιν ὀψηλότορον, οἱ 8' ἄνθρωποι 
οὐχ οὕτως, ἀλλ᾽ ὑφειμένον, διὰ τὸ συνεζονγµένον 
πάχος τοῦ σώματο,. «. 


110 
Τοῦ αὐτοῦ. 

0 θεὸς οὔτε νοῶν λέγεται χνρίως, οὔτε νουύμε- 
voc, ἵνα μὴ σύνθετος λογισθείη. Τό τε γὰρ voouv 
συνεπιθεωρουμένην ἔχει τὴν τοῦ νοεῖν δύναμιν, τό 
«s νουύμενον τὴν τοῦ νοεῖσθαι. ᾽Αλλ' οὐδὲ νόησις * 1) 
q&p νόποις ἔχει φυσιχῶς ὑποχειμένην δεχτικἠν αὐτῆς 
οὐσίαν. Λοιπὸν οὖν ὑπὲρ ταῦτα πάντα, εἰ p.f) που 
νότσιν αὐτὸν εἴποιμεν, αὐτὸ χατ᾽ οὐσίαν νόησιν, 
καὶ ὅλον νόησιν, xai µόνον νόησιν, χαὶ νόησιν ὑπὲρ 


νόησιν. 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. III. 


159 

Ejusdem. 
Deus proprie nec intelligere dicitür nec intelligi, 
ne compositus existimetur. Nam quod intelligit, . 
conjunctam babet intelligendi potestatem. Et quod - 
intelligitur, potestatem habet conjunctam, ut in- 
telligatur, Nec intelligentia proprie dicitur, siquidem. 
intelligentia naturaliter essentiam subjeotam habet 
ipsius intelligenti suscepiricem. Reliquum igitur: 
est, ut, post h:ec omnia, cum non possimus Deum - 
hoc modo intelligentiam dicere, dicamus eum ipsam 


per essentiam inlelligentiam, ettotam intelligentiam, et intelligentiam solam, atque omni intelligentia- 


prxstantiorem. 
| Tov αὐτοῦ, 

'O θεὸς οὔτε νοερῶς τὰ votpà γινώσχει, οὔτε 
αἰσθητῶς τὰ αἱσθητά. ᾿Αδύνατον γὰρ τὸν ὑπὲρ τὰ 
ὄντα κατὰ τὰ ὄντχ τῶν ὄντων ἀντιλαμδάνεσθαι. 
Aot-bv οὖν ὡς ἴδια θολήματα γινώσχει αὐτὰ, ἐπεὶ 
καὶ θέλων πάντα πεπο/ηχε. 


Τοῦ abtop. 

Τοὶς λόγουν xávimy τῶν γεγονότων ἔχων ὁ θεὸς 
πρὸ τῶν αἰώνων ὑφεστῶτας ἓν ἑαυτῷ, κατ αὐτοὺς 
τὴν τε ἁόρατον καὶ νὴν ὁρατὴν ὑπεστήσχτο Χτίσ.ν, 
χχτὰ τὸν δέοντα χαιρὸν ποιῶν τά τε χαθόλου xal 
τὰ χαθἐχαστον. Λόγος γὰρ ὁχάστου τῶν ἄντων προ; 
χαθηγήσατο, καθ) ὃν τοῦτο véíyove. Τοιγαροῦν ἐν 
tip θεῷ πάντων οἱ λόγοι πεπήγασι, καθ’ οὓς ταυτα 
ix μὴ ὄντων ἐποίησε, xal κατὰ τούτους τοὺς λόγους 
γινώσχδι τὰ πάντα πρὶν Ὑενέσεως αὐτῶν. Τούτους 


Ejusdem. 

Deus nec intelligentia cognoscit intelligibilia, 
nec sensu sensibilia. Neque enim fieri potest, ut qui 
rebus est excellentior, res percipial ea ralione, qua se 
vicissim ipse percipiunt : restat igitur, ut ea tan- 
quam proprias voluntates intelligat, quandoquidein. 
et volens fecit omnia. 

Ejusdem. 

Rationes omnium reruu ante &xcula habens in ce 
Deus, ex illis omnia, que vel mente, vel sensu per- 
cipiuntur, procreavit, opportuno tempore ium uni- 
versa, tum singula constituens. Singulis enim rcbus. 
pracessit ratio, qua ita eunt facta. Quamobrem ratio- 
nes omnium, in Deo erant χα, quibus eas ex 
nihilo fecit. Atque hig quidem rationibus «ognoscit 
omnia prius, quam fiant. Hie vere a Dionysie Areo- 
pagita prafinitiones οἱ divipge voluutétes appel- 


U τοὺς λόγους ὁ ᾿Αρεοπαχίτης (9) Διονύσιος πρ’- ϱ lantur. Quapropter si ex propria quisque ratione 


ορισμοὺς καλεῖ, xal θεῖα θελήµατα. Ἕκαστος οὖν 
χατὰ τὸν ἴδιον λόγον τὸν ὄντα ἐν τῷ θεῷ χινηθεὶς, 
ἐν τῷ θεῷ γίνεται’ καθὸ xal λέγεται τὸ, « Ἔγνω 
Κύριος τοὺς ὄντας αὐτοῦ. » ὥσπερ αὖθις παρὰ 
οὔτον χενηθεὶς ἑκπίπτει 300 θεοῦ * καθὸ καὶ λέγε» 
τει $), « Οὐκ οἶδα ὑμᾶς.» 
Τοῦ αὐτοῦ. 
'0 θεὸς οὐ καοιοτήτων, ἀλλ’ οὐσιῶν πεσοιωµένων 
ἐλἐημιονρχός, 
Tov αὐτοῦ. 


Oi μὲν ἄνθρωποι «ρὶς τὰ φαινόμενα βλέποντες 


iu Deo exsistente sooveatur, in Deo est. Ex que 
illud dicitur : « Novit Dominus,qui eui sunt *.» Sin 
preter illam moveatur, a D«o ezcidit. Ex quo 
ἱἡμά : « Met novi vos *. » 


Ejusdem. 
Deus non «ualitatam, sed essentiarum qus facte 


Kjusdem. 


Homises oa, que cementur, f quibus veritas 


sunt, elector cst. 


Wiwwci, περὶ & οὐ πάντως ἑατὶν ἡ ἀλήθεια ᾿ ὁ δὲ — omnino non est, speciantes judicant, Deus autem 
8d. 4 ἀφανὸς χίνηµα τῆς duyfc τοῦ πράξαντος — occultum animi motam agentis — intuens, et ratio- 


ἰὼν, xat Sov. λόγον, καθ᾽ ὃν ὥὤρμησε πρὸς τὴν epd- 
ἴυ, ὀθῶς καὶ δικαίως κρίνει πὰ παρὰ τῶν ἀνθρώ- 
Tuy πραττόµενα. 

ToU αὐτοῦ. 


00 κάνια λέγχοιν εὐπρεπᾶς, ὅσα ῥποπίπτει «ele 
ὑνοίαις ἡμῶν. Οὐδένα μὲν γὰρ ἔχει Θεὺν ὁ θεὸς, 


πε’, qua ad agendum adductus est, recte δὲ juste 
judicat ea que sab hominibus flunt. 


Ejusdem. 
Non.omaia, qus eogítationibus nostris imbecillis 


eccurrunt, digne decoreque possunt explicari. Nul- 


9t είδετκι Άλλον, οὐδὲ εἰς εινὰ πιστεύει. Άθεον lum babet Deum Deus, nec alium colit, nec in 


ἃ λέχειν σὺν Bebv χαὶ ἀσεδῆ, xal ἄπιστον, ἄτοκον. 
Τὰ soupe γὰρ i μὲν ἔννοια ὑποδάλλει, ἡ Pt εὐσέ- 
δι λέγειν οὐκ ἀπντρέπει. 


' ll Tim. 3, 10. * Μα. xav, 44. 


9) Ad hee. verba, τούτους δὲ — ὁ Ἄρεοπ, Διο- 
"x. Mosquensis 1 hoc scholium habet : Ὁ δὲ 


sliquem credit. Num igitur aut. sine Deo Deus? 
aut impius? aut infidelis * Minime vero. Hac igitur 
οι horam similia suggerit cogitatio, sed pietas 
eloqui non permittit. 


Πλάτων Χαλ οἱ περὶ αὑτὸν ἴδέας τούτους 


ὀνόμα» 
Coy. MaTTHAEI. 


- -— 


151 


EUTHYMII ZIGABENI 


15$ 


ltem. communiter de Deo, Joannis Damasceni ex Α "Ert περὶ θεοὺ xowóc τοῦ Δαμασχηγοῦ χερή- 


capite 11. 


Quoniam autem plurima de Bo, corporibus 
affini quadam ratione in sacris Litteris symbolice 
ac per figuram dicta reperimus; illud noscamus 
oporlet, fieri non posse, ut nos qui homines su- 
"us, crassaque carne involvimur, divinas illas, 
et excelsas; immaterialesque Divinitatis actiones 
intelligamus ac sermone compleciamur, nisi figu- 
ris οἱ imaginibus, signisque nature nostre con- 
sentaneis utamur. — Quocirca ea omnia qu: cor- 
porea vel paululum ratione de Deo enuntiata 
sunt, figurate dicta sunt, altioremque sensum in- 
cludunt: quippe cum Deus simplex omnisque 
figura expers exsistat. lgitur per oculos, et pal- 
pebras, visumque Dei, vim" ipsius rerum omnium 
juspectricem, atque ejusmodi cognitionem intelli- 
gamus, quam res nulla fugiat : ut nimirum sensus 
ministerio perfectior nobis atque certior cognitio 
accedat. Per aures et auditum ipsius ad ignoscen- 
dum propensionem atque in  exclipiendis 
precibus nostris benignitatem. Solemus enim per 
liunc sensum iis qui nobis supplices sunt, mites 
nos facilesque prebere; beniguius videlicet au- 
rem ipsis admoventes. Per os ac locutionem, vo- 
luntatis ipsius declarationem accipimus. Quippe 
nos quofjue abdita cordis sensa per os et «ΕΓΠΙΟ- 
nem promimus. Per cibum et potum, promptum 
nostrum ad voluntatem aceessum. Etenim nos 
quoque necessarium nature appetitum explemus 
per gustus seusum. Per olfactum, vim eam, qua 


cogitationem ac benevolentiam gratam  acce- 
ptamque babet. Siquidem et nos odorum fragran- 


tiam per hunc sensum excipimus. Per faciem, 
ipsius per opera demonstrationem ac ostensionem. 
Quando quidem nos quoque ex vultu oreque pa- 
lam dignoscimur. Per manus, actionem illam, 
qua opera sua 3bsolvit. Nam nos eliam utilissima 
quaque et przstantissima opera nostris manibus 
efficimus. Per dexteram, ipsius in rebus secundis 
opem οἱ auxilium ; ex eo uempe quod nos in re- 
bus insignioribus, quique plurimum roboris 
requirunt, dextra potius utimur manu. Per ta- 


ἑαιογ ια. 


Ἐπεὶ δὲ πλεῖστα περὶ θεοῦ σωματικώτερον ἐν τῇ 
θείᾳ Γραφῇ συμθολιχῶς εἰρημένα εὑρίσχομεν, εἰδέ- 
ναι xph, ὡς ἀνθρώπους ὄντας ἡμᾶς, xal τὸ παχὺ 
τοῦτο σαρχίον περιχειµένους, τὰς θείας, xaX ὑψηλὰς, 
xai ἆθλους τῆς θεότητος ἑνεργείας νοεῖν f] λέγειν 
ἀδύνατον, el μὴ εἰχόσι χαὶ τύποι; χαὶ συµόδόλοις τοῖς 
καθ) ἡμᾶς χρησαίµεθα ο, "Osa τοΐνυν περὶ Θεοῦ σω- 
ματικώτερον εἴρηται, συμθδολιχῶς ἐστι λελεγμένα : 
ἔχει δὲ ὑφηλοτέραν διάνοιαν' ἁπλοῦν γὰρ τὸ θεῖον 
xai ἀσχημάτιστον. Ὀφθαλμοὺς μὲν οὖν θεοῦ, xal 
βλέφαρα, xai ὅρασιν, xai thv ἁπάντων ἐποπτιχὴν 
αὐτοῦ δύναμιν, xaY τὸ ἀλάθητον τῆς αὐτοῦ γνώσεως 
ἐννοήσωμεν, ἀπὸ τοῦ παρ) ἡμῖν διὰ ταύτης τῆς αἱ - 


B σθῄσεως ἐντελεστέραν γνῶαίν τε xaX πληροφορίαν 


ἐγγίνεσθαι, "Qva. δὲ καὶ ἀχοὴν, τὸ ἐξιλεωτιχὸν αὖ- 
τοῦ, xaX τῆς ἡμετέρας δεχτιχὸν δεῄσεως. Καὶ γὰρ 
ἡμεῖς τοῖς τὰς ἱχεσίας ποιουµένοις, διὰ ταύτης τῆς 
αἰσθήσεως εὐμενεῖς Ὑινόµεθα, Ὑνησιώτερον αὑτοῖς 
τὸ οὓς ἐπικλίνοντες. Στόμα δὲ χαὶ λαλιὰν, τὸ ἔνδει- 
πτιχὸν τῆς βουλήσεως αὐτοῦ, ἐκ τοῦ παρ) ἡμῖν διὰ 
στόματος xal λαλιᾶς σηµαίνεσθαι τὰ ἐγχάρδια νοή- 
µατα. Βρῶσιν δὲ χαὶ πὀσιν, τὴν ἡμετέραν πρὸς τὸ 
αὑτοῦ θέλημα συνδροµήἠν. Καὶ γὰρ ἡμεῖς, διὰ τῆς 
γευστιχῆς αἱσθήσεως, τὴν τῆς φύσεως ἀναπληροῦμεν 
ἀναγχαίαν ὕρεξιν. ΄Όσφρησιν δὲ, τὸ ἁποδειχτιπὸν τῆς 
πρὸς αὐτὸν ἑννοίας τεχαλεὐνοίας, &x τοῦ παρ᾽ ἡμῖν 
διὰ ταύτης τῆς αἰσθήσεως, thv τῆς εὐωδίας ἁ ποδοχὴν 


 ἐγγίνεσθαι. Πρόσωπον δὲ, τὴν δι) ἔργων αὐτοῦ ἔνδει- 


Ely τε καὶ ἐμφάνειανιὲκ τοῦ τὴν ἡμετέραν ἑμφά- 
νειαν διὰ προσώπου γίνεσθαι. Χεῖρας δὲ, τὸ ἀνυστι- 
xbv τῆς ἑνεργείας αὐτοῦ. Καὶ γὰρ ἡμεῖς τὰ χρειώδη» 
xai μάλιστα τιμιώτερα διὰ τῶν οἰχείων χατορθοῦ- 
Μεν χειρῶν. Δεξιὰν δὲ, τὴν ἐπὶ τοῖς αἰδίοις αὐτοῦ 
βοήθειαν, ἐκ τοῦ xal ἡμᾶς μᾶλλον ἐπὶ τῶν εὐσχημο- 
τέρων, χαὶ τιµιωτέρων, καὶ πλείστης ἰσχύος δεοµέ- 
vtov τῇ δεξιᾷ χεχρῆσθαι. Ἡ ηλάφησιν δὲ, τὴν ἀχριθε- 
στέραν αὐτοῦ, καὶ τὴν λίαν λεπτῶν τε, xaY χρυπτῶν 
διάγνωσίν τε, καὶ εἴσπραξιν, ἐκ τοῦ παρ᾽ ἡμῖν μὴ 
δύνασθαι τοὺς Ψηλαφωμένους ἓν ἑαυτοῖς τι χρύπτειν. 
af ge δὲ xai βάδισιν, τὴν πρὸς ἐπιχουρίαν τῶν δεο- 
µένων, ἢ ἐχθρῶν ἄμυναν, fj ἄλλην τινὰ πρᾶξιν, 


ciun, certissimam ipsius minutissimarum ac oc- D ἔλευσίν τε, χαὶ παρουσίαν, Ex τοῦ παρ᾽ ἡμῖν διὰ τῆς 


cultissimarum rerum explorationem et exactio- 
nem : ob id scilicet, quod illi quoque, quos 
contrectamus, nihil in 8ο occultare queant. Per 
pedes et incessionem, adventum ipsius et prsesen- 
tiam, vel ad opem egentibus ferendam, vel ad 
hostes ulciscendos, vel ad rem aliam gerendam : 
quod nimirum nobis quoque hoc pedes prsestent, 
ut ad locum aliquem perveniamus. Per jusjuran- 
dum, consilii ejus immnutabilitatem : quod apud 
uos interposito jurejurando mutua pacta firmen- 
tur. Per. iram et furorem, infensam ejus erga 
malitiam voluntatem ac odium, Nam et nos ca 
qux: eum voluntate et sententia nostra pugnant 
odio habontes, in iram prorumpimnus. Per obli- 


τῶν ποδῶν χρήσεως ἀποτελεῖσθαι τὴν ἄφιξιν. Ὄρχον 
6i, τὸ ἀμετάθετον τῆς βουλῆς αὐτοῦ, ix τοῦ παρ 
ἡμῖν δι) ὄρχου τὰς πρὸς ἀλλήλους βεθαιοῦσθαι συν- 
θήχας. Ὀργὴν δὲ xal θυμὸν, τὴν πρὸς τὴν κακίαν 
ἀπέχθειάν τε xal ἁποστροφήν. Καὶ γὰρ ἡμεῖς τὰ 
ἑναντία τῆς γνώμης μισοῦντες ὀργιζόμεθα. Λήθην 
δὲ, καὶ ὕπνον, χαὶ νυσταγμὸν, τὴν ὑπέρθεσιν τῆς 
τῶν ἐχθρῶν ἀμύνης, xal τὴν τῆς συνῄθους πρὸς 
τοὺς οἰχείους βοηθείας ἀναθολὴν ' xaX ἁπλῶς εἰπεῖν 
πάντα τὰ σωματιχῶς εἱρημένα ἐπὶ soU, χεχρυμμέ- 
νην ἔχει τινὰ Éyvotav, &x τῶν χαθ᾽ ἡμᾶς τὰ ὑπὶρ 


ἡμᾶς ἐχδιδάσχουσαν, εἰ uif τι περὶ τῆς σωματιχῖς 


τοῦ θεοῦ Λόγου ἐπιδημίας εἴρηται. Αὐτὸς γὰρ πάντα 
viv ἄνθρωπον ** διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίᾶαν ἀνεδέ- 


153 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. IIT. 


154 


ξατο, duyhv νοερὰν, xal σῶμα, χαὶ τα τῆς ἀνθρω- A vionem, somnum et dormitationem, animadver- 


πίνης φύσεως ἰδιώματα, τά ve φυσιχὰ χαὶ ἀδιάδλη- 
τα πάθη. 


sionis in hostes dilationem, teroporisque moras in 
auxilio consueto ferendo iis quos charos ac ne- 


cessarios habet. Denique, ut uno verbo dicam, in iis omnibus quz de Deo corporeo modo enuntiantur, 
abstrusus quidam sensus inest, quo per illa qux nobis congruunt, ea qux supra nos sunt edocemur : 
nisi forte quidpiam de corporeo Dei adventu dictum est. Nam ipse totum hominem salutis nostrz? causa 
suscepit ; hoc est animam intelligentem , et corpus, atque human: nature proprietates, necnon natu- 


rales, nullique reprehensioni obnoxias passiones. 
| Tov αὐτοῦ περὶ τόπου. KsgdJdawr cy 
Τόπος ἐστὶ σωματιχὸς πέρας τοῦ περιέχοντος, 
καθ ὃ περιέχεται τὸ περιεχόµενον. Οἷον ὁ ἀ]ρ πε- 
ριέχει, τὸ δὲ σῶμα περιέχεται. Οὑχ ὅλος δὲ ὁ περι- 
έχων &hp τόπος ἑστὶ τοῦ περιεχοµένου σώματος, ἀλλὰ 
τὸ τέλος τοῦ περιέχοντος ἀέρος τὸ ἑφαπτόμενον τοῦ 
περιεχοµένου σώματος. Ἐστὶ δὲ χαὶ νοητὸς τόπος, 


ἔνθα νοεῖται, xal ἔστιν ἡ vonth xol ἀσώματος B 


φύσις * ἔνθαπέρ ἔστι καὶ ἐνεργεῖ, χαὶ οὗ σωματιχῶς 
περιέχεται, ἀλλὰ νοητῶς. Οὐ γὰρ ἔχει σχΏμα, ἵνα 
σωματικῶς περιοχεθῇ. "O μὲν οὖν θεὸς ἄῦλος ὧν, 
xit ἀπερίγραπτος iv τόπῳ οὐχ ἔστιν. Αὐτὸς γὰρ 
ἑαυτοῦ τόπος ἐστὶν ὁ τὰ σύμπαντα πληρῶν, xai 
ὑπὲρ τὰ πάντα (v, xal αὐτὸς σννέχων τὰ πάντα. 
Λέχεται δὲ xal ky τόπῳ εἶναι, καὶ λέγεται τόπος 
θεοῦ, ἔνθα ἔχδηλος fj ἑνέργεια αὐτοῦ γίνεται. Αὐτὸς 
γὰρ διὰ πάντων ἁμιγῶς δ:ήχει, xal πᾶσι µεταδίδωαι 
«ες ἑαυτοῦ ἑνεργείας χατὰ τὴν ἑχάφτου ἐπιτηδειό- 
τητα xal δεχτιχὴν δύναμιν, φημὶ δὴ τήν τε φυσιχὴν 
xai προαιρετικὴν χαθαρότητα. Καθαρώτερα δὲ τὰ 
ἆθλα τῶν ὑλιχῶν, xal τὰ ἑνάρετα τῶν χαχίᾳ συνε- 
ζευγμένων. Λέγεται τοιγαροῦν Θεοῦ τόπος ὁ πλέον 
βετέχων τῆς ἑνερχείας xal τῆς χάριτος αὐτοῦ. Διὰ 
τοῦτο ὁ οὑρανὸς αὐτοῦ θρόνος. Ἐν αὐτῷ Υάρ εἰσιν 
εἱ ποιοῦντες τὸ θέληµα αὑτοῦ ἄγγελοι, xal ἀεὶ δοξά- 
ζοντες αὐτόν. Αὕτη γὰρ αὐτῷ ἀνάπανσις, xa ἡ γή 
ὑτοπόδιον τῶν ποδῶν αὑτοῦ. Ἐν αὐτῇ Υὰρ διὰ σαρ- 
xb; τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. Ποῦς δὲ θεοῦ ἡ 
ἁγία σὰρξ αὐτοῦ διαφόρως ὠνόμασται. Λέγεται xal 
ἡ Ἐχκχλησία τόπος θεοῦ. Ταύτην γὰρ εἰς δοξολογίαν 
αὐτοῦ, ὥσπερ τι τέμενος ἀφωρίσαμεν, Ev ᾧ καὶ τὰς 
πρὸς αὐτὸν ἐντεύξεις ποιούµεθα. 'Οµοίως xal οἱ τό- 
τοι, ἐν οἷς ἔχδηλος ἡμῖν ἡ ἑνέργεια αὐτοῦ, else διὰ 
c3pxbg, εἴτε ἄνευ σώματος Υέγονε, τόποι θεοῦ λέ- 
piat. Ἱστέον δὲ ὅτι τὸ θεῖον ἀμερές ἐστιν, ὅλον 
ἐλιχκῶς πανταχοῦ ὃν, καὶ οὗ µέρος &v μέρει σωµατι- 


Ejusdem de loco, ez cap.A5. 

Locus corporeus est terminus continentis, qua- 
tenus continet id, quod continetur. Exempli gratia, 
aer continet hocce 'corpus. Verum non totus, qui 
comprehendit aer, comprehensi corporis locus est, 
sed acris ambientis extremitas, quie corpus com- 
prehensum attingit. Quod autem continet, omnino 
in eo non est, quod continetur. Est etiam locus 
intelligibilis, ubi intelligitur et est natura intelli- 
gibilis, οἱ incorporea. Ubi adest, et agi!, et ratione 
non corporea, sed intelligibili continetur. Neque 
enim figuram habet, vt ratione corporea com- 
prehendatur. Quare Deus, cum materiz sit expers, 
et circumscribi nequeat, in loco non est. lpse 
enim sui ipsius est locus, qui omnia implet, et 
supra omnia est, et complectitur omnia. Dicitur 
tamen et in loco esse, et Dei locus dicitur, ubi 
actio ejus perspicua fit. lpse enim per omnia 
transit sine mistione, et actionem suam oinnibus 
communicat pro apta cujusque ad suscipiendum 
facultate. Puritatem dico, et naturalem, et volun- 
tariam. Puriora autem sunt, qux materia carent, 
quam qua in maleria depressa sunt : οἱ quz vit- 
tute suni przdita, quam ea, quz sunt cum vitiis 
conjuncta. Dicitur igitur Dei locus, qui plus habet 
actionis ejus et gratix. Idcirco sedes ipsius appel- 
latur celum, quod (in eo sunt engeli, qui ejus 
obtemperani voluntati, et eum semper collaudant.. 
Ilzc enim ipsi quies est. Et terra scabellum dicitur 
pedum ipsius. In hac enim per carnem cum homi- 
nibus versatus est. Pes autem Dei sancta ejus caro 
multifariam est appellata. Dicitur et  eccles'a 
locus Dei. Hanc enim ad ejus gloriam, ut tem- 
plum, constituimus, in quo preces etiam ad eum 
fundimus. Similiter et ea loca, in quibus ejus 
opera manifesta sunt, quz vel in carne egit, veb 


χῶς διαιρούµενον, ἀλλ ὅλον ἐν πᾶσι, xaY ὅλον p sine corpore, loca dicuntur Dei. Sciendum ess 


ὑπὲρ τὸ πᾶν. Ὁ δὲ ἄγγελος σωματικῶς μὲν ἐν τό» 
πῳ οὐ περιέχεται, ὥστε τυποῦσθαι xal σχηµατίζε- 
ὅθαι, ὅμως λέγεται ἓν τόπῳ εἶναι, διὰ τὸ παρεῖναι 
νοητῶς, xal ἑνεργεῖν χατὰ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν, xal 
pi εἶναι ἀλλαχοῦ, ἁλλ᾽ ἐχεῖσε νοητῶς περιγράφε- 
oat, ἔνθα ἑνερχεῖ. Οὐ yàp δύναται χατὰ ταυτὸν ἐν 
διαφόροις τόποις ἐνεργεῖν, Μόνου Υὰρ θεοῦ ἐστι τὸ 
τανταχοῦ χατὰ ταυτὺν byepyslv. 'O μὲν γὰρ ἄγγε- 
λος τάχει φύσεως, xai τῷ ἑτοίμως, Ίγουν ταχέως, 
μεταθαίνειν , ἑνεργεῖ iv διαφόροις τόποις, τὸ δὲ 
θεῖον πανταχοῦ ὃν, καὶ ὑπὲρ τὸ mv, πανταχοῦ κα» 
τὰ ταυτὸν διαφόρως ἐνιργεῖ μιᾷ καὶ ἁπλῇ ἐνεργείᾳ. 
Ἡ δὲ Φυχἠ συνδέδεται τῷ τώματι ὅλη ὅλῳ, καὶ 
οὐ µέρος µέρει, xaX οὗ περιέχετα! ὑπ' αὐτοῦ, ἀλλὰ 


autem, Deum in partes non dividi, sed esse ubique 
totum omnino, et non partem in parte, quo pacto 
eorpora dividuntur. Sed totum in omnibus, et 
totum super omnia. Angelus vero ratione quidem 
corporea in loco non continetur, quasi forman, 
figurumque suscipiat; attamen in loco esse dieitur 
propterea quod intelligentia presto cst, et agit, 
ut congruit nature ipsius, et non esse alibi, sed 
iMic, ubi agit, intelligentia centineri. Nequit enim 
eodem tempore diversis in loeis esse. Nam solius 
est Dei ubique agere eodem tempore. Angelus 
enim naturali celeritate, qua prompte, citoqute 
ex uno in alium locum pertrausit, in diversis locis 
agit. Deus autem cum sit ubique, et super oamnia, 


155 


EUTHYMII ZIGABENI 


156 


ubique eodem lempore varie agit una οἱ simplici A περιέχει αὐτὸ, ὥσπερ πὺρ σίδηρον. Καὶ ἓν αὐτῷ 


actione. At animus Corpori devinctus est, ei tolus 


οὖσα τὸς οἰχείας ἐνεργείας ἑνεργεῖ. 


toli conjunctus, non autem pare parti copulatus, nec continetur 3 corpore, sed ipsum continet 
ut ignis ferrum. Et in ipso manens aciiones proprias exsequitur. 


Ejusdem. 

ld, quod circumscriptum est, out loco, aut 
tempore, aut comprehensione continetur. Quod 
3utem non est circeumscriptum horum nullo com- 
prehenditur. Solus igitur Deus mon est circum- 
scriptus, quippe qui principium finemque non 
habet, et omnia continet, et nulla comprehensione 
continetur. Solus enim nec comprehendi, nec 
definiri, nec ab ullo cognosci potest, sed ipse se 
solus novit, Angelus vero et.tempore circum- 
scribitur, nam esse cepit, et loco, licet, ut dixi- 
mus, intelligibili, et comprehensione. Nam et se 
mutuo angeli aliqua ex parte naturaliter cogno- 
scunt, et a procreatore perfecte comprehenduntur. 


Tov abrov. 
' Περιγραπτὺν μέν ἐστι τὸ τόπῳ 3) χρόνῳ 1) χατα- 
λήψει περιλαμθανόµενον * ἀπερίγραπτον δὲ τὸ µτ- 
δενὶ τούτων περιεχόµενον. ᾽Απερίγραπτον μὲν οὖν 
µόνον ἐστὶ «b θεῖον, ἄναρχον ὃν xal ἀτελεύτητον, 
xai πάντα περιέχον, xol μηδεμιᾷ χαταλήψει περι- 
εχάμενον’ µόνον γάρ ἔστιν ἁχατάληπτον xal ἀόριστον, 
ὑπ) οὐδενὺς Ὑινωσκόμενον, αὐτὸ δὲ µόνον ἑαυτοῦ 
θεωρητικόν * ὁ δὲ ἄγγελος χαὶ χρόνῳ περιγράφεται, 
ἤρξατο γὰρ τοῦ εἶναι, xat τόπῳ, εἰ καὶ νοητῶς, ὡς 
προείποµεν, xai χαταλήψει: xat ἀλλήλων γὰρ τὴν 
φύσιν ἴσασι ποσῶς, xal ὑπὸ τοῦ «κτίστου ὁρίζονται 
τέλεον * τὰ δὲ σώματα χαὶ ἀρχῇ, xal τέλει, xal τό- 
TQ σωματιχῷ, xal χαταλήψει. 


Corpora autem et principio, et fine, οἱ loco corporeo, et comprehensione sunt circumscripta. 


TITULUS IV. 


Divinam naturam comprehendi non posse. Magni 
Gregorii Theologi, ex oratione in. diem Natalem 
Domini nostri Jesu Christi. : 


Deus, et erat semper, et est, et erit: vel, 
ut reetius loquar, :sempet est. Nam eral, et erit, 
mostri temporis, fluxsieque ΠΑΛΙΟ segmenta sunt. 
Hle autem semper est, atque boc modo seipsum πο» 
minat, cum io monte Moysi oraculum edit *. Uni- 
versum enim id, quod est, in se compleclitur, nec 
principium habens, ρου 
ut pelagus quoddam essentie immensum et . inter- 
minatum, omnem, tum temporis, tum nature co- 
quationem superans; mente sola adumbroius is, ct 
quidem perexigue ac perobscure, non ex his quz in 
" ipso sunt, sed quee circa ipsum : alia ex alio collecta 
specle ad unum quoddam veritatis simulacrum, 
priusquam teneatur, effugiens, et. priusquam intel- 
lectu percipiatur, se ipsum fuga proripiens : tantum 
principem nostri partea, eamque a vitiorum labe 
purgatam, collustrans, qusntum eculorum aciem 
fulguris celeritas minime consistentis. Hoc nutem, 
mea quidem aententia, idcirco fit, ut quatenus com- 
prehendi potest, nos ad se trahat (quod enim per- 


cipi ompino nequit, id nec speral quisquam, nec D «a, 


assequi conatur); quatenus autem capi non potest, 
admirationem sui excitet, atque ex ipsa odmirationo 
vehementius expelatur, expelitus purget, purgans 
»ulem divinos efficiat, talesque cum redditi sunt, 
cum iis jam, velut cum familiaribus, consuetudineu 
habeat (metuo ne hoc audacius .a uie. dictum videri 
pesait), Deus diis unitus el cegnius, ac tantum fer- 
tasee, quantum jam .eos, qui ipsi noli sunt, cogno- 
&cit, lmmensus igitur et. inünitus est Deus, et ad 
eonteniplandum difficilis : atque hoc solum omnino 


inem habiturum, vel- C µενον, 


ΤΙΤΛΟΣ A'. 
Περὶ tov dxacáAnatov εἶναι εὖν θεία» φύσιν. 
Tov µεγά.Ίου Γρηγορίου τοῦ θεο.]όγου, ἐκ τοῦ 
ου τοῦ εἰς τὰ γενέθλια τοῦ Κυρίου ἡμῶν 
Ἰησοῦ Χριστοῦ. 

Geb; ἦν μὲν ἀεὶ, χαὶ ἔστι, χαὶ ἔόται μᾶλλον 
δὲ ἔσειν ἀεί. Τὸ γὰρ ἦν, καὶ ἔσται, φοῦ xa ἡμᾶς 
χρόνου τμήματα, καὶ τῆς ῥευστῆς φύσεως; ὁ δὲ ὧν 
ἀεὶ, x«i τοῦτο αὐτὸς ἑαυτὸν ὀνομάζει, τῷ Μωῦσεϊῖ χρη- 
µατίζων ἐπὶ τοῦ ὄρους. Ὅλον γὰρ Ev ἑαυτῷ συλ- 
λαθὼν, ἔχει τὸ εἶναι, µήτε ἀρξάμενον, µήτε πανσό- 
οἷόν τι πέλαγος οὐσίας ἄπειρον χαὶ ἀόρι- 
στον, πᾶσαν ὑπερεχπῖπτον ἔννοιαν, xal χρόνου xal 
φύσεως * wp µόνῳ σκιαγραφούµενος, xol τοῦτο 
λίαν ἁμυδρῶς καὶ μετρίως, οὐκ ἐχ τῶν xat 
αὐτὸν, ἀλλ &x τῶν περὶ «αὐτὸν, ἄλλης ἐξ ἄλλου φαν- 
πασίας σνλλεγοµένης, εἰς Év τι τῆς ἀληθείας ἴνδαλμα, 
πρὶν κρατηθῆναι, φεῦγον, xai πρὶν νοηθῆναι, διαδι- 
δράσκον * τοσαῦτα περιλάµπον ἡμῶν τὸ ἡγεμονιχὸν, 
καὶ σαῦτα χεχαθαρµένον, ὕσα xai ὄψιω ἀστραπῆς 
εάχος οὐχ ἱσταμένης. Ἐμοὶ δοχοῖν, ἵνα τῷ ληπτῷ 
μὲν Eon πρὸς ἑαυτὸ (τὸ vàp τελέως ἄληπτον, 
ἀνέλπιστον, χαὶ ἀνεπιχείρητον), τῷ δὲ ἁλήπτῳ θαυ- 
µάζηται, θαυμαζόµενον δὲ ποθῆται πλέον, ποθούµε- 
vov δὲ καθαίρῃ, καθαῖρον δὲ θεοειδεῖς ἀπεργάζη- 
τεοιούτοις δὲ γενοµένοις, ὡς οἰχείοις. Ίδη 
προσομιλῇ, τολμᾷ τι νεανικὺν ὁ λόγος, θεὸς θεοῖς 
ἑνούμενός τε χαὶ γνωριξόµενας, xal «τοσοῦτον ἴσως, 
ὅσον ἤδη γινώσκει τοὺς Υινωσχθµένους. ΄Απειρον οὖν 
τὸ θεῖον xa δυσθεώρητον * xal τοῦτο πάντη χατα- 
ληπτὸν αὐτοῦ µόνον, ἡ ἀπειρία * x&v τις οἵηται τῷ 
ἁπλῆς — slvat φύσεως, ἢ ὅλον ἄληπτον εἶναι, ἢ 
φελέως ληπτόν. Τί γὰ( ὃς ἁπλῆς ἔστι φύσεως, ἐπι- 
ζητήσωµεν. Οὐ γὰρ δὴ τοῦτο φύσις αὐτῷ fj ἁπλό- 
τὴς * εἴπερ μηδὲ τοῖς συνθέτοις, µόνον τὸ εἶναι συν- 
βέτοις. 


de ipso comprehendi potest, nempe quod immensus, οἱ infinitus sit : etsi quispiam existime., eunt, quia 
simplieis natura sit, rationem hanc babere, ut, vel prorsus incomprebeonsibilis sit, vel prorsus ac perfecte 
comprehendi queat. Quid enim ille sit, qui naturam simplicem babet, exquiramus. Neque enim simplicitas 


illi natura est : quandoquidem pec compositis sola compositio. 
! Exod. 1. 14. 


"* "-e 5 


w-— 


151 


ἀρχὴν χαὶ τέλος (τὸ γὰρ ὑπὲρ ταῦτα, xal ph ἐν τού- 
τοις, ἄπειρον), ὅταν μὲν εἰς xb» ἄνω Ῥβυθὸν ὁ 
νοὺς ἀποθλέφῃ, οὐχ ἔχων ὅποι στ χαὶ ἀπερείσηταν 
ταῖς περὶ θευῦ φαντασίαις, «ὸ ἐνταῦθα ἄπειρον xe 
ἀνέχβατον, ἄναρχον προσηγόρευσεν" ὅταν δὲ εἰς τὰ 
χάτω xai τὰ  &[nco ἀθάνατον xai ἀνώλεθρον 
ὅταν δὲ σννέλῃ τὸ πᾶν, αἰώνιαν., Δὼν γὰρ, οὔτε χρό- 
voc, οὔτε χρόνου τι µέρος οὐδὲ γὰρ µετρητόν ' ἀλλ’ 
ὅπερήμϊν ὁ ἸΧβόνος, ἡλίου φορᾷ μετρούμενας, T0020 
τοῖς ἀῑδίοις, αἰὼν, τὸ σαµ.παρεχτεινόµεναν τοῖς οὖσιν, 
οἷόν τι χρονικὸν χίνηµα, xai διάστηµα. 


Tov αὐτοῦ ἐκ τοῦ περὶ θεο.Ίογίας «Ἰόγου. 

Θεὸν νοῆσαι μὲν χαλεπὸν, φράσαι δὲ ἀδύνατον, 
ὦ τις τῶν πᾶρ᾽ Ἕλληοσι θεολόγων ἐφιλοσόφησεν, ebx 
ἀτέχνως ἐμοὶ δοκχεῖ, ἵνα χαὶ χανειληφέναι δόξῃ «ὸ 
χαλεπὸν εἰπεῖν, καὶ διαφύγῃ τῷ ἀνεκφράστῳ τὸν ἔλεγ- 
yov. Αλλὰ φράσαι μὲν ἀδύνατον,ὡς ὁ ἐμὸς λόγος, voi- 
σαι δὶ ἀδυνατώτερον.Τὸ μὲν γὰρ νοηθὲν, τάχα ἂν λόγος 
δηλώσειεν, εἰ χαὶ μὴ συµµέτρως, ἀλλ ἀπμνδρῶς Te 
*ip μὴ πάντη τὰ ὧτα διεφθαρµένψ, καὶ νωθρῷ τῆν δια» 
νοιαν. Τὸ δὲ τοσοῦτο πρᾶγμα τῇ διανοίᾳ περιλα- 
Φεῖν, πάντως ἀδύνατον χαὶ ἀμήχανον, μὴ ὅτι τοῖς 
χαταδεθλαχευμένοινς καὶ χάτω νεύουσιν, ἀλλὰ καὶ 
tol; λίαν ὑφηλοῖςιτε καὶ φιλοθέοις͵ καὶ ὁμοίως mon 
γεννητἡ «φύσει, καὶ ofc ὁ ζόφος οὕτος Σιπροσθεῖ, 


- PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. IV. 
Διχη δὲ τοῦ ἀπείρου θεωρουµένου, χατά τε Α 


158. 
Jam vero, cum immensitas bifariam conside- 
retur, nempe et principii, et fnis ratione (nam 
quod supra hsec est, 46 non in 1ris, timensam est); 
€um in superius profundum mens aspexit, non ha- 
bens ubi consistat, formisque illis, quas de Deo con- 
cipit innitatur, immensum hoc et inextricabile, 
anarchum, boc es^, principio carens, appellavit : 
cum autem ad inferiora et posteriora, immortale 
atque interitus. expers; cum vero utrumque con- 
WaxHM οἱ collegit, $ternum, ZEternitas enim, nec 
tempus, nec temporis pars ulla est (Bec enim in 
Gensuram cadit); sed quod nobis tempus est, so- 
lis motu definitum, hoc ternis avum est, nimi- 
rum ille quasi temporalis quidam motus, et inter- 
valium, quod simu] cum aeternis extenditur. 
Ejusdem, ex oratione de Μεοἰοθία. 

Deum intellectu percipere difficile est : eloqui 
autem impossibile, ut profanorum theologorum qui- 
dam docuit, meoquidem judicio, non incallide, nemye 
αἱ ex eo quod intellectu difBcilem affirmat, opinio- 
pem hominibus afferat, se eum cognitione perce- 
isse ; ex eoautem quod nullis verbis eum explicari 
pesse «i, hoe ugat, ne inscitia sua prodi atque 
εθηνἰοδὶ queat. Ego vero ita potius dicendum cen- 
s60, Dei naturam nullis quidem verbis explicari 
posse ; animo autem atque intellectu eomprehendi 
multo sinas posse. Nam quod quis animo et ratione 
complexus fuerit, id quoque fortasse sermone de- 
clarare queat, si ne mediocriter quidem, at saltem 


xà τὸ πσχὺ τοῦτο σαρχίον, πρὸς τὴν «οῦ ἀληθοῦς C obscure, modo auditorem nacius sit non omnino 


χατανύησιν * οὐχ ὀΐδα δὲ, εἶ Uh καὶ ταῖς ἀνωτέρω 
καὶ νοεραῖς φώσεσιν ot, διὰ 45 κλησίὀν εἶναι Θεοῦ, 
χαὶ ὅλῳ τῷ «ursi καταλάµπεσθαι, ουχὸν ἂν xat ερα- 
ντο, si καὶ μὴ πάντη, ἄλλ ἡμῶν Ye τελεώ- 
τερόν τε xal ἰχτυπώτερον, xai ἄλλων ἄλλαι πλεῖον fJ 
ἔλαττον, κατὰ τὴν ἀναλογίαν tfc τάξεως. 


surdum, tsrdique et stupidi ingenii. At rem tantam 
animo comprehendere, omnino linpossibile est, non 
modo ignavis et languidis, deorsumqee vergenti - 
bus, sed magnis etiem οἱ excelsis viris Detque 
smore prediis, ac mertalibus pareque emnibus, 
qaibus ed veri cogaijonem caligo h»c ét earnis. 


erassities tenebras offundit. Atque haud seio an hoc quoque sublimioribus illis etiatelligentibus na- 
&srís, negatum non sit; quee quia Deo propius juncte sunt, 46 (οἱο illo splendore collucent, cer- 
were ulique fortasse queant, si non prorsus, ac certe plenius quam nos et solidius, atque aliz aliis, 


ipre cujusque ordine, vel uberius, vel parcius. 
Τοῦτο μὲν οὖν ἐνταῦθα χείσθω' τὸ δὲ ἡμέτερον, 


Bed 49 hec-re hic eit wis. Quod. autem.ad nos. 


φὐχ ἡ εἰρήνη τοῦ Θεοῦ µόνον ὑπερέχει πάντα νοῦν p) attinet, non pax tantummodo Dei exsuperat émnem. 


χαὶ χατάληψιν, οὐδὲ ὅσα τοῖς δοιαίἰοις ἐστὶν ἐν ἑπαγ- 
γελίδις ἀποχείμενα, «à μήτε ὀφθαλμοῖς ^  ὁρατὰ, 
Κήτε ὡσὶν ἀχουστὰ, μήτε διανοίᾳ θεωρητὰ, χατὰ µι- 
χρὸν γοῦν, οὐδὲ f τῆς κτίσεως ἀπριθὴς χατανόησις 
μαὶ γὰρ xal ταύτης πείσθητι τὰς σκιὰς ἔχειν µό- 
wv, ὅταν ἀχούσῃς "Ογψομαι tovc οὐρανοὺς, ἔργα 
ter δακτύλων σου, σελήνη» xal ἀστέρας, xai 
*y ἐν αὐτοῖς ππάγιον λόγον’ ὡς οὐχὶ vuv ὁρῶν, ὁψό-- 
µενης δὲ ἔστιν ὅτε) ἀλλὰ πολὺ πρὸ τούτων, ἡ ὑπὲρ 
mueg, xal ἐξ ὃς ταῦτα, φύσις ἅληπτός T« xal ἆπε- 
βληπτος᾽ λέγω δὲ, οὐχ ὅτι ἔστιν, ἀλλ᾽ ἡ τίς ἐστιν. 00 
ἵὰρ χονὺν — «b κχύρυγµα ἁμῶν, οὐδὲ µαταία f) πί- 
τις ἡμῶν, οὐδὲ τοῦτό ἁστιν ὃ δογµατίζομεν (μὴ πά- 
uy τὴν εὐγνωμοσύνην ἡμῶν ἀθείας λάδῃς ἀρχὴν xat 
ῶωκοςγαντίας, xal χατεπαρθῆς ὡς ὁμολογούντων 
! Philip, iv, 7.. * ECor. 1 θ. * Pe. vui, 4. 


Ipestem. ot cognitionem !, nec. quacunque iis , qui 
justitiam eoluerint, im divinis pollicitationibus 
recondita sunt, que nec oculis cerni, nec auribus 
ezelpi, noc animo cogitari ac perepiei *, nisi tenuis-- 
εἶωο, possunt, nec exacia et abeolula rerum crea- 
tarum €ognitio (nam harum quoque ie solas um- 
bras tenere haud dubites, eum Scripturam ad hunc. 
modum loquentem audieris : Vídebo caos, opera di- 
gitorum (uorum, lunam. οἱ siellas *, eamque, quae 
ipels inest, firmam οἱ stabilem rationem , perinde 
seilicet. atque ia hac vita ea minimo videns, eed ali- 
quande perspaéctunus ) : aed mulio magis natura 
illa his eublimior , et ex qua bec originem Lraxe- 
runt, oapium Φε et comprebensionem superat. 
Nec vere hac verba ita accipi velum, quasi percipi 


159 


EUTHYMII ZIGABENI 


160 


non posse dicam, quod sit Deus, sed quid et. quale A «tv ἄγναιαν). Wastozov γὰρ διαφἑρει τοῦ εἶναι τιπε- 


sit. Neque enim inanis est przdicatio nostra, nec 


πεῖτθαι, τὸ τί ποτέ ἐστι tovto εἰδέναι. 


vana fides nostra *; nec id est, quod astruimus (ne rursus id quod probe candideque diximus , in 
impietatis et calumniz argumentum trahas, ac nobis, ut. ignorantiam confiteatibus, arroganter insul- 


tes). Plurimum namque interest, 
pertum labeas. 
Ejusdem ex eadem oratione. 

Ecquis enim eo sapientiz pervenit ? ecquis un- 
quam tantam gratiam divinitus conseeutus est? ec- 
quis os mentis ità aperuit, ac Spiritum attraxit*, ut 
Spiritus omnia perscrutantis, atque etiam Dei pro- 
funda cognoscentis * ope atque adjumento, Dei 
naturam comprehenderit, nec jam ulterius pro-. 
gredi necesse habeat, utpote qui extremum illud 
appetendum jam habeat, ad quod omnis sublimium 
virorum et vita et cogitatio contendit ? 

Quid enim tandem Deum esse censebis, :i 
argumentis a ratione petitis fidem omnino habes ? 
Aut quo tandem te subvehet lizc disputatio , si ac- 
curatius examinetur? Το, inquam, appello, qui phi- 
losophiz ac theologie principatum tibi vindicas, 
atque in immensum gloriaris. Àn corpus eum esse 
dices? Quonam ergo modo immensus, infinitus, fi- 
gure expers est, ac denique ejusmodi, ut nec tangi, 
nec oculis cerni queat ? An hzc quoque in corpora 
cadunt ? O licentiam ! Non enim hzc corporum na- 
tura est. An corpus quidem esse statues, immensum 
vero, atque infinitum, exteraque hujus generis esse 


certo tibi persuadeae aliquid esse, an, quid tandemillud sit. com 


Ἑκ τοῦ αὐτοῦ Λόγου. 

TU οὕτως el; ἔσχατον σοφίας ἀφίχετος: τίς τοσού 
του χαρίσµατος ἠξιώθη zot£ ; τίς οὕτω «b στόμα 
τῆς διανοίας διήνοιξε, χαὶ εἴλχνσε Πνεῦμα , ἵνα τῷ 
τὰ πάντα ἑρευνῶντι xal γινώσχοντι , xal τὰ βάθη 
τοῦ θεοῦ, Πνεύματι, θεὺν χαταλάδῃ, χαὶ μηκέτι τοῦ 
πρόσω δέηται, τὸ ἔσχατον ὀρεχτὸν δη ἔχων, χαὶ εἰς 2 
πᾶσα σπεύδει τοῦ ὑψηλοῦ xal πολιτεία xal διάνοια ; 


Ti γάρ ποτε ὑπολθψῃ τὸ Θεῖον, εἴπερ ὅλαις 
ταῖς λογιχαῖς πιστεύεις ἐφόδις; — ?) πρὸς τί σε ὁ 
λόγος ἀνάξει βασανιζόµενος, ὦ «φιλοσοφώτατε ev, 
xai θεολογιχώτατε, xal χαυχώµενε εἰς τὰ ἅμετρα: 
Ἡότερον σῶμα; xai πῶς τὸ ἄπειρον, xai ἀόριστον, 
xai ἀσχημάτιστον, xal ἀναφὲς, xal ἀόρατον; ἢ xat 
ταῦτα σώματα; "D τῆς ἑξουσίας | οὗ γὰρ αὐτὴ φύ- 
σις σωμάτων. Ἡ σῶμα μὲν, οὐχὶ ταῦτα δέ: Ὢ της 
παχύτητοςἹ ἵνα µμηδὲν πλέον ἡμῶν ἔχῃ τὸ θεῖον. 
Πὼς γὰρ σεπτὸν, εἰ περιγραπτόν; f) πῶς φεύξε- 
ται τὸ ix στοιχείων συγχεῖσθαι, xal εἰς αὐτὰ πάλιν 
ἀναλύεσθαι, 3) xaX ὅλως λύεσθαι; Σύνθεσις γὰρ, &o- 


negabis? O crassitiem ! ut nulla re Deus nobis prz- C xh µάχης ΄ µάχη δὲ, διαστάσεως * ἡ δὲ, λύσεως * λύ- 


stel. Quid enim afferri potest, cur colatur atque ado- 
retur, si circumscriptus est? Aut. quid causam esse 
dicemus, quiu ex elementis conflatus sit, atque in 
cadem denuo redigatur, aut etiam prorsus inter- 
eat? Compositio quippe pugnz initium est, pugna 
autem dissidii, dissidium solutionis: solutio porro 


σις δὲ ἀλλότριον πάντη Θεοῦ, xai τῆς πρώτης φύ- 
σεως. Οὔχουν διάστασις, ἵνα μὴ Aste: οὐδὲ µάχη, 
ἵνα μὴ διάστασις. οὐδὲ σύνθεσις, ἵνα μὴ µάχη ΄ διὰ 
τοῦτο οὐδὲ σῶμα, ἵνα μὴ σύνθεσις. 'Ex τῶν τε- 
λευταίων bri τὰ πρῶτα ὁ λόγος ἀνιὼν, οὕτως ἴστα- 
ται. 


nullo modo in Deum ac primam illam naturam cadit. Quocirca nullum dissidium admittendum est, ne selutio 


consequatur : 


nec pugna, ne dissidium oriatur : nec compositio, ne pugna exsistat. Ac proinde ne corpus 


quidem est, ne alioqui compositam quidem eum necesse sit. Sic ab extremis ad prima recurrens oratio insistit. 


Jam vero quomodo illud tueri poterimus, 
quod ait. Scriptura, Deum omnia pervadere atque 
implere , juxta illud : Nonne celum et terram ego 
impleo? dicit. Dominus *; et, Spiritus Domini re- 


pfevit orbem terrarum * ; si Deus partim circum- p μὲν περιγράφοι, 


scribat, partim circumscribatur? Aut enim per va- 
cuam universitatem grassabitur, et res omnes nobis 
peribunt, ut sic Deus contumelia afficiatur, nimi. 
rum et qui corpus sit, etiis quas procreavit careat : 
aut corpus in corporibus erit, id quod fieri non po- 
test : aut. iinplicabitur, et opponetur, quemadmo- 
dum ea, qux liquiditate predita — sunt, — interse 
miscentur; atque alia secabit, et ab aliis rursus se- 
cabitur, quod ipsis etiam Epicuri atomis absurdius 
et anilius est ; sicque nobis collabetur, nec corpus, 
nec solidi quidquam habebit hzc disputatio, qua 
corpus Deo tribuere conamur. Quod si eum 
corpus materiz expers esse contenderint, εἰ qui- 
dem quintum illud, ut nonnulli censuerunt, et in 

! [Cor. xv, 14. ? Ps, cxvini, 121. 


* [| Cor. ui, 10, 


Πῶς δὲ xai σωθήσεται τὸ διὰ πάντων διήχειν, 
καὶ πληροῦν τὰ πάντα 8ebv, χατὰ τὸ, Οὐχὶ τὸν οὐ- 
pavóv xal τὴν γην ἐγὼ π.ληρῶ; .Ίέγει Κύριος" xa, 
Ηγνεῦμα Κυρίου πεπ.]ήρωχε τὴν οἱχουμένη», εἰ τὸ 
τὸ δὲ Ἁπεριγράφλιτο; Ἡ γὰρ 
διὰ χενοῦ χωρήσει τοῦ παντὸς, xal τὰ πάντα οἰχήσε- 
ται ἡμῖν, ty ὑθδρισθῇ θεὸς, xal σῶμα γενόμενος, xat 
οὐχ ἔχων ὅσα πεπχοίηχεν΄ ἡ σῶμα ἓν σώµασι ἔσται, 
ὅπερ ἀδύνατον, f) πλαχήσεται χαὶ ἀντιπαρατεθήσο- 
ται, ὥσπερ ὅσα τῶν ὑγρῶν µίγνυται’ xal τὸ 
μὲν τέμνει, ὑπὸ δὲ τοῦ τµηθήσεται, ὃ xal τῶν Ἐπι- 
χουρείων .ἀτόμων ἁτοπώτερόν τε xai Ὑραωδέστε- 
pov * xaY οὕτω διαπεσεῖται ἡμῖν, xal σῶμα οὐχ 
ἕξει, οὐδὲ πῆξίν τινα ὁ περὶ τοῦ σώματος λόγος. 
El δὲ ἄθλον φήσοµεν, εἰ μὲν τὸ πέµπτον, ὥς τισιν 
ἔδοξε, καὶ τὴν χύχλφῳ φορὰν gepópsvov* ἕστω 
μὲν ἄδλόν τι χαὶ πέµπτον σῶμα, εἰ βούλόνται δὲ, καὶ 
ἀσώματον, κατὰ τὴν αὑτόνομον αὐτῶν τοῦ λόγου φο- 
ρὰν xal ἀνάπλασιν * οὐδὲν γὰρ νῦν περὶ τούτου διοί- 

* Jer. xxi, 3. * Sap. 1, 7. 


161 PANOPLIA DOGMATICA. — ΤΙΤ. IV. 1/2 


σοµαι. — Kasáà τί δὲ τῶν χινουµένων ἔσται xaX φε- A orbem volubile : sit sane corpus quoddam quintum , 
ροµένων, ἵνα μὴ λέγω τὴν ὕδριν, εἰ τὰ αὐτὰ τοῖς — eta materia semotum, atque etiam, si ipsis ita col- 
πεποιηµένοις ὁ πεποιηχὼς κινηθήσεται, xal τοῖς qe — libuerit , incorporeum ; quandoquidem) ita sermone 
ροµένοις ὁ φέρων, εἴ Ye xaX τοῦτο δώσουσι; Tí δαὶ  -omparati sunt , ut pro arbitrio in. omnem partem 
τὸ τοῦτο πάλιν κινοῦν; τί δὲ τὸ πᾶν xtvoUV; sese versent, ac quidvis effingant ; nihil enim hac 
χἀχεϊνοτί ; xal τί πάλιν ἐχεῖνο ; καὶ τοῦτο slg ἄπειρον. — de rein presentia cum illis altercabor. Ceterum 


Πῶς δαὶ οὐχ ἐν τόπῳ πάντως, eU ye φερόμενον; El 
δὲ ἄλλο τι παρὰ τὸ πέμπτον φῄῆσουσιν, εἰ μὲν ἆγγε- 
Auxóv* πύθεν ὅτι ἄγγελοι σώματα, xal viva. ταῦ- 
τα; xal πόσον ὑπὲρ ἄγγελον εἴη θεὸς, οὗ λει- 
τυυργὸς ἄγγελος; El δὲ ὑπὲρ ταῦτα, πάλιν εἰσήχθη, 
σωμάτων ἑσμὸς ἁλόχιστος, xat φλναρίας βνθὸς, οὔ- 


quo tandem in genere erit earum rerum, qu:e motu 
cientur et agitantur , ut interim taceam, quam gra- 
vis sit contumeli*, asserere, Creatorem eodem, quo 
res 3b eo creatas, motu incitari, atque eum, cujus 
vi ac numine res condit:e volvuntur, si tamen lioc 
etiam daturi sunt, eodem modo cum iis volvi ac 


δαμοῦ στῆναι δυνάµενος. B circunferri 7 Quzro etiam, quidnam sit quod uni- 
versum boc moveat? Quidnam vero quod vicissim illud 1noveat, ac rursam a quo illud moveatur? Eo- 
demque modo in infinitum progrediar. Qui etiam fleri potest, ut omnino non sit in loco, si quideum 
fertur, ac motu incitatur? Jam si aliud quoddam corpus, preter quintum illud, Deum esse statuant, 
si quidem angelicum : unde probabupt angelos corpore constare, et quo tandem corpore? Quantum 
autem, si res ita se habeat, Deus angelum, quo ministro utitur, antecellet? Si corpus quoddam his sub- 
limius esse dixerint, rursus corporum examen ralionis expers inducelur, ac nugarum gurges adeo 


profundus, ut nusquam pes figi possit. 

Οὕτω μὲν οὖν οὐ σῶμα ἡμῖν ὁ θεός οὐδὲ 
γὰρ fr) τις τοῦτο τῶν θεοπνεύστων, ἡ εἶπεν, ἡ παρε- 
δέξατο, οὐδὲ τῆς ἡμετέρας αὑλῆς 6 λόγος. 
Λείπεται δὴ ἀσώματον ὑπολαμθάνειν. ᾽Αλλ' εἰ ἀσώ- 
µατον, οὕπω μὲν οὐδὲ τοῦτο τῆς οὐσίας παραστα- 
τεκόν τε χαὶ περιεχτιχὸν ; ὥσπερ οὐδὲ τὸ ἁγέν- 
νητον, xal τὸ ἄναρχον, xat τὸ ἀναλλοίωτον, xal τὸ 
ἄφθαρτον, xal ὅσα περὶ θεοῦ, f) περὶ θεὸν εἶναι λέ- 
γεται. Té γὰρ ὄντι αὐτῷ χατὰ τὴν φύσιν xal τὴν 
ὑπόστασιν ὑπάρχει, τὸ μὴ ἀρχὴν ἔχειν, μηδὲ ἐξίστα 
σθαι, μηδὲ περατοῦσθαι; Αλλ᾽ ὅλον τὸ εἶναι περι- 
Ἰαμδάνειν λείπεται προαφιλοσοφεῖν τε xal προσεξ- 
ετάζειν τῷ γε νοῦν-Θεοῦ ἀληθῶς ἔχοντι, καὶ τε- 
λεωτέρῳ τὴν θεωρίαν. Ὡς γὰρ οὐκ ἀρχεῖ τὸ σῶμα 

εκεῖν, ἢ τὸ γεγεννῆσθαι, πρὸς τὸ xal τὸ, περὶ ὃ ταῦ- 
τε, παραστῆσαί τε xal δηλῶσαι, ἀλλά δεῖ χαὶ τὸ 
ὑποχείμενον τούτοις εἰπεῖν, εἰ µέλλοι τελείως χαὶ 
ἐπυχρώντως τὸ νοούμενον παραστήσεσθαι (7) γὰρ &v- 
Vpuzo;, ἡ βοῦς, ἡ ἵππος τοῦτο τὸ ἑνσώματον, καὶ γεννώ- 
μενον͵ xal φθειρόμενον) οὕτως οὐδὲ ἐχεῖ στῄσεται µέχρι 
τὸ εἰπεῖν ἃ μὴ ἔστιν, ὁ τὴν τοῦ ὄντυς πολυπραΥµο- 
νυν φύσιν’ ἀλλὰ δεῖ πρὸς τῷ εἰπεῖν ἃ μὴ ἔστι, 
χαὶ 6 ἐστιν εἰπεῖν. óato χαὺ ῥᾷον ἓν τι περιλαθεῖν, 1) 

τὰ πάντα Χαθ) ἕχαστον ἀπειπεῖν, ἵνα Ex τε 
ἐναιρέσεως ὧν οὐχ ἔστι, xal τῆς οὗ ἐστι θέσεως, 
περιληφθῃ τὸ νοούµενον. Ὁ δὲ, ἃ μὲν οὐχ ἔστι λέ 

Tw, σιωπῶν δὲ ὅ ἐστι, ποιεῖ παραπλήσιον, ὥσπερ 
ἂν µεἰἱ τὰ πέντε δις ὅσα ἐστὶν ἑρωτώμενος, ὅτι 
μὲν οὐ δὐΦλέγοι, οὐδὲ τρία, οὐδὲ τέσσαρα, οὐδὲ 
πέντε, οὐδὲ εἴχοσιν, οὐδὲ τριάχοντα, οὐδέ τινα, ἵνα 
συνελὼν εἴπω, τῶν ἐντὸς δεχάδος, 7) δεκαδιχκῶν àpi- 
ἡμῶν, ὅτι δὲ εἴη δέχα μὴ λέγοι, μηδὲ ἐρείδοι τὸν νοῦν 


τοῦ ἐρωτῶντος εἰς τὸ ζητούμενον. Πολλῷ γὰρ ῥᾷον ; 


X31 συντοµώτερον ἐκ τοῦ ὅ ἐστιν ὅσα οὑκ ἔστι δηλῶ- 
σαι, ᾗ ix τοῦ ἀνελεῖν ἃ μὴ ἔστιν, ὅ ἐστιν ἑνδείξα- 
σ]αι, Ἡ τοῦτο μὲν παντὶ δηλον. 


C nec incorruptibile, ceteraque omnia, 


Atque hinc constat, Deum corpus non esse. 
Neque enim adhuc. quisquam eorum, qui divinitus 
affloti sunt, hoc vel dixit, vel ab aliis dictum com- 
probavit, nec nostri ovilis est hzc doctrina, Super- 
est igitur, ut. incorporeuin esse Deurn existimemus. 
Verum, utcunque incorporeum dicamus, nondum 
tamen hoc naturam illius essentiamque complecti- 
wur et declarat; quemadmodum nec ingenitum, nec 
apnarchum, id est, principii expers, nec iminutabile, 
qua de 
Deo, vel cirea Deum, prxdican:ur. Quid enim proil« 
est ad indicandam ipsius naturam et subsisten- 
tiam qua exsistit, si dicas eum initium non habere, 
nec ase unqaam desciscere, nec ullis terminis iuclu- 
di? Verum 1iotam ejus essentiam edisserendam et 
inquirendam huic relinquimus, qui vere Dei noti- 
tiam habet, atque in contemplando perfectior est. 
Ut enim non satis est corpus dicere, aut procrea- 
tum esse, ad hoc vel illud, cui hzc adjacent, expri- 
mendum el indicandum, sed quid ipsa quoque res 
subjecta sit, dicendum est, si modo volumus, in quod 
cogitamus, plene atque abunde repraesentare ( po- 
test enim vel homo, vel bos, vel equus esse, hoc 


«τῆς D quod corporeum ac procreatum et corruptibile esse 


pronuntiamus ) : ad eumdem modum qui Dei natu- 
ram curiosius inquirendam duxerit, non hic conquie- 
scel, ut dicat, quid non sit Deus, sed hoe quoque 
ipsi adjiciendum erit, ut, quid sit, exponat ; idque 
eo magis, quod minus difficile est unum quidpiam 
animo complecti, quam omnia sigillatiin in(ciando 
removere, ut rejeciis iis, quae nou est, et. consti- 
tuto eo, quod sit, comprehendatur id quod cogita- 
mus. Qui vero ita, quid res aliqua non sit, pronun - 
αι, ut interim, quid sit, taceat, non absimilis est ei 
qui rogatus, bis quinque quot sint, respondeat qui- 
deu ea nec duo esse, nec tria, nec qualuor, mec 


quinque, mec vigiati, nec Lrigiata, nec, ut brevi complectar, ullum numerum citra vel ultra denarium » 
CHerum quod decem sint, non dicat, nec mentem ejus, a. quo interrogalur, ad id quod quaesitum est, 
alia, Mulio enim facilius et compendiosius est, ex eo, quod, quid sit, dixeris, quidquid non sit declarare, 


163 


BUTHYMII ZIGADENI 


164 


quam ex eorum, quid non es, allaüone atque inficiatione, qua sit, demonsirare ; quemadmodum 


cuivis perspicuum esse arbitror. 


Quoniam igitur Deum corpore vacare nobis est A ἈἘπεὶ δέ ἐστιν ἀσώματον ἡμῖν τὸ θεῖον, μικρόν 


explorauun , aliquanto ulterius in inquirendo pro- 
grediamur. Nusquamne ille est, an alicubi? Si enim 
nusquam, quarel fortasse aliquis ex iis qui inqui- 
rendi ac. disputandi subüitate impensius gaudent, 
quomodo esse quoque possit. Nam sj id quod non est, 
nusquam esl : 
quidem fortasse est. Quod si alicubi esse dixeris, 
proculdubio, quandoquidem est, vel in universo est, 
vel supra universum. Si in universo; vel in quadam 
ejus parte est, vel ubique. Si quadam in parte, 
ergo 4 minori hac parte circumscribetur Sin ubi- 
que, 3b ampliore alioque multo majore, id est, a 
continente contipebitur. IIec si dederimus, futurum 
cst, ut universum universi complexu teneatur , nec 
ullus a circumscriptione liber exstet locus. In has 


id quoque quod nusquám est, ne 


τινος. El δὲ πανταχοῦ , 


«5. κροσεξετάσωµεν. Ἡότερον οὑδαμοῦ τοῦτο, fj ἔστιν 
ὅπου; El. μὲν γὰρ οὐδαμοῦ, ζητήσαι τις ἂν τῶν ἄγαν 
ἐξεταστιχῶν, πῶς ἂν χαὶ εἴη. El γὰρ τὸ μὴ ὃν, 
οὐδαμοῦ, τὸ μηδαμοῦ, τυχὸν οὐδὲ bv. Et δέ ἑστίπου, 
πάντως ἐπείπερ ἐστὶν, f| 6v τῷ παντὶ, f ὑπὲρ τὸ 
πᾶν. 'AJV εἰ μὲν ἓν τῷ mavit, Ἡ τινι, f) πανταχοῦ. 
Καὶ εἰ μὲν Ey ctu, Ox ἑλάττονος περιγραφἢσεταιτοῦ 
ὑπὸ πλείονος χαὶ ἄλλου 
πολλοῦ, λέγω δὲ, τὸ περιεχόµενον τοῦ περιέχοντος. 
El τὸ xdv ὑπὸ τοῦ παντὸς μέλλει περισχεθήσεσθαι, 
xaX µηδένα τόπον εἶναι περιγραφῆς ἐλεύθερον. Ταῦτα 
μὲν, εἰὲν τῷ παντἰ. Καὶ ποῦ, πρὶν γενέσθαι τὸ πᾶν ; 
0ὐδὲ γὰρ τοῦτο μικρὸν cl; ἁπορίαν. Et δὲ ὑπὲρ τὸ 
πᾶν, ἄρ᾽ οὐδὲν ἣν τὸ διορίζον αὐτὸ τοῦ παντός; Ποῦ 
δὲ τὸ ὑπὲρ τοῦτο; Καὶ πῶς ἐνοήθη τὸ ὑπεραῖρον 


absurditates incidant necesse est, qui eum in uni- B xai ὑπεραιρόμενον, οὐχ ὄντος Üpou τινὸς τοῦ τέμνον- 


verso esse dixerint. Ac pr:eterea, ubinam erat, an- 
tequam universa hxc rerum machina exstitisset ? 
Nam hoc quoque non levem difficultatem affert. Quod 
si eum supra uuiversum esse dixerint, quid? Nihil- 
ne erat, qnod eum ab universo dirimeret? Übinam 
porro erat, quod supra universum erat? Aut quo- 


τος ταῦτα xa διορίξοντος; "HE χρὴ πάντως εἶναι τὸ 
μέσον, xal ᾧ περανυδται τὸ πᾶν, xoà τὸ ὑπὲρ τὰ 
πᾶν; Καὶ τί ἄλλο τοῦτο Ἰ τόπος ἐστὶν, ὄνπερ Eqó- 
γομµεν ; Καὶ οὕπω λέγω τὸ περιγραπτὸν πάνεῳς εἶναι 
4b θεῖον, καὶ εἶ  διανοίᾳ καταληκτόὀν᾽ iv. γὰρ περι- 
γραφἢς εἶδος xaX f) χατάληψις. 


modo internosci poterat id, quod sublimius erat, ab eo, quod inferius, cum nellus limes esset, qui haec 
secerneret ac. distingueret? Annon omnino necesse est medium quoddam esse, quo, velat termino, diri- 
matur universum ab eo, quod supra universum est ?* Quid autem aliud hoe fuerit, quam locus, quem jam 
ante exclusimus? Nondum enim commemoro, fieri omnino non posse, quim circumscriptus sit Deus, οἱ 
anüno et cogitatione comprehendi potest. Unum quippe clrcumscriptionis genus tomprehensio queque ipsa est. 


Ex eadem oratioua. 


Quorsum aetem hee disserul, euriosiusque C 


fortasse, quam volgi aures ferant, sec pro ea, que 
hac tempestate viget, disputandi rauone (quse, sim- 
plici atque ingenna rerum divinarum pertraetatione 
contempta et pro nihilo habita, subdolum atque ín- 
volutum dicendi genus invexit ; ut nimirum ex fru- 
ctíbus arbor *, hoe est, ater ille ac tenebrosus spi- 
y. tas, hejusmodi degmatum afflator, ex hao disputa- 
tfonis esligine agnoscatur)? Non enim hoc eo a me 
faetum est, mt ipse quoque nova et ab hominum 
"wensibus aliena. proferre, atque exhnia. quadam et 
"eacellenti sapfentia ornetus esse * videar, nedos 


Ἐκ τοῦ αὐτοῦ Aóyov. 


Τίνος οὖν Évexev «ατα διῆλθον, xal περιερ- 
Ὑότερον ἴσως 3 κατὰ σὰς τῶν πολλῶν ἀκολς, χαὶ χατὰ 
«ὺν νῦν χεχρατηκόγα οὐπαν τῶν λόγων (ὃς τὸ 
vewaloy καὶ ἁπλοῦν ἀτιμάσας, τὸ σχολιὰν χαὶ Tpi- 
φοειδὲς ἐπεισήγαγφυ ὡς bx τῶν καρπῶν τὸ 
δένδρον γινώσχεσθαμ, λέγω δὲ τὸ ἐυεργοῦν τὰ τοιαᾶτα 
δόγματα. σκότος kx «93 ζόφον «iv λεγομόνων); Ob 
Υὰρ ἵνα καὶ αὐφᾳ παράδοξα λέγειν Km, καὶ περιτ- 
*h φαίνωµαι viv σοφίαν, κλάχώι συνδέσμους, 
καὶ διαλύων πρατούμµενα, «οοῦφο δὴ «b µέγα θαῦμα 
τοῦ Δανιήλ’ Δλλ' fv! ἐχεῖνο βηλόσαιµε, B pet λέχειν à 
λόγος ἀπ' ἀρχῆς ὤρμηφι — Toovo δὲ — - dv; 


nectens, atque astrieta dissolreus ; quod quidem ma- D Τὸ μὴ ληκτὸν εἶναι ἀνθρωαίνῃ διανοίᾳ τὰ Gelov, μη» 


guum Denielis miraculem fut; verum wt illud osten- 
dam , quod erauionale prineiplo dicere inetiteobam , 
nimirum Deum extra. hameni imgenii ceptum esse , 
pec totam, quantes est, oogiler) atque anime infer- 
ymari pesse ; idque non ob invidiam (longe enim abest 
& divina natura ievidis livor, utpote qu: ómni per- 
turbatione vacat, solaque bons et domiaa est, ac 
prsesertim erga id, quod ex omribus rebus a se eon- 
ditis maximo in pretio habet. Quid enim spud Ver- 
bum priore loco ae numero est, quam qua ratio- 
nem ac sermonis | facultatem. aeceperuni? 
Quaudoquidem lioe quoque ipsum, quod procreata 


Ἐαυτοῦ χαὶ δόξαν τοῦ πλήρους, 


δὲ ὅλον ὅσον. (ev φαντάζεσθαι χαὶ εοῦὔτο οὔτε διὰ 
φθόνον (µακρὰν γὰρ «fq. Oslac φύσεως φθόνας, τῆς 
«e ἀπαθοῦς, καὶ µόνης ἀχαθῆς, καὶ κυρίας, καὶ μά- 
Άνστα τῶν ἑαυφοῦ χτισµάχων περὶ τὸ τιµιώτατον. FL 
YÀp Aértp πρὸ τῶν λογικῶν. ἐπεὶ χαὶ αὐτὸ οὐ 
ὑποστῆναι τῆς ἄχρας ἀγαθότητος), οἴνεο οὐς «ιμὴν 
ἕνα τῷ ἀνεφ- 
ἔχτῳ τὸ τίµιον ἔχῃ xat τὸ σεδάσµιον. Tom γὰρ πἀν- 
ttj σοφιστιχὸν xat ἀλλότριον, uf ὅτι Θεοῦ, ἁλλ' 
οὐδὲ ἀνθρώπου μετρίως ἐπιεικοῦς, xal τι δεξιὸν 
ἑαυτῷ συνειδότος, ἐχ τοῦ χωλόειν ἑνέρονς τὸ πρω- 
τεῖον πορίζξσθαι. 


sunt, summis cujusdam divinz bonitatis argumentum est), nec wt inde ipsius, qui plenus est, honori 


* Matth, τι, 30. ϐ Dan. v, 4. 


165 PANOPLIA DOGMATICA., -- TIT, IY. 166 


glori:w»que quidquam. accederet, ut videlicet ex co. quod ad. ejus cognitionem mortales pervenire ne- 
queunt, major ad ipsum henor ac veneratio redeat, Sophisticem enim plane, atque alienum est, non 
dicam a Deo, sed ab hemiue, mediocri saliem probitate candoreque przdito, atque ingenu:s cujusdam 


bouestatis sibi conscio, prohibendis aliis principatum síbi arrogare. 
Ἁλλ' εἰ μὲν καὶ δι ἄλλας αἰτίας, εἰδεῖεν ἂν Α Verum aliasne etiam quasdam ob causas, vi- 


3l ἐγγυτέρω θεοῦ, χαὶ τῶν ἀνεξιχνιάστων αὐτοῦ xpt- 
µάτων ἑπόπται xa θεωροὶ, εἴπερ εἰσί τινες τοσοῦτοι 
thv ἀρετὴν, xal ἓν ἴχνεσιν ἀθύσσου περιπατοῦντες, 
τὸ δὴ λεγόμενον ὅσον δ' οὖν. ἡμεῖς χατειλήφαμεν, 
μιχροῖς µέτροις μετροῦντες τὰ δυσθεώρητα’ τάχα 
μὲν, ἵνα μὴ τῷ ῥᾳδίῳ τῆς χτῄσεως, ῥᾷστη Υένηται 
καὶ ἢ τοῦ χτηθέντος ἀποθολῃ. Φιλεῖ yàp τὸ μὲν 
πόνφ ατηθὲν μᾶλλον κρατεῖσθαι τὸ δὲ ῥᾳδίως κτη- 
(tv, χαὶ ἀποκτύεσθαι πἀχιστα, ὣς πάλιν ληφθῆ- 
vat δυνάμενον’ xai οὕτως εὐεργεσία χαθίσταται 
*b ph πρόχειρον τῆς εὐεργεσίας, τοῖς ys νοῦν ἔχουσι. 
Τάχα δὲ, ὡς μὴ ταυτὸν ἡμᾶς τῷ πεσόντι Ἑωσφόρῳψ 
πάσχεν , ἐχ *oU τὸ φῶς ὅλον χωρῆσαι κατέναντι 
Κυρίω παντοκράτορος τραχηλιᾷν, καὶ πίπτειν x τῆς 
ἑπάρσεως, πτῶμα πάντων ἐλεεινότατον. Τυχὸν δὲ, ty' 
Ἡ τι πλέον ἐχεῖθεν ἆθλον φιλοπονίας καὶ λαμπροῦ 
βίου ταῖς ἐνταῦθα κεχαθαρµένοις, χαὶ μαχροθυμοῦσι 
πρὸς tb πυθούµενον. Διὰ τοῦτο µέσος ἡμῶν τε xal 
Θεοῦ ὃ σωματιχὺς οὗτος ἵσταται Ὑνόφος, ὥσπερ d 
νεφέλη τοπάλαι τῶν Αἰγυπτίων xal τῶν Ἑδραίων. 
Καὶ τοῦτό ἐστιν ἴσως, ὃ ἔθετο σχότος ἀποχρυφὴν 
αὐτοῦ, τὴν ἡμετέραν παχύτητα, δι ἣν ὀλίγοι xal 
μιχρὸν διαχύπτουσιν. Τοῦτο μὲν οὖν φιλοσοφείτωσαν 
ek ἔπιμελὸς, χαὶ ἂνίτωσαν ἐπὶ πλεΐῖστον τῆς διασχέ- 
ψιως: ἡμῖν 8' οὗν ἐχεῖνα γνώριµον τοῖς δεσµίοις τῆς 
γῆς, 6 φησιν ὁ θεῖος Ἱερεμίας, καὶ τὸ παχὺ τοῦτο 
θαρχίον περιθεθληµένοις * ὅτι ὥσπερ ἀδύνατον 
ὑπερδηναι thv ἑαυτοῦ σχιὰν, xal τῷ λίαν ἔπει- 
Ἰμένῳ (φθάνει γὰρ δεὶ τοσοῦτον, ὅσον χαταλαμδάγ 
wt), fefc ὁρατας πλησιάσαι civ pov, δίχα νοῦ 
bv µέσῳ φωτὸς χαὶ ἀέρος, ἡ οῶν ὑδάτων ἔδω τὴν 
ηχεὴν φύσιν διολισθαίνειν' οὕτως ἀμήχανον τοῖς ἓν 
eum , δίχα τῶν σωματικῶν, πάντη Υονέσθαι 
μετὰ τῶν νοουµένων. "Aet γάρ τι παρεμπεσεῖται τῶν 
ἠμτέρων, x&v Su μάλιστα χωρίσας ἑαυτὸν τνῶν 
ρωμένων ὁ νοῦς, xai χαθ᾽ ἑαυτὸν γενόμενος, Άρασ- 
ἑῶλειν ἔπιχειρῇ τοῖς συγ-ενέσι xai Δοράτοις. Γνώσῃ 
& che. 


deriut il, qui Deo propinquiores conjunctioresque 
sunt, atque impervestigabilium ipsius judiciorum " 
inspectores et contemplatores, si qui tamen sunt ad 
eam virtutis magnitudinem evecli, atque in abyssi 
vestigiis dean;bulantes *, ut proverbio dici solet. 
Quantum tamen nos, qui exiguis modulis ea qux ad 
eontemplandum difficilia sunt, metimur, conjectura 
assequi possginus, ves hujus rei causz afferri queant. 
Prima forsan, ne, ob adipiscendi facilitatem. facilis 
quoque ret. quaesit; jactura sit. Fit enim fere, ut 
quod non siue labore atque industria partum eet, 
arctius quoque teneatur : qued autem nullo negotio 
comparatum est, citissime vilescat, et abjiciatur, 
utpote quod recuperari possit ; atque ita in beneti- 
eiwm cedit non obvia illa beneficentia, apud eos sal- 


B tem, qui prudentes sunt. Altera, ne idem uobis, 


qued Lueifero illi prolapso 3, aceidat ; boe est, ne 
toto illo fulgore perfusi cervicem adversus Domi. 
num omnipotentem attoliamus, »tque ob elationem 
corruamus, easu omnium miserrimo et calamitoeis- 
simo. Postrema, ut pro indestris sum illustrisque 
vitze preemio uberius aliquid habeant, qui hic sese a 
vitiorum 1909 perpurgarint , ac rem sdamatam et 
ezpetitam patientibus animis exspectarint, Ideirco 
media inter nos oe Deum eorporea hzc ealigo inter- 
Jecta est; non secus ae nubes illa * olim imer Agy- 
ptios et Hebreos. Ac fortasse buc spectat illud Scri- 
pturz, Posuit tenebrae latibulum sibi *, hoe est, cras- 
sitiem nostram, que fit, ut pawei emnino, iique pa- 


C rum admodum transpiciant. Sed de hac ro accu- 


raties philosophentur, altssimeque consideratione 
prevehantur, quibus id studio et eurse fuerit. Nobis 
uique, qui terre vinculis astrieti tenemur *, ut Je- 
remke verbis utar, erossaque hac carne obtegimur, 
hoc perspicuum est, quod quemadmodum nulla ra- 
tlone fleri potest, ut quispiam, quamlibet gres- 
sum urgeat, umbram suam pretereat ( quantum 
enim eam assequeris, lantum etiam illa semper an. 


t'vertit ), aut oculus rebus in aspectum cadentibus eitra intermediam lucem et aerem conjungatur, aut 
Pütes extra aquae natent ; itaetiem impossibile est ijs, qui corporibus igclusi sunt, sine eorporearuim 
ὃς sensibilium rerum adminiculo, rebus iis, quse animo .ac roetione intelliguatar, ombino conjungi. 
Semper enim obiter sensibile aliquid rerum nostrarum incidit, quastemvis maxime nostra mens ab iis 
πε, quae in aspectum cadunt, abstracta, atque ia seipsam collecta, ros cognatas, et oculorum aeiem 


legieates assequi ac percipere contenderit. 
'Ex τοῦ αὐτοῦ Aórov. 

θιὸν ὅ τεἱ ποτε μὲν ἔστι τὴν φύσιν xal τὴν 
οὐσίαν, οὔτε τις εὗρεν ἀνθρώπων πώποτε, οὔτε 
μὴν εὕρη. Ἁλλ εἰ μὲν εὑρήσει moth, ζητείσθω 
τοῦτρ, καὶ φιλοφοφείαθω παρὰ viv βουλομένων’ εὖ- 
Pis δὲ, ὡς ὁ ἐμὸς λόχος, ἐπειδὰν τὸ θεοειδὲς 
Φῦτο xal θεῖον, λέγω δὲ τὸν ἡμέτερον νοῦν τε xal 
λόγον, τῷ οἰχείῳ προσµίξῃ, xal dj εἰχὼν ἀνέλθη 


p 


' Roin. αι, 55. *Job asxvin, 10. ? να, xiv, 012. 


Ez eadem oratione. 


Quid tandem Deus natura sua et essentia sil, 
nec hominum quisquam unquam invenit, nec 
invenire potest. Àn vero aliquando sil inventurus, 
quzrat hoc qui volet, ac perscrutetur. Mea quidem 
sententia, tum demum boc invenjet, cum deiforme 
hoc atque diviuum, id est, mens nosira et ratio 
cum natura cognata conjuncta fuerit, et imago ad 


* Exod. xiv, 20. * Psal. xvi, 12, * Thren. in, 56. 


167 


EUTIIYMII .ZIGADENI 


163 


exemplar illud suum, cujus nunc desiderio tangitur, A πρὸς τὸ ἀρχέτυπον, οὗ vov ἔχει τὴν ἔφεσιν. Καὶ τοῦτο 


ascenderit. Atque illud mihi esse videtur, quod pri- 
marium philosophiz caput est, nempe nos aliquan- 
do tantum cognituros, quantum coguiti sumus.* At 
in hac moriali vita quidquid ad nos usque per- 
tingit, aliud nibil est, quam exiguus quidam ri- 
vulus, ac velut parvus magne lucis radius. 
Quamobrem si quis Deum coguovil, aul, Scriptura 
teste, cognovisse dicilur, eatenus cognovisse ceu- 
sendus est, quatenus uberioris splendoris particeps 


εἶναί pot δυχεῖ τὸ mávu φιλοσοφούενον, ἐπιγνώσε- 
αΌαι ποτε ἹἸμᾶς, ὅσον ἑἐγνώσμεῦα. Τὸ δὲ νῦν 
εἶναι, βραχεῖά τις ἀπολῤοὴ πᾶν τ) εἰς ἡμᾶς φθάνον, 
χαὶ οἷον μεγάλου φωτὸς μικρὸν ἀπαύγασμα. Ὥστε xa! 
εἴ τις ἔγνω θ:ὸν, ἢ ἐγνωχέναι μεμαρτύρηται, τοσοῦ: 
τον ἔγνω, ὅσον ἄλλου μὴ τὸ [oov ἑλλαμ/ρθέντος φανῆ - 
ναι φωτοειδέστερος * xal τὸ ὑπερθάλλον, τέλειον Evo- 
µισθη, οὗ -ᾖ ἁἀληθείᾳα, τῇ δὲ τοῦ πλησίον δυνάµει 
παραμετρούμενον. 


sit, quam qui minus luminis divinitus accepit, lia exsuperantia hac, perfecta cognilio existimata est, 
non ad rci ipsius veritatem, sed ad aliorum modulum et facultatem perpensa. 


Quocirca Enos quidem spem babuit fore 
ut Dominum invocaret ? : ubi vides spem duntaxat 
in co laudari, eamque uon cognitionis, sed invoca- 
tionis. Enoch autem, quamvis translatus fuerit *, 


Διὰ τοῦτο Ἐνὼς μὲν ῆλπισεν ἐπιχαλεῖσθαι 
τὸν Κύριον’ ἐλπὶς τὸ χατορθούμενον ἣν, χαὶ τοῦτο οὗ 
γνώσεως, ἀλλ᾽ ἐπιχλήσεως. Ἐνὼχ δὲ µετενέβη μὲν, 
οὕπω δὲ δῆλον, εἰ Θεοῦ φύσιν περιλαθὼν, ἢ περιλη- 


nondum tamen constat, an Dei naturam conipre- B φόμενος. Τοῦ δὲ Νῶε, xaAbv ἡ εὑὐαρέστησις, τοῦ xal 


henderit, aut comprehensurus sit. Jam Noe, cui 
orbis universi ab aquarum periculo conservandi 
cura credita est *, vel potius orbis semina come 
missa, exiguo ligno diluvium fugientia 5, hine solum 
laudem consecutus est, quod Deo gratus et acceptus 
fuisset. Magnus porro ille patriarcha Abraham, ex 
fide quidem justificatus est *, ac novam et inaudi- 
tam victimam, magnaque illius figuram gerentem, 
obtulit ? : at Deum non ut Deum conspexit, sed ut 
hominem aluit *; ac proinde laudatus est, quod, 
quantum percepit, tantum quoque veneratus est. 
Nam quid de Jacob dicam, qui licet sublimetn 
quamdam scalam, et ascendentes angelos in somnis 


κόσμον ὅλον EG ὑδάτων διασώσασθαι πιστευθέντος, 1) 
χόσµου σπέρµατα, ξύλῳ μικρῷ φεύγοντι τὴν ἐπί- 
Χλυσιν. ᾿Αθραὰμ. δὲ ἐδιχαιώθη μὲν ἐκ πίστεως, ὁ µέ- 
γας πατριάρχης, xal θύει θυσίαν ξένην, xal «rc µε- 


"γάλης ἀντίτυπον. θεὸν δὲ οὐχ ὡς Ocbv εἶδεν, ἀλλ 


ὡς ἄνθρωπον ἕθρεφε, xa ἐπῃνέθη, σεθααθεὶς ὅσον 
κατέλαθεν. ἸΙαχὼθ δὲ, χλίµαχα μὲν ὑψηλὴν ἑφαντά- 
σθη τινὰ, καὶ ἀγγέλων ἄνοδον, xal στήλην ἀλείφει 
μυστιχῶς (ἴσως ἵνα τὸν ὑπὲρ ἡμῶν ἀλειφέντα λίθον 
παραδηλώσῃ), xai οἶκος Θεοῦ τόπῳ τινὶ προσ- 
ηγορίαν δίδωσιν, εἰς τιμὴν τοῦ ὀφθέντος, xat ὡς àv- 
θρώπῳ τῷ θεῷ προσπαλαίει, fj τίς ποτέ ἐστιν f) πάλη 
Θεοῦ πρὸς ἄνθρωπον, ἢ τάχα τῆς ἀνθρωπίνης &ps- 


conspicatus sit *, ac columnam non sine mysterio C τῆς πρὸς θεὸν ἀντεξέτασις, xal σύμθολα τῆς πάλης 


quodain unxerit (fortasse ut iapidem salutis nostras 
causa unctum signiflcaret), atque in ejus, quem 
conspexerab, honorem, loco cuidam domus Dei 
cognomentum imposuerit, ac cum Deo quasi cum 
homine luctam inierit, quecunque tandem illa Dei 
cum homine lucta esse queat. His enim verbis for- 
tasse pihil aliud indicatur, quam humans virtutis 
cum divina comparatio, luctz;que signa, qux crea- 


ἐπὶ τοῦ σώματος φέρει, τὴν ἥτταν παραδειχνύντα 
τῆς γεννητῆς φύσεως, xal ἆθλον εὐσεβείας τὴν 
μεταθολὴν τῆς προσηγορίας λαµθάνει, μετονομασθεὶς, 
ἀντὶ "Iaxo6, Ἱσραὴλ, τοῦτο δὴ τὸ µέγα χαὶ τίµιον 
ὄνομα" ἐχεῖνο δὲ, οὔτε αὐτὸς, οὔτε τις ὑπὲρ αὐτὸν 
µέχρι σήμερον ἐχαυχήσατο τῶν δώδεχα φυλῶν, ὧν 
πατὴρ Tv, ὅτι Θεοῦ φύσιν || ὄψιν ὅλην ἐχώρη- 
σεν. 


iam naturam victam esse ostenderent, in corpore tulerit, ac. denique pro pietatis premio nominis 
commutationem acceperit, pro Jacob nimirum, magoo illo et eximio Israelia nomine nuncupatus; 
bec tamen nec ipse, nec quisquam eo sublimior, ad hunc usque diem in omnibus duedecim tribubus, 


quarum pater exstitit, gloriari magnificeque predicare potuit, se totam Dei naturam animo perce- 
D 


pisse. 

Nec vero Elis, vel spiritus vehemens, vel 
gnis, vel 4derra concussio, ut historia sacra 
svopumenlis proditum est, sed aura qusedam tenuis 
Dei przesentiam, non autem naturam ipsam, adun- 
bravit!*. Ipsum Eliam dico, quem igneus quoque 
currus in. ccelum evexit !f, significans, ut opinor, 
singularem quamdam hominis virtutem, atque hu- 
manum fastigium excedentem. Quid? Non te judex 
ille Manue, ae Petrus apostolus, admiratione affi- 
ciunt? Quorum alter ne conspectum quidem Dei, 
per imaginem ípsi obversantis, ferre poterat, ac 


! | Cor. xi, 19. 3 Gen. ιν, 90. ? Gon. v, 94, 
6 ; Rom. iv, 5. 


ει, |) Iv leg. i1, 11. 


* Gen. vi, 13 
' Gcn. σσ!1, 2 scq. * Gen. XVI, M Sed. 


ἩἨλίᾳ δὲ, οὔτε πνεῦμα βίαιον, οὔτε πῦρ, οὔτε 
συσσειαμὸς, ὡς τῆς ἱστορίας ἀχούεις, «ἀλλ ἡ apa 
τις ὀλίγη τὴν τοῦ θεοῦ παρουσίαν, xal ταῦτα, οὐ φύσιν 
ἐσχιαγράφησεν. Ἡλίᾳ τίνι; ὃν xa ὅρμα πυρὸς &v- 
άγει πρὸς οὐρανὸν, δηλρῦν τοῦ δικαίου τὸ ὑπὲρ &v- 
θρωπον. Μανωξ δὲ τὸν χριτὴν πρότερον, xa Πέτρον 
τὸν μαθητὴν ὕστερον, πῶς οὗ τεθαύμαχας; τὸν μὲν 
οὐδὲ by φέροντα τοῦ φαντασθέντος θεοῦ, χαὶ διὰ 
τοῦτο, Αποιώίαμεν, ὦ γῦναι, λέγοντα, Θεόν &u- 
ῥράκαμεν, ὡς οὗ χωρητῆς οὕὔσης ἀνθρώποις, οὐδὲ 
φαντασίας θείας, μὴ ὅτι γε φύσεως. τὸν δὲ χαὶ τὸν 
! Gen. ix, 1 se * Gen. xv, 
ΧΣΥΗΙ, 19. ring Reg. xix,11 


2 seqq. * Gen. 


109 


διὰ τοῦτο ἀποπεμπόμενον' καΐτοιγε θερµότερης τῶν 
ἄλλων εἰς ἐπίγνωσιν Χριστοῦ Πέτρος, καὶ διὰ τοῦτο 
μαχαριζόμενος, xai τὰ μέγιστα πιστευόµενος. Τί 
δ ἂν εἴποις περὶ ἹἩσαῖου, καὶ Ἰεζεχιὴλ τοῦ τῶν µε- 
Υίστων ἑπόπτου, xal τῶν λοιπῶν προφητῶν; ὧν ὁ 
μὲν τὸν Κύριον 2266200 εἶδε χαθήµενον ἐπὶ θρό- 
νου δόξης, xai τοῦτον ὑπὸ τῶν ἑξαπτερύγων σερα- 
οἱμ χυχλούµενον, xai αἰνούμενον, xal ἀποχρυπτό- 
µενον, ἑαυτόν τε τῷ ἄνθραχι χαθαιρόµενον, χα) 
πρὸς την προφητείαν χαταρτιζόµενον. ὁ δὲ χαὶ τὸ 
ὄχημα τοῦ θεοῦ τὰ χερουθὶμ διαγράφει, xal τὸν 
ὑτὲρ αὐτῶν θρόνον, καὶ τὸ ὑπὲρ αὐτοῦ στε- 
píopga, xal τὸν ἐν τῷ στερεώµατι φανταζόµενον, 
xai φωνὰς δἠ τινας, xal ὁρμὰς, χαὶ πράξεις" 
χαὶ ταῦτα, εἴτε φαντασία τις ἣν ἡμερινὴ, µόνοις 
θεωρητὴ τοῖς ἁγίοις, εἴτε νυχτὸς ἀφευδὴς ὄψις, εἷοε 
τοῦ ἣγεμον.χοῦ τύπωσις συγγενοµένη τοῖς μέλ- 
1ουσιν ὡς παροῦσιν, εἴτε τι ἄλλο προφητείας εἶδος 
ἀπύόῤῥητον, οὐχ ἔχω λέγειν’ ἀλλ οἶδεν 6 τῶν προφη- 
τῶν θεὸς, xai οἱ τὰ τοιαῦτα ἑνεργούμενοι. Πλὴν οὔτε 
οὗτοι περὶ ὧν ὁ λόγος, οὔτε τις ἄλλος τῶν κατ 
αὐτοὺς, ἕστη iv ὑποστήματι xai οὐσίᾳ 
Κυρίου. κατὰ τὸ γεγραμµένον, οὐδὲ Θεοῦ φύσιν ἣ 
ev f). ἐξτγόρευσεν. 


PASXOL'LIA DOGMATICA. — TIT. 1V. 
Q3tvópevoy Χριστὸν τῷ πλοίῳ μὴ προσιέµενον, xat A proinde dicebat : Periimus, uxor, Deum vidinus * 


170 
* 
tanquam videlicet hom nes, ne divini quidem in 
inagine conspectus, nedum natur. ipsius, capaces 
sint : alter conspicuum etiam. Christum iu navicue 
lam admittere recusabat, atque ab'egibat *. Quodeo 
quoque mirabilius vi:eri debet, quod i;'em ad Christi 
agnitionem animi ardore aliosanteibat,eoque nomine 
beatus przedicatus est. ?, resque maximas in fidem ac- 
cepit. Quid Isaiam et Fzecli'elem rerum maximarum 
spectatorem reliquosque prophetas. commemorem 
Quorum alter Dominum Sabbaoth in glorim thro- 
no sedentem vidit *, cumque a seraphim scnis alie 
praeditis in orbem cinctum ac laudatum et tectuin, sc- 
que ipsum carbone perpurgatum, atque ad obeundum 
projhetize munus adornatum. Alter vehiculum quoque 
Dei *, lioc. est, cherubinos describit, thronumque 
jpsis excelsiorem, eoque sublimius firmameutum, 
aique insuper eum, qui iu firmamento sese uteun- 
que conspicanduin prabebat, vocesque etiam quas- 
dam, et impelus, atque actiones ; idque, sive diur- 
num quoddam bhoc spectrum, solis sanctissimis 
viris spectabile, sive minime f.llax noctis visio, 
Sive pravia quaedam  meniis impressio, futura tau- 
quam prasentia exhibeus, sive arcanum. quoddam 
aliud prophetiz:: genus, dicere nequeo; novit hoc 


propbetarum Deus, et qui pbu,usinodi afflatibus agitantur. Ceterum neque. lii, de quibus loquor, neque 
quisquam alius ejusdem ordinis, in substantia et essentia Domini, ut. Scriptura loquitur *, stetit, nec 
Dei nataram aut vidit, aut aliis prodidit et pav fecit. 


ἐαύλῳ δὲ, εἰ μὲν εκφορὰ 
ἔσχεν ὁ τρίτος οὐρανὸς, xai ἡ µέγρις ἑχείνου 
κρόοδας, ἢ ἀνάδασις, ἣ ἀνάληψις, τάχα ἄν τι περὶ 
θιοῦ πλέον ἔγνωμεν, εἴπερ τοῦτο ἣν τὸ τῆς ἁρτα- 
Tie µυστήριον' ἐπεὶ δὲ ἄῤῥητα ἣν, xal ἡμῖν σ.ωπῇ 
ειµάσθω. Τοσοῦτον δὲ ἀχούσωμεν αὐτοῦ Παῦλου λέ- 
qoe, ὅτι Ἐκ μέρους γιΥώσχομεν, xal ἐκ μέρους 
κροφητεύοµεν. Ταὔτα, καὶ τὰ τοιαῦτα ὁμολογεῖ ὁ 
μὴ ἰδιώτης τὴν γνῶσιν, ὁ δοχιμὴν ἀπειλῶν τοῦ ἐν 
αὐτῷ λαλοῦντος Χριστοῦ, ὁ μέγας τῆς ἀλγθείας 
πραγωνεστὴς, xal διδάσκαλος. Διὸ xai πᾶσαν 
tiv χάτω γνῶσιν οὐδὲν ὑπὲρ τὰ ἔσοπτρα xai τὰ 
εἰνίγματα τίθεται, ὡς ἐν μικροῖς τῆς ἀληθείας 
ἱπαμένην ἱνδάλμασιν. El δὲ μὴ λίαν δοχῶ τισι πε- 
ριτὸς χαὶ περίεργος τὰ τοιαῦτα ἑξετάζων, οὐδὲ ἄλλα 


wi ευγὸν 3) ταῦτα fiv, & μὴ δύνασθαι νῦν βαστα- D 


Yr, 5 Λόγος αὐτὸς ὑπηῃνίσσετο, ὣς 
βασταχθησόµενα xal τρανωθησόµενα΄ καὶ 
η ἂν αὐτὸν δυνηθΏναι χωρῆσαι τὸν 
Ἰωάννης ὁ τοῦ Λόγου πρόδρομος , 
ἀληβείας φωνᾖ, διωρίζετο. 


ποτε 


κόσμον , 
fj µεγάλη τῆς 


t» ἅπερ C 


&xep- 


Quod si Paulo ea, quie tertium calum 7 
atque ad illud usque progressio, vel ascensio, vel 
assumptio exhibuit, mortalibus evulgaze licuisset, 
amplius quiddam fortasse de Deo cognovisse- 
ius, si modo arcana lize causa erat, cur in coelum 
raperetur. Quoniam autem hie ei in vulgus efferre 
nefas erat, faciamus nos quoque, ul ea silentio 
cemmendemus. Atque hoc duntaxat. Paulum dicen- 
lei audiamus : Ex parte cognoscimus, et ex parte 
prophetamus *. Hac, atque. ejusmodi fateri. non 
dubitat ille scientia nequaquam imperitus, ille 
experimentum 5e. daturum — minit.ns loquentis 
in se Christi, magnus, inquam, ille veritatis 
propugnator et doctior. Eoque nomine omnem 
quoque bumanom ac terreuam scientiam nihil supra 
specula et awuigimala * esse staluil, utpote qu: 
ultra exigua veritatis simulaera minime sese porri- 
gat. Quod nisi me quispiam in hujus geueris rebus 
exquirendis nimis curiose et. supervacanee versari 
existimet, dicere quoque non verear, nec alia qui- 
dem fortasse, quam 166, ea esse, quie Christus 


6 portari iu bac vita posse ne;avit !*, velut aliquando portanda, οἱ declaranda ; et. quae ille Verbi 
P'écorsor Joannes, et imagna veritatis vox, ne a mundo quidem capi posse pronuntiavit *!. 


'Ex τοῦ αὐτοῦ Aóyov. 
dca μὲν οὖν ἀλήθεια, xal πᾶς λόγος δυστἐχ- 
βαρτός τε xal δυσ)εώρητος» xal olov ὀργάνῳ µι- 
χρῷ μεγάλα δημιουργοῦμεν, τῇ ἀνθρωπίνῃ σοφίᾳ 
thy τῶν ὄντων γνῶσιν θηρεύοντες, xol τοῖς von. 


Ez eadem oratione. 

Verum enim vero cum veritas omnis et dis- 
putatio plurimum difficultatis atque obscuritatis 
habeat, ac nos velut parvo quodam instrumento 
res magnas efficere moliamur, humans videlicet 


' ! Judic. xun, 92. * Luc. *, 8. * Matth. xvi, 17... * δα. vi, 1. * Ezech. i1, 4 seqq. * Jerem, xxin, 48. 


ll Cor. xi, 9. * I Cor. xut, 9. 
Ῥλταοι. Gs. CXXX. 


* ibid. 12. 


! Joan, xvi, 12. 


'! Joan. xxi, 95. 
6 


)71 


tes, ac res, qux animi tantum intelligentia compre- 
henduntur, per seusus cogr.oscere aggredimur ; aut 
certe non sine sensibus, quibus undique jactamur 
el in errorem pertrahimur, nec nuda mente cum 
nudis rebus versari, atque inde ad veritatem propius 
accedere, rebusque petceptis ac comprehensis men- 
tem informare possumus. Tum vero disputatio ea, 
qu: de Deo. suscipitur, quo perfectior, eo quoque 
diflicilior cst, pluribusque obhjectationibus patet, in 
lisque diluendis ac dissolvendis plus negotii facessit. 
Nihil enim tam levis exiguique ponderis ncbis adver- 
sari potest, quod non disputalionis cursum interrum. 
pat atque — comprimat, impediatque. quominus 
ullra progrediamur. Quemadmodum qui equos ad 
cursum incitatos repente freno. retrahunt, ac. per 
inopinatam et repentinam exeussionem retrorsum 
agunt. Sie nimirum Salomon, qui omnibus, cum 
$23, lum superioris memori: hominibus sapientize 
laude praestitit τς, el. cordis latitidinem Dei bene- 
ficio accepit, ac tantam contemplation's 
copiam et ubertatem ?, ut aren:e numeridm excede- 
ret, quo altius. in. has profunditates penetrat, hoc 
wazis :stuat, ac finem quemdam sapieutize consti- 
tuit, nimirum quod invenissel, quantum ea a se 
fugeret 3. Consimili quoque modo Paulus, non di- 
eam Deci naturaui, lioc enim prorsus supra humanas 
vires esse perspectum habebat, sed Dei solum judi- 
eia cognitione assequi conatur. Quoniam autem nec 
exitum ullum, nec quo ascensum figere ac stabilire 


posset, repericbat, uec perspicuo vllo fine curiosa 6 


ipsius animi perscrutatio. claudebatur, quod videli. 
cet subinde semper aliquid reliqui esse perspiceret: 
0 rem miram ac stupendam! (ut ipse quoque codem 

affectu eommovcar) orationem admiratioue cir- 


EUTHYMII ZIGALEN 
sapienti adjumento rerum coguitionem aucupan- À τοῖς 





112 
προσθάλλο τες μετὰ τῶν αἱσθήσεων' f) οὐχ 
ἄνευ αἰσθήσεων, ὑφ᾽ ὧν περιφερόµεθα xa πλανώ- 
µεθα, καὶ οὐχ ἔχομεν γυμνῷ τῷ νὰ γυμνοῖς τοῖς 
πράγµασιν ἑντυγχάνωντες, μᾶλλόν τι προσιέναι τῇ 
ἁληθεία, καὶ τὸν νοῦν τυποῦσθαι ταῖς χαταλίψεσιν. 
Ὁ δὲ περὶ θεοῦ λόγος, ὅσῳ τελεώτερος, τοσούτῳ δυα- 
εφιχτότερος, xal πλείους τὰς ἀντιλήψεις ἔχων xal 
τὰς λύσεις ἑργωδεστέρας. Πᾶν γὰρ τὸ ἑνιστάμενον, 
xiv βραχύτατον jj, τὸν τοῦ λόγου δρόµμον ἀπέσχε xa 
δ.εχώλυσε, xal τὴν εἰς τὸ πρόσω φορὰν διέχοφεν᾽ 
ὥσπερ οἱ τοὺς ἵππους τοῖς ῥυτῆρσιν ἀθρόως µεθέλ- 
χοντες φεροµένους, καὶ τῷ ἀδυχήτῳ τοῦ τιναγμοῦ 
περιτρἐποντὲς. θὕτω Σολομὼν μὲν ὐ σορισάµε- 
νος περισσὰ, ὑπὲρ πάντας τοὺς γενοµένους ἔμπρο- 
σθεν, καὶ καθ) ἑαυτὸν, (p τὸ τῆς καρδίας πλάτος δῶρον 
θεοὺ, χαὶ ἡ άμμου δαφιλεστέρα χύσις τῆς θεωρίας, 
ὅσῳ πλέον ἐμθατεύει τοῖς βάθεσι, τοσούτῳ πλέον 
ἱλιγγιᾷ, xai τέλος τι ποιεῖται σοφίας εὑρεῖν ὅστον 
διέφυχεν * Παῦλος δὲ πειρᾶται μὲν ἐφιχέσθαι, 
οὕπω λέγω τῆς τοῦ θεοῦ φύσεως, τοῦτο γὰρ fct 
παντ:)λῶς ἀδύνατον ὃν, ἀλλὰ µόνον τῶν τοῦ Oto) 
χριµάτων. Ἐπε)ὶ δὲ οὐχ εὑρίσχει διέξοδον, οὐδὲ στά- 
σιν τῆς ἀναβάσεως, οὐδὲ ei; τι φανερὺν τελευ- 
τᾷ πέρας d) πολυτραγμοσύνη τῆς διανοίας, ἀεέ τινος 
ὑποφαινομένου του λείποντος᾽ ὢ τοῦ θαύματος (ἵνα 
xai αὑτὸς πάθω τὸ [sov ἐμπλήξει περιγράφει τὸν 
λόγου, xai πλούτου O:uí, χαὶ βάθος τὸ τοιοῦτο καλεῖ, 
xaX ὁμολογεῖ τῶν τοῦ θεοῦ χριμάτων τὸ ἁκατάληττον, 
μονονουχὶ τὰ αὑτὰ τῷ Δαθὶδ φθεγγόµενος, ποτὲ μὲν 
ἄθυσσον πολλὴν ὀνομάζοντι τὰ τοῦ θεοῦ χρίµατα, f; 
οὐχ ἔστι τὴν ἔδραν f) µέτρῳ f| αἰσθήσει λαθεῖν, ποτὲ 
δὲ τεθαυμαστῶσθαι τὴν Ὑγνῶσιν ἐξ ἑαυτοῦ, xal 
τῆς ἑαυτοῦ συστάσεως λέγοντι, χεχραταιῶ- 
σθαί τε πλέον 1) χατὰ τὴν ἑαυτοῦ δύναμιν xat περί - 


δραξιν. 


eumscribit, idque Dei opes ac profundum appellat,ac Dei judicia nullius ingenio percipi et comprehendi 
posse ingenue fatetur *, iisdem propemodum verbis cum Davide utens, qui nunc judicia Dei abyssum 
multam vocat 5, cujus fundum, nec mensura, nec sensu capi queal ; nunc mirabilem factam esse $cien- 
Ham ex seipso suique ipsius constitutione pronuntiat *, atque adeo robustam, ut viribus hostris cam 


capere et complecli nequeamnus. 

Ut enim mis:a alia faciens, inquit, me- 
jip»um omnemque humanam naturam et compagem 
intuear, quie hzc mistio nostra cit? Quis motus? 
Quomodo id quod immortale est, cum mortali copu- 
latum est? Quomode deorsum fluo, et sursum fe- 
ror? Quomodo anima — circumfertur? 
vitam imperlitur, el affectuum fit. particeps? Quo- 
modo mens simul οἱ circumscripta est, et nullis 
terminis inclusa, in nobis manet, et motus fluxio- 
nisque celeritate omnia perlustrat? Quomodo scr- 
monis opera percipitur vicissim, et communicatur, 
ac per aerem grassatur, et cum rebus ipsis ingre- 
ditur? Quomodo cum sensibus consuetudinem ha- 
bet, ac rursus seorsim 4 sensibus sese colligit? 
Atque, ut qu:e. priora sunt. dicam, quz prima no- 
stri effictio et constitutio in naturz officina? Qux 
etiam postrema formatio ac perfectio? Qu:e cibi 


* Iii Reg. πι, 44, 


? ]] Par. 1, 192. 
* Psal. cxxxvin, 6. , 


* Eccle, vii, 24 ; vin, 17. 


Ἵνα γὰρ τἄλλα ἑάσας, qnoi, πρὸς ἑμαυτὸν 
βλέφω, xal πᾶσαν «hv ἀνθρωπίνην φύσιν καὶ σύµ- 
πηξιν, τίς ἡ µίξις ἡμῶν; Τίς ἡ κίνησις; Πῶς τὸ 
ἀθάνατυν τῷ θνητῷ συνεχράθη; Πῶς xátu ῥέω, xai 
ἄνω φέροµαι; Πῶς ψυχἠ περιφέρεται; πῶς 


Quomodo D ζωὴν δίδωσι, xat πάθους µεταλαμδάνει; Πῶς ὁ νοὺς 


καὶ περιγραπτὸς χαὶ ἀόριστος, ἐν ἡμῖν µένων, χαὶ 
πάντα ἐφοδεύων τάχει φορᾶς xal ῥεύσεως ; πῶς 
µεταλαμθάνεται λόγῳ καὶ µεταδίδοται, καὶ δι’ ἀέρος 
χωρεῖ, xal μετὰ τῶν πραγμάτων εἰσέρχεται; Tlox 
αἰσθήσει χοινωνεῖ, xal συστέλλεται ἀπὸ τῶν αἰσθή- 
σεων; Καὶ ἔτι πρὸ τούτων, τίς ἡ πρώτη πλάσις 
ἡμῶν, καὶ σύστασις ἐν τῷ τῆς φύσεως ἐργαστη- 
pio ; Καὶ εἰς ἡ τελευταία µόρφωσις xal τελείω- 
ctc; Τίς ἡ τῆς τροφῆς ἔφεσις χαὶ διάδοσις; Καὶ i, 
ἠγαγεν ἐπὶ τὰς πρώτας πηγὰς, - χαλτοῦ ζὴν ἆφορ- 
μὰς αὑτομάτως; Πῶς σιτίοις μὲν σῶμα, λόγῳ δὲ φυχἠ 


* Rom. x1, 85. " Psal. xxxv, 7. 


173 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. 1V. ( 


114 


τρέφεται; Τίς ἡ τῆς φύσεως ὀλχὴ, xal πρὸς ἄλληλα Α appetitio ac distributio? Quis nos sponte ad primos 


σχέσις τοῖς γεννῶσι xal τοῖς Υεννωμένοις, ἵνα τῷ 
φίλτρῳ συνέχηται;, Πῶς ἑστηχότα τε τὰ εἴδη, καὶ 
τοῖς χαραχτηρσι διεστηχότα, ὧν τοσούτων ὄντων, al 
ἱδιότητες ἀνέφικτοι; Πῶς τὸ αὐτὸ ζῶον θνητὸν xal 
τὸ δὲ τῇ vev- 
νήσει; Τὸ μὲν γὰρ ὑπεξηλθε, τὸ δὲ ἀντεισηλθεν, ὥσπερ 


ἀθάνατον, τὸ μὲν τῇ µεταστάσει, 


bv ὀλχῷ ποταμοῦ μὴ ἑστῶτος xal µένοντος. Πολλὰ 
δ ἂν ἔτι φιλοσρφήσαις περὶ μελῶν xal μερῶν, 
χαὶ τῆς πρὸς ἄλληλα τούτων εὐαρμοστίας, πρὸς χρείαν 
. πε ὁμοῦ καὶ χάλλος συνεστώτων τε xal διεστώτων, 
προεχόντων τε xal προξχοµένων, ἑνουμένων τε xal 
σχι,οµένων, περιεχόντων τε χαὶ περιεχομένων νόμῳ 
xal λόνῳ φύσεως. Πολλὰ περὶ φωνῶν xal &xotuv* πῶς 
ai μὲν φέρονται διὰ τῶν φωνητικῶν ὀργάνων, αἱ δὲ 
ὑποδέχονται, διὰ τῆς ἐν µέσῳ τοῦ ἀέρος πληγῆς 

χαὶ τυτώσεως ἀλλήλαις ἐπιμιγνύμεναι. Πολλά περὶ 


illos fontes ac vite causas duxit? Quomodo corpus 
cibis, animus contra sermone ac doctrina pascitur ? 
Quz est illa naturx vis iutuaque inter parentes et 
liberos affectio, ut quasi quodam phiiliro coutinean- 
tur? Quomodo firma ac stabiles sunt. species, οἱ 
interim notis inter se distinct», quarum pro- 
prietates, cum tanto numero sint, assequi non pos- 
sumus? Quomodo idem animal mortale simul et 
immortale est; mortale quidem ratione migratio- 
nis, iimmoria'e autem ratione procreationis? Ut 
enim aliud n:orte subducitur, ita rursus ipsi aliud 
subrogalur, non secus atque in fluminis tractu, 
quod simul fluxum est et. stabile. Multa. de ho. 
minis membris et partibus adhsc commemorare 
possis, ac de mutua earum concinnitate ; quippe 
qus natur: lege ac ratione, non minus ad clegan- 


ὄψεως ἁῤῥήτως χοινωνούσης τοῖς ὁρατοῖς. xaX µόνῳ D tiam, quam ad. utilitatem, conjungantur. simul οἱ 


τῷ βούλεσθαι, xai ὁμοῦ κινουµένης, xal ταυτὸ 
τῷ vot πασχούσης. Μετὰ γὰρ τοῦ ἴσου τάχους, ἐχεῖ- 
vóg τε µίγνυται τοῖς νουυµένοις, χαὶ αὕτη τοῖς ὁρω- 
µένοις. ΗΠολλὰ περὶ τῶν ἄλλων αἰσθήσεων, a? παρα- 
δυχαίἰ τινἐς εἶσι τῶν ἔξωθεν, λόγῳ μὴ θεωροῦ- 
µεναι. Πολλὰ περὶ τῆς ἐν ὕπνοις ἀναπαύσεως, καὶ 
τῆς δι) ὀνειράτων ἀναπλάσέεως, µνήµης vs χαὶ àva- 
μνήσεως, λογισµον *z xat θυμοῦ, καὶ ἑφέσεως, καὶ 
συντόμως εἰπεῖν, ὅσοις ὁ μιχρὸς οὗτος χόσμος διοικεῖ- 
σαι, ὁ ἄνθρωτος. | 


distinguantur, precelloant et dignitate — inferiores 
sint, unian:ur et distraliantur, contineant el conti- 
neantur. Multa etiam de vocibus et auditu : nimirum 
quomodo ill:e per vocalia instrumenta. deferantur, 
hic vero eas excipiat, ac per intermelii aeris per- 
cussionem alque impressionem inter sc jungantur. 
Multa item de oculis, qui modo quodam inelffabili 
cum iis rebus, quas cernimus, commercium habent, 
ac sola voluntate, simul etiam cum ea moventur, 
codemque modo cum mente afficiuntur. Pari enim 


celeritate, ei bec intellectilibus, et illi visibilibus rebus junguntur. Multa prxterea dereliquis seusibus, qui 
velut admittendis externis rcbus destinati sunt, nec ratione percipiuntur. Multa denique de 61, qua ín son» 
nis fruimur, quiete atque insombiorum figmentis, de memoria οἱ reminiscentia, de ratione, et ira, el cu- 
piditate, reliquisque, ut uno verbo complectar, quibus parvus hic mundus, id est, homo, gubernatur. 
Tov αὐτοῦ περὶ τοῦ Aóyov toU περὶ τῆς ἐν ταῖς C. Ejusdem ez oratione de modestia in. disputationibus 


69 AMEscur cocatíac. 

Τί πρὸς οὐρανὸν ἀνίπτασαι, πεζὸς ὤν; Tí πύργον 
οἰκοδομεῖς, cà πρὸς ἁπαρτισμὸν οὐχ ἔχων; Τί 
χαὶ σὺ μετρεῖς τῇ χειρὶ τὸ ὕδωρ, καὶ τὸν οὑρανὸν 
σπιθεμῇ, χαὶ πᾶσαν thv γῆν ópaxl, στοιχεῖα 
μεγάλα, xal µόνῳ μετρητὰ τῷ Ποιῄσαντι, Γνῶθι 
σαυτὸν πρῶτον. τὰ ἐν χεραὶ χατανόησον * τίς el, 
χαὶ πόθεν ἐπλάσθης, καὶ πῶς συνετέθης, ἵν εἰκὼν p; 
O6, χαὶ τῷ χείρονι συνδεθῇς, xal τί τὸ χινῆσάν 
6t, τίς 4 περὶ σὲ σοφία xal sl τῆς φύσεως τὸ µυστή- 
pu πῶς μετρῇ τόπῳ, xai νοῦς οὐχ ὁρίξεται , 
ἀλλ ly ταυτῷ µένων πάντα ἐπέρχεται' πῶς ἵψις 
Ulm, χαὶ ἐπιπλεῖστον φθάνουσα, καὶ πότερον πα- 


βαδοχή τίς ἐστι τοῦ ὀφθέντος, Ἡ πρὸς ἐχεῖνο διά- D 


δις» πῶς τὸ αὐτὸ χαὶ χινεῖ, χαὶ χινεῖται, διὰ 
Ῥλλήσεως χυδερνώµενον » τίς δαὶ παῦλα κινήσεως" 

Ἡς ὁ τῶν αἰσθήσέων μερισμὸς, καὶ πῶς διὰ τούτων 

ὁ γῆς ὁμιλεῖ τοῖς ἔζω, xat τὰ ἔδωθεν παραδέ- 

ἅτει' πῶς ἀναλαμδάνει τὰ εἴδη * καὶ τίς ἡ τὗρησις 

' το ἀγαληφθέντος, f| μνήμη: xaX τίς ἡ τοῦ ἀπελ- 

ἀνάληφις, 3) ἀνάμνησις' πῶς λόγος νοῦ γἐν- 

ba χαὶ γεννᾷ λόγον ἐν ἄλλῳ vot, xa πῶς λόγῳ 

"tt διαδίδοται » πῶς τρέφεται διὰ φΦνχῆς 
98:5, χαὶ κῶς duyh διὰ σώματος χοινωνεῖ πάθους: 


'Lue, αἰς, 98, * 133. τι, 13. 


observanda., 

Quid in ccelum provolas, cum pedes sis ? Quid 
turrim exstruis, cum iis rebus careas, qui ad 
eam perficiendam requiruntur *? Quid ipse quo- 
que manu aquam metiris, et caelum palmo ὃ, ter- 
ramque omnem pugillo, elementa magna, et cjus- 
modi, ut ea Creator solus dimetiri possi, ? Primuin 
teipsum cognosce : qua in manibus suut, intellectu 
assequere : quia δἷν, οἱ quomodo efficius, ita. ul 
simul et imago Dei sis, el delteriori astringaris; 
quid illud sit, quod tibl motum attulit, qui in te 
sapientía eluceat, quod nature arcanum : quomodo 
loco circeumscriberis, ac mens nullo limite includi- 
tur, Sed in eodem loco manens, omnia lustrat ac 
pervagatur, Quomodo, cum tantillus sit oculus, 
tam longe pertingit; utrum quod rem visam admit- 
tat, au potius quod ad eam tronseal : quomodo 
idem et movel ct movelur, ac per voluntatem gu- 
bernatur : quz motus quies, qux sensuum partitio, 
quomodo mens eorum opera cum externis versatur, 
atque externa excipit : quomodo formas recipit : 
qua assumpte rei conservatio, vel memoria : qux 
elapse recuperatio, vel reminiscentia : quomodo 
sermo mentis fetus es!, atque in alia mente sermo- 


ευ ὃ 


buitur: quomodo corpus per animam alitur, et 
quomodo anima per corpus affectuum particeps flt : 
quomodo eam timor constringit, przfidentia solvit, 
meror contrahit, lxtitia diffundit, livor tabe — affi- 
cit, superbia effert, spes erigit : quomodo iracun- 
dia eam in furorem agit, et pudor rubore suffundit; 
hzc quidem, ehulliente sanguine, hic vero, rece- 
dente : quomodo perturbationum signa corporibus 
imprimuntur; quomodo ratio przsidet, quoinodo 
hzc omnia regit οἱ moderatur, affectuuimque  mo- 
tus. lenit ac sedat; quomodo a sanguine et spira- 
tione, id, quod corpore vacat, tenetur; quomodo 
horum defectio, anim:e discessio est. 11ο, aut ho- 
rum aliquid, o homo, cognitione comprehende 
(noudum enim coli naturam aut motum, nec side- 
rum ordinem, nec elementorum permistionem, nec 
animantium discrimina, nec celestium virtutum 
inferiores gradus et sublimiores, atque omnia, in 


EUTHYMII ZIGADBENI 
nem frocreat, et quomodo cogitatio sermone distri Α πῶς πήγνυσι φόθος, χαὶ λύει 8áp3oc ; 


D 


116 


xai συ- 
στέλλει λύπη, xal διαχεῖ ἡδονὴ, xa τήχει φθόνος. 
xai µετεωρίςει τΌφος, xal χουφίζει ἐλπές: πῶς ix- 
μαΐνει θυμὸς, καὶ αἰδὼς ἐρυθραίνει δι αἵματος, ὁ 
μὲν ζέσαντος, ἡ δὲ ἀναχωρήσαντος * xal πῶς ol χα- 
Ραχτῆρες τῶν παθῶν iv τοῖς σώμασι΄ τίς ἡ τοῦ 
λογισμοῦ προεδρία, χαὶ πῶς πᾶσι τούτοις ἐπιστατεῖ 
χαὶ ἡμεροῖ τὰ τῶν παθῶν κινήματα" πῶς agat. 
χοατεῖται χαὶ πνοῃ τὸ ἀσώματον' καὶ πῶς f) τού- 
των ἔχλειψις, ψυχῆς ἐστιν ἀναχώρησις. Ταῦτα, 1 
τούτων τι χατανόησον, ὦ &vÜpume* οὕπω γὰρ λέγω 
φύσιν, 7| χίνησιν οὐρανοῦ, xal τάζ.ιν ἁστέρων, καὶ 
μίξιν στοιχείων, xal ζώων διαφορὰς, xal δυνάµεων 
οὐρανίων ὑποθᾶσεις xal ὑπερθέσεις, χαὶ πάντα 
εἰς ὅσα ὁ δημιουργιχὺς λόγος χαταµερίζεται, 
καὶ λόγους Ἀπρονοίας χαὶ διοιχἠσεως ’ xai τότε 
οὕπω λέγω, θάῤῥησον, ἁλλ᾽, Ἔτι φοθίθητι προσθΏναι 
τοῖς ὑψηλοτέροις, xal τοῖς μᾶλλον ὑπὲρ τὴν σὲν δύ- 
ναμιν. 


qu artifex ratio distribuitur, nec denique providentiz:  gubernationisque rationes commemoro) : ac 
tum nondum dicam, Aude; verum, Adhuc time ad ea quz sublimiora sunt, viresque tuas magis supe- 


rant, accedere. 
Ejusdem ex oratione apologetica magna. 
Excelsum est ccelum atque sublime, terra anu- 
tem humilis et. profunda. Ecquis illuc ascendet, 


eorum qui propter peccatum projecti sunt ? 
Quis terrenis adhuc tenebris circumseptus, et 
crasso corporis indumento — obvolutus, tota 


mente tolam mentem pure poterit intueri, et 
inter hzc, qus» sunt instabilia, οί sensibus 
obnoxia manens, ad ea, que sunt immobilia, et 


eculis cerni non possunt aspirare ? Eorum certe C 


qui hic puri mundique sunt, vix quisquam poterit 
simulacrum illius pulchritudinis aspicere, non 
secus, atque illi, qui solem in aqua contemplantur. 
Quis est ille, qui aquam manu, ct coelum) palma 
dimensus est, et pugillo terram continet univer- 
sam? Quis montes in lance posuit, et valles in 
statera ? Ecquis erit locus , In quo ille requiescat? 
Cuinam omnibus e rebus dicetur similis? Quis est 
ille, qui verbo fecit omnia? Qui sapientia fabrica- 
tus est hominem ? Qui dissidentia in unum contu- 
lit? Qui spiritui pulverem admiscuit ? Qui aninial, 
quod cernitur, cum eo, quod cerni non potest, 
mortale cum immortali, terrenum cum coelesti 
copulavit, quod Deum attingit, et non compre- 
hendit, appropinquat, et procul abest ? Dixi, sapiens 
fiam, inquit Salomon, et recessit a me longius, quam 
erat prius *. Sapientiam autem intelligit. Ft pro- 
fecto qui scientiam addit, addit et dolorem *, cum 
non majorem l:etitiam accipiat ex eo, quod didicit, 
quam dolorem ex eo, quod assequi non potuit. Id 
quod illis solet contingere, qui sitientes adhuc abs- 
trahuntur ab aqua. Aut qui se aliquid tenere jam 
putant, quod assequi nequeunt. Aut quos fulguris 
splendor prope citius transiliit, quam illustravit. 
Hec me cogitatio depressit, atque humilem reddi- 


! Eccle. vii, 34. ? Eccle. 1, 18. 


Tov avtov. Ἐκ tov μεγάλου áxcJAornrixov. 

Οὑρανὸς ὑψηλὸς, γη δὲ βαθεῖα, χαὶ τίς ἀναδήσετα: 
τῶν ἑῤῥιμμένων τῇ ἁμάρτίᾳ, τίς περιχείµενος ἔτι 
τὸν χάτω ζόφον, κχὶ τῆς σαρχὸς τὴν παχύτητα ὅλῳ 
vot χαθαρῶς ἑἐποπτεύσει νοῦν ὅλον, xal µιγήσεται 
τοῖς ἑστῶσι, καὶ ἀοράτοις ἐν τοῖς ἀστάτοις, xalópt- 
μένοις ; μόλις γὰρ ἄν τις ἐνταῦθα τῶν σφὐδ;,α χεχα- 
θαρμένων κάν εἴδωλον τοῦ xa^oU θεωρίσειεν, ὥσπερ 
οἱ τὸν Ίλιον Ev τοῖς Ὁδασι. Τίς 6 µετρήσας τῇ χειρὶ 
τὸ ὕδωρ, xal τὸν οὐρανὸν σπιθαμῆ, χαὶ πᾶσαν τῆν 
γην δραχέ; Τίς ἕστησε τὰ ὄρη σταθμῷ, xol τὰς 
γάπας ζυγῷ; Τίς τόπος τῆς χαταπαύσεως αὑτοῦ, 
xai τίνι τῶν πάντων ὁμοιωθήσεται ; Τίς ὁ ποιῄσας 
τὰ πάντα iv λόγῳ, xal τῇ copia χατασχευάσας &v- 
θρωπον, xaY εἰς ἓν ἀγαγὼν τὰ διεστῶτα, χαὶ µίξας 
τὸν χοῦν τῷ πνεύματι, χαὶ συνθεὶς ζῶον ὁρατὸν xal 
ἀόρατον , πρόσχαιρον xal ἀθάνατον, ἐπίχειον xal 
οὐράνιον, ἁπτόμενον θεοῦ xal οὗ περιδρασσόµενον, 
ἐγγίζον καὶ paxpuvópevov ; Εἶπα, σοφισθήσοµαι, 
φησὶν ὁ Σολομὼν, καὶ αὐτὴ ἐμακρύνθη dx' ἐμοῦ 
μακρὰν ὑπὲρ ὃ Jv, την σοφίαν λέγων, xal ὄντως d 
προστιθεὶς vrac προστίθησι» ἄ ἴγημα, οὗ μᾶλλον 
εὐφραίνοντος τοῦ εὑρεθέντος, ἢ ἀνιῶντος τοῦ διαφεύ. 


p Ύοντος, ὅπερ, οἶμαι, φιλεῖ συµθαίνειν τοῖς ἔτι διφῶ- 


σιν ἀποσπωμένοις ὕδατος, 1] χρατεῖν τι οὗ δυναμένοις 
ἔχειν νοµίζουσιν, 7| οὓς ἀπῆλθεν εὐθὺς ἀστραπὴ πι- 
ριλάµφασα. Τοῦτό µε ἵστη χάτω, xal ταπεινὸν 
ἐποίει, xal εἶναι βέλτιν ἔπειθεν ἀχούειν φωνὴν 
αἱνέσεως, ?) ἑξηγητὴν εἶναι τῶν ὑπὲρ δύναμιν. 
Ἡ µεγαλειάτης, xat τὸ ὕψφος, xal τὸ ἀξίωμα, χαὶ αἱ 
χαθαραὶ φύσεις µόλις χωροῦσαι θεοῦ λαμπρότητα, 
ὃν ἄθυσσος χαλύπτει, οὗ σχότος ἀποχρυφὴ, φωτὲς 
ὄντο, τοῦ χαθαρωτάτου, xal ἀπροαίτου τοῖς πλείοσιν͵, 
0; bv τῷδε τῷ παντὶ, καὶ τοῦ παντός ἐστιν ἔξω. ὋὉς 
καλόν ἐστιν ἅπαν, xal ἄνω καλοῦ παντὸς, ὃς νοῦν 


- 


177 PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. ΙΥ. 178 


φωτίζει, xal δ.αφεύγει vou τάχος, xal ὕψος, ὑποχω- A dit, persuasitque salius esse laudalionis vocem 


ρῶν ἀεὶ τοσοῦτον, ὅσον xatalap6ávetat, xal ὑπ- 
άγων πρὸς τὸ ἄνω τὸν ἑραστῆν τῷ φξύγειν, xol τῷ 
Σον χρατούµενος χλέπτεσθαι. 


audire, quam profiteri se doctorem eorum qus 
vires bumanas superant. Magnitudo, et sublimitas, 
et dignitas celestium illarum mentium, qux sunt 


"2ture purissime vix capiunt splendorem Dei, .quem abyssus tegit, cujus latibulum tenebrae sunt, 
|ui lux purissima est, licet pluribus inaccessa. Qui in universo orbe versatur, et extra orbem est uni- 
versum." Qui est omnis bonitas et pulchritudo, et omnem bonitatem, et pulchritudinem transcendit. 
Qui mentem illustrat, et mentis celeritatem et altitudinem effugit, tantum semper antecedens» 
qnantum illa sequitut, ut dum fugit, seque pene comprehensum ostendit, amantem magis inflammet 


assequendi cupiditate, οἱ ad superiora ducat et trahat. 


Ἔτι περὶ τοῦ áxacáAnzcov εἶναι τὴν θείαν φού- 

σι’. Του Χρυσοστόμου àx τῆς Bi6Aov τῆς πε- 
. ριεχούσης τοὺς περὶ ἁκαταλήπτου Aómove. 

Μέγα χαχὸν τὸ μὴ µένειν εἴσω τῶν ὅρων, ὧν ἡμῖν 
ἔταξεν ὁ θεὸς, 302à περιεργάζεσθαι τὰ νιχῶντα τὸν 
ἡμέτερον vouv. Οὕτω γὰρ χαὶ ὁ πρωτόπλαστος, ἐπι- 
θυμήσας µεικόνων, xay ἅπερ εἶχεν ἀπώλεσε. To:Yap- 
οὖν πο)λἁ χαΐρειν τοῖς ἡμετέροις λογισμοϊῖς εἰπύντες, 
-Aoytzuol Υὰρ, Φησὶν, ἀνθρώπων δειλοὶ, xal 
ἐπισφαλεῖς al ἐπίνοιαι αὐτῶν, μὴ θελήσωµεν ὑπερ- 
θᾳΐνειν τὸ μέτρον τῆς ἀποχεχληρωμένης ἡμῖν δυνά- 
uis. 

Tov αὐτοῦ. 

Ἐθαυμωστώθη, φησὶν, ἡ yrocic σου ἐξ ἐμοῦ, 
ἐχραταιώθη' οὗ μὴ δύνωμαι πρὸς αὑτήν. Too 
Προφήτου πρὸς τὸ βάθος τῆς τοῦ Θεοῦ σοφίας ἰἱλιγ- 
Ἰών-ος, τολμᾶᾷ τις λέγειν εἰδέναι τὴν φύσιν τοῦ 
Θεοῦ; τοῦ λέγοντος ὅτι, Τὰ ἄδη.Ία καὶ τὰ κρύφια 
εςσοφίας σου ἑδή.ἰωσάς Mor ΄ βοῶντος ὅτι Τῆς 
συνέεως αὐτοῦ οὐκ ἔστιν ἀριθμὸς, τοι κατάλη- 
V, θρασύνεταί τι; περὶ τῆς ἀχαταλήπτου φύσεως ; 
Ti Myete; 'H. σοφία τοῦ θεοῦ ἀχατάληπτος, xal ἡ 
Όυσις αὐτοῦ χαταληπτή;: 'H μεγαλωσύνη αὑτοῦ οὐκ 
έχει εέρας, xal τὴν οὐσίαν αὐτοῦ περιγράφεις ; Ma- 
Wa τούτο σαφἠς. ᾿ 


Tov αὐτοῦ. 
"Hzata; λέγων, Τὴν }εγεὰν αὐτοῦ cic διηγήσε- 
T4 ; παραχωρήσει σοι διηχεῖσθα: τὴν οὐσίαν αὑ- 
Σο». Kat Παῦλος δὲ, ὁ µέχρι τρίτου οὐρανόῦ ἀρθεὶς, 
XAl μυστηρίων ὑπερφυῶν xal ἀποῤῥήτων ἀξιωθεὶς, 
f2ay9 τι µέρος τῆς τοῦ θεοῦ προνοίας ἑἐξετάσων, 
ας τοὺς μὲν Ἰουδαίους ἐξέθᾳλε, τοὺς ὃΣ ἐξ ἐθνῶν 
Ἀεδέζατο, xai πρὸς αὐτὸ τὸ μιχρὸν µέρος, ὥσπερ 
9 os ἁχανὲς πέλαγος ἰλιγγιάσας àr:mronssv εὐθέως, 
το μετὰ µεγίστρυ θαύματος ἀνεθόησεν επών "D 
eiJoc zAoUzov, καὶ σοφίας, καὶ γνώσεως θέον, ὡς 
/οξερεύνητα τὰ χρίµατα αὑτοῦ, καὶ ἀνεξιχνία- 
Vx roi αἱ όδυι αὐτοῦ. Καὶ οὐκ εἶπεν ὅτι ἀχατάληπτα, 
ἀλλ) ὃ πολλῷ μᾶλλον, ἀνεξερεύνητα, καὶ ἀνεζιχνίαστα. 
W 3 μὲν οὖν χρίµατα αὐτοῦ ἀνεξερεύνητα, xai αἱ ὁδοὶ 
Δι τοῦ ἀνσδιχνίαστοι, xal αὑτὸς χαταληπτός; Καὶ τί 
Ἀέγω περ' χριµάτων xal ὁδῶν; T& ἔπαθλα τῶν» ἁγίων 
ἀχατάληπτα. “Α γὰρ ὀρθαΛμὺς οὐκ εἶδε, καὶ οὖς 
90x fjxovce, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέ- 
6η. d ἠτοίμασεν ὁ θεὺς τοῖς ἀγαπώσιν αὐτόν. Καὶ 
ἡ δωρεὰ αὐτοῦ ἀνεκδιήγητης. — Χάρις γὰρ, qn, 


! Psal. CXX1VII, 6. Ρο, L,8. ? Ron. xi, οὐ. 


Item naturam divinam comprehendi non posse. Chry- 
sostomi ex libro, quo continentur orationcs, qui- 
bus Deum | iucomprehensum esse demonstrat. 
Magnum vitium est, non continere se inira illos 

terminos, quos nobis prascripsit Deus, sed ea 
velle tentare, qu:e meutem nostram exsuperant. lta 
qui primus formatus est homo, duni inajora. con- 
cupiscit, et ea, quae liabebat perdidit. Quamobrem 
rationibus nostris multam salutem dicentes ( ratio- 
nes enim, inquit, hominum vana, et fallaces eo- 
rum cogitationes), ne velimus mensuram attribu:z 
uobis facultatis transilire. 


Ejusdem. 

Mirabilis, inquit, facta est scientia tua ex me, exal- 
tata est, et non potero ad eam * pertingere. In pe- 
lago divine sapientie non reperit vadum, sed 
hzret Propheta. Et aliquis audet dicere se Dei 
naturam habere perspectam — et cognitam ! Idem 


C dieit, Incerta, et occulta sapientie tue manifestasti 


mihi *, οἱ tamen clamat : Sapientiz cjus non. est 
numerus, seu comprebensio, et non veretur aliquis. 
de natura, quz comprehendi non potest, ul a 5ο 
percepta disputare ? Quid ais? sapientia percipi non 
potest, et natura illius comprebendetur? Magnifi- 
centia ejus non habet finem, et ejus eseentiam 
circumsceribes ? lloc est perspicua insauia. 
I jusdem. 

Isaias, Generationem ejus, inquiens, quis enar- 
rabit, concedet tibi, ut. illius essentiam explices? 
Paulus, qui ad tertium usque sublatus est. celum, 
et ad ea mysteria spectanda, qu:e naturam superant 
et arcana sunt, admissus est, duin exiguam divine 
providenti:e particulam expendit, nempe quomodo 
Judzes abjecerit, externasque gentes susceperit, 
tanquam in profundo pelago periclitaretur, statiia 
exsiliit , el magna eum admiratione vehementer 
exclamans : O altitudo, inquit, divitiarum, et sa- 
pienlie, et. scientie Dei, quam tnscrutabilia sunt 
judiciu ejus, εἰ impervestigabiles vie illius * ! Non 
dixit quam incomprehensibilia, sed quam inseruta- 
bdia judicia, et quam  impervestigabiles viz. 
Deum ergo, eujus judicia scrutari. et pervestigare 
non possumus, comprehendemus? Quid autem 
judicia et vias dico, cum pramia sauctorum com- 
prehendi nequeant ? Oculus, inquit, non vidit, nec 
auris audivit, nec in cor hominis ascenderunt, qua 
praeparavit Deus diligentibus eum *. Quid? qued do- 


* L Cor. 11, 9. 


119 


inquit, Deo pro ineffabili dono ejus. lax ejus supe- 
ral omnem sensum *, ct ipse solus comprehendetur ? 
Et alibi Paulus : Ex parte, inquit, cognoscimus, iu 
autem affirmas, te perfecte cognoscere? Quanquam et 
ille dixit ex parte, non quod naturz divinz al'ud qui- 
dem nosceret , al.ud ignoraret ; sed ex parte novit, 
quoniam sciebat esse Deum, quid autem esset, ignora- 
bat. Sciebat Deum omnia procreasse, sapientem esse, 
nihil non posse, omnia continere, quantus autem. 
aut quomodo esset, nesciebat. 


Ejusdem. 


Angeli tantummodo collaudant Deum, alii dicen- 
tes : Gloria in excelsis Deo ; alii Benedicta gloria 
ejus ex. loco sancio ejus*, hoc est, ubicunque ille 
est. Neque enim in loco Deus, qui circumscribi 
non potest, Alii, Sanctus , sanctus, sanctus, Domi- 
nus Sabaoth *. Homines autem naturam illius de- 
finiunt, οἱ cireumscribunt. Quantus. ccelestibus ti- 
mor et reverentia? Quantus terrestribus contcui- 
ptus, et confidentia? llli caute loquuntur, auda- 
eter hi sunt curiosi. 


Ejusdem. 

Ait rursum Isaias : Vidi Dominum sedentem in 
selio alto aique excelso *, tali nimirum, ut enar- 
rari non possit. Dei solium humana mente subli- 
mius est, et comprehendetur ipse Deus? Et Sera- 
plin stabant. in circuitu ejus. Uni erant sez ale, et 
ale scz alteri, bini alis tegebant facies suas, εἰ bi- 


nis pedes ". Seraphin avertunt ora, et pro duplici c 


muro pratendunt. alas, quod splendorein ος gloria 
solii terribili ratione fulgentem, perferre που va- 
δη! Et pra stupore obtegunt pedes. Siquidem et 
nos cum maxima admiratione affecti sumus, cor- 
pus undique contrahere consuevimus. Corpus 
autem? Imo vero animus ipse cx summo rci cujus- 
pam admirand:e obtutu contractis actionibus suis 
ad intima refugit, seque corporis veluti propu- 
gnaculo undique circeummunit. Quaternarum alarum 
usum intellexisti, reliquarum nune usum intelligqy: 
E! binis, inquit, volabant. Indicium hoc est, per- 
ψ.'ιυῷ rerum sublimium cupiditatis, quodque 
deorsum nunquam aspiciaut. Nain ale significant 
angelica natur; levitatem εἰ celeritatem. Alia 
iem ratio polest afferri. Binis alis facies, et binis 
alis pedes obtegunt $uos, ut ostendant Dei nec 
principinm nec. finem  perapici  compreliendive 
posse. Mediis autem volant, ut doceant de mediis 
posse rebus divinis rationes intelligi, nempo Deum 
οἱ csse, el esse sapieutem, et omnipotentem, οἱ 
horum similia: Et clamabat alter ad alterum : San 
€ius, sanc(us, sanclus, Dominus | Sabaoth. Quod 
est admiratioBis ac stuporis signum, przscrtim 
cum non cernerent lucem, nec divinam naturam : 
spectaculum enim illud erat demissio quxdam. 
Nec tamen demissionis gloriam perferre poterant, 
Dewissio namque est, cum Deus se, non ut est 


! H Co. ax, 15; Philip. iv, 7. 


EUTHYMII ZIGABENI 
num ejus verbis explicari non potest ? Gratia enim, À τῷ θεῷ ἐπὶ τῇ ἀνεχδιηγήτῳ δωρεᾷ avtov. Kal ἡ 


* Ezech. nit, 12, 


180 


εἰρήνη αὐτοῦ ὑπερέχει πάντα voir, χαὶ αὐτὸς μό- 
νος χαταληπτός; Καὶ ἀλλαγχοῦ λέγει Παῦλος, Ἐκ pé- 
povc γινώσχομαν, xai σὺ λέγεις ἑντελῶς γινώσχειν; 
Ἐκ µέρους δὲ εἶπεν, οὐχ ὅτι τὸ μὲν τῆς θείας φύ- 
Gt; οἵδε, τὸ δὲ ἠγνόησεν, ἀλλ᾽ ὅτι μεριχὴν ἔχει 
γνῶσιν, καὶ ὅτι μὲν ἔστι θΣὸς, οἵδε, τί δέ ἐστι θεὺς, 
ἀγνοεῖ. Καὶ ὅτι μὲν ἔστι δημιουργὸς, xal σοφὸς, xal 
παντοδύναμος, xal συνοχεὺς πάντων, xal τὰ τοιαῦτα 
γινώσχει, τὸ δὲ πόσον, xal πως οὐκ olb:v. 


Τοῦ αὐτοῦ. 
Οἱ ἄγγελοι δοξάζουσε µόνον , ol. piv, Δόξα ἐν 
ὑγψίστοις θεῷ, λέγοντες, οἱ δὲ, Εὐ Ίογημένη ἡ δόξα 


B αὐτοῦ àx τοῦ τύπου αὐτοῦ, τουτέστιν ὄπουπερ 


ἄν ἐστιν. 0Οὐδὲ γὰρ τόπος περὶ 8:00 - ἀπερίγραπτον 
Y 3p τὸ θεῖον ’ οἱ δὲ, « "Άγιος, ἅγιο:, ἅγιος, Κύριος 
Σαθθαώθ. » 0ἱ δὲ ἄνθρωποι περιεργάζονται αὐτου τὴν 
φύσιν. Πόσος ἄνω φύδος, πόση χάτω χαταφρόνησιςᾳ 
Ἐχεῖνοι εὐλαδῶς εὐφημοῦσιν, οὗτοι τολμηρῶς πο- 
λυποργμονοῦσιν. 


Tov αὐτοῦ. 

Φησὶ πάλιν Ἠσαϊας * Εἶδον τὸν Κύριον καθήµενον 
ἐπὶ θρόνου ὑγψη.λοὔ xal ἐπηρμένου, τουτέστιν &xa- 
ταλήπτου. 'O Όρόνος ὑψηλότερος ἀνθρωπίνον vou, 
xai ὁ ἐπὶ τοῦ θρόνου χαταληπτός; Καὶ τὰ Σεραρὶμ 
εἰστήχεισαν κὐκ.ὶφ αὐτοῦ, £6 πτέρυγες τῷ ἐνὶ, xal 
ἓξ πιέρυγες εῷ él * καὶ ταῖς μὲν δυσὶ xacexáAva- 
τω τὰ πρόσωπα αὐτῶν, ταῖς δὲ δυσὶ τοὺς πόδας. 
Τὰ Σεραφὶμ ἁποστρέφονται τὰς ὄψεις, καὶ προθάλλον-. 
ται τὰς πτέρυγας ἀντὶ διπλοῦ τείχους, διὰ τὸ μὴ φέρειν 
τὴν ἐν τῆς δόξης τοῦ Όρήνου φοθερῶς ἐχπηδῶσαν . 
ἁἀστραπὴν, xal τοὺς πόδας χαταχαλύπτουσι διὰ τὴν 
ἔκπληςιν. Εἱἰώθαμεν γὰρ καὶ ἡμεῖς, ὅταν µεγίστῳ 
θάμθει κατασχεθῶμεν, πἀάντοθεν περιστέλλειν τὸ 
σῶμα. Καὶ τί λέγω t) copa, ὅπου γε xal αὑτὴ 
à Ψυχἠη, τοῦτο παθοῦσα, ἀπὸ τῆς ἄκρας ἐπιφανείας 
τὰς ἑνεργείας αὐτῆς συνέλκουσα πρὸς τὸ βάθος xa- 
ταφεύγει, χαθάπερ τιν) περιθολαίῳ πανταγόθεν ἑαυ- 
την τῷ σώματι περιστέλλουσα; Ἔγνως τὴν χρείαν 
τῶν τεσσάρων πτερύγων *. γνῶθι καὶ τὴν τῶν ὑπο- 
λοίπων. Ταῖς δὲ δυσὶ, φησὶν, ἐπέταντο. Σημεῖον 
τοῦτο τοῦ τῶν ὑψηλῶν ἐφίεσοθαι διὰ παντὸς, xal µηδέἑ- 


D πΊτε κάτω ῥλέπειν. Τὰ γὰρ πτερὰ τὸ µετάρσιον καὶ 


ταχὺ τῆς ἀγγελιχῆς αἰνίττεται φύσεως. Ἔστι δὲ χαὶ 
ἄλλος λόγος , ὅτ' ταῖς μὲν δυσὶ χαταχαλύπτοντα τὴν 
χεφαλὴν , ταῖς δὲ δυσὶ τοὺς πόδας ἐδήλουν , ὅτι tuU 
Θεοῦ 1j ἀρχὴ, καὶ τὸ τέλος ἀόρατον xal ἀνεξερεύνη- 
τον. Ἐπέταντο 0b ταῖς µέσαις, διδάσχοντα περὶ τῶν 
µέσων θεολογεῖν. Οἷον ὅτι θεὸς, ὅτι σοφὸς, ὅτι παν- 
τοδύναμος, χαὶ τὰ τοιαῦτα, Kal ἐνέκραγο» ἕτηροςρ 
πρὸς τὸν &cepor ' Άγιος, ἅγιος, ἅγιος, Κύριος Σαδ. 
Cao). Τοῦτο δεῖγμα τῆς ἐχπλήξεως, xalvot γε οὖχ 
αὐτοὶ ἑώρων τὸ φῶς, οὐδὲ τὴν θείαν φύσιν, ἀλλὰ 
συγκατάθασις Tj» τὰ ὀρώμενα. Καὶ ὅμως οὐδὲ τῆς 
αν χαταθάσεως Άνεγχαν τὴν δύξαν. Συγχατάδασις 
! ibid. 2. 


3]x3.v.,2.— * dasa. vt, 4. 


PANUPLIA ΡΟΣΜΑΤΙΟΑ. — TIT. 1V. 


159 


γὰρ τὸ μὴ φαΐνεσθαι χατὰ φύσιν, ἀλλ᾽ ἐπιμετρεῖν A natura, conspiciendum prabet, sed habita ratione 


«Ἡ τῶν ὀρώντων ácOsvsia τῆς ὄψεως τὴν ἐπίδειξιν. 
lat ὅτι συγκατάθασις ἦν, xat ἐξ αὐτῶν τῶν ῥημά- 
των ὅῃλον. Εἰἱδον γὰρ, φησὶ, τὸν Εύριο», θεὺν 
δὲ οὐδεὶς ἑώραχε πώποτε, «bv ἀνείδεον, τὸν ἄποσον, 
τὸν ἅποιον. Tí; τοῦτο λέχει; Ὁ μονογεγἠς Yióc, ὁ 
Qv εἰς τὸν xóAxor τοῦ Πατρὸς, αὐτὸς ἐξηγήσατο. 
Εἶτά φησι, χαθήµενο». θεὸς δὲ οὔτε κάθηται, οὔτε 
ἵσταται σωμάτων Υὰρ οἱ τοιοῦτοι σχηματισµοἰ. 
Ἔπειτα προστίθησιν ἐπὶ θρόνου. θεὸς δὲ θρόνῳ οὔχ 
ἐμπεριείληπται. Ho; Y&p ὁ ἀπερίγραπτος; Ὅταν δὲ 
τὰ Σεραφὶμ τὰ ἑστῶτα χύχλῳ αὐτοῦ , ὅπερ δηλοῖ οὗ 
τόπον, ἀλλὰ τὴν ἀπὸ τῆς καθαρότητος οἰχειότητα, 
οὐκ ἰσχύωσιν οὐδὲ τῇ τῆς συγχαταθάσεως ἑνατενίσαι 
δόξῃ, ἄνθρωποι φιλονεικοῦσιν ἑνατενίσαι τῇ ὑπερ- 
απροσίτῳ δόξῃ τῆς οὐσίας αὐτοῦ; Καΐτοι ὅσον τυφλοῦ 
xal βλέποντος τὸ μέσον τοσοῦτον ἡμών, κἀχείνων 
τὺ διάφορον. . 


Tov αὐτοῦ. 

Ὅταν αὐτὸς ὁ προφήτης Δανιῆλ οὐκ five yxev ἀγ- 
γέλου συγχατὰδατικἠν ὄψιν, ἀλλὰ παρελύθη, χαὶ xat- 
έπεσεν' Οὐκ ὑπελείφθη }ὰρ, qna, ἐν ἐμοὶ lo xoc, 
xai ἡ δόξα µου µετεστράφη εἰς διαφθορὰν, Ώιουν 
τὺ xd.lióc τοῦ προσώπου µου ἁπώ.ετο, καὶ µετ- 
εσεράρη εἰς ὠχρότητα »εκροῦ * σὺ ὁ τοσοῦτον λειπή- 
΄.µενος τοῦ Δανιῆλ, ὅσον ἐχεῖνος τοῦ ἀγγέλου, τολμᾷς 
διαἰρειν στόµα, xal πολυπραγμονεῖν περὶ τῆς θείας 
φύσεως; Δανιὴλ ὁ τὰ ὑπὲρ ἄνθρωπον ἐν ἀνθρωπίνῳ 


σώματι δυνηθεὶς οὐχ ἔστεξεν ὁμοδούλου συγκατάδα- ς 


0:4, χαὶ σὺ χα:έλαθες τὴν φύσιν ἐχείνην, την τὰς 
µυριάδας τῶν ἀγγέλων παραγαγοῦσαν, ὧν ἕνα Δανιῃλ 
οὐκ ἴσχυσεν ἰδεῖν, ὡς δεδήλωται. ϊΐς οὖκ ἂν στενά- 
ξειε, τίς οὐχ àv θρηνήσειε τῆς παραπληξίας, 


Τοῦ αὐτοῦ. 

"Axouqpv τί φιλοσοφοῦσιν οἱ προφηται περὶ τοῦ 
θ:οῦ, xat φρίξον. 'O ἐπιδ.Ιέπων ἐπὶ τὴν ΤΗΝ, xal 
ποιῶν αὐτὴν τρέμει», ὁ ἁπτόμενος τῶν ópéur, xal 
κααγίζογται, xal ἡ 0d.lacca εἶδε καὶ ἔφυγεν, ὁ 
Ἱορδίνης ἑστράφη εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ ὁ σείων τὸν 
οὐρανὸ» ἐκ θεμε.]ίων, ὁ ἀπει.1ῶν τῇ θα.Ἰάσσῃ xal 
ζη/αἴχων αὐτὴν, καὶ ὁ στήσας tcr οὐρανὸν ὡσεὶ 
χαμάραν, καὶ διατείνας αὐτὺν' ὡς σχηγἡν ἐπὶ τῆς 


Tic, xal ὁ ποιήσας τὴν γῆν, ὡς οὐδέν. Ὢ τῆς ὑπερ- p 


δυλῆς τοῦ θαύ µατος ! τὴν τοσαύτην καὶ τηλ! καύτην. Τὸ 
γὰρ ὡς οὐδὲν Tv εὐχέρειαν ἑνέφηνε τῆς παραγωγῆς. 
X- τα δὲ xal τὰτοιαῦτα λέγουσιν οἱ προφῆται ἵνα ἁπή 
Ἐξ τοῦ μεγέθους τῶν γεγενηµένων ἀπό τε τῆς χατὰ 
τὴν δημιουρχίαν εὐχολίας ἰσχύσωμεν ἀξίαν τινὰ λα- 
εἲν περὶ τῆς τοῦ θεοῦ δυνάµεως ἔννοιαν. 
Τοῦ αὐτοῦ. 

" Oxatézor, qnot, τὲν γύρον τῆς yc, xal τοὺς 
πες οικοῦντας ἐν αὐτῇ ὡσεὶ ἀχρίδας, καὶ πάντα 
T*t [jyn ὡς σταγὼν ἀπὸ κάδου ἐγάντιον αὐτοῦ. 
Woo μετὰ ἀχριθείας. "À γὰρ ol προφῆητα! λέγου- 
Σιν, ὁ θ.:ὲς λέγει. θεὸς δὲ οὐδὲν ἂν εἴπῃ περιττὸν, 


! yan, 1, 18. . ὸρσα., eui, 03. !,Peal. cxi, 5. 


* Pal. cut, 2, 


contemplantium, demittit se, atque accommodat 
eorum imbecillitati. Quod autem ejusmodi demis- 
sie fuerit, ex ipsis verbis colligi potest ; Vidj, 
juquit, Dominum. At Deum nullus unquam vidit, 
quippe qui οἱ formam, et quantitatem, οἱ quali- 
tatem. non habet. Quis hoc dicit? Unigenitus. Fi- 
lius, qui sedet in sinu Patris, ipse enarravit !. Deinde 
subjicit, sedentem. Nec sedet Deus, ucc stat, ἴσο 
enim cadunt in corpora, Tum adit, in solio. At 
in solio Deus non includitur. Quomodo enim, cum 
circumscribi non possit? Cum igitur Seraphin 
stent, quod non locum significat, sed eorum ex 
puritate familiaritatem, nec possint iu demissionis 
gloria oculos defigere, homines conantur in subli - 
miorem essentix: ipsius gloriam oculos intendere? 
Et tamen quantum differt czecus ab eo, qui cernen- 
di vim habet, tantum est inter nos alque illos 
discrimen. 
Ejusdem. 

Daniel propheta deimissum angeli non tulit as» 
pectum, sed aufugit et. procidit : Non est relictum, 
inquit, in. me robur, et gloria mea conversa est. in 
corruptionem. ltaque periit oris mei pulchritudo, e$ 
in mortui pallorem versa est. Tu vero, qui Daniele 
tanto inferior es, quantum ille cedit angelo, 
non vereris os tuum tollere, et. in natura divina 
pervestiganda curiosus esse? Daniel, qui in cor- 
pore humano, qua vires humanas superant, prg- 
stitit, conservi demissionem mun sustinuif, ct tu 
naturam illam. apprehendisti, qux innuuierabilia 
condidit angelorum millia, quorum non potuit 
unum Daniel intueri, ut. ostensum est ? Quis non 
ingemiscal, quis non comumisereatur stuporem ct 
iusaniam hoininis ? 

Ejusdem. 

Audi quid philosophentur prophet: de Deo, et 
horresce pr:e timore, ac contreimisce : Qui aspicit 
super terram, οἱ facit. cam tremere. Qui. tangit 
montes, el (umigant *.. Mare vidit et [ugit, Jordanis 
cünversus cest. rctrorsum ?.. Qui concutit celum a 
fundamentis, Qui comminatur mari, et exsiccat il- 
lud. Qui statut. celum sicut. fornicem, ct. exten- 
dii illud tanquam tentorium super terram *. Qui fe- 
cit. terram, ut nihil. O adinirandam superlationem ! 
rem tantam 4ο taleia, ut nihil. lllud enim nihil 
indicat procrcandi facilitatem. Hec et alia ejusdem 
generis loquentur propheta, ut ex eorum, quie a 
Deo faeta sunt maguitudine dignam illius potentia. 
notionem aliquam animo couiplectamur. 


Ejusdem. 

Qui continet, inquit, orbem terre, εἰ habitantes 
in ea tanquam locustas *. Et omnes gentes. in. cons- 
pectu ejus, ut. gulia ex cado. Attende diligenter. 
Nam qui prophete dicunt, ea loquitur Deus, 
Deus autem nihil supervacancum autyanum loqui- 


5 ]à3. σι, 32. 


185 


EUTHYMII ZIGABENI 


fsi 


tur. Considera innumerabilia gentium millia, quae A οὐδὲ πάρεργον. ᾿Αναλόχισαι τὰ gupta ἔθνη τῆς vf, 


terram incolunt, quaru:) ne nomina quidem con- 

numerare possumus. Si gentes universe ut cadi 

sunt gutta, hujusce gutt:e quantulam partem esse te 

arbitraris, qui Deum conaris comprehendere, apud 

quem cunct:e gentes sunt uti gutta ex cado 
Ejusdem. 

Infinita sunt millium millia angélorum Deo mini- 
strantium in coelis, et, millia millium, qui astant illi 
tum Throni, tum Domiuationes, tum Principatus, 
tum Potestates, et infiniti populi virtutum — eorpo- 
re vacantium, ettam multe tribus, ut nequeant 
recenseri. Et infinita tamen hzc millium millia 
tam facile condidit Deus, ut. explicari non possit. 
Quemadmodum enim velle nobis. promptissimum 
est, sic illi condere facillimum. 14 quod ostendens 
Propheta : Deus, inquit, noster omnia guacunque 
voluit, fecit in celo et in terra !. Nonne prz pudo- 
re teipsum sub terram deprimes ? Απ ut admira- 
reris golum, elatus tantàé desidiz te addixisti ? Si 
Pater ego sum, inquit, ubi honor meus ? Si Dominus 
sum, ubi timor meus * ? Qui enim timet, colit tan- 
tum et collaudatet adorat : non autem curiose εἰ 
frustra disquirit. 

Fjusdem. 


Lucem habitans, inquit, inaccessam *. Domus est 
inaccessa, et ad eum, qui illam incolit, accedi poterit. 
Dixit autem hoe Paulus, non. ut domum οἱ locum 
iHi esse suspieeris, qui loco contineri non potest, 
sed ut ex ca re multo magis intelligas Deum non 
posse comprehendi. Nec domum dixit comprehendi 
mon posse, sed inaccessam (quod majus est ). eain 
appellavit. Prxeterea : Tu quis es, inquit, ut respon- 
deas Deo *? Divinz: gubernationis rationes curiosius 
exquirenles coercet, el. tu. beatam maturam ipsam 
gubernantem conaris indagare ? Nonne hoc extremae 
dementie est et multiplici fulmine vindiceanduin ? 


Ejusdem. 


— Rursum Paulus : Ego me nondum, inquit, arbitror 
comprehendisse *. Quid ais, Paule? Christum liabes 
iu te loquentem, ct eum te nondum arbitraris com- 
prehendisse? Profecto, inquit, sic arbitror quoniam 
habeo Christum in me loquentetau docentemque me 
sic arbitrari. Paulus, qui in seipso Christum lo- 
quentem habet, nondum comprehendisse 8ο arbi- 
tratur, ne illa quidem, qua ad finem pertinent, sed 
credit solum, nihil anxic quierens, et tu curiose 
Dei naturain aucuparis ? Dicens autem : Non arbi- 
tror me comprenendisse, indicat se compreliendisse 
quidem, sed non omnia, Et alibi : Si quis, inquit, 
videtur sibi aliquid scire. nondum quideuam norit, 

- 011030 scire oportet *. Tantum uon dicit : Novit 
ilic quidem, sed : Noudum plane. 

Ejusdem. 

Tu, ut colum ac terram et ca quie interjecta sunt 

taceam , nondum intelligis naturam tuam, et bis pr- 


ὧν οὐδὲ τὰ ὀνόματα bovasbv ἁπαριθμεῖν. El τοίνυν 
ὁμοῦ πάντα, ὡς σταγὼν ἀπὸ χάδου, πόσον µέρος τῆς 
σταγόνος ταύτης oin σξαυτὺν, xal πῶς περιεργᾶτη 
τὸν 8:62, ᾧ πάντα τὰ ἔθνη ὡς σταγὼν ἀπὸ χάδου : 


Tov αὑτοῦ. 

Μύριαι μυριάδες λειτουργούντων ἀγγέλων ἄνω, 
χαὶ χίλισι χιλιάδες παρεστώνων, xal θρόνοι, xat 
Κυριότητες, xat ᾿Αρχαὶ, καὶ Ἐξονσίαι, καὶ ἄπειροι 
δῆμοι τῶν ἀσωμάτων δυνάµεων, xat ἀμύθητα quia, 
καὶ ὅμως ταύτας ἁπάσας τὰς δυνάμεις peti τοσαύ- 
της εὐκολίας ἐποίησε, μεθ) ὅσης οὗ δύναται rapa- 
στῆται λόγος. Καθάπερ γὰρ ἡμῖν ἡ βούλησις εὖχε- 
ρέστατον, οὕτως ἑχείνῳ τοῦ δημιουργεῖν ἡ δύναμµις. 


Ü Καὶ τοῦτο δηλῶν à Προφήτης ἔλεγεν, ϱ θεὸς ἡμῶν 


€ 


év τῷ οὗραρῷ καὶ ἐν τῇ yi] πάντα ὅσα 406Anc&r 
ἐποίησεν. O5 κατορύττεις σεαυτὸν, ἀντὶ τοῦ θὰυ- 
μάζειν µόνον εἰς ἀπήνοιαν τοσαύτην ἐχφυτηθείς; 
El Πατήρ εἰἷμι ἐγὼ, qai, zov ἐστι ἡ δόξα µου 
καὶ, Ei. Κύριός εἰμι, ποῦ ἐστι ὁ φόδος pov; 
'O γὰρ φοθούµενος δοξά»ει μόνον εὐφημῶν, καὶ προσ- 
χυνῶν, ἀλλ) o) πολυπραγμονεῖ xal περιεργάζεται. 


Του αὐτοῦ. 

doc οἰκῶν ἀπρόσιτον , φησίν' ὁ οἴχος ἀπρόσ- 
t*0; , καὶ ὁ οἰκῶν 050115; ; Είπε δὲ τοῦτο Πσῦλος, 
054 ἵνα οἴκον, xai τόπον ὑποπτεύσῃς περὶ τὸν &yto- 
ρητον θεὸν, ἀλλ' ἵν Ex πολλῆς περιουσίας µάθῃς τὸ 
τῆς θείας φύσεως ἀκατάληπτον. 'AXX οὐδ' ἀχατάλη- 
πτον εἶπς τὸν οἴχον, ἁλλ᾽ ἀπρόσιτον, ὃ τοῦ ἀχαταλί- 

του πολλῷ. μεῖσόν ἐστι. Καὶ πάλιν μὲν οὖν χε; « EU 
τίς ὁἀνταποχρινόμενος τῷ θεῷ; » Ζητοῦντας οὖν οἶχο- 
νοµίας θ:οῦ περιεργάξεσθαι χωλύει, xal gU πολυ- 
πραγμονεῖς την μαχρὰν φύσιν τὴν οἰκονομοῦσαν αὖ- 
τάς; Πως οὐκ ἑσχάτης ταῦτα μανίας; IIo; οὐκ ἄξ.α 
p» pito? σνηπτῶν; . 
ToU αὐτοῦ. 

Λέγει Παῦ)ος αὖθις ' ᾿Εγὼ égavtór οὕπω Ao- 
γίζομαι κατειηφέναι. Τί λέχεις, Παῦλε; Τὸν 
Χρισ:ὸν ἔχεις Ev σεαυτῷ λαλοῦντα, xal οὗ λογίζη 
κατειληφέναι; Nai, φησὶν, οὕτω λογίζομαι, διότι 
τὸν Χριστὸν ἔχω ἓν ἐμοὶ λαλοῦντα, xaX ὃ:δάσχοντά 


p µε οὕτω λογίξεσθαι. Παῦλος, ὁ τὸν Χριστν ἔχων 


ἓν ἑαυτῷ λαλοῦντα, οὗ λογίκεται Χατειληρένα»ι ο» ξὲ 
περὶ τῆς πίστεως, ἀλλά πιστεύει µόνον μηξὲν 
πτριεργατύµενος * καὶ αὖ πολυπραγμονεῖς thu φὗ- 
σιν τοῦ θεοῦ; Εἰπὼν δὲ ὅτι O2 λογίκομαι χκατειλη- 
φέναι, ἐνέφηνε μὲν κατειληφένχι, οὗ τὸ md» δὲ. Καὶ 
ἀ)λαχοῦ δέ φησιν ' El τις δοκεῖ εδέναι τι, οὐδέπω 
οὐδὲν ἕἔγνωχε, χαθὼς ἔδει ἤγνγῶναι ' μονονουχὶ 
λέγων ὅτι ἕννωχε μὲν, οὐκ ἐντελῶς δέ. 


Του αὐτεῦ. . 
Εἶτα σξαυτοῦ μὲν την φύσιν áyvo:ig, ἵνα μτδὸν 
λέγω περὶ οὐρανοῦ, γαὶ γῆς, καὶ τῶν ἐν τῷ µέσφ 


* Pjal. n, 99... * M. 4,6. 3 LTün. vi, 16. * Rom, ix, 30. * Philip. ui, 13. * E Cor. vui, 9. 


185 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. 1V 


186 


Φύσεων, xal τἆλλα πάντα παραδραμὼν, ἐπὶ thv A teritis ad supremam Dei naturam indagandam 


ὑπερφυεστάτην τοῦ O«o0 φύσιν ἀνατρέχεις; Τῆς 
σεαυτοῦ φυχῆς οὐχ οἶδας τὴν οὐσίαν, xal τί λέγω 
thv οὐσίαν, οὐδὲ πῶς ἕνεστι τῷ σώματί σου }γι- 
νώσχεις, πότερον παρεχτείνετα: τῷ τοῦ σώματος 
byxo; ᾽Αλλὰ σώματος ἴδιον ἡ παρέχτασις, οὐ qu- 
Xe πολλάχις Yàp, τῶν χειρῶν f| τῶν ποδῶν ἆπο- 
κοπέντων, ὁλόχληρος fj duy? µένειν πέφυχεν. ἸΑλλ' 
οὗ παρεχτείντται τοῖς µέρεσι τοῦ σώματος. Ἔδει 
οὖν εἰς ἃ μὴ διήχει, νεχρὰ ταῦτα «εἶνα.. Τὸ γὰρ 
ἄγυχον πάντως xal vexpóv. λλλ οὐδὲ τοῦτο λέγειν 
ἔστι. Λοιπὸν ουν, ὅτι μὲν ἔστι ἓν τῷ σώματι γινώ- 
σχεις, τὸ δὲ πῶς, ἀγνοεῖς. Εἶτα σεαυτὸν οὕτω προ- 
δήλως ἀγνοῶν, τὸν σεαυτοῦ ποιητὴν γινώσκεις, ὃ 
τὴν φύσιν ἐστί; ΧαΔεπώτερά cov, qnot, μὴ ζή- 


τει, xal loxvpórepd σου μὴ ἐξέταζε * μὴ ὅτι γε B 


περὶ Θεοῦ φύσεως, Àj ἀγγέλων, ἡ ἀνθρώπων, ἀλλὰ 
μηδὲ περὶ τῶν ἀφύχων. El Υὰρ βουληθῆς ἐλθεῖν 
εἰς ζήῄτησιν τῶν γεγενηµένων, εἰς εζριπον λογι- 
Cub» xal χύµατα πολὺν ἑργαζόμενα χειμῶνα, xal 
ναυάχιον ψυχῆς ἐμδαλὼν σεαντῷ, οὐ µόνον εἴσῃ 
πλέον οὐδὲν, μὴ δυνάµενος ἑχάστου λύγους εὑρεῖν, 
ἁλιὰ xal τῶν νῦν σοι δοχούντων χαλῶν πολλὰ Ó:a- 
θαλεῖς, ὑπὸ τῆς ἀσθενείας τῶν λογιαμῶν εἰς τὰν- 
αντία περιαγόµενος. 


Τοῦ αὐτοῦ. 

"Ira Τγωρισύῃ νῦν, φησὶ καὶ ταῖς 'Apyaic, xal 
ταῖς Ἐξουσίαις ἐν τοῖς ἑπουρανίοις διὰ τῆς Ex- 
«ἱησίας ἡ πο.υποίκιΊος τοῦ θεοῦ σοφία. 
'Ax-ó:te τοῦ Παύλου λέγοντος ὅτι Νῦν μεβ’ ἡμῶν», 
καὶ δί ἡμῶν, καὶ οὗ πρότερον, al ἄνω δυν μεις 
ἔπωσαν τὰ τοῦ μεγάλου βασι]έως ἀπόῤῥητα, 
"ha γὰρ μὴ νοµίσῃς ὅτι ᾽Αρχὰς xai Ἐξουσίας τοὺς 
ἑᾳίμονας λέγει, προσέθηχεν, ὅτι ἓν τοῖς ἕπουρα- 
vot, ὅπου δαίµονες ἐπ'θαίΐνειν οὐ δύνανται. Εἶτα 
*hv µεριχὴν αὐτοῦ σοφίαν, τὶν περὶ τῆς ἐνανθρω- 
istuc καὶ χλήσεως τῶν ἐθνῶν οὐ πρότερον ᾖδεισαν 
αἱ οὐράνιαι δυνάµεις, xal σὺ νῦν αὐτὸν ἐχεῖνον 
αχταθες; Καὶ Τὰ τοῦ θεοῦ μὲν οὐδεὶς οἶδεν εἰ 
μη τὸ Πνεῦμα τοῦ θεοῦ ’ xal Οὐδεὶς ἑώραχε τὸν 
Πατέρα ei pij ὁ ἐκ τοῦ zoU ὧν, ὁ Υἱὸς δηλαδή * 
Ὁ γὰρ οὐδεὶς xai ἐπὶ τοῦ Πνεύματος, xai ἐπὶ τοῦ 


accurris? Animi tui ignoras essentiam. Essentiam 
dico? Imo vero nescis quomodo is insit in corpore 
tuo. Quid it», inquies, nonne ad molem corporis 
extenditur? Minime vero : nam extensio corporis est, 
non animi. Szpe enim manibus, aut pedibus ampu- 
talis totus in manco corpore animus rmoanet. Quid, 
inquies, nonnead omnes corporis partes  extendi- 
tur? Atqui videtur extendi oportere. Alioqui mor- 
tuze essent ille partes ad quas animus non  perve- 
niret. Quod enim animo caret, caret ct vita. Ex 
his colligitur, te scire animum iu corpore esse,quo- 
modo autem in corpore sit, ignorare. Cum igitur 
teipsum plane ignores, naturam cognosces effecto- 
ris tui ?* Que te difficiliora sunt, inquil, ne queras, 
et qua fortiora sunl te, ne explores '. Cave, ne curio- 
sius investiges non modo naturam Dei, aut angelo- 
rum, aut hominum, sed ne illarum quidem  reruim, 


quas sunt inanimz. Si enim disquisitionem eorum, 


qua procreata sunt, aggressus fueris, in rationum 
Euripum, et fluctus magnam tempestatem, et 
naufragium animi concitantes (ele conjiciens, non 
modo nibil amplius disces, cum rerum singularum 
ralionem reperire non queas, verum ctiam mentis 
imbecillitate tanquam turbine circumactus, multa 
que tibi tunc. preclara. videntur, calumniaberis. 


Ejusdem. 


Ut innotescat, inquit, nunc Piincipatibus et Potes- 
tatibus in celis per Ecclesiam multiplex sapientia Dei*. 
Audis Paulum dicentem : Nunc una nobiscum, et 
per nos, nec prius celestes illas virtutes magni Re- 
gis arcana cognovisse. Ac ne Principatus εἰ Pote- 
$tates, qui demones sunt, intelligeres : adjunxit in 
coelis, quo daemones aspirare non possunt, Partes 
igitur sapientie Dei ad divinam humans carnis 
assumptionem, et vocationem gentium pertinentes 
ccelestes illa mentes ante non perceperunt, et tu 
nunc ipsum comprebhendisti ? Et quz Dei sunt nemo 
novit nisi Spiritus Dei. Εἰ nemo novit Patrem, uisi 
qui ex Deo est, nempe Filius: illa namque «vox, 
Spiritum, et Filium secernit a rebus procreatis, 
qu:bus omnibus, sive sensu, sive animo et cogitatio- 
ne tantum percipiantur, talem adimit cogitatio- 


Ys) τρὺς τοὺς χτιστοὺς ἀντιδιαστέλλεται, πάσῃ D nem: et tu, quasi his supcrior sis, eam ibi vindi- 


Xu φύσει ὁρατῇ xaX ἁοράτῳ τὴν τοιαύτην 


cas ? 


TV: ἀποτειχίζον, σὺ 6k παρενείρεις σεαυτὸὺν εἰς ταύτην, ὡς ὑπὲρ τὰς qUotiQ ταύτας Y&y&vm- 


Moy 


"t περὶ τοῦ ἡκατά.Ίηπτον εἶναι τὴν θείαν φύ- 
cw. Tov Δαμασκη»οῦ. Κεγά.Ίαιον a'. 

Βεὺν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε, ὁ [ιονογενἠῆς Yióc, 
Cr ἐν τοῖς χό.Ίποις τοῦ Πατρὸς, αὐτὸς ἐξηγήσα- 
D. "Abo: «oy οὖν τὸ θεῖο», καὶ ἀχατάληπτον. Οὐδεὶς 
"5 ἐπιγυώσχει τὸν Πατέρα εἰ μὴ ὁ YU, οὐδὲ τὸν 
T» μὴ ὁ Πατέρ. Καὶ τὸ Πνεύμα δὲ τὸ &ytov 
Vu. οἷδε τὰ τοῦ 8:55, ὡς τὸ πνεῦμα τοῦ ἀνθρύ- 
UH die τὰ by αὑτῷ. Μετὰ δὲ τὴν πρώτην xav 


Eccl. 10, ο. * Ephes. ii, 12. ? Joan, i, 18. 


Item naturam divinam comprehendi non. posse. Da- 
masceni. Gap. 1. 

Deum nemo vidit. unquam : unigenitus Filius, qui 
esl in sinu Patris, ipse enarravit), Deus igitur nec ex- 
plicari, nec comprehendi potest, Nullus enim no- 
vit Patrem nisi Filius, neque Filium nisi Pater. Et 
Spiritus sanctus qu:xe Dei sunt, ut spiritus hominis 
novit, quie sunt in homine. Secundum illam pri- 
mam beataimnque nabiram, nullus non. ex. homini- 


187 


EUTHYMI! ZIGABENf 


138 


bus solum, sed ex virtutibus illis quze mundo sunt ex- À µαχαρίαν φύσιν οὖδεις ἔγνω ποτὲ θεὸν, εἰ μὴ ᾧ 


celsiores, aut ex cherubin, aut seraphin Deum no- 
vil, nisi cui Deusipse se patefecit et indicavit. Neque 
tamenin onni prorsus ignoratione sui reliquit nos 
Deus, Omnibus enimab ipso naturaliter insitum illud 
c$!, ut cognoscant esse Deum. Deinde rerum universi- 
tas ejusque conservatio οἱ moderatio divinse natu- 
re magnitudinem pr:edicat. Praterea per legem 
οἱ prophetas prius, tum per unigenitum Filium 
suum, Dominum, et Deum, et S-rvatorem nostrum 
Jesum Christum, quantum capere poteramus, 
Dcus cognitionem sui nobis aperuit. Omnia igi- 
tur qux nobis per legem, et proplietlas, et. aposto- 
los, et evangelistas tradita sunt, ea suscipimus, οἱ 
cognoscimus et veaeramur, nihi] amplius inqui- 
rentes, Deus enim, cum bonus sit, omne bonum 
elergitur, nec invidi:xe, aut ulli perturbationi obno- 
xius est, Nam a divina illa natura, omnium  affe- 
etionum experti, ac sola bona procul abest invidia. 
]taque cum omnia sciat, et quid cuique conducat 
non ignoret, qua nobis cognita utilitatem erant 
allatura, ea. voluntate sua declaravit : qu:e vero 
ferre non poteramus, ea conticuit. llis ergo con- 
tenti simus, in his mancamus. Nec terminos aufc- 
ramus senmpiternos, nec a divino prascripto rece- 
damus. 
Ejusdem. ζαρ. 2. 

Oportet igituz, eum, qui de Deo vel dicturus est 

aliquid, vel auditurus, illud plane cognitum habcre, 


αὑτὸς ἀπεχάλυφεν, o)x ἀνθρώπων u^vov, &X1* οὐδὲ 
τῶν ὑπερχοτμίων δυνάμεων, xal αὐτῶν, eng, τῶν 
χερουθὶµ, xal σεραφὶμ. Οὐκ ἀφῆχε µέντο: ἡμᾶς 
à 0:5; bv παντελεῖ ἀγνωσίᾳ. Πᾶσι γὰρ fj Ὑνῶσις 
τοῦ εἶναι θεὸν ὑπ αὑτοῦ φυσικῶς ἑγχατέσπαρται. 
Καὶ αὐτὴ γὰρ ἡ κχτίσις, καὶ à ταύτης συνοχή τε 
χαὶ κυδέρνησις τὸ μεγαλεῖον ἀνακηρύττει τῆς θείας 
φύσεως. Καὶ διὰ νόµου δὲ καὶ προφητῶν πρότερον, 
ἔπειτα δὲ καὶ διὰ τοῦ μονογενοῦς αὑτοῦ Υἱοῦ, Κυ- 
ρίου δὲ χαὶ 8:00, χαὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ 
κατὰ τὸ ἐφιχτὸν ἡμῖν τὴν ἑαυτοῦ ἑφανέρωσε Υνῶ- 
σ.ν, Πάντα τοίνυν τὰ παραδεδοµένα ἡμῖν διά τε 
νόµου, xai προφητῶν, xal ἁποστόλων, xai εὔαγγ:- 
λιστῶν δξχόμεθα, xal γινώσχκομεν, χαὶ σεθόµεθα, 
οὐδὲν περαιτέρω τούτων ἐπιζητοῦντες. ᾿Αγαθὸς γὰρ 
ὢν ὁ θεὸς, παντὺς ἀγαθοῦ παρεχτιχός ἔστιν, οὗ 
φθόνῳ, οὐδὲ πάθει τινὶ ὑποχείμενος. Μαχρὰν γὰρ 
τῆς θείας φύσεως φθόνος τῆς Ye ἀπαθοῦς, xat póvn; 
ἀγαθῆς. Ὡς οὗ» πάντα εἰδὼς, xai τὸ συμφέρον 
ἑχάστῳφ προµμηθούµενος, ὅπερ συνέφερεν ἡμῖν γνῶ- 
ναι, ἀπεκάλυγεν  ὅπερ 6t οὐκ ἑδυνάμεθα φἑρειν, 
ἀπεσ.ώπησε. Ταῦτα ἡμεῖς στέρτωµεν, xal ἐν a5- 
τοῖς µείνωμεν, μὴ µεταίροντες ὅρια αἰώνια, μηδὲ 
ὑπερθαίνοντες την θείαν παράδοσιν. 


- To) αὑτοῦ. Κεφάλαιον B'. 
Xon, οὖν τὸν περὶ θΞεοῦ λέγειν τι, ἡ ἀχούειν Bov- 
λόμενον, σαφῶς εἰδέναι, ὡς οὐδὲ πάντα ἄῤῥητα, 


Quz ad divinitatem ejus, queque ad .humanitatem ϱ οὐδὲ πάντα ῥητὰ, τά τε τῆς θεολογίας và τε τῆς 


a l'ilio ipsius assumptam pertinent, nec omnia non 
dici posse, ncc omnia rursum dici : ncc omnia non 
cognosci, uec omnia cognosci posse. Aliud autein 
est posse cognosci aliquid, et aliud posse explicari. 
Quemadmodum ctiam aliud cst eloqui, aliud e«t co- 
gnoscere. Multa igitur, qu.e ad Deum spectant, tc- 
nui quadam et obscura cognitione percipiuntur 
commode, et proprie nequeunt efferri, itaque. lo- 
quentes de iis, qux» supra nos sunt, cogimur uti 


verbis nobis congruentibus. Ex quo fit, ut Deo οἱ 


des, et alia ejusmodi tribuamus. 
Dcum igitur esse, principio et fine carere, esse 
perpetuum, aeternum, non creatum, immobilem, 


οἰχονομίας. Οὔὖτε μὴν πάντα ἄγνωστα, οὔτε πάντα 
γνωστά. "E:spov δέ ἐστι τὸ γνωστὸν xal ἕτερον 
τὸ ῥητόν * ὥσπερ ἆλλο τὸ λαλεῖν, καὶ ἄλλο τὸ γινώ- 
σκειν. Πολλὰ τοίνυν τῶν περὶ θεοῦ ἁμυδρῶς νοου- 
µένων, οὐ χαιρίως ἑἐνφρασθῆναι δύναται. ἀλλὰ τὰ 
χαθ ἡμᾶς ἀναγχακόμεθα ἐπι τῶν ὑπὲρ ἡμᾶς 
λέγειν. ὥσπερ ἐπὶ θ:οῦ λέγομεν ὕπνον xal ὁρ-. 
Yh" xai ἀμέλειαν, χεῖράς τε xal πόδας, xal τὰ 
τοιαῦτα. 

somnum, et iram, ct securitatem, et inanus, et pe- 


"τι μὲν οὖν ἐστι θεὺς ἄναρχος, ἀτελεύτητος, αἰώ- 
νιός τε χαὶ ἀῑδιο:, ἄκτιστος, ἄτρεπτος, ἀναλλοίωτος, 


immutabilem, simplicem, incompositum, corporis D ἁπιοῦς, ἀσύνθετος, ἀσώματος, ἁόρατος, ἀναφὺς, 


expertem ; nec cerni, nec tangi, nec. circumscribi 
nec cogitatione, aut ullo modo compreliendi ; bo- 
nuni, justum, oeiinipotentenm ; omnia procreasse, 
emnia moderari, omnia cernere, oinnibus consulere 
et providere ; in oinnia habere potestatem, omnium 
esse judicem, et cogn.scimus, et confitemur, Pre- 
lerea unum esse Deum, hoc est. unaur essentiam, 
eamque tribus personis, Patre, et Filio, et Spiritu 
sancto ita distinctam, ut Pater, ct Filiis, et Spiritus 
sanctus uuum omnino sint, nisi quod Pater ingznitus 
est, Filius genitus, Spiritus sanctus procedit. Ft 
unigenitam, ac Verbum Dei et Deum per. viscera 
miscricordim sux pro salute nostra, ex bona l'atris 
voluntate, et opera. Spiritus sancti, sine sc:rine 


ἁπερίγραπτος, ἁπερινόητος, ἀκχτάληπτος, ἀγαθὸς, 
δίχαιος, παντολύναµος, πάντων τῶν κτισμάτων 
δημιουργὸς, παντοκράτωρ, παντεπόπτης, πάντων 
προνοητὴς, ἐξουσιαστῖς, χριτῆς, xal Υγινώσχοµεν, 
xal ὁμολογοῦμεν * xal ὅτι el; ἐστι θεὸς, ἤγουν µία 
οὐσία. καὶ ὅτι ἐν τρ:σὶν ὑποστάσεσι γνωρίζεταί 
τε καὶ ἔστ., Πατρὶ, φημὶ, καὶ Υἱῷ, καὶ ἁγίῳ Πνςύ- 
ματι ' χα) ὅτι ὁ IIachp xal ὁ Yib; xal τὸ ἅγιον 
Πν:ιῦΌμα χατὰ πᾶντα ἓν εἰσι πλὴν τῆς ἁγεννησίας, 
χαὶ τῆς γεν»ήπεως, xal ta; ἐχποοξύσεως * xal ὅτι 
ὁ povoyevt; Y; χαὶ Λόγος τοῦ 8co3 χαὶ Geb, διὰ 
σπλάγχνα ἑλέονς αὐτοῦ, διὰ την ἡμετέραν σωτη- 
cla, εὐδοχίᾳ τοῦ Πατο)»ς xai συνεργείᾳ τοῦ ἁγίωυ 
Πντύ-κατος, ἀστόρως 0vAlng0.M, ἀφθύρως ἐκ τῆς 


189 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. V. 


19) 


ἁγίας Παρθένου καὶ ϐΒεοτόχου Μαρίας γεγέννηταν΄ A conceptum, el siné corruptione ex sancta Virgine 


xoi ὅτι ὁ αὐτὸς θεὺς τέλειός ἐστιν ὁμοῦ, χαὶ «τέ- 
Astog ἄνθρωπος ix δύο φύσεων, θεότητός τε xal &v- 
θρωπότητος, xai iv δύο φύσεσι θελητικαῖς τε xal 
ἐνεργητικαῖς, xal αὐτεξουσίοις, xal ἁπλῶς εἰπεῖν, 
τελείως ἐχούσαις χατὰ τὺν ἑχάστῃ πρέποντα ὅρον 
«s xai λόγον, θεότητί τε xal ἀνθρωπότητι, gn, 
ἓν pid. συνθέτῳ ὑποστάσει ΄ ὅτι τε ἐπείνησε, xai 
ἑδίφησε, xal ἑχοπίασε, χαὶ ἑσταυρώθη, χαὶ θανάτου 
wei ταφῆς πεῖραν ἑδέξατο, χαὶ ἀνέστη τριήµερος, 
καὶ εἰ. οὐρανοὺς ἀνεφοίτησεν, ὅθεν πρ)ς ἡμᾶς πα- 
ῥαεγέγονε, χαὶ παραγενήσεται πάλιν ὕστερον, xal ἡ 
θεία Γραφἡ µάρτυς, καὶ πᾶς ὁ τῶν ἁγίων Χορός. 
Ti δέ ἐστι θεοῦ οὐσία, fj πῶς ἐστιν ἐν πᾶσιν, 1 
«ῶς ἐκ θεοῦ θεὸς γεγέννηται, ἢ ἐχπεπόρευται (1), 
ἡ πῶς ἑαντὸν χενώσας ὁ μονοχενῆς Υἱὸς xat θεὸς 
ἄνθρωπος Υέγονεν ix. παρθενιχῶν αἱμάτων, ἑτέρῳ 
περὶ τὴν φύσιν θεσμῷ πλαστουργηθεὶς, πῶς 
ὀθρόχοις T3: τοῖς ὕδασιν ἑπεπόρευτο, χαὶ ἀγνοοῦ- 
μεν, xal λέγειν οὐ δυνάµεθᾳ. Οὐ δυνατὸν οὖν παρὰ 
τὰ θειωδῶς ὑπὸ τῶν θείων λογίων τῆς τε Παλαῖας, 
καὶ Καινῆς Διαθήχης ἡμῖν ἐχπεφασμένα, τοι ci- 
ῥημένα, εἰπεῖν τι περὶ Θεοῦ, ἢἡ ὅλως ἑννοῖσαι. 


ΤΙΤΛΟΣ Ε.. 


Περὶ θεωγυµιας, τοῦ Ἀρεοπαγίτου ἐκ τοῦ Adyov 
tou περὶ θείων ὀνομάτων. 


Testo οὖν εἰδότις οἱ θεολόγοι, καὶ à; ἀνώνυμον 
εὐτὸν ὑμνοῦσι xat ix. παντὸς ὀνόματος' ἀνώνυμον 


Dei Genitrice Maria genitum ; et perfectum esse 
Deum simul, et perfectum hominem ex duabus 
Baturis divina et humana, et in duabus naturis 
voluntate, actione, potestate propria utentibus ; ct, 
ut breviter dicam, pro conveniente utrique defi- 
nitione rationcque perfecte sese habentibus, divi- 
nitate, inquam, et. humanitate in una conjunctis 
hypostasi, sive persona. πο et esurisse, et sitis- 
se εἰ defatigatum esse, et cruci fuisse suffixum, et 
mortem ac sepulturam subiisse, et surrexisse tertia 
die, et in celum unde ad nos venerat, ascendisse, 
atque inde rursum esse venturum, tum divina Scri- 
ptura testatur, tnm omnis sanctorum coetus. At qua 
sit essentia Dei, et quomodo in omnibus sit et. qua 
ralione Deus ex Deo genitus sit, aut procedat : quo- 
nam pacto Unigenitus Dei et Deus seipsum exina- 
niens ex virgineis sanguinibus homo factus sit, 
ratione preter naturam formatus, aut quomodo 
siccis pedibus super fluctus incesserit, nec scimus 
nec possumus explicare. Nibil igitur preter ea 
quse divinitus a divinis oraculis et Veteri εἰ Novo 
Testamento nobis patefacta dictaque sunt, de Deo 
vcl dicere licet vel cogitare. 
τα 0,05 V. 
De divina appellatione, Areopagite ex libro de divinis 
nominibus. 

Πσο intelligentes theologi Deum et tanquam 

omni nomine carentem, et ex omni nomine celc- 


piv, ὡς ὅταν φῶσι τὴν θεαρχίαν αὐτὴν tv. μιᾷ τῶν C. prant, Omni quidem carentem. nomine, cum sum- 


συμθολεκῶν τῆς συμθολιχῆς θεοφανείας ὁράσεων 
ἐπικλῆται τῷ φήσαντι, τί Τὸ ὄνεμά σου; xal ὥσπερ 
αὐτὸν ὑπὸ πάσης θεωνυμιχῆς γνώσεως ἀπάγουσαν 
φάναι, « Καὶ ἵνα τί ἐρωτᾷς τὸ ὄνομά µου, χαὶ τοῦτό 
ἐστι θαυμαστόν»» Ἡ οὐχὶ τοῦτο ὄντως ἑστὶ τὸ θαυ- 
Μαστὸν ὄνομα, τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα, τὸ ἀνώνυμον, 
τὸ καντὶς ὑπεριδρυμένον ὀνόματος ὀνομαζόμενον 
ετι ἓν τῷ αἰῶνι τούτῳ, εἴτε ἓν τῷ μέλλοντι; Πο- 
i*v)uey δὲ, ὡς ὅταν αὖθις αὐτὴν εἰσάγωσι φά- 
920072», « Ἐγώ εἰμι ὁ Qv, fj ζωὴ, τὸ φῶςμό θεὸς, 
3 ἀλήθεια. » Καὶ ὅταν αὑτοὶ τὸν πάντων αἴτιον οἱ 
ῥύσηφοι πολυωνύμως ἐκ πάντων τῶν αἰτιατῶν 
ἡμνῶσιν, ὡς ἀγαθὸν, d; καλὸν, ὡς σορὸν, ὡς ἀγα- 
πηῦν, ὡς Os^y θεῶν, ὡς Κύριον χυρίων, ὡς ἅγιον 
truy, ὡς αἰώνιον, ὡς ὄντα, xaX ὡς αἰώνων αἴτιον, 
V ζωῆς Xopny v, 9; σορίχν, ὡς νοῦν, ὡς λόγον, 
ὡς Ἱώστην, ὡς προέχοντα πάντας τοὺς θησαυροὺς 
ἑπάσης τὶς γνώσεως, ὡς δύναμιν, ὡς δυνάστην͵ 
ὡς Βασιλέα «mw βασιλευόντων, ὡς παλαιὸν τῶν 
Ἱμερων, ὡς ἀναλλοίωτον, χαὶ ἀγήρω, ὡς σωτηρίαν, 
Xi ὀιχαιοσύνην, Gg ἁγιασμὸν, ὡς λύτρωσιν, ὡς 
ὃν Εγέθει πάντων ὑπερέχοντα, xal ὡς iv αὔρᾳα 
nd. Kai y& χαὶ ἓν voi; αὐτὸν εἶναί φασι, «al ἐν 
τοῖς, καὶ ἓν σώμασι, xat ἓν οὐρανῷ, xat &zi γᾶς, 
X3 Ys dy ταυτῷ τν αὐτὸν b qx4sutw, ὑπερχό- 


"Gen, sxxi, 90. 3 Exod. n, 19. 





mam ipsam Diviuitatem in una ex arcanis et oc- 
cultui aliquid signilieantibus visionibus apparen- 
tem jnagepasse dicunt illum, qui interrogaverat : 
Quod est nomen tuum? et ipsum tanquam ab omni 
divinz appellationis cognitione deterrentem di- 
xisse: «Cur nomen inquiris meum, quod est admi- 
rabile! » ? Nonue id vere admirabile nomen est quod 
cst super omne nomen, quod explicari non potest, 
quod superat omne nomen expressum vel in hoc 
seculo vel in. futuro? Eum ruisus ut. multiplici 
nominc praditum celebrant, ut cum ipsum divini- 
tatem ita loquentem inducunt : «Ego sum, qui 
sum, vita, lux, Deus, veritas?. » Et. cum divina 
sapientia przstantes viri ipsum rerum omnium 
auctorem in rebus omnibus procreatis pluribus 
nominibus appellant, ut bonum, ut pulchrum, vt 
sapientem οἱ amabilem, ut deorum Deum, ut 
Dom nu:à. do:inorum, ut Sanctum sanctorum, ut 
elernum, utLexsistentem, uL sxculorum cusam, ut 
vit largitorem, ut sapicnti.m, ut mentem, ut ratio- 
nem, ut cognitorem, ut omnes omnis scientie the- 
sauros superautem, ut potentiam, αἱ potentem, ul 
Hegem regum, ut antiquum dierum, αἱ imtnuta- 
bilem, ut noa senescentem, ut salutem, ut justitiam, 
ui sanciitatem, ut redemptionem, ut. magnitudine 


(l| Τῶτο περὶ τοῦ ἐγίου. lives vorzéov. Schol. in cod. Mosq. 1. 


191 


EUTHYMII ZIGABENI 


192 


omnibus excellentem, ut cum in aura tenui, atque A Gptov, περιχόσμιο», ὑπερουράνιον, ὑπερούσιον, Ίλων, 


adeo in mentibus ipsum esse dicunt, et in animis 
et iu corporibus, et in caelo, etin terra, εἰ simul 
in eodem, eumdem in mundo, supra mundum, 


ἁστέρα, πὺρ, ὕδωρ, πνεῦμα, ὁρόσον, νεφέλην, 
αὑτόλιθον, xal πέτραν, xal πάντα τὰ ὄντα, xal οὐδὲν 
τῶν ὄντων. 


circa. mundum, colo superiorem, prastantjorem essentia, solem, stcllam, ignem, aquam, spiritum, 
rorem, nubem, ipsum lapidem, et petrain, ct omnia quse sunt et nihil eorum quz sunt. 


Item deappellatione divina, Magni Gregorii Theologi ex 
oratione 3 De Filio. 


Nullo nomine Divinitas potest enuntiari. ld non 
solum rationes ostendunt, verum etiam llebrzzorum 
sapientissimi et vetustissimi, quoad fieri potuit, 
declararunt, quippe qui propriis quibusdam notis 
eum venerali sunt, nec permiserunt, nt eisdem 
litteris ca, quz? post Deum sunt, et ipse Deus indi- 


"Ert περὶ θεωνυµίας, τοῦ μεγάλου Γρηγορίου 
τοῦ θεο.όγου ἑκ τοῦ δευτέρου Aórov τῶν περὶ 
Yiov. 


Τὸ θεῖον ἀχατονόμαστον. Καὶ τοῦτο δηλοῦσιν 
οὐχ οἱ λογισμοὶ µόνον, ἀλλὰ καὶ ᾿Εθραίων οἱ σοφώ- 
τατοι xal παλαιότατοι, ὅσον εἰχάσειν, ἔδοξαν. Ot 
γὰρ χαραχτΏρσιν ἰδίοις τὸ θεῖον τιµήσαντες, οὐδὲ 
γράµµασιν ἀνασχόμενοι τοῖς αὐτοῖς ἄλλο τι vpé- 
φεσθαι τῶν μετὰ θεὸν, xal θεὸν, ὡς biov ἀχοινώ» 


caretur, quasi oporieat in hoc etiam Deum cum p Vntov εἶναι, xoi µέχρι τούτου τὸ θεῖον τοῖς ἡμετέ- 


rcbus nostris nihil habere commune. Quomodo ἰᾳὶ- 
«ur admisissent tales viri, naturam illam insolubi« 
lem et sua se proprietate continentem voce solu- 
bili declarari f Nullus unquam profecto totum effla- 
vit aerem ; nec Dei cssentiam omnino vel mens 
concepit, vel vox comprehendit. Sed ex iis que 
circa ipsum sunt, Divinitatem adumbrantes, obscu- 
ram ejus quamdam et tenuem hinc inde imaginem 
colligimus. Et ille primus a nobis theologus existi- 
matur, non qui totam divinitatem invenit, nullo 
enim vinculo tola stringitur, sed qui magis quam 


po, πότε ἂν ócigatvto λνοµένῃ φωνῇ δηλοῦσθαι 
τὴν ἄλυτον φύσιν xal ἰδιάκουσαν. Οὔτε γὰρ ἀέρα 
τις ἔπνευσεν ὅλον πώποτε, οὔτε οὐσίαν παντελῶς 
Θεοῦ, f) νοῦς χεχώρηκΣν. f) quvh περιέλαθεν. Αλ. 
ἐχ τῶν περὶ αὐτὸν σχιαγραφοῦντες τὰ xav' αὑτὺν, 
ἁμυδράν τινα xal ἀσθενῆ, χαὶ ἄλλην ἁπ ἄλλον φαν- 
τασίαν συλλέγομεν. Καὶ οὗτος ἄριστος ἡμῖν θεο- 
λόγος, οὐχ ὃς εὗρε τὸ πᾶν, o0 γὰρ δέχεται τὸ mv 
ὁ δεσμὸς, ἁλλ ὃς ἐὰν ἄλλου φαντασθῇ πλέον, xat 
πλεῖον ἐν ἑαυτῷ συναγάγῃ τὸ τῆς ἀληθείας ἴνδαλμα, 
3| ἁποσχίασμα, ἡ ὃ τι xat ὀνομάζομεν. 


alius cogitationem intendens, majorem veritatis sive similitudiuem, sive umbram, sive id alio. modo 


vis appellare, animu complectitur. 


Quantum ergo nobis assequi concessum est, C 


Ens, et Deus, magis quodammodo essentix 
nomina sunt; ex iisque etiam vox, ΕΠ, ad eam 
indicandam aptior est; non hoc solum nomine, 
quod ipse, cum Moysi in monte oraculum ederct, 
quxreretque ille, quo nomine vocaretur, ita seipsum 
appellavit, edicens videlicet ei, ut ad populum his 
verbis uteretur, : Qui est, misit me '! ; sed ctiam 
quia nomen illud magis proprium esse comperimus. 
Quamvis enim Dei vox, vel a verbo θέειν, vel 
ab αἴθειν, ut putant qui in hoc genere sibi sciti atque 
arguti videntur, hoc est, a currendo, vel ab urendo, 
rationem originis δι ditcat, propter motus perpe- 


tnitatem, οἱ quod. vitiosos babilus consumat (nam f) γὰρ, φησὶ, Κύριος, ὁ Θεός cov* τοῦτό 


hinc quoque ignis consumeus dicitur *), ex eorum 
tamen numero est, qua ad aliquid referuntur, nec 
l.bera et absoluia est ; quemadmodum nec vox ista, 
Dominus, quie Dei quoque nomen esse dicitur. 
Ego euim, iuquit, Dominus Deus. tuus : hoc. meum 
nomen est * ; et, Dominus nomen ipsi *. At nos na- 
Wuram ejusmodi exquirimus, qux? ipsum esse per 
vero, propriu:n sane est Dei, ac totum, nec priore 
definitum ac cireumcisum. 

Alia autem nomina partim potestatis esse 
constat. partim aeconomi;r, et quidem duplicis; al- 
terius Rimirum corpore sublimioris, alterius cum 
corpore conjuncta. Exempli causa, Omnipotens 5, 
et Rex, vel gloriz *, vel. seculorum ?, vel. virtu- 


! Exod. m, 141. * Deut, iv, 24. 
* sal. σα, 10. 7? 1 Tini. i, 17. 


* ]sa. xir, 8. 


"σον δ οὖν ἐκ τῶν ἡμῖν ἐφικτῶν, d. μὲν ὧν, 
xai d θεὸς, μᾶλλόν πως τῆς οὐσίας ὀνόματα- καὶ 
τούτων μᾶλλον ὁ ὤὦν' οὗ µόνον ὅτι τῷ Μωῦσεῖ χρη- 
µατίνων ἐπὶ τοῦ ὅρους, xai τὴν χλῆσιν ἁπαιτούμε- 
vos, Ἡ τίς ποτε εἴη, τοῦτο προσεῖπεν ἑαυνὸν.. 
0 ὧν ἀπέστα.ἰχέ µε, τῷ λαῷ χελεύσας εἰπεῖν ἀλλ 
ὅτι xal χυριωτέραν ταύτην εὑρίσκομεν, Ἡ μὲν γὰρ 
τοῦ θεοῦ, κἂν ἀπὸ τοῦ θέειν, T) αἴθειν, Ἱτυμολόγηται 
τοῖς περὶ ταῦτα χομφοῖς, διὰ τὸ ἀειχίνητον xal δα- 
πανητιχὸν τῶν μοχθηρῶν ἔξεων, xai γὰρ πὺρ xat- 
αναλίσχον ἐντεῦθεν λέγεται, ἀλλ οὖν τῶν πρός τι 
λεγομένων ἐστὶ, καὶ οὐχ ἄφετος' ὥσπερ xal ἡ Κύριος 
φωνὴ, ὄνομα εἶναι Θεοῦ καὶ αὑτὴ λεγομένη' Ἐγὼ 
μου 
ἐστὶν' ὄνομα" χα), Κύριος ὄνομα αὑτῷ. Ἡμεῖς. δὲ 
φύσιν ἐπιξητοῦμεν, ᾗ 15 εἶναι χαθ ἑαυτὸ, καὶ 
οὑχ ἄλλῳ συνδεδεµένον' τὸ δὲ ὃν, ἴδιον ὄντως 
θεοῦ, xa ὅλον, µήτε τῷ πρὸ αὐτοῦ, μήτε τῷ μετ 
αὐτὸν, οὐ γὰρ fjv, ἡ ἔσται, περατούµενον 1| περι- 
κοπτόµενον. 


se habcat, ac non cum alio quopiam | copuletur. F»s 
aliqua re, uec posteriore (nec enim erat, aut eril), 


Τῶν δ᾽ ἄλλων προσηγοριῶν, αἱ μὲν τῆς ἔξου---- 
χα 3 


σίας εἰσὶ προρανῶς, αἱ δὲ τῆς οἰχονομίας , 
ταύτης διττῆς ' τῆς μὲν ὑπὲρ τὸ σῶμα, τῆς δὲ ἓν σι» 


ματι; olov ὁ μὲν Παντοχράτωρ. xal ὁ Base, —" 
τος» " 


τῆς δόξης, ἡ τῶν αἰώνων, fj τῶν δυνάμεων, Tj 


* Amos 1x, 6; Psal, Lxvi, 9... * Exod. xv, 


7 
4 


193 


CANOPLIA DOGMATICA. — TIT. V. 


14 


ἁἀγαπητοῦ, | τῶν βασιλενόντων  χαὶ ὁ Κύριος, t] A Lum *, vel. dilecti *, vel regnautium 9. ltem Dowi- 


Es6a00, ὅπερ ἑστὶ στρατιῶν, ἡ τῶν δυνάµεων, 
$ τῶν χυριευόντων. Ταῦτα μὲν σαφῶς τῆς ἑξουσίας. 
Ὅ δὲ θεὸς, 7) του σώνειν, fj ἐχδιχήσεων, 1| εἰρήνης, 
ἢ δικαιοσύνης, ἢ ᾿Αθραὰμ, χαὶ Ἰσαὰκ, xoi Ἰαχὼθ, 
χαὶ παντὸς Ἱσραὴἡλ τοῦ πνευματιχοῦ, καὶ ὁρῶν . 
τος Θεόν’ ταύτα δὲ τῆς οἰχονομίας. Ἐπειδὴ γὰρ 
ερισὶ τούτοις διοιχούµεθα, δέει τε τιμωρίας, χοὶ 
σωτηρίας ἐλπίδι, πρὸς δὲ xal δόξης, xal ἀσχήσει 
τῶν ἀρετῶν, ἐξ ὧν ταῦτα ' τὸ μὲν τῶν ἐχδικήσεων 
ὄνομα οἴχονομεῖ τὸν φόθον" τὸ δὲ τῶν σωτηριῶν, 
τὸν ἐλπίδα - τὸ δὲ τῶν ἀρετῶν, τὴν ἄσχησιν ἵν ὡς 
τὸν Θεὸν by ἑαυτῷ φέρων, Ó τούτων τι χκατορθῶν, 
μᾶλλον ἐπείγπται πρὸς τὸ τέλειον, xai τὴν ἐξ àp:- 
τῶν οἰχείωσιν. Ταῦτα μὲν οὖν ἐστι χοινὰ θεότη- 
τος τὰ ὀνόματα. 'Ἴδιον δὲ τοῦ μὲν ἀνάρχου, Πατήρ; 
τοῦ δὲ ἀνάρχως γεννηθέντος, Υἱός - τοῦ δὲ ἁγεννήτως 
κρρελθόντος, ἡ προϊόντος, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. 
ἍΆλλ' ἐπὶ τὰς τοῦ Υἱοῦ χλλσεις ἔλθωμεν, ὅπερ ὦρ- 
μήθη λέχειν 6 λόγος. 


nus vel Sabaotl *, lioc est, exercituum, vel. virtu- 
tum *, vel dominantium *. llec sine ullo. dubi- 
tatione potentiam 9οὶ ostendunt, Deus rursus, vel 
salvos faciendi *, vel. ultionum ^, vel. pacis ?, vel 
justitia '?, vel Abralie, Isaac, οἱ Jacob !', uuiver- 
sique spiritualis Israelis, ac Deum videntis. Πως 
utique economie sunt nomina. Quoniam enim 
tribus his rebus gubernamut, nempe et supplicii 
metu, et. saluüs glorizque spe, et. cultu virtutuu, 
quibus bec comparantur; ultionum quidem nouii- 
ne, inctus procuratur ; Salutis. autem, spes ; virui- 
tum denique, probitatis studium : ul qui. aliquid 
borum assequitur, perinde ae Deum in seipso ge- 
rens, ad perfectionem et familiaritatem eam atque 


B coguationeiw, qua nos. virtus ipsi. conciliat, majori 


celeritate festinet. A:que hae vocabula Deitati 
communia sunt. Proprium autem cjus, qui prin- 
cipii expers esi, nomen, Pater: ejus autem, qui 
cia ullum priucipium genitus est, Filius : ill.u3 


denique, qui citra generatione: processit, aut progreditur, Spiritus sanctus. Verum ad. Filii nomina, 


de quibus nobis dicere propositum erat, accedamus. 


Δοχεῖ Ὑάρ pot λέχεσθαι, }ἱὸς μὲν , ὅτι ταυτόν 
ἐστι τῷ Πατρὶ χατ᾽ οὐσίαν καὶ οὐκ ἐχεῖνο µόνον, 
ἀλλὰ χὰχεῖθεν. Μονογενῆς δὲ, οὐχ ὅτι µόνος Ex µότ 
νου xal µόνον, ἀλλ᾽ ὅτι xal µονοτρόπως, οὐχ ὡς τὰ 


σώματα Λόγος δὲ, ὅτι οὕτως ἔχει πρὸς τὸν Πατέρα, - 


ὡς πρὸς νοῦν λόγος * οὗ µόνον διὰ τὸ ἁπαθὲς 
fs Υεννῄήσεως, ἀλλὰ καὶ τὸ συναφὲς, καὶ τὸ ἑξαγ- 
χελτιχόν” τάχα δ' ἂν εἴποι τις, ὅτι xat ὡς ὄρος 
αρὸς τὸ ὁριζόμενον, ἐπειδὴ xal τοῦτο λέγεται λόγος. 
'O Τὰρ veronxóc, φησὶ, τὸν Υἱὸν (τοῦτο γάρ ἐστι 
«ὃ ἑωραχὼς), vevónxe τὸν Πατέρα. χαὶ σύντομος 
ἀπόδειξις χαὶ ῥᾳδία τῆς τοῦ Πατρὸς φύσεως, ὁ Υἱός" 
γέννημα γὰρ ἅπαν τοῦ γΣγεννηχότος, σιωπῶν λόγος. 
El δὲ χα) διὰ τὸ ἐνυπάρχειν τοῖς οὖσι λέγοι τις, οὐχ 
ἁμαρτήσεται τοῦ λόγου: τί Υάρ ἐστιν, ὃ μὴ Λόγῳ 
συνέστηχεν; Σοφία δὲ, ὡς ἐπιστήμη θείων τε xal 
ἀνθρωπίνων πραγμάτων πῶς γὰρ οἷόν τε τὸν mz- 
ποτχότα, τοὺς λόγους ἀγνοεῖν, (v πεποίτχΣ; Δύ- 
vius 85, ὡς συντηρητιχὸς τῶν γενοµένων, καὶ τὴν 
τοῦ συνέχεσθαι ταῦτα χορηγῶν δύναμιν. ᾿λλήθεια 
δὲ, ὡς ly, οὗ πολλὰ τῇ φύσει" τὸ μὲν γὰρ ἀληθὲς, 
ἓν' τὸ δὲ Φεῦδας, πολυσχιδές" καὶ ὡς χαθαρὰ τοῦ 


l'rimum ergo Filius '* mibi dici videtur, quia 
essentia idem est cum Patre : neque id solum, 
sed quia etiam ex illo est. Unigenitus '? autem, 
non quia solus ex solo, el solum, aed ciiin quia 
uuico modo, ac non ut.corpora. Veibum !* porro, 
quia ita se habet ad Patrem, ut sermo ad mente, 
non modo propter generationem passionis omnis 


C expertem , verum etiam propter. conjunctionem 


ipsius cum Patre, vimque enuntiatricem. Fortasse 
etiam quis dixerit, eodem inodo se ad Patrem ha- 
bere, quo definitio ad definitum, quoniam definitio 
quoque λόγος dicitur. Qui enim Filium cognovit, 
ait Christus (hoe enim idem significa, ac, vidit), 
Patrem quoque cognovit 131 ac brevis, εἰ compen- 
diosa facilisque paterad naturze declaratio est Filius, 
Ouue enim quod genitum est, geuitorem suum 


acia quadam voce delinit. Quod si quis etiam, 


quia rebus omuibus. insit, Λόγον vocari coutendat, 
a ratione non aberrabit. Quid euim est, quod nou 
Verbo conditum sit? Sapientia !* vero, ut rerum divi- 
uarum et huiauoruu scientia. Qui eniin lieri potest, 
ut conditur rerum a se conditarum rationes iguo- 


Πατρὸς σφραγὶς, καὶ yapaxzho ἀφευδέστατος. Εἰκὼν D rei? Potentia", ut rerum creatarum couservator, 


&, ὡς ὁμοούσιον, xaY ὅτι τοῦτο ἐχεῖθεν, ἀλλ 
οὐχ ix τούτου Πατήρ: αὕτη γὰρ εἰχόνος φύσις, µ- 
Una εἶναι τοῦ ἀρχετύπου, xai οὗ λέγεται ' 
Έλὶν ὅτι χαὶ πλέον ἐνταῦθα ἐχεῖ μὲν — Yàp, 
ἀχίγγτος χινουµένου * ἑνταῖθα δὲ, ζῶντος χαὶ ζῶσα, 
αλ πλέον  ἔχουσα τὸ ἀπαράλλακτον, 1j τοῦ ᾿Αδὰμ 
UM, xai τοῦ γεννῶντος παντὸς τὸ γεννώμε- 
V^: πιαύτη γὰρ ἡ τῶν ἁπλῶν φύσις, μὴ τῷ μὲν 
ἑοιχέγαι, τῷ δὲ ἀπεοιχέναι, ἀλλ᾽ ὅλον ὅλου τύπον 
εἶναι καὶ ταυτὸν μᾶλλον, ἡ ἀφομοίωμα. Φῶς δὲ, ὡς 


Pia]. στι, 15. 
ial. 1. Χνµ, 91. 
loan. 1, 48. 

Coloss. 1, 15. 


* Jbid. *I Tim. vi, 15. 

* Psal. xci, 1. ? Roin. xv, 23. 
** Joan. 1, 1. 
** [lebr. 1, 3. 


* Rom. ix , 29. 


15 Joan, xiv, 7, 9. 


vimque iis suppeditons ut contineantur. Veritas '5, 
ul natura unum, non ία. Verum quippe unum est ; 
meundacium multiplex : atque etiam ut purum Patris si- 
gilum, minimeque meudax. character. linago !*, ut 
ejusdem cum Patre substantia: 19, et quia ex illoest, uon 
autem ολ lioc Pater. Ilaec siquidem imaginis natuia 
est, ut sil. imitatio exemplaris, cujus imago diciturg 
quanquam bic image exemplar suum expressius 
refert. lilic euim rei vivae ac motu pradite mortua 
εἰ motus expers imago est : hic aulein. vivi exeme 


5 Psal. xxii, 10. *Deut, x, 17. 
! Exod. in, 6. 1 Matth. xvu, 5. 
! Ephes. v, 19, !*Jgau. xiv, 0. 


19 Psal. 1v, 2. 
!* | Cor, 1, $50. 





195 


l'atre differens, quam Seth ab Adamo *,  filiusque 
omnis a parente suo. llujusmodi namque simpli- 
cium reruni matura est, ul non partim inter se 
similes sint, partim dissimiles, sed tota totas rc- 
presentent, czedemque potius sint, quam similes. 
Lux * etiain dicitur, ut. animorum splendor, qui 
el vita el sermone purgantur. Nam si ignorautia et 
peccatum tenebrze sunt, lux. profecto erit scientia, 
el vita divina. Vita *, quia lux, totiusque ratione 
prodit: nature coagmentatio, et. procreatio : Im 
ipso enim vivimus, et movemur, et sumus *, secun- 
dum duplicem illam inspirationis " facultatem. 
Nam et illinc omnes vitalem spiritum accipi- 
mus, et Spiritum sanctum, quotquot ipsius capa- 
ces sumus, et quatenus os mentis aperuerimus. 
Justitia *, quia pro merito premia et ponas distri- 
buit, xquumque judicem se przbet his, qui sub lege 
sunt, et his, qui sub gratia; corporique iteimn et 
animz, ut illud pareat, Ίππο presit atque imperet, 
prastantiorque pars principatum adversus inferio- 


EUTIIYMII ZIGABENI 
plaris viva quoque est effigies, multoque minus a À λαµπρότης φυχῶν xat λόγῳ χαὶ βίῳ καθαιροµένω». 


196 


Ei γὰρ σχότος ἡ ἄγνοια xaX dj ἁμαρτία, φῶς ἂν εἴη 
ἡ γνῶσις, xa ὁ βίος ὁ ἔνθεος. Ζω] δὲ, ὅτι φῶς, 
καὶ πάσης λογιχῆς φύσεως σύστασις xat οὑσίωσις * 
"Ey αὐτῷ γὰρ ζώμεν, καὶ κιούμεθα, καὶ ἐσμέν, 
χατὰ την διπλῆν τοῦ ἐμφυσήματος δύναμιν, xal 
πνοέν' ἐχεῖθεν ἐμφυσώμενοι πάντες, χαὶ Πνευμα 
ἅγιον ὅσοι χωρητικοὶ, καὶ τοσοῦτον, χκαθ᾽ ὅσον ἂν τὸ 
στόµα τῆς διανοίας ἀνοίξωμεν. Δικαιοσύνη δὲ, Oz: 
τοῦ πρὸς ἀξίαν διαιρέτης, xaX διαιτῶν δικαίως τοῖς 
ὑπὸ νόµον, xaX τοῖς ὑπὸ χάριν, Φυχῆ χαὶ σώματι, ᾿ 
ὥστε τὸ μὲν ἄρχειν, τὸ δΣ ἄρχεσθαι, καὶ τὴν ἠγεμο- 
νίαν ἔχειν τὸ χρεῖττον χατὰ τοῦ χείρονος, ὡς μὴ τὸ 

χεῖρον ἐπανίστασθαι τῷ βελτίονι: Αγιασμὸς δὲ, ὡς — 


B χαθαρότης, ἵνα χωρῆται τὸ χαθαρὸν κχαθαρότητι. 


Απολύτρωσις δὲ, ὡς ἑλευθερῶν ἡμᾶς, ὑπὸ τῆς 
ἁμαρτίας χατεχοµένους, xal λύτρον ἑαυτὸν ἀντιδι- 
δοὺς ἡμῶν τῆς οἰχουμένης χαθάρσιον. ᾿Ανάστασις 
δὲ, ὡς ἑντεῦθεν ἡμᾶς ἁπανιστῶν , χαὶ πρὸς 
τὴν ζωὴν ἐπανάγων νενεχρωµένους ὑπὸ τῆς ἆμαρ- 
τίας. 


rem teneat, nec id quod deterius est, adversus id, quod melius est, iasurgat, Sanctificatio ", quia pu- 
ritas, ut purum illu.] numen per puritatem capiatur. Kedemptio*, quia nos a peccato detentos in liberta- 
tem asserit, seseque pro nobis, ut orbis terrarum expietur, liberationis pretium dat, Resurrectio*, ut 
nos hinc abductos su:citans, eta peccato morte affectos ad. vitam re:lucens. 


Atque πο adhuc communia sunt, tam οἱ 
qui supra nos es!, quam qui propter nos, Nunc ad 
ca veniamus, qu:? proprie nostra sunt, humanita- 


Ταῦτα μὲν οὖν ἔτι χοινὰ τοῦ τε ὑπὲρ ἡμᾶς, 
xai τοῦ δι ἡμᾶς" & 65 ἰδίως ἁμέτερα, xal τῆς 
ἐντεῦθεν προσλήφεως. "Ανθρωπος μὲν, οὐχ tva 


tisque assumpt:e. Homo !* itaque dicitur, non solum C χωρηθῇ µόνον διὰ σώματος σώμασιν, ἄλλως οὐκ ἂν 


ut per "corpus 3 corporibus capiatur, qui alioqui 
ob incompreliensibilem naturam suam capi non 
poterat; sed etiam ut per se hominem sanctitate 
affieiat, fermentique instar univers: masse sit, 
sibique uniens quod condemnatum fuerat, tctum 
illud a condetnnatione liberet, omnia pro nobis, 
qua nos sumus, excepto peccato, factus, corpus, 
anima, mens (per quae videlicet mors pervaserat) ; 
et, quod ex his commuuc est, homo, visibilis Deus, 
propter id quod animo atque intellectu comprehen - 
debatur. Filius houínis !*, propter Adamum, ac 
Virgiuem, ex quibus exstitit, illo nimirum ut ge- 
neris auctore, hac autem ut. matre, juxta. mairis 
legem, et non juxta lege:n generationis. Christus!*, 
prop'er divinitatem : ea. enim humanitatis unctio 
est, non operatione, ut in aliis christis, scd totius 
ungentis praesentia sanctificans : cujus hic effectus 
est, ut id, quod ungit, homo vocetur, et, quod un- 
gitur, Deus. flat : Via !*, ut. per se nos ducens ; 
Ostium !*, vL. introdictor : Pastor !*, ut nos in loco 
pascus collocans, et aqua refectionis educens'!*, 
atque bine nobis itineris ducem se pr:ebens, necnon 
adversus belluas pro nobis dimicans : tum etiam, 
uL errantes revocaus, et perditos reducens, 
et confraetos obligans, et inürmos roboraus, et fir- 
mos ac validos custodiens, atque ad futurze vitze 
caulam, per pastoralis scienti:e rationes, colligens : 


* Gen iv, 25. * Joan. vit, 19... ? Joan. xiv, 6. 
* [bid. * joán. xi, 25. '* Joan. ix, 14. 


** Joan. x, 9. | Joan. x, 11. | Psal. 11,2. 


* Act. στι, 98. 
! Matth, xxiv, 27, A4. 


χωρτθεὶς διὰ τὸ τῆς φύσεως ἅληπτον ' ἀλλ' ἵνα 
xa ἁγιάσῃ δι ἑαυτοῦ τὸν ἄνθρωπον, ὥσπερ ζύμη 


γενόμενος τῷ παντὶ φυράματι, xal πρὸς ἑαντὸν ἑνώ- 
σας τὸ καταχρ:θὲν, ὅλον λύση τοῦ χατακρίµατος, 
πάντα ὑπὲρ πάντων γενόμενος, ὅσα ἡμεῖς, πλὴν τῆς 
ἁμαρτίας, σῶμα, Ψυχἠ, νοῦς, 6c ὅσον ὁ θάνατος 
τὸ χοινὸν Ex. τούτων, ἄνθρωπος, chc ὀρώμενος, διὰ 
τὸ νοούμενον, Υἱὸς δὲ ἀνθρώπου, xa διὰ τὸν 
Αδὰμ, xal διὰ τὴν Παρθένον, ἐξ ὧν ἐγένετο. τοῦ 
μὲν, ὡς προπάτορος, τῆς δὲ, ὡς μητρὺς νόμῳ, 
xai οὗ νόµῳ γεννήσεως, Χριστὸς δὲ, διὰ τὴν θεό- 
τπτα  χρίσις γὰρ αὕτη τῆς ἀνθρωπότητος , ojx 
ἑνεργείᾳ κατὰ τοὺς ἄλλους χριστοὺυς ἁγιάζουσα, 
παρουσίᾳ δὲ ὅλου τοῦ χρίοντος’ fj; ἔργον, ἄνθρωπον 
ἀχοῦσαι — *b χρίον, xal ποιῆσαι θεὸὺν τὸ χριόµενου’ 
Ὁδὸς δὲ, ὡς δι’ ἑαυτοῦ φέρων ἡμᾶς θύρα δὲ, dag 
εἰσαγωγεύς  Ποιμὴν δὲ, ὡς εἰς τόπον χλόης xata- 
σχηνῶν, xal ἑχτρέφων ἐπὶ ὕδατος ἀναπαύσεως, xal 
ἐντεῦθεν ὁδηγῶν, xal προπολεμῶν xac τῶν θηρίων’ 
τὸ πλανώμενον ἐπιστρέφων, τὸ ἁπολωλὸς ἑπανάγων, 
τὸ συντετριμμµένον χαταδεσμῶν, τὸ ἰσχυρὸν φυλάσ- 
σων, χαὶ πρὺς τὴν ἐχεῖθεν μάνδραν συνάγων λόγοις 
ποιμαντικῆς ἐπιστήμης * Πρόθατον δὲ, ὡς σφάγιων᾿ 
Αμνὸς δὲ, ὡς τέλειον Αρχιερεὺς δὲ, ὡς προσ- 
αγωγεύς' Μελχισεδὲχ δὲ, ὡς ἁμήτωρ τὸ ὑπὲρ ἡμᾶς, 
xai ἁπάτωρ τὸ xa0' ἡμᾶς ' χαὶ ὡς ἀγενεαλόγητος 

τὸ ἄνω" Tiv γὰρ γεγεὰν αὐτοῦ. qnot, εἰς διηγή- 


ροή, it, Ἱ *T1 Cor. 1, 50. * [bil, 
'* Matth, 1, 16. | Joan. xiv, 0 


191 PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. VI. 198 
σεται; χαὶ ὡς μασιλεὺς Σαιὴμ, εἰρήνη δὲ τοῦτο, xa A Ovis* porro, ut victima 1 Agnus *, ut. perfectus : 
ὡς βασιλεὺς δικαιοσύνης, xal ὡς ἁπολβεχατῶν sa-.— Pontifex *, ut oblator : Melchisedech *, ut. matris 
τριάρχας χατὰ τῶν πονηρῶν δυνάµεων ἀριστεῦον- — expers, quod ad naturam illam nostra excelsiorem 
τας. attinet, patre auten carens, quantum ad nostram : 
tan etiam quia sublimitas absque genealogia est. (Generationem enim illius, inquil, quis enarrabit *12) Ac 
preterea, ut. Rex Salem *, hoe. est, pacis, et Bex justitic, ac denique ut a patriarchis adversus pesti- 


feras potestates strenue rem gerentibus, decimas accipiens. 


ΤΙΤΛΟΣ G'. 


Περὶ τῆς θείας δηµιουργίας, τοῦ peyádov Γρη- 
Τορίου τοῦ Θεοόγου ἐκ τοῦ Aóyov τοῦ elc τὰ 
ΥΕ2έ0.1ια τοῦ Χριστοῦ. 


Οὕτω μὲν οὖν τὰ Άγια τῶν ἁγίὼν, & xal τοῖς 
Σεραφὶμ συγχαλύπτεται, χαὶ δοξάσεται τρισὶν ἆγια- 
σμοῖς εἰς μίαν συνιοῦσι χυριότητα, χᾶὶ θεότητα. 
Ἐπεὶ δὲ οὐχ ἔρχει τῇ ἀγαθότητι τοῦτο τὸ χινεῖσθαι 
µόνον τῇ ἑαυτῆς θεωρίᾳ, ἀλλ᾽ ἔδει χυθῆναι τὸ ἀγα- 
95v, xai ὁδεῦσαι, ὡς πλείονα εἶναι τὰ εὐεργετού- 
μενα, τοῦτο γὰρ,τῆς ἄχρας ἣν ἀγαθότητος * πρῶτον 
μὲν ἐννοεῖ τὰς ἀγγελικὰς δυνάµεις xat οὑρανίας, καὶ 
τὸ ἐννόημα ἔργον fjv, λόγῳ συμπληρούμενον, xal 
Πνεύματι τελειούμενον. Καὶ οὕτως ὑπέστησαν λαµ- 
πρότητες δεύτεραι, λειτουργοὶ τῆς πρώτης λαμ- 
πρότητος, εἴτε νοερὰ πνεύματα, εἴτε κὺρ olov ἄθλον 
xit ἀσώματον, εἴτε τινὰ φύσιν ἄλλην ὅτι ἐγγυτάτω 
τῶν εἰρημένων ταύτας ὑποληπτέον. ΒὨούλομαι μὲν 
εἰπεῖν ὅτι ἀχινήτους πρὸς τὸ  xaxhv, xal µόνην 
ἐχούσας thv τοῦ χαλοῦ χίνησιν, ἅτε περὶ θεὸν οὔ- 
σας. χαὶ tà πρῶτα ix Θεοῦ λαμπομένας. Τὰ γὰρ 
ἐνταῦθα δευτέρας ἑλλάμφεως, Πείθει δὲ µε μὴ 
ἀχινήτους, ἀλλὰ δυσχινῄτους χαὶ ὑπολαμδάνειν ταύ- 
τας xal λέγειν, ὁ διὰ τὴν λαμπρότητα ἑωσφόρος, 
σχήτος διὰ τὴν ἔπαρσιν xal γενόμενος χαὶ Xevóys- 
voc, al τε ὑπ᾿ αὐτὸν ἀποστατιχαὶ δυνάµεις, δηµιουρ: 

χὰ τῆς χαχίας τῇ τοῦ χαλοῦ φυγῇ, καὶ ἡμῖν πρό- 
ξενοι. 


TITULUS VI.. 
De opificio Dei. Gregorii Theologi ex oratione :in 
diem. natalem Christi, 


Ita Sancta. sanctorum, quis ipsis etiam Sera. 
phin occulta sunt, οἱ triplici ab eis sanctitatis 
laude celebrantur, in unum principatum divini- 


p tàtemque conveniunt, Verum quia bonitati divinz 


non erat satis, sua ipsius contemplatione moveri, 
sed oportebat, ut bonum ipsum sese diffunderct, 
el progrederetur, quo 5ο pluribus communicaret. 
(Hoc enim summze bonitatis proprium erat) idcirco 
potestates  angelicas atque celestes cogitatione 
concepit, et cogitatio reipsa fuit verbo completa, 
et spiritu perfecta. Atque ita secundi splendores. 
primi splendoris ministri, sive spiritus intelligen- 
tes, sive ignis materiam οἱ corpus non habens, 
sive alia aliqua natura, iis qux dicta sunt pro- 
xima putandi sunt, exstiterunt. Equidem velim 
dicere nulla eos propensione ad malum ferri, scd 
moveri duntaxat ad bonum, quippe qui prope 
Deum sint, primique ab ipso Deo effulserint (nam 
qua hic sunt, secundo loco fulserunt) verum ut 


C eos non immobiles, sed diflicile moveri et. sentiam, 


et dicam, facit non solum is, qui propter splen- 
dorem quo illustrabatur Lucifer oliin, nunc autem 
propter superbiam, tenebrarum princeps ct est, 
et appellatur, sed etiam ille, quz cum ipso defe- 


cerunt, e£. sub ipso sunt potestates, qux benum Íugientes, mali effecirices evaserunt, et nos ilem 


3d malum cohortantur et impellunt, 
Tov avtov. 

Οὕτω μὲν οὖν ὁ νοητὸς αὐτῷ xal διὰ «avsa. ὑπ- 
ἑστη χόσµος, ὡς Ep γοῦν περὶ τούτων φιλοσοφῆσαι 
μικρῷ λόγῳ τὰ μεγάλα σταθμώμενον. "Enti δὲ τὰ 
πρὼτε χαλῶς εἶχεν αὐτῷ, δεύτερον ἐννοεῖ χόσμον 
ὑλαὴν xal ὀρώμενον, χαὶ οὗτός ἐστι τὸ ἐξ οὐρανοῦ 
ταὶ γῆς χαὶ νῶν ἓν µέσῳ σύστημά τε xal σύγχριμα' 


Ex eadem oratione. 

Hoc igitur pacto mundus illi constitit intelligi- 
bilis, si patva oratione licet magna perpendentem 
philosopbari. At cum illi prima praeclare se ha- 
berent, alterum mandum cogitavit ex materia 
constantem et aspectabilem, qui ex ccelo, terraque, ΄ 
et his que in medio sunt, concretus est, et con- 


ἐπεετὸν μὲν τῆς χαθ᾽ ἕκαστον εὑφυῖας, ἀξιεπαι- D stitutus, laudabilis quidem ex rerum singularum 


Ἠτώτερον δὲ τῆς ἐξ ἁπάντων sbapyosciag χαὶ συµ- 
Ws, ἄλλου πρὸς ἄλλο τι χαλῶς ἔχοντος, xal 
Ἠένων πρὸς ἅπαντα εἰς ἓνὸς χόσµου συμπλήρωσιν, 
ba δίξῃ p µόνον οἰχείαν ἑαυτῷ φύσιν, ἀλλὰ xal 
"ivy ξένην ὑὁποστήσασθαι δυνατὸς ὤν. Οἰχεῖον 
μὲν γὰρ θεότητος αἱ νοεραὶ φύσεις, καὶ vip µόνῳ 
Ἠπχιαί: ξένον δὲ παντάπασιν, ὅσαι ὑπὸ τὴν αἴσθη- 
9, xal τούτων αὐτῶν ἔτι φοῤῥωτέρω, ὅσαι παντε- 
ες ἄφυχοι xai ἀχίνητοι. 


pulehritudine, sed laudabilior ob concinnitatem, 
el concentum, quo tum una cum alia, tum omnes 
eum omnibus praeclare conjuncts  vicissimque 
congruentes ad unius orbis perfectionem concur. 
runt. Ut ostenderet ín sua esse potestate, nou 
solum ut cognatam sibi naturam efficeret, sed 
etiam ut alienam et peregrinam omnino consli- 
tueret. Nam ut. intelligentes ille nature, et que 
sola mente percipi possunt, ejus amplitudini quo- 


humodo similes cognatsque sunt, sic ab ea prorsus aliene ct remotz, qui sensibus sunt exposita, 
iq inter bas ille potissimum, quae anima motuque carent. 


acu, 7. 3 Joan, ι, 99. ? ilebr. vi, 40. * Hor. vri, 1. "Isa. Lus, δ. * Hebr. vn), 2. 


199 


Ex eadem oratione. 


Mens igitur et sensus ita jam inter se discreta 
suis se finibus continebant, effectorisque Verbi 
magnificentiam tanquam taciti quidem laudatores 
eximiique przcones prz se ferebant. Nondum au- 
tem erat ulla ex utrisque concretio, et ex con- 
trariis mistio, que majorem sapientiam, el impen- 
sam in rebus procreatis, et divina bonitatis divitias 
indicaret. Quamobrem has ut ostenderet opifex Ver- 
bum animal! unum ex utraque natura, ea nimirum, 
qua cernitur, et illà, qux non cernitur, compactuin 
fabricatus est hominein, ex materia quie jam sup- 
petebat, corpus accipiens, atque illi ex se spiritum 
inserens, quem quidem animum et imaginem Dei 
vocat Scriptura. Hunc quasi alium quemdam mun- 
dum, in parvo magnum in terra constituit, alium 
veluti angelum mistum, adoratorem, rerum pro- 
creatarum, qua cernuntur, inspeclorem, earum, 
qua non eernuntur, contemplatorem, regem eerum, 
qua sunt in terra, sunimo Regi obtemperantem : 
mortalem οἱ immortalem : sensibus ei mente 
constantem, ut illis cerni ac intelligi possit : 
medium inter magnitudinem οἱ hunilitatem : 
eumdem ium spiritum, tum carnem, spiritum 
propter gratiam, carnem propter superbiam. lllud, 
ut maneret, et Deum de se bene meritum laudarct: 
hoc, ut perturbationibus et molestiis esset obno- 
xius , ut cum magnitudine sua elatus sibi 
placeret, iis afflictus, et commonitus resipisceret : 
animal hic collocatum, ut alio migret, et qua imy- 
sterii est summo, ut Dei imitatione evadat in Deum. 
ldecirco enim mediocria hzc nobis lux concessa 


EUTHYMII ZIGABENI 


| 900 
Tov αὐτοῦ Aóryov. 

Νοῦς μὲν οὖν ἤδη xat αἴσθησις οὕτως ἀπ᾿ ἀλλή- 
λων διαχριθέντα, τῶν ἰδίων ὅρων ἐντὸς εἰστήχεισαν 
xai τὸ τοῦ δημιουργοῦ Λόγου μεγαλεῖον ἓν ἑαυτοῖς 
ἕφερον, σιγῶντε; ἐπαινέται τῆς µεγαλουργίας xat 
διαπρύσιοι χήρυχες. Οὕπω δὲ ἣν χρᾶμα ἐξ ἄμκο- 
τέρων, οὐδέ τις µίξις τῶν ἑναντίων, σοφίας µείζο- 
vog γνώρισμα, xal τῆς περὶ τὰς φύσεις πολυτελείας, 
οὐδὶ ὁ πᾶς πλοῦτος τῆς ἀγαθότητος γνώριµος. 
Τοῦτο δὴ βουληθεὶς ὁ τεχνίτης ἐπιδείξασθαι Λόγος, 
xai ζῶον Ev ἐξ ἀμφοτέρων, &opátou τε, λέγω, xal 
ὁρατῆς φύδεως, δημιουργεῖ τὸν ἄνθρωπον. Καὶ παρα 
μὲν τῆς ὕλης λαθὼν τὸ σῶμα ἤδη προὔποστάσης, 
παρ) ἑαυτοῦ δὲ πνοὴν ἐνθεὶς, ὃ δὴ φυχἠν νοερὰν καὶ 
εἰχόνα Θεοῦ οἶδεν ὁ λόγος, οἷόν τινα χόσμον δεύτε’ ov 
àv μιχρῷ µέγαν ἐπὶ τῆς γῆς ἵστησιν. ἄγγελον 
ἄλλον, προσκυνητὴν μιχτὸν, ἑπόπτην τῆς ὁρατῖς 
κτίσεως, μύστην τῆς νοουµένης, βασιλέα τῶν ἐπὶ 
γῆς, βασιλευόμενον ἄνωθεν, ἐπίγειον xal οὐράνιον, 
πρόσχαιρον xal ἀθάνατον, épaxbv xal νο,ύμενον. 
μέσον μεγέθους xal ταπεινότητος, τὸν αὐτὸν πνεῦμα 
xal σάρχα * πνεῦμα διὰ τὴν χάριν, σάρχα διὰ τῶν - 
ἔπαρσιν' τὸ μὲν, ἵνα µένῃ xat δοξάζῃ τὸν εὐεργέτην, 
τὸ δὲ, ἵνα πἀσχῃ, xai πάσχων, ὑπομιμνήσχηται 
xai παιδεύηται, τῷ µεχέθει φιλοτιμούμενος: ζῶον 
ἐνταῦθα οἰχονομούμενον, xal ἀλλαχοῦ µεθιστάµε- 
voy, xai πἑἐρας τοῦ μυστηρίου, τῇ πρὸς Θεὸν νεύσει 
θεούµενον. El; τοῦτο γὰρ ἐμοὶ φέρει τὸ μέτριον 
ἐνταῦθα φέγγος τῆς ἀληθείας, λαμπρότητα θεοῦ 


Q xo ἰδεῖν xal παθεῖν, ἀξίαν τοῦ xal συνδῄσαντος 


καὶ λύσοντος, xal αὖθις 
τερον. 


συνδήσοντος ὀψηλό- 


es, ut ea duce splendorem illum ,.assequamur, quo digni simus, qui videamus Suscipiamusque 
Deui, qui nos et compegít, et solvet, et multo inagui(icentius restituit. 


Ex oratione in Sacra Lumina. 

Verum quia oportebat non solum in colis Deum 
coli εἰ adorari, sed aliquos etiam in terris esse 
ilius cultores et adoratores, ut (quoniam omnia 
sunt Deo plena) omnia Dei gloria complerentur, 
ideo manu Dei conditus est homo, et ejus imagine 
decoratus. 

Ex oratione in diem Natalem Christi. 


Hune in paradiso collocavit (qualiscunque fuerit 


ille Paradisus) et liberum voluntatis arbitrium D fjv ὁ παράδεισος οὗτος, 


largitus est, ut bonum non minus ipsius eligentis 
esset, quam ejus, qui semina tribuisset. Plantarum 
immortalium cultorem constituit, id est, divinarum, 
ut equidem sentio, contemplationum, tum simpli- 
cium tum perfectarum. Nudum ob simplicitatem, et 
vitam nulla arte instructam, nec ullo tectum indu- 
mento, qualem esse decebat primum illum hominem. 
Tum legem dedit, qua liberam voluntatem exerceret. 
Lex illa mandatum erat, quo illi prescribebatur, 
quam plantam attingere, et 4 qua deberet absti- 
nere. Hec autem, a qua temperare oportebat, 
erat scientie planta, qua quidem ab initio nec 
malo sata fuit consilio, nec ob invidiam prohibita 
(ne vibrent huc linguas suas impii qui gigantum 


Ἐκ τοῦ εἰς τὰ Άγια Φῶτα Adycv. 
Ἐπεὶ δὲ ἔδει μὴ τοῖς ἄνω µόνον τὴν προσχύνησιν 
περιγράφεσθαι, ἀλλ’ εἶναί τινας xal κάτω προσκυ- 
νητὰς, ἵνα πληρωθῇ τὰ πάντα δόξης Θεοῦ, ἔπει xal 


θεοῦ, διὰ τοῦτο χτίζεται ἄνθρωπος χειρὶ θεοῦ τιµη- 
θεὶς xa eixóvi, 


'Ex τοῦ JAóyov τοῦ εἰς τὸ γενέθλια τοῦ Χρι- 
στοῦ. 

Ἔοῦτον ἔθετο μὲν iv τῷ παραδείσῳ, ὅστις mo: 
τῷ αὐτεξουσίῳ τιµῄσας, imm" 
ᾗ τοῦ ἑλομένου τὸ ἀγαθὸν οὐχ ἧττον ἢ τοῦ Ta pg. - 
σχόντος τὰ σπέρµατα * φυτῶν ἀθανάτων γέωργόω» , 
θείων ἐννοιῶν ἴσως, τῶν τε ἁπλουστέρων xal τῶς ανν 
τελεωτέρων * γυμνὸν τῇ ἁπλότητι καὶ Qu) "-3 
ἀτέχνῳ, καὶ δίχα παντὸς ἐπιχαλύμματος xol προ- 
θλήµατος. Τοιοῦτον γὰρ ἔπρεπεν εἶναι τὸν deux" 
ἀρχῆς. Καὶ δίδωσι νόµον, Όλην τῷ αὐτεξουσίψ. Ὅ 
δὲ γόµος ἣν ἑντολὴ, ὧν τε µεταληπτέον αὐτῷ φυ- 
τῶν, καὶ οὗ ph προσαττέον. Τὸ δὲ ἦν τὸ ξὐλον «fc 
Ὑνώσεως, οὔτε φυτευθὲν àm' ἀρχῆς χαχῶς, οὔτα 
ἀπαγορευθὲν φθονερῶς, Mh πεμπέτωσαν ἐχεῖ τὰς 
γλώσσας ol θεοµάχοι, μηδὲ τὸν ὄφιν µιµείσθωσαν * 
ἀλλὰ καλὸν μὲν, εὐχαίρως µεταλαμδανόμενον 'θιω- 
pla γὰρ ἣν τὸ φυτὲν, ὡς ἡ ἐμὴ θεωρία, ic. μόνες 


201 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. VI. 


902 


ἐπιδαίνειν ἀσφαλὲς, τοῖς «hv ἔξιν τελεωτέροις’ οὗ À more cum ,Deo pugnant, nec serpentis virus suis 


χαλὸν δὲ τοῖς ἁπλουστέροις ἔτι καὶ την ἔφεσιν λι- 
χνοτέροις, ὥσπερ οὐδὲ τροφὴ τελεία λυσιτελῆς τοῖς 


ἁπαλοῖς ἔτι xal δεοµένοις γάλακτος. 


captionibus imitentur', sed bona quideni erat, si 
quis opportune ad illam accessisset. Planta enim 
illa (ut ego quidem existimo) erat contemplatio, 


ad quam soli tuto accedunt, qui libitu perfecti sunt, qui autem cupidiores atque intemperantior. 
non item. Quemadmodum nec perfectus οἱ solidus cibus tenerioribus adhuc et lacte indigentibus 


prodest. 
"Ezi περὶ τῆς θείας ónjuovpylac, τοῦ Νύσσης ἐκ 
τοῦ κατηχητικοῦὺ Aóyov. 


Τὸ νῦν Ev ἁτόποις εἶναι τὴν ἀνθρωπίνην ζωὴν οὑχ 
ἰχανός ἐστιν ἔλεγχος τοῦ µηδέποτε τὸν ἄνθρωπον 
iv ἀγαθοῖς Υεγενῆσθαι. Ἐπειδὴ γὰρ θεοῦ ἕἔργον ὁ 
ἄνθρωπος τοῦ δι) ἁγαθότητα τὸ ζῶον τοῦτο παραγα- 
γόντος εἰς γένεσιν, οὐχ ἄν τις εὐλόγως, οὗ ἡ αἰτία 
τῆς συστάσεως ἀγαθότης ἐστὶ, τοῦτον ἐν χ2κοῖς 
γεγενῆσθαι παρὰ τοῦ πεποιηχότος χαθυποπτεύσειεν, 
ἀλλ ἕτερόν ἐστιν αἴτιον τοῦ ταῦτά τε vuv περὶ 
ἡμᾶς εἶναι, xol τῶν προτέρων ἐρημωθῆναι. Ὁ 
τὰρ ἐπὶ µετουσίᾳ τῶν ἰδίων ἀγαθῶν ποιῆσας τὸν 
ἄνθρωπον, xal πάντων αὐτῷ τῶν χα)ῶν ἀφορμὰς 
ἐγχατασχευάσας τῇ φύσει, ὡς ἂν δι’ ἑκάστου χαταλ- 
Mug πρὺς τὸ ὅμοιον fj ὄρεξις φέροιτο, οὐκ ἂν τοῦ 
χλλλίστου τε xal τιµιωτάτου τῶν ἀγαθῶν ἀπεστέ- 
gnat, λέγω 65 τῆς χατὰ τὸ ἀδέσποτον xal αὐτεξοῦ- 
σιον χάριτος. Ei γάρ τις ἀνάγκη τῆς ἀνθρωπίνης 
ἐπεστάτει ῥωῖῆς, διεφεύσθη ἂν ἡ εἰχὼν χατ᾽ ἐχεῖνο 
«b µέρος ἁλλοτριωθεῖσα τῷ ἀνομοίῳ πρὸς τὸ ἀρχέ- 
τυκον. Τῆς γὰρ βασιλευούσης φύσεως fj ἀνάγχαις 
φισὶν ὑπεζευγμένη τε xal δουλεύουσα πῶς ἂν εἰχὼν 
ὀνομάζοιτο; Οὐχοῦν τὸ διὰ πάντων πρὸς τὸ θεῖον 
ὡμοιωμένον ἔδει πάντως ἔχειν ἐν τῇ φύσει τὸ αὖ- 
τοχκρατὲς xal ἀδέσποτον, ὥστε ἆθλον ἀρετῃῆς εἶναι 
τὴν τῶν ἀγαθῶν µετουσίαν. Πόθεν οὖν, ἐρεῖς, ὁ δ.ὰ 
πάντων τοῖς χαλλίστοις τετιµηµένος τὰ χείρω τῶν 
ἀγαθῶν ἀντηλλάξατο; Σαφῆς xai ὁ περὶ τούτου 
λόχος. Οὐδεμία χακοῦ γένεσις Ex τοῦ θείου βουλη- 
pato, τὴν ἀρχὴν ἔσχεν ' Ἡ yàp ἂν ἔξω µέμγεως 
dv & χαχία, θεὸν αὐτῆς ἐπιγραφομένη ποιητὴν καὶ 
πατέρα. Αλλ' ἐμφύεταί πως τὸ xaxjv ἔξωθεν τῇ 
πρραιρέσει, τότε συνιστάµενον, ὅταν τις ἀπὺ τοῦ 
χαλοῦ γένηται τῆς ψφυχῆς ἀναχώρησις. Καθάπερ 
Tàp ἡ μὲν ὅρασις φύσεώς ἐστιν ἑνέργεια, ἡ δὲ πή- 
puc στέρησἰς ἐστι τῆς φυσικῆς ἑνεργείας ' οὕτω 
xu ἡ ἀρετῆ πρὸς τἣν xaxlav ἀντικαθέστηχεν. 00 
Ἱρίστιν ἄλλως χαχίας Υένεσιν ἐννοῆσα. | ἀρξ- 
τὶς ἀπουσίᾳ. Ὥσπερ yàp, τοῦ «015; ὑφαιρεθέντος, 
ῥέόφος ἑγηχο)ούθησε, παρόντος δὲ οὐκ ἔστιν * οὗ- 
τως, ἕως ἂν παρῇ τὸ ἀγαθὸν ἐν τῇ φύσει, ἀνύπαρ- 
τόν ἐστι χαθ᾽ ἑαυτὴν dj χαχία. Ἡ δὲ τοῦ χρείτ:ο- 
νο ἀναχώρησις τοῦ ἑναντίου γἰνἒται γένεσις, "Eme 
€» τοῦτο τῆς αὑτεξουσιότητός ἐστι τὸ ἰδίωμα, τὸ 
κατ’ ἐξουσίαν αἱρεῖσθαι τὸ χαταθύμιον, οὐχ ὁ 0:6; 
9" τῶν πχᾳρόντων ἑστὶν αἴτιος καχῶν, ἀδέσποτόν 


Β 


0 


Item de opificio Dei, ex oratione catechetica Gregorii 
Nyssq pontificis. 

Non idoneo probatur argumento, nunquam in 
bonis bominem fuisse, quod nunc in malis verse -: 
tur humana vita. Nam cum homo sit opus Dei, 
qui animal hoc propter bonitatem procreavit, 
nemo illum, cujus procreandi causa bonitas fuit, 
in malis a procreatore fuisse genitum merito su- 
Spicetur. Itaque alia causa est, quamobrem nunc 
et molestiis z:rumnisque premamur, et pristinis 
commodis privati simus. Qui enim hominem pro- 
priorum bonorum participem fecerat, cjusque 
nature inseverat virtutum omnium semina, ut 
singulis vicissim — excolendis ad similitudinem 
suam incenderetur, pulcherrimi ac przstantissimi 
muneris, libere nimirum et nullius imperio sub- 
ject:e voluntatis, expertem non reliquisset. Etenim 
si qua necessitas humans vite fuisset imposita, 
falsam in ea quidem parte imaginem retulisset, alic- 
naque ab exemplari propter dissimilitudinem ecx- 
giitisset. Qui enim necessitatibus obnoxia deser- 
viensque nalura regnantis imago nominaretur? 
Oportebat igitur, ut, quod in omnibus Deo siwile 
factum erat, nature libertatem nullius imperio 
subjectam obtineret, ut virtutis premium csset 
bonorum adeptio. Cur igitur, inquies, qui pul- 
cherrimis omnibus dotibus ornatus crat, mala bonis 
anteposuit? Facilis et ad hoc responsio est, Nullus 
mali ortus a Dei voluntate principium habct, 
Alioqui vitium reprehendi non posset, si Deum 
auctorem suum et causam afferret. Sed extrinse- 
cus quodaminodo malum innascitur, cum animus 


proposito ac voluntate sua recedit ab honestate. 


Nam ul visus est actio naturz, ciecitas autem 
privato naturalis actionis, sic virtus et vitium 
inter se contraria sunt. Neque enim aliter. gigni- 
tur. vitium, nisi virtulis absentia. Sicut enim 
ablato lumiue tenebre subsequuntur, eo autem 
preserte nulle sunt, ita quandiu est in matura 
bonum, malum per sc nihil est, Dono autem 


recedente contrarium ingreditur. Cum igitur libe- 


r$ voluntatis hoc proprium sit, ut arbitratu suo, 


quod magis libet, complectatur Deus, q*i liberam 


tibi naturam tribuit, tuorum non est milorum 
auctor, sed temeritas tua, que. melioribus omissis 
deteriora consequitur, 


V xe ἄνετόν 00) χκτασχευάσας thv φύσιν, ἀλλ ἡ ἀθουλία, τὸ χεῖρον ἀντὶ τοῦ χρείττονος προξλο: 


Mn, 
Ἐκ τοῦ avrov Jóyov. 

Ὅτι μὲν ἐχτραπῄσεται τοῦ ἀγαθοῦ τὸ ὀνθρώ- 
Ῥινον, oóx lvvónagv ὁ πάντα ἐμπεριχκρατῶν τῇ 
Τκωστικῇ δυνάµει, xai τὸ ἐφεζῆς τῷ παρῳχηχότι 

PATROL. Gn, CXXX. 


Ex eadem oratione. 
llominem a Lono recessuruim non ignorabat Dcus, 
qui scienlia sua cuncta comprehendit, et futura 
perinde atque prisentia coniuetur. Verum ut 
"i 


903 EUTHYMII ZIGADBENI νο 
. discessum ipsius ad malum, sic ejusdem reditum ad A χατὰ τὸ ἴσον βλέπων ' ἀλλ ὥσπερ τὴν παρατροπὴν 


. bonum providebat. Utrum igitur melius fuit, naturam 

nostrain, quam a bono declinaturam prospiciat, om- 
mino non procreare, an procreatam atque :grotantem 
ad pristinam gratiam revocare per poenitentiam ? Jam 
prepter molestias et incemmoda, que caduce 
corporis naturz contingunt necessario, Dcum ar- 
bitrari malorum etiam effectorem, aut hominis 
mon esse creatorem existimare, ne simul etiam 
«orum, qu» nos angant et cruciant, auctor juki- 
:eetur, nimis angusti ac dementis animl est, homi- 
umque malum et bonum sensu dijudicantium, 
qui nesciunt, id solum esse natur: nostra bonum, 
«quod sensus non percipit, idque rursus malum, 
quod a vero bono alienum est. Rebus autem no- 
lestis jucundisve bonum a malo distinguere anima- 
lium est rationis expertium, in qua, quoniam 
mentem cogitationemque non habent, veri boni 
cognitio non cadit. 


ltem de opificio Dei, sancti Maximi. 


Mens primum infinitam omnibus in rebus Dei 
magnitudinem cogitans, et pelagus illud in quo 
nullum reperit vadum, admiratur. Deinde obstu- 
pescit, quomodo rerum omnium essentiam ex 
nihilo procrearit. Facessant hinc Graci, qui ex 
nihilo negant quidquam fleri. Nos, quemadmodum 
maguificentize divine nullus est terminus, ita sa- 
pientie potentieque nullum esse finem dicimus. 


Ejusdem. 

Eorum qua facta sunt a. Deo, partim ratione et 
mente pradita sunt, in eaque tum virtus, aut 
vitium, tum scientia, aut ignorantia cadit ; partim 
diversa sunt corpora ex contrariis, nempe terra, 
aqua, aere, igneque compacia. Et alia quidem 
sunt corporis materizeque prorsus expertia, licet 
quaedam ex his sint cum corporibus conjuncta : 
alia ex materia et forma tantum constant. 

Ejusdem. 

Qua de causa Deus rerum universitatem fabri- 

caius sit, licct investigare. Nam bonitate compulsus 


ἐθεάσατ», οὕτω xal τὴν ἀνάχλησιν αὐτοῦ πάλιν τὴν 
«pb; € ἀγαθὸν κατενόησε. Τί οὖν ἄμεινον Ἶν, xa- 
θόλου μὴ ἀγαγεῖν τὴν φύσιν ἡμῶν εἰς γἐνεσιν, 
ἐπειδὴ] προεώρα τοῦ καλοῦ διαµαρτήσεσθαι τὸν γε- 
νησόµενον, ἡ ἀγαγόντα καὶ νενοσηκνῖαν πάλιν πρὸς 
τὴν ἐξ ἀρχῆς χάριν διὰ µετανοίας ἀναχαλέσασθαι ; 
To δὲ διὰ τὰς σωματικὰς ἀλγηδόνας, at τῷ ῥευστῷ 
τῆς φύσεως χατ ἀνάγχην ἐπισυμθαίνουσι, xaxov 
ποιγτῖν τὸν Θεὺν ὀνομάζξειν, Ἡ μηδὲ ἕλως ἀνθρώ- 
που κτίστην αὐτὸν οἴεσθαι, ὡς ἂν pf xat τῶν ἆλ- 
γυνόντων ἡμᾶς αἴτιος ὑπονοοῖτο, τοῦτο τῆς ἐσχά- 
της µιχροψυχίας ἐστὶ τῶν τῇ αἰσθήσει τὸ χαλὸν 
xaY τὸ χαχὺν διακρινόντων, ot οὐχ ἴσασιν, ὅτι ἔχεῖνο 
τῇ φύσει µόνον ἐστὶν ἀγαθὸν, οὗ αἴσθησις οὐκ ἐφά- 
τεται, καὶ µόνον ἐχεῖνο καχὲν, fj τοῦ ἀλπηθινοῦ 
χαλοῦ ἀλλοτρίωσις. Πόνοις δὲ xai $6ovatz τὸ χσλὸν 
xa tb μὴ καλὸν χρῖνειν τῆς ἁλόγου φὐσεώς ἔστιν 
ἴδιον, ἐφ᾽ ὧν ἡ τοῦ ἀ) ηθῶς χαλοῦ κατανόησις, διὰ 
τὸ ph µετέχειν αὑτὰ νοῦ χαὶ διανοίας, χώραν οὐκ 
ἔχει. 
"Ett περὶ τῆς θείας δηµιουρ]ίας, τοῦ ἁγίου Ma- 
ξίμου. 

Πρῶτον μὲν θαυμάζει ὁ νοῦς τὴν θείαν ἐννοούμε- 
vo; κατὰ πάντα ἀπειρίαν καὶ τὸ ἀνέχδατον ἐχεῖνο 
πέλαγος * δεύτερον δὲ ἐκπλήστεται, πῶς ἐκ τοῦ μὴ 
ὄντος τὴν τῶν ὄντων οὐσίαν εἰς τὸ εἶναι mapfiyavev. 
Ἕλληνες μὲν οὖν ἐῤῥέτωσαν, μηδὲν ἐξ οὐχ ὄντων 
γενέσθαι λέγοντες * ἡμεῖς δέ φ1µεν, ὅτι ὥσπερ «fe 
μεγαλωσύνης τοῦ πεπλοιηκότος οὐχ ἔστι πέρας, οὔ- 
τως οὐδὶ τῆς σοφίας καὶ δυνάµεως αὐτοῦ κατάλη- 
ξις. 

Tov αὐτοῦ. 

Τῶν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ γεγονότων τὰ μέν εἰσι λοχικὰ 
xai νοερὰ, xal τῶν ἑναντίων δεχτικὰ, οἷον ἀρετῖς 
xal χαχίας, γνώσεως xal ἀγνωσίας * τὰ δὶ σώματα 
διάφορα Ex τῶν ἑναντίων ουνεστῶτα, τουτέστι γῖς, 
ἀέρος, ὕδατος, πυρός. Καὶ τὰ μέν εἶσιν ἀτώματα 
πάντη xal ἄθλα, εἰ xal τινα τούτων συνέζευχται 
σώματι "τὰ δὲ ἐξ ὕλης καὶ εἴδους µόνον ἔχει τὴν 
σύστασιν. 

Τοῦ αὑτοῦ. 

Δι fjv μὲν αἰτίαν 6 8s? δημιούργησε ζητητέον- 

δι’ ἀγαθότητα γὰρ, ἵνα πλείονα εἴη τὰ εὐεργχετού- 


cuecta procreavit, quo benignitas ejus in plura D µενα ἀναλόγως αὐτοῦ µετέχοντα πῶς δὲ ἑδημιούρ- 


^ese diffunderet, omnibusque pro suo cuique mo- 

dulo cominunicaret. Quomodo autem hzc, aut cur 

non antea fecerit inquirere nefas est. Etenim ex re- 

bus divinis alie comprehendi ab hominibus possunt, 

ali: minime. Petulans enim, inquit ille, et nullo freno 

cahibita investigatio homines fere piracipites agit. 
Ejusdem. 

Q.atuor ex divinis proprietatibus, per quas 
mnia consistunt, reguntur,et conservantar, sumina 
benignitate Deus, cutn essentiam ratione menteque 
preditam  procrearel, communicavit, esse, semper 
e.sc, bonitatem, et sapientiam. Horam duo tribuit 
essentiz, nimirum ut esset, el. semper e-set.. Duo 
20019113 nempe bonitatem οἱ sapientiam, apt» 


Ύησε, xai διὰ τί μὴ πρότερον, οὗ ζητητέον * ἀνεξ- 
ερεύνητα Y&p. Διότι τῶν θείων τὰ μὲν ληπτὰ, τὰ 
δὲ ἄληπτα τοῖς ἀνθρώποις. Θεωρία Υὰδρ, φη- 
cv, dyaJlroroc τάχα ἂν καὶ κατὰ xpnurer 
ὥσεια. 


Tov αὐτοῦ. 

Τέσσαμα τῶν βεἰω, ἰδιωμάτων αυνεχτιχά, χα” 
φρουρητικὰ, xal διασωττικὰ τῶν ὄντων δι ἄχρα”-- 
ἀγαθότητα ἑχοινώνησεν ὁ θεὸς, παραγα γὼν εἰς c 
εἶναι τὴν λογιχὴν χαὶ voepkv οὐσίαν * τὸ ὃν, «b à mx 
ὃν, thv ἀγαθότητα, καὶ τὴν σοφίαν. Τούνων δὲ -wz d 
δύο μὲν τῇ οὐσίᾳ παρέσχε, τὸ ὃν xol τὸ ast ὅ-» “ 
τὰ Σύο δὲ τῇ γνωμικῇ ἀπένειμεν ἐπιτηδειότητι,ς dv 


205 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. VI. £06 


ἀγαθότητα καὶ τὴν coglav, ἵνα ἅπερ ἐστὶν αὐτὸς A animi largitus est habitudini, ut qux per esscn- 


κατ οὐσίαν, γένηται fj Χτίσις χατὰ µετουσίαν. Διὰ 
παῦτα xal xaz' εἰχόνα θεοῦ, xai καθ ὁμοίωσιν 
ὁ ἄνθρωπος δημιουργηθῆναι λέγεται’ κατ εἰχόνα 
μὲν, ὡς ὄντος ὢ», xal ἀεὶ ὄντος ἀεὶ ὧν, εἰ καὶ μὴ 
ἀνάρχως αὐτὸς, ἀλλ᾽ ἀτελευτήτως) χαθ) ὁμοίωσιν 
δὲ, ὡς ἀγαθοῦ ἀγαθὸςι xal σοφοῦ σοφὸς, τοῦ κατὰ 
Φύσιν ὁ χατὰ χάριν. ᾽Αλλὰ xas' εἰχόνα μέν ciat 
πάντες ἀπλῶς ἄνθρωποι, χαθ᾽ ἑμοίωσιν δὲ μόνοι οἱ 
ἀγαθοὶ xa! σοφοί. 


Tov αὐτοῦ. 

Πᾶσα λογιχὴ xaV νοερὰ οὐσία διῄρηται εἴς τε τὴν 
ἀγγελιχὴν xal τὸν ἀνθρωπίνην φύσιν " χαὶ ἡ μὲν 
ἀγγελιχὴ διῤρηται πάλιν εἰς δύο χαθολιχὰς γνώ- 
µας χαὶ ἀγέλας, εἷς ἁγίας τε Δυνάμεις καὶ εἰς 
ἐναγεῖς δαίμονας ' ἡ δὲ ἀνθρωπίνη πάλιν εἰς δύο 
χαθολιχὰς γνώµας xal ἀγέλας, εἰς εὐσεδεῖς xai εἰς 
ἀσεθεῖς. 

Tov αὑτου. 

Νοερὸν μέν ἐστι τὸ νοοῦν, νοητὸν δὲ νοούµενον. 
'Tgo;h δέ τινα τοῦ νοοῦντος τρόπον τὸ νοούμµενον. 
θὕτω μὲν οὖν κυρίως", λέγονται δὲ xol ἐναλλὰξ xa- 
ταχρτστιχῶς. 


Tov αὐτοῦ. 


Ζητητέον τοῖς σπουδαιοτέροις viva χαθήνχει νοεῖν 
εἶναι τὰ ἔργα, ὧν ἤρξατο τῆς Υενέσεως ὁ θεὸς, xal 


tiam ipse est, eorum res procreate participes 
fierent. Quamobrem homo factus esse dicitur ad 
imaginem et ad similitudipem Dei. Ad imaginem 
quidem, quoniam ex eo, qui est, exsistit : el ex eo 
qui semper est, semper exsistit. Quamvis enim 
non sine principio sit, nunquam tamen esse 
desinct. Ad similitudinem vero, quoniam a bono 
bonus, et a sapiente sapiens, licet ille sit cjusmodi 
per naturam, ipse autem per gratiam. Verum 
cum omnes pariter bomines ad imaginem sint, soli 
boni sapientesque sunt ad similitudinem. 
Ejusdem. 

Essentia omnis, qux» ratione ac mente prodita 
est, in angelicam naturam dividitur et humanam. 
Angelica rursum in duas veluti classes gregesque 
secernitur, in sanctas Potestates, et exsecrandos daze- 
mones. Humana item secatur in duas partes, in homi- 
nes pios et impios. 


Ejusdem. 

Intelligens dicitur id, quod mente utitur. Intelli- 
gitur id, quod mente comprehenditur. Intelligentis 
cibus quodammodo est id, quoi animo menteque 
percipitur. ta quidem proprie ; abusive autem enun- 
tiantur ordine mutato. 

. Ejusdem. 

Α studiosioribus est investigandnm, quanam 

sint ill» res, quas facere coepit Deus, et qux rur- 


τίνα πάλιν ὧν οὐχ ἤρξατυ. El γὰρ πάντων xazé- 6 sum ille quas nunquam cepit. Nam si requievit 


παυσε τῶν ἔργων ὧν ἤρξατο ποιῆσαι, δῆλον ὡς ἐχεί- 
νων οὗ χατέπαυσεν, ὧν οὐχ ἤρξατο ποιῆσαι, M1 
ποτε οὖν ἔργα μὲν θεῖα χρονικῶς ἠργμένα τοῦ 
εἶναί εἰσι πάντα τὰ τοῦ εἶναι µετέχοντα, olov αἱ 
διάφοροι τῶν ὄντων οὐσίαι' τὸ γὰρ ih ὃν ἔχουσιν 
αὐτῶν τοῦ εἶναι πρεσθύτερον. "Hv γάρ ποτε ὅτε 
ο:χ jv. Ἔρτα δὲ θεοῦ οὑχ ἠργμένα χρονικῶς, ὄντα 
Μθεχτὰ, ὧν χατὰ χάριν µετέχουσι τὰ ὄντα µετέὲ- 
ya, οἷον ἡ ἀγαθότης χαὶ πᾶν εἴ τι τῷ τῆς ἀγα- 
Wn; ἐμπεριέχεται λόγῳ * xal ἁπλῶς πᾶσα ζωὴ, 
χλὶ ἀθανασία, xai ἁπλότης, xal ἀτρεφία, xai ἀπει- 
βία, xal ὅσα περὶ Θεὸν οὐσιωδῶς θεωρεῖται, ἄτινα 
χαὶ ἔργα θεοῦ εἰσι, xat οὐκ ἠργμένα χρονικῶς. Οὺ 
Tip s;s& πρεσθύτερον ἀρετῆς τὸ οὐχ fjv, οὐδέ τινος 


ab omnibus, quas cepit facere, ab illis profecto 
quas lacere nunquam cepit, quievit. nnnquam. 
Quibus igitur impertitum est, υἱ sint, ex tenpor.s 
habent initium, quales sunt varie rerum natura', 
quibus ipsum nihilum est antiquius. Fuit enim 
aliquando, cum ipse non essent, Temporis autcin 
principium non habent, quae commun;cantur, 
quarum ali» res pei gratiam participes sunt, qualis 
est bonitas, et quidquid bonitatis ratione comprc- 
henditur, et omnis vita, et immortalitas, δἱ sim- 
plicitas, οἱ immu:abilitas, et infinitas, et qua- 
cunque in Dei essentia considerantur, que nullum 
habent initium temporis. Nunquam enim aut v.rtute 
aut ulla earum rerum, quas commemeraig sunt, 


ἆλλον τῶν εἰρημένων. Οὐκ ἦν γάρ ποτε, ὅτε οὐκ ἦν ipsum nibilum fuit antiquius. Nunquam enim fuit, 


10512, ἄναρχά τε ὄντα χρονικῶς, καὶ µόνον τὸν θεὸν 
ἔχρντα τοῦ εἶναι μονιμώτατον ἀῑδίως γεννήτορα. Tk 
μέντοι Ἱργμένα χρονικῶς καὶ εἰσὶ, xal λέγονται 


του) ὅπερ᾽ χαὶ εἰσὶ, xal λέγονται. 


Tov αὐτοῦ 
Πᾶσα ἡ νοερὰ οὐσία καὶ ἡ αἰσθητικὴ ἔλαδον δυ- 
t$ παρὰ του χτίσαντος ἀντιληπτιχὰς τῶν bv- 
9wv* ᾗ μὲν νοερὰ τὰς νοῄσεις, ἡ δὲ αἰσθητιχὴ τὰς 
ἀισθήσει-, 


Tov αὐτοῦ. 
Ὁ μὲν δηµιουργήσας θεὸς µετέχεται µόνον, ἡ 
Χτίσις πᾶσα καὶ μετέχει, xal µεταδίδωσι. Καὶ 


cum bià^ non essent. quie, quantum ad tempus per- 
tinet, sine principio sunt, et ab omui zeternitate 
solum Deum habent auctorem, ut sint. Nam qua in 
tempore capperunt esse, et sunt, οἱ dicuntur idipsum 
quod sunt, οἱ dicuntur. 

Ejusdem. 

Naturz tam irtelligentes, quam sentientes accepe- 
runt a rerum omnium procreatore facultates, quibus 
res ipsas comprehenderent, intelligentes quidem, 
mentem ei cogitationem, sentientes autem ipsos 
sensus 

Ejusdem. 

Procreator Deus largitur tantummodo. Tes autem 

omoes procrealz et accipiunt,el largiuntur. Accius 


1201 


EUTHYMII ZIGABENI 


28 


enim, ut sint, et bene sint. Largiuntur autem aliis Α μετέχει μὲν τοῦ εἶναι, xal τοῦ εὖ εἶναι, µεταδίδωσι 


tantum, ut bene sint. Atque ex liis ille, ας sunt 
corporis expertes tum dicendo, tum agendo, tum 
spectando largiuntur αἱ, ut bene sint. Qua vero 
corporez sunt, dum spectantur duntaxat. Ac sanctae 
quidem illa Potestates splendoris radios inter se 
vicissim communicant et largiuntur. Hominibus 
vero tum virtutem suam impartiunt, dum eos Deo 
similes reddunt : tum. cognitionis suz faciunt illos 
participes, duin. eos docent aliquid vel de Deo su- 
blimius, vel de rebus corpore carentibus profundius, 
vel de corporeis exquisitius, vel de providentia 
verius, vel de judicio clarius 

Ejusdem. 

Tebus procreatis, ut simpliciter sint, per essentiam 
concessu m est ; ul bene sint per liberam voluntatem; 
ut semper benesint, per gratiam. Quiautem ab eo 
ercidunt, ut semper "bene sint, in id inenrrunt, ut 
Semper misere sint. 


TITULUS VII. 


Je divina humane carnis assumptione. Areopagite, 
ex libro de divinis Nominibus, cap. 1. 


'Summa illa Divinitas singulariter amat humanum 
genus, quippe qux in una suarum personarum vere 
atque integre naturam nostram assumpsit, ad se 
revocans, sibique applicans infimam hominum humi- 
Ftatem, ex qua, qui simplex est, Jesus inexplicabili 
ratione compositus est : et qui aeternus est, temporis 
extensionem accepit : et qui omnem totius natura 
erdinem supra modum essenti:z superat, inira naturze 
nostirz terminos genitus est, ita tamen, ut qua ipsius 
gunt propria, laudquaquam mutata, aut confusa 
conservet, 

Ejusdem ex cap. 29, de conjuncta distin. tuque 
Divinttatis. ratione. 

Quinet:am (id quod iu omni theologia uaxime per- 
spicuum est) divina Jesu in natura nostra forinalio, 
nec oratione ulla explicari, nec abulla mente, nec ab 
ipso quidem antiquissimorum angelorum primo po- 
test intelligi.Nam quod humanam essentiam assump- 
serit, ex mysteriis accepimus. Quomodo autm ex 
virgineis sanguinibus, alia lege praeter naturam for- 
matus sit, eLquomodo super humidam δἱ instabilem 
aqua naturam siccis pedibus molem corpoream et 
miatleris pondus habentibus ambulaverit, οἱ reliqua 
emnia, qux natura przstantiora in ipso Jesu consi- 
dcrantur, effecerit, ignoramus. 


Ejusdem ex epistola.ad Gaium medicum. 


Quotno Jo, inquies, Jesus, qui omnibus antecellit, 
cum omnibus per essentiam constitutus est? Neque 
enim, ut est bominum auctor, sed ut tota ipsa ho- 
minis essentia vere homo exsistit, bomo dicitur. Nos 
autem non humaua ratione Jesum definimus. Neque 
enim est homo tantum, neque essentia praestantior, 
quatenus homo solum ; sed vere cst homo, qui cai: 
mie bomines diligens supra hounnes, et secunduin 

bomínos, ex bominum essegtia, cum essentia supe- 


δὲ τοῦ εὖ εἶναι µόνον. Ἁλλ' ἡ μὲν ἀσώματος οὐσία 
xai λέγουσα, xal πράττουσα, xal θεωρουµένη τοῦ 
εὖ εἶναι µεταδίδωσιν * fj δὲ σωματιχὴ θεωρουµένη 
µόνον. Al μέντοι ἅγιαι δυνάμεις ἀλλήλαις μὲν φω- 
τισμοῦ µεταδιδόασι, τοῖς ἀνθρώποις δὲ τῆς τε ab- 
τῶν ἀρετῆς, xal θεοειδεῖς αὐτοὺς ἐργαζόμεναι, xat 
τῆς ἐν αὐταῖς γνώσεως ἓν τῷ διδάσχειν f| περὶ θεοῦ 
τι ὑψηλότερον, ἢ περὶ ἁσωμάτων βαθύτερον, ἢ περὶ 
σωμάτων ἀχριθέστερον, 1) περὶ πρυνοίας τρανότε- 
ρον, ἢ περὶ χρίσεως σας ἑστερον. 


Tov avtov. 
'O μὲν τοῦ ἁπλῶς εἶναι τρόπος x21' οὐσίαν δέδο- 


D ται τῇ λογιχῇ χτίσει: ὁ δὲ τοῦ εὖ εἶναι χατὰ mpoat- 


ρεσιν * ὁ δὲ τοῦ ἀεὶ εὖ εἶναι χατὰ χάριν. Οἱ μέντοι: 
τοῦ del εὖ εἶναι ἁποτυγχάνοντες τὸ ἀεὶ φεῦ εἶναι 
λαμθάνουσιν. 


ΤΙΤΛΟΣ Z'. 

Περὶ τῆς θεἰας ἑνανθρωπήσεως, τοῦ Ἂρεοπα” 
χίτου ἐκ τοῦ Aóyou τοῦ περὶ θείων ὀνομάτων, 
κεφάἀ.1. at. 

Φιλάνθρωπον δ.αφερόντως ἡ θεαρχία, ὅτι τοῖς 
xa0' ἡμᾶς πρὸς ἀλήθειαν ὁλικῶς ἓν pid τῶν actrice 
ὑποστάτεων ἐχοινώνησεν, ἀνακαλουμένη πρὸς ἕαυ- 
«hv, xaX ἀνατιθεῖσα τὴν ἀνθρωπίνην ἐσχατιὰν, EC 
$i ἀφθέγχτως ὁ ἁπλοῦς Ἰητοῦς συνετέθη, xoi πα- 
ῥάστασιν εἴληφε χρονιχὴν ὁ ἀῑδιος, xai εἴσω τῆς 
χαθ) ἡμᾶς ἐγεγόνει φύσεως ὁ πάσης τῖς χατὰ φύ- 
cw πᾶσαν τάξεως ὑπερουσίως ἐχδεδηχὼς μετὰ 
τῆς ἀμεταδόλου χαὶ ἀσυγχύτου τῶν οἰχείων ἱδρύ- 
σεως. 


Tov αὐτοῦ ἐκ τοῦ β’ κεφα.]αΐου τοῦ περὶ ἡνωμιό- 
ης xal διακεκριιέγης θεο.ἰογίας. 
Αλλά xai τὸ πάσης θεολογίας ἐχφανέστατον, ἡ 


καθ ἡμᾶς Ἰησοῦ θεοπλαστία, χαὶ ἄῤῥητός ὲστι λό- 
Υφ παντὶ, xal ἄγνωστος wp παντὶ, xal αὐτῷ τῷ 
πρωτίστῳ τῶν πρεσθυτάτων ἀγγέλων. Καὶ τὸ μὲν 
ἀνδριχῶς αὐτὸν οὑὐσιωθῆναι μυστιχῶς παρειλήφα- 
μεν * ἀγνοοῦμεν δὲ ὅπως ix παρθενικῶν αἱμάτων 
ἑτέρῳ παρὰ tbv φύσιν διεπλάτ-ετο θεσμῷ, καὶ 
ὅπως ἀθρόχοις τοσὶ σωματιχὸν ὄγχον ἔχουσι xai 
Όὕλης βάρος ἐπορεύετο τὴν ὑὐγρὰν καὶ ἄστατον οὐσ΄αν, 
καὶ τὰ ἄλλα ὅσα τῆς ὑπερφυοῦς ἐστιν Ἰησοῦ φυσιο- 
λοχίας. 


Tov αὐτοῦ éx τῆς πρὸς l'dior θεραπευτὴν ἐπι- 
στο.]ῆς. 

Πῶς, φὴς, Ἰησοῦς 6 πάντων ἐπέχεινα πᾶ σὶν ἐσ.ιν 
οὐσιωδῶς αυντεταγµένος; Οὐ γὰρ ὡς αἴτιος ἀνθρώ- 
πων λέγεται ἄνλρωπος, àÀÀ' ὡ; αὐτὸ xat' οὐσίαν 
ὅλην ἁἀληθῶς ἄνθρωπος (bv. Ἡμεῖς δὲ τὸν Ἰησοῦν 
οὐκ ἀνθρωπικῶς ἀφορίζομεν. Οὐδὲ γὰρ ἄνθρωπος 
µόνον, οὐδὲ ὑπερούσιος, ᾗ ἄνθρωπος µόνον, ἀλλὰ 
ἄνθρωπος ἀληθῶς Ó διαφερόντως φιλάνθρωπος, 
ύπερ ἀνθρώπους, xal χατὰ ἀνθρώπους, ix της 
ἀνθρώπων οὐσίας 5 ὑπερούσιος οὐσιωμένος. "Ecce 


$09 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. VII. 


.210 


δὲ οὐδὲν ἧττον ὑπερουχιότητος ὑπερπλήρης ὁ ἀεὶ A rioresset, essentiam assumpsit lumanam, et essentia 


ὑπεροῦσιος. ᾽Αμέλει τῇ ταύτης περιουσίᾳ, xai εἰς 
οὐσίαν ἀληθῶς ἐλθὼν ὑπὲρ οὐσίαν οὐσιώθη, καὶ 
ὑπὲρ ἄνθρωπον ἑνήργει τὰ ἀνθρώπου. Καὶ δηλοῖ 
παρθένος ὑπερφυῶς χύουσα, xal ὕδωρ ἄστατον ὑλι- 
χὼῶν xaX γεηρῶν ποδῶν ἀνέχον βάρος, χαὶ μὴ ὑπεῖ- 
xo», ἁλλ᾽ ὑπερφυεῖ δυνάµει πρὸς τὸ ἀδιάχυτον συν- 
ιστάµενον. Τί ἄν τις τὰ πολλὰ πάµπολλα ὄντα διέλ- 
θοι, δί ὧν ὁ θείως ὁρῶν ὑπὲρ νοῦν γνώσεται xai τὰ 
ἐπὶ τὴ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Ἰησοῦ χαταφασκόµενα, 
δύναμιν ὑπεροχιχῆς ἀποφάσεως ἔχοντα; Καὶ γὰρ, 
ἵνα συνελόντες εἴπωμεν, οὐδὲ ἄνθρωπος ἣν, οὐχ ὡς 
μὴ ἄνθρωπος, ἀλλ ὡς ἐξ ἀνθρώπων, ἀνθρώπων 
ἐπέχεινχ, xal ὑπὲρ ἄνθρωπον ἀληθῶς ἄνθρωπος 
4£70:0;. Καὶ τὸ λοιπὸν οὗ κατὰ ἄνθρωπον τὰ ἀν- 
θρώπινα, ἀλλὰ ἀνδρωθέντος θςοῦ, χαινἠν τινα 
τὴν θεανδριχὴν ἑνέργειαν ἡμῖν πεπολιτευµένος. 


tamen oninem essentiam superante, ut qui semper 
essentia sit exellentior, quam plenissimus. Hac ni- 
micum exuberans excellentia, cum ad nostram essen- 
tiam vere descenderet, eam ratione ipsam essentiam 
superante assumpsit, et res humanas supra hominem 
gessit. Indicia sunt, Virgo supranaturam concipiens, : 
et aqua instabilis pedum ex materia constantium et 
terrenorum pondus sustinens et. nihil cedens, sed 
potentia naturam aqu: vincente ad solidam se redi- 
gens firmitatem. Quisea pre multitudine persequa- 
tur, ex quibus, qui divine cernit, supra intelligentiam 
intelliget, illa etiam, qu:e de humanitate Jesu affir- 
mantur, excellentissin:e negationis vim obtinere? 
Atque ut eorum summam paucis complectamur, 
neque homo erat, non quod non esset hoimo, sed 
quod ex hominibus, przstantius, quam liomines, et 


£upra hominem vere homo factus est, et deinceps neque divinam ut Deus, neque humanam ut home, 
sed ( Deo homine facto) novam quamdam ex divina bumanaque ratione permistam actionem nobiscum 


versans exhibuit. y 

Tov αὐτοῦ ἐκ τῶν θεοΆογικῶν στοιχειώσεωγ. 

Ἐπεὶ δὲ χαὶ ἕως φύσεως ὑπὸ φιλανθρωπίας ἑλή- 
λνθε, xal ἀληθῶς οὐσιώθη, xal àvhp ὁ ὑπέρθεος 
ἐχρημάτισεν (ἴλεω δὲ εἴη πρὺς ἡμῶν τὰ ὑπὲρ νοῦν 
καὶ λόγον ὑμνούμενα), x&v τούτοις ἔχει τὸ ὑπερφυὲς 
χαὶ ὑπερούσιον, οὐ µόνον, f, ἀναλλοιώτως ἡμῖν καὶ 
ἀσυγχύτως χεχοινώνηχε μηδὲν πεπονθὼς εἰς τὸ 
ὑπερπλῆρες αὐτοῦ πρὸς τῆς ἀφθέγχτου χενώσεως, 
&XX ὅτι xai τὸ πάντων χαινῶν χαινότατον ἐν τοῖς 


Ejusdem ez theologicis elementis. 

Sed quoniam suo erga nos amore incitatus ad 
nostram usque naturam venit, et qui summus Deus 
est, vere factus et vocatus est homo (propitia sint, 
qux: mentem etrationem superantia a nobis cele- 
brantur), in his quoque vis ejus natura essentiaque 
sublimior exsistit. Non solum quia nihil propter inex- 
plicabilem exinanitionem in exuberante sua pleni- 
tudine perpessus, se nobis sine immutatione et con- 


φυσιχοῖς ἡμῶν ὑπερφυῆς fv, iv τοῖς κατ ob-(. fusione communicavit, verum etiam (quod rerum 


Slav ὑπερούσιος, πάντα ἡμῶν ὑπὲρ ἡμᾶς ὑπερ- 
έχω». 


omnium admirabilium est maxime admirabile) in iis, 
qua naturalia sunt, supra naturam fuit, in iis, quae ad 


essentiam  perünent, super essentiam, omnia qux nostra sunt, ex nobis, ct supra nos exeellenti rationa 


possidens. 
Tov αὐτοῦ ἐκ τοῦ .Ίόγου τοῦ περὶ τῆς ἐχχ.Ίησια- 
στιχῆς ἱεραρχίας. 
Ἡ δὲ τῆς θεαρχιχῆς ἀγαθότητος ἀπειροτατη φιλ- 
ανλρωπία ἐν ἀληθεῖ µεθέξει τῶν xaÜ' ἡμᾶ; Υενο- 
hiv ἀναμαρτήτῳ, καὶ πρὸς τὸ ταπεινὸν ἡμῶν ἑνο- 
ποιηθεῖσα. μετὰ τῆς τῶν οἰχείων ἀσυγχύτου χαλιάλω- 
6ήτου παντελώς ἔξεως, thv πρὺς αὐτὴν ἡμῖν xoi- 
νωγνίαν, ὡς ὁμογενέσι λοιπὸν ἑδωρήσατο, xal τῶν 
οἰκείων ἀνέδειξε μετόχους χαλῶν. 


"Ex τοῦ Aóyov τοῦ περὶ τῆς ovparlov ἱεραρχίας. D 


Ἀνανεύσω δὲ xal πρὸς τὰς ὑπερτάτας τῶν λο- 


Ejusdem ex libro de ecclesiastica hierarchia. 


lnünita divinz bonitatis erga genus humanum 
benevolentia vere quz nostra sunt, assumens sinc 
peccato, seque bumilitati nostrae conjungens, et quee 
propria ipsius sunt, sine ulla prorsus confusiowe 
imminutioneque retineus, nobis jam ut cognatis se 
communicavit, et nos bonorum suorum participes 
fecit. 


Ejusdem ex libro de celesti hierarchia. 
Verum, ut summas item ac divinas sacra Scrip- 


turz demonstrationes contemplemur, video ipsum 
etiam Jesum, qui sublimium essentiarum est auctot 
essentia sublimior, cum ad nos sine ulla sui commu- 
tatione venisset, a lege atque ordine homini congru- 
ente, quem ipse statuerat et elegerat, non recedere, 
sed Patris et Dei mandatis, qua per angelos dederat» 
Suinmisse obteniperare. 


πίων θεοφανείας * ὁρῶ γὰρ ὅτι καὶ αὐτὸς Ἰησοῦς ἡ 
^ πῶν ὑπερουρανίων οὐσιῶν ὑπερούσιος αἰτία, πρὸς 
"Eb xa0' ἡμᾶς ἀἁμεταδόλως ἑληλυθὼς, οὐχ ἀποπηδᾷ 
' "hc ὑπ αὐτοῦ ταχθείσης xai αἱρεθείσης άνθρω- 
ποπρεπῶς εὐταξίας, ἀλλ εὐπειθῶς ὑποτάττεται 
"zal; τοῦ Πατρὸς xai θεοῦ δι ἀγγέλων διατυπώ- 
σεσιν. 

"Eri περὶ τῆς θείας ἐναγθρωπήσεως, τοῦ µεγά- 
Ίου Γρηγορίου τοῦ θεολόγου ἐκ τοῦ Aóyov τοῦ 
sic τὰ γεγἐθ.Ίια του Κυρίου ἡμῶν 'Incov Xpc- 
στοῦ. 

Ἐπεὶ δὲ φθόνῳ διαδόλου, xal γυναιχὸς ἑπηρεία 
ἣν τε ἔκαθεν ὡς ἁπαλωτέρα, xal fv προσῆγαχεν 
ως πιθανωτέρα (φεῦ τῆς ἐμῆς ἀσθενείας ! ἐμὴ yàp 


]tem de divina humane carnis assumptione. magni Gre- 
gorii Theologi ex oratione in diem. Natalem Domini 
nostri Jesu Christi. 


Sea posteaquam invidia diaboli et fraudulenta 
illius vi, quam mulier ut et imbecillior perpessa est, 
et ad persuadendum aptior obtrusit viro (ο infirmi- 


311 


EUTHYMII ZIGABENI 


212 


talem meam { mea enim est primi parentis infürmitas) À ἡ τοῦ προπάτορος), τῆς μὲν ἐντολῆς ἐπελάθετο τῆς 


wiandati, quod acceperat ipse oblitus est, et amaro 
pomi gustatu superatus, simul et aligno vitz, et a 
" paradiso, et a Deo tanquam exsul extruditur, et 
pelliceis induitur vestimentis, crassiore nimirum car- 
ne, quz? mortem subiret, et spiritui repugnaret. Ας 
primum quidem agnoscit turpitudinem suam, atque 
ideo se Dei conspectum fugiens abscondit. Hic ta- 
men lucratur mortem, per quam peccatum abscindi- 
tur, ne miseria sit immortalis, et cum supplicio be- 
neficium conjunctum cernatur. Hac enim ratione 
Deus, ut mihi quidem persuadeo, punit. Ceterum 
cum variis occasionibus atque temporibus bumanum 
genus multorum peccatorum, quz illa malitize radix 
protulerat, multis modis, nempe oratione, lege, 
prophetis, beneficiis, minis, plagis, eluvionibus, 
incendiis, bellis, victoriis, cladibus, prodigiis ex 
caelo, ex aere, ex terra, ex mari, insperatis hominum, 
civitatum, gentium eversionibus, quibus rationibus 
nihil aliud agebatur, nisi ut malitia contereretur, 
frustra prius esset adinonitum οἱ reprehensum, et 
majoribus peccatis, ut mutuis homicidiis , adulteriis, 
perjurüs,insanis hominum amoribus et ( quod om- 
nium malerum gravissimum erat) simulacrorum 
cultu, quo homines neglecto Procreatore ad res 
procreatas colendas et adorandas se convertebant, 
obstringeretur, gravioraque jam ejasniodi morbi 
remedia medicamentaque requirerent, majora gra- 
.vioraque sunt adhibita. Ipsum enim Dei Verbum, 


δοθείσης, καὶ ἠττήθη «fc πιχρᾶς γεύσεως * ὁμοῦ 
δὲ τοῦ τῆς ζωῆς ξύλον, χαὶ τοῦ παραδείσου, καὶ 
τοῦ Θεοῦ διὰ «hv χακίαν ἑξέριστος γίνεται, χαὶ τοὺς 
δερµατίνους ἁμφιέννυται χιτῶνας, ἴσως τὸν παχυ- 
τἐραν σάρχα, xai θνητὴν, xai ἀντίτυπον. Καὶ τοῦτο 
πρῶτον γινώσχει τὴν ἰδίαν αἰσχύνην, καὶ ἀπὸ θεοῦ 
κρύπτεται. Κερδαίνει μέντοι χἀνταῦθα vbv θάνατον, 
xai «6 διαχοπῆναι την ἁμαρτίαν, ἵνα μὴ ἀθάνατον 
ᾗ τὸ xaxóv* xai Ὑίνεται φιλανθρωπία dj τιμωρία. 
Οὕτω γὰρ πείθομαι κολάξειν θεόν. Πολλοῖς δὲ παι- 
δευθεὶς πρότερον ἀντὶ πολλῶν τῶν ἁμαρτημάτων, 
Gv ἡ τῆς χαχίας ῥίζα ἐθλάστησε κατὰ διαφόρους 
αἰτίας xo χρόνους, λόγῳ, νόµῳ, προφῄταις, εὗερ- 
γεσίαις, ἀπειλαῖς, πληγαϊς, Ὀξασιν, ἐμπρησμοῖς, 
πολέμοις, νίχαις, ἥτταις, σηµείοις ἐξ οὐρανοῦ, ση- 
µείοις ἐξ ἀέρος, Ex γῆς, Ex θαλάττης, ἀνδρῶν, 
πόλεων, ἐθνῶν ἀνελπίστοις µεταδολαϊ-, ὑφ᾽ ὧν ix- 
τριδῆναι τὴν xaxíav τὸ σπουδαζόµενον Tiv, τέλος 
ἰσχυροτέρου δεῖται φαρμάκου ἐπὶ δεινοτέροις τοῖς 
ἁῤῥωστήμασιν, ἀλληλοφονίαις, µοιχείαις, ἑπιορχίαις, 
ἀνδρομανίαις, τὸ πάντων ἔσχατον τῶν χαχῶν, χαὶ 
πρῶτον, εἰδωλολατρείαις, xai «fj µεταθέσει τῆς 
προσχυνήσεως ἀπὸ τοῦ πεποιηκότος ἐπὶ τὰ χτίσµατα. 
Ταῦτα ἐπειδὴ μείζονος ἐδεῖτο τοῦ βοηθήµατος, µεί- 
ζονος xai τυγχάνει. Τὸ δὲ ἣν αὐτὸς ὁ τοῦ θεοῦ 
Λόγος ὁ προαιώνιος, ὁ ἀόρατος xai ἀἁπερίληπτος, ὁ 
ἁσώματος, xal τὰ ἑξῆς, fj ἁπαράλλαχτος εἰκὼν, ὁ 
τοῦ Πατρὸς Cpoc xai Λόγος ἐπὶ thv ἰδίαν εἰχόνα 


quod esL ante $2:cula, quod comprehendi non potest, G χωρεῖ, xal σάρχα φορεῖ διὰ τὴν σάρκα, χαὶ Ψυχῇ 


quod corpus non habet ( et que&sequunturj, ipsa Dei 
imago incommutabilis, Peairis definitio et ratio, 
imaginem, quam homini impresserat, ipse suscipit, 
et propter carnem, carnem gerít, et animo ratione 
przdito pro salute animi mei commiscetur, ut simili 
similem purget, in omnibus denique, peccato tamen 
excepto, fit bomo. Ex Virgine, cujus animum et car- 
nem Spiritus ante purgaverat, nascitur, Decebat enim, 
wt et liberorum susceptio bhonoraretur, et illi tamen 
in bonore virginitas anteferretur ; atque ita humana 
forma assumpta ad nos progreditur unum ex duobus 
contrariis, carne et spiritu, constans, quorum hic 
"divinitatem tribuebat, illa divinitate afficiebatur (ο 
novam mistionem! o copjunctionem admirabilem ! ) 
lile, qui est effector, efficitur ; qui creator est, ereatur; 
qui comprebendi non potest, vinculo humani animi 
divinitatera et carnis crassitudinem copulante com- 
.prehenditur. Qui ditat alios, pauper fit. Carnis 
enim mex paupertatem aroplectitur, ut ego divinitatis 
ejus divitias assequar. Qui plenus esi, exinanitur, 
parumper enim gloriam suam sinit exhauriri, ut ego 
plenitudinis ejus particeps efficiar.Qusnam sunt hs 
bonitatis divitiae ? Quodnam circa me mysterium 
apparet ? Ego imaginem, cujus particeps (actus eram, 


νοερᾷ διὰ τὴν ἐμὴν φυχὴν µίγνυται, τῷ ópoly τὸ 
ὅμοιον ἀναχαθαίρων, xal πάντα γίνεται, πλὴν τὴ; 
ἁμαρτίας, ἄνθρωπος, χυηθεὶς μὲν ix τῆς Παρθένου, 
καὶ ψυχὴν xal σάρχα προχαθαρθείσης τῷ Πνεύμαιτι. 
δει γὰρ xai Υέννησιν τιµηθῆναι, xat. παρθενίαν 
προτιμηθῆναι. Προελθὼν δὲ θεὸς μετὰ τῆς προσλή- 
deux, ἓν ἐχ δύο τῶν ἑναντίων, σαρχὺς xal φνεύ- 
µατος, ὧν τὸ μὲν ἑθέωσε, τὸ δὲ ἐθεώθη (ὢ τῆς και- 
νῆς µίξεως, ὢ τῆς παραδόξου χράσεως 1), 6 ὧν vlve- 
«at, καὶ ὁ ἄκτιστος κτίζεται, xat ὁ ἀχώρητος χωρεῖ- 
ται διὰ µέση; φυχῆς νοερᾶς μεσιτευούσης θοότητι 
καὶ σαρχὸς παχύτητι, xal ὁ πλουτίζων πτωχεύει * 
πτωχεύει γὰρ τὴν ἑἐμὴν σάρχα, ἵν ἐγὼ πλουτήσω - 
τὴν αὐτοῦ θεότητα. Kol πλήρης xavoltat* χενοῦ- 
ται γὰρ τῆς ἑαυτοῦ δόξης ἐπὶ μιχρὸν, ἵν ἐγὼ τῆς 
ἐχείνου µεταλάδω. πληρώσεως, Tid ὁ πλοῦτος τῆς 
ἁἀγαθότητος; Τί τὸ περὶ ἐμὲ τοῦτο µυστήριον; Mes- 
έλαδον τῆς εἰχόνος, xal οὐχ ἐφύλαξα. Μεταλαμδά- 
νει τῆς ἁμῆς σαρχὸς, ἵνα xat τὴν εἰχόνα σώσῃ, καὶ 
«ἣν σάρκα ἁθανατίσῃ. Δευτέραν κοινωνεξ xotves- 
νίαν πολὺ τῆς προτέρας παραδοξοτέραν, ὅαφ τότε 
μὲν τοῦ χρείττονος µετέδωχε, νῦν δὲ µεταλαμθάνει 
τοῦ χείρονος. 

non servavi.lllecsrnem meam 8uscipit,ut et imagl- 


nem servet, et carnem reddat immortalem. Alteram init societatem priore societate eo quidem longe 
admirabiliorem, quod in priore, praestantius quod erat, communicavit ; in posteriore, quod deterius erat: 


accepit. 
Ejusdem. in Sancta Lumino. 
Nam quia malitiz inventor, qui seinvictun existi- 


Tov αὐτοῦ éx τοῦ .Ἰόγου τοῦ εἷς τὰ ἅγια Φῶτα. 
Ἐπτειδὴ yàp eso. ἁήττητος εἶναι τῆς καχίας ὁ 


213 


cogis the, θεάτητος ἐλπίδι δελεάσας ἡ 
προθλήµατι δελεάζεται' ἵν' ὡς τῷ ἸΑδὰμ προσθαλὼν 
τῷ θεῷ περιπέαῃ, xal οὕτως ὁ νέος Αδὰμ τὸν 
παλαιὸν ἀνασώσῃ, χαὶ λυθῇ τὸ χατάχριµα τῆς σαρ- 
χὸς, σαρχὶ τοῦ θανάτου θανατωθέντος. 


Ἐκ τοῦ αὐτοῦ Aóyov. 
Ὁ YU τοῦ Θεοῦ γίνεται καὶ υἱὸς ἀνθρώπου, οὐχ 
B ἦν μεταδαλὼν, ἄτρεπτος yàp, ἀλλ' ὃ οὐκ ἦν προσ- 
λαδὼν , φιλάνθρωπος γάρ ἵνα χωρηθῇ ὁ ἀχώρητος 
διὰ µέσης σαρχὸς ὁμιλήσας ἡμῖν, ὡς ix παραπε- 
τάσµατος "ἐπειδὴ χαθαρὰν αὐτοῦ τὴν θεότητα φέρειν 
οὗ τῆς ἐν γενέσει xal φθορᾷ φύσεως. 


Tvv αὐτοῦ ἐκ tac πρὸς Κ.ηδόνιον πρὠτης Joyosi- B 


δοὺς ézxiccodijc. 

Tà yàp ἀμφότερα ἓν τῇ συγχράσει, Θεοῦ μὲν 
ἐνανθρωπήσαντος, ἀνθρώπου δὲ θεωθέντος, 

ToU αὑτοῦ ἐκ τοῦ δευτέρου Aórov περὶ Ylov. 

Ei γὰρ xaX τὸ συναμφότερον ἓν, ἀλλ οὐ τῇ φύσει, 
τῇ δὲ συνόδι,. 

Tov αὐτοῦ ἐκ τοῦ εἰς τὰ ἅγια Φῶσα AóTov. 
Καὶ τοῦτο τῇ θεώσει θεός. 

Tov αὐτοῦ ἐκ τοῦ εἰς τὸ Πάσχα δευτέρου Adzov. 

Καὶ διὰ τὴν πρόσληψιν τὴν χριαθεῖσαν θεότητι, 
καὶ Ὑενομένην ὅπερ τὸ χρῖσαν, xai, θαῤῥώ λέχειν, 
ὀμόθεον. 

ToU αὐτοῦ ἐπ τοῦ προτρεπεικοῦ ele vÓ fd- 
Άτισμα. 

Ὅλον ἄνθρωπον, xai ὅλον Θεὸν ὑπὲρ ὅλου τοῦ 
πεπονθότος, ἵν ὅλῳ σοι τὴν σωτηρίαν χαρίσηται 
ὅλον τὸ χατάχριµα λύσας τῆς ἁμαρτίας. 

'Ex τοῦ αὐτοῦ AÓrov. 

Τοσοῦτον ἄνθρωπος διὰ ch, ὅσον σὺ γίνῃ, 6v ἐκεῖ- 
wy θοός. 

"Ex τοῦ αὐτοῦ AóTov. 

Ἔξειν τε φάλιν χρίνοντα ζῶντας xai νεχροὺς, οὖν 
ἔτι μὲν σάρχα, οὐχ ἀσώματον 8k, οἷς αὐτὸς οἷδε λό- 
Y θεοειδεστέρου σώματος : ἵνά xai ὀφθῇ ὑπὸ 
ών ἐχχεντησάνσων, xal µείνῃ Gc; ἔξω παχύτη- 
δν. 

"En φορὶ τῆς θείας ἐνανθρωπήσεως, τοῦ Νύσ- 

σης éx εοῦ κπατηχηςτικοὺ «λόγου. 

ἑιάτίνος ἔδει τὸν ἄνθρωπον πρὸς τὴν ἐξ ἀρχῆς 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. VII. 


214 


μᾶς, capxb; A mobat, nos spe divinitatis alliciens deceperat; ipse 


carnis objectu tanquam esca proposita décipitur, et 
dum se putat Adam invadere, in Deum ineidit, Atque 
Jta novus Adam veterem servat, οἱ carnis condem- 
malionem carne dissolvit, et mortem ipsam morte: 
afficit. 

Ex eadem oratione. 

Filius Dei fit etiam hominis fllius, nec ab co, quod 
erat, immutatur, sed accipit, quod non erat, ut (quae 
illiusest in homines benevolentia) carne tanquam 
velo interjecto nobiscum versans, qui comprehendi 
hon poterat, comprchendatur. Purum enim divini- 
tatis ejus splendorem natura, quz gignitur atque 
corrumpitur, non poterat sustinere. 


Ejusdem, ex epistola prima ad Cledonium. 


Utraque sic conjunguntur, ut unum sint, cum Deus 
homo fiat, et homo Deus. 

Ejusdem ez oratione 9 de Filio. 

Utrumque quidem est unum, non natura tamen, 
sed conjunctione. 

Ejusdem ez oratione in. Sancta Lumina. 

Et boc deificatione Deus. 

Ejusdem ex oratione in Pascha. 

Et propter hominem assumptum, qui divinitate: 
inunetus est, et factus id, a quo imunctus erat, et. 
simul Deus, sic enim audeo dicere. 

Ejusdem, ex oratione, qua ad baptisma cohortatur. 


Totum bominem, et totum Deum, pro tote ilio 
qui passus erat, ut toti tibi. salutem elaegiretur, to- 
tam peceati solvens condemnationem. 

Ex eadem oratione. 

Tantum homo propter te, quantum tu propter 
illum Deus. 

Ex eadem oratione, 

Veniet iterum judicaturus vivos et. mortuos, non 
jam amplius caro, nec sine eorpere, diviniore tamen 
corpore, rationibus illis, quas ipse novit, wt et ab 
illis cernatur, quieum crwei affxerunt, δὲ maneat 
sine crassitudine Deus. 

De divina item humane carnis ussumptione. Grego- 
rii Nysse pontificis ex oratione calechetica. 

Per quem oportebat in pristinum gratiz statum 


χάρυ ἀναχληθῆναι» Tuc διέφερεν ἡ τοῦ πεπτωχάτος p hominem revocari? cui potissimum conveniebat, 


bghucte, 1j τοῦ ἁπολωλότος ἀνάκλησις, ἡ τοῦ πε- 
πανηµένου χειραγωγία; cw ἄλλιῳ ἡ τῷ Κυρίῳ 
πάντως τῆς φύσεως; τῷ yàp ἐξ. ἀρχῆς τὴν ζωὴν 
ἑῤωχόει uówp δυνασὺὸν ἣν xal πρέπον ἅμα, xal 
ἐκοομένην ἀναχαλέαασθαι, ὃ παρὰ τοῦ μυστηρίου 
εἷς ἀληθείας ἀχούομεν, Ocbv πεποιηκέναι xa! ἀρ- 
χὰς τὸν ἄνθρωπον, xal αεσωχέναι διαπεπτωκότα 
Μνθάένεντες. Αλλά µέχρι μὲν τούτων συνθήσεται 
ενχὸν τῷ λόγῳ ὁ πρὸ 3b ἀκόλονθον βλέπων, 
ik) μὴ δομεῖν ἔξω τν τῆς θεοκρεπηῖς ἑννοίας 
τὰν εἰρημένων εἶναι: πρὸς δὲ τὸ ἐφεξῆς οὐχ ὁ- 
Miu. Eger, δι ὧν μάλιστα τὸ µυστήριον τῆς οἱ- 
Ἀθνομας κρατύνεται' Ὑέννησιν ἀνθρωπίνην M- 
ἵν, καὶ 9h» ἐκ νηκίου πρὺς τελείωσιν αὕξη- 


lapsum excitare? perditum restituere? errantem in 
viam reducere? cuinam alii, nisi plane naturam 
ipsius Demiso? Cui enim initio vitam largitus 
erat, ei soli οἱ licebat et conveniebat, eamdem amis- 
sam recuperare, llominem in principio factum a 
Dee ex mysterio veritatis intelligimus; eumdem, 
cum join profligatus ac. perditus esset, a Deo  con- 
servatum dicimus. Atque hzc quidem, qui vide- 
rint esse consentanea, ab eaque notione quam 
habemus de Deo, minime abhorrentia, forte conce- 
deni, ea vcro, qux sequuntur, quibus  dispositio- 
Bis mysterium maxime innititur, non ita facile: 
nempe hominem esse factum, ex puero ad perfe- 
ctam ztatem crevisse, cdisse, bibisse, labore, $0t- 


215 


EUTHYMiI ZIGABENI 


216 


no, molestiis affectum esse, lacrymasse, calumnias, Α ot, βρῶσίν τε xal πήσιν, xal χόπον, xal Ὀπνον, 


judicium, crucem 2c mortem fuissc perpessum, in 
sepuleroque positum. llzc enim, que mysterio 
contprehenduntur, animos eorum, qui sunt infir- 
miíorcs in fide, debilitant infringuntque, ne illa, 
qua deinceps sequuntur, propter ea, qua dicta 
sunt, suscipiant. Nam Deo dignam ex inferis exci- 
totioncm idco non concedunt, ne mortem Deo in- 
digram admittant. Ego vero illud mihi priusfacien- 
dum puto, ut paulisper a. crassa carnis hebetudine 
recedam, et honestum ipsum per se considerem, 
ostendamque non esse ejusmodi, ut his notis, qui- 
bus earum utraque describatur. Neminem corum, 
quisani sunt, negaturum existimo, unum illud 
omnino esse dedecus, eamque unam turpitudinem, 
quis vitii feditate definitur, a qua quidquid alie- 
num sit, jid ab omni remotum esse dedecore ac 
turpitudine : Deum vero cuncta decere, qux in re- 
gione cernuntur honestatis. Qux cum ita sint, aut 
iium esse demonstrent, nasci, nutriri, augeri, 
ad nature perfectionem progredi, mori, revivis- 
cere : aut si qua dicta sunt, a vitio remota esse 
concedunt, necessario non esse turpia fateantur. 
Cum igitur declaratum sit, honesta esse, qua ab 
emni feditate vitii abhorrent, nonne ut ainentes 
miserandi sunt, qui honesta Devo asserunt non con- 
venire? At humana, inquient, natura exiguis ter- 
minis circumscribitur, Deus autem est. infinitus. 
Quonam igitur pacto quod infinitum est, indivi- 
d&o corpuseulo concludatur? Ecquis dicit, infini- 
tam divinitatis vim carne tanquam vase aliquo 
circumscriptam fuisse, cum ne in natura quidem 
nostra mens ipsa carnis terminis circumscribatur ? 
Nam corporis moles propriis partibus definitur, 
animus autem mentis cogitationisque motibus com- 
means per omnes res procreatas ad,culos usque 
. conscendit, ad inümas maris partes penetrat, longe 
lateque per totum orbem evagatur, et ad ea, qux 
sub terra sunt aecedit solertia sua, quinetiam eorum 
qua supra coelos geruntur, intelligentiam plerum- 
que consequitur, nec pondere corporis impeditur. 
Quod 8i animus hominis, naturz necessitate corpori 
conjunctus, ubique est, quid cogit nos dicere, car- 
nis natura divinitatem prapediri? cur non potius 
eorum exemplo, qux nobis concessa sunt, quod 
divinam deceat dispositionem, conjicimus et cogi- 
tamus? Sicut enim in lucerna materiam circumple- 
xum ignem aspicimus, eumque a maleria, qua 
ipsum attingit, ratione distinguimus, qua tamen 
νο ipsa distingui non possunt, ut flamma per se a 
materia sejuncta ostendalur, sed utraque unum 
est ( nullus autem id mihi sumat in hoc exemplo, 
quod ignie corrumpatur, sed id solum accipiens, 
quod similitwdini convenit, quze ab ea sunt alieia 
repudiet), quid prohibet, quin eodem modo, quo 
cernimus flammam attingere subjectam materiam, 
necin ea tamen includi, Dco dignam ,cogitationem 
suscipamus, credamusque naturam divinam ita 
conjungi atque unum fieri cum humana natura, 


καὶ “λύπην, xal δάχρυον, συχοφαντίαν τς xal δικα- 
στήριον, σταυρὸν xal θάνατον, καὶ τὴν ἐν μνημείῳ 
θέσιν. Ταῦτα γὰρ συμπαραλαμθανόμενα τῷ µυστη- 
ρίῳ, ἀμθλύνει πως τῶν μικρογυχωτέρων τὴν πίστιν, 
ὡς μηδὲ τὰ ἐφεξῆς τῶν λεγομένων διὰ τὰ πῥοειρη- 
péva συµπαραδέχεσθαι, Τὸ γὰρ θεοπρεπὶς τῆς 
ἐχ νεχρῶν ἀναστάσεως διὰ τὸ περὶ τὸν θάνατον 
ἀπρεπὲς οὐ προαίενται. Ἐγὼ δὲ πρότερον οἶμαι 
δεῖν μικρὸν τῆς σαρχιχῆς παχύτητος τὸν λογισμὸν 
ἁποστήσαντας, αὐτὸ τὸ χαλὸν ἐφ᾽ ἑαυτοῦ, χαὶ τὸ μὴ 
τοιοῦτον κατανοῆσαι ποίοις γνωρίαµασιν ἑχάτερον 
τούτων καταλαμθάνεται. Οὐδένα γὰρ ἀντερεῖν οἶμαι 
τῶν λελογισµένων ὅτι ἓν χατὰ φύσιν µόνον τῶν πάν- 
των αἰσχρόν ἐστι, τὸ χατὰ χαχίαν πάθος. Τὸ δὲ xx- 
χίας ἑκτὸς παντὸς αἴσχους ἐστὶν ἀλλότριον. Πρέπει 
δὲ Ori πᾶν ὅ τι περ ἂν Ev. τῇ τοῦ χαλοῦ θεωρεῖται 
χώρα. Ἡ τοίνυν δειξάτωσαν χαχίαν εἶναι τὴν γέννη- 
σιν, τὴν ἀνατρορὴν, τὴν αὔξησιν, τὴν πρὸς τὸ τέλειον 
τῆς φύσεως πρόοδο», τὴν τοῦ θανάτου πεῖραν, τὴν 
Ex τοῦ θανάτου ἐπάνοδον, ἡ, εἰ ἔξω xaxlac εἶναι τὰ 
εἰρημένα αυντίθενται, οὐδὲν αἰσχρὸν εἶναι τὸ χαχίας 
ἀλλότριον ἐξ ἀνάγχης ὁμολογήσουσι. Καλοῦ δὲ πάν- 
πως ἀναδειχνυμένου τοῦ πάσης αἱσχρότητος xal xa- 
χίας ἀπηλλαγμένου, πῶς οὐκ ἑλεσινοὶ τῆς ἁλογίας ol 
tb χαχὺν μὴ πρέπειν ἐπὶ θεοῦ δογµατίζοντες ; 
'AXAà μικρὸν, φησὶ, καὶ εὐπερίγραπτον 1d àv- 
θρωπίνη φύσις, ἄπειρον δὲ ἡ θεότης. Καὶ πῶς ἂν 
περιελήφθη τῷ ἁτόμῳ τὸ ἄπειρον; Καὶ τίς τοῦτό 


C φησιν, ὅτι τῇ περιγραφῇ τῆς σαρχὸς, χαθάπερ 


ἀγγείῳ τινὶ, ἡ ἀπειρία τῆς θεότητος περιελήφθη; 
Οὐδὲ yàp ἐπὶ τᾶς ἡμετέρας ζωῆς ἑντὸς καταχλείεται 
τῶν τῆς σαρχὸς ὅρων d νοερὰ φύσις, ἀλλ ὁ μὲν 
ὄγχος τοῦ σώματος τοῖς οἰχείοις µέρεσι περιγράφε- 
ται, ἡ δὲ ψυχἠ τοῖς τῆς διανοίας χιν/µασι πάσῃ χατ᾽ 
ἑξουσίαν ἐφαπλοῦται τῇ χτίσει, xat µέχρις οὐ ρανῶν 
ἀνιοῦσα, xal τῶν ἀθύσσων ἐπιθατεύουσα, xal τῷ 
πλάτει τῆς οἰχουμένης ἑπερχομένη, xal πρὸς τὰ κα» 
ταχθάνια διὰ τῆς πολυπραγμοσύνης εἰσδύνουσα” 
πολλάκις δὲ xai τῶν ὑπερουρανίων θαυμάτων Ev 
περινοίᾳ γίνεται, οὐδὲν βαρυνοµένη τῷ ἐφολκέῳ τοῦ 
σώματος. El δὲ ἀνθρώπου ψυχἠ χατὰ τὴν τῇς φύσεως 
ἀνάγκην συγχεχραµένη τῷ σώματι πανταχοῦ xav 
ἐξουσίαν γίνεται, τίς ἀνάγκη τῇ φύσει τῆς σαρχὸς 
τὴν θεότητα λέγειν ἐμπεριείργεσθαι, xaX μὴ διὰ τῶν 
χωρητῶν ἡμῖν ὑποδειγμάτων. στοχασµόν τινα πρέ- 
ποντα περὶ τῆς θείας οἰχονομίας λαδεῖν; Ὡς Υὰρ 
τὸ πῦρ ἐπὶ τῆς λαμπάδος ὁρᾶται τῆς ὑποχειμένης 
περιδεδραγµένον ὕΌλης, καὶ λόγος μὲν διαχρίνει τό τε 
ἐπὶ τῆς Όλης πῦρ, xal τὴν τὸ πῦρ ἑξάπτουσαν ὅλην, 
ἔργῳ δὲ οὐκ ἔστιν ἀπ᾿ ἀλλήλων ταῦτα διατεµόντα 
ἐφ᾽ ἑαυτῆς δεῖξαι τὴν φλόγα διεζευγµένην τῆς ὕλης, 
&X)' ἓν τὰ συναµφότερα γίνεται (χαί pot μηδεὶς τὸ 
φθαρτικὸν τοῦ πυρὸς συμπαραλαμθανέτω τῷ ὑπο- 
δείγµατι, ἀλλ ὅσον εὐπρεπές ἐστι µόνον Ev τῇ εἰχόνι 
δεξάµενος, τὸ ἀπεμφαῖνον ἀποποιείσθω *) τὸν αὐτὸν 
τρόπον, ὡς ὀρῶμεν xat ἑξημμένην τοῦ ὑποκειμένου 
τὴν φλόγα, καὶ οὐχ ἑναποχλειομένην τῇ ὕλῃ, τί χω- 
λύει, τῆς θείας φύσεως ἕνωσίν τινα καὶ προσεγγιαμὸν 


211 


PANOPLIÀ DOGMATICA. — TIT. VII. 


218 


χατανοήσαντας πρὸς τὸ ἀνθρώπινον, τὴν Üsoxceni] Α ut in ipsa conjunctione atque unitate, quamvis in 


διάνοιαν xai ἓν τῷ προσεγγισμῷ διασώσασθαι, πᾶ- 
σης περιγραφῆς ἐχτὸς εἶναι τὸ θεῖον πιστεύοντας, 
xkv ἐν ἀνθρώπῳ 5; Εἰ δὲ ζητεῖς πῶς καταχιρνᾶται 
δεότης πρὸς τὸ ἀνθρώπινον, ὥρα σοι πρὺ τούτου ζη- 
τεῖν, τίς πρὸς τὴν σάρχα τῖς ψυχῆης ἡ συμφυῖα. El 
0k τῆς σῖς ἀγνοεῖται ψυχῆς ὁ τρόπος, καθ’ ὃν &vo5- 
ται τῷ σώματ!'., μηδὲ ἀχεῖνο πάντως ofou δεῖν ἐντὸς 
Ὑλνέσθαι της σης χαταλήφεως., ᾽Αλλ' ὥσπερ ἐνταῦθα 
"xal ἕτερον εἶναί τι παρὰ τὸ σῶμα τὴν φυχὴν πεπι- 
!στεύχαμεν, ἓχ τοῦ μονωθεῖσαν τῆς φυχῆς τὴν σάρχα 
Ψεχράν τε xal ἀνενέργητον γίνεσθαι, xai τὸν τῆς 
ἐνώσεως οὐκ ἐπιγινώσχομεν τρόπον ^ οὕτω χἀκεϊῖ 
διαφέρειν p.v ἐπὶ τὸ µεγαλοπρεπέστερον τὴν θείαν 
φύσιν πρὸς τὴν θνητὴν xal ἐπίχηρον ὁμοιογοῦμεν, 


οτὸν δὲ τῆς ἀναχράσεως τρόπον τοῦ θείου πρὸς τὸν B 


ἄνθρωπον συνιδεῖν οὗ χωροῦμεν. ᾽Αλλὰ τὸ μὲν γι- 
γενῆσθαι θεὸν ἐν ἀνθρώπ.ου φύσει διὰ τῶν ἵστορου- 
εμένων θαυμάτων 9x ἀμφιδάλλομεν, τὸ δ ὅπως ὡς 
μεῖζον fj χλτὰ λογισμῶν ἔφοδον διερευνᾷν παραιτού- 
εµεθα. Οὐδὶ γὰρ πᾶσαν τὴν σωµατιχήν τε xol νοητὴν 
"πτίσιν παρὰ τῆς ἀσωμάτου τε xal ἀχτίττου φύσεως 
ὑποστῆναι πιστεύοντες, τὸ πόθεν 4 τὸ πῶς τῇ περὶ 
τούτων πίστει συνεξετάζοµεν. ᾽Αλλὰ τὸ γενενησθαι 
παραδεχόµενοι, ἀπολυπραγμόνητον τὸν τρόπον τἌς 
τοῦ παντὸς συστάσεως χαταλείπομξν, ὡς ἄῤῥητον 
κπαντάπασιν ὄντα xal ἀνερμήνευτον. Τοῦ δὲ θεὸν ἐν 
σαρχὶ φανερωθῆναι ἡμῖν ὁ τὰς ἀποδτίξεις ἐπιδητῶν 
πρὸς τὰς ἐνεργείας βλεπέτω. Καὶ γὰρ τοῦ ὅλως εἶναι 
θιὸν οὐχ ἄν τις ἑτέραν ἀπόδειξιν ἔκοι πλὴν τῆς δι 
αὐτῶν τῶν ἐνεργειῶν μαρτυρίας. Ὥσπερ τοίνυν εἰς 
*b xdv ἀφορῶντες, xat τὰς χατὰ τὸν κόσμον olxovo- 
μίας ἐπισχοποῦντε;, xal τὰς εὐὑεργεσίας τὰς θεόθεν 
χατὰ τὴν ζωὴν ἡμῶν ἐνεργουμένας ὑπερχεῖσθαί τινα 
ὀύναμιν ποιητικὴν τῶν γινοµένων, xal συντηρητικὴν 
τῶν ὄντων χαταλαμθάνοµεν' οὕτω xal ἐπὶ τοῦ διὰ 
ϱαρχὸς ἡμῖν φανεριυθέντος θὲοῦ ἱκανὴν ἀπόλειξιν τῆς 
ἐπιφανείας της θεότητος τὰ κατὰ τὰς ἑνεργείας θαύ- 
pata πεποιηµεθα πάντα τοῖς ἱστορηθεῖσιν. ἔργοις, 
δ ὧν ἡ θεία χαρακτηρίζεται φύσις χατανοῄσαντες. 
θιοῦ τὸ ζωοποειῖν τοὺς ἀνθρώπους * θεοῦ τὸ συντη- 
βεῖν διὰ προνοίας τὰ ὕντα * soo τὸ βρῶσιν xal πὀ- 
σιν τοῖς διὰ σαρχὸς τὴν ζωὴν εἰληχόσι χαρίκεσθαι:» 
θε τὸ εὐεργετεῖν τὸν δεόµενον’ Θεοῦ τὸ παρατρα- 


πεσαν ἐξ ἀσθενείας τὴν φύσιν πάλιν δ.᾽ ὑγείας πρὸς D 


εαυτὴν ἐπανάχειν ' θεοῦ τὸ πάσης ἐπιστατεῖν ópoto- 
Ἱρόπως τῆς κτίσεως, γῆς, θαλάσσης, ἀέρο;, xoi 
τῶν ὑπὶρ τὸν ἀέρα τόπων Θεοῦ τὸ πρὸς πάντα 
δαρχῇ τὴν δύναμιν ἔχει», xal πρό γε πάντων τὸ 
ἠνάτου xal φθορᾶς εἶναι χρείττονα. El μὲν οὖν 
"We τούτων xal τῶν τοιούτων ἑλλιπῆς ἓν fj περὶ 
αὐτὸν ἱστορία, εἰχότως τὸ µυστήρ:ον ἡμῶν οἱ ἔξω τῆς 
πίσκως παρωγράφοντο: εἰ δὲ δι ὧν νοεῖται θεὺς, 
πάντα ἐν τοῖς περὶ αὐτοῦ διηγἠµασ. χαθορᾶται, τί 
Ὦ ἐμενδίζον «fj πίστει ;) Αλλά, φησὶ, γἐννησἰςιτε xal 
ςἴδιον τῆ{ σαρχιχῆς ἐστι φύσεως. Φημὶ x&vo* 

ἀλλὰ τὸ πρ)ς τῆς Υενέσεως xai τὸ. μετὰ τὸν θάνατον 
τὴν τῆς φύσεως ἡμῶν ἐχφεύγει χοινότητα. El; γὰρ 
ρα τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς τὰ πέρατα βλέποντε;, 


homine Deus sit, nulla tamen circumseriptione con- 
cludatur ? Quod si quxris, quomodo Deus cum ho- 
mine commistus sit, prius considera conjunctio- 
nem animi cum carne tua, qui quidem animus, si 
intelligere non potes, qua ratione cum corpore co- 
puletur, multo minus existima 1e posse assequi, 
quo pacto Deus cum homine conjungatur. Verum, 
quemadmodum in te credis aliud quiddám esse ani- 
mum, quam corpus sit, quoniam corpus ab animo 
desertuin, cadaver evadit, atque iners fit, et ad 
agendum inutile, licet conjunctionis rationem igno- 
rcs ; sic etiam in Dei cum homine conjunctione con- 
fitemur divinam naturam caduca mortalique modis 
omnibus dignitate prsstare, qua ratione autem 
efliciatur ipsa conjunctio non possumus intelligere. 
Quod Deus in hominis natura genitus sit, ex rcbus 
admirandis, qu:xe vise script:eque sunt, non ambi- 
gimus, rationem autem ac modum, ut majorem, 
quam a nobis percipi possit, omittimus  indagarc. 
Neque enim, cum rcs omnes corporcas, et qu:e mente 
solum percipiuntur a natura incorporea, et quie 
creata non est, procreatas esse credimus, unde 
aut quomodo facte sint, investigamus; sel cum 
mundum fuisse conditum acceperimus, rationem, 
qua conditus fuerit curiose non exquirimus, quippe 
qui plane sciamus, eam nullo modo posse percipi 
aut explicari. Quod autem Deus in carne nobis ap- 
paruerit, si quis demonstrationes inquirit, is ejus 


( opera conspiciat. Nam et quod Deus ipse sit, nullo 


alio nisi operum ipsius testimonio comprobatur. 

Ut igitur rerum universitatem intuentes, earum- 
que moderationem οἱ ordinem, vitzque nostrae 
coininoda divinitus data considerantes, vin qnam- 
dam mundi effectricem  conservatricemque cognos- 
cimus, sic in Deo nobis per carnem patefaeto ad- 
miranda illius opera similia iis, quae scripta sunt, 
quibus, tanquam notis natura divina declaratur, 
locuples nobis divinitatis cjus testimonium affe- 
runt. Dei namque esse cognoscimus, hominibus 
vitam tribuere ; Dei, ea, qua sunt, provideutix 
tueri ac conservare ; Dei, cibum et potum iis ,qux 
in carne vitam degunt, elargiri ; Dei, de pauperi— 
bus et indigentibus bene mereri ; Dei, naturam quae 
intirmitate sua de recta via deflexerat, reducere 
3d sanitatem, et in pristinum statum revoeare ; Dei, 
cunctis zeque rebus procreatis imperare, terrz, ma- 
ri, aeri, et iis, quxe supra aerem sita sunt ; Dei, per- 
petuam in omnia potestatem habere, imprimisque 
esse morte et corruptione superiorem. llorum sí 
quid in historia, qua vita ipsius describitur, desi- 
deraretur, illi, qui a religione sunt alieni, merito 
mysterium nestrum repudiarent, Sin omnia, qui- 
bus Deus cognoscitur, in ea eonspiciuntur, quid 
prohihet, quo minus. fidem religionemque susci- 
pias? At enim, inquies, nasci atque obire propria 
sunt hujusce carnis. Concedo; verum ea, quz? ortum 
ejus pracesscerunt, quaque mortem sunt subse- 
cuta, communem nature nostra conditionem supe- 


219 . 


EUTHYMII ZIGABENI 


2?0 


rant. Nam si. utrumque terminum humanz vite Α ἴσμεν καὶ ζθεν ἀρχόμεθα, καὶ εἰς τί καταλήξοµεν. 


consideres, videbis, unde incipiamus, et quo dedu- 
camur. À corruptione enim principium ducimus, 
et in corruptionem desinimus. Ejus autem nec or- 
' tum, nec mortem excepit. corruptio. Που tibi ad- 
miranduur videtur, ct. incredibile? Gaudeo. Quz 
enim supra, quam credi possint, admirabilia putas, 
ca supra naturam esse confiteris, Quapropter lioc tibi 
divinitatis ejus certissimuw sit argumentum, quod, 
qui de illo praedicantur, non sequuntur omnino 
ordinem naturalem. Etenim si ea, qua de Christo 
amemorie prodita sunt, nature tenninis omnia 
continerentur, ubi illius ess-t divinitas? Cum vero 
multorum, quibus fidem nom babes, ratio natu- 
ram superet, haec ipsa testimonio sunt, illum, quem 
pr.edieamus Deum etiam esse. Homines enin ge- 
ncrantur ex parentum conjunctione, et post mor- 
tem ipsam corrumpuntur. Quz si de ipso diceren- 
tur, Deum esse non posses existimare, quein eam- 
dem, quam nos, habere natur conditionem in- 
tellizeres. At cum illum natuin quidem esse audis, 
sed nascendi ratione communem nature nostra 
ordinem superasse, eumdemque mortuum quidem, 
scd corruptionem non attigisse, consequens foret, 
ut si alterutrum tibi credendum non esset, homi- 
nein polius eum esse non crederes, unum cx iis, 
qui in natura conspiciuntur, et quein non esse ho- 
minem crederes, eum necessario Deum arbitrare- 
ris. Qui enim eum ortum esse memorie tradidit, 


'Ex πάθους γὰρ τοῦ εἶναι ἀρξάμενος ὁ ἄνθρωπος, 
πάθει ᾿συναπαρτίζεται. Ἐκεῖ δὲ οὔτε ἡ Υέννησις 
ἀπὸ πάθους ρξατο, οὔτε τὺν θάνατον φθορὰ διεδέ- 
ξατο. Απιστεῖς τῷ θαύματι; Χαίρω σου τῇ ἀπιστίᾳ. 
Ὁμολογεῖς γὰρ πάντως, δι ὧν ὑπὲρ πίστιν ἡγῇ τὸ 
λεγόμενον, ὑπὲρ τὴν φύσιν elvat τὰ θαύματα. Λὀτὸ 
οὖν τοῦτο τῆς θεότητος ἔστω σοι τοῦ φανέντος ἀπόδει- 
δις, τὸ μὴ δι ὅλου διὰ τῶν χατὰ φύσιν προϊέναι 
τὸ χήρυγµα. Et γὰρ ἐντὸς fiv τῶν τῆς φύσεως ὅρων 
πάντα τὰ περὶ Χριστοῦ διηγήματα, ποῦ τὸ Ostov ; £l 
δὲ ὑπερδαίνει τὴν φύσιν Ev πολλοῖς ὁ λόγος, ἓν οἷς 
ἀπιστεῖς, ἓν τούτοις ἐστιν fj ἀπόδειξις τοῦ χαὶ Θεὸν 
εἶναι τὸν χηρυσσόµενον. "Άνθρωπος μὲν γὰρ ix συν- 
δυασμοῦ τίχτεται, χαὶ μετὰ θάνατον ἓν διαφθ»ρᾷ 
γίνεται. El ταῦτα περ,εῖχε τὸ χήρυγµα. οὐκ ἂν θΘεὸν 
εἶναι πάντως ᾠήθης τὸν ἐν τοῖς ἰδιώμασι τῆς φύ- 
σεως ἡμῶν μαρτυρούµενον. Ἐπλὶ δὲ γὰρ Υαγεννῆσθαι 
μὲν ἀχούεις αὐτὸν, ἐχθεθηχέναι δὲ τῆς φύσεως ἡμῶν 
τὴν κοινότητα τῷ τε τῆς Υενέσεως τρότῳ, καὶ τῷ 
ἀνεπιδέχτῳ τῆς εἰς φθορὰν ἀλλοιώσεως, χαλῶς ἂν 
ἔχοι χατὰ «τὸ ἀχόλουθον ἐπὶ τὸ ἕτερον τῇ ἁτοπίᾳ 
χρῄσασθαι, εἰς τὸ μὴ ἄνθρωπον αὐὑτὸν ἕνα τῶν Ev τῇ 
φύσει δειχνυµένων οἴεσθαι, ᾿Ανάγχη yàp πᾶσα 


τὸν μὴ πιστεύοντα τὸν τοιοῦτον ἄνθρωπον εἶναι, εἷς ᾿ 
ehv περὶ τοῦ θεὺν αὐτὸν εἶναι πίστιν ἐναχθηναι. Ὁ : 


γὰρ γεγεννῆσθαι αὐτὸν ἱστορήσας xal τὸ Ex Παρθέ- ' 


vou γεγεννῆσθαι συνδιηγἠσατο. El οὖν πιστόν ἔστι 
διὰ τῶν εἰρημένων τὸ γεγεννῆσθαι αὐτὸν, διὰ τῶν ab- 


idem ex Virgine natum testatus est. Quamobrem € τῶν τούτων πάντως οὐδὲ τὸ οὕτως αὐτὸν Τε Γεννῆσθαι 


si scriptoris verba te adducupt, ut natum credas, 
eadem scriptoris verba tibi illum ita natum esse 
persuadeant. Qui enim ortum ipsius enarravit, 
idem eum ex Virgine adjunxit exstilisse. Et qui 
de morte uentionei fecit, resurrectionem etiam 
post mortem eat testatus. Quod si ex iis, qua 
audis, οἱ mortuum, et genitum esse concedis, ex 
eisdem dabis omnino, et ortum, et mortem ejus 
a corruptione procul abfuisse. Qux si naturam 
superant, is intra naturam non continetur, qui 
propter hec natura superior fuiase demonstratur. 
Ex eadem oratione. 

Qusnam igitur, inquies, causa fuit, cur ad istam. 
bumilitatem sese demitteret Deus, ex qua fides 
dubia redderetur, cum ipse ratione, quae nee per- 
cipi, nec comprehendi, nec explicari potest, quippe 
qua omnem cogitationem omnemque magnitudi- 
nem superat, humanas nature sordibus immiscere- 
tur, ob quam abjectam atque humilem demissio- 
nein reliqua etiam ipsius facta sublimia neglige- 
rentur? Ad baec etiam quid respondere oporteat, 
bon ignoramus. Tu, qui causam quzris, «quam- 
obrem Deus factus sit bomo, si divina beneficia 
abstuleris ex humana vita, unde Deum agnoscas, 
non habebis. Beneineregtem enim de nobis ex mu- 
neribus ejus agnoscimus. llle enim, quie facta suut, 
couspicientes, munifloam elffectoris naturam intel- 
ligimus. itaque si begaigaitas et humaaitas diving 
navire indicium est, rationem habes, quam requi. 


ἀπίθανον. 'O γὰρ τἣν Υέννησιν εἰπὼν xal τὸ ix 
παρθενίας προσέθηχε * xal ὁ τοῦ θανάτου μνησθεὶς 
xai τὴν ἀνάστασιν τῷ θανάτῳ προσεμαρτύρησεν. El 
οὖν ἀφ᾽ ὧν ἀχούεις xal τεθνάναι χαὶ γεγεννῃησθαι 
δίδως, ἐχ τῶν αὐτῶν δώσεις πάντως xol τὸ ἔξω πά- 
Bou; εἶναι xai τὴν γέννησιν αὐτοῦ καὶ τὸν θάνατον. 
Αλλὰ μὴν ταῦτα µείζω τῆς φύσεως  οὐχοῦν οὐδὲ 
ἐχεῖνος πάντως ἑντὸς πάντη τῆς φύσεως ὁ lv. τοῖς 
ὑπὲρ τὴν φύσιν γεγεννῆσθαι ἀποδειχνύμεγος. 


'Ex τοῦ αὐτοῦ «Ἰόγου. 


Τίς οὖν fj αἰτία, φησὶ, τοῦ πρὺς «hv ταπεινότητα 
παύτην χαταδῆναι τὸ Oslov, ὡς ἀμφίδολον εἶναι τὴν 


D πίστιν, εἰ θεὸς τὸ ἀχώρητον, xal ἁκατανόητον, xal 


ἀνεχλάλητον πρᾶγμα, τὸ ὑπὲρ πᾶσαν δόξαν, χαὶ πᾶ- 
σαν µεγαλειότητα τῷ λύθρῳ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως 
χαταμίγννται, ὡς xai τὰς ὑψηλὰς ἑνεργείας αὐτοῦ τῇ 
πρὸς ο) ταπεινὸν ἐπιμιξίᾳ σννευτελίζεσθαι; Οὐχ ἆπο- 
βοῦμεν xal πρὸς τοῦτο θεοπρεποῦς ἀποχρίσεως. Ζη: 
τεῖς τὴν αἰτίαν τοῦ γενέσθαι θεὸν ἐν ἀνθρώποις ; Ἐὰν 
ἀφέλῃς τοῦ βίου τὰς θεόθεν γενοµένας εὐεργεαίας, Ex 
ποίων ἐπιγνώσῃ τὸ θεῖον ; Οὐκ ἂν εἰπεῖν ἔχοις. 'Ao' 
ὧν γὰρ εὖ πάσχοµεν, ἀπὺ τούτων τὸν εὐεργέεην 
ἐπιγινώσχομεν, Πρὸς yàp τὰ Ὑινόμενα βλέποντες, 
διὰ τούτων τὴν τοῦ εὐεργετοῦντος ἀναλογώδμεθα 
φύσιν. El οὖν ἴδιον γνώρισμα τῆς θείας φύσοως 
ἡ φιλανθρωπία, ἔχεις ὃν ἐπεζήτησας λόγον * ἔχεις 
τὴν αἰτίαν τῆς bv. ἀνθρώποις τοῦ Θεοῦ παρουείας. 


951 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. VII. 


222 


Ἑδεῖτο γὰρ τοῦ ἰατρεύσοντος fj φύσις Ἰμῶν ἁσθς- Α ris : causam habes, cur ad homines descenderit 


νήσασα * ἑδεῖτο τοῦ ἀνορθοῦντος ὁ ἐν τῷ πτώµατι 
ἄνδρωπος ' ἐδεῖτο τοῦ ζωοποιοῦντος ὁ ἀφαμαρτὼν 
τῆς ζωῆς ^ ἐδεῖτο τοῦ πρὸς τὸ ἀγαθὸν ἐπανάγοντος ὁ 
ἁτοῤῥυεὶς τῆς τοῦ ἀγαθοῦ µετουσίας * ἔχρῃσε τῆς 
4199 φωτὸς παρουσίας ὁ καθειργµένος τῷ σχότῳ: 
ἔπε, ήτει τὸν Ἀντρωτὴν ὁ αἰχγμάλωτος, τὸν συν ὰγω- 
— ψιατὴν ὁ δεσµώτης, τὸν ἐλευθερωτὴν ὁ τῷ ζυγῷ τῆς 
δουλείας κατεχόµενος. "Apa μιχρὰ ταῦτα xal ἀνά- 
&a, τὸν θεὺν δυσωπῆσαι πρὸς ἐπίσχεφιν τῆς ἀνθρωπ:- 
vn; φύσεως χαταθηναι; 'AXX ἐβην, φησὶ, xat εὗερ- 
Υε-ηθῆναι τὸν ἄνθρωπον, xat τὸν θεὸν Ev ἁπαθείᾳ δια- 
μεῖνα:. 'O γὰρ τῷ βουλήµατι τὸ πᾶν συστησάµενος, 
xal €) μὴ ὃν ὑποστήσας ἓν µόνη τῇ ὁρμῆ τοῦ θελἠ- 
µατος, τί οὐχὶ χαὶ τὸν ἄνθρωπον δι) αὐθεντικῆς τινος 
χαὶ θεῖχες ἑξουσίας τῆς ἐναντίας δυνάµεως ἁποσπά" 
σας πρὸς τὴν ἐξ ἀρχῆς yet χατάστασιν, εἰ τοῦτο 
φίλον αὐτῷ; Αλλά μαχρὰς περιέρχεται περιόδους, 
σώματος ὑπερχάμενος φύσιν, xal διὰ γεννήσεως 


παριὼν εἰς τὸν βίον, καὶ πᾶσαν ἀχολούθως ἡλικίαν — 


διεξιὼν, εἶτα θᾳνάτου vevóusvog, xai οὕτω διὰ 
τῆς τοῦ Ἱδίονυν σώματος ἁναστάσεως τὸν σχοπ)ν 
ἑνύων, ὡς οὐχ EG.v αὐτῷ μένοντι ἐπὶ τοῦ ὕψους τῆς 
θεῖχῆς δόξης διὰ προστάγµατος σῶσαι τὸν ἄνθρω- 
πον, tà; δὲ τοιαύτας περιόδους χαίρειν ἑᾶσαι; Οὐκ- 


υ0ν ἀνάγχη χαὶ ταῖς τοιαύταις τῶν ἀντ.θέσεων ἀν- - 


τιχαταστῆναι παρ᾽ ἡμῶν τὴν ἀλήθειαν, ὡς ἂν διὰ 
ιιηδενὸς d) πίστις χωλύοιτο τῶν ἐξεταστικῶς ζητούν- 
ων τοῦ μυστηρίου τὸν λόγον. Πρῶτον μὲν οὖν τί τῇ 
ιρετῇ χατὰ τὸ ἑναντίον ἀντιχαθέστηχεν ἐπισχεφώ- 
uUa. Ὡς qut σκότος, xat θάνατος τῇ ζωῇ, οὕτω τῇ 
ρετῇ dj χαχία, δηλονότι, xal οὐδὲν παρὰ ταύτην 
Ἱερον. Καθά-ερ γὰρ πολλῶν ὄντων τῶν ὲἓν τῇ χτίσει 
"εωρουμένων, οὐδὲν ἄλλο πρὸς τὸ qo; ἡ τὴν ζωὴν 
Ἐν ἀντίθεσιν ἔχει, οὗ λίθος, οὐ ξύλον, οὐχ ὕδωρ οὐκ 
πθρωπος, οὐχ ἄλλο τι τῶν ὄντων οὐδὲν, πλὶν ἰδίως 
τὰ χατὰ τὸ ἐναντίον νοούµενα, οἷον σχότος καὶ θά- 
Wito; * οὕτω χαὶ ἐπὶ tre ἀρετῆς οὐχ ἄντις χτίσιν vv 
χατὰλ *b ἑναντίον αὑτῇ νοεῖσθαι λέγοι πλὴν τὸ χατὰ 
εχίαν γόηµα. Οὐχοῦν, εἰ μὲν ἓν χαχίᾳ γεγεννῆσθαι 
ἠᾠθεῖον à ἡμέτερος ἐπρέσθευε λόγος, χαιρὸν εἶχεν 
ὁ ἀντιλέγων χατατρέχειν ἡμῶν τῆς πίστεως, ὡς 
(ἀγάρμοστά τε xal ἀπεμφαίνοντα περὶ τῆς θείας 
φύσεως δογµατιζόντων’ ο) γὰρ δη θεμιτὸν ἦν αὐτο- 
Φφίαν, xal ἀγαθότητα, xal ἀφθαρσίαν, καὶ el. τι 
Wy ἔστι νόηµάτε xal ὄνομα, πρὸς τὸ ἑναντίον 
µταπεπτωκχέναι λέχειν. El οὖν θεὸς μὲν ἡ ἁληθῆς 
éptth, φύσις δὲ τις 00x ἀντιδιαιρεῖται τῇ ἀρετῇ, 
ἀλλὰ xaxla, Geb; δὲ οὐκ kv χαχίᾳ, ἀλλ) bv ἀνθρώπου 
ἵἶνται φύσει, µόνον δὲ ἀπρεπὲς xal αἰσχρὸν τὸ 
χατὰ χαχίαν πάθος, ἐν ip οὔτε γέγονεν ὁ Bebe, οὔτε 
Ἰρίσβαι φύσιν ἔχει, τί ἐπαισχύνονται τῇ ὁμολοχίᾳ 
τω θιὸν ἀνθρωπίνης ἄφασθαι φύσεως, οὐδὲ μιᾶς 
ὑαγτιότητος ὡς πρὸς τὸν τῆς ἀρετῆς λόγον ἐν τῇ 
χαἸααχευῇ τοῦ ἀνθρώπου θεωρουµένης; Οὔτε τὸ 
διαγοητικὸν, οὔτε τὸ ἐπιστήμης δεχτιχὸν, οὔτε ἅλ- 

. "1000107, ὃ τῆς ἀνθρωπίνης ἴδιον οὐσίας ἑστὶ, 
9 λόγω τῆς ἀρετῃῆ; ἠναντίωται. ᾽Αλλ αὐτὴ, φησὶν, 

! τροπὴ τοῦ ἡμετέρου σώματος πάθος ἑἐστὶν, ὁ δὲ ἐν 


C 


Deus. Egebat medico natura nostra, qui morbos οἱ 
sgritudines curaret suas. Qui lapsus jacebat homo, 
ejus opera, a quo excitaretur, indigebat. Qui a. vita 
discesserat, egebat illius auxilio, qui se in vitam re- 
vocaret. Egebat illius ope, a quo reduceretur in pri- 
stinum bonorum statum qui a perfruendis bonis exc:- 
derat. Egebat lucis przstantia, qui in tenebris coer- 
cebatur. Requirebat servatorem captivus, vinctus 
tutorem, liberatorem ille, qui sub servitutis jugo 
detinebatur. Parvane erant hxc et. indigna, qua 
Deus ipse ausciperet, atque priestaret, ad naturam- 
que bumanam visitandam descenderet, quie. tam 
miserabiliter atque infeliciter affecta erat?  Atlicc- 
bat, inquies, Deo, ut nihil ipse pateretur, de ho- 
mine bene mereri. Qul enim mundum | universum, 
cum nullus esset, consilio et solo voluntatis motu 
ex nihilo constituerat, cur non idem, si tam illi 
id erat cordi, hominem divin: potestatis auctoritate 
ex adversarii dominatu liberatum in pristinum sta- 
tum restituit? Cur tam longas persecutus est vias, 
dun corporis naturam assumit ? dum nascens in 
vitam ingreditur? dum omnem ordine transigit 
atatem suam, mortemque tandem degustat, et pro- 
prio corpore ad vitam revocato propositum sibi 
finem assequitur, quasi in excelsa divinitatis | glo- 
ria manens omisso tam longo circuitu hominem 
juzsu servare non posset ! Necesse est, eliam istis 
argumentis respondere, veritatemque defendere 
et aperire, ne qua vis fidei religionique inferatur ab 
iis, qui mysterii rationem curiose inquirunt. Pri- 
muu igitur, quid virtuti e contrario respondeat, 
consideremus, Ut luci tenebre, ut mors. vibe, sic 
virtuti vitium contrarium est, ac nihil praeterca 
aliud. Queinadmodum enim, cum multe sint res 
in natura, nulla tamen luci, viteque e contrario op- 
ponitur, non lapis, non lignum, non aqua, nou 
homo, nulla denique alia, przeter illas, quas vere 
cognoscimus ipsis esse contrarias, tenebra: nimi- 
rum et mors ; sic etiam in virtute fit, cui nihil. e. 
contrario quis opposuerit, preter vitium. Quare si 
in Dei ortu vitium aliquod inesse dicendo concessi- 
nius, tempus erat, ut qui contradicit, fidem nostram 
invaderet, quod absurda, naturzque divinz, mini- 


D meconvenientia tradidissemus, Neque enim fas fuit. 


ipsam sapientiam, et bonitaleim, et immortalitatem,, 
et si quid aliud preclarum cogitari dicique potest, 
asserere in contraria decidisse. (10d si vera virtus 
est Deus, natura autem viriuü non est contraria, 
sed vitium, Deus vero non in vitio, sed in  hormi- 
nis natura nalus est, nec quidquam indecoruun 
ae turpe, prater viui affectionem, inqua Deus 
nec fuit, nec esse potuit : quid verentur confiteri, 
Deum naturam humanaan induisse, cuim in. hominis 
construciiope nibil virtudi contrarium esse cere 
natur? Neque enim quod ratione, cogitatione, 
(nente preditus est, aut ad scientiam — perci- 
piendam idoneus, nec quidquam aliud eorum, quae 
nature humans propria sunt, abhorrent a 


2.5 


EUT;iYMII ZIGABENI 


334 


definitione virtutis. At ipsa, inquies, nostri corparis A τούτῳ γεγονὼς iv. πάθει γίνεται. ᾿Απαθὲς δὲ τὸ 


immutatio qu:d aliud est, quam affectio ac pertur- 
batio, a qua, qui in corpore est, abesse non potest? 
Deus autem omuis perturbationis est expers, Quarm- 
obrem Deo aliena est hxc opinio, si quidem Deum, 
qui natura sua vacat orani perlurbatione, ad eam 
degustandam venisse pradicaris. Ad hxc quoque 
confutanda camdem rationem adhibebimus, dicem- 
usque aífectionem, seu perturbationem dupliciter 
accipi, proprie et improprie. Qua enim voluntatem 
attingit, eamque a virtute deducit ad vitium, vere 
dicitur perturbatio. Qux autem ordine quodam suo 
per naturam coimmumeat atque progreditur, ea magis 
proprie actio, quam perturbatio posset appellari, 
qualis est ortus, augmentum, subjectique per ac- 
cessionem secessionemque cibi conservatio, οἱ ad 
corpus vel constituendum  coitio et concursus 
cleinentorum, vel dissolvcndum corumdem distrac- 
tio, et ad proprium cujusque locum rcditus alque 
secessio. Utram igitar harum mysterium nostrum 
asserit Deum attigisse? eamne, qux proprie pertur- 
batio vocatur, οἱ vitium est, an illam, qua nihil 
aliud est, quam actio, et motus quidam naturalis? 
Si enim iu inotibus illis pravis ac repudiandis Deuni 
essc ualum contenderemus, doctrinam absurdam 
effugere ozort'ret, ut que nihil sani traderet de 
uatura divina. Cum autem dicamus, Deum naturam 
humanam, cujus idem ipse auctor effectorque fuit, 
assumpsisse, quid absurdum, aut quod Deo minus 
conveniat, preedicamus? Nihil euim de illo creden- 
dum tradimus, quod perturbationem, aut vitium, 
aut turpitudinem significet. Neque enim medicum 
morbo aíüci dicimus, quando morbo laborantes 
curat. Nain licet eos invisat. el attingat, ipse tainen 
nullo merbi incoim:aodo afficitur. Quod si nasci 
non est malum, ne vivere quidem malum esse 
dixeris. At voluptatis affectio, inquies, quae ortum 
auteced:t, viventiumque ad malum vitiumque pro- 
pensio, naturz; nostr:e sunt morbi. Quid tuin? cum 
ab utroque liberum ipsum fuisse mysterium tradat? 
Quod si et &ine. voluptate genitus est, et. vitam a 
vitio remotissimam egit, ecquod reliquuin est ma- 
lum, cujus Deum participem pietatis mysterium 
dicat exstitisse ? Sin aliquis animi a corpore sejunc- 


üonein malum appellat, is equum erat, ut prius D 


conjunctionem utriusque malum appellaret. Nam si 
copulatorum disjunctio mala est, et disjunctorum 
copulatio est mala. Utrobique enim est quidam 
motus, ut quemadmodum consequentem vocas, sic 
etiam priecedentem vocare debeas. Quocirca si prior 
.motus, quem ortum nominas, non est malus, ne 
posterior quidem, quem mortein dicis, qua corporis 
animique conjunctio distrahitur, malus poterit 
appellari. Nos autem Deum dicimus in utroque 
fuisse motu, tum in illo, quo animus et corpus 
concurrunt, tum in eo, per quem animus a corpore 
separatur. 


Ex eadem oratione. 
Cum autem unus sit omnibus hominibus ad vitam 


8:lov. Οὐκοῦν ἀλλοτρία περὶ Θεοῦ ἡ ὑπόληψις, εἷ- 
περ τὸν ἁπαθηῃ χατὰ τὴν φύσιν πρὸς χοινωνίαν πα- 
θους ἑλθεῖν τὸ χήρυγµα διορίζεται. ᾽Αλλὰ χαὶ πρὸς 
εαῦτα πάλιν τῷ αὐτῷ λόγῳ.χρησόµεθα, ὅτι πάθος τὸ 
μὲν χυρἰως, τὸ δὲ Ex κἀταχρήσεως λέγεται. Τὸ μὲν 
οὖν προαιρέσεως ἁπτόμενον, χαὶ πρὸς καχκίαν ἀπὸ 
τῆς ἀρετῆς µεταστρέφον, ἀληθῶς πάθος ἐστὶ, τὸ δ᾽ 
ὅσον àv τῇ φύσει κατὰ τὸν ἴδιον εἰρμὸν πορευοµένῃ 
διεξοδ.κῶς θεωρεῖται, τοῦτο χυριώτερον ἔργον ἂν 
μᾶλλον f] πάθος προσαγορεύοιτο’ oTov ἡ Υέννησις, ἡ 
αὐξησις, ἡ διὰ τῆς ἐπιῤῥύτου τε xal ἀποῤῥύτου 
τροφῆς τοῦ ὑποχειμένου διαμονὴ, ἡ τῶν στοιχείων 
περὶ τὸ σῶμα συνδρομὴ, ἡ τοῦ συντεθέντος πάλιν 
διάλυσἰς τε xal πρὸς τὰ συγγενη µεταχώρῆσις. Τίνος 
οὖν λέγει τὸ µυστήριον ἡμῶν Ίφθαι τὸ θεῖον, τοῦ 
χυρίως λεγομένου πάθους, ὅπερ xaxlag ἐστὶν, f) 
τοῦ κατὰ φύσιν χινήµατος; El μὲν γὰρ kv τοῖς ἆπα- 
γορευοµένοις γεγεννῆσθαι τὸ θεῖον ὁ λόγος διιςχυρί- 
ζετο, φεύγειν ἔδει την ἁτοπίαν τοῦ δόγµατος, ὡς 
οὐδὲν ὑγιὲς περὶ τῆς θείας φύσεως διεξιόντος * εἰ δὲ 
τῆς φύσεως ἡμῶν αὐτὸν ἐφῆφθαι λέγει, ἧς χαὶ 1 
πρώτη Υγένεσίς τε xal ὑΤόστασις map αὐτοῦ τὴν 
ἀρχὴν ἔσχε, ποῦ τῆς θεῷ πρεπούσης ἑννοίας διαµαρ- 
τάνει τὸ κήρυγμα, μηδεμιᾶς παθητικῆς διαθέσεως 
ἐν ταῖς περὶ θεοῦ ὑπολήψεσι τῇ πίστει συνιούσης; 
0ὐδὲ γὰρ τὸν ἰατρὸν ἂν πάθει Ὑίνεσθαι λέγομεν, 
ὅταν θεραπεύῄ τὸν kv. πάθει Υινόµενον. ᾽Αλλὰ κἂν 
προσάψηται τοῦ ἀῤῥωστήματος, ἔξω πάθους ὁ θερα- 


C πευτῆς διαμένει. Elf) Ὑένεσις αὐτὴ χαθ᾽ ἑαυτὴν 


πάθος οὐκ ἔστιν, οὐδ' ἂν τὴν ζωήν τις πάθος προσα» 
γορεύσειεν. ᾿Αλλὰ τὸ καθ᾽ ἡδονὴν, qnot, πάθος εἲς 
ἀν)ρωπίνης καθηχεῖται γενέσεως, xat fj πρὸς xaxíav 
κῶν ζώντων ὁρμὴ τοῦτο τῆς φύσεως ἡμῶν ἐστιν 
ἁῤῥώστημα. ᾽Αλλὰ μὴν ἀμφοτέρων αὐτὸν χαθαρεύ- 
ειν φησὶ τὸ µυστήριον. El οὖν ἡδονῆς μὲν ἡ Υένεσις 
αὐτοῦ ἡλλοτρίωται, χαχίας δὲ ἡ ζωὴ, ποῖον ὑπολέλει- 
πται πάθος, οὗ τὸν θεὸν χεχοινωνηχέναι φησὶ τὸ τῆς 
εὐσεθείας µυστήριον ; El δέ τις την τοῦ σώματος 
καὶ τῆς ψυχῆς διάζευξιν πάθος προσαγορεύοι, πολὺ 
πρότερον δίχαιον ἂν εἴη τὴν συνδρομἣν ἀμφοτέρων 
οὕτω χατονοµάσαι. El γὰρ ὁ χωρισμὸς τῶν συνηνω- 
µένων πάθος ἐστὶ, xal ἡ συνάφεια τῶν διεστώτων 
πάθος ἂν εἴη. Κίνησις Ὑάρ τίς ἐστιν Ev τε τῇ συΥ- 
χρίσει τῶν διεστώτων καὶ Év τῇ διακρίσει τῶν Tog 
πεπλεγµένων, xat ἠνωμένων. Όπερ τοίνυν ἡ τελευ- 
ταία χίνητις ὀνομάζεται, τοῦτο προσήκει χαλεῖσθαι 
xai τὴν προάγουσαν. El δὲ ἡ πρώτη Χίνησις, ἣν 
γένεσιν ὀνομάζομεν, πάθος οὖκ ἔστιν, οὐδ' ἂν ἡ 
δευτέρα κίνησις, ἣν θάνατον ὀνομάνομεν, πάθος 
ἂν κατὰ τὸ ἀχόλουθον λέγοιτο, καθ) ἣν ἡ συνδρομὴ 
τοῦ σώματος καὶ tj; Ψψυχῆς διαχρἰνεται. Τὸν δὲ 
θεόν φαµεν ἐν ἑχατέρᾳ γεγεννῆσθαι τῇ τῆς φύστως 
κινήσει, δι Fo fj τε ψυχἠ πρὸς τὸ σῶμα συντρέχει, 
τό τε σῶμα τῆς Φνχῆς διακρίνεται. 


Ἐκ τοῦ αὑτοῦ «Ἰόγου. 


Μιᾶς δὲ πᾶσιν ἀνθρώπο.ς τῆς εἰς τὴν olv οὔσηέ 


225 


PANOPLIA DOGMATICA. -- TIT. VII. 226 


παρόδου, πόθεν ἔδει τὸν εἰσιόντα πρὸς ἡμᾶς elaot- A aditus, unde oportebat accedentem a4 nos Deum 


χισθηναι τῷ βίῳ ; "ES οὐρανοῦ, φῄήσει τυχὸν 6 δια- 
ατύων ὥς αἰσχρόν τε xai ἄδοξον τὸ εἶδος τῆς ἀνθρω- 
πίνης γενέσεως. ᾽Αλλ' οὐχ ἣν ἐν οὐρανῷ τὸ ἀνθρώ-- 
| πινον , οὐδέ τις ἓν τῇ ὑπερχοσμίῳ Qui] καχίας 
“νόσος ἐπεχωρίαξεν. Ἔνθα τοίνυν τὸ xax^v οὐκ fv, 
οὐδὲ à ἀνθρώπινος ἑπολιτεύετο βίος, πῶς ἐπιζητεῖ 
εις ἐκεῖθεν τῷ θεῷ περιπλσχῆναι τὸν ἄνθρωπον, 
μᾶλλον δὲ οὐχὶ ἄνθρωπον, ἀλλ’ ἀνθρώπου τι εἴδωλον 
xaX ὁμοίωμα ; Τίς 6' ἂν ἐγένετο τῆς φύσεως ἡμῶν 
διόρθωσις, εἰ τοῦ ἐπιγείου ζώου νενοσηχότος, ἔτε- 
p^v τι τῶν οἑρανίων τὴν θείαν ἐπιμιξίαν ἑδέξατο ; 
Ox ἔστι γὰρ θεραπευθῆναι τὸν χάµνοντα, μὴ τοῦ 
πονοῦντος µέρευς ἰδιαζόντως δεξαµένου τὴν l'astv. 
ΕΙ οὖν τὸ μὲν χάµνον ἐπὶ γῆς fjv, fj δὲ θεία δύνα. 


in vitam ingredi? E ccelo, inquiet ille fortasse, qui 
provreationis. humanz ratione ut ingloriam ture 
pemque despicit. At in. coelo non erat humanum 
genus, nec ullus vitiorum morbus ad summas illas 
cali sedes aspirabat ; ubi autem malum non erat, 
ibi nec hominum vita versabatur. Quomodo igitue 
e cclo quispiam quaerat Deo hominem, vel potius 
effigiem quamdam, ac simulacrum hominis. affingi ? 
Ecquis naturx nostre cautio fuisset adhibita, si 
cum terrestre animal laboraret, celestium a'iquod 
divinam admissionem suscepisset? Neque enim 
aegrotus curari potest, nisi parti laboranti proprium 
admoveatur medicamentum. [Itaque cum in. terra 
esset, qui :egrotabat, si divina potentia dignitatis 


µις τοῦ χάµνοντος μὴ ἑφήφατο, πρὸς «b ἑαυτῇ D suce habita ratione cegrotantem non attigisset,inu- 


β)έπουσα πρέπον, ἄχρηστος ἣν τῷ ἀνθρώπῳ ἡ περὶ 
τὰ μηδὲν ἡμῖν ἐπιχοινωνοῦντα τῆς θείας δννάµεως 
ἀσχολία. Τὸ μὲν γὰρ ἀπρεπὲς ἐπὶ τῆς θεότητος ἴσον, 
εἴπερ ὅλως θεµιτόν ἐστιν ἄλλο τι παρὰ: τὴν 
χαχίαν ἀπρεπὲ; ἐννοεῖν πλὴν τῷ μικροφύχως ἓν 
τούτῳ κρίνοντι τὴν θείαν µεγαλειότττα, ἐν τῷ δέ- 
ξασθαι τῶν τῆς φύσεως ἡμῶν ἰδιωμάτων τὴν χοι- 
νωνίαν, οὐδὲν μᾶλλον π;ραμυθεῖται τὸ ἄδοξον 
οὐρανίῳ σώματι f) ἐπιγείῳ συσχηματισθῆναι τὸ θεῖον., 
Τοῦ γὰρ ὑψίστου, χαὶ ἁπροσίτου κατὰ τὸ ὕψος 
τῆς φύσεως ἡ χτίσις πᾶσα χατὰ τὸ ἴσον ἐπὶ τὸ κάτω 
ἀφέστηχε, xai ὁμοτίμως αὐτῷ τὸ πᾶν ὑποθέδηκε. 
Τὸ γὰρ καθόλου ἁπρόσιτον οὗ τινι µέν ἐστι τροτι- 
τὸν, τῷ δὲ ἀπροσπέλαστον, ἁλλ᾽ ἐπίσης πάντων τῶν 


tile fuisset homini ἀῑνίπα potentix studium, illis 
adhibitum, qux: nihil ad nos pertincrent, ΑΡ 
enim divinitate fuisset indignum, sifas cst illa 
quippiam indignum przter vitium dicere, remed'um 
minus aptum et. appositum excogitare. Quid, quod 
eum, qui natur: nostrz conditionein humiliorem 
putat, quam ut divinam magnitudinem deceat, 
nih'lo magis consolatur, quod coeleste corpus, quam 
quod terrenum Deus induerit? Ab. illo enim. qui 
nature su sublimitate tam excelsus cst, ut nihil 
ad eum aspirare queat, omnes res procreate ex 
equo distant, omnes ei pariter cedunt. Is enim, ad 
quem prorsus non potest accedi, non est ejusmodi, 
υἱ ad eum alix res aditum habeant, alie non ha- 


ἔντων ὑπερανέστηχεν. "Όπου τοίνυν ἡ νόσος, &xsl C beant, sed omnibus equaliter przsstat atque antecellit, 


ςατῆσαι τὴν ἰωμένην δύναμιν ὁμυλογοῦντες, τί ἔξω 
tM; θεοπρεποῦς ὑπολήψεως πεπιστεύχαµεν; Αλλὰ 
χωμῳδοῦσι τὴν φύσιν ἡμῶν, xal τὸν τῆς Υεννήσεως 
ερόπυν διαθρυλλοῦσι, καὶ οἴονται διὰ τούτων ἐπι- 
Ἰέλαστον ποιεῖν τὸ µυστήρι.ν, ὡς ἀπρεπὲς ὃν θεῷ 
διὰ τοιαύτης εἰσόδου τῆς τοῦ ἀνθρωπίνου βίου xot- 
γωνίας ἑφάφασθαι. Α)λ᾽ Ἠδη περὶ τούτου xai ἓν 
tel; ἔμιιροσθεν εἴρηται λόγοις, ὅτι µόνον αἰσχρὸν τῇ 
lauro) φύσει τὺ κακόν ἔστι, xal eU τι πρὸς τὴν χα” 

ν΄ xiv οἰχείως ἔχει. 'H ἐξ τῆς quoto; ἀχολουθία, θείῳ 
μυλήματι xat νόµμῳ διαταχθεῖσα, πὀῤῥω τῆς κατὰ 
ααχίαν ἑστὶ διαθολῆς. "H οὕτω Υ᾿ ἂν ἐπὶ τὸν δη- 
μιυρ]ὸν ἡ χατηγορία τῆς φύσεως ἑπανίοι, ei τι τῶν 
περὶ αὐτὴν ὡς αἰσχρόν τε xal ἀπρεπὲς διαθάλλοιτο. 
ΕΙ οὖν χαχίας τὸ O:low χεχὠρισται, quon δὲ xa- 
ία οὐχ ἔστι, τὸ δὲ µυστήριον ἐν ἀνθρώπῳ γενέ- 
οδαι τὸν θεὸν οὐκ ἐν xaxla λέγει, fj δὲ τοῦ ἀνθρώπου 
ἐπὶ τὸν βίον εἴσοδος µία ἐστὶ, δις παράγεται 
ἐπὶ τὴν ζωὴν τὸ γεννώμενον» τῖνα νομοθετοῦσιν 
ἵτερον τρόπον τῷ θεῷ τῆς εἰς τὸν βίον παρόδου οἱ 
ἐπισχιφθῆναι μὲν περὶ τῆς θείας δυνάμεως ἀσθε- 
γήαασαν iv χαχίᾳ τὴν φύσιν εὔλογον χρίνοντες, 
πρὰς δὲ τὸν τῆς ἐπισχέψεως τρόπον δυσαρεστούµε- 
οι ς οὐχ εἰδότες ὅτι πᾶσα πρὸς ἑαυτὴν ἡ κατα” 
€x) τοῦ σώματος ὁμοτίμως ἔχει, καὶ οὐδὲν tv ταύ- 
ΤΏ τῶν πρὸς τὴν σύστασιν τῆς ζωῆς συντελούντων 
ὃς ἄτιμᾶν τι Ἡ πονηρὸν διαδάλλεται, Πρὸς ἕνα yàp 
O3, x) f τῶν ἐργανιχῶν μελῶν διατνενὴ πᾶτα συν- 


Quamobrem, cum illuc medendi faculta:em accedero 
fateamur, ubi morbus est, quid Deo credimus 
indiznum? At naturam nostram insectantur, nas- 
cendique modum exagitant, caque re se id assecu- 
turos existimant, ut mysterium íirridestur, quod 
Dco sit indignum, ejusmodi ingressu ad communcm 
ho:ninum vitam accessisse. Ad hzc antea quoque. 
respondimus, nihil esse turpe divin: naturz, nisi 
vitium et que cum vitio conjuncta sunt, natura 
autem ordinem divino consilio et lege constitutum 
ab omni vitio remotum esse. Nam si quid in ea ut. 
turpe atque indecorum reprehendi posset, id ipsum 
in ejus recideret auctorem Deum. Quod sia vitio 
Deus sejunctus est, et vitio natura caret, et inyste- 
rium in homine Deum, non in vitio natum tradit, 
et hominis unus est in vitam ingressus, per quetn 
quod genitum est, editur in vitalem hanc lucem, 
ecquam aliam isti in vitam introeundi rationem 
Deo prescribunt? Nam, quod Deum potentia sua 
invisere debuisse naturam in vitio zgrotanteu 
judicant, recte sentiunt : quod autem visendi mo- 
dum improbant, ignorant, omnem corporis fabri- 
cam eodem csse honoris ac pretii loco, et nihil 
eorum, quz vitam as:ecuta sunt, ut despectum aut 
turpe reprehendi ; omnia enim humanorum mem- 
brorum instrumenta tendunt ad unum illum (inem, 
ut homo conservetur in vita. Pars igitur eorum 
presentem vitam tuetur, qui ad varios usus :ta 





221 


muneribus fungatur. Pars est ad procreandum 
accommodata, αυ prospicit in futurum, naturzeque 
successionem subministrat, Quare $i consideratur 
utilitas, quonam illorum, que in honore sunt h:t 
inferiora, vel potius si recte loqui volumus, quonain 
illorum non snperiora judicentur? Neque enim per 
oculos, neque per linguam, neque per aliud sen- 
tiendi instrumentum genus nostrum perpetuo conser- 
vatur, Haec enim, ut dictum est, presentis vitse 
commodis consulunt. Illa vero humani generis in:- 
mortalitatem conservant, morlisque vim assidue nog 
oppugnantem quodammodo  infringunt, debil.tant, 
atque irritam faciunt. Semper enin. quod. deficit, 
novo partu instaurat natura. Quz cum ita sint, 


EUTHYMII ZIGABENI 
distributa sunt, ut homo per illa sentiendi agc ndique Α τέτακται, ὁ δὲ exonó; ἐστι τὸ διαµένειν ἐν τῇ δωῇ 





τὸ ἀνθρώπινον. Τὰ μὲν οὖν λοιπὰ τῶν ὀργάνων 
την παροῦσαν συνέχει τῶν ἀνθρώπων ζωὴν, ἀλλὰ 
πρὸς ἄλλην ἑνέργειαν µεμερ:σμένα, δι ὧν ἡ αἴσθητι- 
χῄ τε xal ἐνεργητιχὴ δύναµις οἰχκονομεῖται * τὰ δὲ 
γεννητιχὰ τοῦ μέλλοντος ἔχει τὴν πρόντιαν δι’ ἑαυ . 
τῶν τῇ φύσει τὴν διαδοχἠν ἀντεισάγοντα. El οὖν 
πρὸς τὸ χρειῶδες βλέποις, τίνος ἂν cU τῶν τεµέων 
εἶναι νοµιζοµένων ἐχεῖνα δεύτερα ; τίνος δὲ οὐχ ὃν 
προτιµότερα xatà τὸ εὔλογον χρίνοιτο; Οὐ γὰρ 
ὀφθαλμῷ, καὶ ἀχοῇ, xal γλὠώσσῃ, 1j ἄλλῳ τινὶ τῶν 
αἰσθητηρίων πρὸς τὸ διηνεχὲς τὸ γένος ἡμῶν διεξ - 
ἀγεται. Ταῦτα γὰρ, καθὼς εἴρηται, τῆς παρούση» 
ἑοτὶν ἁπολαύσεως. Αλλ ἐν ἐχείνοις dj ἀθανασίᾳ 
συντηρεῖται τῇ ἀνθρωπότητι, ὡς ἀεὶ καθ ἡμῶν 


quid ahsurdi mysterium nostrum amplectitur, si B &vepyouvca τὸν θάνατον ἅπρακτον εἶναι τρόπον 


quibus instrumentis cum morte natura decertat, iis 
ex pura Virgine Deus humanz vite conjunctus est? 


τινὰ xal ἀνήνυτον, πάντοτε πρὸς τὸ λεῖπον διὰ τῶν 
ἐπιγινομένων ἑανυτὴν ἀντεισαγούσης τῆς φύσεως. 


Ti οὖν ἀπρεπὲς περιέχει ἡμῶν τὸ µυστήριον, εἰ διὰ τούτων ἐκ Ι]αρθένου χαθαρᾶς κατεµίχθη ὁ θεὸς τῷ 
ἀνθρωπίνῳ βἰῳ, δι ὧν dj φύσις πρὸς τὸν θάνατον μάχεται * 


Ex eadem oratione. 

Cur autem cum initio peccatum vigeret, non in 
ipso statim orlu per humans carnis assumptionem 
oppressum fuit, atque provisum ne latius serperet 
et propagaretur ? Facilis responsio est, Quoniam 
is, qui naturze consulebat, sapientia οἱ providentia 
distulit beneficium erga nos suum. Nam et in cor- 
poris morbis cum aliquis humor corruptus meatus 
occupavit, medica facuMatis periti non prius adhi- 
bent astringentia medicamenla, quam id, quod na- 
1urg contrarium intus diffusum est, se totum effu. 
Gerit, eo. autem ad super(iciem extracto remeliis 
utuntur suis. Quoniam igilur πιο morbus 
sem |] naturam humanam invaserat, exspectavit 
orbis medicus, ut omnia genera improbitatis, qua 
in ipsa natura latitabaut, eruuipcrent. ldcirco. non 
Statim post cedem el fratricidium admissum a 
Cain hominum generi medicinam fecit. Nondum 
enim corum, qui tempore Noe corrupti sunt, mor- 
bus apparuerat. Nondum gravis Sodoimiticz iniqui- 
latis aegritudo patefacta erat. Nondum /Egyptio- 
rum pugna cum Deo, nondum superbia 'Assyrio- 
yum, noudum a Judais admisse sanctorum homi- 
num cales, nondum alia omnia scelera atque 
flagitia, qux vel litterarum monumentis consignata, 
«οἱ silentio preeterita sunt, cxstiterant, cum variis 
anodis peccati radix in hominum voluntatibus 
serperet. Posteaquam igitur malitia pervenit ad 
summum, hominesque nullum sceleris geuus inten- 
tatum reliquerupt, tunc optimus medicus reme- 
dium, quo totam zgritudinem curaret, adhibuit. 
Jiec fuit causa, quamobrem non exorienü, sed 


perfecto jam morbo mederi volu:t. Quod si quis - 


rationibus nostris non acquiescit, quia post medi- 
camentum adhibitum adhuc peccando grassatur 
hominum vita, is exemploclaro communitus verita- 
tem agnoscat. Quemadmodum eaim in serpentibus 
widemus, si letbalem plagam in capite acceperint, 


men conjiBuo simul cum ipso capite reliquas cor- 


Ἐκ τοῦ αὐτοῦ AóTov. 

Τί δαὶ οὐχ, ἓν ἀρχαῖς οὔσης τῆς χαχίας, τὴν ἐπὶ 
τὸ πλέον αὐτῆς πρόὀοδον διὰ τῆς ἐνανθρωπήσεως 
ἐπετέμετο; Πρὸς τοῦτο σύντομος ὁ map ἡμῖν ἔστι 
λόγος * "Ost σοφία Γέγονε, xai τοῦ λνσιτελοῦντος 
«Ἡ φύσει προμήθεια ἡ πρὸς τὴν εὐεργεσίαν ἡμῶν 
ἀναθολή. Καὶ γὰρ ἐπὶ τῶν σωματιχῶν νοσημάτων, 
ὅταν τις διεφθορὼς χυμὺς ὑφέρπῃῇ τοὺς πόρους, 
πρὶν ἅπαν ἐπὶ την ἑπιφάνειαν ἑλχυσθηναι «b παρὰ 


6 φύσιν ἐγχείμενογ, 00. χαταφαρµαχεύεται τοῖς πν. 


χνοῦσι τὸ σῶμα παρὰ τῶν τεχνιχῶς µεθοδευόντων 
τὰ πάθη, ἀλλ᾽ ἀναμένουσι τὸ ἑνδομυχοῦν ἅπαν ἔξω 
γενέσθαι, xal οὕτω γυμνῷ τῷ πάθει τὴν ἰατρείαν 
προσάγουσιν. Ἐπειδὴ τοίνυν ἅπαξ ἑνέσχηφς τῇ q 20st 
τῆς ἀνθρωπότητος d) τῆς χαχ΄ας νόσος, ἀνέμεινεν 
ὁ τοῦ παν-ὸς θεραπευτῆς μηδὲν ὑπολεισθῖναι τῆς 
πονηρίας εἶδος ἐγχεχρυμμένον τῇ φύσει. Arx τοῦτο 
οὖχ «ὐθὺς μετὰ τὸν φθόνον καὶ τὴν ἁδελφοχτονίᾳν 
τοῦ Κάῑν προσάχει τῷ ἀνθρώπῳ τὴν θεραπείαν. 
Οὕπω γὰρ τῶν ἐπὶ Nos χαταφθαρέντων ἡ vaxía 
ἐξέλαμφεν, οὐδὲ τῆς σοδομιτιχῆς παρανομίας d$ 
χαλεπὴ νόσος ἀπεχαλύφθη, οὐδὲ ἡ τῶν Αἰγυπτίων 
θεοµαχία, οὐδὲ ἡ τῶν ᾽Ασσυρίων ὑπερηφανία, οὐδὲ 
ἡ τῶν Ἰουδαίων κατὰ τῶν ἁγίων τοῦ Θεοῦ µιαιςφο- 


D vía, οὐδὲ τὰ ἄλλα πάντα, ὅσα τε μνημονεύκται, xal 


ὅσα ἔξω τῖς ἱστορίας ἐν vat; καθεξής γενεαξς xa-s- 
πράχθη. πολυτρόπως τῆς τοῦ χαχοῦ ῥίιης iv ταῖς 
τῶν ἀνθρώπων πρ;αιρέσξσι βλαστανούσης. "Emil 
οὖν πρὺς τὸ ἀχρότατον µέτρον ἔφθασεν ἡ xaxía, 
xai οὐδὲν ἔτι πονηρίας εἶδος ἓν τοῖς ἀνθρώποις 
ἀτόλμητον ἣν, ὡς ἂν διὰ πάσης τῆς ἀῤῥωστίας προ- 
χωρῆσειεν ἡ θεραπεία, τούτου χάριν cóx ἀρχομένην, 
ἀλλὰ τετελειωμένην θεραπεύει τὴν νόσον. El δέ τις 
ἑλέγχειν οἴεται τὸν ἡμέτερον λόγον, ὅτι καὶ μετὰ τὸ 
προσαχθηναι τὴν θεραπεἰαν ἔτι πλημμελεῖται δ.ὰ 
τῶν ἁμαρτημάτων ὁ ἀνθρώπινος βίος, ὑποδείγματί 
τινι τῶν Υνωρίµων ἑδηγηθήτω π;ὸς τὴν ἀλήθειαν. 
Ὥσπερ γὰρ ἐπὶ τοῦ ὄφιως, εἰ χατὰ τῆς χεραλῆς τὴν 
χαιρίαν λάδοι, oüx εὐθὺς συνγεχροῦται τῇ χεφαλὺ 


229 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. VII. 


230 


χαὶ ὃ νατόπιν ὀλχὸς, dXX ἡ μὲν τέθνηχε, τὸ δὲ A poris partes interire, sed eo jam mortuo caudam 


οὐραῖον ἔτι ἐφύχωται τῷ ἰδίῳ θυμῷ, καὶ τῆς ζωτι- 
κῆς κινήσεως οὐκ ἑατέρητα: οὕτως ἔστι καὶ τὴν 
καχίαν ἰδεῖν, τῷ μὲν χαιρίῳ πληγεῖσαν, by δὲ τοῖς 
λεινάνοις ἑαυτῆς ἔτι διοχλοῦσαν τὸν βίον. 


"Er: περὶ τῆς θείας ἐναγθρωπίήσεως, τοῦ ἁγίου 
'^ Matipov éx τῆς ἑἐχύέσεως τοῦ περὶ τῆς ὀρθης 
ὁμο-ογίας .Ἰόγου. 

Oi ἐξ ἀρχῖς αὑτόπτα. xal ὑπηρέται Υενόµενοι 
τοῦ λόγου τὸν ἕνα τῆς ἁγίας xal ὁμοουσίου xal µα- 
χαρίας Τριᾶδο;, τὸν Yibv τοῦ θεοῦ, καὶ θ5ὺν Λύγον 
ἔφασαν ἐνανθρωπῆσα: δι ἡμᾶς, xoY σαρχωθηναι 
£x τὸς ἁγίας, πανενδόξου xo ἀειπαρθένου Μαρίας, 
τὴς χυρίως xai κατὰ ἀλήθειαν Θεοτόκου, σάρχα t$ 
αὑτῆς Ενώσαντα ἑᾳυτῷ xafü' ὑπόστασιν, τὴν ἡμῖν 
ὁ κουύσ.ον, ἐνεφυχωπμένην φυχῇ λογική τε xal νοερᾶ' 
οὐὸ ὡς ἐν ῥιπῇ ὀφθαλμοῦ προποστᾶταν, ἀλλ ἐν 
αὐτῷ τῷ θεῷ xil Λόγῳ xal τὸ εἶναι, xal τὸ ὑπο- 
στῆναι λαβοῦσαν, χαὶ τέλειον ὄντα Θεὸν γενέσθαι 
τέλειον ἄνθρωτον, μήτε τὸ θεὸς εἶναι ἀποθέμενον 
διὰ τὸ γενέσθαι ἄνθρωπον, ὅπερ οὐχ fjv, μήτε χωλυ- 
θέντα γενέσθαι ὅπερ οὐκ ἣν ἄνθρωπον, διὰ τ) µε- 
μενηχέναι ὅπερ fjv, χουν θεόν’ ἀλλὰ τοῦτο ὄντα, 
χἀκεῖνο Υενέσθαι. ᾿Εχάτερόν τε ἑπαληθεύοντα, τὸ 
θεῖον ὃμοῦ, xal τὸ ἀνθρώπινον πιστοῦσθα: θαύμασι 
θείοις, καὶ παθήµασιν ἀνθρωπίνοις. Καὶ χατὰ μὲν 
τὴν ἑαυτοῦ πρὺς τὸν Πατέρα φύσιν tz xai οὐσίαν, 
ἄχτιστον , ἀόρατον, ἀἁπερίγραπτον, ἀναλλοίωτον, 
ἄτρέπτον, ἀπαθῃ, ἄφθαρτον, ἀθάνατον, δημιουργὸν 


adhuc propria anima munitam vivere, nec vitali 
motu privari : iia malitiam licet considerare, quz 
cum mortifero vulnere confecta sit, in reliquiis 
tamen suis vitam adhuc producit. 


Jtem de divina humane carnis. assumptione , sancti 
Maximi, ex expositione orationis de recta con[es- 
sione. 

Qui ab initio fuerunt verbi inspectores, ae mini- 
stri, unum e sancta, ct cjusdem essentiz, et beata 
Trinitate Filium Dei, et Deum Vcrbum hominem in- 
duisse propter nos, et carnem humanam ex. saneta, 
et omni ex parte gloriosa semperque virrine, et 
proprie ae vere Dei Genitrice Maria sibi ipsi secun- 
dum personam ejusdem, qua nos sumus, essentiz 
animatam animá, mente, rationeque przdita, qu: 
non ictu oculi temporisve momento prius exstite- 
rit, sed in Ipso Deo et Verbo acceperit, ut esset 
atque subsisteret, assumpsisse tradiderunt. Et cum 
essel perfectus Deus, factum esse perfectum 
hominem, nec desiisse esse Deum, propterea quod 
factus esset homo, quod non erat; nee prohibitum 
esse fleri, quod non erat homo, propterea quod 
mansisset id, quod erat Deus, sed cum Deus esset, 
hominem esse factum. Vera divinitatis autem el 
vere humanitatis documenta atque indicia fuisse 
tum divina miracula, tum cruciatus et tormenta. 
Ác quantum ad ejus naturam atque essentiam ra- 
tione Patris attinet, nec creatum esse, nec oculis 


τῶν πάντων * κατὰ δὲ τὴν τῆς σαρχὸς αὑτοῦ φύσιν ᾳ perspici, nec circumscribi, nec immutari, nec mo- 


χαὶ ἡμετέραν, τὸν αὐτὸν χτιστὸν, παθητὺν, περι- 
χραπτὺν, χωρητὸν, θνητὸν, τὸν αὐτὸν μὲν, οὗ κατὰ 
tb αὐτὸ δὲ, δίὰ τὰ ἐξ ὧν, xal ἐν οἷς τὸ εἶναι ἔχει, 
μοούσιον τὸν αὐτὸν τῷ θεῷ xat Πατρὶ χατὰ τὴν 
ῥεότητα * xal ὁμοούσιον ἡμῖν τὸν αὐτὸν κατὰ τὴν 
ἀνθρωπότητα. Διπλοῦν τὴν φύσιν ἤτοι τὴν οὐσίαν, 
bà τὸ µξεσίτην ὄντα θεοῦ καὶ ἀνθρώπων δεῖν ἆπο- 
οώσς:ν Χχυρίως τὴν πρὸς τὰ µεσιτευύµενα φυσιχὴν 
οἰχειότητα τῷ ὑπάρχειν ἀμρότερα, ὅπως at] τῇ 
ἀλγθείᾳ ἐν ἑαυτῷ, xat δι᾽ ἐχυτοῦ συνάψας τοῖς ἑπ- 
ουρανίοις τὰ ἐπίγεια, καὶ τὴν ὑλιχὴν τῶν ἀνθρώπων 
φύσιν, «ἲν ἐκ τῆς ἁμαρτίας πολεμωθεῖσαν, τῷ 0-0 
xai Ώατρὶ προσαγαγὼν σωθεῖσαν, φιλιωθεῖσάν τε 
wat θεωθεῖσαν οὐκ οὐσίας ταυτότητι, ἀλλά δυνάμει 


ἀῤῥήτῳ τῆς ἑνανθρωπήσεως, θείας κοινωνοὺς φύ- Db 


ctu διὰ τῆς ἐξ ἡμῶν ἁγίας αὑτοῦ ca px e, ὡς ἀπ᾿ 
ἀρχῆς καὶ ἡμᾶς ἀπεργάσηται ' διὸ xoi θεὸς ὁμοῦ 
καὶ ἄνθρωπος, ὁ αὐτὸς πράγµατι, xa οὐ βουλήσει 
μόνη ὑπάρχων γινώσχηται. 05 διπλοῦς δὲ τὴν ὑπό- 
σ-ασιν, τοι τὸ πρόσωτον, διὰ τὸ ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν 
xol πρὸ σαρχὸς εἶναι, xal μετὰ σαρχὸς μεμενηχέ- 
να, μηδὲ μιᾶς γενομένης προσθήκης τῇ ἁγίᾳ 
Τριάδι, ἡ ὑφχιρέσεως kx τῆς τοῦ Λόγου σαρκχώσεως. 
Τὸν αὐτὸν παθόντα μὲν σαρχὶ ὑπὲρ ἡμῶν, διὰ παν- 
τὰς δὲ «àv αὐτὸν θεότητι ὄντα ἀπαθὴ χαὶ διαµὲ- 
νοντα. "Doce καὶ τὴν σωτηρίαν εἶναι τὴν ἡμετέραν 
ἐν τῷ θανάτῳ τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ 
(b παραδήξου µ.στηρἰου χαὶ ἀνεχφράστου |) xal 
τὴν θεῖχὴν τῆς οὐσίας αὐτοῦ πρὸς τὸν Πατέρα 


veri, nec pati, nec corrumpi, et immortalem esse, 
et rerum omnium procreatorem. Quantum autem ad 
carnis ejus et nostram naturam pertinet, eumdem 
et creatum esse, et pati potulsse, et circumscríhbi, 
et comprehendi, et mori ; eumdem, inquam, non 
in eodem tamen, propter illa ος quibus, et in qui- 
bus habet, ut sit. Esse ejusdem essentie cum Dco 
et Patre, tatione divinitatis, esse cjusdem nobis- 
cum essentie, ratione humanitatis. Natupa seu 
essentia duplicem, quoniam, cum sit medius intec 
Deum atque homines conciliator, sic eum oporte- 
bat naturalem inter hac exuema intercedenteu 
proprietatem eonservare, ut esset utrumque, quo 
revera in seipso, et per seipsum terrestria cale- 
stibus devinciret et conjungeret, ct hominu. nata- 
ram ex malerià constantem, qui a péccató ex- 
pignata devietaque fuerat, ad Deum et Patrem, 
liberam, et salvam, Deique amantem, et divinitate 
affectam non eadem essenti: ratione, sed sancta 
assumpLe a se carnis potestate, quie explicari non 
potest, divinitatis facLun participem secum addu- 
ceret: ut qui ab. initio πο etiam procreavit Deus, 
ldem et liomo non consilio et voluntate solum, 
sed re ipsa esse cognosentur. Nec tamen esse hypo- 
stasi, seu persona duplicem, quandoquidem, 9t 
unus et idem erat, antequam carnem assumeret, 
$'c post carnem assumptam permansit, cum ex Ver- 
bi humanitate nihil accesserit, nihil decesserit 
sancte Trinitati. Carne quidem pro nobis cruciatum, 


231 EUTIIYMII Z'GADENI ^9 
et mortem esse perpessum, euu:dem tamen ΟΠ)” A óózav τε xal λαμπρότττα δι’νεχῶς µένειν ἀνελάτ- 
nino divinitate nullis cruciatibus aut affectionibus τωτον. 

obnoxium perimansisse, ut οἱ salus esset nostra in morte unigeniti Filii Dei (0 mirabile mysterium, 
et omnem dicendi vim superans! ) et divine essenti:e ejus apud Patrem gloria et splendor perpetuo 


sine ulla imminutione permaneret. 
Ejusdem. 

Magnum  assumpte a Deo carnis mysterium 
semper mysterium manet, non solum quia, duin 
facultati eorum, qui servantur, proportione videtur 
respondere, majus quam prz se fert, arcanum ha- 
bet reconditum ; verum etiam quia id ipsum, quod 
apparet, magis occultum οἱ secretum est quam ut 
ulla ratione, quomodo sit, percipi valeat. Deus enim 
essentia sublimior, ratione essentiam superanie 
sumpsit essentiam, et pro hominibus (tantum ejus 
in homines amor fuit!) ex hominum essentia factus 
homo, modum, quo factus est, arcanum retinet, 
quippe qui supra morem, et vim, et intelligentiam 
liumanam factus est homo. 

Ejusdem. 

Ecquis tantum excellit dicendi facultate, ut 
audeat, aut possit explicare, quomodo comprchen- 
sus sit Deus? quomodo caro sine semine gencrata 
sit? quomodo sine corruptione mulieris partus 
exstiterit ? quomodo virgo nullo intercedente homine 
mater evaserit? quomodo mater partu virginitatem 
non solvente virgo permanserit ? et ut extremo loco, 
quod primum est, dicam, quomodo Deus factus sit 
homo? et quod majus mysterium continet, quo- 


Tov αὐτοῦ. 

Τὸ µέγι τῆς θείας ἑνανθρωπήσεως µυστέριον ἀεὶ 
μένει µυστήριον, οὗ μ/νον ὅτι συμµέτρως τῇ ὃ»- 
γάµει τῶν ὑπ αὑτοὺ σωζοµένων ἐχφαινόμενον ἔχει 
μεῖζον τοῦ ἐχφανθέντος τὸ χεχρυµμµένον, ἀλλ᾽ ὅτι 
xil αὑτὸ τὸ φανὲν ἔτι μένει πάµπαν ἁπόχρυφον 
οὐδενὶ λόγῳ καθώς ἐστι γινωσχόμµενον. 'O γὰρ θεὸφ 
ὑπερούσιος àv, ὑπερουσίως οὐσιώθη) xal ὑπὲρ ἆν- 
θρώπων ὡς φιλάνθρωπος Ex τῆς τῶν ἀνθρώπων οὗ- 
σίας ἄνθρωπος γεγονὼς, τὸν τοῦ πῶς ἄνθρωπος 
Υέγονε τρόπον μένει χεχτηµένος ἀνέχφαντον, ὡς 
ὑπὲρ ἄνθρωπ.ον ἄνθρωπας γενόμενος. 


Tov αὐτοῦ. 

T4 τοσοῦτον δυνάµει λόγου θαῤῥῶν ἐξειπεῖν ὃν- 
νήσεται, πῶς Υέγονε Θεοῦ σύλληψις ; πῶς γένεσις 
σαρχὸς ἄνευ σπορᾶς ; πῶς Υέννησις δἰχἁ φθορᾶς; 
πῶς ἡ Παρθένος µήτηρ οὗ µεσολαθδήσαντος ἀνδρός: 
πῶς ἡ µήτηρ Παρθένος, τῷ τόχῳ μὴ λυθείσης τῆς 
παρθενίας; καὶ ἵνα τ) πρῶτο, τελενταῖον εἴπω, 
πῶς ὁ sb, ἄνθρωπος γίνεται; xoi τὸ μυατηριωδέ» 
στερον, πῶς οὐσιωδῶς tv σαρχὶ χαθ)᾽ ὑπόστασιν ὁ 
xat' οὐσίαν ὑποστατιχῶς ὅλος ἀεὶ µένων ἐν τῷ Πα- 


modo per essentiam secundum personam in carne C τρί; Πῶς xat ὅλος ἐστὶ Θεὺς χατὰ φύσιν, καὶ ὅλος 


exsistens, [.er essentiam secundum personam totus 
seinper in Pawue fuerit? Quomodo et totus sit natue 
ra Deus, et totus natura ita factus sit homo, ut nec 
divinam nec humanam naturam abjiceret, sed am- 
Las sine confusione conjuncias conservaret? Hac 


γέγονεν ἄνθρωπος χατὰ φύσιν, μήτε τὴν θείαν φύ- 
σιν, μήτε τὴν ἀνθρωπίνην ἠρνημένος, ἀλλ᾽ ἀσυγ- 
χύτως ἠνωμένας αὐτὰς τηρῶν ; Γαῦτα πίστις µόνη 
χωρεῖ τῶν ὑπὲρ νοῦν xal λόγον ὑπάρχουσα 
πραγμάτων ὑπόστασις, xal ἀναπόδειχτος γνῶσις. 


fides sola comprehendit, quae mentem et cogitatlonem superantia verbis nequeunt demonstrari. 


Ejusdem. 

Adam a divino mandato recedens, in causa fuit, 
ut hominis principium sit cum voluptate, linis cum 
dolore. Nam cum voluptate giguitur, cum dolore 
moritur. Ciristus autem, factus obediens, alium ex 
Spiritu ortum hominibus largitus est, cujus ini&um 
a dolore quidem excolendz viriutis et laboribus 
nascitur, finis autem voluptatem et quietem conse- 
quitur. Quamobrem et ipse, cum vellet homo fieri, 
guamvis semine noluerit generari, mortem tamen 
perferre voluit, non ut voluptatis, qua nulla fuc- 
rat, esset poena, sed ut nos damnatos absolveret et 
morte sua mortein nostram interimeret, οἱ concilia- 
ret nobis immuorlalitatem. 

Ejusdem. 

AEquum fuit, ut Deus, qui natura ct bonus, et 
sapiens, et Justus, et potens est, neque uti bonus 
hoiniuis a se procreati despiceret infirmitatem , et 
uu sapiens ejus curanda ratiqnem cognitam habe- 
rei, et uti justus eos, qui volentes serviluli sese 
subjecerant, nulla violeatia in libertatem vindica- 
ret, ei nti polens ad hoc perücieudum vires et lacul- 
Jatem obtineret, 


Tov αὐτοῦ. 

'O μὲν ᾽Αδὰμ, παραχούσας τῆς θείας ἐντολῆς, LE 
ἡδονης ἄρχεσθαι τὴν γένεσιν τῶν ἀνθρώπων, xal 
χαταλήγειν εἷς ὀδύνην ἑποίηςε. Av ἡδονῆς μὲν γὰρ 
Ἡ σπορὰ, δι’ ἑδύνης δὲ ὁ θάνατος, Ὁ δὲ Χριστὸς, 
ὑπήχοος Ὑενόµενος, ἄλλην Ὑγένεσιν πνευματιχὴν 
ἐχαρίσατο τοῖς ἀνθρώποις, ἐξ ὀδύνης μὲν χαὶ xó- 
νων τῶν τῆς ἀρετῆς ἀρχομένην, εἰς ἡδονὴν δὲ xal 


D ἀνάπανσιν χαταλήγουσαν. Ad xat αὐτὸς ἑνανθρω- 


πησαι βουληθεὶς τὴν διὰ σπορᾶς οὐ προσήκατο γέ- 
νεσιν, τὸν δι’ ὀδύνης δὲ θάνατον ὑπέμεινεν, οὐχ ὡς 
ἐπιτίμιον ἡδονῆς, ἀλλ᾽ ὑπὲρ ἡμῶν τῶν καταδίκων, 
καὶ iv' ὁ θάνατος αὗτοῦ θάνατος τοῦ ἡμετέρου 
θανάτου γένηται xal πρόξενος ἀθανασίας. 
Tov αὐτοῦ. 

. "Eóc τὸν θεὸν ἀγαθὸν, xai σοφὸν, xai δίχαιον, 
xal δυνατὸν ὄντα χατὰ φύσιν, ὡς μὲν ἀγαθὸν μὴ 
παριδεῖν τοῦ οἰκείου πλάσματος τὴ» ἀσθένειαν - ὡς 
δὲ σοφὸν γινώσχειν τὸν τρόπον τῆς ἰατρείας ἡμῶν * 
ὡς δίκαιον δὲ μὴ τυραννιχὴν ποιῄσασθαι τὴν &Asu- 
θερίαν τῶν δεδουλωµένων ἐκουσίως τοῖς δαίµοσεν; 
ὡς δυνατὸν δὲ μὴ ἀτονῆσαι ερὸς τὴν τῆς ἱατρείας: 
ἐχκλήρωσιν. 


233 
Tov avtov. 

Τὸ μὲν ἀγαθὸν τοῦ θεοῦ δείχνυσιν αὐτὸ τὸ μὴ 
καριδεῖν, ὡς εἴρηται' τὸ δὲ σοφὸν αὐτοῦ ὁ ὑπὲρ νοῦν 
χαὶ λόγον τρόπος τῆς ἑνανθρωπήσεως αὑτοῦ. Té- 
λειος γὰρ ὧν θεὸς, τέλειος Υέχονεν ἄνθρωπας, ἐν 
ὑποστάσει uid. μενουσῶν τῶν δύο φύσεω», Ίνωμέ- 
γων μὲν, ph συγχεχυµένων δέ’ τὸ δὲ δίχαιον ἡ 
πρόσληψις τοῦ παθητοῦ τῆς φύσεως. ᾿Ανέλαδε γὰρ 
τὴν καταπολεμηθεῖσαν ἀνθρωπίνην φύσιν μετὰ τῶν 
ἁδιαδλήτων παθῶν αὑτῆς. Τὰ γὰρ διαθεθληµέν; 
Ἰνωμιχά εἶσιν, ἀλλ οὐ φυσικά. Καὶ οὐ δι ἑτέρου, 
ἀλλὰ δι᾽ αὐτῆς χατεπολέμησε τὸν ἡμᾶς χαταπ»λὲ- 
µήσαντα διάδθολο», τῷ ὁμοίῳ τὸ ὅμοιον ἀνασωνόμε- 
νου. Τὴν δὲ δύναμιν αὐτοῦ παρίστησι τὸ δυνηθῆναί 
τὸν Θεὺν γενέσθαι ἄνθρωπον' τί γὰρ τούτου μεῖζον ; 
ἔτι δὲ. xal ἡ χορηγία τῶν εὐεργεσιῶν τῶν ivav- 
τίων, οἷς αὐτὸς ἔπαθε. Διὰ πάθους γὰρ ἀπάθειαν, 
xdi διὰ πόνων ἄνεσιν, xal διὰ προσχαίρου θανάτου 
ζωὴν ἀῑδ.ιον ἡμῖν ἐδωρήσατο, καὶ ταῖς ἑαυτοῦ 
χατὰ σάρκα στερήσεσι τὰς Eee; τῆς ἡμῶν φύσεωφ 
ἀνεχαίνισεν. 
nam. Pro iis denique quibus ipse in carne sua 
ravit 

Tov avtov. 

*O τοῦ θεοῦ Λόγος, ἅπαξ χατὰ odpxa γεννηθεὶς, 
&i κατὰ πνεῦμα γεννᾶται τοῖς βουλομένοις, ὡς 
σδῶμα μὲν ἔχων τοὺς τρόπους τῶν ἀρετῶν, ὡς qu- 
yip δὲ τοὺς Ev πνεύµατι λόγους τῶν ὄντων, ὡς νοῦν 
& «hv θεολογικὴν µυσταγωχίαν. 

Tov aitov. 

'O χωρὶς ἁμαρτίας ἐνανθρωπήσας πάντως χωρὶς 
τες εἰς θεότητα μεταθολῆς θεώσει τὸν ἄνθρωπον' 
χαὶ τοσοῦτον αὐτὸν ἀναθιδάσει δ.᾽ ἑαυτὸ», ὅσον ἑαυ- 
ὧν χατεθίδασε διὰ εοῦτον, ὥσπερ ὁ µέγας Από: 
στολο;ς ἔλεγε, Τοῖς αἰῶσι τοῖς ἑπερχομένοις τὸν 
elc ἡμᾶς oóxsp6d.lorta π.λοῦτον τῆς τοῦ θεοῦ 
χρηστόσητος δειχθήσεσυαι. 

Tov αὐτοῦ. 

Καθάπερ τὸ λευχὸν τῆς ἑρέας καταχρωσθὲν 
ϊρώματέ πορφύρας οὔκ ἔστι δίχρωµον ἀλλὰ µονό- 
ἔρωμον * οὕτως ἄρα καὶ àv. τῷ προδλήματι, θεω- 
Vwto; τοῦ ἀνθρωπίνου νοῦ, οὐ δύο ἡγεμονικά 
tim, θεὸς xai νοῦς, ἀλλ) lv, ὁ θεώσας τὸν νοῦν 


ιός. 


D 
Ἔει zapl ες θείας ἐνανθρωπήστως, τοῦ Δαμα- 


σκηγοῦ. hsyaA. &c'. 

Ἄγγελος Κυρίου ἀπεστάλη πρὸς την ἁγίαν Παρ- 
voy ἐχ Δαυϊδιχῆς φυλῆς χαταγοµένην, xal φησι 
πρὸ, αὐτὴν, Χαίρε, χεχαριτωµένη, ὁ Κύριος μετὰ 
σοῦ. Ἡ δὲ διεταράχθη ἐπὶ τῷ λόγῳ. Kal φησι πρὸς 
αὐτὴν ὁ ἄγγελος' Mi) φοδοῦ, Μαριάμ. Εὗρες γὰρ 
Jio» παρὰ Κυρίῳ, καὶ τέξῃ viór, xal κα.Ίέσεις 
'6 ὄνομα αὐτοῦ ἸΙησοῦν. Αὐτὸς γὰρ σώσει τὸν 
Dd avtov ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν. Τὸ Ἰη- 
ως γὰρ Σωτὴρ ἑρμηνεύεται. Τῆς δὲ διαπορούσης, 

ἔσται µοι τοῦτο, ἐπεὶ ἄνδρα οὗ qwooxo; 

My φησὶ πρὸς αὐτὴν ὁ ἄγγελος. Πνεῦμα ἅγιον 

“Σε Δεύσεται ἐπὶ σὲ, καὶ δύναμις Ὑγίστου ἐπι- 

^Xtdge, σοι. Δι) καὶ τὸ γενγώμενον ἅγιον x4n- 
Βιτποι. Gn. CXXX. 


C platio. 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. Vil. £31 


Ejusdem. 

Illud declarat, ut dictum est, bonitatem Dei, quod 
non respexil humanam | imbecillittem. Modus ille 
omni mente rationeque prastantior, quo nostram 
carnem assuinpsit, ipsius indicat sapientiam. Ναι 
qui perfectus est Deus, factus est homo perfectus, 
Για ianentibus in una hypostasi sive persona dua- 
lus naturis, ut sine confusione copularentur. Natu- 
rz ad psriendum idonea susceptio, ipsius justitiam 
deuonetrat. Suscepit enim humanam naturam  vic- 
tam cum omnibus ejus sífectionibus, qua: tamen 
essent α΄ culpa libere. Nam qua cum peccato con- 
juncie sunt, non sunt naturales, sed voluntaria. 
Et per hanc, non autem per aliud quidquau, dia- 
bolum, qui de nobis victoriam repo: taverat, profli- 


B gavit, ei vicit, et re simili similem conservavit. 


Potentiam illius ostendit, quod Deus potuit homo 
fleri. Quid enim boc 1najus? Deinde, quod illis, 
que passus est contraria subministravit, Pro iwbe- 
cil/itate enim summum robur, pro laboribus quiee 
tem pro brevi morte vitam largitus est sempiter- 


privatus est, ea qus nalura nostra amiserat, recupee 


Ejusdem-| 
Dei Verbum carne semel generatum spiritu vo- 
lentibus semper generatur. Mores virtutesque quasi 
corpus ejus constituunt, sermones ip spiritu habiti 
tanquam animam, montem vero theologica coutem- 


Ejusdem. 

Qui sine peccato factus est homo omnino sine 
mutatione in divinitatem bominem divinum effciet. 
FEumque per se tantuin extollet, quantum per illum 
sese subnisit, In. szculis enim luturis, ut ait Apo- 
&t0lus, patefient. excellentes divitize bonitatis erga 
nos D. i. 


kjusdem. 

Quemadmodum in lana. candida, si colore purpu- 
re iubuatur, non duo sint, sed unus. coloz, sic in 
mente bumana a Deo assumpta, divinaque reddita, 
non duo sunt priucipes Deus, ei mens, sed unus qui 
mentem divinam reddidit Deus. 


Jtem de divina humane carnis. assumptione Dama- 
ceni, cap. 06. 


Angelus Domini ad sanctam Virginem e David:ei 
tribu genus ducentem missus : Ave, inquit, gratia 
plena, Domiuus tecum. His illa cum esset pertur. 
bata, rursum ait angelus ad eam ; Ne timeas, Ma- 
ría ; invenisti enim gratiam apud Deum. — Et paries 
filium, et vocabis nomen ejus Jesum. Ipse enim sal- 
vum faciet populum suum a peccatis eorum. Jesus 
enim significat Servatorem. llla autem hzsitante, 
dicenteque : Quonodo fiet istud, quoniam virum 
mox cognosco? rursum angelus ad eayi dixk : Spi- 
ritus sanclus superveuiet in. te, el virtus. Altissimi 
obumbrabit tibi : ideoque, et quod nascetur ex te 
saucium vocabitur. lilius Dei. At illa, Ecce, inqu.t, 


255 


EUTHYNII ZIGABENI 


ancilla Domini. Fiat mihi secundum verbum tuum *!. A θήσεται Yióc Θεοῦ. 'H δὲ πρὸς αὐτὸν, "Iob dj 


Post assensum igitur sanctae Virginis, Spiritus san- 
etus ex sermone Domini quem angelus dixerat 
descendit in eam, ipsamque purgavit, et vim illi ad 
suscipiendam Verbi divinitatem, el ad generandum 
prebuit. Et tunc. ei in sua manens lypostasi Dei 
alissimi sapientia , et virtus, Filius Dei, ejus- 
dem essentie cum Patre ianquam divinum se- 
men obunibravit, sibique ex castis et purissimis 
cjus sanguinibus compegit [carnem animatam ani- 
ma, ratione, menteque prsdita , prümilias no- 
sire masse, non semine, sed divino artificio per 
Spiritum sanetum $ figura non paulatim per acces- 
siones perfecta, sed uno eodemque momento tem- 
poris absoluta. Ipsum autem Dei Verbum ita cum 


δού.ἲη Kvpíov: γένοιτό µοι κατὰ τὸ ῥῆμά cov. 
Μετὰ οὖν τὴν αυγκχατάθεσιν τῆς ἁγίας Παρθένου 
Πνεῦμα ἅγιον ἐκῆλθεν ἐπ᾽ αὐτὴν, χατὰ τὸν τοῦ Ku- 
ρίου λόγον, ὃν εἶπεν ὁ ἄγγελος, χαθαῖρον αὑτὴν, 
xa δύγαμ.ιν δεχτιχὴν τῆς τοῦ Λόγου θεότητος παρ- 
έχον, ἅμα δὲ καὶ Υεννητικήν. Καὶ τότε ἐπεαχίασεν 
αὐτὴν d τοῦ θεοῦ τοῦ Ὑψφίστου ἑνυκόστατος σοφία 
χαὶ δύναμις, ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ τῷ Πατρὶ ὁμοού- 
σιος, οἱονεὶ θεῖος σπόρος, xai συνέπηξεν ἑαυτῷ ἐκ 
τῶν ἀγνῶν xai χαθαρωτάτων αὐτῆς αἱμάτων σάρκα 
ἐνεφυχωμένην Φφυχῇ λογικῇ τε xal νοερᾷ, ἀπαρχὴν 
τοῦ ἡμετέρου φυράµατος, οὐ σπερματικῶς, ἀλλὰ 
δημιουργικῶς διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, οὐ ταῖς 
χατὰ μιχρὺν προσθήχαις ἁπαρτιζομένου τοῦ Gyf- 


earne conjunctum est hypostasi, ut simul et caro B µατος, ἀλλ ὑφ lv τελειωθέντος. Αὐτὸς δὲ ὁ τοῦ θεοῦ 


fuerit, et Dei Verbi caro. Simul et caro fuerit aui- 
mata ratione menteque przdiia, οἱ Dei Verbi caro 
animata ratione menteque preedita. Itaque non ho- 
minem Deum esse factum, sed Deum factum esse 
hominem dicimus. Nam qui matura perfectus est 
Deus, idein natura factus est homo perfectus, non 
nalura mutatus, nec dispositionis speciem prabens, 
Sed assump!a ex sancta Virgine carne ratione 
menteque auimata, qua iu ipso habebat, ut es- 
sei, et eum ipso erat per hypostasiu conjuncta sine 
confusione, sine immuütiene, sine iuversioue, 
Neqoe enim divinitatis sux naturam in carnis na- 
turam convertit, neque carnis sug naluram in sud 
divinitatis naturam commutavit. Neque ex divina 
Sua natura, ei ex nalura quain suscepil, bumana, 
naturam unam compositam reddidit. 


Ejusdem. Cap. 68. 

Hx» voces, divinitas et humanitas, essentiam sivo 
naturam significant. lile vero, Deus et homo, modo 
essentiam indicant, ut cum dicimus : Deus essentia 
esi, que comprehendi non potesl : et Deus est 
unus ; modo personas declarant, de quibus ita dici- 
tur, ut species de suís individuis, quemadmoduui 
in eo Scripture loco : Prcpterea unxit te Deus, Deus 
tuns *. Ecce enim hic Patrem et Filium significavit, 
Et cum legis in alio loco: Homo quidam eral in re- 
gione Ausitide *. Job enim solus indicatur. Quouiaim 
igitur in Domino nostro Jesu Christo duas naturas 


agnoscimus, et unam lantum personam, que ex D 


utraque constat natura : proinde cum naturas con- 
templamur, divinitatem οἱ humanitem dicimus, 
Quando autem ex natura constantem personam, si 
ex utraque natura coustare consideretur, ean) tum 
Christum, tum Deum, tum lominem ex zquo et 
Deum hominem factum nominamus. δίη ex una, 
tum Deum duntaxat et. Filium Dei, tum hominem 


solum appellamus. Et aliquando quidem ex subli- . 


mioribus rationibus, aliquando autem ex hu.niliori- 
bus consideratur. Unus euim est, sive hoc, sive illo 
modo similiter exsistat. Jam cum divinitatem dici- 
inus, eam humanitatis proprietatib.ís non deuomi- 


! Luc. 1, 98 $jq. *Psal. x11v, δ. ?Job 1, 4. 


Δόγος ἐχρημάτισε τῇ σαρχὶ ὑπόστασις, ὥστε ἅμα 
eàpt, Bpa θεοῦ Λόγον αὰρξ, ἔμψνχος, λογική τε 
xai νοερά. Ad) οὖκ ἄνθρωπον θεωθέντα λέγαμεν, 
ἁλλὰ Θεὸν ἑνανθρωπήσαντα. "Qv γὰρ φύσει τέλειος 
θεὺς, Ύέγονε χαὶ φύσει τέλειος ἄνθρωπος ὁ αὐτὸς, 
οὐ τραπεὶς τὴν φύσιν, οὐδὲ φαντάσας τὴν oixovo- 
µίαν, ἀλλὰ τῇ Ex τῆς ἁγίας Παρθένου ληφθείσῃη λο- 
γιχῶς τε xal νοερῶς ἐἑνεφυχωμένῃ σαρχὶ, χα) iv 
αὐτῷ τὸ εἶναι λαχούσῃ ἑνωθεὶς χαθ) ὑπόστασιν 
ἀουγχύτως, xal ἀναλλοιώτως, xal ἀτρέπτως, μὴ 
μεταθαλὼν τὴν τῆς θεότητος αὐτοῦ φύσιν εἰς τὴν 
τῆς σαρχὸς οὐαίαν, µήτε μὴν τὴν οὐσίαν 17); σαρ- 
χὸς αὐτοῦ εἰς τὴν τῆς θεότητος αὐτοῦ φύσιν, οὐδὲ 
ix τῆς θείας αὐτοῦ φύσεως, xai ἧς προσελάδετο 
ἀνθρωπίνης φύσεως µίαν φύσιν ἁἀποτελέσας οσύν- 
θετον. 
Tov avtov. Κεφά-αιον ξη.. 

Τὸ μὲν τῆς θεότητος xol τῆς ἀνθρωπότητος 
ὄνομα τῶν οὐσιῶν ἐστιν, ἤτοι φύσεων παραστατικόν’ 
τὸ δὲ θεὺς xal ἄνθρωπος xal ἐπὶ τῆς οὐσίας τάτ- 
τεται * ὥσπερ ὅταν λέγομεν, θεός ἐστιν ἀκατάληπτος 
οὐσία, καὶ ὅτι εἷς ὁ Θεός. λαμβάνεται δὲ xal ἐπὶ 
τῶν ὑποστάσεων, ὡς τοῦ µερ.κωτέρου δεχοµένου τὸ 
τοῦ καθολικωτέρου ὄνομα * ὡς ὅταν φησὶν dj Γραφὴ, 
Διὰ τοῦτο δχρισέ σε ὁ 8sóc, ὁ Θεός σον, ἴδου γὰρ 
τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν ἐσήμανε * xal ὡς ὅταν λέγῃ, 
᾿Αγθρωπός τις ἦν ἐν χώρᾳ εῇ Αὐσίσιδι' τὸν γὰρ 
Ἰὼδ µόνον ἑδήλωσεν. Ἐπὶ Youv τοῦ Κυρίου ἡμῶν 
Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἐπειδὴ δύο μὲν τὰς φύσεις γιώ- 
σχοµεν, μίαν δὲ τὴν ὑπόστασιν ἐξ ἀμφοτέρων σύν- 
θετο», ὅταν μὲν τὰς φύσεις ἀναθεωρῶμεν, θεότητα 
xai ἀνθρωπότητα χαλοῦμεν ' ὅταν δὲ τὴν Ex φύσεως 
συντεθεῖσαν ὑπόστασιν, ποτὲ μὲν ix τοῦ συναµφο- 
τέρου Χριστὸν ὀνομάζομεν, xal θ1ὸν xat. ἄνθρωπονρ 
χατὰ ταὐτὸν, καὶ θεὺν σεσαρχωµένον’ ποτὲ δὲ ἐξ 
ἑνὺς τῶν μερῶν θεὺν µόνον, καὶ Yibv Θεοῦ, xal 
ἄνθρωπον µόνον, καὶ vy ἀνθρώπου * xal ποτὲ μὲν 
ἐχ τῶν ὑφηλῶν µόνων, ποτὲ δὲ bx τῶν ταπεινῶν 
µύνων. Elc γάρ ἁστι» ὁ κἀκεῖνο, καὶ τοῦτο ὑπάρχων 
ὁμνίως. θεότητα μὲν οὖν λέγοντες, οὗ χάτονο.,άσο- 
μεν αὐτῆς τὰ τῃ. ἀνθρωπότητος ἰδιώματα * o) Υάρ 


25] 


PANOFLIA DOGMATICA, 


: TIT. VIF. 28 


Φαμεν θεότητα παθητην f| xvuatív* οὔτε δὲ τῆς A namus. Neque enim dicimus divinitatem pati, aut 


capxb;, "ot τῆς ἀνθρωπότητος κατηγοροῦμεν τὰ 
τῆς θεότητος ἡδιώματα. OO. váp φαµεν σάρκα, fjvot 
ἀνθρωπότητα ἄχτιστον. Ἐπὶ δὲ τῆς ὑποστάσεως, 
χᾶἂν ix τοῦ συναµφοτέρου, xàv ἐξ ἑνὸς τῶν μερῶν 
εχύτην ὀνομάσωμεν, ἀμφοτέρων τῶν φύσεων τὰ 
ἰδιώματα αὐτῇ ἐπιτίθεμεν. Καὶ yàp ὁ Χριστὸς, 
ὅπερ ic:l tà συναµφότερον, xal θεὸς χαὶ ἄνθρωπος 
λέγεται, xal κτιστὸς xai ἄκτ'στος, xal παθττὸς 
xal ἀπαθής. Καὶ ὅταν ἐξ ἑνὸς τῶν μερῶν ΥΤἰὸς 
Θεοῦ χαὶ θε)ς ὀνομάζηται, δέχεται τὰ τῆς συνυφε- 
στηχυίας φύσεως ἱδ.ώματα, ᾖτοι τῆς σαρχὸς, θεὸς 
Φαθητὸς ὀνομαζόμενος, xaX Κύριος τῆς δύξης ἑσταυ- 
ῥωμένος, οὗ xx0b θτεὺὸς, ἀλλά χαθὸ ἄνθρωπος ὁ 
αὐτός. Καὶ ὅταν ἄνθρωπος, xai vibc ἀνθρώπου óvo- 


µάδηται, δέχεται τὰ τῆς θείας οὐσίας ἰδιώματα xal B 


αὐχήματα, παιδίον προαιώνιον, xat ἄνθρωπος ἄναρ- 
χο , οὐ χαθὸ παιδίον, xal ἄνθρωπος, ἀλλὰ κχαθὸ 
θεὸς ὢν προαιώνιος γέγονεν ἐπ᾽ ἑσχάτων παιδίον. 
Καὶ οὗτός ἐστιν ὁ τρόπος τῆς ἀντιδόσεω;, ἑχατέρας 
φύσεως ἀντ'διδούσης τῇ ἑτέρᾳ τὰ ἴδια διὰ τῶν τῖς 
ὑποστάσεω; ταυτότητα καὶ τὴν εἰς ἄλληλα αὐτῶν 
περιχώρησιν. Κατὰ τοῦτο δυνάµεθα εἰπεῖν περὶ 
Χριστοῦ, υὗτος ὁ θεὸς ἡμῶν ἐπὶ εῆς γῆς ὤφθη, καὶ 
τοῖς ἀνθρώποις συνανοστεράφη. Καὶ ὁ ἄνθρωπος 
οὗτος ἄχτιστός ἐστι, xat ἀπαθὴς, xal ἀπερίγραπτος. 


Tov αὐτοῦ. KezdA. o. 

"Ot. xàca ἡ θεία φύσις ἐν μιᾷ τῶν ἑαυτῆς ὑπο- 
στάσεων ἠνώθη πάσῃ τῃ ἀγθρωπίνῃ «φύσει, 
καὶ οὐ µάρος µέρει. "Ávayxaioc οὖν ὁ «ἰόγος, 
καὶ τῶν Asyórcur ἐπὶ τῆς ἁγίας καὶ ὁὀμοουσίου 
Τριάδος tpslc μερικὰς οὐσίας. 


Τὰ xotv& καὶ καθολικἁὰ χατηγοροῦνται τῶν αὐτοῖς 
ὑκοχειμένων μερικῶ,. Κοινὸν τοίνυν fj οὐσία, ys- 
βιχὸν δὲ ἡ ὑπόστασις. Μεριχὸν δὲ, οὖχ ὅτι µέρος μὲν 
fe φύσεως ἔχει, µέρος δὶ οὐχ ἔχει: ἁλλὰ μεριχὸν 
τῷ ἀριθμῷ, ὡς ἄτομον ' ἀριθμῷ vip, χαὶ οὐ φύτει 
ἑαφέρειν λέγονται al ὑποστάσεις. Κατηγηρεῖ-α: δὲ f 
Οὐσία τῆς ὑποστάσεω;, διότι iv ἑχάστῃ τῶν ὁμοειδῶν 
ἑποστάσεων τελεία ἡ οὐσία ἐστί. Διὸ ou διαφέρουσιν 
ἑλήλων αἱ ὑποστάσεις xat' οὐσίαν, ἀλλὰ χατὰ τὰ 
ευµθεδηχότα, ἅτινά εἰσι τὰ χαρακτηρ!στικὰ ἰδιώ: 
ατα” χαρακτηριστικὰ δὲ ὑποστάσεω:, ἀλλ οὗ 
θὗσως. Καὶ Υὰρ τὴν ὑπόστασιν ὁρίζονται οὐσίαν 
Bi συµθεθηχότων. ὍὭστε τὸ κχοινὸν μετὰ τοῦ 
ξιζοντος ἔχει dj ὑπόστασις, καὶ τὸ xa0' ἑαυτὴν 
ὑχάρξαι, Ἡ οὐσία δὲ xa0' ἑαυτὴν οὐχ ὑφίσταται, 
ἀλλ) ty ταῖς ὑποστάσεσι θεωρεῖται. Πασχούσης τοί- 
Wv μιᾶς τῶν ὑποστάσεων, πᾶσα dj οὐσία, καθ) ἣν ἡ 
ὑπόστασις πεπονθέναι λέγεται, tv. μιᾷ τῶν ἑαυτῆς 
ὑχοστάσεων, οὐ μέντοι γε ἀνάγχη πάδας τὰς ὁμοει- 
kl; ὑποστάσεις συμπάσχειν τῇ] πασχούσῃ ὑποστά- 
δει, Otto τοίνυν ὁμολογοῦμεν τὴν τῆς θεότητος φύ- 
9v πᾶσαν τελείαν εἶναι ἓν ἑχάστῃ τῶν ἑαυτῆς ὑπο- 
στέσεων, πᾶσαν ἓν Πατρ), πᾶσαν iv Υἱῷ, πᾶταν iv 
ἁγίῳ Πνεύματι, Διὸ καὶ τέλεικς 8:5; ὁ Dach, τέ- 


! Darueh, ii, 28, 


e 


creutaimn esse. Nec rursum de carne aut bumaui- 
tate divinitatis proprietates enuntiamus. Quando- 
quidem nec carnem, nec humanitatem inéreatam 
appellamus. At person:e, sive ex una, sive ex utra- 
que.parle nominemus, u!riusque natura proprie- 
tates attribuimns. Etenim Christus, quema Imodum 
utruinque est, sie etiam dicilur, tum Deus et homo, 
ium creatus et. increatus, tum pali et non pati. 
Quin etiam cum ex una tantum parte, vel Deus aut 
Filius Dei nominatur, conjunctz sibi nature seu 
carnis suscipit proprietates. ltlemque Deus passus, 
οἱ Dominus glorie affixus cruci, non quatenus 
Deus, sed quatenus homo, dicitur : vel homo, aut 
filius hominis vocatur, essenti;e divinse proprietate 
et dignitates adinittit, vocaturque puerulus ante 
ssceula, et homo sine principio, nan quatenus est 
puerulus aut homo, sed quatenus Deus exsistens 
ante szecula in novissimis natus est saeculis. Atque 
liec quidem est ratio mntus. alteruzeque attributio- 
Dis utriusque naturse, quae suas otraque propriet»- 
tes alteri vicissim prsbet, propterea quod unam 
et eamdem personam constituunt, seque mutuo 
comprehendunt. Ex quo fii, ut de Christo poss mus 
dicere : Hic Deus noster in lerra. sisus. est, et. cum 
hominibus versatus !'. Et: Hic homo nec creatus 
est, nec patitur, nee ullo termino circumscribitur. 


Ejusdem. Cap. Ἴ0. 

Totam divinam naturam in. una. suarum persona- 
rum loti humane mature conjunclam esse, non 
autem partem. parti. Que quidem oratio neccs- 
saria est etiam adversus illos, qui in sancia et 
ejusdem ersentie Trinitate tres. asserunt esse sin- 
gulares essentias. 

Qu: commune, et universum, ac veluti totum 
quiddam constituunt, ea de subjectis sibi partihus 
dicuntur, [taque cum essentia. commune et uni- 
versum quiddam sit, ac totius rationem obtincat, 
persona autem pars (pars, inquam, non quod na- 
turz partem habeat, partem non habeat, sed nu- 
mero pars, ut individuum ; numero enim, non na- 
tura person: — differunt) essentia dicitur de perso- 
na, quoniam in unaquaque ejusdem speciei per- 
sonaruimn est essentia perfecta. Quamobrem pers..- 
nz essentia non differunt inter se, sed accider- 
tibus, accidentia voco characteres, ac notas |[]]ον 
proprias, quz personam, non autem essentiam de- 
signant. Sic enim personam definiunt, ut sit esscn- 
tia cum accidentibus conjuncta. Quare persona 
habet id, quod est commune cum propria nota co- 
pulatum. Essentía autem non per 5ο subsistit, sed 
in personis consideratur. Itaque cum una patitur 
personarum, omnis essentia, per quam est perso- 
na, in uua suarum personarum dicitur passa. Nec 
tamen sequitur necessario, ul omnes ejusdem sne- 
ciei person:e simul cum illa, qus passa est, ips 
quoque passa dicantur. Sic ergo con(ltemur, ΙΟ: 
tam Divinitatis naturam in singulis personis suis 


239 


EUTHYMII ZIGABENI 


210 


esse perfectam, totam in Patre, totam in Filio, to- A λειος θεὸς ὁ Yibo, τέλειο; θεὺς τὸ Πνευμα τὸ ἅγιον. 


tm In Spiritu sancto. Quocirca et perfectus Deus 
est Pater, et perfectus Deus est Filius, et per- 
fectus Deus est Spiritus sanctus. Sic item in 
humanitate assumpta ab uno sancte Trinitatis 
Deo Verbo totum οἱ perfectam divinitatis na- 
turam, in una suarum personarum, toti hbuma- 
na nature, non autem partem parti fuisse con- 
junctam dicimus. Nam, ut divinus inquit Aposté- 
lus, Jn ípso inhabitat omnis plenitudo divinitatis 
corporaliter *, id est, in carne ejus. Et Pauli disci- 
pulus in rebus divinis explicaudis excellent ss:mus 
Dionysius, Se totam, inquit, iu una suarum persona- 
rum communicavit. Nec iamen cogemur dicere, 
omnes seu tres sancte divinitatis personas oini- 


bus bumanitatis personis secundum personas esse B 


eonjunctas. Nulla enim alia, nisi approbationis et 
voluntatis ratione Pater, et. Spiritus sanctus as- 
sumpt a Deo Verbo bumanitati communiearuut. 
Totam vero divinitatis essentiam toti humane na- 
turz? conjunctam asserimus, quia nihil eorum quae 
naturz: nostre Deus Verbum inseruit, cum ínitio 
nos procrearet, dimisit, sed omnia suscepit, nem- 
pe corpus, animam, mente rationeque praditam, 
οἱ eorum proprietates (animal enim, quod harum 
aliqua parte caret, non est homo). Totum enim to- 
wus assumpsit, et totus toti. conjunctus est, ut toti 
»alutein largiretur. Quod enim non esset assump- 
tum foret. incurabile. Conjunctum igitur est carni 
Verbum Del, et Deus per mentem inter Dei puri- 
tatem, et carnis crassitudinem — intercedentem. 
Nam anima quidem carnisque princeps est mens, 
utpote purissima ipsius anim:e pars, Deus autem 
ipsius mentis, que cum cedit prastantiori, princi- 
patum ostendit suum. Sic autem cum przstantio- 
ri conjungitur, atque illi obscquitur, ut faciat quze- 
cunque voluntas divina przscribit. Mens est divi- 
nitatià sibi per personam conjuncti locus, quer- 
admodum et caro. Non autem simul inhabitat, 
μὲ opinionis errore decipiuntur hiretici, qui, Quo- 
modo, inquiunt, quod unum tantum modium ca- 
pit, duos modios continebit? Errant imperiti, quia 
ratione corporea dijudicant ea, quz? a materia sunt 
remotissima. Quomodo enim Christus dicetur perfe- 


Οὕτω xai ἐν τῇ ἑνανθρωπήσει τοῦ ἑνὸς τῆς ἁγίας 
Τριάδος Θεοῦ Λόγου φαμὲν πᾶσαν καὶ τελεαν τὴν 
φύσιν τῆς θεότητος ἐν μιᾷ τῶν ἑαυτῆς ὑποστάσεων 
ἑνωθῆναι πάσῃ τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει, xat οὗ µέρος 
μέρει. Φγαὶ γοῦν ὁ θεῖος Απόστολος, ὅτι Ἐν» αὕτῳ 
κατοικεῖ πᾶν τὸ απ.Ίήρωμα tnc θεότητος σωµα- 
τικῶς, τουτέστιν àv τῇ σαρχὶ αὐτοῦ. Καὶ ὁ «εούτον 
φοιττητὴς, xal πολὺς τὰ θεῖα Διονύσιος, ὅτι ὁλιχῶς 
ἡμῖν ἐν μιᾷ τῶν ἑαυτῆς ἑχοινώνησεν ὑποστάσεων. 
Οὐ μὴν δὲ λέγειν ἀναγχασθησόμεθα πάσας τὰς 
ὑποστάσεις τῆς ἁγίας θεότητος, ἤτοι τὰς τρεῖς, πά- 
σαις ταῖς τῆς ἀνθρωπότητος ὑποστάσεσι καθ) ὑπό- 
στασιν ἠνῶσθαι. Κατ᾽ οὐδένα Υὰρ χεχοικώνηχε λό- 
γον ὁ Πατὴρ, xai «b Πνεῦμα τὸ ἅγιον τῇ σαρχώσει 
τοῦ Θεοῦ Λόγου, εἰ μὴ xat' εὐδοχίαν xal βούλησιν. 
Πάσῃ δὲ τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει φαμὲν Ever, va: πᾶσαν 
τὴν τῆς θεότητος οὐσίαν, ὅτι οὐδὲν ὧν ἑνεφύτευσε 
τῇ ἡμετέρᾳ φύσει ὁ θεὸς Λόγος, ἀρχῆθεν πλάσας 
ἡμᾶς ἐνέλιπεν, ἀλλὰ πάντα ἀνέλαδε,. apa, ψυχὴν 
νοερᾶὰν xal λογικὴν, καὶ τὰ τούτων ἰδιώματα. Τὸ 
γὰρ ἑνὺς τούτων ἁμοιροῦν ζῶον, οὐκ ἄνθρωτο». 
"Qlov γὰρ ὅλος ἀνέλαθέ µε, xat ὅλες ὅλῳ ἠνώθη, 
tv' ὅλῳ τὴν σωτηρίαν χαρίσηται. T^ yàp. ἀπρύσλη- 
Ἅτων ἀθεράπευτον. Ἠνωται τοίνυν σαρχὶ διὰ μέσου 
νοῦ 6 Λόγος τοῦ θεοῦ xe: θεὸς, µεσιτεύοντος 8:00 
χαθαρότητι, xal σαρχὸς παχύτητι. Ἠγεμονικὸν Υὰρ 
Quy; καὶ σαρχὸς à νοῦς, τῆς quy; τὸ) καθαρώτα- 
τον. ᾽Αλλὰ καὶ νοῦ ὁ θεός. Καὶ ὅτε μὲν παραχωρ:ῖ- 
ται ὑπὸ τοῦ χρείττονος, τὴν οἰχείαν ὁ vous ἡγεμο- 
vlav ἑνδοίχνυται, ἐχνιχᾶται δὲ, xai ἔπεται τῷ 
κρείττονι, καὶ ταῦτα ἑνεργεῖ ἃ βούλεται dj θεία θέ- 
λησις. Χωρίον ὁ νοῦς véyovt τῆς χκ1θ᾽ ὑπόστασιν 
αὐτῷ ἠνωμένης θεότητος ΄ ὥσπερ δὴ xal fj σὰρς 
οὗ σύνοιχος, ὡς ἡ τῶν αἱρετιχῶν ἑναγῆς πλανᾶται 
οἵησις. Οὐ Ἱὰρ ἂν μεδιμναῖον λέγουσα, χωρήῇσῃ 
δ-µέδιµνον, σωματικῶς τὰ ἅθλα χρίνουσα. Πὼς δὲ 
θεὺς τέλειος, καὶ ἄνθρωπος τέλειος, xa) ὁμοούσιος 
τῷ Πατρὶ καὶ ἡμῖν ὁ Χριστὸς λεχθήσεται, sl µέρος 
τῆς θείας φύσεως ψέρει vj; ἀνθρωπίνης ἐν αὐτῷ 
Ίνωται φύσεως; Λέγομεν δὲ τὴν φύσιν ἡμῶν ἐγπ- 
γέρθαι ἐκ τῶν νεχρῶν, xal ἀνεληλυθέναι xal xexa- 
θιχέναι Ex δεξιῶν τοῦ Πατρὺὸς, οὗ χαθὸ πᾶσαι αἱ τῶν 
ἀνθρώπων ὑποστάσεις ἀνέστησαν, xal ἐχάθισαν ix 


ctus Deus, et homo perfectus, et ejusdem cum Patre p δεξιῶν τοῦ Πατρὸς, ἀλλὰ καθ) πᾶσα ἡ φύσις ἡμῶν 


et nobiscum essentia, si partem divinz naturz cuin 
parte natura humana in se ipso conjungat? Porro di- 
cimus naturam nostram a mortuis surrexisse, οἱ in 
caelum ascendisse, et sedisse ad dexteram Patris, non 
quod omnes omnium bominum persone surrexe- 
rint, et ad dexteram Patris consederint, sed quod 
omuis natura nostra hac in Christi persona sit 
consecuta. Nos, inquit divinus Apostolus, consur- 
gere εἰ εοπεἑάετε fecit in. Christo *.. Praeterea dici- 
mus conjunctionem hanc ex communibus esseniiis 
confeclam. Nam oninis essentia ut commune at- 
que universum quiddam omnes sibi subjectas per- 


! C9), n, 9. * Ephes. t, 0, 


bv «fj. τοῦ Χριστοῦ ὑποστάσει. Φησὶ γοῦν ὁ Oslo; 
Απόστολος, Συν ήγειρεκαὶ συνεχἀθισεν ἡμᾶς év τῷ 
Χριστῷ. Καὶ τοῦτο δέ φαµεν, ὅτι ἐκ χοινῶν οὖσ.δν 
fj Ένωσις γέγονε. Πᾶσα γὰρ οὐσία κοινή ἔστι πασῶν 
τῶν ὑπ αὑτῆς περιεχομένων ὑποστάσεων, xa: οὐχ 
ἔστιν εὑρεῖν μεριχὴν καὶ ἰδ.άζουσαν φύσιν, Ίτοι 
οὐσίαν. Ἐπει ἀνάγχη τὰς αὐτὰς ὑποστάσεις xol 
ὁμοουσίους xal ἑτεροουσίους λέγειν’ καὶ τὴν ἁγίαν 
Τριάδα καὶ ὁμοούσιον, καὶ ἑτεροούσιον κατὰ «iv 
θεότητα λέγειν. Ἡ αὐτὴ τοίνυν φύσις lv ἑχάστῃ 
τῶν ὑποστάσεων θἐωρεῖται. Kal ὅτε εἴπωμεν τὴν 
φύσ'ν τοῦ Λόγον σεσαρχῶσθαι, κατὰ τοὺς µαχαρίους 


9211 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT ViL 01 


r2» 


-. 


᾽Αθανάσιον xol Κύριλλον, τν θεότητά φαμεν ἡνῶσθαι A scnas complectitur. Nec licet. naturam sive esse- 


3apxl. Διὸ οὗ δυνάµεθα εἰπεῖν, Ἡ φύτις τοῦ Λόγου ἕπα. 
θεν ΄ οὐ γὰρ ἔπχθεν fj θεότης iv αὐτῷ. Λέγοντες δὲ 
τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν πεπονθέναι Ev τῷ Χριστῷ, o) 
πάσας τὰς τῶν ἀνθρώπων ὑποστάσεις ἐμφαίνομεν, 
ἀλλὰ τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει ὁμολογοῦμεν πεπονθέναι 
τὸν Χριστόν. Ὥστε φύσιν τοῦ Λόγου λέγοντες αὐτὸν 
τὸν Λόγον σηµαῖνομεν. 'O δὲ Λόγος καὶ τὸ χοινὸν 
της οὐσίας xixtntat, xal τὸ ἰδιάζον τῆς ὑπο- 
στάσεως. 


sumus dicere Verbi naturam esse passam, neque 
naturam humanam fuisse passam in Christo, non 


tiam ullam singularem, privatamque reperire. Sic 
euim esset necessarium, personas ipsas essentiam 
elejusdem esse, et diverse. Et sanctam Trinita- 
tem ejusdem esse, dtverszque cssentie quantum 
pertinet ad divinitatem. Eadem igitur natura in 
singulis personis consideratur. Et quando dicimus, 
Verhi naturam. carnem assumpsisse, divinitatem 
ex beatorum Athanasii, Cyrillique sententia carri 
esse conjunctam affirmamus. Qua:nobrein non. pos- 
enim divinitas in ipso passaest. Dicentes autem 
omnes hominum personas significamus, sed in 


natura bumana Christum esse passum confitemur. Quare cum Verbi naturam dicimus, ipsum Verbum 
indicamus. Verbum autem ct essentiz communitatem obtinet, ct. personz proprietatem. 


Tov αὐτοῦ Κεφά.ἰαιον oa'. 
Ηερὶ τῆς μιᾶς τοῦ Θεοῦ Λόγου CvrÓstov ὑπο- 
στάσεως. 

Τοιγαροῦν ὁμολογοῦμεν αὐτ)ν Ένα Υἱὸν θεοῦ xal 
μετὰ τὴν ἐνανθρώπησιν, χαὶ Υἱὸν ἀνθρώπου τὸν αὖ- 
τόν” Ένα Χριστὸν, ἕνα Κύρ.ον, τὸν μονογενῆ Υἱὸν 
x1t λόγον τοῦ eov, ᾿ησοῦν τὸν Κύρι.ν ἡμῶν, δύο 
αὐτοῦ τὰς γεννήσεις σέδοντες, µίαν μὲν τὴν ἐχ Πα- 
τρὸς προαιώνιον ὑπὲρ αἰτίαν xaX λόγον xaX χρόνον 
xai φύσιν * xai µίαν τὴν ἐπ᾽ ἑσχάτων δι ἡμᾶς, xal 
καθ) ἡμᾶς, καὶ ὁτὲρ ἡμᾶς. Δι ἡμᾶς, ὅτι διὰ τὴν 
ἡμετέραν σωττρ΄αν ᾽ χαθ ἡμᾶς, ὅτι Υἐγονεν ἄνθρω- 
t0; ix Υυνα:χὸς, καὶ χρόνῳ χυῄσεως- ὑπὲρ ἡμᾶς, 
ὅτι οὐχ ἓκ σπορᾶς, ἁλλ᾽ ἐξ ἁγίου Πνεύματος xal τῆς 
ἁγίας Παρθένου ὑπὲρ vónov χυῄσεως, o0 θε)ν αὐτὸν 
μόνον χηρύττοντες γυμνὸν τῆς καθ᾽ ἡμᾶς ἀνθρωπό-. 
τητος, οὐδὲ μὴν ἄνθρωπον µόνον φ:λοῦντες αὐτὸν τῆς 
Δεότητος, οὐχ ἄλλον xoci ἄλλον, ἁλλ' ἕνα χαὶ τὸν 
αὐτὸν ὁμοῦ θεόν τε xal ἄνθρωπον ’ θεὸν τέλειο», xai 
ἄνθρωχον τέλειον : ὅλον Θεὸν, xai ὅλον ἄν]ρωπον : 
Ux τοῦ εἰπεῖν, τέλειον Θεὸν καὶ τέλειον ἄνλρωπνν, 
ὁὶ πλῆρες xal ἀνελλιπὶς δηλοῦντες τῶν φΊσεων; 
ὰ δὲ τοῦ εἰπεῖν, ὅλον θεὸν xai ὅλον ἄνθρωπον, τὸ 
μοναδικὸν δεικνύντες τῆς ὑποστάσεως. Καὶ µίαν δὲ 
θύσιν τοῦ Θεοῦ Λόγου σεσαρχωµένην ὁμολογοῦμεν, 
hà τοῦ σεσαρχωµένην τὴν τῆς capxó; οὐσίας 
θηµαίνοντες, χατὰ τὸν µαχάριον Κύριλλον, Καὶ σε- 
οάρχωται τοίνυν 6 Λόγος, xai τῆς οἰχείας ἀὈλότητος 
€x ἐξέστηχε. Καὶ ὅλος σεσάρχωται, χαὶ ὅλος ἣν 
ἐχερίγραπτος. Σμιχρύνεται σωματιχῶς xal συστέλ- 
tat, Kat θεῖχῶς ἐστιν ἀπερίγραπτος, οὗ συµπα- 
Ρεχτεινοµένης τῆς σαρχὺς αὑτοῦ τῇ ἀπεριγοάπτρ 
θύτητι. Ὅλος μὲν οὖν ἐστι Θεὸς τέλειος , οὐχ ὅλον 

ἃ θεός * o0 γὰρ µόνον θεὸς, ἀλλὰ xol ἄνθρωπος. 
Καὶ ὅλος ἄνθρωπος τέλειος, οὐχ ὅλον δὲ ἄνθρωπος. 
0ὐ µόνον γὰρ ἄνθρωπος, ἀλλὰ χαὶ θεός. Τὸ μὲν γὰρ 

Uv φὐσεώς ἐστι παραστατ.χὸν, «b δὲ ὅλος ὑποστά- 

Ow; * ὥσπερ τὸ μὲν ἄλλο φύσεως, τὸ δὲ ἄλλος ὑπο- 

OC istuc. "Ev πᾶσι μὲν fjv, xa! ὑπὲρ τὰ πάντα, xai 

ἓν τῇ γαστρὶ τῆς θεοµήτορος , ἁλλ᾽ ἐν ταύτῃ ἕνερ- 

Tt σαρχώσεως. ἸἹστέον δὲ ὡς, εἰ xat περιχωρεῖν ἐν 

ἀλλήλαις τὰς τοῦ Κυρίου φύσεις φαμὲν, ἀλλ' οἴδαμεν 

ὡς ἐκ τῆς θείας φύσεως ἡ περιχώρησις γίνεται. 

Moto μὲν γὰρ δ.ὰ πάντων διήχει, καθὼς βούλεται, 

Ἰαλπεριχωρεῖ, δ.᾽ αὐτῆς δὲ οὐδέν. Καὶ αὕτη μὲν τῶν 


Ejusdem, Cap. 71. 
De una Dei Verbi composita | persona. 


Eumdem igitur etiam post humanam carnem 
assumpitam unum Filium Dei, et Filium hominis, 
unum Christum, unum Dominum, unigenitum 
Filium, et Verbuii Dei, Jesum Dominum nostrum 
confitemur, duos ipsius ortus venerantes, unum 
quidem ex Patre ante secula. omni causa et ratione 
tum temporis, tum noture superiorem, alterum 
auteni in novissimis temporibus propter nos, οἱ 
ex nobis, et supra nos. Propter noa, quia propter 
salutem nostram ; ex nobis, quia ex imuliere natus 
est homo legitimo partus tempore; supra -nos, 
quia sine semine, ex Spiritu sancto, et sancta 


C Virgine, supra pariendi legem. Nee Deum solum 


ipsum praedicamus a nostra sejunetuni humanitate, 
nec solum hominem remotum a divinitate, nec 
alium atque alium, sed unum et eumdem, simul 
Deum atque hominem, Deum perfectum et perfe- 
etum bominem, totam Deum et totum hominem, 
eumdem totum Deum etiam cui carne sus, ct 
totum hominem etiam cum summa divinitate, ut 
dicentes, perfectum Deum et perfectum hominem, 
absolutam et nulla re defieientem naturarum pleni- 
tudinem ostendamus, dicentes autem, totum Deum 
et totum bominem, unicam et singularem personam. 
declaremus. Unam item Dei Verbi naturam carnem 
assumpsisse confilemur, id est, carnis essentiam, 
ut beatus Cyrillus intelligit, €arnem igitur Verbum 
assumpsit, néc tamen a natura sua recessit materia: 
experte. Et cum totam. carnem assumpserit, totum 
tamen nullo termino circumscribitur. Corpore 
minuitur atque contrahitur, et divinitate non 
circumscribitur : cum ejus caro super divinitate, 
qua circumscribi non polest, non extendatur. 
Totus ergo perfectus est Deus, non totum autem 
Deus; neque enim solum Deus, sed etiam lone, 
Et totus bomo perfectus, non autem totum homo ; 
neque enim solum homo, verum etiam Deus. Ut 
totum quidem naturam constituat, totus autem 
personam, itemque natura sit aliud, alius autein 
personz. In omnibus erat, et super omnia etiam 
in utero divine Genitricis, in hoc tamen ea 
potissimum aclione, qua carnem induebat. FHilud, 


213 


ipsa quidem dignitates suas carni sic elargitur, ut 


nihil patiatur, et carnis affectionum expers maneat. Nam si 


EUTHYMII ZIGADBENI 
sciendum est, quamvis dicamus Domini naturas A οἰχείων αὐχημάτων τῇ σαρχὶ µεταδίδωσι, μένει δὲ 
inter se mutuo commeare, id tamen anotura divina 
proficisci. Ipsa enim, ut vult, per omnia commeat, 
transit, ac penetrat, per ipsam vero nihil. Atque 


234 


αὐτὴ ἁπαθὴς, xai τῶν τῆς σαρχὸς παθῶν ἀμέτοχος. 
Ei γὰρ ὁ ἥλιος, ἡμῖν τῶν οἰχείων ἐνεργειῶν µεταδι- 
δοὺς, μένει τῶν ἡμετέρων ἀμέτοχος, πόσιρ μᾶλλον 
ὁ τοῦ ἡλίου δημιουργός: 

nobis sol actiones impertit suas, 


et a nostris nihil accipit, quanto magis id solis auctor ipse prastabit? 


Ejusdem. Cap 75. 
De natura in specie οί individuo considerata. el 
differentia copulationis, et carnis assumptionis. 


Natura vel cogitatione sola, et nuda considera. 
tur, per se cnim non subsis'it, vel communiter 
in omnibus ejusdem speciei personis, eas ipsas 
conjungens, Et dicitur in specie, aut communiter 


Tov α τοῦ. KezdAatov οξ’. 
Περὶ τῆς ἐν εἶδεε, xa) ἐν ἀτύμῳ θεωρουµένης ού- 
σεως. xal διαφορᾶς, xal ἑνώσεως, καὶ σαρ- 
χώσεως. 


Ἡ φύσις ἡ ψιλῇ θεωρίᾳ χατανοεῖται, χαθ᾽ ἑαυτὴν 
γὰρ οὐχ ὑφέστηκεν, ἢ χοινῶς iv πάσαις ταῖς όμοει- 
δέσιν ὑποστάσεσι ταύτας συνάπτουσα xal λέγεται kv 
τῷ εἴδει θεωρουµένη φύσις' f) ὁλιχῶς ἡ αὐτὴ ἐν 


considerata natura, eadem, qu: assumptis acci- B προσλήψει συµθεθηχότων ἐν μιᾷ ὑποστάσει, καὶ ἀέ- 


dentibus in una persona. Et dicitur in individuo 
considerata natura, qua (tamen eadem est ac ea 
qux» in specie consideratur. Deus igitur Verbum 
carnem assumens neque nuda et sola eogitatione 
comprehensam naturam accepit (neque enim id 
esset carnem assumere, sed decipere et carnis 
assumptionem confipgere), neque naturam illam, 
qu:e in specie consideratur; neque enim personas 
omnes accepit, sed naturam in individuo, quz 
eadem est cum illa, qu» est in specie (primitias 
enim accepit nostre massis), non per se subsisten- 
tem, et quz prius esset individuum, ut sie ab ipso 
assumeretur, sed qua in sua ipsius exsisteret 
persona. Nam ipsa Dei Verbi hypostasis sive per- 
90n8, carnis hyposiasis sive persona exstitit. Atque 
ita Verbum caro factum est, sine incitatione tamen, 
tt caro Verbum sine commutatione. Et Deus 
homo, et hemo Deus, ob hanc per personam 
conjunctionem. Quapropter idem est dicere, na- 
turam Verbi, et naturam in individue. Neque 
enim id individuum, seu personam proprie οἱ 
singulariter declarat, neque personarum commu- 
nitatem, sed communem naturam, que in una 
personarum consideratur οἱ expenditur. Aliud 
igilur est conjunctio, aliud carnis assumptio. 
Conjunctio enim solam  indieat copulationem, 
cum quo autem fiat ipsa conjunctie mon declarat, 


χεται Ev ἀτόμῳ θεωρουµένη φύσις, fj αὐτὴ οὖσα τῇ 
ἐν τῷ εἴδει θεωρουµένῃ. Ὁ οὖν she Λόχος σαρχω- 
Ost, οὔτε τὴν bv φιλῇ θεωρίᾳ χκατανοουµένην φύσιν 
ἀνέλαδεν ' οὐ γὰρ σάρχωσις toro, ἀλλ ἁπάτη xal 
πλάσμα σαρχώσεως" οὔτε τὴν ἐν τῷ εἶδει θεωρουµά- 
νην" οὐ γὰρ τὰς ὑποστάσεις πάσας ἀνέλαδεν, ἀλλὰ 
«ἣν àv ἀτόμῳ, τὴν αὐτὴν οὖσαν τῇ iv τῷ εἴδει. 
᾽Απαρχὴν γὰρ ἀνέλαδε τοῦ ἡμετέρευ qupápatos , 
οὐ χαθ᾽ ἑαυτὴν ὑποστᾶσαν καὶ ἄτομον χρηματίσασαν 
πρότερον, καὶ οὕτως ὑπ᾿ αὐτοῦ προσληφθεῖσαν, ἀλλ' 
ἐν τῇ αὐτοῦ ὑποστάτει ὑπάρξασαν. Αὕτη γὰρ fj 
ὑπόστασις τοῦ Θεοῦ Λόγου ἐγένετο τῇ σαρχὶ ὑπόατα- 
σις, xal χατὰ τοῦτο à Λόγος σὰρξ ἐγένετο, ἀτρέπτως 
ὁτλαδὴ, καὶ fj σὰρᾷ Λόγος ἀμεταθλήτως, xal ὁ Geb 
ἄνθρωπος. Θεὸς γὰρ ὁ Λόγος, xal ὁ ἄνθρωπος θεὺς 
διὰ «hv xa0' ὑπόστασιν ἔνωσιν. Ταὑτὸν οὖν ἐστιν εἰ- 
πεῖν φύσιν τοῦ Λόγου xax τὴν ἐν ἀτόμῳ φύσιν. Οὔτε 
γὰρ τὸ ἄτομον, ἤγουν τὴν ὑπόστασιν χυρίως xa 
µόνως ὁηλοῖ, οὔτε τὸ xowbv τῶν ὑποατάσεων» ἀλλὰ 
τὴν xot/hv φύσιν ἐν μιᾷ τῶν ὑποστάσεων θεωρου- 
µένην xai ἐξεταζομένην. "Αλλο μὲν οὖν ἔστιν ἕνω- 


eu, καὶ ἄλλο σάρχωσις. Ἡ μὲν yàp ἕνωσις µόνην 


δηλοῖ τὴν συνάφειαν, πρὸς τί δὲ γέγονεν ἡ αυνάφειαι 
οὐκ ἔτι. Ἡ δὲ σάρχωσις, ταὐτὸν δὲ ἐστιν εἰπ.ἵν καὶ 
ἑνανθρώτόῃαις, τὴν πρὸς σάρχα Άτοι πρὸς ἄνθρωπον 
συνάφειαν δηλοῖ, χαθάπερ χαὶ ἡ πύρωαις τοῦ σιδήρου 
τὴ» πρὺς τὸ πὺρ ἕνωσιν. . 


At carnis (seu quod idem est) bumanitalis assumptio cum carne, sive cum homine conjuncüonem 
demonstrat, quemadmodum εἰ ignitio (ut ita dicam) ferri cum igne conjunctionem ostendit. 


Ejusdem. Cap. 84. 

De naturalibus et nulli crimini obnoziis affectionibus. 

Prrierea. confitemur, eum omnes náturales et 
eulpa carentes affectiones hominis suscepisse. 
Totum enim hominem , et quse sun' hominis 
assumpsit omnia, prseter peccatum. Hoc enim 
neque naturale est, neque nobis insitum 3 pro- 
creatione, sed diaboli satu in libero nostro propo- 
Bito nobis volentibus non autem invitis coaluit, 
ei propagatum ést, domínioque potitum. At 
paturales et vitio culpsque vacantes affectiones 
eunt illas, quz in potestato nostra nou sunt, qu 
nimirum ex admissi peccati damnatione et noxa 
ih vitam humanam irruerunt, ut fames, silis, 


Tov αὐτοῦ. KsgdAaiov πδ. . 
Περὶ τῶν φυσικῶν καὶ ἁδιαδ.ήτων παθων. 

Ὁμολογοῦμεν δὲ ὅτι πάντα τὰ φυσικὰ χαὶ ἀδιά- 
ϐλητα πάθη τοῦ ἀνθρώπου ἀνέλαθδεν. Ὅλον γὰρ τὸν 
ἄνθρωπον, xai πάντα τὰ τοῦ ἀνθρώπου ἀνέλαθε, 
πλην tf; ἁμαρτίας. Αὕτη Υὰρ οὐ φυσική ἔστιν, 
οὐδὲ ὑπὸ τοῦ δημιουργοῦ ἡμῖν ἑνσπαρεῖσα, ἀλλ &x 
S τοῦ διαδόλου ἐπισπορᾶ:, ἓν τῇ ἡμετέρᾳ αὗτεξου.» 
σίῳ προχιρέσει ἐκουσίως σννισταµένη, οὗ pig. ἡμῶν 
κρατοῦσ1. Φυσικὰ δὲ καὶ ἁἀδιάδλητα πάθη εἰοὶ τὰ 
οὐκ ἐφ᾽ tplv, ὅσα Ex τῆς ἐπὶ τῇ παραδάσει xataugl- 
σεως εἰς τὸν ἀνθρώπι-ον εἰαῆλθαο βίον, olov πεῖνα, 
δίψα, χόπος, πόνος, τὸ δάκρνον, ij φθορὰ, ἡ φοῦ 
θανάτου παραίτησις, ἡ δειλία, fj ἀγωνία, ἐξ Tic οἱ 


245 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. VII. 


218. 


ἱορῶτε:, o! θρόμδοι τοῦ αἵματος, f, διὰ τὸ ἀσθε- A lassitudo, dolor, laeryme, interitus, mortis causa 


νὲς τῆς φύσεως ὑπὸ τῶν ἀγγέλων βοήθεια, xal 
τὰ τοιαῦτα, ἅτινα πᾶσι τοῖς ἀνθρώποις φυσικῶς 
ἐνυπάρχουσι. Πάντα τοίνυν ἀνέλαδεν, ἵνα πάντα 
ἁγιάση. ᾿Ἀμέλει τὰ φυσικὰ ἡμῶν πάθη χαὶ χατὰ 
φύσιν xal ὑπὲρ φύσιν σαν tv τῷ Χριστῷ. Καὶ χατὰ 
φύσιν μὲν ἑχι.εἶτο ἓν αὐτῷ, ὅτε παρεχώρει τῇ 
σαρχὶ πάσχειν τὰ ἴδια. ὑπὲρ φύσιν δὲ, ὅτι οὗ προη- 
χεῖτο ἐν τῷ Κυρίῳ τῆς θελήσστως τὰ φυτικά ' οὐδὲν 
Τὰρ ἠναγχασμένον ἐπ αὑτοῦ θευρεῖται, ἀλλὰ πάντα 
ἐχούσια. θέλων γὰρ ἑπείνησε, θέλων ἑδίφησε, θέλων 
ἐδειλίασε, θέλων ἀπέθανε. 


timor, angor, ex quo sudores, sanguinis gutta, 
angelorum propter nature imbecillitatem subsi- 
dium et consolatio, hzc et alia id genus, quae 
omnibus naturaliter, omnia suscepit, ut omnia 
prorsus sancta redderet. Naturales autem omnes 
affectiones, et ex natura, et supra naturam erant 
in Christo. Ex natura enim in eo movebantur, 
cum permittebat carni, ut quas propria illius 
Sunt, pateretur atque sentiret. Supra naturaur 
vero, quoniam naturales in Domino motus et 
affectiones ejus voluntati non imperabant. Nihil 


cnim in eo coactum, invitum, el necessarium consideratur, sed omnia voluntaria. Volens enim. 
esuriit, volens sitivit, volens timuit, volens mortuus est. 


Tov avtov. Κερά.λαιον C'. 


Ejusdem. Cap. 97. 


Διὰ τί d Ylóc τοῦ Θεοῦ ἐγηνθρώπησε, καὶ οὐχ ὁ B Cur Filius Dei carnem humanam assumpserit, nom 


Πατὴρ, οὐδὲ τὸ Πνεῖμα. 


Πατὴρ ὁ Πατὴρ, xat οὐχ Υἱός. Ylóc ὁ Υἱὸς , καὶ 
«b Πατήρ. Πνεῦμα ἅγιον τὸ Πνεῦμα, χαὶ οὐ lache, 
οὐδὲ Yióg. Ἡ vàp ἱδιότης ἀχίνητος. "H πῶς ἂν 
ἐδιότης µείναει, Χινουμένη χαὶ µεταπίπτουσα ; Διὰ 
τοῦτο ὁ Υἱὸς τοῦ θεοῦ Υἱὸς ἀνθρώπου γίνεται, ἵνα 
µείνῃ d ἱδιότης ἀχίνητος. Υἱὸς γὰρ &v τοῦ θεοῦ», 
Yl ἀνθρώπου ἩὙέχονε, σαρχωθεὶς àx tnc ἁγίας 
Παρθένου, xai οὐχ ἑχστὰς τῆς υἱιχῆς ἱδιότητος. 


Ἔτι αερὶ τῆς θείαο ἑναγδρωπήσεως. Ἔτέά 
Πατέρων. pur 


El τὸ top µέ,ον κατὰ χώραν ἑἐνοῦται xal τῷ σι- 


autem Pater, aut. Spritus sanctus. 


Pater est Pater, non Filius, Filiuseet Filius, non. 
Pater. Spiritus sanctus est. Spiritus sanctus, , non 
Pater aut Filius. Proprietas enim immobilis est. 
Qua si moveatur οἱ concidat, quomodo  proprie- 
tas permanebit? Idcirco Filius Dei üt hominis Fi- 
lius, ut proprietas firma et immobilis maneat. 
Nam cum sit Filius Dei, faetas est Filius hominis, 
ita carnem assumens ex Virgine, ut non recederet 
a Filii proprietate. 

Ítem de divina humane carnis assumplione. «9 
rum Patrum. 


Si ignis in sao loco manens tum ferro conjun- 


δήρῳ, πολλῷ μᾶλλον καὶ 6 παντοδύναµος µένων ἀχί- C gitur, mundo magis ille, qui est omnipotens,immo- 


νητος ἠνώθη τῷ προσλήµματι, xai ὅλος qv ἐν 
τῷ Πατρὶ, χαὶ ὅλος ἣν Ev τῷ προσλἠµματι. Ὑπερ- 
φυ]ς οὖν 6 τοιοῦτος λόχος, διότι ὁ Υἱὸς χαὶ Λόγος 
ὑπερφυὴς. 


Εἴπερ ὁ vou, φυχῇ συνδεδεμένος ἑνοιχούοῇῃ σώματι, 
μηδέποτε ταύτην ἁπολιμπάνων ἔνθα βούλεται πρὀεισι, 
xai ἀνεχφοιτήτως, ἵν οὕτως εἴπω, φοιτᾷ πανταχοῦ, 
περίεργον ἀπορεῖν, πῶς ὁ Υἱὸς xai θεὸς μὴ λιπὼν 
«by Πατέρα χαὶ τοὺς οὐρανοὺς χατῆλθεν εἰς γῆν, xai 
ἀχώρητος ὧν, ἐἑχωρήθη φυχῇ χαὶ σώματι. El γὰρ 
οὐ χτίσµα τοιοῦτον, ὁ χτίσης ónolog ὁ τῷ κτἰσματι 
τοῦτο δοὺς τὸ θαυμαστὴν τε xal ἀνερμήνευτον ; 


bilis manens assumptz carni conjunctus est, ut qui 
totus erat in Patre, totus in illa esset assumptió- 
ne. Quie quidem ratio si nature vim superat, nil 
mirum est, quando Filius et Verbum ipsa est na- 
tora préstantius, 


Si mens animz corpus incolenti conjuncta quo- 
libet progreditur ipsam animam non derelinquens, 
et impeneitrabilis (ut ita dicam) per omnia com- 
meat et penetrat, supervacaneum est dubitare, quo- 
modo Fllius, et Deus nec Patrem relinquens, nec 
celum deserens in terram descenderit, et cum 
nequeat comprehendi, sit ab anima et eorpore 
comprehensus. Nam si res procreata hanc obtinet 


potestatem, qualis erit procreator ipse, a&omirabilis hujus, que verbis explicari non polest, elat- 


gitor |. 


Ὅ Λόγος καὶ θεὺς ὅλος σεσάρχωται, xoV ὅλο  Ὁ Totum Verbum, qui Deus est, carnem assumpsit, 


ἐστιν ἀπερίγραπτος. Διὰ τοῦτο xal ἐν τῷ χόλπῳ τοῦ 
θεοῦ χα) Πατρὸς ἣν, xai kv τῇ νηδύϊ τῆς θεοµήτο- 
ρος * ἐχεῖνο μὲν ὡς ἀπερίγραπτος, τοῦτο δὲ ὡς σε- 
σαρκωμένος. 3 

Σαρκούμενος Ó Λόγος xal θεὺς xai ἐν τοῖς πᾶσιν 
fv, ὡς πάντα πληρῶν xal ὑπὲρ τὰ πάντα, ὡς ἀπερί- 
γραπτος καὶ κᾶσιν ἀχώρητος, χαὶ ἐν τῇ γαστρὶ τῆς 
Θεομήτορος fjv ἑνεργείᾳ σαρχώσεως xol ἀπεριγρά- 
πτως, xal ἐν τῷ προαλήµµατι ἣν ἑνώσει σαρχὸς xal 
ὁμοίως ἀπεριγράπτως. Ἐνηνθρώπησε δὲ δι ἡμᾶ;, 
καὶ καθ) .μᾶς, xal ὑπὲρ ἡμᾶς, ὅτι διὰ τὴν ἡμετέ- 


οἱ totum nequit comprehendi. Quamohrem οἱ 
totum simul in utero divin: Matris, illic, ut nullo 
termino comprehensum, hic autem ut indutum 
humana carne. 


Carnem assumens Verbum et Deus, et in orgn:- 
bus erat, ut omnia complens, et super omnia, quia 
nullo termino aut loco circumscribi potest, aut 
comprehendi, et in utero diving Matris, quoniam 
assump'ionem carnis ita peragebat, ut non cir- 
cumscriberetur tamen ; et in ipsa assumpliono 
propter carnis conjunctionem, quam nullo Rem 


28] 


EUTHYMII ZIGABENI 


218 


modo c:reumscriptus efficiebat. Factus autem est A pav σωτηρίαν, xal ὅτι Ex yovaude, xal δει ix 


homo propter nos, et ex nobis, et supra nos, quo- 
niam et pro salute nostra, et ex muliere, et ex 
virgine. 

Jam ante mundi constitutionem ut Deus huma- 
nam carnem assumeret, przeíünitum erat. Nun- 
quam autem ante sanctissimam Mariam divinz 
carnis assumptione dignum repertum est domici- 
lium. Uhi avtem repertum cst, bumanam carnein 
assumpsit Deus. Qui ideo in desponsa Virgine con- 
cipi voluit, ut et matrimonium cujus initium 
sponsalia sunt, commendarct, et ei virginitatem 
anteponeret. 

Humanitas qux per conjunctonemin una eadem- 
que per ona assumpta esl, ex ipsa conjunctione et 
communione effecta divina est, statimque ab buma- 
nz nature terminis non recedens, excellentes et 
magnificas divinitatis dotes accepit, ut et vitam 
tribueret, et esset omnipotens, et omnia cerneret, 
Dicitur autem serva, et ígnara, et aliis ejusmodi 
nominibus appellatur, si quis (ut inquit Gregorius 


Πα ,θένου. 


Πάλαι μὲν πρὸ χαταθολῆς Χόσμου προώὠριστο 
ἡ τοῦ θεοῦ ἑνανθρώπτσις, οὕπω δὲ µέχρι τῆς καν- 
αγίας Μαρίας ἄξιον εὑρέθη τῆς ἑνανθρωπήσεως ἑρ- 
γαστήριον. "Ὅτε οὖν εὑρέθη, τότε καὶ ἑνηνθρώπησς. 
Συνελἠφθῃ δὲ ἐν τῇ μεμνηστευμένῃ Παρθένῳ" &v 
μεμνηστευμένη μὲν, ἵνα τιμηθῇ ὁ Ὑάμος ' γάμου 
γὰρ ἀρχλ ἢἡ µνηστεία". kv παρθένφ δὲ, ἵνα προ- 
τιμηθῇ dj παρθενία. 


Τὸ πρόσληµµα διὰ τὴν xa0* ὑπόστααιν ἕνωσιν, καὶ 
τὴν ταυτότητα τῆς ὑποστάσεως, ἐξ αὐτῆς ἑνώσεως 
xai χοινωνίας θεωθὲν, µετέσχεν αὐτίχα τῶν θείων 
πλεονεχτηµάτων καὶ μεγαλοπρεπειῶν. Καὶ τῶν μὲν 
ὄρων τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως οὐχ ἑξέστη, Υέγονε δὲ 
ζωοποιὸν xai παντοδύναμον, xat πάντα εἰδός. Λέγε- 
ται δὲ δοῦλον, χαὶ ἀγνοοῦν, χαὶ τὰ τοιαῦτα, ἄν τις 
τὸ φαινόµενον χωρὴσῃ τοῦ νοουµένου, χαθά φησιν ὁ 


Theologus) sola nuda cogitatione separet id, quod θεολόγος Γρηγόριος, ἐπινοίᾳ δηλονότι df. Ὑπέ- 
videtur, 3b eo, quod intelligitur. In hac sutem ἍἉχειτο δὲ τοῖς φυσικοῖς xai ἁδιαδλήτοις πάθεσιν, ὡς 
Christus obnoxius fuit naturalibus et eulpa carenti- μὴ ἐχστὰν τῆς οἰχείας φύσεως, καὶ ἵνα ἡ ἑνανθρώ- 
bus sffectionibus, ut nec a propria natura discede- ἍΆΊπσις πιστωθῇ, χαὶ ἵνα τοῖς ἑαυτοῦ πάθεσιν ἰάσηται 


ret, et se vere carnem bumanam assumpsisse con- 
firmaret, et doloribus suis nostros euraret, et natu- 
yalibus affectionibus eas, quse sunt prseter naturam 
aboleret, et denique ut eas vincens ipse tanquam 
honio nobis simili natura secum conjunctis et co- 
gaitis victoriam ipsam largiretur. Peecatum enim 
non est affectio naturalis, et quecunque ad peccatum 
pertinent. 

Ut ignis ferrum ignitum et illustre reddens fri- 
giditatis et nigredinis ejus particeps ipse non effici- 
tir, ita divinitas virtutem suam bumanitati com- 
municans ejus non accepit imbecillitatem. 


Puritas quidem cum sordibus nostris versatur, 
sed ipss tamen sordes puritatem non Ἰπβοίυοι. 
Luz enim (inquit) in tenebris lucet, et tenebre eam 
mon comprehenderunt '. Nam cum tenebre pre- 
sentiaradiorum expellantur,'sol tamen a tenebris non 
obscuratur. 


τὰ ἡμέτερα πάθη, xal τοῖς φυσιχοῖς τὰ παρὰ φύσιν 
ἑξαφανίσῃ, xai σνλλἠόδην εἰπεῖν, ἵνα νιχήσας αὐτὸς, 
ὡς ἄνθρωπος, xaX ἡμῖν τοῖς ὁμοφνέσι xaX συγγενέσι 
τὴν xas' αὐτῶν χαρίσηται νίχην. Ἡ μέντοι ἁμαρτία 
οὐ φυσιχὸν, ἀλλὰ παρὰ φύσιν πάθος, xal ὅσα τῆς 
ἁμαρτίας. 


ὝὭσπερ τὸ &üp πυρακτοῖ μὲν xai λαμπρύνει τὸν 
σίδηρον, οὗ µεταλαμθάνει δὲ τῆς αὐτοῦ φυχρότητος 
$ µελανίας * οὕτω xai fj θεότης µετέδωχε μὲν τῇ ἀν- 
θρωπότητι τῆς οἰχείας δυνάμεως, οὗ µετέλαδε δὲ τῆς 
ἀσθενείας αὐτῆς. 

Ἡ μὲν καθαρότης ὁμιλεῖ τῷ ἡμετέρῳ ῥόπῳ, 6 δὲ 
ῥύπος οὐχ ἅπτεται τῆς κχαθαρότητο. Τὸ φῶς 
yàp, φησὶν, dv εῇ σκοτἰᾳ φαίνει, xal ἡ σκοεία 
αὐεὸ ob κατέαθεν. Αφανίζεται γὰρ τῇ mapoucta 
τῆς ἀχτῖνος ὁ ζόφος, οὗ τῷ ζόφῳ ἁμαυροῦται ὁ 
ἥλιος. 


Unum dicitur in iis quidem, qux sunt ejusdem p Τὸ ἓν ἐπὶ μὲν τῶν ὁμοουσίων λέγεται, ἔνθα ταυτό- 


essentise, cum eadem est natura, et diverss per- 
sonz. Ex quo illud, Et tria uuum sunt *. In lis 
autem, quz diverse sunt essenti». unum dicitur, 
cum eadem persona est, et diverse nature, ex quo 


της μὲν φύσεως, ἑτερότης δὲ ὑποστάσεων, ὡς «b καὶ 
τὰ τρία iy * ἐπὶ δὲ τῶν ἑτεροουσίων, ἔνθα ταντότης 
μὲν ὑποστάσεων, ἑτερότης δὲ φύσεων,ἳ ὡς τὸ καὶ «5 
συναµφότερον ἓν, ἁλλ᾽ οὗ τῇ φύσει, τῇ Ok συνόδῳ. 


illud, et utrumque unum. Unum autem non natura, sed conjunctione duarum naturarum in una per- 


sona. 

Quemadmodum unum est ex eorum pumero que 
multüplici ratione dicuntur; dicitur enim unum vel 
numero, ut exempli gratia, Petrus; vel specie, ut 
homo ; vel genere, ut anima! ; sic etiam duo. Nam 
et numero dicuntur duo, uj Petrus et Paulus; et 
specie, ut homo et equus ; et genere, ut cesentía et 


3 joan. 1, 5. * 1Joan. v, 1. 


ὝὭσπερ τὸ ἓν τῶν πολλαχῶς λεγομένων ἐστὶ. Myt- 
ται γὰρ Ev τῷ ἀριθμῷ, ὦ; ὁ Πέτρος τυχὸν, xal ἓν τῷ 
εἴδει, ὡς ὁ ἄνθρωπος, xal iv τῷ γένει, ὡς 1*5 ζῶον 
οὕτω xal τὰ δύο. Λέγεται yàp δύο τῷ ἀριθμῷ, 
ὡς Πέτρος xai Παῦλος, xal δύο τῷ εἴδει, ὡς ἄνθρω- 
πος xal ἵππος, xai δύο τῷ γένει, ὡς οὐσία xai 


24) 


PANOPLIA DOGMA'TICA. — TIT. YII. 


250 


χρῶμα. " Ovav οὖν λέγομεν τὰ δύο ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ, οὗ A color. Quando igitur duo in Christo dicimus, non 


δύο τῷ ἀριθμῷ τοῦτον λέγομεν, ἀλλ) ἕνα μὲν τῷ 
ἀριθμῷ διὰ τὴν µονάδα τῆς ὑποστάσεως, δύο δὲ τῷ 
εἶδει, τουτέστι τῇ φύσει, διὰ τὴν δυάδα τῶν φύσεων, 
Φησὶ Υὰρ xai Γρηγόριος ὁ θεολόγος ὅτι τὸ συναµφό- 
τερον ἓν οὐ τῇ φύσει, τῇ δὲ συνόδῳ. Καὶ ᾿Αριστοτέ» 
λης δὲ τὴν ὕλην καὶ τὸ εἶδος ἓν μὲν λέγει τῷ ἀριθμῷ, 
δύο δὲ τῷ εἴδει. Ταύτας τὰς δύο χρήσεις προδλητέον 
χλτὰ τῶν λεγόντων ὅτι ἑνὸς μὲν εἴδους πολλὰ εὖὐ- 
ῥίσχοµεν ἄτομα, δύο δὲ εἴδη ἐπὶ ἑνὸς ἀτόμου xal εὖ- 
ρεῖν ἀδύνατον, xal λέγειν ἄλογον. . 

Τὸ ταὑτὸν λέγεται μὲν τῇ οὐσίᾳ, ὡς Πέτρος Παύλῳ 
τῇ οὐσίᾳ ταυτὸν, τοῦτο δὲ xal φύσει ταυτὸν λέγο» 
μεν λέγεται δὲ καὶ τῷ γένει, ὡς Bou; ἵππῳ τῷ 
γένει ταυτὸν, yévo; γὰρ ἀμφοῖν τὸ ἄλογον ζῶον ' M- 


Τεται δὲ xal τῷ εἴδει, ὡς Tio; Τιμοθέῳ τῷ εἴδει B 


«αυτὺν, ὑπὸ γὰρ τὸν ἄνθρωπον ἄμφω) λέγεται 
δὲ καὶ τῷ ἀριθμῷ, ὡς τὸ πολυώνυµον ἀριθμῷ ταν” 
σὺν, ξίφος γὰρ, xal &op, xat σπάἀθη lv τῷ ἀριθμῷ, 
&v γὰρ ἐνταῦθα τὸ ὑποχείμενον * λέγεται δὲ χαὶ τῇ 
ἀναλογίᾳ, ὡς ὁ νοῦς τῷ ὀφθαλμῷ τῇ ἀναλογίᾳ ταν- 
«ὐν, ὃ γὰρ ὀφθαλμὸς ἐν σώματι, τοῦτο vous ἐν quy * 
λέγεται δὲ xai τῇ ὑποστάσει ταυτὸν, ὡς ἐπὶ Χριστοῦ, 
αἱ διάφοροι yàp φύσεις αὐτοῦ τῇ ὑποστάσει ταντὸν, 
Ίγουν Ev. 

"Exi Χριστοῦ τὰς δύο φύσεις ἐπινοίᾳ piv τοῦ διω- 
ρ'σµένου ποσοῦ λέγομεν , ὡς ἐπινοίᾳ µόνῃ διαιρον- 
µένα;, πράγματι δὲ τοῦ αυνεχοῦς, ὡς ἀδιαιρέτους 
«ράγµαιι. 

"Ewosig boc: διεστώτων πραγμάτων κχοινωνικὴ 
συνδροµή. Γίνεται δὲ κατὰ διαφόρους τρόπους. Ἡ 
Ἱὰρ χατὰ χρᾶσιν, ὡς ἐπὶ ὑγρῶν,, olvou καὶ ὕδατος * 
À κατὰ σωρείαν, ὡς ἐπὶ ξηρῶν, σίτου xal χριθῆς * ἢ 
χατὰ φύρσιν, ὡς ἐπὶ ξηροῦ xal ὑγροῦ , γῆς xal 
ὕδατος * ἢ χατὰ ἀνάμιξιν, ὡς Exi διαφόρων ἀλεύρων' 
4j κατὰ αὐγχυσιν, ὡς ἐπὶ τηκτῶν, χρυσοῦ xat ἀργύ- 
g". χηροῦ καὶ πίσσης' ἢ κατὰ ἁρμονίαν, ὡς ἐπὶ 
λίθων. f) χατὰ παράθεσιν, ὡς ἐπὶ σανίδος * ἢ χατὰ 
συναλοιφὴν, ὡς ἐπὶ λαμπάδος ἐκ πυρὸς προερχοµέ- 
γης, xat αὖθις ἑνουμένης * f] xat! οὐσίαν, ὡς ἐπὶ ἁτό- 
µων, Πέτρου xat Παύλον, ἢ τινῶν ἵππων, ἃ βοῶν, f 
ἑ-έρων ζώων: ἢ χατὰ σχέσιν, ὧν ἐπὶ φίλων xai 
γνωμῶν, εἰς ἓν θέληµα συνερχοµένων * ἡ κατὰ σύν- 
θεσιν, ὡς ἐπὶ ψυχῆς xal σώματος. Ἡ δὲ καθ ὑπό- 


numero intelligimus duo, quouiam est unica per- 
sona, sed specie duo, hoc est, natura, que duplex 
in illo est. Dicit enim Gregorius Theologus, utrum- 
que esse unum non natura, sed conjunctione, et 
Aristoteles materiam et formam unum esse dicit 
numero, specie autém duo. Duplicem bunc usum 
oportet proponere adversus eos, qui unius quidem 
speciei multi reperiri concedunt individua, duas 
autem species in uno individuo nec reperiri nec dici 
posse contendunt. 

ldem dicitur vel esscntia, seu, quod idem est, 
natura, ut Petruset Paulus idein natura sunt: vel 
genere; utriusque enim genus est animal rationis 
expers; vel specie, ut Titus et Timotheus idem 
sunt specie : nam sub homine sunt ambo ; vel uume- 
ro, ut quod multa habet nomina : gladius enim, ensis, 
mucro idem numero, his enim unum subjicitur ; 
vel analogia, seu convenientia, aut. proportione, ut 
mens ei oculus idem sunt proportione. Quod enim 
est oculus in corpore, idem est mens in animo; 
vel persona, ut in Christo; ejus enim diverse natu- 
re persona idem sunt, sive unum. 


Duas in Christo naturas cogitatione quidem dici- 
mus esse discrete quantitatis, ut quie sola cogita- 
tione dividantur, re autem dicimus eas csse quan- 
titatis continuz , ut qua re ipsa non dividantur. 


C Qus diversa sunt, multis modis concursu mutuo 


possunt ita conjungi, ut unum sint. Vel mistione, ut 
in iis, qua liquida sunt, qualia sunt vinum et aqua. 
Vel acervo, ut in iis,- quae «sunt arida, quale est 
triticum el hordeum. Vel imbibitione, ut in humi- 
do et sicco, qualis est terra et aqua. Vel remistione 
ut in diversis farinis. Vel confusione, ut in iis, 
qua liquefiunt, qualia sunt aurum et argentum, οἱ 
cera et pix. Vel congruentia, ut in lapidibus. Vel 
appositione, ut in tabulis. Vel conjunctione, ut in 
lampade, qua ex igne proficiscitur, el rursum con- 
jungitur. Vel essentia, ut in individuis, quales sunt 
Petrus et Paulus, aut aliqui vel equi, vel boves, 
aut alia animalia. Vel babitu, ut in amicis οἱ sen- 
tentis ip unam voluntatem convenientibus. Vel 


στασ.ν ἐπὶ µόνης λέγεται τῆς ἐν Χριστῷ θεύτητος D compositione, ut in anima, et corpore. Vel persona, 


xal ἀνθρωπότητος. Ἐδογμάτισε δὲ ταύτην «ρῶτος ὁ 
ἐν ἁγίοις Κύριλλος. Νεστορίου γὰρ χατὰ σχέσιν γε- 
νέσθαι τὴν ἔνωσιν τῶν àv Χριστῷ δύο φύσεων δι- 
ῥάσχοντος, αὐτὸς ἀντιχαθιστάμενος τῇ] τοιαύτῃ 
βλασφηµίᾳ τὴν καθ) ὑπόστασιν εἰσήγαγε , δηλοῦσαν 
ἔτι κατὰ µίαν ὑπόστασιν, Άγευν εἰς lv πρόσωπον, 
ἠνώθησαν. "Ev πρόφωπον ἔσχον αἱ δύο φύσεις., xol 
ϱὐ δύο χατὰ tbv λῆρον Νεστόριον. Αέγεται δὲ xal 
οὐσμώδης ἡ εοιαύτη ἕνωσι;, Ίγουν ἁληθῆς, καὶ o9 
χατὰ φαντασίαν. 


Καὶ ἄλλως 66 καθ ὑπόστασίν ἕνωσις ἐστιν ἡ τῶν 
ἑτεροουσίων εἰς µίαν ὑπόστασιν σύνοδος, σωζοµένης 
ἑχάστῳ χοὶ μιτὰ τὴν ἕνωσιν τῆς φυσιχῆς ἱδιότητος, 


id, quod de sola divinitate et humanitate in Christo 
dicitur. Hoc autem conjunctionis genus priuius 
tradidit sanetus Cyrillus, cum repugnaret Nestorio, - 
qui duarum in Christo naturarum copulationem 
habitu fieri docebat, Exsecr»nde enim illius resi- 
stens opinioni, conjunctionem, qua (it per hyposta- 
sim sive personam, induxit, qua dus nature ig 
una persona, non autem in duabus, ut nugis suis 
asserebat Nestorius, copulantur. Dicitur autem hac 
et per essentiam conjunctio, quod vera sit, uon au- 
tem sola opinione fingatur. 
Aliter etiam ea, quz divers sunt essenti» per 
unam personam sic conjunguntur, ut unum sint sua, 
, cuique vel post conjunctionem servata proprietate. 


201 


ΕΙΤΗΥΜΙ{Ι ZIGABENI 


252 


Qua quidem conjunctio quadrat etiam anims οἱ À Τοῦτο δὲ ἁρμόσειεν ἂν xal ἐπὶ ψυχῆς xat σώματος 


corpori. in unam coeuntibns personam, ut Damasce- 
nus edocnit. 

Ejusdem dicitur esse person id, quod in una 
eademque persona cum alio a quo differre es- 
sentia conjungitur, ut in anima quoque fit. εἰ cor- 
pore. 

Omnibus rebus immistus est Deus per potentiam, 
naturam cujusque regentem et conservantem, Fi- 
lius autem οἱ Deus eum humanitate assumpta mi- 
sius est per personam. 

Qua ratione Patri conjunctus est Christus, eadem 
et nobis conjunctus est, per naturam nimirum. Rt 
«qua ratione differta Patre, eadem a nohis etiam 
differt, nempe per personam, sibi autem per perso- 
nam in unum copulatur, per naturam vero dividi- 
tur. Et cum Patre quidem et nobiscum est ejus- 
dem nature, non autem ejusdem persone, secum 
autem ipse ejusdem persona, non autem ejusdem 
naturz. In eo namque ndture sunt dua, etuna dun- 
taxat persona. 

Quando id, quod compositum est, carum partium, 
ex quibus constat, nominibus appellare aon possu- 
mus, tunc ipsam naturam unam absolute dicere 
consuevinius, ut. corpus, quod ex quatuor constat 
elementis, terra, aqua, aere, et igne, cum proprie 
nec terram, nec aquam, nec aerem, nee ignem no- 
minare possimus, quod hec simplicia sint, illud 
compositum, unam ipsam naturam corporis appel- 


εἰς µίαν ἑνωθέντων ὑπόστασιν, ὡς 6 Δαμασκηνὸς 
ἐδίδαξεν. 

Ὁμοὔπόστατόν ἐστι τὸ el; µίαν καὶ «thv αὐτὴν 
ὑπόστασιν ἄλλῳ συντεθειµένον, διαφέρον δὲ πρὸς τ) 
αὐτὸ χατὰ τὴν οὐσίαν, ὡς ἐπὶ φυχῆς xat σώματος. 


Πᾶσι μὲν ἐγχέχραται ὁ θεὺς χατὰ την συνεχτι» 
xhv δύναμιν τῆς ἐν ἑχάστῳ φύσεως, ὁ δὲ Υἱὸς xai 
Θεὺς τῷ προσλήμμµατι xaü' ὑπόστασιν ἑγκαταμέμι- 
χται. 

*Q λόγῳ 6 Χριστὸς νωται τῷ Πατρὶ, τούτῳ καὶ 
ἡμῖν ' χατὸ τὴν φύσιν γάρ xal  λόγῳ διῄρηται τοῦ 
Πατρὸ:, τούτῳ xaX ἡμῶν ' χατὰ τὴν ὑπόστασιν váp* 
ἑαυτῷ δὲ χατὰ piv τὴν ὑπόστασιν Ίνωταε, χατὰ 


Bo τὴν φύσιν διῄρηται. Καὶ ἔστι τῷ μὲν Πατρὶ xal 


ἡμῖν ὁμοφνὴς, οὐ μὴν ὁμοπόστατος. ἑαυτῷ δὲ 
ὁμοῦπόστατος, o0 μὴν ὁμοφυής. Διότι αἱ μὲν φύσεις 
ἐν αὐτῷ δύο, µία δὲ fj ὑπόστασις. 


Τὸ δὲ σύνθετον µηχέτι δυνάµεθα χυρίως χα)εῖν τοῖς 
ὀνόμασι τῶν μερῶν, ἐξ ὤν συνετέθη. Τότε μίαν 
αὐτῷ φύσιν ἁπολύτως λέγειν εἰώθαμεν' οἵον τὸ Ex 
τεσσάρων στοιχείων συγχείµενον οἱονδήποτε σῶμα, 
γῆς, ὕδατος, ἀέρος, πυρὸς, uj δυνάµενοι χυρίως 
χαλεῖν f| γῆν, fj ὕδωρ, f| ἀέρα, Ἱπῦρ, ταῦτα μὲν γὰρ 
ἁπλαᾶ, ἐχεῖνο δὲ σύνβετον, μίαν αὐτὸ φύσιν σώματος 
ὀνομάζομεν, Οὕτω δὲ λοιπὸν xal τὸν ἄνθρωπον, 


lamus. Sic item hominem, cum proprie nec ani- (2 ἐπείπερ οὐ δυνάµεθα χυρίως κἀλεῖν f| φυχὴν, ἢ σῶμα, 


mam, nec corpus, ex quibus compositus est, vocare 
valeamus, quod alia sil animse, alia. corporis, alia 
hominis definitio, unam ex utroque constantem na- 
turam dicimus, Quanquam Scripture 1nos est, ut 
libertate Spiritus utens ex. parte totum denominet. 
In Cbristo autem conjunctio est ejusmodi, ut verbis 
nequeat explicari, imo ne hominis quidem mente 
comprehendi. Neque enim aliam sibi personam 
Verbum adjunxit, sed naturam humanam ea ratio- 
ne, quam ipse novit, assumpsit person: suse, et in 
se ipso, ut magis proprie dieam, supposuit. Quoniam 
autem ipsum, qui ex divinitate constat et. hama- 
nitate, partium, que in ipso copulatss sunt, nomi- 
nibus proprie possumus appellare ; proprie enim 


illum et Denm dicimus, et hominem proprie nomi- D 


"amus; merito propter antedictam causam duas 
ipsum naturas, non autem unani, ut. cetera, quae 
composita sunt, dicimus, nec tres ; neque enim ho- 
minem duas dicimus naturas, licet in duabus, ut 
demonstratum est, naturis constet. 

Omnis compositio ex partibus proxime compo- 
mentibus nuncupatur. Itaque ut domum, Bon ex 
terra et aqua, sed ex lapidibus εἰ lignis; honi- 
nemque non ex quatuor elementis, sed ex anima, et 
eorpore componi dicimus; sie Chrislum ex divini- 
tate et humanitate ; non enim partium partes con- 
sidersmus, sed eas partes solas, qua proximae et 
summ: sunt. 


ἐξ ὧν συνετέθη, &XXo. γὰρ ὄρος duyfic, xat ἄλλο 
σώματος, xai ἄλλο ἀνθρώπου τοῦ ἐξ ἀμφοῖν, µίαν 
φύσιν τοῦτον προδαγορεύοµεν ' εἰ xal σύνηθες τῇ 
ΓΤραφῇ πὀλλάχις τῇ ἐλευθερίᾳ χεχρημένῃ τοῦ Πνεύ- 
pate; ix τοῦ µέρους τὸ ὅλον ὀνομάζειν, Ἐπὶ δὲ 
τοῦ Χριστοῦ ἄφραστος μὲν f| ἕνωσις' ob γὰρ ἂν 
ἐφίχοιτο ταύτης ἀνθρώπινος νοῦς. 0Οὐδὲ γὰρ ὑπ)- 
στασιν ἑτέραν ὁ Λόγος ἥνωσεν ἑαυτῷ, ἀλλὰ φύσιν 
ἀνθρωπίνην, ὣς μόνος αὐτὸς οἵδε, τῇ ἑαυτοῦ ὅπο- 
στάσει Ίνωσε, xal kv ἑαντῷ, χνριώτερον εἰπεῖν, 
ὑπέστησεν. Ἐπεὶ δὲ αὐτὸν kx θεότητος χαὶ ἀνθρωπό- 
τητος ὄντα δυνάµεθα χυρίως λαλεῖν τοῖς ὀνόμασι 
τῶν ἑνωθέντων μερῶν, Θεὸν γὰρ αὐτὸν λέγομεν 
χυρίως, xal ἄνθρωπον αὐτὸν ὀνομάζομεν χυρίως" 
εἰχότως ἄρα χαὶ δύο φύσεις αὐτὸν προσαγορεύοµεν, 
χαὶ οὔτε μίαν, ὡς τᾶλλα συντεθέντα διὰ τὴν προα- 
ποδοθεῖσαν αἰτίαν, οὔτε ερεῖς. Ob yàp δύο φύσεις 6 
ἄνθρωπος λέγεται, εἰ xal Ex Boo φύσεων σύγχειται, 
καθὼς ἁἀποδέδειχται. ] 


Πᾶσα σύνθεσις ἓκ τῶν προσεχῶς συντεθέντων 
συντεθεῖσθαι λέγεται. Ὥσπερ γὰρ τὸν οἶχον οὐ λέγο- 
μεν ix γῆς xal ὕδατος, ἀλλ ix λίθων xaX ξύλων 
συντεθεῖσθαι, ὁμοίως δὲ xal τὸν ἄνθρωπον οὐχ ἐκ 
τῶν τεσσάρων στοιχείων, ἀλλ᾽ ix σώματος xat qdu- 
χῆς ΄ οὕτω xal τὸν Χριστὸν ix θεότητος xal άἀνθρω- 
evento; οὐ τὰ µέρη τῶν μερῶν σκοποῦντες, ἀλλὰ 
Μόνα «à προσεχέστερα µέρη καὶ κχεφαλαιωδέ- 
στερα. 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. VI. 


281 


Ei ὁ ἄνθρωπος ἐν δυ1ὶ φύσεσι, σώματος, λέγω, A. Si homo constat ex eorpore et auima, ut duabus 


xs φυχῆς, ὁ Χριστὸ: ἄρα ἐν ερισὶν ἔσται φύσεσιν. 
Ἑλλλὰ μίαν ἔχει φύσιν ὁ ἄνθρωπος. "Άλλη μὲν γὰρ 
φύσις σώματος, xai ἄλλη ψυχῆς λογικῆς, ὧν ἡ σύν- 
οὖος µίαν ἀποτελεῖ φύσιν τοῦ ἀνθρώπου. Καὶ µέχρι 
μὲν ἂν Άνωται, λέγεται ἄνθρωπος, διαξευγνυµένων 
δὲ, οὐχ ἔτι, ἀλλὰ τὸ piv σῶμα, τὸ δὲ Φυχἠὴ λογική. 
Μίαν «olvov ἔχει φύσιν ὁ ἄνθρωπος σύνθετον. 
J 

Εἴπερ ἴδιον τοῦ Λόγου τὸ πρόσληµµα, πάντως ἄρα 
xq! τὰ τοῦ ἰδίου προσλήµµατος οὗτος ἰἱδιοποιήσεται, 
εἰ χαὶ μὴ ὑπόκειται τούτοις xal μεταδώσει τούτῳ 
τῶν ἑαυτοῦ, εἰ xal μὴ οὕτως, ὡς αὐτὸς ταῦτα 
χέχτηται. Τοῦτο δὲ τρόπον ἀντιδόσεως κχαλοῦμεν, 
περιχωρουσῶν εἰς ἀλλήλας τῶν Φφύσεων, xal τὰ 
ἀλλήλων {ὁ.οποιουµένων. Ei δὲ xal περιχωρεῖν εἰς 
ἀλλίλας, χαὶ ἐν ἀλλήλαις ταύτας φαμὰν, ἀλλ' οὖν ix 
τῆς θείας φύσεως ἡ περιχώρησις »νρίως. Αὕτη μὲν 
γὰρ διὰ πάντων τῶν κτισμάτων ὡς βούλεται διήκει, 
διὰ δὲ ταύτης οὐδέν. 


Τρία σηµαίνει dj ἀντίδοσις, lv μὲν τὴν τῶν Óvo- 
µάτων, ὡς ὅταν τὸν ἄνθρωπον λέγωμεν θεὸν, καὶ 
«ὃν Θεὸν ἄνθρωπκον ' ἕτερον δὲ «hv τῶν πραγμάτων, 
tee ἐστὶ διττὴ, ἡ μὲν ἴση xat ἀνόμοιος, ὡς ἐπὶ τοῦ 
ὀνθρωπισθέντος θεοῦ, καὶ τοῦ θεωθέντος ἀνθρώπου. 
Ei γὰρ xai τοσοῦτον ἐθεώθη ὁ προσληφθεὶς ἄνθρω- 
πως, ὅσον ἐνηνθρώπησεν ὁ προσλαθδὼν θεὸς, χατὰ 


naturis, Christus utique ex tribus naturis consta- 
bit. At unicam habet homo naturam. Nam licet 
alia corporis natura sit, alia animz ratione przedi- 
te, horum tamen congressio naturam unam liomi- 
nis conficit. Et quandiu conjuncta manent, homo 
dicitur; posteaquam sejuncta sunt, non amplius 
homo, sed pars una cadaver, altera anima ratione 
praedita. Unam igitur babet homo naturam compo- 
sitam. . 

Si assumpta humanitas est Verbi propria, qua 
humanitatis assumptz propria sunt, erunt etiam 
Verbi propria, liceteis se ipsum non subjiciat, sed 
illi communicet, qux: sua sunt, quamvis noa eo 
modo, quo ea ase possidentur. Hanc autem mu- 
tux tributionis rationem vocamus, qua nature se 
vicissim capiunt, et qu:e utrique propria sunt, sibi 
mutuo tribuunt. Ac tametsi vicissiin ac mutuo has 
inter se commeare dicimus, hoc tamen ex divina 
proprie natura pendet, quie per omnia transit, ct 
commeat et penetrat, uti vult, per illam autem 
nihil. 

Hwec mutua tributio vel in nominibus considera- 
tur, ut cum hominem dicimus Deum, οἱ Deum 
hominem, vel in rebus, et heec est. duplex. Nam 
aut zqualis estet. dissimilis, ut in Deo homine 
facto, et in homine facto Deo, Licet enim tantum 
assumptus homo factus sit Deus, quantum Deus 
hominem assumens factus est. homo; per corpus 


οώὤμα γὰρ, xal φυχὴν, καὶ νοῦν xai ἡ ἑνανθμώπη- C, enim et animam, et menteui utroque factum est; 


c, καὶ ἡ 96oct;* dXX οὐχ ὁμοίως. Ὁ μὲν γὰρ 
φύσει Υέγονεν ἄνθρωπος, 6 δὲ θέσε' θεός. Ἡ δὲ 
ἐμοία xoi ἄνισος, ὡς ἐπὶ τῆς ἐμπνευσθείσης τῷ 
ἀνθρώτῳ παρὰ θεοῦ Φνχῆς, xal τῆς δανεισθείσης 
τῷ Θοῷ xai Αόγῳ παρὰ ἀνθρώτρυ σαρχός. Εἰκὼν 
μὲν yàp θεοῦ xal ὁμοία xarà τὸ δυνατὺν fj φυχὴ 
Σέγοις᾽ àv, ἴση δὲ οὐδαμῶς. Καὶ τότε μὲν τοῦ 
περείττονος µετέδωκεν, ὕστερον δὲ µ:-έλαθε τοῦ χεί- 
pov. ΣηΠειωτέον 6b ὅτι ποτὰ μὲν τὸν θεὸν ἄνθρω- 
ππον λέγοµενι οτὸ δὲ τὸν ἄνθρωπον θεόν. «hv θεό- 
πητα δὲ ἄνθρωτον, τὴν ἀνθρωπότητα θεὸν οὖδα- 
Οὐχ ἔστιν εὑρεῖν εἰχόνα παραστατιχὴν τοῦ προ- 
χεµένου πειρασόµεθα δὲ τινα παραγαγεῖν, µε- 
τρίαν μὲν ὡς πρὺς τὸ μέγεθος τοῦ μυστηρίου, τῶν 
δὲ λοιπῶν ἀληθεστέραν elc ἐμφέρειαν. "Donsp γὰρ 
εἰ πεπνοάκτωτο μὲν ὅλος ἀἡρ, μᾶλλον δὲ εἰ πῦρ fv, 
χόχχος δέ τις σιδηροῦς ἑνετέθη τούτῳ, ἀνάγχη xal 
τοῦτον πρὸς τὸ ἐπ.κρατοῦν πεποιῶσθαι τοσοῦτον 
ὡς μὴ διχεῖν ἕτερον εἶναι διὰ τὸ πῦρ, εἰ xal ὁ τῆς 
ὡσίας αὐτῷ λόγος ὑφίστατο" οὕτως ἡ ἀνθρωπίνη 
φύσις ἑνωβεῖσα τῇ τοῦ Θεοῦ χατεκρατ]θη τοσοῦτον, 
ὡς ph δοχεῖν ἔτι φύσιν ἀνθρώπου µένειν. Ark τοῦτο 
χα) ol Πατέρες τεθεῶσθαι ταύτην εἱρήχασι πρὸς τὸ 
ἐπιχρατοὺν ἀποθλέφαντες. "O0sv χαὶ µία τούτων f 
προσχύνησις διὰ τὴν μίαν τούτων ὑπόστασιν xol 
ἁδιαίρετον ἕνωσιν. 


non similiter tamen : Deus enim per naturam fae- 
tus est homo, liomo autem per gratiam Deus. Λα 
similis et in:xequalis, utin anima a Deo homini 
data, ut in carne ab homine Deo et Verbo tributa. 
Imago enim Dei est, et quoad fleri. potest, Deo si- 
milis anima, sequalis autem nullo modo. Et tunc 
quidem id dedit, quod przstantius erat, post aue 
tem iJ, quod erat deterius, accepit. Verum anl- 
madvertendum est, quamvis aliquando dicamus 
Deum hominem, aliquando hominem Deum, diviuie 
tatem tamen hominem, aut humanitatem Deum nos 
nunquam dicere. 

Etsi nullum potest exemplum excogitari, quod 
plane rem propositam exprimat, nos tamen aliquod 


D afferre conabimur, quod quidem, si rei magnitudini 


minus respondebit, apposite tamen utcunque ve- 
ritatem adumbrabit. Quemadmodum si totus exar- 
deseat aer vel potius sit totus ignis, exiguum 3u- 
tem ferri frustulum in illum conjicistur, necesse 
quidem erit illud sic affici, ut nihil aliu, quam 
ignis esse videatur, attamen illi essentis ratio 
permanebit : eodem niodo natura humana divine 
conjuncta, sic ab illa comprehensa est οἱ supera- 
ta, ut non amplius natara hominis esse videatur. 
Et hac de causa Patres nostri, quod. exsuperat et 
dominatur, intuentes ,΄ illam Deum esse factam 
dixerunt ideoque propter unam horum personam 
etindisselubilem conjunctionem, unum item his 
adorationis cultum deberi. 


250 


EUTBYMU ZIGADENI 


256 


Personarum in Christo differentiam non admitti- A Διαφορᾶν μὲν ὑποστάσεων οὗ λέγομεν ἐπὶ τοῦ 


mus, nc quartam personam in sancta Trinitate con- 
fingamus. Naturarum autem agnoscimus differen- 
tiam, ne carnem ejusdem per naturam essenti:e cum 
Christo credamus esse. 

Si tres essent xreze statue, quarum una auro 
aut cera undique illineretur, aliquodne damnum 
hzc in propria essentia faceret, sn duas naturas 
veras et integras, suam nimirum unam, et aliam 
illitam et adjunctam couservaret, cum tamen ob 
id non quatuor evaderent statuz, sed tres emnino 
ut antea permanerent? Hoc. modo, ut ex parvis 
magna conjiciamus, et obscuris quibusdam simula- 
cris veritatem pervestigemus, duas in Christo na- 
turas et unam personam considera, ut nulla Trini- 


tati propter humanitatis naturam aseumptam fiat P 


accessio. Natura enim est assumpta, non autem 
persona. Itaque post ejus eti«um assumptionem man» 
sit una divinitas, et trinitas personarum. 


Non per mutationem , aut inversionem, aut con- 
fusionem animata Domini caro divina dicitur facta, 
et nominatur Deus, sed propter summam  personz 
conjunctionem. Nam et Deus dicitur factus homo, 
propterea quod humanitati conjunctus est, et. Deus 
ipse, et ejus humanitas divina dicitur propter ve- 
rissimam item illius in persona copulationem. 
Post banc »utem copulalionem natura non confu- 
64 cum suis proprietatibus manserunt. Aurum enim 
ülitum ligno idem permanet. Lignum vero et auri 


dignitatem lucratur, nec desinit esae lignum, nee 


propriam naturam derelinquit. 


Verbum et Deus aut uuiversum, aot. singularem 
assumpsit hominem. Si universum, oculis non 060” 
neretur. Natura enim universa non est conspicua. 
Preterea multas baberet personas : plures enim 
genus universum complectitur. Nec ejusdem — esset 
nobiscum essentizs. Nos enim sumus individua. Et 
multa ejusmodi iacommoda sequerentur. Sin ho- 
minem assumpsit singularem, duss deprebendetur 
babere personas. Reliquum igitur est, ut neutrum 
assumpserit, sed singularis, hoc est, individui na- 


Χριστοῦ, ἵνα μὴ προσθήχην τετάρτου προσώπου τῇ 
ἁγία Τριάδι ἐπινοῄσωμεν ’ διαφορὰν δὲ φύσεων λέ- 
γοµεν. ἵνα μὴ τῷ Λόγῳ χατὰ τὴν φύσιν ὁμοούσιον 
τὴν σάρχα πρεσθεύὐσωμεν. 

Ki τρεῖς σαν ἁνδριάντες χαλχοῖ, τούτων δὲ εἷς 
ἐπεχρίαθη χρνυσῷ f) χηρῷ διόλου, πότερον ἑθλάδη 
περὶ τὴν ἰδίαν οὐσίαν οὗτο:, à σώζει τὰς δύο φύ- 
σεις ἀχεραίους χαὶ ἁλωθήτου:, χαὶ τὴν ἑαυτοῦ, xal 
τὴν ἐπιχρισθεῖσαν αὑτῷ. xa: οὐδὲ τέσσαρες πάντως 
ἀνδριάντες παρὰ τούτῳ γεγόνασιν; Οὐχοῦν τῷ αὐ- 
τοῦ παραδείγµατι, ὡς ix τῶν μιχρῶν τὰ μεγάλα 
στοχάσασθαι, xal ἀμνδραῖς τισιν εἰχόσι τὴν ἁλή- 
θειαν ἑνοπτρίσασθαι, νόει χαὶ ἐπὶ τοὺ Χριστοῦ δύο 
μὲν τὰς φύσεις, µίαν δὲ τὴν ὑπόστασιν, xal οὐδὲ 
προσθήκη τῇ Τριάδι ἐπιγενήσεται διὰ τὴν προσλη- 
φθεῖσαν φύσιν τῆς ἀνθρωπότητος. Καὶ ἄλλως γὰρ 
φύσις, οὐχ ὑπόστασις προσελήφθη. Καὶ τριὰς οὖσα 
ὑποστάσεων, οὐχὶ φύσεων, ἡ µία θεότης πάλιν ἔμεινε 
χαὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν τριὰς ὑποστάσεων. 

Οὐ χατὰ μεταθολὲν φύσεως, f| τροπὴν, fj àAXole- 
gw, ἡ σύγχυσιν dj τοῦ Κυρίου ἔμψυχος σὰρξ τε- 
θεῶσθαι λέγεται, xal θεὸς ὀνομάζεται, ἀλλὰ διὸ 
thv καθ) ὑπόστασιν ἕνωσιν xal ἀκροτάτην συν- 
ἀφειαν. Καὶ ἄνθρωπος μὲν γὰρ γεγενῆσθαι λέγεται 
ὁ θεὸς, διὰ τὸ ἐνωθῆναι ἀνθρωπότητι, καὶ θεὸς, 
καὶ ὀμόθεος fj ἀνθρωπότης αὐτοῦ, δ.ὰ τὴν πρὸς αὖ- 
τὸν ὁμοίως ἀχραιφνεστάτην xal καθ’ ὑπόστασιν ἕ- 
νωσιν. Μεμενήχασι δὲ καὶ μετὰ τὴν τοιαύτην E 
νωσ:ν αἱ φύσε.ς ἀσύγχντοι, xal μετὰ τῶν οἰχείων 
ἰδιοτήτων. Τὸ yáp τοι χρυσίον ἐπαληλιμμένον τῷ 
£UXp. µεµένηχεν ὅπερ ἣν.’ Καὶ χαταπλουτεῖ μὲν 
«b ξύλον τοῦ χρυσίου τὴν δόξαν, οὐχ ἀπέστη δὲ τοῦ 
εἶναι ξύλον, οὐδὲ τῆς οἰχείας φύσεως. 

Tbv χαθόλου ἄνθρωπον, f| τὸν μεριχὸν ὁ θεὺς xal 
Λόγος ἀνέλαδεν. El μὲν οὖν τὸν χαθόλου, οὐκ ἂν 
fv ὁρατός * ἡ Υὰρ χαθόλου φύσις ἁόρατος * ἀλλὰ καὶ 
ὑποστάσεις ἂν εἶχε πολλάς, χατὰ πλειόνων γὰρ. 9b 
καθόλου. xal o0) àv ἡμῖν fjv ὁμοούσιος. "Ατομσ 
γὰρ ἡμεῖς, καὶ πολλὰ ταῦτα συνέδαινεν ἄτοπα. El 
δὲ τὸν μεριχὸν, δύο εὑρεθήσεται ἔχων ὑποστάσεις. 
Λοιπὸν οὖν οὐδέτερον ἀνέλαδεν, ἀλλὰ φύσιν µερι- 
χοῦ ἀνθρώπον, τουτέστιν ἀτόμου , Υενόµενος αὐτὸς 
ὑπόστασις ταύτης. Ἡ δὲ τοῦ μεριχοῦ ἀνθρώπου 


turam hominis, cujus ipse persona fuit, Singnlaris D φύσις xowh μέν ἐστιν, bv. ἀτόμῳ δέ. Μερικὸν δὲ 


autem hominis natura communis quidem est, sed in 
individuo. Singularem vero dicimus hominem, ut 
individuum speciei, non animam solam, »ut corpus 
solum, sed quod ex utroque conficitur. 

Quz in natura humana sunt 2 vitio reprehensio- 
neque aliena, ea Christus partim supra homines 
accepit, partim ut bomines, partim abjectius quam 
homines. Supra homines fuit, quod sine semine 
conceptus est, quod ex Virgine natus, οἱ cetera 
horum similia. Hominum more fuit, quod divinse 
Genitricis uterum infantulus tumefecit, quod novem 
mensium spatio natus est, quod hausit lac, quod 
ploravit, etid genus alia. Abjectius et humilius, 
quam pro hominum consuetudine fuit, quod ejus 


ἄνθρωπον AMYoptv, ὡς ἄτομον εἴδους, οὐχ ὡς qu- 
yhv µόνον, 1j σῶμα µόνον, ἐξ ὧν ὁ ἄνθρωπος. 


Τῶν φυσικῶν χαὶ ἁδιαθλήτων πραγµάτων τῆς áv- 
θρωπίνης φύσεως τὰ μὲν ὑπὲρ ἄνθρωπον ἔσχε Χρι- 
στὸς, τὰ δὲ χατὰ ἄνθρωπον, τὰ δὲ ἀνθρώπου ταπεινό- 
τερον. Καὶ ὑπὲρ ἄνθρωπον μὲν τὸ ἄνευ σπορᾶς συλλη- 
φθῆναι, «5 Ex Παρθένου γεννηθῆναι, xal τὰ τοιαῦτα * 
χατὰ ἄνθρωπον δὲ '«b τὴν τῆς Θεοτόχου χοιλίαν ὡς 
βρέφος ἑξογχῶσαι, «b ἐννεαμηνιαῖον ἀποτεχθῆναι, «b 
γαλακτοτροφηθῆναι, τὸ κλαυθμυριεθῆναι, xal τὰ 
τούτοις ἑπόμενα. Ανθρώπου δὲ ταπεινότερον τὸ 
φανῖναι τὸ εἶδος αὐτοῦ ἐν τῷ σ-αυρῷ ἄτιμον, xai 


251 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. VIII. 


* C53 


éxAsizor ὑπὲρ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων, ὡς À species in cruce turpis apparuit, et «um ignominia, 


Ἡσαῖας φῃσί. Καὶ τὸ πρὸ τῶν συστανρωθέντων 
αὐτῷ λῄστῶν τεθνηκέναι ἀπὸ τῆς ὀδύνης τῶν Ἠλων, 
εἰ δὲ βούλει xal τὸ μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἓν εὐτελεῖ 
μορφῇ χηπουροῦ ὀφθῆναι, καὶ τὸ τοὺς µώλωπας 
χαὶ τύπους τῶν τραυμάτων τοῖς ἁἀποστόλοις ἑνδεί- 
χνυσθαε, xal τὸ μετὰ thv ἀνάστασιν ἑσθίειν. Πάντες 
γὰρ ol ἄνθρωποι μετὰ τὴν ix. νεχρῶν ἀνάστασιν 
ἐχλάμφουσιν ὡς ὁ ἥλιος, xal οὐδεὶς ἕξει σωματιχὰ 
τηνιχαῦτα τραύματα, Ἡ τύπους τραυμάτων, οὐδὲ 
προ2δΞἢσεται βρώσεως. 

Ὁ 1ὶὸς τοῦ θεοῦ χαὶ θεὸς αὐτὸς λέγεται καὶ συλ- 
αηφθῆναι, χαὶ γεννηθῆναι, xal διδάσχειν, χαὶ θαυ- 
ματουργεῖν, xal ἁπλῶς εἰπεῖν, τὰ μὲν ὁρᾶσαι, τὰ 
δὲ παθεῖν, ἀποθανεῖν, καὶ ἀναστῆναι. Διότι αὐτὸς 
γέχονεν ὑπόστασις τῷ π͵οσλήμμµατι, μὴ ὄντι διὰ τὸ 
ἄσπορον ἰἱδιοῦποστάτῳ. "Enc οὖν ἡ τοῦ προσλαθόν» 
τος ὑπόστασις αὐτὴ xal τοῦ προσλἡμματός ἔστιν 
ὑπόστασις, αὑτὸς λέγεται xal ἐνεργεῖν, xal πάσχειν, 
ὡς ἓν πρόσωπον (ov* ἐνεργεῖν δὲ τὰ ἁνθρώπινα xal 
πάσ(ειν χατὰ τὴν φύσιν τοῦ προσλήµµατος. ᾿ὐ0εν 
χαὶ οἰχειοῦται τὰ τοῦ οἰχείου, ὡς αὐτὸς ὢν ὑπό- 
στασις αὐτοῦ xal πρόσωπον, ὡς δεδήλωται. 

Θεὸν μὲν ἑνανθρωπήσαντα, xal θεὸν σαρχὶ πα- 
θόντα φαμὲν, θεότητα δὲ ἑνανθρωπήσασαν, 1) σαρχὶ 
παθοῦσαν οὗ λέγοµεν, εἰ μέλλοιμεν χυριολεχτεῖν’ 
ὅτι καὶ fj Παρθένος θεὸν μὲν ἐγέννησεν, ἀλλά θεύ- 
τητος ὑπόστασιν μίαν σεσαρχωµένην, fii ἑἐστὶν ὁ 
Yi, ἵνα ὁ ἄνω Υἱὸς civ xal χάτω υἱὸς, xai fj ἰδιό- 


et deficiens, ut inquit [saias, supra filios hominum; 
quodque prius quam latrones. qui simul in crucem 
acti erant, pre clavorum dolore mortuus est ; adde 
et illud, si placet, quod sub hunriili furia hortulani 
se post resurrectionem conspiciendum prebuit, et 
apostolis cicatrices et loca vulnerum ostendit, 
quodque cibum cepit. Nam reliqui homines, postea- 
quam fuerint in vitam revocati, fulgebuut ut sol, 
nec ullus eorum ejusmodi cicatrices in corpore, 
aut vulnerum loca retinebit, nec comedet. 

Filius Dei atque idem Deus, et conceptus, et na. 
tus esse dicitur, et docuisse, et res adimirandas fe- 
cisse, et, ut paucisomnia complectar, tum egisse, 


, tum passus esse et moriuus, et surrexissc, Quo- 
" niam assumpta carnis ipse fuit persona, quz qui- 


dem caro sine semine genita nullam aliam propriam 
personam habuit. Quocirca cum assumentis et as- 
sumpuie humanz nature una sit eademque [erso- 
na, ipse dicitur et agere et pati ex ejus, quod assum- 
psit, natura. Et quz illius propria sunt, sibi asci- 
scil ut propria, quippe qui sit ejus liypostasis 
atque persona, ut demonstravimus. 

Deum humanitatem induisse et in carne passum 
esse dicimus. Diinitatem vero nec bumariatem | 
assumpsisse, ncc passum esse dicimus, si volunius 
proprie loqui. Nain et Virgo Dew. quidem genuit, 
divinitatem auiem uon genuit, At una divinitatis 
persona naturam assumpsit humnanam, Hic autem 


της µείνῃ ἀχίνητος. Ίὸ γὰρ γεννᾶσθαι οὐ φύσεως, G est Filius Dei, ut qui in celis est Filius, Filius 


ἀλλ᾽ ὑποστάσεως ἦν. El γὰρ φύσεως ἦν, οὐκ ἂν iv 
τῇ αὑτῇ φύσει τὸ γεννητὸν ἐθεωρεῖτο, xal τὸ ἁγέν- 
νητον. "Enti δὲ τὸν Χριστὺν ἐγέννησεν, ὅστις ἐστὶ 
θεὺς xal ἄνθρωπος, ix τοῦ χρεἰττονος xal χνριω- 
τέρου µέρους θεοτόχος ἑπωνομάσθη. Άλλως «€ xat 
ἡ οὗ προσλήμματος ὑπόστασις θεία ἦν, xal τὸ 
πρόσλημµα δὲ ἐξ αὐτῆς ἑνώσεω; ἐθεώθη. 


ΤΙΤΛΟΣ H'. 


Δατὰ Εδραίων Ἐκ τῆς Asyopérne εἶναι τοῦ Νύσ- 
«ης fi64ov τῆς προσαγορευοµένης θΘεο]γω- 
σίας τὰ ὑποτεταγμέγα πάντα συνεέγησαν 
ιερά λαιω μέχρι τῶν X, υσοστοµιχὠν. To. uér- 
τοι πέµαπτον τούτων» τοῦ μεγάλου Βασιλείου 
ἐστείν. 

'O νόμος μὲν, χαὶ οἱ προφΊται, ὧν ἣν Χριστὸς 
πλήρωμα, τὰ περὶ τούτου πάντα λεπτομερῶς ἀνε- 
Βάφαντο, xat μὴν xal περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος. Ι]αρ- 
W. «έθεινται δὲ σποράδην, xai ἀσαφείᾳ σννεσχιάσθη- 
VE αν τὰ πολλὰ κατὰ θείαν πρὀνοιαν, ἵνα μὴ νηπιό- 
Ἓορινες ἔτι ὄντες Ἰουδαῖοι, καὶ μήπω νοεῖν ὑψηλότερα 
«υνάμενοι, εἰς ἀναξίας ὑπολήψεις ἐκχκλίνωσι, καὶ 

"Ἄκάθεσι τὸ ἁπαθὲς ἁπαγάγωσι, Καὶ γὰρ ἐν Χωρὴθ 
«τοῦ Θεοῦ λαλεῖν πρὸς αὐτοὺς ἀρξαμένου, παρῃτή- 
σαντο τὴν τοιαύτην φωνὴν δι οἰχείαν ἀσθένειαν, 
εἰπόντες * OU προσθήσοµεν ἀκοῦσαι τῆς φωνῆς 

Κυρίου τοῦ θεοῦὺ ἡμῶν, xal tó xvp τὸ µέγα οὐκ 

ὀψόμεθα ἔτι, οὐδ' οὗ pf ἀποθάνωμεν. Kal εἶτα 


V 


item esset iu terris, ei proprietas immobilis perma- 
neret. Gigni enim non naturz fuit, sed persona. 
Etenim si fuisset nature, non in eadem natura et 
genitum el ingenitum exslitisset. Verum quia vir- 
go genuit Christum, qui Deus est et homo, 4 par- 
te praesiantiori et excellentiori Dei Genitrix appel- 
latur, Quanquam et assumpte naturz persona di- 
vina est, el assumpta natura propter ipsam cone 
juuctionem divina est reddita. 


TITULUS VIH. 


]n Hebraos. Omnia que sequuntur. copita, usque 
ad illa que collegimus ex Chrysostomo, sumpta 
suni ος libro qui inscribitur De cognitione Dei, 
cujus auctor ese fertur Gregorius Nysse pon- 
tifex, excepto quinto, quod est. Basilii Magni. 


Lex et prophet, quorum plenitudo Christus 
est, omnia, que tum ad ipsum Christum, tum etiam 
ad sanctam pertinent Trinitatem, subiiliter per- 
seripserunt. Sed divina factum est' providentia, ut 
multa fuse spa:sa  disseminataque sint, et obscure 
posita, ne cum adhuc essent infantes Judzi, nec 
qui sublimiora sunt possent percipere, ad indig- 
nas opiniones declinarent, et quod ab omni affer- 
lione remotissimum est, affectionibus obnoxium 
arbitrarentur. Etenim cum Deus in Horeb eos alio- 
qui cepisset, ejusmodi oratione suam imbecill:ta- 
tem excusarunt : Non pergemus, inquientes, audne 
vocem Domini Dei nostri, nec ignem hunc magnum 


99 


EUTIIYMII ZIGABENI t 


200 


videbimus amplius, ne moriamur. Et dixit Dominus A Κύριος πρός µε, φησὶν ὁ ταῦτα vpádjac Μωσῆς * 


ad me (bxc sunt verba Moysis scribentis !) : Bene 
omnia sunt locuti. Prophetam suscitabo eis de medio 
[ratrum suorum similem tibi, et ponam verba | mea 
in ore ejus, et loquetur eis omnia, que precepero 
illi*. Hzc quidem ita se habent. Verborum autem 
hzc est sententia : Quoniam ipsi me nequeunt 
audire, prophetam suscitabo eis, (et qu:e sequun- 
tur) qui nuntiabit illis ea; qu:e, ut nunc quidem 
res est, intelligere non possunt. Qux: nimirum ad 
Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum, et ad di- 
vinam human: nature pertinent assumptionem, 
et alia qua per Evangelium promulgata sunt. 
lllud enim, similem tibi, similitudinem in legibus 
sanciendis potissimum indicat. At Jesus Nave ne- 
que ad talia visa et oracula, ut. Moyscs, admissus 
- est, neque legislator, ut ille, fuit, neque tantam 
iniit gratiam, quantam illc. 

Christus vero cum is fuerit, in reliquis, uti 
Dominus, antecelluit. Quod autem filius Nave non 
sit ille propheta, quem Deus pollicitus est, ita 
colige : Dixit Moyses ad populum in Deutero- 
nomio : Prophetam e fratribus | nostris suscitabit 
tibi Dominus Deus (Με. At filius Nave multo 
ante pcr manus Moysis 4 Deo fuerat declaratus, 
ut in Levitico legimus. Alius ergo preeter hune 
erat suscitandus. Judsi vero qua in Deuteronomii 
fine post mortem Moysis scripta sunt, videntur 
ignorare. Sic autem habent : Nondum surrezit 


propheta in Israele sicut Moyses, quemnorit Dominus C 


facie ad faciem *. Consentaneum quidem erat, ot 
cum l'eus Moysi dixisset, se prophetam suscitatu- 
rum eis, tunc ipse Moyses populo denuntiaret. At 
cum id in Horeb accepisset, postea in Deuterono- 
mio ad populum refert dedita opera exspectans 
Jesu fllii Nave declarationem, ne hunc esse pro- 
phbetam illum similem sibl suspicarentur. Postea- 
quam vero declarstua est Nave filius, tum demum 
illud populo exhibuit. Et de hoc quidem hactenus. 
Cum autem innumerabilia prope loca siut in sacra 
Scriptura, quz vel ante denuntiant ea, οὐ η ad 
Christum pertinent, vel indicant illa, quz ad san- 
ctam spectant Trinitatem, nos omittemus multa, 
et ea przcipue, qua isti maligne detorquentes co- 


Ορθῶς πάντα óca&AdAnca Προφήτην ἀναστεήσω 
αὐτοῖς ἐκ τῶν ἀδε.1φῶν αὐτῶν, ὥσπερσὲ, καὶδωσω 
τὸ ῥημά µου ἐν τῷ στόµαει αὐτοῦ, xal Jaco 8c αὐ- 
τοῖς, καθότι ἂν ἐντεί.ἑωμαι αὐτῷ. Ταῦτα μὲν οὕτως» 
ὁ δὶ vou, τῶν ῥημάτων, ὅτι Ἐπειδήπερ οὐ δύνανται 
νυν ἀχούειν, πιορήτην ἀναστήσω αὐτοῖς, xal τὰ 
ἑξης, ὃς ἀναγγελεῖ αὑτοῖς ὅτα τόγε νῦν ἔχον οὐκ 
ἰσχύουσι παραδέξασθα:. Ἐκ τούτων οὖν εἰσι τὰ περὶ 
Πατοὺς καὶ Υἱοῦ xai ἁγίου Πνεύματος, χαὶ τὰ περὶ 
τῆς θείας ἑνανθρωπήσεως, xat ἁπλῶς ὅσα διὰ τοῦ 
Εὐαγγελίου νενοµοθέτηται. Τὸ γὰρ ὥσπερ σὲ, τὴν 
ἑμοίωσιν χατὰ τὸ νομοθετεῖν ἑμφαίνει μᾶλλον. "AXI 
Ἰησοῦς μὲν ὁ τοῦ Navf; οὔτε τοιαύτης ofa; 6 Μωὺσῆς 
ἠξιώθη θεοφανείας, οὔτε νομοθέτης, ὡς ἐχεῖνος, ἐγέ- 
νετο, οὔτε χάριν εὗρεν ὅσην ἐχεῖνος. 


Ὁ δὲ Χριστὸς χατὰ τὸ νομοθετεῖν ὅμοιο; &xelwp 
Ὑενόµενος, τἄλλα πάντα διαφερόντως ὡς Δεσπότης 
ὑπέρχειται. "Ost δὲ οὐχ ὁ τοῦ Ναυῆ υἱὺς ἣν ὁ áva- 
στησόµενος προφήτης, ἄχουσον. Ῥΐρηχε Μωῦσης bv 
τῷ Δευτερονομίῳ πρὺς τὸν λαὸν, ὅτι Προφήτην dva- 
στήσει Κύριος ὁ θεός σου ἐκ τῶν ἀδε1φῶν ἡμᾶν, 
xai τὰ ἑξῆς. 'O δὲ τοῦ Ναυη πρὸ πολλοῦ fjv χεχει- 
ροτονηµένο, ὑπὸ τοῦ θεοῦ διὰ τῶν χειρῶ»ν Μωῦσέως, 
ὡς τὸ Λευϊτικὸν ἱστορεῖ. Λοιπὸν οὖν ἕτερος ὁ &va- 
στησόµενος παρὰ τὸν ἀναστάντα. "AXI, ὡς ἔοιχεν, 
ἀγνοοῦσιν οἱ "Joubalot τὸ Ὑεγραμμένον χατὰ «b 
συμπέρασμα τοῦ Δευτερονομίου μετὰ τὸν θάνατον 
τοῦ Μωῦσέως, ὅτι καὶ Οὐκ ἀν έστη ἔτι προφήτης ἐν 
Ἱσραὴ. óc Μωῦσῆς, ὃν Erro Κὐριος πρόσωπον 
κατὰ πρόσωπον. ΄Εδει μὲν οὖν ὅτε πρὸς τὸν Μωῦσῆν 
εἶπεν ὁ θεὸς, ὅτι Προφήτιν ἀναστήσω αὑτοῖς, τότε 
ποῦτο xai τὸν Μωῦσῆν εἰπεῖν πρὸς τὸν λαόν. Αλλ 
αὐτὸς bv Χωρὴθ τοῦτο μαθὼν, ὕστερον εἶπεν ab-à 
πρὸς τὸν λα)ν κατὰ τὸ Δευτερονόμιον, οἰχονομιχῶς 
ἀναμένων τὴν Ἰησοῦ τοῦ Νανῆ προχείρισιν, ἵνα μὴ 
τοῦτον εἶναι τὸν εοἰχότα προφήτην ὑπολαμέάνωσι * 
μετὰ μέντοι τὴν αὑτοῦ χειροθεσίαν τότε τοῦτο χατε- 
μήνυσετῷ λαῷ. Ταῦτα μὲν οὖν ἐπὶ εοσοῦτον. Μυρίων 
δὲ χρήσεων οὐσῶν τῶν τε προχαταγγελουσῶν τὰ περὶ 
Χριστοῦ, xai τῶν ἁπαγγελουσῶν περὶ τῆς ἁγίας 
Τριάδος, τὰ πολλὰ μὶν ἑάσομεν, καὶ μᾶλλον ὅσα 


nantur aliter interpretari, ne. improbe contradi- D παρερμηνεύειν οὗτοι χακοήθως ἐπιχειροῦσιν, ἵνα 


cendi occasionem przbeamus : Omnes enim [srae- 
lite, ut inquit Ezechiel *, sunt. contentiosi el duri 
corde, pauca tantum eaque adeo perspicua, ut 
refutari nequeant, proponemus, quz vel persua- 
deant, vel eos pertinaces, et obstinatos, atque 
demenles esse convincant. 


L.brí Geneseos. 


Et dixit Deus : Faciamus hominem ad imaginem 
εἰ similitudinem nostram *. Pater nimirum eos 
alloquitur, qui ex ipsius sunt essentia, quos in 
summa procreationis mundi dignitate socios habet. 
Neque vero referenda sunt hzc ad Hebrzi sermo- 


! Exod. xvi. * Deut. xvii, 18. 


* Deut. xxxiv, 10. 


ph δῶμεν θύραν xal διατριδῆν ταῖς πονηραϊς ἀντιῤ- 
ῥήσεσιν' Πᾶς γὰρ olxoc Ισραὴ.ἲ φιλόγεικοί elo, 
xal σχ.1ηροκάρδιοι, φησὶν Ἰεζεχιῆλ' Ολίγχα δὲ προ- 
χειρισόµεθα σαφῃ τε xal ἀναντίῤῥητα, xai ὅσα 
τούτους T) πάντως ἐθελοχωγοῦντας, ἢ ἀνοηταίνοντας 
ἀπελέγξουσι. 

DBi6Aov Γαγέσεως. 

Καὶ εἶπεν ὁ θεὺς, Ποιήσωμεν dy0poxor κας εἰ- 
χύγα ἡμετέραν, καὶ καθ' ὁμοίωσιν. Ὁ Πατὴρ δηλ..- 
νότι πρὸς τοὺς ἐκ τῖς οὐσίας αὐτοῦ τοὺς χοινωνοῦντας 
αὐτῷ τοῦ δημιονργιχοῦ χαὶ δεσποτικοῦ áo paso. 
Οὐκ ἔχει γὰρ ἐνταῦθα χώραν τὸ τῆς "E6patóo; δια- 


* Ezech. xxxv, 7. * Gen. 1, 30. 


20ἱ PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. VIII. 962 
λέκοον ἰδίωμα, τὸ χρώμενον ἔστιν ὅτε τοῖς ἐνιχοῖς A nis proprietatem, qua numerus plura indicans pio 


πληθυντικῶς. Ἡ γὰρ dv, καὶ ἐφ ἃ μὴ χρὴ τῷ 
ταούτῳ ἰδιώματι χαταχρώµενοι, πολλῆς ἐμπλήσομεν 
τοὺς ἀντιλέγοντας ταραχῖς. 

Ἐκ τῆς αὐτῆς. 

Καὶ εἶπεν d θεὸς, Ιδοὺ Ἀδὰμ γόγονεν ὡς clc ἐξ 
ἡμῶν, ἤγουν ὡς ἕχαστος ἡμῶν τῶν ἓν τῇ μιᾷ θεότητι 
προσώπων. El γὰρ xa εἰρωνιχῶς εἴρηται, ἁλλ᾽ οὖν 
iv^; προσώπου σημαντιχὸν ὅλως εἶναι οὗ δύνατα:. 


'Ex τῆς αὐτῆς. 

Kul εἶπεν d θεὸς, Δεῦτε xal xaca6drteq συγχέω- 
psr αὐτὼν τὰς γλώσσας. Τὸ γὰρ δεῦεε πρὺς δύο τού- 
λάχιστον ὁ λέγων λέγε’, καὶ Τριὰς ἐντεῦθεν συναπαρ- 
τίζεται. Πρὸς ἰσοδυνάμους δὲ, xai ὁμοουσίους τὸ 
δεὺεο,κοιήσωμεν τόδε, καὶ οὐ πρὺς ἀγγέλους ἐρεῖς, B 
ὅπερ ἐοτ.ν ἄτοπον. "lí οἵους ἂν, xal ὅσους ἑρ:ῖς, 
παρα γραφόμεθα διὰ τὸ ἁμάρτυρον. 


illo, qui unum significat, usurpatur, ubi non opor- 
tet, confusione replebimus contradicentes. 


Ez eodem libro. 

Et dixit Deus : Ecce Adam factus est ; sicui 
unus cer nobis! , qui sumus nimirum in una divi- 
nitate personarum. Hoc enim etsi cum ironia 
dictum est, unam tamen duntaxat personam | signi- 
ficare uon potest. 

Ex eodem libro. 
t" Et. dixit Deus : Venite, descendamus, et confun- 
damus linguam eorum *. lllud enim : Venite, duos 
siguificat. EL unus est, qui loquitur. Ex quo Tri- 
nitas perfecta declaratur. Quod autem eos, qui 
ejusdem potestatis οἱ essenti:e sunt, allaquatur. : 
Venite, inquiens, hoc faciamus, facile apparet. 
Quo4 si angelos ministros allocutum — respondetis, 


sive omnes, quod absurdum est, sed paucos dixeris, cum id nullo Scripturz testimonio fultum 


sit, ut. falsum improbabimus. 
Ilü θεὸς δ:αλέγετα:; "Apa. τὸν ἡμέτερον τρόπον; 
εὐξεεθέστερον λέγειν, ὅτι τὸ θεῖον βούλημα, xa fj 
πρώτη ὁρμὴ τοῦ νοεροῦ χινήµατος, τοῦτο Λόγος 
isti τοῦ Θεοῦ. Σχηματίζει δὲ αὐτὸν διεξοδικῶς d 
Γραφὴ, ἵνα δείξῃ. ὅτι οὐχὶ γενέσθαι µάνον ἐδαυχήθη 
τὴν Χτίσιν, ἀλλά διά τινας συνεργοῦ παραχθῆναι 
ταύτην εἰς Ὑένεσιν. Ἠδύνατο γὰρ, ὡς ἐξ ἀρχῆς 
εἶπε, περὶ πάντων ἐπεξελθεῖν. Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ 
8:5; τὸν οὐρανὸ:, καὶ τὴν yfyv. Εἶτα ἐποίησε τὰ 
φῶς, εἶτα ἐποίῆσε τὸ στερέωμα, Νῦν δὲ τὸν θεὸν C 
οἰονεὶ προστάσσοντα xai διαλεγόµενον εἰσάγουσα, 
ὧν ᾧ διαλέγεται κατὰ τὸ σιωπώµενον ὑποφαίνει, οὐ 
ῥασχαίνουσα ἡμῖν τῆς Ὑνώσεως, à))' ἐχχαίουσα 
ἡμᾶς πρὸς τὸν πόθον, bU ὧν ἴχνη τινὰ xa: ἐμφάσεις 
ὑποδάλλει τοῦ ἀποῤῥήτου, Τὸ γὰρ πόνῳ xtnübv 
περιχαρῶς ὑπεδέχθη, xal φιλοπόνως διεφυλάχθηο 
ὃν μέντοι πρόχειρος ὁ ποριαμὸς, τούτων fj χτίσις 
εὐχαταφρόνητος. Διὰ τοῦτο ὁδῷ Ἅτινι xal τάξει 
jn; εἰς τὴν περὶ τοῦ Μονογενοῦς ἔννοιαν ἑμδιθάζε:, 
χρίτοι γε τοῦ ἐν φωνῇ λόγου οὐδὲ οὕτως ἣν χρεία 
*X€ ἀσωμάτῳ φύσει, αὐτῶν τῶν ναηβέντων µεταδί- 
σθαι δυναµένων τῷ συνεργοῦντι. Ὥστε τίς χρεία 
Αόχου τοῖς δυναμένοις ἐξ αὐτοῦ τοῦ νοήματος xot- 
Waovsiv ἀλλήλοις τῶν βρυλευµάτων: φωνὴ μὲν Yàp p 
Vinxohv, xat ἀχοὴ φωνῆς ἕνεχεν. Ὅπου δὲ οὐχ ἀἡρ, 
"ibüyi γλῶσσα, οὐδὲ oD;, οὐ πόρος σχολιὸ, ἐπὶ τὴν iv 
"WER χεφαλῇ συνα(σθησιν ἀναφέρων τοὺς Ψόφους, ἐχεῖ 
πο οὐδὲ ῥημάτων χρεία, ἁλλ ἐξ a τῶν, &; ἂν εἴποι 
Ὅπις, τῶν ἐν χαρδίᾳ νοημάτων τοῦ θελήµεατος ἡ µετά- 
«δροις. Ὅπερ οὖν ἔφην, ὥστε διαναστῆναι τὸν νοῦν 
ἡμῶν πρὸς τὴν ἔρευναν τοῦ προσώπου, πρὸς ὃν οἱ 
λόγοι σοφῶὼς καὶ ἑντέχνως, τοῦτο τῆς ὅ.αλέχτου 
παρείληπται. 
'Ex της αὐτῆς. 
Ὥφθη δὲ τφ ᾿Αδραὰμ ὁ θεὸς πρὸς τῇ δρνϊῖ τῇ 
Μαμόρῇ, καθηµάνου αὐτοῦ ἐπὶ τῆς θύρας τῆς σχη- 
γῆς αὐτοῦ µεσημόρίας. 'Ara6A6yac δἑτοῖς ἑφθα.- 


* cen. i, 9. * Gen. v1, 7. 


Quomodo loquitur Deus ? Eone modo quo loqui- 
mur nos? Impium sit, ita sentire. Nam consilium 
divinum, et primus ille ineuntis intelligentis motus 
est Sermo Dei, quem sic exponit et exprimit 
Seriptura, ut significet, Deum non modo procreare 
hominem voluisse, sed alicujus opera id voluisse 
prestare. Poterat enim ut ab initio fecit, sic omnia 
persequi. In principio fecit Deus ccelum et terram. 
Deinde fecit lucem, postea firmamentum. Nunc 
autem Deum quasi przcipientem οἱ colloquentem 
inducens, eum quocum loquitur, tacite. demon- 
strat, noD. quod nobis cognitionem invidleat, sed 
ut nos illius arcani incendat cupiditate, cujus 
vestigia indicat et semina quaedam subjicit. .Et- 
enim quz labore parta sunt, cum ία percipi- 
mus, diligenterque conservamus ; qu vero facile 
comparamus, despicere et negligere consuevimus. 
Itaque vis quadam et ordine nos ad Unigeniii i.» 
telligentiam ducit et allicit. Atqui sermonis, qui 
per vocein eíf:rtur, usus non erat necessarius 
nature illi corporis experti, cum posset cogitata 
his verbis simul agenti communicare. Vox enim 
propter auditum, et auditus vocis est gratia. Ubi 
autem nec aer est, nec lngua, nec aures, nec 
oblique ille aurium semita»? sonos ad sensum, 
qui in capite est, perducen:es, ibi verba non sunt 
necessaria, sed ex ipsis cordis, ut ita dicam, aut 
animi noiionibus cogitationes palefiunt. Quam- 
obrem Scriptura sapienter el scite, ut. diximus, 
hanc figuram usurpat, ut mentem nostram ad 
personam, cum qua sermo instituitur, investi- 
gandam impellat. 


Ez eodem l:bro. 
Apparuit autem illi Deus ad. quercum. Mawbro, 
sedente ipso in ostio Labernaculi sui, ín mcridie. Sus- 
piciens autem oculis suis vidil, et ecce (res tiri 


263 


ΕΙΙΤΗΥΜΙΙ ZIGABENI 


206 


steterunt super eum. Et videns cucurrit ia occursum & μὸῖς αὐτοῦ εἶδε, xal ὶδοὺ τρεῖς εἰστήκεισαν àxáva 


cis, et adoravit super terram, et dizit : Domine, si 
ulique inveni gratiam coram te, ne lranseas ser- 
vum (uum *. Et paulo post : Dixit autem ad. eum : 
Ubi Sara uxor (ua ? Mle autem respondens die 
xit : Ecce in «abernaculo. Et ait: Πευεγίεπε veniam 
ad te, et que sequuntur. Ecce scriptum est, 
Deum apparuisse Abraham, tres autem fuisse, 
qui apparuerunt. Et cum sint tres, sermo cum uno 
tantum instituitur, ut constet omnino, unam esse 
trium personarum divinitatem. Quod si unum 
quidem esse dixeris Deum, angelos autem duos, 
quomodo potuerunt cum Domino considere ? 
Ez eodem libro. 

Dominus pluit super Sodomam, οἱ Gomorrham 
sulphur εἰ ignem α Domino. de celo *, Quz qui- 
dem verba et duas indicant personas, el idem 
consilium — 2qualemque — declarant potestatem . 
Duas autem consequitur tertia, quoniam mutuo 
inter se vinculo ita conjunctx:e sunt, ut separari 
Don possint. 

Exodi *. 

Audi, Israel, Dominus Deus tuus, Dominus unus 
est. Illud : Dominus, et Deus, et Doininus tres 
personas ostendit, illud autem : Unus est, divini- 
tatem et naturam unam. 

Davidis [et Zacharie, el [sai Ἱ. 

In Deo laudabo verbu n ; in Domino laudabo ser- 
monem. In Deo speravi, non timebo, quid fac'at 
mihi homo *. Et rursum : Immola Deo sacrificium 
laudis, et redde Altissimo vota tua, et invoca me 
in die tribulationis tum *. Et rursum : Vivit. Do- 
minus, el benedictus Deus, et exalietur. Deus solutis 
mec *. ltem : In lumine tuo videbimus lumen *, hoc 
est, iu Filio tuo videbimus Spiritum sanc!unm. Per 
ipsum enim multo clarius Patrem et Spiritum 
sanctum cognovimus. Multa preterea reperieuus, 
quibus sancta Trinitas indicatur. Hymnus ciiam 
angelicus ille : Sanctus, sanctus, sanctus Domi- 
nus *, teri sanctitatis celebratione tres personas 
demonstrat, semel autem Dominum nominans, 
unicam declarat divinitatem. Verum multo signifi- 
cantius David de Patre et Filio loquitur, ex per- 
sona Patris ad Filium : Ez utero, inquiens, geaui 
te *. Per uterum paternam docet essentiam et 
naturam intelligi. Quem autem poteris alium sine 
tempore genitum invenire ? Ex persona autem Filii ? 
Dominus, inquiens, dixit ad me » Filius mcus es 
tu, ego hodie genui te **. lllud enim : Hodie genui 
te, ortum ejus in tempore ex Virgine significat. 
Genui, pro eo, quod est, te gigni mihi placuit, 
vel procreavi. lluic autem person:e Filii congruit 
etiam illud Solomonis : Dominus creavit me, et quae 
sequuntur. Deinde subjicit ; Ante omnes colles gene- 
rat me "*. lllud enim, Creavit me, ortum illius in 
tempore humanum significat, At. illud ante omnes 


! Geu. xvin, 1 644. 


* Gen. xix, 24. 
xvn, 47. 


' Psal. xxxv, 10... * Ίσα. γι, 9. 


C 


D 


! ]mo Deut. vi, 4. 
* Pgal. cix, 9. 


avtov. Kal ἰδὼν, προσέδραµεν slc cvrártnow αὐ- 
τοῖς, καὶ «Γοσεχύνησεν ἐπὶ τὴν yv, καὶ εἶπε, 
Κύριε, εἰ dpa εὗρον χάριν ἐναντίον σου, μὴ πα- 
péA0nc τὲν' xaitd σου. Εἶπε δὲ πρὸς αὐτὸν, Ποῦ 

Σάῤῥα ἡ γυνήσου; Ὁ δὶ ἀποκριθεὶς εἶπεν, Ἰδοῦ, ev 
τῇ σκη»ῇ. Καὶ εἶπεν, Επαναστρέφων ἤξω αρὸς 
σὲ, xai τὰ ἑξῖς. Ἰδου γέγραπται, ὀφθῆνα: piv τῷ 
*A6paj τὸν Oc v, εἶναι δὲ τρεῖς τοὺ.ὀφθέντας, xal 
τριῶν ὄντων πρὸς ἕνα τὴν διάλεξιν γίνεσθαι, el; ἓμ- 
φασιν πάντω, τοῦ τρισυποστάτου τῆς μιᾶς θεύτητο:. 
Ei δὲ τὸν ἕνα μὲν ἐρεῖς εἶναι: θεὺν, τοὺς ἄλλου, ξὲ 
ἀγγέλους, πῶς Ἡνέσχοντο συγχαθίσα: τῷ Δεσπύτῃ, 

Ἐκ τῆς αὐτῆς. 

Κύριος ἔδρεξεν ἐπὶ Σόδοµα καὶ Γόμοῤῥα θαῖον 
xal πῖρ παρὰ Κυρίου àx tov οὐρα»νοῦ. 1ῶν ὃνο piv 
τοῦτο προσώπων ἐμφαντιχὸν, καὶ τῆς αὐτοδουλίας, 
ἱσοδυναμίας δηλωτιχὸν, τοῖς δυσὶ δὲ xal τὸ τρίτον 
συνεισάγεται, διὰ τὸ ἀχώριστον xal φεράλληλον. 


' 
Τῆς Ἐξόδου. 

Ἄχουε, Ἱσραὴ., Κύριος ὁ θεός σου, Κύριος εἷς 
ἐσει. Τὸ μὲν γὰρ Κύριος, καὶ θεὸς, xal Küpto; €: € 
τρεῖς ὑποστάσεις ὑπεμφαίνει, τὸ δὲ elc ἐστι τὴν àv 
τρισὶ play θεότητα xal φύσιν. 

Tov Δαδίδ. 

'Exl t$ θεῷ αἰγέσω ῥῆμα, ἐπὶ τῷ Κυρίφ alréce 
«Ἰόγον. Επὶ τῷ θεῷ ἡλπισα, o9 φοθηθήσομαι, cl. 
ποιήσει poc ἄνθρωπος. Καὶ πάλιν. θῦσον τῷ 86g 
θυσία» αἰγέσεως, xal ἁπόδος τῷ ἨὙγίστῳ tác εὑ- 
χάς σου, xal ἑἐπικά.1εσαί µε ἡμέρᾳ θ4{γεώς σου. 
Καὶ αὖθις, Ζῇ Κύριος, καὶ εὐ.λογητὸς ὁ θεὸς, xal 
ὑψωθήτω ὁ θεὸς τῆς σωζηρίας µου. Καὶ προσέτε, 
Ἐν t$ φωτίσου ὀψόμµεθα φῶς, τουτέστιν͵ kv τῷ Yip 
σου γνωσόμεθα τὸ Πνεῖμα τὸ ἅγιον. Az αὐτοῦ γὰρ 
ὥσπερ τὰ περὶ τοῦ Πατρὺς, οὕτω xai τὰ περὶ τοῦ ἁγίου 
Πνεύματος ἀριδηλότερον ἐμυσταγωγήθημεν. Καὶ 
πολλά τοιαῦτα τῆς ἁγίας Τριάδος εὑρίσχομεν καταγ- 
γελτιχά. Καὶ ὁ ἀγγελικὺς δὲ ὕμνο,, Ἅγιος, ἅγιος, 
ἅγιος Κύριος, δ.ὰ μὲν τοῦ ερισαγίου τὸ τρ.συπόστα- 
τον, διὰ δὲ τοῦ Κύριος ἑνιαῖον ἑδήλωσε τῆς θεότητος. 
Ἐχφαντικώτερον δὲ περὶ Πατρὸς xai Υἱοῦ φησιν ὁ 
Δα6]ὸ ix προαύπου τοῦ Πατρὸς πρὸς τὸν YU, Ἐκ 
Ταστρὸς «πρὸ ἑωσφόρου ἐγένγησά c8, γαστρὸς θεο- 
πρεπῶς νοουµένης τῆς πατρικῆς οὐσίας xai φύσεως. 
Tiva γὰρ ἄλλον ἐρεῖν ἰσχύσεις ἀχρόνως γεγεννηµέ- 
voy; ix δὲ προσώπου τοῦ Υἱοῦ * Κύριος εἶπα πρός 
48, Yióc µου &l σὺ, ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά o8, τὴν 
χρονιχὴν αὐτοῦ πλοϊ γέννησι», τὴν ἐχ τη. Παρθένου. 
1 εγέννηχα γὰρ, ἀντὶ τοῦ γεννηθῆναι εὐδόχησα, à 
ἔχτιτα. Εἴρηχκε δὲ συμφώνως τούτῳ χαὶ Σολομὼν 
προσώπῳ τοῦ υἱοῦ, Κύριος ἕχτισέ µε, καὶ τὰ ἑξῆς. 
Εἶτα ἐπήγαγε" Π]ρὸ δὲ πάντων βουνών yevvg µε. 
T^ μὲν γὰρ ἔχτισε τῆς χάτω χαὶ χρονιχΏς 15762 Υεν- 
νήστως, τὸ δὲ πρὸ πάντων βουνών verrà µε τὴ; 


* Psal. Lv, 11. 


* Psal. xcix, 14. 
i. Psal. ", 1. 


3! Prov. vin, 25. 


* Psal. 


265 


PANOPLIA DOGMATICA, — TIT. VilI 


206 


ἄνω, xal ἀχρόνου, xai προαιωνίου. Καὶ πάλιν o Δαξὶδ, A colles, alterum illum coelestem οἱ πο tempore, et 


Τῷ Αόγφ Κυρίου οἱ obparol ἑστερεώθησα», xal τῷ 
Πνεύματι τοῦ στόματος αὐτοῦ πᾶσα ἡ δύναμις 
αὐτῶν" Κύριον μὲν τὸν Πατέρα λέγων, Λόγον δὲ τὸν 
Yibv αὐτοῦ, ὅτι ὅπως ἔχει πρὸς τὸν Πατέρα, ὡς πρὸς 
νοῦν λόγος. οὗ µόνον διὰ τὸ ἁπαθὲς τῆς Ὑεννήσεως, 
ἀλλὰ χαὶ τὸ συναφὲς, xal τὸ ὀξαγγελτιχόν * Πνεῦμα 
δὲ, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Καὶ πάλιν περὶ μὲν τοῦ 
Λόχου xai 11οῦ, ᾿Απέστειᾶα τὸν Λόγο» αὐτοῦ, xul 
ἱάσατο αὐτοὺς, ὃ Dach δηλονότι τὸν Υἱὸν, νοσοῦντας 
ἐν πλάνῃ. Περὶ δὲ τοῦ ἁγίου Ι]νεύματος, Εξαποστε- 
eic cà Πνεῦμα σου καὶ χτισθήσονται, οἱ τῆς xatvre 
δηλαδὴ κτίσεως, xal ἀνακαιγιεῖς τὸ πρόσωπον τῆς 
Της, τῆς παλαιωθείσης ἐν ἁμαρτίαις. Οὔτε 5b Λόγος 
προφητικὸς ἀποστέλλεται διὰ «ῶν φωνητικῶν ὀργά- 
νων εἰς τὸν ἀέρα χεόµενος, xal λνύμενος. Λέγει 
Υὰρ ἐν ἄλλοις' Elc τὸν αἰῶνα, Κύριε, ó Λόγος σου 
διαιένει ἐν τῷ obparo. Οὔτε Πνεύμα 0v ἄναπνευ- 
ατιχῶν ὁμοίως ὀργάνων αξωθούμενον, xat λυόµενον, 
καὶ χεόµενον. Ταῦτα γὰρ σωμάτων. Φανερὸν οὖν, 
ὅτι Ἀόγος, χαὶ Πνεῦμα, ἑνυπόστατα, χαὶ ἀῑδια, xat 
δημιουργχάἀ. Καὶ ὁ Ἰὰὼδ 56 φησι, Ζῇ Κύριος, ὁ οὕτω 
j6 χρίνας, xal d παντοχράτωρ, ó παραπιχράνας 
jov τὴν Yvxyhr, xal Πγεῦμα θεῖον τὸ περιὸν ἐν 
ῥισί µου. Καὶ ὁ Ζαχαρίας &x προσώπου τοῦ θεοῦ xal 
Πατρὸς, Εγὼ μεθ ὑμῶν εἰμι, xal ὁ Λόγος µου, xal 
τὸ Πγεῦμά µου. Καὶ ὁ Ἡσαῖας, Nov Κύριος ἐξαπέ- 
cia Axé µε, καὶ τὸ Πνεὔμα αὐτοῦ. 


Bi6Aov Γεγέσεως. 

Φησὶν 'Iaxó6 πρὸς τὰς Σύο γυγαἴκας αὑτοῦ' Καὶ 
εἰπέμοι ὁ ἄγγε.ῖος τοῦ Θεοῦ καθ ὕπνους, Ἑώρακα 
(ca σοι Λάθαν ποιεῖ, καὶ τὰ benc. Elsa, Ἐγώσίμι 
ὀθιὸς, ὁ ὀφθείς σοι àv τόπῳ θεοῦ. El οὖν ἄγγε- 
(S ἁπλῶς ἣν εἷς τῶν λειτουργικῶν δυνάμεων, 
πὼς ἑαυτὸν ἐχάλει θεόν; 7) πάντως ὁ Υἱὸς qv, ὃς 
iy ἄγγελος τοῦ θεοῦ xai Πατρὸς, ὡς λόγος νοῦ * 
ἐξαγγελτικὸς yàp ὁ λόγος τοῦ νοῦ, ἔτι δὲ, xal ὡς μετὰ 
ttv ἐνανθρώπησιν ἀναγγείλας ἡμῖν τὸ τῆς πατρότη- 
τος ὄνομα. Εφανέρωσα γὰρ, φησὶ, τὸ ὄνομά σουτοῖς 
ἀνθρώκοις, καὶ ὡς τῆς µεγάΊης Sovdric drretoc. 
Οὕτω γὰρ αὐτὸν προσηγόρευσεν Ἡσαῖας * προσέτι, 

χαὶ θανμαστὸν σύμόουΛον, καὶ θΘεὸν Ισχυρὸν 
ἐξονσιαστὴν' χατονοµάσας αὐτόν. Τίς γὰρ θεοῦ 
σύμαδουλος, εἰ μὴ ὁ ὁμοούσιος, χαὶ αὐτοδύναμος, xat 
ἰσότιμος Υἱὸς ; βουλὴ δὲ τοῦ Πατρὺς, ἡ διὰ τῶν ἀν- 

Ὅπων. Ἡ βουλἡ δὲ τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, 

αὐτφβελὲς αἰνίττεται. Ὅτι δὲ ὁ Υἱὸς οὗτος καὶ 
θελς ἐνηνθρώπησε, φτσὶν ὁ αὐτός ' "Οτι παιδίον 
Terijon ἡμῖν, Yléc καὶ ἐδόθη ἡμῖν. At ἡμᾶς γὰρ 
ἐγεννήθη παιδίον ὁ Yi;;, xal συνανεστράφη ἡμῖν. 
S0 γὰρ τοῦ κνρίως 1ἱοῦ ταῦτα προεφέτευσε, xal 
"δν περὶ ἁτλῶς υἱοῦ, καὶ ὡς παράὸ Gov ἔργον. ΤΙ 
Χα ράδοξην ἁπλῶς υἱὸν γεννηθᾶναι παιδίον; διὸ καὶ 

? δες ἀριδηλότατα προσέθηχεν εἰς ἔμφασιν τῆς 


" Ds xxxi, 6. * Páal. cvi, 90. 
" "Gen. xxxy, dl. * Joan. xvii, 6. 


PATROL GR. CXXN. 


3! Psal cui, 30. 
να. ix, 0. 


ante szecula declarat. ltem David : Verbo, inquit, 
Domini celi firmati sunt, et Spiritu oris ejus omnis 
virtus eorum ! ; Dominum appellat Patrem; Ver- 
bum autem Filium ipsius, quoniam ita se habet cum 
Patre, ut cum mente verbum et oratio, non solum 
propter ortum qui sine ulla fuit affectione, verum 
etiam propter conjunctionem cum Patre, et quia 
voluntatem ejus enuntiat. Spiritum vero vocat Spi- 
ritum sanctum. Item de Verbo et Filio : Misit Ver- 
bum suum, inquit, et sanavit eos *. Pater nimirum 
misit Filium, et sanavit ignorantia morbo laboran- 
tes. At de Spiritu sancto : Mittes, inquit, Spiritum 
tium, et creabuntur ,| nova utique creatione ; et 
renovabis faciem terre *, qux? consenuit in peccatis. 
Neque vero vocalibus instrumentis enuntiatum 
hoc verbum in aera diffunditur atque dissolvitur. 
Sie enim dicit : In seculum, Domine, Verbum tuum 
permanet in celo *. Nec Spiritus ille spirandi in- 
strumentis expellitur, aut spargitur et dissipatur : 
hzc enim corpforibus contingunt. Perspicuum igi- 
tu: est, Verbum et Spiritum in sua utrumque ex- 
sistere persona, et esse 2zlernum, el creatorem. 
Praeterea Job dicit : Vivit Deus, qui ita me judica- 
tit, εἰ omnipotens qui amaram reddidit animam 
mean, el Spiritus Dei mihi in naribus circumit *. Et 
Zacharias ex persona Dei et Patris : Ego vobis- 
cum, inquit, sum, et Verbum meum, εἰ Spiritua 
neus. Et Isaias : Nunc, inquit, Dominus misit me, 


€ et Spirilus ejus *. 


Ez Genesi [et Isaia]. 

Dixit Jacob ad duas uxores suas : Et dixit mili 
angelus Dei in. somnis * : Vidi quecunque fecit tibi 
Laban, et que sequuntur. Deinde : Ego, inquit, sum 
Deus, qui apparui tibi in loco Dei. Si angelus 
erat unus e numero ministrantium potestatum, 
quomodo se ipsum appellat Deum? An utique Filius 
erat, qui Dei et Patris est angelus, hoc est nun- 
tius, ut mentis index est verbum , et sermo 
mentis et animi sensum indicat ? Post humanain 
enim carnem assumptam nunlians nobis Patris 
nomen, Nunliavi, inquit,"nomen tuum hominibus *.- 
Et magni consilii Angelus vocatur ab Isaia, et ma- 
gnus Consiliarius, et Deus fortis, eà potens *. Quis 
porro consiliarius Dei, nisi qui ejusdem est essen- 
tiz, ejusdemque potestatis et dignitatis zqualis Fi- 
lius * Consilium voluntasque Patris est hominum 
salus per evangelica mandata. Patris vero et Filii 
consilio eadem voluntas significatur. Quod autem 
Filius hic et Deus carnem humanam induerit, 
ostendit idcm 1saias : Puer, inquiens, nattis est. πο- 
bis et filius dalus est nobis '*. lropter nos enim 
natus cst puer ille Filius, οἱ nobiscum versatus cst. 
Nam deillo, qui vere Filius est, non. antem. de 
quolibet filio hiec przdixit propheta. Et opus lioc 
ut admirandum pr:edicat. Quid autem adiniran- 


* Psal, cavum, 89. 
19 [-α. IX, 6 


5 Job. xxvii, 2, 5. * Isa. xc viu, 


8 


261 


EUTHYMII ZIGABENI 


dum, eum qui simpliciter filius sit, puerum nasci? A αὐτοῦ θεότητος, xal διαστολὴν τῆς ἁπλῶς υἱό- 


Quamobrem et clariora deinceps subjecit, ut divi- 
nitatem illius et differentiam inter eum et reli- 
quos, qui simpliciter filii sunt, indicaret. 
Jeremie |imo Baruch et Isaia]. 

llic est Deus noster : εἰ non. estimabitur alius 
adversus eum. Deinde addit : Post hec ín terris 
visus est, et cum hominibus conversalus est *. Et 
Isaias : Ecce, inquit, Deus noster. Ipse veniet,et sal- 
vabit nos 3. Affereus autem signum adventus ejus 
in carne subjungit : Tunc aperientur oculi ceco- 
rum, et aures surdorum audient. Tunc. saliet, wt 
cervus, claudus, et diserta erit lingua balborum *. 
Qus quidem omnia re ipsa perfecta humanam 
carnem ab illo assumptam indicio certissimo te- 
stantur. Idemque rursus ait : Non legatus, non 
angelus, sed ipse Dominus servavit eos. Legatus 
enim esLintercessor, qualis fuit Moyses, et si quis 
alius post Moysem. Αο per legatos quidem atque 
angelos multi sepenumero servati sunt, ut iMi, 
quos vel Moyses vel Jesus Navc filius, et alii ejus- 
modi rexerunt et gubernarunt. Et qui fuerunt 
sub Ezechia, quo quidem tempore angelus una 
nocte centum octoginta quinque millia Assyriorum 
delevit, Hzc profecto Dei peregrinationem cla- 
rissime patefaciunt. 

Isaie. 

Dabit Dominus ipse vobis signum : Ecce virgo 

concipiet, et pariet filium *. Omnis enim, qux fe- 


wm in utero gerit, non est virgo. Hzc autem (c 
fetum in utero gerens erit virgo, Quod quidem ut. 


admirabile testimoniuim atque indicium proponitur. 
Ejusdem. 

Antequam sciat. puer bonum, aut ma.um, repro- 
bat malitiam wi eligat bouum*. Cuinam puero h:ec 
dices convenire ? Solus Christus peccatum (inquit) 
Ron fccit, nec inventus est dolus in ore ejus, id est, 
nequere, neque verbis peccavit. Aliorum autem 
omnium nullus (inquit) purus a macula. 


Michew. 

Et tu, Bethleem terra Juda, nequaquam | minima 
-es in principibus Juda. Ex te enim mihi exibit dux, 
qui regat populum meum l»raelem. . Verum ut. os- 
tenderet hüne non esse liominem nudum οἱ soluni, 
seid cum Deo conjunctum, adjecit : Exitus ejus ab 
initio, a diebus seculi *. Actiones, inquit, ejus ad 
divinitatem pertinentes, vel ortus ejus, ab initio, 
ex seculi intervallo, hoc est, ab omni zeternitate. 
Zorobabel autem Babylone natus est. Vides exqui- 
sitissime subductam rationem ad locum usque, in 
quo natus est Christus. 


Daniel. 

Videbam in visione noctis, et ecce cum nubibus 
celi quasi filius hominis veniebat, εἰ ad Antiquum 
dierum. accessit, et αἲ ejus. conspectum. adductus 

* Bar. ui, 6, 58. 


? ]sa. xxxv, 4... ? ibid. 5, 6. 


4719. 


Ἱερεμίου. 

Obtoc ὁ θεὸς ἡμῶν, οὐ «Ἰογισθήσαεται ἕτερος 
πρὸς αὐτόν. Εἶτα ἐπήγαγε, Μετὰ ταῦτα ἑπτῆς γῆς 
ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις cvravscrpágn. Καὶ xá- 
Atv ἐν ἑτέρῳ λόγφ᾽ "IOÓov 0 θεὸς ἡμῶν αὐτὸς ἦξει 
xal σώσει ἡμᾶς. Διδοὺς δὲ xal σημεῖον τῆς ἐνδάρ- 
xou παρουσίας αὐτοῦ προσέθηχε, Τότε ἀνοιχθήσεν- 
ται ὀρφθαλΛμοὶ tvgAov, καὶ ὦτα χωφῶν ἀκούσον - 
ται. Τότε ἀ.λεῖται ὡς ÉJAagoc ὁ χω.ὸς, xal tpard 
ἔσται γλῶσσα uortAdAov: ἅπερ ἅπαντα γεγονότα 
μαρτύριον ἀψευδὲς τῆς ἐνανθρωπήσεως αὐτοῦ. Ὁ αὐ- 
τὸς δὲ χα) αὖδις εἴρηχεν' Ov πρέσθις, οὐκ ἄγγε-ος, 
dAA' αὐτὸς ὁ Κύριος ἔσωσεν αὑτούς. Πρέσδι, γὰρ 
ὁ μεσίτης, olo; ἣν ὁ Μωῦσῆς, καὶ εἴ τις χατ᾽ Exelvov- 
xal τοι xal διὰ µεσίτου, xal δι ἀγγέλου πολλοὶ 
πολλάχις ἐἑσώθησαν, ὡς οἱ διὰ Μωσέως δηµα) ωγού- 
pevot, xat διὰ Ἰησοῦ τοῦ Νανῆ, xai τῶν τοιούτων. 
Καὶ αὖθις, οἱ περὶ τὸν Ἐξεχίαν, ἐφ᾽ οὗ τὰς gne 
χιλιάδας τῶν ᾿Ασσαυρίων ὁ ἄγγελος ἀνεῖλε pid νυχτἰ. 
Πρόδηλον οὖν, ὅτι φανερὰν ἐπιδημίαν θεοῦ τὰ ῥή- 
µατα μηνύουσι. 


Ἡσαίου. 

Δώσει Κύριος αὐτὸς ἡμῖν σηµεῖον. Ἰδοῦ ἡ Παρ- 
θένος ἐν γαστρὶ ἕξει, καὶ τόξαται viór. Πᾶσα μὲν 
ἐν γαστρὶ ἔχουσα, οὐκ ἔστι παρθένος. Αὕτη δὲ ἐν 
γαστρὶ ἔχουσα, παρθένος ἣν. Διὸ xal ὡς παράδο- 
ζον εἰς σημεῖον δέδοται. 

Tov αὐτοῦ. 

Πρὶν ἢ γνῶναι τὸ παιδίον ἀγαθὸν 3 κακὸν, ἆπει- 
θεῖ πονηρἰᾳ τοῦ ἐχ.ἰέξασθαι τὸ ἀγαθόν. Ποίῳ δὲ 
παιδὶ ταῦτα προσαρµόσεις ; Μόνος γὰρ 6 Χριστὸς 
ἁμαρτίαν, φησὶν, οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος 
ἐν τῷ στόµατι αὑτοῦ, τουτέστιν οὔτε λόγῳ, οὔτε 
ἔργῳ ἡμάρτηκε. Τῶν ἄλλων δὲ πάντων οὐδεὶς, qnot, 
χαθαρὸς ἀπὸ ῥύπου. ) 

Mixalov. | 

Kal σὺ, Βηό.εὲμ γῆ Ιούδα, οὐδαμῶς ἑλαχίστη 
εἶ ἐν τοῖς ἡγεμόσιν Ἰσύδα. Ἐκ coU γὰρ µοειἑξε- 
ἢ9εύσεται ἡγούμενος, ὅσεις ποιμανεϊ τὸν Aaóv gov 
τν Ἱσραή.ἒ. Ἵνα δὲ διδάξῃ, ὅτιοὐκ ἔστιν ἄνθρωπος 
qub, onto;, ἁλλ᾽ ἠνωμένος Os, προσέθηκεν, AJ 
ἔξοδοι αὐτοῦ àx' ἀρχῆς dg' ἡμερῶν αἰῶνος * al 
χατὰ τὴν βεότητα, φησὶν, ἑνέργειαι αὐτοῦ, ἢ ἡ γέν- 
vno, αὐτοῦ ἀπ᾿ ἀρχῆς &x διαστημάτων αἰῶνος, 
Ίγουν αἰώνιοι. 'O δὲ Ζοροθάθελ ἐν Βαδυλῶνι γεχέν- 
νηται. Ὁρᾶᾷς ἀχριδολογίαν µέχρι καὶ τοῦ τόπου, οὗ 
ὁ Χριστὸς γεγέννηται; 


Δανιή.. 

Ἐθεώρου» ἐν ὁράματι τῆς νυκεὸς, καὶ ὶδοὺ μετὰ 
τῶν γεφκλῶν τοῦ εὐρανοῦ, ὡσεὶ vióc ἀνθρώπον 
ἑρχόμενος ἦν. Καὶ ἕως τοῦ Πα.]αιοῦ τῶν ἡμερῶν. 

* doa. vit, di. 


! ibid. 15. * Mich, v, 9. 


PANOPLIA DOGMATICA. — 'TIT. VIII. 


270 


ἔφθασε, καὶ ἐνώπιον αὐτοῦ προσηνέχθη. xal αὐτῷ A est, ct datus est illi honor, et imperium, εί regnum, 


ἐξόδη ἡ ἀρχὴ, καὶ ἡ cip), xal ἡ βασιἀεία, καὶ 
πάντες οἱ Aaol, φυ.]αὶ, γλῶσσαι ἀὐτῷ CovAsvov- 
σι». 'H ἐξουσία αὐτοῦ ἐξουσία αἰώνιος. ἣτις οὐ 
παρε.ἑεύσεται. Kai ἡ βασιλεία αὐτοῦ οὐ διαφθαρή- 
σεται. Τίς οὖν ἐστιν, ὁ ὡς υἱὸς ἀνθρώπου λαέὼν τὴν 
ἐξηυσίαν ἀναφαίρετον χατὰ πάντων ; "Ανθρωπος 
μὲν πάντως οὐδεὶς, ὁ θεάνθρωπος δὲ Χριστὸς, 
περὶ ο) xal ὁ Δαθιδ εἴρηχε πρὸς τὸν θεὸν καὶ Ila. 
τέρα 'O θεὲς, τὸ xpipa σου τῷ βασι.εῖ δὸς, xal 
vir δικαιοσύνην σου τῷ vio τοῦ βασιλέως. Ὁ 
Χρισιὺς γὰρ xal ὡς Os; βασιλεύς ἐστι, χαὶ υἱὸς 
βασιλέως. Κάὶ ὡς ἄνθρωπος βασιλεὺς γέγονε, καὶ 
νὶὸς βασιλέως τοῦ ἠαθὶδ, διὸ xaX ὕστερον ἔλεγεν, 
Ἀδόθη uci ἐξουσία ἐν οὗἴρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς. Πρὸς 


ὃν ὁ Πατ]ρ μετὰ τὸ λαθεῖν i^» βασιλείαν, ὡς ἄν- B 


θρωπον ἔλεγε, Νάθου ἐκ δεξιῶν pov. Εἶπε γὰρ, φη- 
oct4,0 Κύριος τῷ Κυρίφ gov: Κάθου ἐκ δεξιῶν µου 
ἕως ἂν' 09 τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν πο- 
δῶν cov. Ἡ τίνες εἰσὶν δύ2 χύριοι τοῦ Δαθὶδ, περὶ 
ὧν ὁ λόγος, εἰ μὴ τούτους ἐρεῖς ; Εἰπὼν δὲ ὁ Δαθὶδ, 
0 θεὸς, τὸ χρίµασου τῷ βασι.εῖ δὸς, xal τὰ ἔξη-, 
προσεπήγαχεν ὅτι ΗΠρὸ τοῦ 1) (ov διαμένει τὸ ὄνομα 
αὐτοῦ, τὸ τῆς θεότητος, f| τῆς υἱότητος δηλονότι. 
"Aet γὰρ ἣν ἀμφότερα. Τίς οὖν ὁ τοιοῦτος βασιλεὺς, 
εἰ μὴ ontoc ; τίνι δὲ καὶ πάντα τὰ ἔθνη ἑἐδούλευσαν, 
xai ἐνευλογήθησαν, χαὶ ἐμακάρισαν, εἰ μὴ µόνον 
τὸν Χριστόν ; εἰ δ ἔτι περιμένεις αὐτὸν, ὅτε ὁ Ηλίας 
προδραμεῖται τούτον, τὴν δευτέραν χάθοδον τοῦ Σω- 


ct omnes populi, tribus, lingue serviunt illi. Poe- 
stas ejus potestas sempiterna, que non pertransibit, 
el regnum illius non evertetur *. Ecquis est hic 
filius hominis, qui potestatem accipit absolutam 
in omnes ac sempiternam ? Homo quidem 
omnino nullus, sed ipse Deus et homo Chri- 
stus, De. quo. et David Deum et Patrem sic 
alloquitur : Deus, judicium tuum regi da, εἰ justi- 
ttiam. tuam filio regis *. Christus enim et uti Deus 
rex est, et filius regis; et uti homo factus est rex, 
et filius regis, neinpe Davidis. Ex quo postea : Data 


est, inquit, mihi omnis potestas in calo εἰ in 


terra *. Ad quem Pater, postquam, nt bomo, po- 
testatem accepit : Sede, inquit, a dextris «eis. 
Dixit enim (ut ait. David) Dominus Domino meo, 
Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos 
scabellum pedum (uorum *. Quinam sunt hi duo Do- 
mini ipsius Davidis, nisi hos concesseris ? At cum 
dixisset David : Deus, judicium tuum regi da, et 
qua sequuntur, subjecit : Quoniam ante solem 
permanet nomen ejus *, nomen illud utique qnod 
illum Deum, aut Filium esse demonstrat. Semper 
enim utrumque fuit. Ecquis igitur ejusmodi rex, 
nisi hic ? Cui servierunt omnes gentes, hisi Chri- 
sto ? Quem nisi Christum collaudarunt, beatum- 
que prdicaverunt ? Sin adhuc ipsum exspectas, 
quoad pracurrat Elias, secundum Servatoris de- 
scensum exspectas, cum aderit mundi finis. Nam cum 


τῆρος Mystic, ὅτε καὶ ἡ τοῦ χόσµου συντέλεια. Δύο γὰρ ϱ duo sint Christi descensus, unus cum ad naturam. 


οὐσῶν χαθόδω», τῆς μὲν χατὰ τὴν ἐνανθρώπκησιν αὖ- 
τοὺ,τῆς δὲ κατὰ τὴν µέλλουσαν παγχόσµιον χρίσιν, f 
μὲν δη γέχονεν, ὃς πρόδρομος Ἰωάννης, ὁ δεύτε- 
poc Ἠλίας  Ἡ δὲ Ὑενήσεται πρόδρομον ἔχρυσα 
Ἠλίαν τὸν δεύτερον Ἰωάννην. ᾽Αμϕότεροι γὰρ τοῦ 
αὐτοῦ Πνεύματος, χ.ὶ τῆς αὐτῆς χάριτος, — xal 
δυνάµεως, ὅσον elc τὸ προτρέχειν Χριστοῦ. 

Τὸν ἠλειμμένον καὶ µεσσίαν, ὃν ἀπεχδέχεσθε, ψι- 
2ός ἐστιν ἄνθρωπος, f| θεάνθρωπος ; El μὲν γὰρ φι- 
Abg ἄνθρωπος, obx ἔστιν ὃν οἱ προφῆται χατήγγει- 
λαν. Οὗτοι γὰρ σημεῖα Ὀεότητος αὐτῷ προστιθέασι, 
διαστέλλοντες ἀπὸ τῶν φιλῶν ἀνθρώπων. Καὶ πὀ- 
ϐθεν ἄλλοθεν µαθόντες προσδοχᾶτε τοῦτον; Ei δὲ 
θεάνθρωπός ἔστιν, ἰδοὺ χαὶ ἄλλο πρόσωπον θεότη- 
τος ὁμολογοῦντες λανθάνετε. Οὐ γὰρ τὸν. Πατέρα 
πάντως ἐρεῖτε. Παιδίον γὰρ, φησὶν, ἐγενγήθη ἡμῖν, 
Yib;, àÀÀ' οὐχ ὁ Πατήρ. Tou ἀλείφειν δὲ χα) τοῦ 
χρίειν ταυτὸ σηµαινόντων, ὁ αὑτός ἐστιν Ίλειμμέ- 
νος, xal Χριστό,. Σύνετε δὴ, ἄρφρονες ἐν τῷ Aag, 
xal µωροί ποτε φρογήσατε. Καὶ ὁ Ἡσαῖας δέ φησι 
πρὸς ὑμᾶς, Οἱ tvoJol, àp6Aéyrace , καὶ οἱ κωφοὶ, 
áxovcats. Ἡ γοῦν προδήλως ἐθελοτυφλώττετε, 7) 
παντελῶς ἀναιαθητεῖτεί Πότε οὖν ὀνομάτων ὁμω- 
νυµία:, f| ῥημάτων σηµασίας, f, λέξεων ἱδιότητας 
ὃ- αστελεῖτε, δι ὦν χαταλαµθάνεται d$ ἀλήθει: 

Περὶ τῶν παθῶν τοῦ Χριστοῦ. 

Φηςσὶν ὁ Δαθὶὃ kx προσώπου τοῦ Χριστοῦ * Zvra- 

! Dan. vii, 13, 14. 
? Psal. xcii, δ. 5 Isa. xL, 


* Psal. xxi, 2. 
1t. 


! Matth. xxvi, 18. 


humanam assumendam venit, alter cum veniet ad ju- 
dicandum orbem universum, prior jam fuit, cujus 
precursor tanquam alter Elias Joannes exstitit, poste- 
rior erit, et Eliam tanquam alterum Joannem habe- 
bit precursorem. Ambo enim sunt ejusdem Spiritus, 
et ejusdem gratiz atque virtutis, quatenus Christuin 
precurrunt. 

Unctus ille et Messias, quem exspectatis, est pu- 
rüs homo, an Deus et homo ? Nau si purus homo 
est, non est ille, quem przdixerunt prophetae, qui 
signa ei divinitatis adjunxerunt, ut ipsum a puris 
el meris hominibus separarent, vos autem a quibus 
aliis didicistis notas et signa illius, quem exspccta- 
tis? Sin Deus est homo, nonne animadverütis, vos 


D aliam divinitatis personam confiteri? Neque enim 


dicetis hune esse Patrem. Nam, Puer, inquit, nas 
est nobis *. Filius, non autem Pater. Jam Messias, et 
Christus, et unctus idem est. Intelligite, insipientes 
in populo, et stulti, aliquando sapite *. Et lsaias vos 
alloquitur, Ceci, inquiens, inspicile, et surdi, audi - 
te ?. Ultrone czci estis ? an omnino sensibus care- 
tis? Ecquando igitur nomínum ainbiguitates, ant 
verborum significationes, aut dictionum proprieta- 
tes distinguetis, quibus veritas comprehenditur? 


De Christi cruciatibus et morte. 
David ex persona Christi, Consilium, inquit, πια. ' 


* Psal. cix, 1. * Psal, rxxi, 17. * 05a. ix, ϐ.. 


ϱ- | 


EUiTiYMiI ZI GAbENI 


272 


lignantium obsedit me. F'oderunt manus meas et pe- A }ωγὴ aornpevopéyoy zepiéc yos με. "Dp v£av ysi- 


des meos ; dinumeraverunt omnia 0ssQ. mea. Divise- 
runt sibi vestimenia mea, εί super vestem meam 
miserunt. sortem *.. llxc cum illis, qua narrantur 
in Evangeliis plane. congruentia cuinam alii, nisi 
Christo dices convenire ? Eadem per Isaiau de se 
predixit. Christus : Dorsum | meum  perculientibus 
prabui, genas vellentibus, εἰ faciem ab. ignominia 
conspuentium non averti *. Et rursum David : Dede- 
runt, inquit, in escam meam fel, et in siti mea pota- 
teruut me aceto ?*.. Quod si liac intelliges de popu- 
lo iu captivitate constituto, cum constet eum, licet 
alia multa. pertulerit, liujusmodi tamen non fuisse 
perpessum, sententia tua facile refelletur. Mortem 
ipsius praedixit Isaias: Ut oris, inquiens, ad occi- 
sionem duclus est *. Verum ut cognosceres ean no- 


bis fuisse salutarem, rursum idem, Zirore, inquit, - 


ejus sanati omnes sumus *. Ut. intelligeres autem 
ob ejus mortem Judsoruin genus ad exitium perve- 
nisse subjecit, Et dabo impios pro ejus sepultura *. 
Quid enim Judaorum impietate flagitiosius, qui 
eum, a quo tam multa beneficia acceperant, in- 
terfecerunt 


. De Christi resurrectione. 

Non relinques, inquit David, animam meam in in- 
Éerno, nec dabis sanctum tuum videre corruptionem Ἱ 
nempe corporis. Deinde, Notos, inquit, fecisti mihi dies 
vite. 06035 multo clarius: E! samabit nos post duos 


dies, in die tertia, el resurgemus, et vivemus in. con- C 


speetu ejus ^. Haec. 23utem dicia sunt ex persona eo- 
rum, qui dormierant, quorum corpora cum Chri- 
8to surrexerunt tertio die, quo surrexitipse, et appa- 
vuerunt multis , ut Evangelium docet *. Quinetiam 
Josephus llebraus in xvin libro De antiquitate Ju- 
deorum de Christo loquitur ad hunc modum : Fuit 
eodem tempore Jesus, vir sapiens, si tamen euin ap- 
pellare virum fas est. Erat enim mirabilium operuni 
effeetor, et doctor hominum qui cum voluptate qua 
vera sunt amp'ectuntur. Ác niultos quidem tum ex 
Judzis, tum ex aliis gentibas adjunxit sibi. Hiccrat 
Christus. Quem nositr:e gentis principibus accusan- 
tibus a Pilato damnatum cruci aflixerunt Judai. 
Nec tamen qui eum prius. dilexerant, doctrinam 
ipsius promulgare destiterunt. Tertio namque post 
die sc rursus viventem illis conspiciendum  pra- 
luit, eum et haec et alia de ipso innumerabilia 
divini prophete pr:edixissent. 


De Ecclesia ex qentibus, juxia lsaiam. 

La'tare, solitudo sitiens. Exsultet solitudo, εἰ (lo- 
reat quasi lilium. Et loca deserta Jordanis exsulta- 
bunt, et gloria Libani data. est ei, εἰ honor Garme- 
li 15. liec. sensu quidem nec facta sunt. nnquar, 
neque fient. Quis eniin solitudinem et loca deserta 
deligat ad habitandum , nisi forte Christianos mo- 
nachos dixeris * Spiritu aut^m plane. contigerunt. 


! Psal. xxi, 7 δηΠπ. * Ίσα, ι., 6. 
? Pal, xv, 10, 41. ὃ Ose. v1, 3. 


* psal revu, 924. 
* Matth. xxvii, 53. 


pác µου, xal πόδας µου. Ἐξηρίθμησαν πάντα τὰ 
ὀστᾶμου. Διεμερίσαγτοτὰ ἱμάτιά µου ἑαυτοῖς, xal 
ἐπὶ τὸν ἱματισμόν µου E6aAov x Anpor. Ταῦτα tiv 
ἅλλῳ προσαρµόσεις παρὰ τὸν Χριστὸν, περὶ ὧν 
ἁπάντων συνωδὰ τὸ Εὐαγγέλιον ἱστορεῖ ; xal διὰ 
τοῦ ᾿Ἡσαῖου δὲ προείρηχε περὶ τῶν τοιούτων ὁ 
Χριστός : Tóv νῶτό» µου δέδωκα εἰς idecirac, 
τὰς δὲσιαγόνας µου εἰς ῥαπίσματα, τὸ δὲ πρόσ- 
ωπόν µου οὐκ ἁπόστρεψα ἀπὸ αἰσχύνης ἐμπευσ- 
μάτων. Καὶ πάλιν Δαδίδ' "Εδωκαν εἰς τὸ βρῶμά µου 
xoAiv, xal εἰς τὴν ólyrav pov. ἑπότισάν |ιε 6Coc. 
Ei δὲ περὶ τοῦ ἓν αἰχμαλωσίᾳ λαοῦ ταῦτα νοήσεις, 
ἐπιστομίσεί σε τὸ μηδαμοῦ γεγράφθαι κατ εἶδος 
αὐτὰ ταῦτα τούτους παθεῖν, ἕτερα δὲ πολλὰ καὶ 


B χαλεπά. Περὶ δὲ τῆς ἀναιρέσεως αὐτοῦ προείρη- 


χεν Ἡσαῖας' Ὡς πρόθατον ἐπὶ σφαγὴν ἠχθη. Iva δὲ 
γνῷς, ὅτι σωτΏριος ἡμῖν αὕτη Ὑεγένηται, — Quot 
πάλιν ὁ αὐτὸς, Τῷ µώλωπι αὑτοῦ πάντες ἰάθημε». 
Καὶ ἵνα µάθῃς, ὅτι διὰ τὶν σφαγὴν αὐτοῦ παρ- 
εδόθη τὸ Υένος τῶν Ἰουδαίων εἰς ἐξολόθρευσιν, προδ- 
£0nxe, Kal δώσω τοὺς πογηροὺς ἀντὶ τῆς ταφῆς 
αὐτοῦ. Τί γὰρ Ἰουδαίων πονηρότερον ἀνελόντων 
τὸν τοσαῦτα τούτους εὐεργετήσαντα ; 
Περὶ τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ. 

Φησὶν 6 Δαθὶδ, ὅτιθὐκ ἐγκατα.ἰδίψεις τὴν ψυχήν 
µου εἰς δου, οὐδὲ δώσεις τὸν ὃσιόν σαυ ἰδεῖν δια- 
φθορὰ», τοῦ σώματος δηλονότι. Elva, ᾿ΕΥ}ώρισάς 
µε ὁδοὺς ζωης" xal Ὡσηὲ δὲ φανερώτερον φησί" 
Καὶ ὑγιάσει ἡμᾶς μετὰ δύο ἡμέρας, ἐν τῇ ἡμέρᾳ 
τῃτρίτῃ. καὶ ἀναστησόμεθα, xal ζ]σόμεθα ἐνώπιεν 
αὑτοῦ, προσὠώπῳ ταῦτα λέγων τῶν χεχοιμηµένων 
ἁγίων, ὧν τὰ σώματα συνηγἐρθησαν τῷ Χριατῷ 
κατὰ τὴν τρ'ήμερον ἀνάστασιν αὐτοῦ, xal évegarl- 
σθησαν πο.λοῖς, ὡς διδάσχειτὸ Εὐαγγέλιον. Φησὶ δὲ 
xat ὁ 'E6paiog Ἰώσεπος κατὰ τὸν ἐντωχαιδέχατον 
τόµμον τῆς Ἀρχαιο.]ογίας αὑτοῦ * Γίνεται δὲ χατὰ 
τοῦτον τὸν χρόνον 'InsoU; σοφὸς ἄνθρωπος, εἴπερ 
ἄνδρα αὐτὸν λέγειν χρἠ. "Hv γὰρ παραδόξων ἔρχων 
ποιητὴς, διδάσχα]ος ἀνθρώπων ἡδονῃ τἀληθη δεχο- 
µένων xal πολλοὺς μὲν τῶν Ἰουδαίων, πολλοὺς δὲ 
καὶ ἀπὸ τοῦ ἑλληνικοῦ ἐπηγάγετο. Ὁ Χριστὸς οὗτος 
ἦν, καὶ αὐτὸν ἑνδείξε. τῶν παρ) ἡμῖν πρώτων ἀν' 
ὁορῶν χαθήλωσαν Ἰουδαῖοι στανρῷ, ἐπιτετιμηχότος 


D Πιλάτον. 02x ἐξεπαύσαντο δὲ οἱ 55 πρῶτον ἀγαπή- 


σαντες τὰ αὐτοῦ καταγγέλλειν. Ἐφάνη γὰρ αὐτοῖς 
τρίτην ἔχων ἡμέραν πάλιν SUV, τῶν θείων προφητῶ» 
ταῦτά τε xai ἄλλα µυρία περὶ αὑτοῦ θαυμάσια εἰ- 
ρηχότων, 
Περὶ της é£ ἐθκῶν éxxAncíac ἐκ τῶν Ἡσαίου. 
Εὐφράνθητι, ἔρημος διγῶσα. 'Aya4:ido 0o ἔρη- 
[toc, καὶ ἀν θείτω ὡς κρίνον, καὶ ἐξανθήσει, καὶ 
dya.AAidcecai τὰ ἔρημα τοῦ Toy δἀνου. Kal ἡ δέξα 
τοῦ Λιζθάνου ἐδόθη αὑτῃ, xal ἡ cud) τοῦ Καρμή- 
ov. Λἰσθητῶς μὲν οὖν οὔτε γέγονεν, οὔτε γενίσετοι 
ταῦτα. Τίς γὰρ ἂν ἕλοιτο τὴν ἔρημον οἰχῇσαι, εἰ μὴ 
τοὺς Ἀριστιανοὺς ἐρεῖς μοναχούς»; Αναγωχιχὼς δὲ, 


Ίνα. ως, 7.. * Ibid. δ. * lbid, 9. 


9 Ίνα. xxxv, 1,2. 


213 


PANOPLIA DOGMATICA, — TIT. VIIf. 


gi 


xai πάνυ. Ἔρημος μὲν yàp fj ἐξ ἐθνῶν ἐχχλησία Α Nam gentium. Eeclesia nullos antea. fructus. feren- 


τῶν ἀκάρπων πρὶν, καὶ ὄντων οἰκητέριον τῶν νοη- 
«Uv Ότρίων, Ἶτις φλεγομένη τῷ πυρὶ τῶν παθῶν 
ἑδίφε θεογνωσίας καὶ σωτηρίας. Καὶ τυχοῦσα τοῦ 
χηρύγματος εὐφραίνεται, xal ἀγαλλιᾶται, xai ἀνθεῖ 
τῇ φα.δρότητι, xal εὐωδίᾳ τῶν ἀρετῶν. Ἐδόθη δὲ aci] 
χαὶ ἡ δέξα τοῦ Λιδάνον, τουτέστι τοῦ παλαιοῦ λαοῦ, ὃν 
καὶ Κάρμηλον ὠνόμασε. Δόξα δὲ τούτου xat tg) ἡ 
εὐσέδεια, χαὶ ἡ πρὸς θεὸν οἰχείωσις, xai τὸ Ode τῆς 
δόξης xal τοῦ νόµ.υ, xal τὸ τῶν θείων ἀντιλήψεων 
ἀμφιλαφὲς, xat τὸ τῶν χαρίτων xaváxogov. Καὶ πάλιν, 
Κὐρράνθηει,.στεῖρα, ἡ οὐ τίκτουσα, ῥῆξον xal 
Bóncox, ἡ οὐκ ὠδίνονσα. ὅτι zoAAà τὰ téxva τῆς 
ἑρήμου na AAor, f; τῆς ἑχούσης τὸν ἄνδρα. Στεῖρα 
μὲν γὰρ ἡ δηλωθεῖσα ἐχχλησία, xal ἄγονος χαρπῶν 
ἀρετῆς τὸ πρότερον , ὕστερον δὲ τὰ σπέρµατα τῆς 
εὐσεθείας ὑποδεξαμένη πολύπαι; ἐγένετο, νιχήσασα 
«fj πολυπληθείᾳ τὴν Ἰουδαϊχὴν συναγωγὴν, fic ἀν]ρ 
ὁ θεὺς τὸ πρὶν, ἀγαπῶν xal προνοούµενος xal φυλάτ- 
των αὐτὴν, f) καὶ ὁ νόμος. Ηάλιν δὲ προσώπῳ τοῦ 
cou χαὶ Πατρὸς ὁ 'Hoatag πρὸς τὸν Ylov xai Θεόν 
φησιν’ Ιδού δέδωκἁ σε εἰς διαθήκην à0vov τοῦ xa- 
ταστῆσαι τὴν γῆν, καὶ κ.ηρογομῆσαι xAnporo- 
plar ἐρήμου, xaX τὰ ἑξῆς. Καὶ διὰ τοῦ Δαθὶδ γὰρ 
ἐκηγγείλατο τῷ Υἱῷ λέγων, Kal δώσωσοι ἔθνη, τὴν 
zA4nporoular σου. Ὁ αὐτὸς δὲ Δαθὶὸ παρεχάλει τὸν 
Πατέρα περὶ τουτωνλέγων, Κατάσεησον, Kopie, vo- 
µιθέτην éx' αὐτούς. Καὶ ὁ 'Ησαῖας δὲ εἴρηχε προσ- 
ώπῳ τοῦ τοιούτου νοµοθέτου. Νόμος παρ᾽ ἐμοῦ ἑξε- 


tium erat quxtlam veluti solitudo, in qua degebaut 
vitiorum fer:e. Ic Dei cognitionem  salutemque 
sitiens letatur, οἱ exsultat, et floret, fructuum 
pulchritudine οἱ suavitate decorata. Data autem 
est illi gloria Libani, loc est, antiqui populi, 
quem el Carmelum vocat, cujus gloria οἱ honor 
est pietas, religio et amicitia Del, et glorim legis- 
que sublimitas, et divinorum munerum -copix, 
atque gratiarum abundantia. Et rursum. : Letare, 
sterilis, que non paris ; erumpe οἱ cluma, quc non 
parturis. Quoniam multi sunt filii magis desertm, 
quam habentis virum *. Steril s enim erat Ecclesia, 
quam ostendimus, nec ullos ante ferebat virtutum 
fructus. Post autem pielatem et religionem ain- 
plexa, multorum facta est filiorum mater, Judaicam- 
que Synagogam, cujus antea vir erat Deus, qu: eain 
diligebat, et providentia sua fovebat ac tuebatur, 
vel-etiam lex, vicit. fecunditate. Rursum ex per- 
sona D.i et Patris Filium et Deum alloquens sic 
ait Isaias : Ecce dedi te in. fedus gentium, ut ter- 
ram constiluas, et solitudinis suscipias haredita- 
Lem *, et quie sequuntur. Quod etiam pcr Davidem 
Filio pollicitus est, Et dabo, inquiens, gentes here- 
ditatem tuam *. Àc ipse quidem David Patrem a4 
hoc hortabatur, Constitue, inquiens, Domine, ley s- 
latorem super eos *. At Isaias ex hujus legislators 
persona , Lez, inquit, egredietur α me in [ucem : 
gentium, et iu brachio meo gcutes sperabunt *, 


Ἰεύσεται, xal ἡ- κρίσις µου elc gov ἐύνῶν, xal εἰς C Quenam alia est illa lex, preter evangelicam, 


τὸν βραχίονἁ µου ἔύνη ἑλπιοῦσι. Tí; δὲ ὁ νόμος 
οὗτος παρὰ τὸν εὐαγγελιχὸν , ὃς ἐφώτισε τὰ ἐσχο- 
τισµέγα τῇ πλάνη ἔθνη; 'O γὰρ Μωσαϊκὸς πρὸ πολ- 
λῶν ἐτῶ, ἐξελήλυθεν. 
Τοῦ αὐτοῦ. . 

Περὶ τῆς xxiv; διαθήκης τοῦ εὐαγγελίου πάλιν 
προεφήτευσεν Ἡσαΐας εἰπὼν, Ἐκ Σιὼν ἐξε.λεύσεται 
γόµος xal Aóyoc Κυρίου ἐξ ᾿Ἱερουσαλήμ. 'O γὰρ 


Κύριο; ἡμῶν Ἰησοῦ: Χριστὸς vov μὲν ἓν τῷ ὄρει 


Σιὼν χαθήμενος, xai διδάσχων, νῦν δὲ bv τῇ πόλει τῇ 
Ἱερουσαλὴμ διατρίόων, ἑνομοθέτησε τὸν εὐαγγελιχὸν 
νόμον τε xai λόγον. Οὐ γὰρ περὶ τοῦ Μωσαϊκοῦ vuv 


Φησιν ὁ προφήτης. Πῶς yàp, ὃς àv τῷ Σινᾷ ἔνομοθε- 


τήθη , ἁλλ᾽ οὐχ bv Σιὼν, οὐδὲ ἐν Ἱερουσαλὴμ, xal 
φάλαι πολλῷ πρὸ τοῦ Ἡσαῖου, ὥσπερ, εὐαγγελιχὸς 
φολλῷ μετὰ τὸν Ἡσαῖαν; Ad xal προσφυῶς εἴπεν, 
ὅτι ἐξε]εύσεται. Ὁ ᾷαλαιὸς γὰρ ἐξῆλθε. Περὶ τού- 
φου δὲ τοῦ χαινοῦ xal Ἱερεμίας προείρηχε λέγων, 
Ἰδοὺ ἡμέραι ἔρχονται, 1έγει Κύριος, καὶ διιθήσο- 
μαι ὑμῖν διαθήκην xai, οὗ κατὰ τὴν διαθήκη, 
ἡν διεθέµην τοῖς πατράσι» ὑμῶν &y ἡμέρᾳ éxcAa- 
δοµένου µου τῆς χειρὸς αὐτῶν, ἑξαγαγεῖν αὐτοὺς 
ἐκ γῆς Αἱγύατου, ὅτι αὐτοὶ οὐκ ἐγέμειναν τῇ δια- 
θήπῃ µου κἀγὼ ἡμέλησα αὐτῶν. δυνεσχιασμένα δὲ 
φαῦτα χα) τὰ τοιαῦτα, ἵνα μὴ ἀφανισθῶσι τὰ βιθλία. 
Ὅπουν γὰρ παρόντα, xai θαυματουργοῦντα ῥλέποντες, 
xai τελείαν ἀπόδειξιν τῆς ἑαυτοῦ θεότητος παρεχόµε- 


! [sa. ιν, 1. ! sal. i1, 8. 


XXI!, 92 


* ρα. xLix, 8. 


* Psal. ix, 21. 


que gentes in ignorantie tenebris aberranies illu: 
stravit ? Nam lex quidem Mosaica multis jan aunis 
antecesserat. 


Ejusdem. 

Jam de novo Evangelii testa:mento — rursum 
]saias aute locutus est : Ex Sion, inquiens, ci- 
bit lex, et sermo Domini ex Jerusalem *. Siqui- 
dem Dominus noster Jesus Christus nunc in 
monte Sion sedens ei docens, nunc in civitate 
Jerusalem versans, legem ct doctrinam evange- 
licam tradidit, Neque eniin de Mosaica lege pro- 
pheta nunc loquitur. Qui. enim. id fleri. queat , 
cum ea non in Sion, nec in Jerusalem , sed ín 
monte Sion fuerit lata , multo antequam natus 
esset [Isaias , quemadmodum evangelica multo 
post ipsum saiam tempere promulgata fuit? 
Quapropter apposite dixit : Exibit ; quoniam anti- 
qua lex jam exierat. Hoc autem tempus Jeremias 
item pronuntiavit his verbis : Ecce veniunt dics, 
dicit. Dominus, οἱ feriam vobiscum fedus novum, non 
secundum illud fedus, quod inivi cum patribus ve- 
stris, qua die manum eorum apprehendi, ut. educe- 
rem eos de terra /Egypti, quoniam illi fedus meum 
non observarunt, et ego neglexi eos?*. ευ οἱ his 
similia obscure tradita sunt , nc delercatur libri. 
Nam qui Christum presentem, et res admirabiles 


ὃ Ίσα, L1, 4... * ἴδα. 1n, 9... Jerer, 


215 


EUTIYMII ZIGCADZNI 


216 


elicientem, et certissima divinitatis suz. aíferen- A vov οὐκ ἠδέσθησαν, ἀλλ ἑσταύρωσαν, σχολῇ Y' ἂν τὸν 


tem indicia contuentes ΠΟΠ susceperunt, sed ege- 
runt in crucem, hi scilicet prophetiis pepercissent 
de ipso loquentibus, si eas nulla contectas umbra, 
sed apertas ac nudas accepissent ? Jam vero nos 
Christi nomine appellatum | iri praedixit Isaias : 
Vos, inquiens, tollet evertetque Dominus. 1llis autem, 
qui servient. mihi, novum nomen imponet, quod in 
universa terra celebrabitur !. Idemque rursus: Vide- 
bunt, inquit, gentes gloriam tuam, εἰ omnes reges 
justitiam (uam. Et vocabitur nomen novum,'quod ipse 
Dominus pronuntiabit *. loc Oseas item praedixit : 
Et erit, inquiens, tn novissimis temporibus nomen 
ejus illustre in universa terra. Et nominc — illius 
multi populi appellabuntur. Et ibunt in viis ejus, 
εἰ vivent in ipsis. 
Ejusdem. 

Et in te precabuntur , quoniam in te Dominus est. 
Et non ést Deus prater te. Tu enim es Deus, et on 
cognovimus . lllud, Et precabuntur in te, prazsigni- 
ficat eos, qui crediderunt in Christum. lllud autem, 
Quoniam in te Deus est *, in carne assumpta pra- 
monstrat divinitatem. At illud, Tu enim es Deus, 
et Ron cognovimus, excusalionem indicat Judzeorum 
in judicio futuro, qux stulta atque inanis erit. Si 
Christus impostor fuit, quomodo quas pridixit, 
eventu comprebata sunt omnia : ut eo, quz ad 
templi destructionem, que ad civitatem Hieroso- 
jJymorum expugnaudam evertendamque, et ad 


internecionem Judxorum, quxque ad discipulos ο 


suos, et ad res admirandas, quas in nomine suo 
erant facturi, pertinentia praenuntiavit ? 


Jtem contra. Hebreos, magni Joannis Chrysostomi 
capia maxime apposita, ct opportunu ex eo 
selecta volumine quo orationes in. Judeos couti- 
xentur. 

Si virum aliquem venerandum, atque praeclarum 
in cauponam, aut latronum diversorium adductum 
cerneres, eumque deinde contunieliis et. verberi- 
bus affectum gravissima corum  debacchantium 
probra perpeti animadverteres, proptereane caupo- 
nam, aut diversorium illud admirandum existima- 
res, quod illuc iusignis ille vir adductus esset? 
µη potius detestareris ea, qua: perspiceres, et ab 


jlis abhorreres, quod talis vir ibi tam indignis D 


j.odis acceptus esset? Similem ejusmodi loco esse 
puta Synagogam Judaeorum, qui Moysem et pro- 
phetas in illan adductos ignoininia potius afficiunt, 
quam honore. Etenim cum dicant, eos nihil esse 
locutos de Christo, deque illius humanitate, imo 
vero voces eorum Loc indicantes corrumpant, 
nonne mabifesta illos afficiunt ignominia ? Nam 
. et Serapidis templum hos libros a Ptolemso de- 
scriptos contiuebat, neque tamen ob id quisquam 
templuni illud sanctum existimabit. Ipsi quidem 
Vibri propriam habebant sanctitatem, | scd cain 
templo non. inpertiebant propter impuritatem οὐ” 

' |. a. 1xv passim. 


* Ίνα, λίαν 2... 7. Doa. Σιν, 


14. 


περὶ αὑτοῦ προφητειῶν &geloavto, εἰ ταύτας ἆσυ- 
σχιάστους ἔλαδθον xol γυµνάς; "Ett δὲ καὶ τὸ τοῦ 
Χριστοῦ ὄνομα χλῆσις ἡμῖν ἔσται, προείρτχε uiv 
Ἡσαῖας, Υμᾶς, λέγων, áveAet Κύριος. τοῖς δὲ δου- 
᾿εύουσί uoi κ.ηθήσεται ὄνομα καιγὸν, καὶ εὑ λο- 
1ηθήσεται ἐπὶ πάσης τῆς γῆς. Καὶ αὖθις, Ovorra 
ἔύνη τὴν δόξαν σου, xal πάντες οἱ βασιλεῖς τὴν 
δικαιοσύνη» σου, καὶ κ.Ἰηθήσεται τὸ ὄνομα τὸ 
xaivóv, ὃ ὁ Κύριος ὀνομάσει αὐτό Προεῖπε δὲ xai 
"Dont, Καὶ ἔσται, φῄσας, ἐπ ἑσχάτων τὸ ὄνομα 
αὐτοῦ ἐμφανὲς ἐν πἆάσῃ τῇ ΥΓ, καὶ τῷ ὀνόματι 
αὐτοῦ ἐπικληθήσονται Aaol πο..ἱο), καὶ κατὰ 
τὰς ὁδοὺς αὑτοῦ πορεύσονταπι καὶ ζήσονται ἑν 
αὐταῖς. 


Tov αὐτοῦ. 

Καὶ ἐν col προσεύξονται, ὅτι ἓν col à θεός ἐσει, 
xal οὖκ ἔσει θεὸς xA σου. σὺ γὰρ εἶ θεὸς, xal 
οὐκ ᾖδειμεν. Τὸ μὲν οὖν, Καὶ ἐν aot προσεύξοντας, 
προφητεία περὶ τῶν πιστευσάντων εἰς τὸν Χριστόν. 
Τὸ δὲ ὅτι "Er col ό θεός ἐστι, τὴν Ev τῷ προσλήµ.- 
ματι θεότητα χαταγγέλλει. Τὸ δὲ, Καὶ γὰρ sl θεὸς, 
καὶ οὐκ ᾖδειμεν, ἀπολοχγία τις τῶν Ἰουδαίων ἓν τῇ 
μελλούσῃ χρίσει, εἰ xaX µαταία καὶ ἀπαράδεχτος. El 
πλάνος fjv ὁ Χριστὸς, πῶς ὅσα προξίρηχεν εἰς τέλος 
ἐξέδησαν; OTov τὰ περὶ τῆς ἑρημώσεως τοῦ ναοῦ 
τῶν Ἱεροσολύμων, xat τῆς ἁλώσεως, xat τῆς χατα- 
στροφής τῆς πόλεως, xol τῆς πανωλεθρίας τῶν 
Ἰουδαίων, xal ὅσα περὶ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, xel 
τῶν iv ὀνόματι αὐτοῦ θαυμάτων, καὶ ἁπλῶς 
ἅπαντα. 


"Ert κατὰ Ἑδραίων, τοῦ µεγάΊου ᾿Ιωάγνου τοῦ 

λρυσοστόμου χεφἀ.Ίαια καιριώτατα ἐπι Ἱεγέντα 

ἐκ τῆς B(6Aov τής περιεχούσης τοὺς κατὰ τῶν 
Ἱουδαίων «λόγους αὐτοῦ. 

Et τινα εἶδες ἄνθρπωπον αἰδέσιμον. χα) λαμπρν 
εἰς χαπηλεῖον εἰσαχθέντα, ἢ εἰς χαξαγώγιον λῃστῶν. 
εἶτα ὑθδριζόμενον ἐχεῖ, χαὶ τυπτόµενον, xal τὴν 
ἑσχάτην ὑφιστάμενον παροινίαν, ρα ἂν ἐθαύμασας 
*b χαπηλεῖον, f τὸ σπήλαιον, ὅτι ἔνδον αὐτων ὁ 
θαυμαστὺς ὅλως εἰσήχθη ; 3) μᾶλλον ἑδδελύξω cauta, 
xai ἀπεστράφης, ὅτι ἔνδον αὐτῶν ὑθδρίζεται: Το:οῦ- 
τον εἶναι νόμιζε xal τὸν τόπον τῆς συναγωγῆς τῶν 
Ἰουδαίων. Τὸν γὰρ ἱΜωσέα xol τοὺς προφἠήτὰ, 
εἰσαγαγόντες ἐχεῖ μᾶλλον ἀτιμάζουσιν, 9) τιμῶσιν. 

Ὅταν γὰρ λέγωσι μηδὲν αὐτοὺς εἰρηχέναι περὶ τοῦ 
Χριστοῦ xal τῆς ἑνανθρωπήσεως αὐτοῦ, μᾶλλον δὲ 
παραφθείρωσι τὰς τοῦτο διδασχούσας ῥήσεις αὐτῶν, 
πότερον οὗ προδήλως αὐτοὺς ὑθρίξουσιν; Ἐπεὶ xal 
ὁ τοῦ Σαράπιδος ναὺς εἶχε τὰς βίόλους ταύτας 
µεταγραφείσας παρὰ Πτολεμαίου τοῦ φιλαδέλφου, 
ἀλλ᾽ οὐ διὰ τοῦτο φαίη τις ἂν ἆγιον ἐχεῖνον. Αὗται 
μὲν γὰρ εἶχον τὴν οἰχείαν ἁγιωσύνην, οὗ µεταδεδώ- 
χασι δὲ ταύτης καὶ τῷ ναῷ, διὰ τὴν τῶν ἐχεῖ συνιόν. 
των µιαρίαν. ᾽Αλλὰ χαὶ ᾽Αζώτιοι, τὴν χιδωτόν ποτε 
λαθόντες, εἰς τὸ ἱερὸν αὐτῶν εἰσήγαγον, καὶ οὐδὲν 


211 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. VIII. 


278 


$v-ov ἐχεῖνο μιαρὸν fv. Ὥστε διὰ τοῦτο μάλιστα A rum, qui illuc ingrediebantur. Quid Azotii ? nonne 


μισεῖν Ἰουδαίους, χαὶ τὴν συναγωγὴν αὐτῶν δίχαιον, 
ὅτε οὕτως ἐμπταροινοῦσιν εἰς τὸν Μωσέα xai τοὺς 
προφήτας. Βίόλοι γὰρ ἀναγινωσχόμεναι μετὰ ἀπι- 
στίας, οὔτε τόπον, οὔτε τοὺς ἀναγινώσχοντας ἁγιάσαι 
δύνανται. Δικαίως ἑῤῥέθη πρὸς αὐτοὺς, ὅτι Σπή.λαιον' 
δαΐνης ἐγένετό µοι ὁ olxoc ὑμῶν" ὑαίνης ὁμοῦ xol 
ἀκαθάρτον θηρίου. 


Τοῦ αὐτοῦ. 

E! μὴ τοὺς προφήτας εἶχον, εἰ μὴ τὰς ἱερὰς βί- 
όλους ἀνεγίνωσκον, οὐκ ἂν οὕτως ησαν ἀχάθαρτοι 
xai βἐδηλοι. Νῦν δὲ πάσης ἀπεστέρηνται συγγνώµης, 
ὅτι τοὺς χήρυκας τῆς ἀληθείας ἔχοντες, πρὸς αὐτοὺς 
ἐχείνους, χαὶ πρὸ; τὴν ἀλήθειαν ἁπομάχονται. 

Τοῦ αὐτοῦ. 

Ἐπὶ τῶν Ἱουδαϊχῶν ξορτῶν οὐ µόνον κχαιρὸν, 
ἀλλὰ xai τόπον παραττρεῖν ἐχέλευσεν ὁ θεός. Κα- 
θάπερ Υὰρ τοῦ πάσχα χαιρὸς μὲν fj ιδ’ τοῦ μηνὸς 
τοῦ πρώτου, τόπος δὲ τὰ Ἱεροσόλυμα, οὕτω δὴ xal 
τῶν ἄλλων. ᾽Αλλ’ ὁ μὲν καιρὸς τῶν ἑορτῶν διάφορος, 
ὁ δὲ τόπος εἷς. Καὶ οὐκ ἑξῆν ἢ τὸν χαιρὸν, 1) τὸν 
τόπον παραθαἰνειν. Μᾶλλον δὲ τὸν μὲν καιρὸν ἐπὶ 
τοῦ Πάσχα δι ἀνάγχην συνεχωρεῖτο παραθαίνειν, 


*bv δὲ τόπον οὐδαμῶς. Οὐ δύνασαι γὰρ ποιεῖν có 


Πάσχα, φησὶν, ἐν οὐδεμιᾷ τῶν πόλεων, ὧν Κύριος 
ὁ θεός σου δίδωσί σοι, dAA' ἢ év µόνῳ τῷ τόπῳ, ᾧ 
ἂν ἐπ Ιέξηται Κύριος ó 8sóc. TL οὖν; ἑαυτῷ ἑναντιοῦ- 


arcam captam in templum suum introduxerunt, 
quod tamen permansit impurtum ? "Equum igitur 
est, Judzos, et eorum Synagogam ideo potissimum 
exsecrari, quod in Moysem et prop'ietas  insaniunt 
et debacchantur. Librorum enim lectio, si fides 
absit, nec locum, nec legentes sanctos possunt efli- 
cere. Itaque merito in eos dictum est: Lomus hycno 
factus est mihi locus vester ; byaenze inquam, crudelis 
et exsecrande ferz. 
Ejusdem. 

Nisi prophetas haberent, et sacros libros lege- 
rent, non essent tam detestabiles et profani. Nunc 
autem nullam merentur veniam, qui cum praeco. 
nes habeant veritatis, adversus illos veritatemque 
depugnant. 

Ejusdem. 

Judaicis eelebritatibus non solum tempus, sed 
eiiam locum observandum prascripsit Deus. Exem- 
pli gratia, tempus ad Pascha celebrandum prati- 
nitum erat dies quartus decimus mensis primi ; 
locus autem Hierosolyma. Ati cum celebritstum 
tempora essent. diversa, locus erat unus. Cumque 
a prescripto tempore et loco recedere nefas 
esset, necessitati iamen concedebatur, ut tempus 
in observando Paschate minus observaretur. Lo- 
cum autem nullo pacto licebat non observare : 
Non poteris, inquit, celebrare Pascha in ulla earum 
civitatum, quas tibi Deus tradet, prater illam, quam 


ται, θύειν μὲν ἐν ἑν)- τόπῳ νοµοθετήσας, aüvhv δὲ (C! Dominus Deus elegerit *. Quid? sibine ipse adver 


πάλιν τὸν τόπον καταστρέψας, xai ἄδατον Ἰουδαίοις 
ἐργασάμενος ; Οὐδαμῶς. ' AX ἐπείπερ οὐδὲ παρὰ τὴν 
ἀρχὴν αὐτοῖς δοῦναι τὰς θυσίας ἐθούλετο, χατενόει 
δὲ µαινοµένους, ἀγχομένους, ἐπ.θυμοῦντας θυτιῶν, 
xai παρεσκευασµένους, εἰ μὴ λάδοιεν, αὐτομολῆσαι 
πρὸς εἰδωλολατρείαν, οἰχονομικῶς ἐπέτρεφεν αὐτὰς, 
τῶν εἰδώλων εἰς ἑαντὸν ταύτας µειαστήσας. Καὶ 
σννεχώρησε τὸ μεῖον xaxbv, ἵνα μὴ τῷ µείζονι πε- 
ῥιυπέσοιεν. Elsa διὰ σοφωτάτης µεθόδου καὶ ταύτας 
περιεῖλε, τὰς μὲν θυσίας kv. μιᾷ πόλει περιορίσας , 
τὴν δὲ πόλιν ταύτην χαθελὼν ὕστερον, ἵνα μὴ δυνά- 
Εενοι θύειν ἔξω ταύτης διὰ τὸν νόµον, εὐμηχάνως 
ταύτας ἀφαιρεθεῖεν. Καὶ τὸ 65 θαυμαστὸν, πᾶσα 
μὲν ἀνεῖται τοῖς Ἰουδαίοις ἡ οἰχουμένη ἕνθα θύειν 
οὐχ ἔξεστι, µόνη δὲ τούτοις d) Ἱερουσιλὴμ &ro- 
χέχλεισται, ἔνθα θύειν µόνον ἐξῆν. Ὥσπερ γὰρ οἱ- 
κοδόµος θεµελίους Oct; , τοίχους ἀναστήσας , ὄροφον 
καμαρώσας, τὴν χαμάραν ἐχείνην εἰς ἕνα τινὰ λίθον 
μέσον συνέδησεν, εἶτα τὸν λίθον ἐκεῖνον ἀφελὼν, τὸν 
πάντα τῆς οἰκοδομῆς διέλυσε αύνδεσμον, οὕτω χαὶ ὁ 
Θιὸς, χαθάπερ τινὰ σύνδεσμον τῆς διὰ θυσιῶν λα- 
plas τὴν Ἱερουσαλὴμ, ὁρισάμενος, εἶτα ταύτην áva- 
ερέγας ὁμοῦ κατέλυσε καὶ τὴν λατρείαν τῶν θυσιῶν. 
dam veluti sacrificiorum vinculum Jerusalem 
abrogavit. 
Tov αὐτοῦ. 
"Οτι ο”δὲ ταῖς θυσίαις ἀρεσχόμενος ὁ θεὰς ἕνομο- 


! Deut. στι, 5. 6. 


satur ? qui cum uno in loco jubeat sacrificare, eum 
ipsum. locum sic evertit, ut ad eum Judaei ne- 
queant accedere ? Minime vero, sed quemadmodum 
illis ne victimas quidem initio volebat concedere, 
quas tamen, cum illos insanos, anxios, et. earum 
ita cupidos intelligeret, ut nisi immolandi pote- 
statem — accepissent, ad simulacrorum cultum 
uliro essent. przcipites ruituri, eo con;ilio con- 
cessit, ut eos a simulacris ad se colendum conver- 
teret, minore malo permisso, ne in gravius in- 
eurrerent, sic sapientissima brevissimaque ratione 
illas sustulit, cum in una tantum civitale imos 
lare permitteret, banc autem  evertendam ac. de- 
lendam curaret, ut, cum extra ilam mactare 
victimas per legem non liceret, ea sublata victiuxe 
tollerentur. Totus enim terrarum orbis, quod qui- 
dem mirabile est, Judzis conceditur, ubi sacriü. 
care non licet, a sola autem Jerusalem exclu- 
duntur, in qua una illis, ut sacrificent, permissum 
est, Nam ut architectus, si jactis fundamentis, 
erectisque parietibus, fastigii testudinem ad lapi- 
dem unum in medio positum devinciat, eo lapide 
sublato totum evertit zediflciuim : ita Deus cum quod- 


constituisset, hac eversa victimas immólandi jus 


Ejusdem. 
(Quod autem Deus sacrificandi :eges tulit, non 


2.9 


EUTIIYMiI ZIGABENI 


290 


quod ipse victimis placaretur, sed quia Judaorum A θέτησε περὶ τούτων, ἁλλὰ ταῖς ἀσθενείαις τῶν Ἰου- 


tlanquàm infantium  indulgeret imbecillitati, per 
Isaiam ostendit : Non est, inquit, mihi voluxtas 
in vobis, Plenus sum. Holocausta arietum, et adipem 
agnorum, et sanguinem taurorum, et hircorum nolo. 
Quis enim exquisivit hec e. manibus vestris ? Si 
obtuleritis: siiginem, inane. suffimenium, fastidium 
tnihi est '. Et rursum : Non honorasti me, inquit, 
victimis nec donis servisii mihi . Et per Jeremiam : 
Cwr, inquit, tus e /Suba fertis ? et cinnamomum 
ex terra longinqua *? Et rursum : Holocausta ve- 
stra, inquit, won placuerunt. mihi . δὲ rursum : 
llolocausta vestra cum victimis vestris odit. anima 
mea. Αά hec: Non locutus sum, inquit, patri- 
bus vestris de victimis, neque de holacaustis man- 
davi illis. Nam si hec exquisivisset, veteres, qui 
ante illos fuerunt illustres, primos ad illa com- 
pulisset. Nunc autem qux ad tempus concessit, 
rursus ahrogat. Per Davidem cnim, Aon ausci- 
piam, inquit, de domo tua vitulos, neque de 
gregibus tuis hircos; et, Numquid manducabo carnes 
taurorum, aut sanguinem hircorum  potabo * ? et 
multa ejusmodi. Deirde sacrificium rationi ccn- 
gruens introducit : Misericordiam, inquiens, volo, et 
won sacrificium. Et : Ecce. pras:at^ obedire, quam 
immolare. Et : Sacrificium laudis honorificabit me. 
Et: Magnificabo nomen Dei mei cum laude* . Et: 
Placebit Deo super vitulum novum * . Et : Sacrifi- 
cium Deo spiritus contribulatus *. Et : Sacrificium et 


δαίων ὡς νηπίων ἔτι συγχαταθαίνων ἑδήλωσε μὲν xal 
διὰ 'Haatou λέγων, Obx ἔσει µοι θέλημα ἐν ὑμῖν. 
Π.1ήρης εἰμὶ, ὁ λοκανεώματα κριῶν, καὶ στέαρ áp- 
var, καὶ αἷμα ταύρων καὶ τράγων οὐ βού.ομαι.Τίς 
γὰρ tuvta ἐξεζήτησεν ἐκ τῶν χειρῶν ὑμῶν; Καὶ 
ἑὰν προσφέρητέµοι σεµίδα.ιν, µάταιον θυμίαμα, 
βδέ.Ίυγμά pol ἐστι. Καὶ αὖθις, Οὐκ ἑδόξασός µε 
ἐν θυσίαις, οὐδὲ ἐδού.ευσάς uo ἐν δώροις. Kat διὰ 
Ἱερεμίου' Ἵνα tl µοι A(6avov éx Σα6ᾶ φέρετε, καὶ 
κι ἆμωμο» ἐκ γῆς µακρόθεν; Τὰ ὁλοκαυτώματα 
ὑμῶν οὐχ ἤδυναν µε. Καὶ πάλιν, Τὰ ὁλοκαντώματα 
ὑμῶν μετὰ τῶν θυσιῶν ὑμῶν µεµίσηκεν ἡ φυχἠ 
µου. Καὶ πρὸς τούτοις, Οὐκ ἐλά.ῑησα xpoc τοὺς xa- 
τέρας ὑμῶν περὶ θυσιῶν, οὐδὲ περὶ ὁἸοκαντωμά- 
των ἐγετειλάμην αὐτοῖς. El γὰρ ταῦτα ἀζήτει, τοὺς 
παλαιοὺς ἂν τοὺς πρὸ αὐτῶν λάμφαντας, πρώτους 
ἤγαγεν ἐπὶ ταῦτα. Nov δὲ κατὰ χαιρὸν αὐτὰ συγ- 
χωρῄήσας αὖθις ἀπελαύνει. Φησὶ γὰρ xai διὰ Δαθιδ, 
Οὐ δέξοµαι ἑκ τοῦ olxov σου µόσχους, οὐδὲ ἐκ τῶν 
ποιµμγίωγ σου χιµάῤῥους. Καὶ, Mh) φάγωμ[ιαι κρέα 
ταύρων, ἢ αἷμα τράγων πίωµαι; καὶ πολλὰ τοιαῦτα. 
Εἶτα τὴν λογιχὴν ἀντεισάγει λατρείαν͵ λέγων, Ε.ἲεον 
θόλω, xal οὐθυσίαν. Καὶ, θυσία alvécsoc δοξάσει 
με. Καὶ, Αἱνέσω τὸ ὄνομα τοῦ θεοῦ µου µες ᾧδης, 
μεγαυνῶ αὐτὸν ἐν alvácei Καὶ, Ἀρέσειτῷ 86m 
ὑπὲρ µόσχον νέον. Καὶ, θυσίαν xal προσφορὰν 
οὐκ ἠθέλησας, copa δὲ κατηρτίσω µοι, δηλαδη τὸ 
Δεσποτιχὸν, τὸ παρὰ τῶν ἱερέων ἑχάστοτε θυόµε- 


oblationem noluisti, corpus antem. compegisti mihi *, C. vov, καὶ τοῖς ἀξίοις διανεµόμενον εἰς µετάληψ.ν. 
corpus Domini utique, quod a sacerdotibus quotidie offertur, οἱ dignis distribuitur, ut ejus parti- 


cipes fiant. 
Ejusdem. 

Anterrogentur Bebrzi, quomodo festos dies 
eelebrent. Nonne perspicuum est, eos, cum cele- 
britatis loco careant, si saerificent, a legis pre- 
scripto discedere? Nam si prophete, qui captivi 
olim abducti fueront, amissa Jerusalem sacrifi- 
€are non audebant : Non est enim, dicebant, in 
hoc tempore holocaustum, nec sacrificium, nec 
oblatio, non locus, ut fructum feramus| coram te, 
et inveniamus misericordiam. Quin etiam cum 
canere cogerentur. ab iis, a quibus in servitute 
detinebantur, aliquem e canticis Sion, recusabant, 
dicentes : Quomodo cantabimus canticum Domini 
ἐπ lerra aliena" ?, Atque per Zachariam Dominus aliis 
dicit : Jejuniumne jejunastis septuaginta | annis * ? 
quibus nimirum captivi premebantur servitute. 
Quomodo igitur cum sacrificium nun sit, neque 
canticuin, neque jejunium, et nulla ideirco cele- 
britas, siquidem omnis legitima celebritas sarri- 
flcio peragebatur, audent isti, jejunium aut diem 
festum agere, aut ullum omnino cultum lege 
"prescriptum — exsequi ? Quod autem  prophetze 
:meque immolarent Pascha, neque diem alium fe- 
:stum ullum peragerent, ex Danielis jejunio intel- 


* Jer, vi, 30. ? Psal. 


* Psal. cxixvi, 4. 


! 198. 1, passim. 
* Psal. xxxix, 7. 


xuix, 9, 15. 
5 Zach. vii, 5. 


Tov αὐτοῦ. 

Ἑρωτάσθωσαν ᾿Ιουδαῖοι πῶς ἑορτάζουσι μὴ ἔχον- 
πες τόπον ἑορτῆς; "Ap! οὗ προδήλως παρανομοῦ- 
σ.ν; El γὰρ οἱ αἰχμαλωτιαθέντες πάλαι προφῆται 
οὔτε θύειν ἑτόλμων, ἐχπεπτωχότες τῆς Ἱερουσαλὴμ' 
Οὑκ ἔστι γὰρ, φησὶν, iv τῷ xa:pio τούτῳ οὐδὲ 
ὁλοχαύτωμα, οὐδὲ θυσία, οὐδὲ προσφορὰ, οὐδὲ 
θυμίαμα, οὐ τόπος τοῦ καρχῶσαι. ἑνώπιόν «ou, 
καὶ εὑρεῖν ἔλεος. ᾽Αλλὰ xal ἄδειν ix τῶν ᾠᾧδῶν 
Σιὼν ἀναγκαζόμενοι παρὰ τῶν αἰχμαλωτισάντων 
οὐκ ἠνείχοντο, λέγοντες, Πῶς ἄσωμεν τὴν φδὴν 
Κυρίου ἐπὶ γῆς dAAotplac ; Na μὴν xal διὰ Za- 


D γαρίου ὁ θεὸς ἑτέροις ἔλεγε, Ml) νηστείαν νενη- 


στεύκατέ pov ἔτη ἑδδομήκοντα, δηλονότι τὰ τῆς 
αἰχμαλωσίας. Ὅπου bk θυσία οὐκ fjv, οὐδὲ ᾠδὴ, οὐδὲ 
νηστεία πάντως, οὐδὲ ἑορτή»” πᾶσα γὰρ ἑορτὴ vo- 
μιχὴ διὰ θυσίας ἐπετελεῖτο πῶς τολμώσιν οὗτοι 
νηστεύειν, f$ ἑορτάζειν, ?) ὅλως νοµιχἠν τινα λα- 
ερείχν ἐπιπελεῖν: "Ovi δὲ ol προφῆται οὐδὲ τὸ 
Πάσχα &0uov, ο”δ' ἄλλην ἑορτὴν ἐν ἀλλοτρίᾳ v3, 
δήλον καὶ ἀπὸ τῆς νηστείας τοῦ Δαν.ἡλ. ᾿Αρξάμενος 
γὰρ ἀπὸ τῆς τρίτης ἡμέρας τοῦ πρὠτου μηνὸς, 
ἑνήστευσ: τρεῖΐς ἑθδομάδας ἄχρι τῆς εἰχοστῆ» τε- 
τάρτης αὐτοῦ * Ev τούτῳ δὲ τῷ μηνὶ καὶ dj ἑορτὴ 


* Psal. υλν 91, 32. ?sal.r, 19. 


281 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. Vill. 


201 


τοῦ Πάσχα ἣν, καὶ ἡ τῶν Αζύμων, ἡ μὲν κατὰ A ligi potest, qui cum tertio ρε! mensis die jeju- 


τὴν τὸ”, ἡ δὲ ἀπὸ τῆς ιε’ ἄχρι τῆς κα’, iv ai, νηστεύειν 
θέµις οὐχ fv. 


nare cgepisset, tres liebdomadas jejunavil, usque 
ad vicesimum quartum ejusdem. meusis diein. Quo 


quidem mense celebrilas erat tum Paschalis, tum Azymorum, Paschatis quidem d.e mensis quarto 
decimo ; Azymorum auiem a quartodecimo usque ad vicesimum primum, quibus dicbus jejunare ne- 


[ως erat. 
Tov αὐτοῦ. . 

Ἐὰν δὲ λέγωσιν ὅτι Προσδοχῶμεν τὴν πόλιν 
ἀπολαθεῖν, sink αρ.ς αὐτοὺς, Οὐχοῦν ἡσυχάσατε 
ἕως ἀπολάδητε αὐτήν, Καὶ γὰρ xal οἱ πρὸ ὑμῶν 
αἰχμαλωτισθέάντες ἅγιοι µέχρις ἂν ἀπέλαθον αὑτὴν, 
οὐδὲ µίαν νομιχὴν ἐπετέλουν λατρείαν’ σὺ δὲ τούτους 
ἀθετῶν προδήλως παρανομεῖς. 

Tov αὐτοῦ. 

Χρίσματος οὐκ ὄντος, οὐχ ἔχεις ἱερέα' μὴ] ὄντος 

ἐερέως, οὐκ ἔχεις θυσίαν. οὐδὲ λατρείαν τινά. 


Του abtov. 

Προμηνύων ὁ θΘεὸς τὴν χατάλυσιν τῆς νομιχῆς 
ἱερωσύνης, εἴρηχε διὰ τοῦ Aabib- Σὺ ἱερεὺς εἰς 
τὸν alowa κατὰ ti» τάξι' Μελχισεδὲχ, ὃς οὐ 
θυσίας vopixk; ἱἐρενυεν, ἀλλ εὐχὰς, xai ἅρτον, 
xai oivov, ὡς fj ἱστορία διδάσχει. Πρόδηλον τοίνυν 
ὡς τῇ μὲν ἱερωσύνη τοῦ ᾽᾿λαρὼν συνανηρέθη xat fi 
νομιχὴ] πολιτεία, τῇ δὲ τοῦ Μελχισεδὲκ συναντεισ- 
ἠχθη πολιτεία προσ/χο»σ}. 

Τοῦ αὐτοῦ. 
0ὐδὲν ἁθλιώτερον τῶν Ἰουδαίων. Ὅτε μὲν yàp 
ἔδει τηρεῖν τὸν vónov, παρέθαινον αὐτὸν, ὅτε δὲ 
πέπαυται, τηρεῖν ἐπιχειροῦσι, xal παροργίκουσι 
τὸν 8:5», οὐ µόνον παραδαίνοντες, ἀλλὰ xaX φυλάτ- 
τοντες. 
Tov αὐτοῦ. 
'Ἱρεῖς δουλείας Ἰουδαῖοι χαλεπὰς ὑπέμειναν, «hv 
ἓν Αἰγύπτῳ, τὴν iv. Βαθυλῶνι, τὴν ἐπὶ ᾿Αντιόχου 
τοῦ Ἐπιφανοὺς. Οὐδεμίαν δὲ χωρὶς προῤῥήσεως 
ἐπήγαγεν αὐτοῖς ὁ βεὸς, ἀλλ᾽ ἐφ᾽ ἑχάστης xal τὸν 
ἀριθμὸν τῶν ἑτῶν Σλήνυσε, τῆς μὲν ἔτη τετραχό- 
σια, τῆς δὲ ἑδδομήχοντα, τῆς δὲ ἔτη τρἰα Άμισν, 
καὶ µιχρόν τε πρὸς, χαὶ τὴν ἐλευθερίαν εὐηγγελί- 
gato. Καὶ περὶ μὲν τῆς àv. Αἰγύπτῳ προείρηχεν ὁ 
8425; τῷ ΑἈθραὰμ, Γιώσχων γγώσῃ ὅτι πάροικον 
ἄσται τὸ σπόρµα σον ἐν ri οὐκ Ιδίᾳ. Kal δου- 


B Cum absit unctio, non babes sacerdotem, 


Ejusdeu 

Quod 58i responderint, sperare se civitatem rc- 
cuperaturos, dic illis : Ergo quiescite, quoad illam 
recuperetis. Nam et sancli viri, qui ante vos iu 
captivitatem ducti sunt, nullum egerunt sacrifi- 
cium, antequam illam recuperarunt. Vos autem il- 
los aspernantes aperte disceditis ab ipsa lege. 

Ejusdem. 
ab- 
sente sacerdote, nec sacrificium habes, nec ullum 
cultum. 

Ejusdem. 

Deus significans sacrificia lege constituta abro- 
gatum iri, per Davidem, Τι es. inquit, sacercos 
in eternum. secundum ordinem Melchisedeeh *, que 
non legis sacrificia, sed preces, e! panem ac vinum 
obtulit. Constat igitur una cum Aaronis sacerdo- 
tio sublatam esse legis adiniuistrationeim, in. cujus 
locum adwinistrandi rat:o congruens 'Melchisedecli 
administrationi successit. 

Ejusdem. 

Nihil est Judaeis infelicius, qui cum legi pareudum 
esset, eam aspernabantur ; nunc autem cum illi 
parendum non sit, eam conantur observare, Deum- 
que, non solum violantes legem, verum eUam il- 
lam observantes, irritant. 

Fjusdem. 

Tres servitutes Judzi gravissimas pert.lerunt, 
unam in /Egypto , alteram io Babylone, tertium 
sub Antiocho cognomento lllustri. ilarum nu'lam 
intulit Deus, quam non ante pradixerit. Singulis 
enim prsfinitum annorum numerum indicavit, 
prim: quadringentorum, secundi septuaginta, 
tertie trinm cum dimidio, et paulo amplius, Quo 
quidem absoluto temporis spatio libertatem τιςθ- 
pturos prenuntiavit. Ac de illa quidem, qus fnit 
in /Egypto, sic cuin Abraham locutus est : Sciens 


«ἑώσουσυ αὐτὸ, xal κακὠσουσιγ ἔτη tecpaxócia. p scilo, quod semen tuum. peregrinum. erit. in. terra 


Τὸ δὲ ἔθνος ᾧ ἂν OCovisUcuci κρινῶ ἐγώ: ce- 
τάρτη δὲ γενοεᾷ ἐπανελεύσονται ὧδε μετὰ ἁπο- 
σχευῆς ποῦῆς. Ἔμαθες Ίδη τὸν ἀριθμὸν τῶν 
ἑτῶν, ὅτι τετραχότια᾿ χαὶ τὴν πικροτάτην δουλείαν, 
ὅτι Καχώσουσιν αὐτό * καὶ τὴν δίχην τῶν δουλωσα- 
µένων, καταχριθέντων ἑναποπνιγῆναι τοῖς ὕδασι * 
καὶ τὸν τρόπον τῆς ἁπαλλαγῆς, ὅτι Μετὰ ἀποσχευῆς 
πολλῆς, δηλαδὴ χρημάτων. Περὶ δὲ τῆς ἓν Βαδυλῶν, 
προεφήτεοσεν Ἱερεμίας εἰρηχὼς, Εἶπε Κύριος ' 
Όταν u&14g π.ἱηροῦσῦθαι τῇ Βαθυλῶνι o! ἔτη, 
ἐπισκέγομαι ὑμᾶς, καὶ ἐπιστήσω ép" ὑμᾶς τοὺς 
«Ἰόγους µου τοὺς ἀγαθοὺς, τοῦ ἁποστρέψαι slc 
τὸν τόπον τοῦτον. Καὶ ὀπιστρέψω τὴν αἰχμαίω- 
xv, 135, 14, 


! Psal. cix, 4. Gen. 


non sua, el eos serviluli. subjicient, el affligent au- 
nis quadringentis. Gentem autem, cui. servierint, 
ego judicabo. Quarta aulem geueratione huc rever- 
tentur cum magna copia *. Intellexisti jam εἰ au- 
horum numerum, nempe quadringentorum ; et 
servitutis acerbitatem, Nam Afflizeut, iuquit; et 
supplicium eorum a. quibus preimnentzr servitute ; 
nam Ego, inquit, eos judicabo, ita nimirum, ut 
aquis absorbeantur ; ει liberationis modum : Cum 
magua, inquit, copia, pecuniarum utique. De illa 
autem, qua fuit in. Babylone Jeremias propheta 
predixit ad hune. modum : Dizit Dominus: Cum 
ceperint. impleri Babyloni septuaginta anni, visitabo 


ο 


283 


EUTHYMII ZIGABENI 


ο 


cos, et atatuam super vos verba mea bona, ul veverta- A σίαν ὑμῶν, καὶ ἀἁθροίσω ὑμᾶς ἐκ πάντων εῶν 


vmíni in locum hunc, et convertam captivitatem 
vcstram, et congregabo vos. ex omnibus gentibus, iu 
quas dispersi vos, inquit Dominus, et converiam vos 
in locum unce demigrare vos feci *. Vides omnia 
vere enumerata ? Itaque Daniel nonante pro illis 
supplicavit, quam septuaginta anni, ut ait ipse, 
completi sunt, ne ipse quoque audiret, quod audie- 
rat Jeremias : Ne oraveris pro populo hoc neque po- 
siulaveris pro illis, quoniam non audiam te *. Λο 
justus quidem orans condemnabat se, Peccavimus 
inquiens, imjuste egimus, iniquitatem fecimus. At 
illi qui malorum erant pleni, contra se gerebant. 
Servavimus, aiebant, mandata tua. Et nunc bea- 
108 dicimus alienos, et nunc rezdificant, qui fece- 


runt iniqua. Nam ut boui solent post recte facta B 


modeste de se sentire, sic improborum mos est, 
ul post admissa peccata se jactitent. De illa vero 
quz fuit sub Antiocho lllustri dilucide locutus est 
Daniel, qui arietem quidem appellat Darium Per- 
sarum regem, hircum autem regem Macedonum 
Alexandrum ; quatuor vero illius cornua, reges qui 
Alexandro defuncto imperium ipsius diviserunt, 
posterius autem cornu illum, quei diximus, An- 
tiochum. Tuin declarans administrationis Judaica 
eversionem, quam hic intulit : Per ipsum, inquit, 
conturbatum est sacrificium, εἰ sanctum vastabitur. 
Et datum. est peccatum in. sacrificium *. Simula- 
crum enim in templo constituit, cui scelestas ho- 
s$tias immolavit. Et humi dejecta est justitia.  Le- 
gis judicia intelligit. Et alio prophetia sux loco 
longius λες repetens latiusque declarans cum ad 
AnUocbum pei venisset, addidit: Brachia exorientur, 
ει profanabunt sancium, et transferent. continuati- 
onem, hoc est solemnes et quotidianas victimas. 
Et inferent in ipsum. abominationem, nempe simu- 
lacrum, εί gladio atque igni debilitabuntur (civita- 
tis incendium intelligit) et captivitate, εἰ diteptione. 
Ei interim, dum infirmabuntur, aczilio parvo adju- 
vabuntur (inducias significat), deinde causam, 
calamitatum subjicit : Ut igne in ipsis probentur , rt 
eligantur albique fiant, usque ad. temporis finem *, 
hoc est, ut probentur electi, et purgentur. illi qui 
peccaverunt. Tum de maledicto Antiochi in Deum 


ἐ0νῶν, οὗ διέσπειρα αὐτοὺς ἐκεῖ, φησὶ Kóptoc, 
καὶ ἐπιστρέψω ὑμᾶς εἰς τὸν τόπον ὅθεν ἀπφκισα 
ὑμᾶς ἐκεῖθεν. Ἐϊδες πάντα μετὰ ἀληθείας προδι- 
λωθέντα ; Auk τοῦτο xal ὁ Δανιὴλ οὗ πρότερον περὶ 
αὐτῶν ἰχέτευσεν, ἕως οὗ τὰ ἑδδομήχοντα ἔτη συν- 
ετελέσθησαν, ὡς αὐτός φησιν, ἵνα μὴ ἀκούσῃ xol 
αὐτὸς, ὅπερ ἤχουσεν Ἱερεμίας, Mi) xpocsóyov 
περὶ τοῦ «λαοῦ τούτου, καὶ μὴ ἀξίου περὶ αὐτῶν" 
ὅτι οὐκ εἰσακούσομαί σου. Καὶ ὁ μὶν δίκαιος 
προσευχόµενος ἑαυτὸν κατεδίχαζε λέγων, 'Hpdoro- 
pev, ἠνομήσαμεν, ἠδικήσαμεν. Οἱ δὲ µυρίων 
χέµοντες χαχῶν τοὐναντίον kmolouv φάσκοντε; * 
ἘἙθυλάξαμεν τὰ προστάγματἁ σου, xal νῦν 
µακαρίνοµεν ἀλλοτρίους, καὶ ἀνοιχοδομοῦνται 
ol πιιοῦντες ἀνομήματα. ὝὭσπερ yàp τοῖς &ya- 
θοῖς ἔθος μετὰ τὰ χατορθώµατα μετριοφρονεῖν, 
οὕτω καὶ τοῖς πονηροῖς μετὰ τὰ ἁμαρτήματα 
ἐπαίρεσθαι. Περὶ δὲ τῆς ᾽Αντιόχου τοῦ Ἐπιφανοὺς 
προηγόρευσε σαφῶς ὁ Δανιήλ. Κριὸν μὲν γὰρ ἐἑχά- 
λεσε τὸν βασιλέα τῶν Περσῶν Δαρεῖον, τράγον δὲ 
τὸν βασιλέα τῶν Μαχεδόνων ᾿Αλέξανδρον, τέσσαρα 
δὲ τούτου χέρατα, τοὺς μετ ἐχεῖνον διελοµένους 
τὴν ἀρχὴν αὑτοῦ βασιλεῖς, ὕστερον δὲ χέρας τὸν 
εἰρημένον ᾿Αντίοχον. Εἴτα δηλῶν τὴν δι) αὐτοῦ xa- 
θαίρεσιν τῆς Ἰουδαϊκῆς πολιτείας φησί * Ac αὐτὸν 
θυσἰα ἐταράχθη, καὶ τὸ ἅγιο») ἑρημωθήσεται, 
καὶ ἐδόθη ἐπὶ τὴν θυσἰαγ ἁμαρτία. Εἴδωλον γὰρ 
bv τῷ ναῷ στἠσας, θυσίας μιαρὰς ἑπετέλει τούτῳ ' 


c Καὶ ἑῤῥίφη χαμαὶ δικαιοσύνη, τὰ δικαιώµατα τοῦ 


νόµου λέγων. Καὶ αὖθις περὶ τούτων ἓν ἑτέρῳ 
τόπῳφ τῆς προφητείας αὐτοῦ διηγησάµενος ἄνωθεν 
πλατύτερον, xai εἰς τὸν ᾽Αντίοχον χατελθὼν προσ- 
τίθησι' Βραχίονες ἀναστήσονται, καὶ βεδηΛλώ- 
σουσι τὸ ἁγίασμᾶ, καὶ µεταστήσουσι τὸὲν ἕνδε- 
Aexwpór , "cot τὰς ἐνδελεχεῖς xal χαθημερινὰς 
θυσίας: xal Σώσουσιν εἰς αὐτὸν βδέλυγµα, δη- 
λαδὴ εἴδωλον, καὶ ἀσθενήσουσιν ἐν ῥομφαίᾳ. καὶ 
ἐν gAorl, τὸν ἑμπρησμὸν τῆς πόλεως αἰνιτιόμενος: 
καὶ ἐν αἰχμαωσίᾳ, xal év διαρπαγῇ, καὶ àv τῷ 
ἀσθενῆησαι αὐτοὺς, βοηθήσονται βοήθειαν µι- 
κρὰν, τὴν μεταξὺ τῶν καχῶν ἐχείνων ἀνακωχὴν 
ἐμφαίνων. Εἶθ᾽ οὕτω xal τὴν αἰτίαν προστίθησι 
τῶν συμφορῶν * Tov πυρῶσαι γὰρ, φησὶν, ἐν ab- 


locutus, ita prosequitur: Et prospere aget donec finia- D τοῖς, xal τοῦ ἐχλέξασθαι, καὶ τοῦ Asvxàárat ἕως 


Iur ira, idest, donec impleatur ira Dei adversus 
Jud:eos, Cumque denuntiasset et slia multa, et ad 
liorum commutationem pervenisset : Et consurget, 
inquit, Michael princeps maqnus, qui stat. pro filiis 
populi tui. Et erit tempus afflictionis, quale non (uit, 
ex quo gens exstitit super terram usque ad tempus 
illad. Tunc omnis populus servabitur, qui inventus 
fuerit descriptus *, nimirum in libro viventium, hoc 
est, ii, qui erunt salute digni. Α lempore autem, 
inquit, mutationis Endelechismi, hoc est, solutionis 
sacrificii, dies erunt mille ducenti nonaginta. Quod 
quidem spatiuim tres annos, et. dimidium, et. paulo 


! Jer. xxix, 10 55q. 
! Dan. xi, |. 


* Jer, vii, 16 ; σι, 14; 


καιροῦ πέρατος, τουτέστιν, ὥστε δοχιμασθῆναι τοὺς 
ἐχλεχτοὺς, καὶ χκαθαρισθῆναι τοὺς ἁμαρτήσαντας. 
ἨΜετὰ ταῦτα δὲ περὶ τῆς κατὰ τοῦ θεοῦ βλάσφημίας 
τοῦ Αντιόχου διδάξας ἐπάχει, ὅτι Καὶ κατενθυνεξ 
µέχρι τοῦ συντεεσθῆναι τὴν ἀρχὴ», μέχρι 8y- 
λονότι τοῦ πληρωθῆναι τὴν xa:à τῶν Ἰουδαίων 
ὀργὴν τοῦ θεοῦ. ᾽Απαγγείλας δὲ xal τἆλλα πάντα, 
xai ἐπὶ τὴν ἁπαλλαγὴν τούτων ἐλθὼν, φησί’ Καὶ 
ἀγαστεήσεται MixalÀ ὁ ἄρχων ὁ uéyac, d ἐφε- 
στηχὼς ἐπὶ τοὺς υἱοὺς τοῦ «Ἰαοῦ σου. xal 
ἔσται καιρὸς θ.1ἱψεως, οἷος οὐ Ίγέγχονεν dg" οὗ 
γεγένηται ἔθνος ἐπὶ γῆς, ἕως τοῦ καιροῦ ἑκεί- 
xiv, 1. ? Dan. vii, 41, 12. * Dan. χι, 51. sqq. 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. VIIf. 


256 


vov. Τότε δὲ σωθήσεται ὁ JAaóc πᾶς, ὁ εὑρεθεὶς A aupliusconficit, Ecce tibi et temporis longitudo. Rur- 


Terpappé£roc iv τῇ í(64q, δηλαδη τῶν ζώντων, 
Arouv ol σωτηρίας ἄξιοι. ᾽Απὸ δὲ τοῦ χαιροῦ, not, 
τῆς ἐναλλάξεως τοῦ ἐνδελέχισμοῦ, τουτέστιν ἀπὸ 
τῆς χαταλύσεως τῆς οὐσίας, ἡμέραι χίλιαι διακό- 
σιαι ἑννενήχοντα, ὅπερ ἑστὶν ἔτη τρία ἥμισυ καὶ 
μικρόν τι πρός. Ἰδοὺ καὶ τὺ μῆχος τοῦ χαιροῦ. 
Κἷτα λέγει πάλιν Μακάριος ὁ ὑπομείνας, καὶ 
φθάσας εἰς ἡμέόρας χιλίας τριαχοσίας εριάκοντα 
πέντε * τοῦτο εὐαγγέλιον τῆς ἁπαλλαγῆς. Ἡροσέ- 
θηχε δὲ ἡμέρας τεσσαράχοντα πέντε, διότι ἐν το- 
σαύταις ἡμέραις ἡ cup6olh, χαὶ ἡ νίκη, χαὶ f 
παντελὴς ἁπαλλαγὴ τῶν δεινῶν ἐγένετο. Οὐχ ἑμα- 
χάριαε δὲ τὸν ἁπλῶς φθάσαντα, ἀλλὰ τὸν μεθ) ὑπο- 
μονΏς, xal μὴ προδεδωχότα τὴν εὐσέδειαν. Ὄρας, 
οὗ μέχρις ἐνιανυτῶν xal μηνῶν, ἀλλὰ xol ἕως 
ἡμέρας uid; xal τὲν αἰχμαλωσίαν, xat τὴν ἆἁπαλ- 
λαγην ἀκριδολογηθείσας, xal προαναφωνηθείσας ; 
Ταῦτα χαὶ Ἰώσηπος ὁ Ἑδραϊῖος ἀριδηλότατα συνε- 
γράφατο. Αλλ' ἐπὶ μὲν τῶν ἐπισήμων τού:ων 
αἰχμαλωσιῶν καὶ αὐταὶ, xal τὰ µήχη τῶν χαιρῶν 


sumque: Beatus, inquit, qui sustinet,et pervenit ad dies 
mille trecentos triginta quinque *. Hzc est bo- 
na liberationis denuntiatio. Adjunxit autem dies 
quadraginta quinque, quia tot dierum spatio futu- 
rum erat, ut consilium, οἱ victoria, et erumnarum 
dissolutio constitueretur. Neque vero beatum siim- 
pliciter dixit, qui perveniret ad illud tempus, 
sed qui cum patientia perveniret, quique a 
pietate non deflexisset. Cernis et captivita- 
tem, οἱ liberationem, non usque ad 4η - 
Π08, et menses, sed usque ad diem unum subiili- 
ter explicatas et preenuntiatas. Hec et Josephus 
Hebrazus clarissime conscripsit. Insignes | igitur illae 
caplivitates ita praenuntiate sunt, ut. et quandiu 


B duraturz, et quando essent. dissolvendz, predic- 


tum sit; in hac autem extrema, οἱ nullum finem 
habitura, que multo insignior est, flierosolyma 
quidem a Romanis evertenda redigendaque in so- 
litudinem przidictum est. Quod autem sint unqua:n 
instauranda, niliil omnino pronuntiatum, 


αὐτῶν, xal αἱ ἁπαλλαγαὶ προεφητεύθησαν ' ἐπὶ δὲ τῆς τελευταίας ταύτης, χα) ἀτελευτήτου τῆς πο)λῷ 
εούτων ἐπισημοτέρας, ὅτι μὲν ἑρημωθήσεται τὰ Ἱεροσόλυμα διἁ Ῥωμαίων προεφητεύθη, ὅτι δὲ 


στήσεταί ποτε τὰ τῆς ἑρημώσεως ἀπεσιωπήθη. 
Τοῦ αὐτοῦ. 

Ἔγραόε Δανιλλ ὅτι $508. πρὸς αὑτὺν Γαθριῇλ, 
xxl φησιν’ ᾿Εόδομήκοντα ἑδδομᾶδες συγατε- 
toil ἐπὶ τὸν Jaórv σου. τουτέστιν ὡρίσθη- 

. Αντὶ γὰρ τῶν ἑδδομήχοντα ἑτῶν τῆς àv Ba- 
pem ταλἀιπωρίας ὥριαεν αὐτοῖς ó θεὺς ἑδδυμή- 
xov:a ἑὔδομάδας ἑτῶν iv τῇ λατρείᾳφ ατῆναι τῇ 
νομιχῇ, εἶτα ἐχπεσεῖν αὐτῆς διὰ τὸ χατὰ Χριστου 
«λμημα. Τούτου γὰρ ἔνεχεν εἶπεν ἐπὶ τὸν Aaór 
σου, τὸν οὐχ ἔτι τοῦ Θεοῦ. AL τοίνυν ἑδδομήχοντα 
. ἑδδομάδες τετραχόσια ἑννενήχοντα ἔτη συναπαρτί- 
ζουσιν, ἅπερ ἀρχόμενα ἀπὸ τῆς 0:3. Νεεμίου olxo- 
δομῆς τοῦ ναοῦ τῶν Ἱεροσολύμων τελειοῦνται ἕως 
so βαπτισθῆναι τὸν Χριστόν. Προϊὼν yàp ἐδήλωώσε 
εὖν ἀρχὴν αὐτῶν, xaV τὸ τέλος εἰπὼν, 'Axó τοῦ 
οἰχοδομῆσαι Ἱερουσα.ἱἡμᾶως Χριστοῦ ἡγουμένου 
ἑύδομάδες ἑπτὰ, καὶ ἑδδομάδες ἑξήκοντα δύο, 

Άγουν ἑδδομάδες ἑξήχοντα ἑννέα, μιᾶς εἰς τὰς &66o- 
ndn λειπούσης. AL μὲν γὰρ ἑδδομήχοντα &pyov- 


Ejusdem. 


Daniel venisse Gabrielem,seque sic allocutum dicit : 
Septuaginta hebdomade perfecte sunt. super populum 
tuum *, hoc est, prefinite sunt. Nam pro septua- 


C ginta annis, quibus misere afflictus est in Babylone, 


septuaginta annorum hebdomadas illi preflinit Deus, 
ut in cultu legis maneret, deinde propter facinus, 
quod ausus est admittere in Christum, ab ea ex- 
cluderetur. Idcirco enim dixit. super populum tuum, 
tuum, ioquam, non amplius Dei. Septuaginta heb- 
domada quadringentos et nonaginta annos com 
flciunt. Qui incipientes ab szedificatione templi 
Hierosolymorum facta per Nehemiam illuc usque 
perveniunt, cum baptizatus est Christus, Pergit 
enim ostendere et principium eorum, et Π- 
nem : Ex qwo, inquiens, «cdificabitur Jerusalem 
usque ad Christum ducem  hebdomades septem, et 
hebdomades sexaginta dud *, qux» sunt sexaginta 
novem, deficiente una ad perficiendum numerum 


ται ἀπὺ τοῦ ἀνοιχοδομηθῆναι τὸν ναὺν, αἱ δὲ LOnxov- D septuaginta. Nam septuaginta incipiunt a templi 


σαεγνέα ἁπὺ τοῦ xal τὴν πόλιν Ἱεροσολύμων. Φησὶ 
Ἱὰρ, Οἰκοδομηθήσεται xAutsia καὶ περίτειχος. 
Ὁπότε yàp ὁ Χριστὸς ἐδαπτίσθη, xal ἠγήσατο 
μαθητῶν, τότε χαὶ οἱ Ἰουδαῖοι ἀρξάμενοι λνττᾷν 
κατ αὐτοῦ, τῆς θείας ἐπισχοπῆς ἑἐγυμνώθησαν. 
Καὶ ὅρα πάντα ὁιασαφηθέντα τῷ Δανιὴλ παρὰ τοῦ 
ἐγγέλου. Είπε γὰρ, ToU πα ἰαιωθῆναι παράπτωμα, 
b ἐστιν, ὅτε ὑπεραρθ] ἁμαρτία * mola δὲ xopvu- 
φαιοτέρα τῆς Κυριοχτονίας; καὶ τοῦ σφραγίσαι 
ἁμαρείας, ὥστε μηδὲν μεῖνον ὑπολελεῖφθαι. Ad xal 
ὁ Χριστὸς πρὸς αὐτοὺς ἔλεγε» Πηρώσαςε có ué- 
ερον εῶν πατέρων ὑμῶν. Ἐκεῖνοι μὲν yàp προ- 
φήτας ἀνεῖλον, ὑμεῖς δὲ τὸν Δεσπότην τῶν προφη- 


!jbid. 19. * Dan. 1x, 34. * lbid. 25. * lbid. 


rezdificatione. Sexaginta novem autem incipiunt, 
ex quo civitas etiam Hierosolymorum rursum zdi- 
ficatur. Itaque, Platea, inquit, et mania  edifica- 
buntur *. Cum enim baptizatus est Christus, et dis- 
cipulos instituit, tunc δαἀφὶ incipientes in. ipsum 
savire a divina cura exciderunt, Vide autem om- 
nia aperte ab angelo declarata Danieli : dixit enim: 
Ut inveterascat peccatum, hoc est, ut  extollatur 
peccatum, Quale autem peccatum ? lllud (nimirum 
omnium gravissimum in cde Domini perpetratum. 
Ut obsignentur peccata, id est, ut compleantur, adeo 
ut nibil majus addi possit. Quamobrem et Christus 
ad eos, Implete, inquit, peccata patrum vestroruw *. 


? Mati, xxit,.— 92. 


281 


EUTHYMII ZICABENI 


388 


Nam illi quidem prophetas occiderunt, vos aut-m A τῶν ἀνελεῖν ἐπείγεσθς. Καὶ τοῦ σφραγίσαι ὅρασιν, 


prophetarum Dominum occidere festinatis. Ft 
obsignelur visio, et prophetia, hoc est, cum desinet 
prophetia. Similiter enim et Cbristus, Lez, inquit, 
οἱ prophete usque ad Joannem !. bi tolletur unctio, 
regia nimirum, et sacerdotalis. Et judicium von 
erit, seu judex. Et civitatem, et. sanctum evertet, 
exercitus utique Romanorum urbem οἱ templum 
evertet; cum Duce veniente, hoc est, Christo 
ipsi opitulante, qui Dux est eorum, qui in se 
credunt, venturo iterum secundo adventu. Et 
succidentur, inquit, diluvio. Et rursum de cap- 
tivitate loquens : Tolletur, inquit, sacrificium et 
libatio. Et vastationis abominatio erit in templo. 
Statuam Titi abominationem appellat vastationis. 
Quapropter et Christus ait * Cum videritis abomine- 
tionem desolationis, stantem in loco sancto, qui legit, 
intelligat*. Et usque ad consummationem scculi con- 
summalio tradetur. vastationi. Consummationem 
temporis vocat mundi fiaem. Aut ostendant ipsi 
aliud tempus. Ecce enim mille jam annos perima- 
nent in servitute. Appropinquat aulem mundi 
consummatio. Quocírca et Josephus, dc quo aute 
diximus, de captivitate Judzorum scribens ita lo- 
quitur. 


Preterea de Romanorum principatu Daniel scripsit, 
dicens , Hierosolyma ab illis evergum iri. Nec ausus 
est quidquam aliud addere, cum probe sciret, nihil 


a Daniele de liberatione ab istis miseriis dictum C 


fuisse, Quinetiam diversis postea temporibus cona- 
ti, qui dispersi erant, Judzi et templum et civita- 
tem iustaurare sub Adriano imperatore, írmumerabi- 
les calamitates pertulerunt, dirutis fundamentis, et 
civitate Αξία ex imperatoris coguomiue appellata. 
Imperante autem Constantino cum eadem molirentur, 
,, idem perpessi sunt, amputatis etiam auriculis, «t ea 
nota cognoscerentur a Christi interdicto recessisse, 
At Juliano imperatore cum ad opus conficiendum 
ilis opitularetur, ult Christum ostenderet falsa 
pronuntiasse, ignis e fundamentis effossis exsiliens 
partim combussit, partim dissipavit. Quid ? quod in 
aliis captivitatibus prophetz eum illis fuerunt, in 
hac auteni nullus? | 


Ejusdem. 
Cur Christum occidisti, Jude ? Quoniam, inquit, 
* impostor erat, et inimicus Dei. Atqui consenta- 
neum erat te, at qui Dei adversarium sustulisses, ab 
ipso Deo gratiam inire, et munera accipere, Nam si 
vestra &epe dissimulans peccata vos e captivitatibus 
revocavit : Non propler vos, inquiens, facio, domus 


Israel, aed propter nomen meum ?*, boc est, ne 


videar aujilii inopia vos derelinquere : multo erat 
&equius, vos ut conservaret, cum praclare vos ge- 
rentes adversarium ejus de medio sustulissetis. Nunc 


! Matth, χι, 15. * Matth. xxiv, 15. 


xai προφήτη», εἴτουν ὅταν πανθῇ τοῦ προφητεύειν. 
"0θεν ὁμοίως xai ὁ Χριστὸς ἔλεγεν Ὁ νόμος 
xal οἱ προφῆται ἕως ᾿]ωάνγου. Καὶ ἐξολοβρευ- 
θήσεται, φησὶ, χρίσιια, δηλονότι τὸ βασιλικὸν xal 
τὸ ἱερατιχόν καὶ xprya οὐκ ἔσται, Ώτοι κριτής” 
καὶ τὴν πό.ιν, καὶ τὸ ἅγιον διαρθερεῖ - «hv πόλιν 
χαὶ.τὸν ναὸν ὁ Ῥωμαίων στρατὸς * σὺν τῷ ἡγουμένῳ 
τῷ ἐρχομένῳ, τουτέστι βοηθοῦντος αὐτῷ Χριστοῦ 
τοῦ ἡγουμένου τῶν πιατευόντων εἰς αὐτὸν, τοῦ 
ἐρχομένου" πἀλ.ν χατὰ τὴν δευτἐέραν αὐτοῦ παρου- 
ciav* καὶ συγκοπήσονται, φησὶν, ὡς ἐν χατα- 
«υσμῷ. Καὶ πάλιν περὶ τῆς αἰχμαλωσίας λέγων 
εἴρηχεν ' ᾿Αρθήσεται θυσία καὶ σπονδὴ, xal ἐπὶ 
τὸ ἱερὸν βδέλυγµα τῆς ἐρημώσεως, τὸν ἆνδριάντα 
Τίτου βδέλυγµα καλέσας ἑρημωτιχόν. Διὸ χαὶ ὁ 
Χριστὸς αὖθις ἔλεγεν, Ὄταν ἴἵδητε τὸ βδέλυγµια 
τῆς ἑρημώσεως ἑστὼς ἐν τόπῳ drip, ὁ ἀἁναγι- 
φώσχων νοείτω. Ἔπειτα χαὶ ἕως συντε.είας και- 
pov συντέλεια δοθήσεται ἐπὶ τὴν ἑρήμωσι»ν, συν- 
τέλειαν χαιροῦ λέγων τοῦ ὁρισθέντος τῷ χόσμῳ, 1i 
δειξάτωσαν ἕτερον χαιρόν. Ἰδοῦ }ὰρ ὑπὲρ τὰ χίλια 
Ex δουλεύουσι, xal λοιπὸν ἐγγὺς ἡ τοῦ χόσµου 
συντέλεια. "0θεν xal ὁ προδηλωθεὶς Ἰώσηπος περὶ 
τῆς ἁλώσεως τῶν Ἱεροσολύμων συγγράφων, τάδε 
φηαίν. 

Ἔτι xal περὶ τῆς Ῥωμαίων ἡγεμονίας ὁ Δανιλλ 
ἀνέγραφεν, ὅτι ὑπ᾿ αὐτῶν αἱρεθήσεται τὰ Ἱεροσό- 
λυμα, xat ὁ ναὺς ἐρημωθήσετα,. Καὶ οὐχ ἑτόλμησε 
προσθεῖναί τι πλέον, οὐδαμοῦ τι γεγράφθαι περὶ 
τῆς ἁπαλλαγῆς τῶν δεινῶν τούτων εἰδώς. 'AXAX xal 
χρόνοις ὕστερον διαφόροις ἐπιχειρήσαντες οἱ διε- 
σπαρµένοι τῶν Ἰονυδαίων ἀναστῆσαι καὶ τὸν vay, 
xai τὴν πόλιν, ἐπὶ μὲν ᾿Αδριανοῦ βασιλέως µυρίας 
ὑπέστησχαν καχώσεις, ἅμα χαὶ τῶν οἰκοδομηθέντων 
χαθαιρεθέντων ἓχ θεμελίων, καὶ τῆς πόλεως Αἰλίας 
ἀπὸ τῆς ἔπωνυμίας τοῦ βασιλέως µετονοµασθείσης" 
ἐπὶ δὲ Κωνσταντίνου τοῦ μεγάλου τὰ αὐτὰ τολµί.- 
σαντες, τὰ [oa πεπόνθασι, xat τὰ ὥτα περιῃρέθη- 
σαν, ὡς παρῄχοοι τῆς ἀποφάσεως τοῦ Χριστοῦ, ἐπὶ 
δὲ Ἰουλιανοῦ συνεργοῦντος μᾶλλον αὐτοῖς, ἵνα δείξῃ 
Ψευδῆ τὴν τοιαύτην ἀπόφασιν, mop ἀνορυττομένων 
τῶν θεμελίων ἐχπηδῆσαν τοὺς μὲν χατέφλεξε, τοὺς 
δὲ διεσχόρπισε. Καὶ ἐπὶ μὲν τῶν ἄλλων αἰχμα- 
λωσιῶν προφῆται συνῆσαν αὐτοῖ;, ἐπὶ δὲ ταύτης 
οὐδείς. 

Τοῦ αὐτοῦ. 

Διατί τὸν Χριστὸν ἀνεῖλες, ὢ Ἰουδαῖε ; Διότι, 
qnot, πλάνος ἣν xai ἀντίθεος. Καὶ μὲν ἔδει σε λει- 
τὸν τυχεῖν παρὰ θεοῦ εὐεργεαίας ἀνελόντα τὸν ἀν- 
τίθεον. El γὰρ παρεώρα πολλάχις τὰς ἁμαρτίας 
ὑμῶν, καὶ ἀνεχαλεῖτο τὰς ὑμετέρας αἰχμαλωσίας 
λέγων, Οὐ δι ὑμᾶς ἑγὼ ποιῶ, οἶκος "lopat 4, ἀλλὰ 
διὰ τὸ ὄνομά µου, τουτέστιν, ἵνα μὴ δόξω δι’ ἀσθέ- 
νειαν βοηθείας ἑρέμους χαταλιµπάνων ὁμᾶς ' πολλῷ 
μᾶλλον ἐχρῆν σώζειν χατωρθωχότας τὴν ἀναίρεσιν 
τοῦ ἐχΏροῦ αὐτοῦ. Nov δὲ. τὸ ἔθνος ὑμῶν μετὰ τὴν 


! Ezech. xxxvi, 22, 


389 


PANOPLIA DOGMATICA. —- TIT. VIII. 


290 


ἀναίρεσιν αὐτοῦ τοσαῦτα xai τοιαῦτα πέπονθε χα- A autem gens vestra post illius cedem tantas et tales 


λεπὰ, ὅσα χαὶ οἷα τῶν àm' αἰῶνος ἐθνῶν οὑδέν. At 
πάστς YÀp συμφορᾶς ἐλθὸν, ὧν πλήρης πᾶσα àxoh, 
τε)ευταῖυν εἰς πάντα τὰ ἔθνη διςσπάρη, xal παρὰ 
πᾶσι δουλεύει δουλείαν τὴν ἀτιμοτάτην, xal εἰς αἱῶ- 
v3; ἁπέραντον. ᾽Αλλὰ ταῦτα, φησὶ, διὰ τὰς ἁμαρ- 
τίας ὑμῶν, ποίας ; Ο0ὐδὲν γὰρ τοιοῦτον ola πάλαι 
σεπλημµελήίκατε. Πάλαι γὰρ καὶ µόσχον mpoo:x.- 
νῆσατε, χαὶ τῷ Βεελφεγὼρ ἑτελέσθητε, xoi τοὺς 
uiou; ὑμῶν xal τὰς θυγατέρας ἐθύσατε τοῖς δαι- 
µονίοις, xal τοὺς προφήτας ἀνείλετε, xal τοὺς τοῦ 
Θεοῦ νόµους χατεπατήσατε, ἀλλ οὐδὲν τοιοῦτον 
πεπόνθατε. Δ.αφόρως γὰρ αἰχμαλοωιτισθέντες πάλιν 
ἐλεήθητε, xat εἰς τὴν προτέραν τάξιν ἁἀποχατέ- 
στητε. Nüv δὲ ὅτε xal τοὺς νόµους τηρεῖτε, xal 


σωφρονέστερον διάχετε, μᾶλλον ἀσύγγνωστον χυλά- B 


ζεσθε * τίνος Évexev ; "Ότι ἀσύγγνωστα Ἁμαρτὴ- 
χατε. Τὸν γὰρ Υἱὸν τοῦ θεοῦ σταυρῷ προσηλὠσατε. 
M:!iova δὲ ταύτης ἁμαρτίαν οὐχ ἂν ἔχοις εὑρεῖν. 
Ἡ τοίννν ἁδικόν -ατε τὸν θεὸν χολάζδοντα τοὺς 
Δεβοηθτχότας αὐτῷ, καὶ τὸν ἐχθρὸν αὑτοῦ θανατώ- 
cavae, d) χ.ὶ ἅποντες ὁμολογεῖτε χαλετωτέραν 
ἁμαρτίαν πλημμελῆσαχι παρὰ τὰν πώποτε. Καὶ τί 
ἂν ἄλλο εἴη παρὰ τὴν ἀναἰίρεσιν τῆς ζωῆς, μετὰ γὰρ 
τὰς προῤῥτθείσας ἁμαρτίας οὗ µόνον οὐ χεῖρον, ἀλλ' 
οὐδὲ ἴσον πεπλημμελήκχτε. 


perpessa est calamitates, quantas et quales alia gens 
post howinum memoriam nulla. Etenim posteaquam 
lis miseriis affecla est, qui» ad omnium aures 
pervenerunt, ad exireipum in omnes gentes 
dispersa dissipataque servit abjectissimam οἱ tur- 
pissimam servitute.n, quae seculis omnibus perse- 
verat. AL hiec, inquit, pro,t:r nostra peccata nobis 
acciderunt. Que narras pecca!'a? Neque eniin sunt 
ulla ejusmodi, qualia jam commisistis. Cum et 
adoratis vitulum, et Beelphegor initiati estis, et 
filios, ac filias vestras d:emoniis immolavistis, et 
prophetas interfecistis, et Dei leges conculcaatis. 
Neque tamen tam graves unquam dedistis pcenas. 
Alio enim pacto captivi estis in servitutem adducti, 
siquidem; rursum consecuti misericordiam pristi- 
num libertatis statum recuperastis, Nunc autem, 
cum et legibus obtemperetis, et vos modestius ge- 
ratis, nullam supplicii levationem invenitis. Qua- 
nam de causa vobis hac accidunt? Quia. scelere 
nulla venia digno vos. obstrinxistis. Nain Dei Filium 
in crucem egistis, Quo quidem peccato nuilum po - 
test gravius excogitari. Autergo Deum esse iniquuin 
asserite, qui sibi ferentes auxilium, hostemqua 
suum interimeutes puuiat,aut vel inviti confitemini, 
vos gravissimum omnium, quie unquam acdimiseritis, 


facinus patravisse. Ecquod autem istud est facinus, n si quod worte Vitam affecisiis? Quo quidem nefa- 
rio scelere, post. peccata, quae enumeravimus, non dicam, gravius, sed ue par quidein ullum  adtnisistis, 


Τεῦ .actov. 


Περὶ τῶν Χερουθὶμ διηγούμενος Ἡσαῖας φησὶν c — De 


ἔτι Καὶ ἐπήρθη τὸ ὑπέρθυρεν ἀπὸ τῆς φωνῆς, Tic 
ἐκέκραγογ, xal ὁ οἶκος ἐπ-.Ιήσθη καπνοῦ, προ- 
μτνύων ὅτι τὸν τρ:σάχιον Όμνου τῆς ἁγίας Τρ.άδος 
ὄντα μὲν ἀγγελικὸν, ἁρμέζοντα δὲ Χριστιανοῖς τοῖς 
ἀγγελοτρόποις οὗ χωρήσει διὰ φρενῶν ἀσθένειαν Ἡ 
τῶν Ἱουδαίων συναγωγή. Aib. χαὶ ἑπαρθήστται τὸ 
ὑπέρθυρον αὐτῆς, fvouv ἡ ἄνωθεν συνέχουσα τὰς 
παραστάδας, xal τὰς θύρας αὐτῆς θεία δύναμις 
x1 χάρις. θύρχι δὲ αὐτῆς xal παραστάδες ol ἴε- 


ρεῖς, xal διδάσκαλοι. Διὸ xal ἀλλαχοῦ γέγραπται 


Kal ῥήσω τὴν Ἱεροισα.ὶἡμ εἰς πρόθυρα caAsvó- 
pera, δηλονότι παρὰ τὸ μὴ ἔχειν ὑπέρθνυρον συνεχ» 
tuby τῶν εἰρημένων. "Όθεν xai εὐανάτρεπτοί εἶσιν 
ἐν ταῖ διαλέξεσιν. Ὁ δὲ οἴχος ἐπλήσθη κχαπνοῦ, 


Ejusdem. 
Seraphin loquens 1saius, Sublatum est. 
inquit, superliminare a. voce, qua clamaverunt , et 
domus repleta est. [umo *. Quibus verbis sijniticat, 
Judaorum synagogam propter ments imbecillita- 
tem cantum illum trina sonctus repetitione san- 
ctam Trinitatem celebrantem, qui et angelicus est, 
et Christianis hominibus propter aug l:cos ipso- 
rum ΙΠ0ΓΘΑ congruit, non esse comprehensuram. 
Quamobrem et ejus superliminare tolletur, quod 
lapides ex utraque parte ostii positos, et forces 
continet. Indicat autem superliminare virtutem 
et gratiam Dei. Lapides autem illi atque fores signi- 
ficant sacerdotes et doctores. Quapropter et alibi 
scriptum est : Kt ponam Jerusalem im vestibula 
qug cuncutiuntur. et nutant, propterea, quod non 


τουτέοτι σχότους xal πλάνης. Ἡ δόξα δὲ µετεςοί-- D habeant superliminare, quod ea, quz dicto sunt, 


ττοιν εἰς τὰς ἁπανταχη τῶν ἐν τοῖς ἔθνετι πιστῶν 
ἐχχλησίας. Πλήρης Τὰρ, Φποὶν, ἡ Τῆ τῆς δόξης 
αὐτοῦ. 


Του αὐτοῦ. 

Ὅταν εἴπῃ πρὸ; σὲ ὁ ᾿Ἰουδαῖος, llo; ἔτεχεν ἡ 
Παρθένος; εἰπὰ οὗ πρὸς αὐτὸν, [loq ἔτεχεν ἡ 
ὕτῖρα xai γεγηραχυῖα Σάῤῥα: Ἐνταῦθα μὲν γὰρ 
ἐν χώλυµα τὸ μὴ γάμου μετασχὸν, ἐκεῖ δὲ ἐμπόδια 
UD, οὐ ωύνον f στείρωσις, ἀλλὰ καὶ τὸ Ὑῆρας. 


* Ην. 9. 


κ 


! |sai. τι, 4. 


continet, ex quo in sermonibus et consciliis suis 
sunt instabiles, Pomus autem fumo repleta est, 
id est, tenebris et errore. Gloria vero passim diffu- 
sa est in omnes fidelium Ecclesias, quz ex gentibus 
constant. Plena enim, inquit, es! terra gloria ejus *. 


Ejusdem. 

Cum Judieus ex te querit, Quomodo Virgo pepe- 
rit? Qu vicissim quare, Quomodo peperit senex et 
sterilis Sara? In illa enim unum ἁμαίαχαί impedi- 
mentum est, quod conjugium non experitur. In 
hac autem duo, quodet sterilis est, et senex. Ob 


£9] 


EUTIIYMII ZIGABENI 


299 


id antem steriles pepererunt, ut virginem pepe- A Ἐγέννησαν οὖν ut στεῖραι, ἵνα πιστευθῇ xa f) Παρ- 


risse non esset incredibile. Et ideo mysterium il- 
lud mysterio huic tempore antecessit 


Ejus lm. 
Librorum Hebraicorum apud  Hebrzos sunt. lit- 
ter», apud. Christianos autem gratia. 


Ejusdem. 

Facies, quit, meretricis facta est. tibi, εί nemí- 
nei erubuisti *. Et rursum: Agnosco, inquit, quod 
durus sis, et nervus ferreus cerviz (ua, quie& nimirum 
flecti non potest, et frons tua. rea *, id est ἱπρυ- 
dens. Et rursum : Α seculo contrivisti jugum (uum, 
(registi vinculum tum *. Nam cum cervice dura 
jugum detrectarint, et evangelice doctrine ara- 
trum excusserint et ad excolendam virtutem se 
inutiles exlhibuerint, reliquum est, ut ad cedem 
idonei videautur. 


liem. adversus Πεύγαος Leontii Cypr. pontificis. 


Ostende mihi (Judzus inquit) signa adventus 
Christi, ut illud, quod est apud Micheam : Quia 
gens, inquit, contra gentem *ion. tollet amplius  gla- 
dium *. Et illud, quod affert Jeremias : Non do- 
ecbit, inquiens, amplius unusquisque proximum 
suum, dicens : Cognuosce Dorainum, quoniam omnes 
cognoscent eum a parvo eorum usque ad magnum *. 
Et illud, quod est apud Isaiam : Quia pascetur, ἵη-- 


θένος Υεννήσασα, xai cb xav! Exs(vaz µνστήριον τῷ 
μυσττρίῳ τούτῳ 7tpocbo:o:sl, 
Tov αὐτοῦ. 

Tov ᾿εδραϊκῶν βίδλων τὰ μὲν γράμματα παρ 
Ἑδραίοις, τὰ δὲ νοήματα παρ) ἡμῖν τοῖς Χριστια- 
νοῖς. ι | 

Τοῦ αὐτοῦ. 

"Oyric, φησ], xóp! ης éyérecó σοι, ἀπηναισχύν.- 
τει πρὸς πάντας. Καὶ αὖθις' Γιώσχω ὅτι σκλη- 
ρὸς εἶ, καὶ νεῦρον σιδηροῦν ὁ τράχη.ός cov, 
τουτέστιν ἀχαμπὴῆς, xal τὸ µέεωπέν σου χα Ιχοῦν, 
εἴτουν ἀναίσχυντογ. Καὶ πάλιν, Ἆπ' αἰῶνος συν- 
έτριφας τὸν ζυγόν σου, διέῤῥηξας τὸν δεσµόν 
σου. Σχληροτράχτλοι γὰρ ὄντες ἄνωθεν, χαὶ τὸ τῆς 
εὐαγγελιχῆς διδασκαλίας ἄροτρον ἀποσεισάμενοι, 
καὶ πρὸς ἑργασίαν ἀρετῆς ἀχρῄήστους ἑαυτοὺς xa- 
ταστήσαντες, πρὸς σφαγὴν λοιπὸν ἐπιτίδειοι γεγό- 
νασιν. 


Ἔτι κατὰ ᾿Εδόραίων Λεοντίου ἑἐπισκόπου Kó- 
αρου. 

Δεϊξόν pot, φησὶ, τὰ σημεῖα τῆς τοῦ Χριστοῦ 
παρουσίας’ τὸ παρὰ τῷ Μιχαίᾳ. Οὐκ ἔτι γὰρ, φη- 
olv, οὗ μὴ ἄρῃ ἔθνος ἐπὶ ἔθνος ῥομφαίαν. Καὶ τὸ 
παρὰ τῷ Ἱερεμίᾳ, OD. μὲν γὰρ, φηαὶ, διδάξωσο 
ἔτι ἕκασιος τὸν π.Ίησίον αὐτοῦ, .Ἰέγων, Pré 
τὸν Κύριο», ὅτι πάντες εἰδήσουσί µε ἀπὸ ju- 
xpov αὐτῶν ἕως μεγάλου αὐτῶν ' χαὶ «b παρὰ 
τῷ 'Heatz: Συµθεσκηθήσεται γὰρ, qno, «9ύχος 


quit, simul lupus cum agao, et pardus εἰπικί accuba- C μείὰ dq vóc, xal πἆρδαλις συνγαναπαύσεται ἑρί- 


bit cum hedo, et. vilvius, et leo, et taurus simul 
pasceniur, et puer. parvus. ducet eos. Et, bos et. ur- 
sus pasceniur simul, et simul erunt eorum catuli. Et 
leo sicut bos comedet paleas. Et puerulus infans in 
foraminibus axpidum, et in cubile fetuum  aspidum 
immittel mansum, et non. ledent *. Hoc. enim est 
celebris et vulgato illa quastio Judseorum. Intelli- 
gant igitur hec omnia contigisse. Nam cum jam 
Christus esset oriturus, statim exiit edictum a 
Ca'sare Augusto, ut describeretur universus orbis. 
Quamobrem cum totus orbis esset in. ditione Ro- 
manorum, omnes inpace degebant, ei cum mu- 
tua inter se bella amplius non gererent, quippe 
qui sub uno omnes imperio continerentur, ad agri- 
culturze studia sese converterant. Quod si gentes 
aliquas fuisse reliquas dixeris, qnx armis inter se 
dimicarent, respondebo illud esse Scripturz pro- 
prium, ut totum ponat pro majori parte. Quale 
est etiam illud trium puerorum : Non est hoc tem- 
pore princeps, nec. propheta", cum tamen ct Da- 
niel et Ezechiel cum illis essent, et Jeremias in 
Jerusalem. Et alia multa ejusmodi possent addu- 
ci, Vel id predictum est de gentibus, que credi- 
derunt. Sensuautem magis arcano et sublimi, 
Gens, inquit, demonum adversus liominum | gentem. 
idololatrie gladium animos inierimentem, εἰ Dei 
cognitionis oblivionem  afferentem non. tollet. Nam 


! Jer. τής 5, * Ιδαι. xxxx. d, * Jerem. idt, 


η.  " Dan. m, 58. 


20. 


$«, xal μοσχάριον, καὶ Aévv, xal ταῦρος ἅμα 
βοσκηθήσονται, καὶ ἅμα τὰ παιδία αὐτῶν ἔσον- 
ται. Καὶ Aéuv καὶ βοῦς ἃμα φάγονται ἄχυρα, 
xal παιδίον γήπιον ἐπὶ τρὠγλη» ἀσπίδων, καὶ - 
&xl κοιτὴν ἑκγόνων ἀσπίδων τὴν χεῖρα ἐπιδα- 
Asi, xal οὗ μὴ κακοποιήσωσι. Τοῦτο γὰρ τὸ πο- 
λυθρύλλητον ζήτημα τῶν Ἰουδαίων. Ὁράτωσαν ἃ 
πάντα Ὑενόμενα. Τοῦ Χριστοῦ γὰρ γενντθῆναι 
μέλλοντος, εὐθὺς ἐξῆλθε δόγµα παρὰ Καΐσαρος 
Αὐγούστου ἀπογράψασθαι πᾶσαν τὴν οἰχουμένην. 
Καὶ λοιπὸν ὑποταγέντος παντὸς ἔθνους «fj Ῥωμαίων 
ἀρχὴ, πάντες εἰρήνευσαν, καὶ µηχέτι πολεμοῦντες 
ἀλλήλοις, ὡς ὑπὸ µίαν ὄντες χεφαλὴν, εἰς γεωργίαν . 
ἑτράπησαν. El δὲ που xal τινα ἔθνη ὑπελείφθη µα- 


D χόµενα, τῆς Γροφῆς ἐστιν ἰδίωμα καθολικῶς λέγειν 


&nb τοῦ πλείονος μέρους. Τοιοῦτόν ἐστι χαὶ τὸ τῶν 
τριῶν παίδων τὸ, Οὑκ Éocur τῷ xao τούτῳ ἄρ- 
χω» καὶ προφήτης. ἣν γὰρ καὶ ὁ Δανιὴλ, καὶ ὁ 
Ἰεζεχιῆλ µετ) αὐτῶν, καὶ ὁ Ἱερεμίας ἓν "Ispouaz- 
Ju, xal πολλὰ τοιαῦτα. "H xai περὶ τῶν πιστευ- 
σάντων ἐθνῶν ἡ πρ/ῤῥητσις. Κατ’ ἀναγωγὴν δὲ, 'O 
AR ἄρῃ, qno, τὸ ἔθνος τῶν δσοιµόνων ἐπὶ εὸ 
ἔθνος τῶν ἀνθρώπων μἀχαιραν τῆς εἰδωλαῖα- 
τρείας ἁγαιροῦσαν yvxàc, καὶ ἀναισθησίαν 
θεογγωσίας ἐπάγουσαν. "Ev0a γὰρ τὺ Εὐαγγέλιον 
ἐχηρύχθη, πάντες ἓν σαῶμα Ὑεγόνααι, χαὶ μίαν 
ἔσχο) χεφαλὴν τὸν Χριστὸν, xal φοδεροὶ τοῖς δεί- 


* Mich. iv, 3. , Jer. xxx», 54. * [ga. σι, 


"m.m — D rm c n ves atus fprcn rayon ολ iA S ο νο ——— M —n-- 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. VIII. 


294 


µοσιν ἀπεδείχθησαν. Τὸ γὰρ, O2x 300v βαλεῖν cl- 4 ubi divulgatum est Evangelium, omnes unum cor- 


pfvnv ἐπὶ τὴν γῆν, ἀλλὰ µάχαιραν, οὗ περὶ πολε- 
puc; εἴρηται µαχαίρας. Μάχαιρα γὰρ ἣν ἔδαλεν 
6 Χριστὺς, τὸ χήρυγµα, χαὶ ἡ τούτου πίστ:ς, διαι- 


pouca τὸν πιστὸν ἀπὸ τοῦ ἀπίστου, xal τέµνουσα 


τὴν ἐπὶ xaxip σχέσιν xal συµφωνίαν αὐτῶν. Αλλ) 
οὕτω μὲν τὸ χατὰ Μιχαίαν * ἴδωμεν δὲ xal xb. xac 
Ἱερεμίαν. Σηµεῖα γὰρ τολλὰ xol μεγάλα τοῦ Χρι- 
στου ποιοῦντος, οἱ συντρέχοντες xal βλέποντες 
tavta, πάντες ἀπὸ μιχροῦ ἕως μεγάλου τοὺς ἔαυ- 
των ὀφθαλμοὺς εἶχον διδασχάλους θεογνωσίας, xal 
χατανοουντες τὰς θεοπρεπεῖς δυνάµεις αὑτοῦ, τα- 
χέως δι᾽ ἑαυτῶν ἐμάνθανον, ὅτι θεές ἐστιν, ὡς ἔστι 
χαταλαθεῖν οὐ µόνον ἀπὺ τῆς τῶν Εὐαγγελίων γρα- 
glo, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν καθ) 'E6paiouc χρονικῶν 
Γραφῶν, καὶ τῶν καθ) Ἕλληνας ἱστοριογράφων. 
Λείπεται οὖν εἰπεῖν περὶ τοῦ κατὰ τὸν "Haatav στ- 
µείου τῆς παρονσίας Χριστοῦ. Οὗτος tal; διαφο- 
ραῖς τῶν ἡμέρων τε χαὶ ἀγρίων ζώων τὰ διάφορα 
τῶν ἀνθρώπων ἤθη παρεδήλωσε, xal διὰ τῆς ἑχεί- 
νων συνδιαιτήσεως τὴν µίαν τούτων ποίµνην ἡνί- 
(avo, καὶ τὰς ix τούτων συστησοµένας Ἐκκλησίας, 
λύχον μὲν χαλέσας τὸν ὀξὺν εἰς ἁρπαγὴν, ἄρνα δὲ 
*by εὐεπηρέαστον, xal πάρδαλιν μὲν τὸν ποιχιλό- 
Ίνωμον, ἔριφον δὲ τὸν ἁπλοῦν. Καὶ µοσχάριον μὲν 
τὸν πρᾶον, ταῦρον δὲ τὸν θρασὺν, λέοντα δὲ τὸν 
ὑκερήφανον, οὓς ἄξει, xal ποιμανεῖ ἄνθρωπος τῇ 
μὲν φρονήσει πολιὸς, τῷ δὲ ἀἁπονί pu xal τῇ ταπει- 
γοφροσύνῃ παιδίον. Καὶ µέγας μὲν τῇ ἀρετῇ, µι- 
xph; δὲ τῇ φαινοµένῃ εὐτελείᾳ xal λιτό-ητι. Τοιοῦ- 
τοι δὲ οἱ τῶν ἐχκλησιῶν προεστῶτες, ὑφ' ὧν οἱ 
διάφοροι τοῖς Έθεσιν ἀγόμενοι ῥυθμίζονταί τε xal 
συναρ.όξοντα". Καὶ αὖθις β.ῦν μὲν τὸν ἑργατικὸν, 
ἄρχτον δὲ τὸν γατρίµαργον. Καὶ πάλιν λέοντα μὲν 
* Ἠγεμοτιχόν τε χαὶ ἀρχιχὸν, βοῦν δὲ «hy ὑπὸ 
ζυχὸν δουλείας, xai ὑποτεταγμένον. "Ayupa δὲ ἡ 
ὐτιλὴς τοῦ ὑπ ζυγὸν τροφή. Συσσιτηθήσεται γὰρ 
ὁ ὑκ,τάσσων cp ὑποτασσομένῳ διὰ τὶν ἑνότιτα 
τὴς τίστεως. Παιδίον δὲ νήπιον ἕκαστος τῶν 
πρεστώτων, ὡς εἴρηται, νηπιάόζων ἐν xaxig, 

€ yip ἡ διδασκαλία διὰ τὸ ἀννσιμώτατον, Ἶτις 

ἐτιδάλλεται τοῖς ἀπίστοις, οἵτινές εἰσι τρῶγλαι xol 

χαταδύσεις xal οἰχητήρια xai ἀναπαντίρια τῶν 

wrtéy ἀσπίδων, τοι τῶν ἰἱοδόλων xal θανατη- 

φόρων δαικόνω"', ὧν ἔχγονα τὰ πάθη. Καὶ ἄλλως 

ἃ οἰχατὰ Χρισιὸν ζῶντες τὴν χεῖρα τοῖς δαίμο- 

ο ἐκιδάλλοντες, xal τὸ τοῦ σταυροῦ σημείου ἐπά . 

Twice, οὐχ ἑῶσι τοὺς ἑνοιχοῦντας δαίµονας xa- 

M*uly ἔτι τοὺς πάσχοντας. "Οτι δὲ θηρία τὰ 


Όνη, λέγει πολλάχ.ς ἡ Γραφή. Φτοὶν ὁ θεὺς διὰ. 


Y5- Διαθήσω διαθήκην ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐχείνῃ μετὰ 
"Uv βηρίων τοῦ ἀγροῦ, xal τῶν πετεινῶν τοῦ 
θὐρανοῦ, xal τῶν ἑρπετῶν τῆς Υῆς, χαθολιχωτέ(ῳ 
Mty Urpla μὲν τοῦ ἀγροῦ τοὺς ἀγρίους xal ὠμ.ὺς Óvc- 
µάζων, τετεινὰ δὲ τοὺ; ὑψηλοτέρους, ἑρπετὰ δὲ τοὺς 
Ἰατενοτέρους * ἡ πετεινὰ μὲν τοὺς τῇ ἀστρολογίᾳ 
Κσχε,μένους, ἑρπατὰ δὲ τοὺς ῥυπαινομένους ἐν xol; 
Ἀλθεσι' χαὶ αὖθις διὰ 'Heatos: Εὐ.ογήσατό µε 
τὰ θηρία τοῦ ἀγροῦ' xaX διὰ Ἱερεμίου πάλιν Δέ- 


D que 


pus effecti sunt, et unum habent caput. Christum, 
et formidandi daemonibus evaserunt. Quod autem 
ipse dixit, se venisse, non ut pacem in terram 
afferret. sed gladium, id non intelligitur 4ο gladio 
bellico. Gladius enim, quem ipse tulit nihil aliud 
est, nisi religionis ejus divulgatio, et in eum fides 
quz sepa:al fidelem ab infideli, conjunctionem et 
consensum eorum in peccando dirimit. Et hzc 
quidem dicta sint de prophetia Mich::e. Videamus, 
qu: a Jeremia dicta sunt. Cum multa magnaque 
signa faceret Christus, illi, qui concurrebant et 
exspectabant, omnes a parvo usque ad magnum 
oculos proprios habebant divin: cognitionis ma- 
gistros et judices, et animadvertentes divinas il- 


B lius virtutes, confestim intelligebant ipsum esse 


Deum, ut colligi potest non solum ex monumen- 
tis Evangeliorum, verum etiam ex annalibus. lle- 
brzorum et. gentium historicis. Reliquum est, ut 
signum adventus Christi predictum ab Isaia con- 
sideremus. Hic animalium cicurum el ferarum 
discrimine significat diversos hominum mores, ct 
per communem illorum victum, et mutuam vi- 
vendi consuetudinem, unum hominum ovile, et 
Ecclesias ex his constituendas ostendit, lupum 
quidem appellaus euu qui ad. rapinas velox est : 
sgnum autem eum, qui prede ct direptioni est 
expositus: pardum illum, qui astutus et. mente 
varius : haeduim ilium, qui candidus et simplex ς 
vitulum illum, qui esc mansuetus : taurum eum, 
qui est audax » leonem illum, qui est superbus ; 
quos ducet et pascet liomo prudentia quidem se- 
nex, innocentia aulem et modestia puerulus, ma. 
gnus virtute, sed frugalitate et simplicitate parvus, 
Tales sunt Ecclesiarum praefecti, quibus rcgenti- 
bus et gubernantibus, qui diversis moribus sunt, 
inter se conveniunt, οἱ mutua benevolentia conjun- 
guntur. ltem per bovem homines intelligit laborio - 
sos. ler ursum ventri deditos. Per leonem, eos, 
qui prosunt et imperant. Per bovem, eos, qui ser- 
vitutis premuntur jugo, οἱ alterius imperio pa. 
rent. Per paleas frugalem ac tenuem victum eo- 
rum, qui subditi sunt. Simul autem pascentur il.i, 
qui reguntur et parent, et. illi qui gubernont. at- 
imperant, propter fidei necessitudinem et 
conjunctionem, Pueruli vero, infantuli ad malum, 
ut dictum est, sunt Ecclesiarum priefecti, quorum 
manus doctrina est, propter summam quam. adlhi- 
bent diligentiam ; quie quidem manus injicitur in- 
fidelibus, qui sunt veluti cavernz εἰ foramina, et 
ferarum cubilia, et aspidum, seu venevatorum et 
perniciosorum damonum domicilia, quorum filii 
sunt animi perturbationes et vitia. Aliter etiam qui 
ex Christi sententia vivunt, manum demoni- 
bus injiciunt, et crucis signum opponeutss non 
sinunt obsidentes  diemones obsessos homines 
ledere. Quod autem Scriptura gentes smpenu- 
mero feras vocet, perspicuum est. Dicit enim 
Deus per Oseam : Faciam fedus in illa die 


£95 FUTIIYMIH ZIGADENT 265 


cum feris agri, et volucribus cli, et. serpentibus A δωχκα zácar τὴν γῆν τῷ Ναδουχοδενόσορ  Ba- 


terre *,. Liberiore οἱ latiore quadam ratione fe- 
ras agri sevos et crudeles. appellat. Volucres au- 
tem illos qui suhlímiori mente sunt praditi. Ser- 
pentes vero, eos qui sunt abjectiores. Aut per volu- 
cres intelligit eos qui astrologi€e studiis incum- 
bunt. Et per. Isaiam : Benedicite, inquit, mihi fe- 
rct agri *. Et per Jeremiain : Dedi, inquit, omnem 
terram. Nabuchodonozor regi Babylonis, wt serviat 
Delebo, inquit, «alas feras e terra *. Ut interim 


σι.1εῖ Ba6vAovoc τοῦ ÓovAe)sw | abro, καὶ τὰ 
θηρία τοῦ dypov ἑργάζεσθαι αὐτφ. Καὶ διὰ Ta- 
ξεχιηλ' Ἁφιανιῶ θηρία πονηρὰ ἀπὸ της γῆς, ἵνα 
νῦν ἑάσωμεν xà παρὰ τῷ Δανι]λ, xat εἰχότως. Ὠα- 
ρασυγεθ.1ἠθη γὰρ, Φησὶ, τοῖς κτήνεσι τοῖς 
ἀνοήτοις ὁ νούν ἔχων ἄνθρωπος, xal όμοιαθη 
abtoic. 

εἰ, el fere agri laborent illi. Et per Ezerhielem : 

omittam qu» a Daniele, et merito. Comparatus est 


enim, inquit, bestiis insipientibus, qui mentem habet, homo, et. similis factus est eis. 


Item adversus eosdem. Aliorum Patrum. 


si Dei figmentum pulcherrimum hono ad ima- 
giuem et similitudinem ejus factus est, quomodo 
res Deo indigna est, ut. ex opere ad imaginem et 
similitudinem suam a se confecto carnem sumat? 
Preterea si Deo turpe non fuit, hominem fingere 
at (ue formare, quomodo illi turpe erit, eum refingere 
ac veformare? , 

Si sol, qui corpus cst corruptibile, longe lateque 
radios suos in omnes partes conjiciens, in locis lu- 
tulentis sordidisque versatur, nec tamen inquinat 
puritate suam, sed ita nitidos contrahit ac. rur- 
sum dimittit radios, ut ipse quidem nihil contami: 
netur, corporibus autem illos excipientibus multum 
afferat utilitatis : quanto magis i)le justitiae Sol, qui 
rerum omnium, qui vel corpores sunt, vel cor- 
poris expertes, effector est, in. carnem puram et 
a se formatam ingressus, nec maculam ;pse con- 
traxit ullam, et em ipsam carnem puriorem san- 
ctioremque reddidit ? 


Damasceni de Sabbato. Cap. $2. 


Sabbatum dies septinius vocatus est, et requiem 
significat. Deus enim co die, sicut ait Seriptura, 
requicvit ab operibus suis *, ut numerus dierum ad 
septimum usque progressus, rursus in orbem re- 
deat, aique a primo initium sumat. flic porro nu- 
merus apud Jud:eos in honore est : quippe quem 
Deus coli przeceperit, idque non defunctorie, sed 
gravissimis etiam poenis statutis in eos, qui illad 
transgressi essent *.. Nec vero teu ere id ille impe- 
ravit, sed. certis quibusdam rationibus adductus, 
quas veri spirituales mentisque perspiracitate prz- 
diti intelligunt. ' 


Quantum autem ego, alioquin impcritus, as- 
sequi possum (ut ab inferioribus ac crassio- 
ribus incipiam ), cum sciret Deus Israeliticum po- 
pulum pinguem esse, et carni addictum, inque res 
terrenas impense pronum, nec discretionis ullius, 
hanc legetn sanxit :  priinuim, ut servus et. jumen- 
(um requiescerent, siut scriptum est *. Etenin 
11114 miseratur. animas. jumentorum. suorum ? : 
deinde vero, ut ipsi terrenis occupationibus ferai 


- 


"Et: κατὰ τῶν αὐτῶν. Ἑτέρων Πατέρων. 


Ei πλάσμα θεοῦ τὸ κάλλιστον ὁ ἄνθρωπος, xel 
xac εἰχόνα xai ὁμοίωασιν αὐτοῦ πέπλασται, πῶς ἂν- 
άξιον Θεοῦ σάρχα λαθεῖν Ex τοῦ οἰχείου πεπλασμµέ- 
νου; Καὶ εἰ τὸ πλάττειν «bv. ἄνθρωπον οὐκ αἰσχό- 
νην τῷ θεῷ φέρει, πῶς τὸ ἀναπλάττειν αὑτὸν αἱ: 
σχύνην ἑνέγχει;, 


E:xep ὁ ἥλιας αῶὤμα φθαρτὸν ὢν πανταχοῦ ác 
ἀχτῖνας ἀφιεὶς, xal βορθόροις xai ῥύποις ὁμι- 
λῶν, οὐδὲν ἀπὸ τῶν σωματιχῶν τούτων µολυσµά- 
των εἰς τὴν ἑαυτοῦ χαθαρότητα παραθλάπτεται, 
καθαρὰς δὲ τὰς ἀχτῖνας σανστέλλων, χαὶ πάλιν 
ἀφιεὶς, αὐτὸς μὲν οὗὐδ' ὅλως µολύνεται, τοῖς ὑποδε- 
χοµένοις δὲ τοῦτον σώμασι πολλῖς µεταδίδωσυ 
ὠφελείας, πολιῷ μᾶλλον ὁ τῆς δικαιοσύνης Άλιος, 
ὁ καὶ τοῦ ἡλίου, χαὶ τῶν σωμάτων, xal τῶν ἆσω- 


C µάτων δημιουργὸς εἰς χαθαρὰν ἑλθὼν σάρκα, xat ἣν 


αὐτὸς ἔπλασεν, o) µόνον οὐκ ἑἐμολύνθη, ἀλλὰ xel 
att. καθαρωτέραν χαὶ. ἁγιωτέραν εἰργάσατο. 


Τοῦ Δαμασκηνοῦ περὶ τοῦ Σαδδάτου. Κεράλ..1β.. 


Σάῤθατον ἡ ἑδδόμη ἡμέρα κέκληται’ Boot δὲ τὴν 
κατάπαυσιν. Ἐν αὐτῇ γὰρ χατέπανσε» ὁ θεὸς 
ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων αὐτοῦ, ὥς φησι 1j θεία 
Γραφή ΄ διὸ χαὶ μέχρις ἑπτὰ 6 τῶν ἡμερῶν ἀριθμὸς 
προθαΐνων , πάλιν ἀναχυχλοῦται, καὶ ἀπὸ τῆς πρώ- 
της ἄρχεται. Οὗτος ὁ ἀριθμὸς τίµιος παρὰ Ῥουδαίοις, 
τοῦ θεοῦ προστάξαντος τιμᾶσθαι αὐτὸν, οὐχ ὡς Écu- 
χεν, ἀλλὰ xal μετὰ βαρυτάτων ἐπὶ τῇ παραδάσει 
ἐπιτιμίων. Οὐχ ἁπλῶς δὲ τοῦτο πρυσέταξεν, ἀλλὰ 
διά τινας μυστιχῶς τοῖς πνευματιχοῖς τε xat διορα- 
τικοῖς Χατανοουµένας αἰτίας. 


Ὢ; ἐμὲ γοῦν γνῶναι τον &pa0n* Ov Ex τῶν xa- 
τωτέρων καὶ παχυτέρων ἄρξωμαι ' cis; 6 θεὺς τὸ 
πα/ὑ τε xal Φφιλόσαρνον, χαὶ πρὸς τὴν Όλην Decus 
ἀπῤῥεπὶς τοῦ Ισραηλίτου λαοῦ, ἅμα δὲ xai Όσα 
διάχριτον * πρῶτον μὲν, ἵνα ὁ δοῦ.Ίος καὶ τὸ 30m, 
ζύχιον ἀναπαύσηται, ὡς γέγραπται΄ ἐπειδὴ drum 
ὀέμαιος οἰκτείρει τὰς νυχὰς ατηνῶὼν αὐτοῦ, i mmm, 
ένα δὲ xaX σχολὴν ἄγοντες 5x τοῦ περὶ τὴν Όλην fcr 
σπασμοῦ, πρὸς τὸν θεὸν συνάγωντα.., Ev golpe m e, 


! Osee νι, 18. 3 [δα xti, 90. ? Jerem avi, 6.— * Gen n, 2. * Exod. σαι, 6; Nem. xv, 5 


* Deu... v.l4.. ^ Prov. xi, 10. 


39] 


IANOTLIA DOGMAT:CA. — TIT. vViIT. 


$98 


καὶ ῦμνοις, xal ᾠφδαῖς πνευματικαῖς, xoi µελέτῃ A ad Deum se colligerent ; septimum nempe diem in 


τῶν θζίων Γραφῶν ἅπασαν τὴν ἑθδόμην ἀναλίσχοντες, 
xa ἓν θεῷ καταπαύοντες. "Ὅτε μὲν γὰρ «ν fy 
νόμος, οὗ ΓΕ ραφῇ θεόπνευστος, οὔτε τὸ Σάέδατον τῷ 
Θεῷ ἀφιέρωτο. Ὅτε δὲ ἡ θεόπνευστος Γραφὴ διὰ 
Μωῦσέως ἐλόθη, ἀφιερώθη τῷ Θεῷ τὸ Σάδδατον, ὡς 
ἂν περὶ τὴν ταύτης µελέτην ἓν αὐτῷ ἁδολεσχήσω- 
ew, col ph πάντα τὸν βίον τῷ θεῷ ἀφιεροῦντες, οἱ 
μὴ πόθῳ τῷ Δεσπότῃ ὡς Πατρὶ δουλεύοντες, ἀλλ᾽ ὡς 
δοῦλοι ἀγνώμονες, xXv μιχρὸν xai ἐλάχιστον µέρος 
εἲς ἑαυτῶν ζωῆς τῷ Orci ἀποτέμωντοι, xal τοῦτο 
φόδῳ τῶν ἐπὶ τῇ παραθάσει εὐθυνῶν xal ἐπιτιμή- 
σεων ' Δικαίφ }ὰρ νόμος οὗ χεῖται, ἀ.ὶ]ὰ ἁδίκῳ. 

Ἐπεὶ πρῶτος Μωῦσῆς τεσσαράχοντα ἡμερῶν, xal 
αὖθις ἑτέρων τεσσαράκοντα νηστεία προσεδρεύσας 
τῷ θεῷ, πάντως xal τοῖς Σ466ασι διὰ ντοστείας Exá- 
xou ἑαυτὸν, τοῦ νόµου ph χαχοῦν ἑαυτοὺς Ev τῇ τοῦ 
Σαθθάτου huipai προστάσσοντος. El δὲ φαῖεν, ὅτι 


πρὸ τοῦ νόµου τούτου,τί φήσουσι περὶ τοῦ θεσθίτου, 


Ἡλιοῦ, τεσσαράχοντα ἡμερῶν ὁδὸὺν ἀνύσαντος Év 
βρώσει pid; Οὗτος γὰρ οὐ µόνον διὰ τῆς νηστείας, 
ἁλλὰ χαὶ διὰ τΏς ὁδοιπορίας iv τοῖς Σάθδασι τῶν 
τεσσαράχοντα ἡμερῶν ἑαυτὸν χαχώσας, ἕἔλυσε τὸ 
Σάδδατον ' xat οὐχ ὠργίσθη τούτῳ ὁ θεὸς, ὁ τὸν 
γόμον δεδωχὼς, ἀλλὰ xai ὡς ἀρετῆς ἔπαθλον, ἐν 
Xoph6 ἑαυτὸν ἐνεφάνισε. Τί δὲ περὶ Δανι]λ φῄσου- 
σιν; Οὐχὶ τρεῖς ἑθδομάδας διετέλεσεν ἄσιτος; Τί δὲ 


psalinis et hymnis οἱ canticis spiritualibus, divi- 
narumque Scripturarum lectioue totum expenden- 
tes, atque in. Deo. couquiescentes. Nam, quando 
lex non erat, nec Scriptura divinitus inspirata, ne 
Salibatum quidem Dco consecratum erat. Δι post- 
quam Scriptura divina per Moysen data est, Sab- 
batum quoque Deo dicatum fuit, ut ejus medita- 
tioni vacarent, qui totum vitz tempus Deo uon 
impendunt, nec Domino tanquam patri toto desi- 
derio serviunt: sed velut. ingrati. servi, parvam 
saltem ac perexiguam vitz particulam illi imper- 
tirent, idque penarum et objurgationum, 
qui pigvaricalores manent, timore: Non euim lex 


D justo posita est, sed injusto '. Argumento cst, quod 


priinus ipse Moyses totos quadraginta dies, rur- 
sumque totidem alios jejunus assistens Dco *, 
procul dubio ipsis quoque Sahbatis sese inacera- 
bat, cum tamen lex juberet, ne quis se die Sab- 
bati affligeret. Quod si hoc ante datam legem ge- 
stum fuisse aiunt, quid de Elia Thesbite sunt di- 
cturi, qui quadraginta dierum iter, semel duntaxat 
sumpto cibo confecit *? Etenim ipse non jejunio 
solum, sed etiam itinere, in horum quadraginta 
dierum sabbatis sese affligeus, Sabbatum solvit : 
meque propterea Deus qui legem tulerat, ei suc- 
censuit ; quin potius iu virtutis praemium, illi se 


πᾶς Ἱσραλλ, οὗ περιτέµνει τὸ παιδίον ἓν Σαβδάτῳ, C in Horeb conspiciendum prebuit. Quid item de 


εἰ τύχοι ὀχταύμερον; Οὐχὶ δὲ χαὶ τὴν μεγάλην νη- 
στείαν, fi» νενοµοθέτηνται, εἰ Ev Σαθθάτῳ χαταντή- 
€0!, νηστεύουσι; Οὐχὶ δὲ χαὶ οἱ ἱερεῖς xal οἱ Λευῖ- 
ται Ev τοῖς τῆς σχηνΏς ἔργοις βεθηλοῦσι τὸ Zá66a- 
σον, χα) ἀνα[τιοί εἰσιν; Αλλά καὶ κτῆνος ἂν εἰς βό- 
0pov ἑμπέσοι ἓν Σαθθάτῳ, ὁ μὲν ἀνασπάσας, ἀνα[- 
τιος, ὁ δὲ παριδὼν, Χχατάχριτος. Τί δὲ πᾶς Ἰσ- 
ῥαἡλ, οὐχὶ Ent ἡμέρας τὴν τοῦ θεοῦ χιθωτὸν περι- 
φέροντες, τὰ Ἱεριχούντινα τείχη περιῄεσαν, tv αἷς 
πάντως ἣν xal τὸ Ῥάθθατον ; 


Daniele dicent ? Annon tres hebdomadas integras 
jejunus egit *? Quid vero ? Nunquid non Israelitze 
omnes infantem Salibato cireumcidunt, si. quidem 
tunc octavum vite diem atiigerit *? Nonne ma- 
gnum illud jejunium, quod lege przscriptum est, 
si in Sabbato occurrerit, obeunt *? Annon itidem 
sacerdotes et Levitz in tabernaculi operis Sabba- 
tum violant, nec ob id in culpa sunt "? Quin, si 
jumentum die Sabbati in. foveam prolabitur, qui 
illud extraxerit, criminisest insons, reus vero, qui 


hoc facere neglexerit. Num cuncti Israelite per septiduum arcam Dei ferentes, Jerichuntina monia 


Bon circuiere, interquos dies plane Sabbatum erat ^? 
Ὡς οὖν ἔφην, σχολἠς ἕνεχα τῆς πρὺς θεὸν, ἵνα x3y 
δµιχροτάτην ἁπόμοιραν αὐτῷ ἀπονέμωσι, xat ἄνα- 
ταύσωνται, ὅ τε δοῦλος xal τὸ ὑποξύχιον, ἡ τοῦ La6- 
bro τήρησις ἐπινενόητο, τοῖς νηπίοις ἔτι, xal ὑπὸ 
tà στοιχεῖα τοῦ χόσμου δεδουλωµένοις, τοῖς σαρχι” 
χοῖς, καὶ μηδὲν ὑπὲρ τὸ σῶμα, καὶ τὸ γράμμα ἓν- 
waa: δυναµένοις. "Ore δὲ 70e τὸ π.ὶήρωμα τοῦ 
χρόνον, ἑξαπέστειεν ὁ Θεὺς τὸν Υἱὸν' αὐτοῦ τὸν 
Αιογογενῆ, yeróusvor ἐκ γυγαικὸς ἄγθρωπογ, Τ8- 
νόµενον ὑπὸ νόµον, ἵνα τοὺς ὑπὸ νόµον ὀξαγο- 
Φάσῃ, ἵνα τὴν υἱοθεσίαν ἁποάδωμεν. "Όσαι γὰρ 
ἑλάδομεν αὐτὸν, ἔδωχεν ἡμῖν ἐξουσίαν τέχνα Θεοῦ 
γενέσθαι, τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτόν ὥστε οὐχέτι 
ἑσμὲν δοῦλοι, ἁλλ᾽ vlol * οὐκέτι ὑπὸ νόµον, ἀλλ ὑπὸ 


D 


Itaque, quemadmodum dixi, ut Deo vacaretur, 
et vel minima saltem vitz particula ei tribueretur, 
nec non ul servus jumentumque requiescerent, 
Sabbati observatio consulto invecta illis fuit, qui 
cum parvuli adbuc ct carnales essent, sub 
elements mundi servientes * ,mibil supra corpus «t 
litteram — valerent cogitare. Cum autem. venit 
plenitudo temporis, misit Deus Filium suum unigc- 
nitum, | hominem [actum ex. muliere, factum 
sub lege, ut eos. qui sub lege erant redimeret ; 
ut adoptionem filiorum reciperemus !*. Quotquot 
enim recepimus eum, dedit nobis potestatem 
flios Dci fieri **, qui in ipsum credimus. 
Quare non jam sumus servi, sed liberi !*: non 


! [| Timoth. 1,9... * Exod. xxiv, 18; xxxiv. 98. * Ill. Reg xix, 8. * Dan. x, 2... * Levit. xxn, 3, 


* Levit. χι, 97, Ἱ Matth. 


!! G3lat. iv, 7T. 
ParRoL. GR. CXXX. 


xxiü, 9. 


* Josue iit, seqq. 


"Galat, iv, 9. !?* Ib:d. 4, 0.. !! Joan. 1, 193. 


10 


299 
[αν sub lege, sed sub gratia : 
solum pr: metu Domino servimus ; sed ad totum 
tempus οἱ consecrandum sumus obliga'i, adeo vut 
servo illi, ire, inquam, et cupiditati, quiescere à 
peccato, Deoque feriatum esse jubeamus; erecta 
qw'dem perpetuo versus Deum cupiditate, armata 
vero contra Dei bostes iracnndia : ac. jumentum 
item, corpus nimirum, a peccati servitute dato otio 
recreemus, et ad. inserviendum divinis przcceptis 
compellamus. 

llc sunt qua spiritualis Christi lex nobis indi- 
cit, quam, qui custodiunt, Mosaica lege superiores 
exsistunt. Nam, ex quo venit quod perfectum est, 
evacuatum est quod ex parte erat !; ac scisso per 
Salvatoris crucem tegumento 
gis, sanctoque Spiritu izneis linguis illucescente, 
littera obsolevit, corporalia cessarunt, et impleta 
Icge servitutis, lex libertatis nobis donata eit. At- 
que — perfectam humanz natarz requiem celebra- 
imus, hoc est resurrectionis diem, in qua Dominus 
Jesus, vitz? auctor et Salvator, nos ad promissam 
illis qui spirituali cultu Deo serviunt, hereditatem 
introduxit ; in quam nimirum ipse przcursor noster 
ingressus est, postquam a morte ad vitam rediit, 
el reseratis patefactisque sibi cceli januis, in Pa- 
tris dextera secundum corpus consedit, quo illi 
eliam qui legi Spiritus morem gerunt, deinceps 
sunt introituri. 

Quocirca ad nos, qui spiritu, 3c non 

Πίστα incedimus, omnis carnalium rerum abjectio 
spectat, cultusque spiritualis, et cum Deo conjun- 
«tio. Cireumcisio quippe, corpore voluptatis 
rerumque superfluarum ac minime necessariarum 
est abjectio. Preputium vero nihil aliud est, nisi 
superflua cutis membri illius in quo libido cietur. 
Oinnis porro voluptas, qua nec ex Deo, nec in Deo 
capitur, voluptatis est superflua portio, cujus figura 
preputium est : Sabbatum autem e*t requies a 
peccato. Quamobrem duo hzc unum prorsus sunt, 
atque ita ambo simul, si ab iis qui spiritu agunt, 


EUTHYMII Z GABENI 
non jam ex parte A χάριν ΄ οὐχέτι μεριχῶὼς τῷ Κυρίῳ δουλεύ,ντες kx 


309 


φόδου, ἀλλὰ πάντα τὸν χρόνον τὶς Cur; αὐτῷ &va- 
τιλέναι ὀφείλοντες, καὶ ἀεὶ τὸν δοῦλον, τὸν θυμὸν λέγω 
xai τὸν ἐτιθυμίαν, ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας χαταπαύον- 


τες, xal τῷ Θεῷ σχολάνειν ἐπιτρέποντες' τὴν μὲν , 


ἐπιθυμίαν ἅπασαν ἀεὶ πρὸς θεὸν ἀνατείνοντες, τὸν δὲ 
θυμὸν χατὰ τῶν τοῦ Θεοῦ δ»σμενῶν χαθοπλίζοντες; 
καὶ τὸ ὑπονύγ'ον, fiov τὸ σῶμα, ὁμοίως, τὴν μὲν 
δουλείαν «t; ἁμαρτίας ἀναπαύοντες, ταῖς δὲ θείαις 
ἐντολαῖς ἑξυ στρετεῖσθαι προτρέποντες. 

Ίαῦυτα 6 πνευματιχὸς ἡμῖν ἑντέλλεται τοῦ Χρ:στοῦ 
νόμος, xai ol τοῦτον φυλάσσοντες, ὑπέρτεροι τοῦ Mo- 
σαϊχοῦ νόµου γεγόνασιν. Ἑλθόντος Υὰρ τοῦ τελείου, 
τὸ ix µέρους χατέργητα:, χαὶ τοῦ χαλύμματος τοῦ 


sive velo le- B νόµου, Έτοι τοῦ χατατ-ετάσµατος διὰ τῆς τοῦ Σωτῃ- 


qoc διαῤῥαγέντος σταυρώσεως, xal τοῦ Πνεύματος 


-- ο 


πυρίναις γλώσσαις ἐχλάμγαντος, τὸ γράμμα χατήργη- . 


ται, τὰ σωματιχὰ πέπανται, χαὶ 6 της δουλείας νόμος 
πεπλέρωται, xaX νόµος ἐλενυθερίας ἡμῖν δεδώρηται. 
Καὶ ἑορτάζομεν τὴν τελείαν της ἀνθρωπτίνης φύσεως 
χατάπαυσιν ' φημὶ δὲ τὴν «mi; ἀναστάσεως ἑἐμέραν, 
ἐν ᾗ ἡμᾶς 6 Κύριος Ἰπσοῦς, 6 τῆς ζωῆς ἀρχηγὸς xal 
Σωτὴρ, εἰς την ἑττγγελμέντν τοῖς πνευματιχὠς τῷ 
θεῷ λατρεύουσι χλτρουχίαν εἰσξγαχεν, εἰς ὃν αὐτὸς 
πρύδροµος ἡμῶν εἰστλθεν, ἀναστὰς bx νεχρῶν, xal 
ἀνοιγέντων αὐτῷ τῶν οὑρανίων πυλῶν, ἓν δεξιᾷ τοῦ 
Πατρὸς χεχάθιχε σωματικῶς, ἔνθα χαὶ οἱ τὸν πνεν- 


C ματιχὸν ττροῦντες vóuov εἰσελεύσονται. 


Ἡμῖν τοΐνυν τοῖς τῷ πνεύµατι στοιχοῦσιε, xal ob 
τῷ γρᾶμµατι, πᾶσα dj τῶν σαρχικῶν ἔστιν ἀπόθε- 
σις, xal ἡ πνευματιχὴ λατρεία, χαὶ ἡ “ρὸς θεὸν συν- 
άφεια. Περιτομῃ μὲν γάρ ἐστιν dj τῆς σωματιχῆς 
ἑδονῆς, καὶ τῶν περ.ττῶν, καὶ obx ἀναγχαίων ἁπό- 
θεσις. ᾿Αχροθυστία γὰρ οὐδὲν ἕτερόν ἔστιν, el μὲ 
δέρµα, ἡδονιχοὈ μορίου περίττωµα. Ἡᾶσα δὲ ἡδονὸ 
μὴ ix θεοῦ χαὶ ἐν θεῷ γινοµένη περίττωµμα ἡδονῆς 
ἐστιν. T5 τύπος f$ ἀχρ.θυστία. Σάδδατον δὲ, ἡ Ex τῆς 
ἁμαρτίας χατάπαυσις. Ὥστε ἁμφότερα iv τυγχά- 
νουσι, χαὶ οὕτως ἁἀμφότερα Rua ὑ-ὸ τῶν πνευµα- 
τιχῶν τελούμενα, οὐδὲ τὴν τοχοῦσαν παρανομίαν 


observentur, ne minimam quidem flagitii notam p ἑργάζονται. 


ereaut, 

Quin illud quoque notandum est, septenario 
numero praesens omne tempus designari, .juxta 
atque sapientissimus Salomon dixit, dare partem 
scptei, atque etiam octo*. Et diviniloquus David *, 
eum de ociava psalmum ederet, de futura post 
resurrectionem instauralione rerum cancbat. (Quo- 
circa, quandoquidem lex die septimo a corporeis 
rebus cessare precipielat, et spiritualibus vacare, 
vero Israelitz, eaque mente pradito que Deum 
videat, arcana ratione hoc subindicabat, nunquam 
id non agendum esse, ut sese Deo offerat, et supra 
res corporeas assurgat. 


! T Cor. xii110.. * Eccle. xi, 9. 


5 Psal. vi, 11. 


Ἔτι δὲ ἱστέον ὅτι ὁ ἑπτὰλ ἀριθμὸς πᾶντα «by 
παρόντα χρόνον δπλοῖ, ὥς φησιν ὁ σοφώὠτατος Σολο- 
μῶν, δοῦναι µερίδα τοῖς ἑπτὰ, xal Υε τοῖς ἐκτῶ. 
Καὶ ὁ θεηγόρος Δαθὶδ περὶ τῆς ὀγδόης ψάλλων, περὶ 
τῖς µελλούσης μετὰ τὴν ἐχ νεχρῶν ἀνάστασιν χατα- 
στάσεως ἔγαλλε. Τὴν ἑθδόμην οὖν ἡμέραν, &pylav 
μὲν ἄγειν ix τῶν σωματικῶν, τοῖς δὲ πνευματιχοῖς 
ἑνασχολεῖσθαι προστάσσων ὁ νόμος, μυστιχῶς πάντα 
τὸν ypóvov τῷ ἀληθινῷ "spat, χαὶ νοὺν ὁρῶντα 
θεὸν ἔχοντι, ὑπέφηνει τῷ Oc ἑαυτὸν προσάγειν, 
χαὶ ὑπεράνω τῶν σωματικῶν γίνεσθαι. 


301 


PANOPLIA DOGMATICA, — TIT. VIII. 


302 


Περὶ τῆς Ἱουδοϊκῆς περιτομῆς τοῦ μεγά-Ίου A De Judaica. circumcisione. Magni Joannis Chryso- 


'Iodrvov τοῦ ΧΓυσοστόμου ἁπὸ ἑῆς ἑξηγή- 

σεως της &lc τὴν B 6Aov τῆς Γενέσεως. 

Tívo; ἕνεχεν, εἰπέ pot, vov περιτἐµνεσθε ; Τότε 
γὰρ, ἵνα μὴ τοῖς παρανόµοις ἔθνεσιν οἱ πρόγονοι 
ὑμῶν συναναφυρῶσι, τοῦτο ἐπετάγησαν. Nuy δὲ 
διὰ τὴν τοῦ θεοῦ χάριν πάντων πρὸς τὴν ἀλήθειαν 
τοῦ φωτὸς χειραγωγηθέντων, ποῖον τῆς περιτομῆς 
ὄφελος ; Mh γὰρ πρὸς τὴν 175; φυχῆς ἑλευθερίαν 
συμδθάλλεταί τι Ἡ τῆς σαρχὸὺς ἀπόθεσις: Οὐκ 
ἐχούσατε σαφῶς τοῦ θεοῦ Aévovio;* Kal ἔσται ὃν 
σηµείῳ διαθήκης; μονονουχὶ δειἀνύντος, ὅτι διὰ 
την πλλὴν αὐτῶν ἀγνωμοσύνην τοῦ τοιοὐτου ση- 
Μείου ἐδεήθησαν. Οὕτω γὰρ xal ἐπὶ τῶν ἀνθρωπί- 
wv πολλάκις γίνεται πραγμάτων, ἐπειδὰν μὴ θαῤ- 


stomi ex interpretatione in Genesim. 


Cur, quiso, nunc circumcidimini? Nam olim 
parentes vestri jussi sunt circumcidi, ne gentibus 
illis a lege alienis commiscerentur. Nunc autem, 
cum onines gentes per gratiam Dei ad veritatis 
lucem perducte sint, quaenam est circumcisionis 
utilitas ? Num ad animi libertatem expedit carnis 
rejectio ? Nonne audivistis Deum aperte dicentem : 
Et erit inter me et vos in signum federis * ? Quibus 
verbis tantum non indicat, vos propter magnam te- 
meritatem et ingrati animi vitium indiguisse ejusmodi 
signo et nota. Sic enim fit szpe etiam in negotiis 
humanis. Quoties enim alicui non habemus fidei, 


ῥωμέν «tat, gnuelov ἔνεχύρου χάριν λαµθάνειν map" B pignoris gratia signum aliquod ab eo flagitandum 


«τῶν σπουδἀζαμεν. Οὕτω xal ὁ τῶν ὅλων θεὸς εἰ- 
d αὐτῶν τὴν εὐχολίαν τῆς γνώμης, τὸ σημεῖον 
τοῦτο παρ᾽ αὐτῶν ἁπαιτῆσα: κατεδέξατο, οὐχ ἵνα 
διηνεχῶς µένῃ τὸ σημεῖον τοῦτο, ἀλλ ἵνα, τῶν τότε 
«λος λαμθανόντων, xai ἡ τοῦ σηµείου χρεία τε- 
ῥριαιρεθῇ. Ὥσπερ yóp ὅταν σημεῖόν τινες ἁπαιτῶσι, 
καὶ ἐνέχνρον βούλονται λαμθάνειν, ἔπειδὰν δὲ τοῦ 
κράγµατος ἡ ὑπόθεσ.ς πἐρας λάδῃ, xal τὸ ση- 
μεῖον λοιπὸν αἴρεται ' οὕτω 6h χαὶ ἐνταῦθα, ἑπ- 
gib, διὰ τὸ φανερὸν εἶναι τὸν λαὸν τοῦ πατριάρχου 
τὸ σημεῖον τοῦτο παρ) ὑμῶν εἰσηνέχθη, ἑἐχρῆν 
τῶν ἑθνῶν ἑχείνων, δι οὓς τὸ σημεῖον ἐδέξασθε, 
τών μὲν ἄρδην ἀφανισθέντων, τῶν δὲ μετ' ixel- 
νους τῆς ἀληθείας τῷ φωτὶ προσδραµόντων, µηχ- 
iv τὸν ἔλεγχον τῆς οἰχείας ἀγνωμοσύνης περιφέἑ- 
pev, ἀλλ) ἁπαλλάττεσθαι, xal εἰς τὶν προτέραν 
εὐγένειαν ἑπανατιρέχειν. Ἐννόησον Υάρ pot ὅτι ὁ 
θαυμάσιος ἐχεῖνος πατρ.άρχης πρὶν f) τῆς περιτο- 
μῆς δέξχσθαι τὴν ἑντολὴν, ἑνενήχοντα ἑννέα γὰρ 
ἑτῶν fv, ἠνίκα τοῦτο ἑπετάττετο, xol εὐάρεστος 
Ἱέχονε τῷ θεῷ, xal μυριάχις ἀνεχηρύχθη παρὰ τοῦ 
λισχότου. Καὶ ἐπειδὴ λοιπὸν εἰς ἔργον ἔμελλεν ix- 
θείνειν τὰ τῆς ἐπαγγελίας, xat τίχτεσθαι ὁ ᾿]σαὰκ, 
ααὶ αὐξάνεσθαι τὸ Υένος, χαὶ ὁ παᾳ:ριάρχης µεθ- 
ἔτασθαι τῆς ζωῆς, τότε δέκεται τὴν ἐντολὴν τῆς 
τεριτομῆς, χχὶ àv ἡλικίᾳ τοιαύτῃ περιτέμνεται, 
be τος ἑξῆς ἅπασι νόμος τις, xat χανὼν γέ- 
WD τὰ παρὰ τοῦ πχτριάρχου γεγενηµένα. Kal 


FW ἀρετὴν συντελεί ἐξ αὐτῶν τῶν ἨΥινοµένων, 
WV ουνιδεῖν δυνατόν. Τί γάρ φησὶν, ᾿Οκτὼ ἡμερῶν' 
ααιδίο; περιτμηθήσεται ; Τὸν δὲ χρόνον τοῦτον 
ἡμαι ὠρίσθαι παρὰ τοῦ φιλανθρώπου Θεοῦ δύο 
"tuy ἕνεχα, ἑνὸς μὲν, ἵνα τῇ ἀώρῳ ἡἠλιχίᾳ κου- 
ὕότερον ἐνεγχεῖν τῆς περιτομῆς τὸν πόνον δυνηθῇ : 
ἀύτερον δὲ, ἵνα δι) αὐτῶν τῶν ἔργων παιδευθῶμεν, 
ὁς vx εἰς φυχἠν τι συυτε)εῖ τὸ γινόμενον, ἀλλὰ ση- 
µείου χάριν τοῦτο γίνεται. Τὸ γὰρ ἄωρον παιδίον τὸ 
Μ γινῶσχον τὰ γινόμενα, μηδὲ αἴσθησίν τινα ἔχων, 
olay ὠφέλειαν εἰς τὴν ψυχὴν ἐκ τούτου δέξασθα. δυ- 
Ῥέσται; Ἐχεῖνι γάρ ἐστι τῆς φυχῆς ἰδικῶς xatop- 
ἠόματα, τὰ ix πεοαιρέσεως γινόμενα. Tuy; Υ4ρ ἐστι 
! Gen. xvii, 44. 





existimamus. lta rerum omnium Dominus co- 
gnoscens Judaeos esse animo instabili, et facile: 
sententiam immutare, signum hoc ab eis accipere 
voluit, non ut perpetuo maneret, sed ut rebus 
illis, que tune  tractabhantur, (inem habentibus, 
signi etiam usus tolleretur. Quenradmodum eniin 
qui arrbam, et pignus aliquod petunt, οἱ volunt 
acc pere, cum megotia transacta fuerint, id ron 
am»lius curant, eodem modo contingit in hac re. 
Nam quia circumcisionis pignus a vobis postulatum 
est, ut eo signo patriarclixe populus dignosceretur 
ab aliis gentibus, consentaneum erat, ut, postea- 
quam ille partim delete essent, partim ad veri- 
tatis lumen adducta, vos temeritatis et ευ] 
signuin amplius non cireumferretis, sed ad pristi- 
nam nobilitatis dignitatem reverteremini. Jam 
illud mihi considera, admirabilem illum patriarcham, 
priusquam circumcisionis mandatum — acciperet, 
fuisse nonaginta novem annorum, ante quod 
tempus el placuerat Deo, et sxpissime a Domino 
fuerat approbatus, cumque jam illi promissa a 
Deo essent exsolvenda, ut et filio lsaac augere- 
tur, et. progeniem multiplicaret, e! paucis post 
annis esset e vita discessurus, tum demuin fuisse 
jussum ut se circuincideret, ea nimirum de causa, 
ul qua ipse gesserat tanquam lex et regula quze- 
dam posteris essent proposita. Nam quod nihil ad 
animi viriutem expediat circumcisio, ex iis, qua 


le µάθητε ἀχριδῶς, ὡς οὐδὲν τοῦτο πρὸ; τὴν qu- D facia sunt, nunc possumus intelligere. Cur enim 


p.z2eceptum est, ut puer octo dierum circumcidatur? 
Cur tempus hoc a benignitate divina fuit pra:fini- 
tum, nisi, ut ego sentio, his duabus de causis : ut 
circumcisionis — dolor in illa tenera ztate faci- 
lius perferretur, et re ipsa constaret, factum illud 
animo nihil prodesse, sed signi tantura vim obtinere? 
Quam enim utilitatem inde percipiat tenellus ille 
puerulus, qv! sensu pene carens, ca qua fiunt, 
penitus ignorat ? Nam illa sunt proprie recta animi 
officia, qux ex voluntate- proficiscuntur. Perfeeium 
animi opus, et officium est, ut virtutem amplectatur, 
et vitium fugiat; ut plura ne concupiscat, sed 
ea, quc hibet, egentibus benigne  distribuat ; ne 


3)3 


EUTHYMII ZIGADENI 


301 


rerum presentium desiderio contabescat, sed his A χατορθώματα τὸ ἀρετῖν ἑλέσθαι, xal xax!av φυγεῖν. 


spretis atque contemptis, futuras expetat, el assi- 
due cogitet. In circumcisione vero quid, ut recte, 
ct voluntate factum  laudabitur? Sed amentes 
ac sensu expertes Judiei veritate jam patefacia 
in umbra adliuc sedent, cumque sol radios suos 
in onmes partes cffuderit, adhuc exigua lucernz 
lumini inherent. Et postulante jam tempore ut 
solido cibo nutriantur, non possunt a lacte dimo- 
veri, nec beatum Paulum audire volunt ita cla- 
mantem, οἱ dicentem de patriarcha : Et signum 
accepit. circumcisionis signaculum jusiitie fidei in 
preputio !'. Vides quomodo hic nos utrumque 
docuerit, nempe patriarcham et signi gratia cir- 
cumcisionem accepisse, et cum esset in praputio 
justitiam ex flde pre se tulisse ? Nam ne Judzus 
impudenter assereret, εἰ circumcisionem ipsi ju- 
stitiam attulisse, idcirco beatus hic ad pedes Gama- 
lielis edoctus ea. ὐ ad exquisitom legis peritiam 
pertinent, Ne putetis, inquit, impudentissimi Judei, 
circumcisionem quidquam ei ad justitiam contulisse ; 
etenim quo tempore preputium habebat, eam 
fidem prx se tulit, ut meruerit illud audire : 
Credidit Abraham Deo, et reputatum. illi est. ad 
justitiam *. Cum igitur jam esset in justitia propter 
fidem, tunc signi causa circumcisionem accepit. 
ltem ejus nomiui Deus elementum adjungit, et 
postea praecipit, ul circumcidatur, et- ostendat se 
propter magnam justi virtutem sibi illum amicum 


adjunxisse, et propter illum posteros etiam ipsius. ϱ 


Àc, quemadmodum qui servum comparavit, et 
nomen ipsius et habitum plerunque commutat, et 
omnia facit, ut ille cognoscatur seque dominum 
ejus esse declaret : sic item rerum omnium Deus, 
cum vellet patriarcham a reliquis hominibus 
distinguere, et litteram unam ejus nomini adjun- 
gens eum fore multarum gentium patrem in- 
dicavit, et per circeumcisionem ostendit sibi po- 
pulum eximium, et a reliquis sejunctum populis 
ex semine ejus futurum. At illi ignorantia obcaecati 
carnis circumcisionem adhuc observantes non 
audiunt Paulum sic eos iterum alloquentem : 
Si circumcidamini, Christus vobis nihil proderit * ; ob 
jd enim natus est Dominus, ut hzc omnia auferret. 


B σύνης τῆς πίστεως τῆς ἐν ἀκροδυσείᾳ. 


Ψυχῆς χατόρθωµα τὸ μὴ τῶν πλε:όνων ἐφίεσθα:, ἆλλὰ 
xai τὰ ὄντα πρ,έσθαι τοῖς δεοµένοις. Ὑυχῆς ἐστι 
χα-όρθωμα τὸ μὴ τοῖς παροῦσι προστετηχέναι͵ ἀλλὰ 
τούτων μὲν ὑπερορᾷν, τὰ μέλλοντα δὲ χαθ᾽ ἑχάστην 
ἡμέραν φαντάξεσθαι. Ἡ περιτομὴ δὲ ποῖον ἂν εἴη 
κατόρθωμα; Ἁλλ' οἱ ἀγνώμονες xai ἀχέριστοωι 
Ἰουδαῖοι τῆς ἀληθείας φανείσης, ἔτι τῇ σχιᾷ παρα- 
χαθήµενοι, xal τοῦ ἡλίου τῆς δικαιοσύνης λάμψαν- 
τος, καὶ τὰς ἀχτῖνα, τοῦ φωτὸς πανταχοῦὺ ἀφιέντος, 
ἔτι τῷ λυχνιαίῳ φωτὶ προσηλωμένοι, xal μετὰ τὸν 
χαιρὸν τῆς στερεᾶς τροφῆς ἔτι τῷ γάλακτι τρεφό- 
µενο:, οὐδὲ τοῦ µακαρίου Παύλου ἀχούειν ἀνέχον- 
ται βοῶντος, xal λέγοντος περὶ τοῦ πατριάρχον’ Kal 
σημεῖον ÉAa66 περιτοµῆς, c9apyia τῆς δικαιο- 
"Üpa 
πῶς ἀμφότερα ἡμᾶς ἐνταῦθα ἑδίδαξε, καὶ ὅτι ση- 
µείου χάριν τὴν περιτομὴν χατεδέξατο, xal ὅτι 
fivixa ἀχρ-:6υστον ἦν, τὴν δικαιοσύνην τὴν ἐκ πί- 
στεως ἐπεξείξατο. Ἵνα γὰρ ph ἀναισχυντὴ 6 "Iov- 
δαῖος, xal λέγῃ, ὅτι fj περιτομὴ τὴν δικαιοαύνην 
αὐτῷ προεξένησε, διὰ τοῦτο ὁ µακάριος οὗτος, ὁ 
πρρὰ τοὺς πόδας Γαμαλι]λ µαθητευθεὶς, ὁ χατὰ 
ἀκρίδειαν τοῦ νόµου παιδευθεὶς φησί Mi) νοµί- 
entis, à ἁναίσχυντοι ἸΙουδαῖοι, óc. ἡ περιτοµή. 
τι εἰς δικαιοσύγην αὐτῷ συγετέΊεσε. Καὶ γὰρ. 
ἐν τῷ χαιρῷ τῆς ἀχροθυστίας τὴν πίστιν im. 
δειξάµενος Ἠχουσεν' ᾿Ἐπίστευσε δὲ ᾿Αδραὰμ τῷ. 
Θεῷ, xal Σ.ογσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύγην., 
Γενόμενος οὖν ἐν τῇ διχαιοσύνῄ διὰ τὴν πίατιν, τότε 
δέχεται σημείου χάριν τὴν περιτομὴν, καὶ ὁμοῦ. 
xai τῷ ὀνόματι αὑτοῦ τὸ στοιχεῖον ἐπιτίθησι, καὶ 
μετὰ ταῦτα τὴν περιτομὴν ἐπ.τάστει, ἵνα δείξῃ, ὅτι 
διὰ τὴν πολλὴν ἀρετὴν λοιπὸν τὸν δίχαιον ᾠχειώσατα, 
xai δι) ἐχεῖνον xal τοὺς ἐξ αὐτοῦ ἑσομένους. Kol 
χαθάπερ τις οἰχέτην κτησάµενυς, πολλάχις καὶ τὸ. 
ὄνομα αὐτοῦ µετατίθησι, καὶ τὸ σχΏμα, καὶ πάντα, 
ποιεῖ, ὥστε χατάδηλον αὐτὸν ποιῆσαι, ἵνα διὰ máy: 
των χηρύττῃ τὴν δεσποτεἰαν οὕτω δὴ xai ὁ εν. 
ὅλων θὲεὺς, ὥσπερ χωρίσ1ι τῶν ἄλλων ἀνθρώπων 
αὐτὸν ῥονλόμενος, διὰ μὲν τῆς προσθήχης τοῦ ese 
χείου, ὅτι πολλῶν ἐθνῶν πατὴρ ἔσται ἐμήνυσε, διὰ. 
δὲ τῆς περιτομῆς, ὅτι ἑξαίρετος αὑτοῦ ἔσται λαὸς, 
καὶ τῶν λοιπῶν ἐθνῶν Χεχωρισμένον τὸ ἐξ αὐτοῦ. 


Et idcirco ipse totam legem implevit, ut legis ob- p μέλλον τίκτεσθαι σπέρµα * € χαὶ ἐκεῖνοι διὰ τὴν 


servalionem non sineret ulterius progredi. Qua- 
propter et beatus Paulus clamobat : Qui in. lege, 
inquiens, justificamini, a gratia excidistis *. 


οἰχείαν πώρωσιν ἔτι thv περιτομὴν τῆς σαρχὸς gu. 
λάττειν βούλονται, οὐχ ἀχούοντες πάλιν Παύλο. 
λέχοντο, ' Εὰν περιτέµνησθε, Χριστὸς ὑμᾶς οὐδὲν 


ὠφε.λήσει. Δ.ὰ γὰρ τοῦτο παρεχένετο ὁ Δεσπότης, ἵνα ταῦτα ἀνέλῃ * χαὶ διὰ τοῦτο πάντα τὸν νόµον ἐκλή” 
ῥωσεν, ἵνα στήσῃ λοιπὸν τοῦ νόµου τὴν παρατήρησιν. Aux τοῦτο ἐδόᾳ, xal ἔλεχεν ὁ paxáptoc Παῦλο,. 0i. 


γες ἐν νγόµῳ δικαιοῦσθε τῆς χάριτος éCesácate. 
Jtem de circumcisione. Ex Damasceno, cap. 94. 


l'ost legem, post benedictionem, post promissio- 
neu) circumciaio data est Abraham, ui signum, 
quod eum, et filios atque domesticos ejus, a genti- 
bus, quibuscum versabatur, distingueret. Hoc autem 


* Rom. iv, 11. 3 Gen. xv, 6; Rom. 1v, 3. 


? Gal. v, 9, 


KsgáAaioy AD. Περὶ τῆς αὐτῆς περιτορῆς, τοῦ 
Aa;:40 xnvov. 


Ἡ περιτομὴ πρὸ τοῦ νόµου ἑδόθη τῷ "A6palg, 
μετὰ τὰς εὐλογίας, μετὰ thv ἐπαγγελίαν , ew- 
μεῖον ἁποδιαστέλλον αὐτὸν, καὶ τοὺ ἐξ αὐτὼώ, 
καὶ τοὺς αὐτοῦ οἰκογενεῖς ἐκ τῶν ἐθνῶν, μεθ 


ΣΙ ιά, 4. 


et 


305 


PANOPLIA DOGMATICA, — TIT. 1X. 


366 


ὧν &vis:piQtzb. Kal 55lov* ὅτε γὰρ ἓν «fj A ex eo perspicuum cst, quod quadraginta annorum 


ἑρύμῳ τεσσαράχοντα ἕτη μόνος ὁ "lopathà καθ 
ἑαυτὸν δ.έτριφεν, οὗ συναναμεμιγµενος ἑτέρῳ ἔθνει, 
σοι ἐν τῇ ἐρήμῳ ἐγεννήθησαν o) περιετμήθησαν, 
χαὶ γέγονξ δεύτερος νόμος περιτομῆς. Ἑπὶ ᾿Αόραὰμ 
Υὰρ ἐδόθη νόμος περιτομῆς. Εἶται ἐπαύσατο Ev 
τῇ ἐρήμῳ τεσσαραχόντα ἔτη, καὶ πάλιν x δευτέρου 
ἔδωχεν«ὁ θεὺς τῷ Ἰησοῦ vópov περιτομῆς μετὰ τὸ 
ξιαθῆναι τὸν Ἰορδάντν, χαθὼς ἐν τῇ βίθλῳ τοῦ Ἰη- 
σοῦ Ὑέγραπται. Σημεῖον οὖν οὖστα ἡ περιτομὴ, 
οὗ χρειῶδες µέλος ἀποτέμνει τοῦ σώματος, ἁλλὰ πε- 
ῥίττωμα &yprotov* οὕτω διὰ τοῦ βαπτίσματος τὴν 
ἁμαρτίαν περ.τεμνόµεθα. Ἡ δὲ ἁμαρτία ὅτλον ὡς 
κερίττωµα ἐπιθυμίας ἑστὶ, xal οὗ χρειώδης ἐπιθυμίᾳ. 
Ἄδυνατον γάρ τινα μτδ’ ὅλως ἐπιθυμεῖν, f| τέλειον 


ἄγευστον ἡδονῆς εἶνχι. ᾽Αλλὰ τὸ ἄχρηστον τῆς ἑδονῆς, Β 


ἄτοι d ἄχρτστος ἐπ.θυμία καὶ $6ovà, τοῦτό ἐστιν 
ἁμαρτία, ἦν περιτέµνει xb ἅγιον βάπτισμα, παρέχον 
ἡμῖν σημεῖον τὸν τίµιο» σταυρὸν ἐπὶ τοῦ μετώπου, 
οὐχ ἐξ ἐθνῶν ἀφορίνον ἡμᾶς, πάντα Υὰρ τὰ ἔθνη τοῦ 
βαπτίσματος ἔτυχον, xoi τῷ σηµε[ῳ τοῦ σταυροῦ 
ἑσοραγίσθησαν, ἁλλ᾽ Ev ἑκάστω Eüvec τὸν πιστὸν 
διαστέλλον ἀπὺ τοῦ ἀπίστου. Ti]; τοίνυν ἀληβείας 
ἐχφανλείσης, ἀνόνητος ὁ τύπος xal dj σχιἀ. Ὥστε 
περιττὸ» νῦν τὸ περιτέµνεσθαι, xal ἑναντίον τοῦ 
ἁνίου βαπτίσματος. Ὁ γὰρπε΄ιτεµνήμενος χρεωστεῖ 
ὅλον €bw νόµον πλγρῶσαι. Ὁ δὲ Κύρος, ἵνα πλη- 
ϱρώσῃ τὸν νόµον, τεριετµίθη, xal πάντα δὲ τὸν νό- 
pov, xai τὸ Σάδόατον ἐτήρησεν , ἵνα πληρώσῃ , καὶ 


ετήσῃ τὸν vóuov, 'Ag' οὗ δὲ ἐθαπτίσθη, xai τὸ ρ 


Πνεύμα τὸ ἅγιον τοῖς ἀνθρώποις ἐνεφανίσθη, ἓν εἶδει 
περιστερᾶς χαταθαϊῖνον ἓπ᾽ αὐτνν, ἕχτοτε f) πνευµα- 
«uh λατρεία, xai πολιτεία, καὶ fj τῶν οὐρανῶν βα- 
αιλεία χεχήρυχται. 


(1) ΤΙΤΛΟΣ &. 


Κατὰ Σίμωνος τοῦ Σαµαρέως, xa) Mapx(uroc τοῦ 
Ποντικοῦ, καὶ τοῦ Πέρσου Μάνεντος, καὶ τῶν 
Νανιχαίων, τοῦ µεγά.]ου ᾿Αθανασίου. 


Τινὲς ἑκπεσόντες τῆς ἐχχλησιαστιχῆ; δ,δασχαλίας, 
X περὶ τὲν πίστιν ναυαγήσαντεςι, ὑπόστασιν τοῦ 
MXoU παραφρονοῦσιν εἶναι. ᾽Αναπλάττονται δὲ έαυ- 
τοῖς παρὰ τὸν ἀληθινὸν τοῦ Χριστοῦ Πατέρα θΘαὺν 
ἵπερον, χαὶ τοῦτον ἀγέννητο», τοῦ χαχοῦ ποιητὴν, καὶ 


spatio, quo lsraél secum ipse solus vixit in sclitu- 
dine, nec cum alia gente commistus est, quicuuque 
nati sunt, non fuerunt circumcisi. Quamobrem 
altera lex circumcisionis lata est. Nam cum circum- 
cidendi lex, quz vivente Abraliam fuerat instituta, 
quadraginta annis ín solitudine cessasset, itcrum 
sub Josue confirmata est a Deo, posteaquam Jorda- 
nem trajecerunt, quemadmodum in lihro Josue 
scriptum est. Circuimncisionis igitur siguum, quo 
Israel a reliquis gentibus distinguebatur, erat bap- 
tisuii nota. Nam ut circumcisio non membrum cor- 
poris utile, sed inutile, et supervacaneum quiddam 
amputat, sic per baptisma peccatum nobis circum- 
ciditur, et amputatur. Peccatum autem esse cupidi- 
tatem superfluam, et non utilem, aut necessariam 
manifestum est. Nam, ut nihil omnino cupiamus, 
aut omni voluptatis gustu carcamus, id vero fieri 
non potest. Quare voluptas inutilis, scu inutilis, et 
non necessaria cupiditas el. voluptas peccatum cest, 
quod ampulat sanctum baptisma, nobis imprimens 
honorificum crucis signum in fronte : noh separans 
nos ab aliis gentibus, cum omnes gentes baptisma 
sint assecutas, οἱ signo crucis obsignata, sed in una- 
quaque gente distinguens fidelem ab infideli. Veri- 
tate. igitur patefacta signum, et nota, et umbra sunt 
inutilia. Itaque cireumcidi supervacaneum est, et 
sancto baptisimati adversatur. Nam qui circumci- 
ditur, totam legem tenetur observare, Dominus 
autcm circumcisus es!, et totam legein, et Sabba- 
Lum. observavit, ut legem impleret, eique finem 
imponeret, Ex quo enim baptizatus est, et Spiritus 
sanctus supcr eu:n in columbz specie descendens 
hominibus apparuit, spiritalis cultus, et ratio vi- 
vendi, οἱ regnum celorum coepit promulgari. 


TITULUS IX. 


Auversts Simonem Samariensem, et Marcionem Pon- 
ticum, et Manctem Persam, et Manichaos, magni 
Athanasii . 


Quidam ab ecclesiastica doctrina deficientes facto- 
que in fide naufragio mali naturam yer se subsis- 
tentem. comniniscuntur. Et preter verum Christi 
Patrein, alterum sibi Deum, eumque item ingenitum, 
οἱ mali effectorem, ac malitiz principem, et auc- 


Ἡς χαχίας ἀρχηγὸν, τὸν xal τῆς κτίσεως δηµιουρ- p torem mundi confingunt. Hos tum ex divinis Scrip- 


T^. Τούτους δὲ εὐχερῶς ἄν τις ἑλέγξειεν ἐκ τε τῶν 
Κων Γραφῶν , xa ἐξ αὐτῆς τῆς ἐν ἀνθρώποις 5:a- 
Wiac, ἀφ᾿ fc xai ταῦτα ἀναπλασάμενοι µαίνονται. 
Ὁ μὲν οὖν Κύριος καὶ Σωτὴρ ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὶς 
b τοῖς Εὐαγγελίοις qnot, βεδαιῶν τὰ Μωσέως ῥή- 
pavz* Κύριος ἆ θεός σου, Κύριος elc ἐστι xal* 


! Deut. νι, 4 ; Marc. xii, 29. 


(7) Ante titulum nonum in cod. Mosquensi Yegitur 
loc scholium : Τινὲς μὲν τῶν παλα:οτάτων αἱρέσεων 
thv μίαν ἀρνησάμεναι τῶν ὅλων ἀρχὶν, ἀρχὰς ἑτέ- 
μας διχφόρους ὑπέθεντο , δοκἠσαι τε ἑνανθρωπῆσαι 
Sv Χριστὸν ἐδογμάτισανν ὧν τῆς ἀσεδείας ἠρξατο 
^ έχων 6 Μάγος * ἔσχατος ὃδ προέστη ταύτης 
νης ὁ Πέρσης, ὁ τῶν Μανιχαίων χαθηγητής. Τινὲς 


& τἀναντία μᾶλλον ἐπρέσδευσαν, µίχν μὲν ἀρχὴν 


turis, tum ex ea, qu:e in hominibus est, cogitatione, 
qua ipsi hac confingentes insaniunt, facile pos- 
sumus coarguere, et confutare. Dominus igitur 
noster Jesus Christus in Evangeliis verba Mosis 
confirmans : Dominus, inquit, Deus tuus Dominus 
unus est !. Et, Confiteor, inquit, tibi, Pater, Domine 


τῶν ὅλων ὁμο)/ογοῦντες, doby Bk ἄνθρωπον τὸν 
Χριστὺν κηρύττοντες, ὧν τῆς λύσσης ἸΕδίων μὲν &p- 
χηγὸς ἐχρημάτισε * τελευταῖοι δὲ ὃ,δάσχᾶλοι ταύτης 
γεγόνασι Μάρχελλος xai Φωτεινός. Xon δὲ γινώσχειν, 
ὡς ἕκαστος τῶν χατὰ διαδοχἁὰς προϊσταμένων ηῦξησε 
«hv αἴρξεσιν, προσεπινοῶν καινοτέρας ἀσεβείας, xat 
τὰ μὲν ἐπλάτννε, τὰ δὲ ὑπήλλαξε, τινὰ δὲ γαὶ παρ- 
Πτήσατο. 


307 


EUTHYMII ZIGABENTI 


308 


ecli et terrc *. Qui cum ita sint, quomodo erit A Ἐξομο]ογοῦμαί σοι, Πάτερ Κύρια τοῦ οὐρανσῦ 


alter privter hunc Deus ? Aut ubinam erit commen- 
tius istorum Deus, cum solus hic, et verus Deus 
runcta coi terreque complexu compleat ? Aut 
quomodo sit earum rerum fabricator, quarum ipse 
Deus et later Christi Dominus est, ut ore suo Chri- 
sius testatur ? Nisi que Dei boni sunt, eorum ex 
equo et malum esse posse dominum dicant ?* Quod 
si dixerint, attende, in quantam impietatem incur- 
rent. In iis enim, quorum aqua potestas est, uter 
prastantiof sit, reperiri non potest, Nam si uno 
invito alter est, ssqualis et par est. utriusque tum 
vis, tum imbecillitas. Aqualis euim vis ex eo per- 
spicua est, quod se vicissim superant, cum nolonte 
altero uterque est ; par autem imbecillitas inde col- 


xa! τῆς γῆς. Ei δὲ εἷς ἐστιν ὁ θεὸς, xal οὗτο; o0pa- 
νοῦ καὶ γῆς Κύριος, πῶς ἄλλος ἂν εἴη θεὺς παρὰ 
τοῦτον» Ποῦ δὲ καὶ ἕσται ὁ κατ αὐτοὺς θεὸς, τὰ 
πάντα τοῦ μόνου xal ἀληθινοῦ πληροῦντος κατὰ τὴν 
τοῦ φὐρανοῦ xal γῆς περίληψιν ; Πῶς δὲ xal ἄλλος ἂν 
εἴη nom the, ὧν αὐτὸς ὁ 855; χαὶ Πατὴρ τοῦ Χριστοῦ 
ἐστι Κύριος, χατὰ τὴν τοῦ Σωτήρος φωνήν; El μὴ 
ἄρα ὧσιν ἐν ἰσοστασίῳ, καὶ τῶν τοῦ ἀγαθοῦ θεοῦ 
τὸν φαῦλον δύνασθαι γενέσθαι Κύριον εἴποιεν. "AXI 
ἐὰν τοῦτο λέγωσιν, ὅρα εἰς ὅσην ἀσέδειαν ἐκπίπτου- 
aw. "Ev γὰρ τοῖς τὰ ἴσα δυναµένοις τὸ ὑπερέχον καὶ 
κρεῖττον οὐκ ἂν εὑρεθείη. Καὶ γὰρ εἰ μὴ θέλοντος 
τοῦ ἑτέρου τὸ ἕτερόν ἐστιν, ἴση ἀμφοτέρων t δύνα- 
μις, καὶ ἀσθένειά ἐστιν * ἴση μὲν ἡ δύναµις, ὅτι νι- 


ligitur, quod res przeter utriusque sententiam acci- B χῶσιν ἀλλήλων τὴν βούλησιν kv τῷ εἶναι * Com tà 


dunt, siquidem et nolente malo bonus est, et malus 
juvito bono. Praeterea, si malus effecit ea qux cer- 
nimus, ecquod boni tandem erit opus ? Nihil enim 
cernitur preter mundum hunc ab opifice perfectum. 
Quo igitur indicio esse cognoscetur ille, qui bunus 
est, cum nulla exstent opera ipsius, ex quibus ipse 
dignosci queat ? Artifes enim ex operibus cogno. 
Scitur. Jam quomodo simul esse poterunt duo iuter 
se contraria ? Aut qu:d ea dividet, ut disjungantur? 
Nam ut simul sint, fieri non potest, cum utrumque 
alterum tollat. Neque ut unum in altero sit, quo- 
niam eorum natura dissimilis non patitur conjun- 
cionem. Tertium igitur erit, quod ea dirimat, quod- 
que sit et ipsum Deus. At qualisnam erit el tertii 
natura ? Bonive similis, an mali ? Utriusque enim 
esse non potest. Ergo cum istorum commentum 
putidum esse convincatur, necessarium est ut ec- 
clesiastic:e doctrine veritas eluceat, qua tradit 
malum nec a Deo profectum, nec in Deo esse, nec 
sb initio fuisse factum, neque naturam, aut essen- 
tiam ejus ullam exsistere, sed homines privationem 
boni cogitantes, coepisse ea, quae non sunt, quzque 
ipsi volunt, sibi ipsis confingere, et comminisci. 
Quemadmodum enim si quis lucente sole, et radiis 
$uis terram universam illustrante clauserit oculos, 
sihi Ipse tenebras, qux nullz sunt, pariet ; ex quo 
fiet, ut errans in tenebris ambulet, et szepe titubet, 
et cadat, et e loeis preeruptis przceps ruat, existi- 


ἡ ἀσθένεια, ὅτι μὴ BouXopévot; αὐτοῖς παρὰ γνώμµην 
ἀποθαίΐνει τὰ πράγματα. "Εστι γὰρ xai ὁ ἀγαθὺς 
παρὰ γνώμµην τοῦ φαύλου. Ἔστι δὲ xai ὁ φαῦλος 
παρὰ βούλγσιν τοῦ ἀγαθοῦ. "Άλλως τε, xal τοῦτο γὰρ 
ἄν τις αὐτοῖς εἶποι, εἰ τὰ φαινόμενα ἕργα τοῦ φαὺ. 
Aou ἐστὶ, τί τὸ ἔργον τοῦ ἀγαθοῦ; Φαίνεται yàp 
οὐδὲν πλὴν τῖς τοῦ δη μιουργοῦ χτίσεως. Τί δὲ καὶ 
τοῦ εἶναι τὸν ἀγαθὸν γνώρισμα, οὑκ ὄντων αὑτοῦ 
ἔργων, δι ὧν ἂν γνωσθείη; Ἐκ γὰρ τῶν ἔργων ὁ 
δημιουργὸς γινώσχετχι. Πῶς δὲ ὅλως καὶ δύο ἂν εἴη 
ἑναντία ἀλλήλων» Ἡ τί τὸ διαιροῦν ἐστι ταῦτα ἵνα 
χωρὶς ἀλλήλων Ὑγένωνται; εἶναι yip ταῦτα ἅμα 
ἀλύνατον , διὰ τὸ ἀνχιρετικὰ ἀλλήλων salvar, "AXI 
οὐδὲ ἕτερον ἐν ἑτέρῳ δυνηθείη ἂν εἶναι διὰ τὸ ἅμι- 
Χτον X41 ἀνόμοιον αὐτῶν τῆς φύσεως. Οὐχοῦν ἐκ τρί. 
του τὸ δ.χιροῦν φανήσεται, καὶ αὐτὸ θεός. ᾽Αλλὰ 
ποίας ἂν εἴη καὶ τὸ τρίτον φύσεως; Πότερον τῆς τοῦ 
χαλοῦ, Ἡ τῆς τοῦ φαῦλου ; τῆς γὰρ ἀμφοτάρων εἶναι 
αὐτὸ ἀδύνατον. Σαθρᾶς 0h τοίνυν τῆς τοισὂτης δια» 
νοίας αὖ-ῶν φαινοµένης, ἀνάγχη τὴν ἀλήθειαν διᾶ- 
λάμπειν τῆς ἐχκλησιαστιχῆς γνώσεως, ὅτι τὸ xaxv 
οὐ ταρὰ θεοῦ, οὐδὲ ἐν θεῷ, οὔτε ἐξ ἀρχῆς Τέγονεν, 
οὔτε οὐσία τίς ἐστιν αὐτοῦ, ἀλλὰ ἄνθρωποι κατὰ στέ- 
ρησιν tfc τοῦ γαλοῦ φαντασίας ἑαντοῖς ἐπινοεῖν ρ-- 
ξαντο xal ἀναπλάττειν τὰ οὐκ ὄντα, xa ἅπερ βούλον-- 
ται. Ὡς Υὰρ ἄν τις ἡλίου φαίνοντος, χαὶ πάσης τῆς 
γῆς τῷ qutt τούτου χαταλαμποµένης, χαμμύων τοὺς 
ὀφθα) μοὺς σχότος ἑαυτῷ ἐπινοεῖ, obx ὄντος σχότους, 


mans lucem nen adesse, sed tenebras, quas cum D χαὶ λοιπὲν ὡς ἓν σχότει πλανώμενος περιπατεῖ gol- 


intneri se putet, nihil videt : sic et hominum ani- 
1,19 claudens mentis oculos, quibus potest Deum 
cernere, sibi ipse mala excogitavit, in quibus sese 
movens, nescit se, dum videtur sibi facere aliquid, 
nihil faeere. Fingit enim qua non sunt, nec talis 
manet, qualis factus est, sed qualem se ipse com- 
miscuit, tal's etiam apparet. Nam qui factus est, ut 
Deum aspiceret, et illustraretur a Deo, sibi ipse ea, 
quae eorrumpuntur, et tenebras conquisivit. Ut 
quodam loco Scriptura significat : Fecit, inquiens, 
Deus hominem rectum *, ac ipse sibi rationes multas 
excogitavit. 


! Matbh. xi, 25... * Eccle. vii, 50, 


λάχις πίπτω», xal κατὰ χρημνῶν ὑπάγων, νοµίζων 
05x εἶναι φῶς. ἀλλὰ σχότος, δοχων γὰρ βλέπειν οὐ) 
ὅλως ὁρᾷ * οὕτω xal ἡ φυχἠ τῶν ἀνθρώπων xapp*- 
casa τὸν ὀφθαλμὸν, δι’ οὗ τὸν θεὺν ὁρᾷν δύναται, 
ἑαυτῇ τὰ xax& ἐπενεόησεν, ἐν ofc κινουµένη οὐχ el 
δεν ὅτι δ)κοῦσά τι ποιεῖν οὐλὲν ποιεῖ. Τὰ οὐκ ὄνιε 


γὰρ ἀναπλάττεται, xal οὐχ ὁποία λέγομεν τοιαύτη — 


καὶ ἔμεινεν, ἀλλ ἐποίαν ἑαντῖν ἀνέφυε τοιαύτη 
xai φαίνεται. Γέγονε μὲν γὰρ εἰς τὸ ὁρᾷν τὸν Geb» 
καὶ ὑπὶ αὐτοῦ φωτίζεαθαι, αὕτη δὲ ἀντὶ τοῦ θεοῦ τὰ 
φθαρτὰ, xal τὸ σχότος ἐζήτησεν, ὥς που x€ d 
Γραφή φησιν * '0 [θεὸς τὸν ἄνθρωπον ἐποίησεν 
εὐθῆ, αὐτοὶ δὲ ἐζήτηταν λογισμοὺς πολλαὺς. 


«09 


PANOPLIA DOGMATiCA. — TIT. IX. 


310 


}υὺ αὑτοῦ κατὰ ObfaJdsycirov τὰ xolià σύι- A Ejusdem coutra Valentinum. qui in multis cousen- 


gporoc ἔντος τοῖς podia AngOeicir αἱρεξικοῖς. 
Ilo, λέγετε τὸν Χρ.στὸν οὐρανίαν σάρχα περι6ε- 
! 6λῆσθαι, xa! οὐκ ἀνθρωπίνην, χαἰτοι τοῦ Αποστόλου 
φάσχοντος Ὁ ἁγιάζων, καὶ οἱ ἁγιαζόμεγνοι 86 ἐγὸς 
πάντες, Δι ἣν αἰτίαν οὐχ ἐπαισχύνεται, qnoi, 
ἀδελφοὺς αὐτοὺς κχλεῖν, λέγων Ἁπαγγε.λῶ τὺ ὄνομά 
σου τοῖς dósAgoic µου. Ἐξ ἑγὸς δέ τινος τοῦ λδὰμ 
δηλονότι, χατὰ τὴν τοῦ Λουχᾶ γενεαλογίαν. Καὶ 
φάλιν * Ἐπεὶ τὰ παιδία xexowovnxe σαρχὸς καὶ 
αἵματος, καὶ αὑτὸς παραπ-]ησίως µετέσχε τῶν 
αὐτῶν. ᾿Αναιρῶν δὲ καὶ τὴν ὑπόληψιν τῆς οὐρανίου 
σαρχὸς ἐπῆγαγεν Οὐ γὰρ δήπου áyréAov ἐπιλαμ- 
θάνεται, ἀ.1λὰ σπέρματος ᾿Αδραὰμ ἐπιααμιθάγεται. 
“Ὅθεν ὤφειλε κατὰ πάντα τοῖς ἀδελφοῖς ὁμοιωθῆναι. 
Καὶ πολλὰ τοιαῦτα. ᾽Αλλ ὁ Κύριος, φασὶν, εἴρηχεν iv 
τοῖς Εὐαγγελίοις * Οὐδεὶς ἀναθέδηκεν εἰς cór οὐ- 
ρανὺν εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὗρανοοῦ καταέὰς, ὁ Yióc τοῦ 
ἀνθρώπου, ὁ ὢν ἐν τῷ οὗρανφ. Καὶ ὁ Απόστολος 
δὲ πάλιν * Ὁ αρῶτος ἄνθρωπος ἐκ }ῆς χοϊκὸς, 
ὁ δεύτερος ἄνθρωπος d Κύριος ἐξ οὐρανοῦ. Ἰδοὺ 
γὰρ ἀμφοτέβωθεν οὑράνιος ἄνθρωπος ὀνομάτκεται. 
Πρὸς οὓς ἑροῦμεν ὅτι, ἐπεὶ διπλοῦς ὢν ταῖς φύσεσιν 
à Χριστὺς. µοναδιχός ἐστι tv ὑπόστασιν, ἰδιοποιεῖται 
τὰ τῆς ἑχατέρας φύσεως. Καὶ χαθάπερ ὁ ᾽Απόστο- 
λος εἰπὼν περὶ τῶν χρ:στοχτόνων, ὅτι, El ἕγνωσαν», 
οὓκ ἂν τὸν Κύριον τῆς δόξης ἐσταύρωσαν, οὐ τὴν 
θεότητα πεπονθέναι φησὶν, Ἶτις ἐστὶ Κύριος τῆς 
δόξης, ἀλλὰ τὸ πρόσληµµα * οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν ῥη- 
φῶν τούτων αὐτὸς μὲν ὁ Υἱὸς xa θεὺς πεπονθέναι 
λέγεται διὰ τὴν µίαν ὑπόστασιν τῆς θεότητος, τις 
χαὶ «fj ἀνθρωπίνῃ φύσει γέγονεν ὑπόστασις : πεπον- 
θέναι δὲ χατὰ τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν αὐτοῦ * xat ix 
τοῦ οὐρανοῦ μὲν χαταθεθηχέναι, xat ly τῷ οὐρανῷ 
εἶναι χατὰ τὴν ὑπόστασιν τῆς θ:ότητος 'Υἱὸς δὲ ἀν- 
ἠρώπου εἶναι κατά τὴν ὕστερον προσληοθεῖσαν φὐ- 
σιν μετὰ τὴν ἐξ οὐρανοῦ κάβοδον. Καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς 
Κύριος διὰ τὴν µίαν ὑπόστασιν δεύτερος μὲν ἄνθρω. 
τος χατὰ τὴν ἠνωμένην ἀνθρωπότητα, ἓξ οὐρανοῦ δὲ 
χατὰ τὴν θεότητα. El γὰρ μὴ νοήσωµεν ἕκαστον οἱ- 
χτίως, ἓν ἀντιλογίαις ὑποθαλοῦμεν τὸν ᾽Απόστολον. 
Πῶς yàp κατὰ πάντα ὅμοιος ἡμῖν τοῖς Υηΐνοις: Πῶς 
Wi ἁδελφὺὸς ἡμῶν ὁ σάρχα οὑρανίαν περνδεθληµένος ; 
Κεὶ ἄλλα δὲ µυρία ἄτοπα ἕφεται, 


liebat cum superioribus harelicis. 


Quomodo  Clhiristum  asseritis coelestem, non 
autem humanam carnem induisse, cuin Paulus 
dicat, Qui sanctificat, et. qui sanctificantur, ex uno 
omnes ' *? Quamobrem non erubescit, inquit, fratres 
cos appellare, Nuntiabo, inquiens, nomen tuum 
[ratribus meis *. Ex uno autem cum dicit, Adam 
nimirum intelligit, ut. Lucze genealogia declaret. 
Et rursum : Quoniam, inquit, filii carnis et san- 
guinis participes sunt, et ipse similiter eorum parti- 
ceps fuit *. Atque ul ccelestis carnis adimeret suspi- 
cionem, subjecit : Neque enim angelos assumpsit, 
sed semen Αὐγαίια *. Quare debuit in. omnibus 
esse fratrum similis. Et alia multa. At Dominus 
in Evangeliis : Nemo, inquit, ascendit in coelum, 
nisi qui descendit de colo, Filius hominis, qui est in 
celo *. Et Apostolus rursum: Primus, inquit, homo 
de terra terrenus, secundus autem homo, Dominus 


utique, de celo celestis *. Ecce, inquit, utrobique 


celestis homo nominatur. Respondemus, Christum, 
cum ex duabus constet naturis, et una tantum 
persona, ea, quae utriusque natura propria sunl, 
retinere. Ac quemadmodum Paulus, cum dicit, de 
illis , qui Christum occiderunt, Si cognovissent , 
nunquam Dominum glorie crucifixissent ", non si- 
gnificat, divinitatem esse passam qux per Domi- 
num glorie intelligitur, sed humanitatem : sic. in 
iis, αυ dicta sunt, ipse quidem Filius, et Deus 


(C Passus esse dicitur per unam divinitatis personam, 


qux est eadem nature humane persona, passus 
autem in natura ipsius humana; atque de colo 
descendisse, et in caelo esse, quatenus ad personam 
pertinet divinitatis, Filius autem esse hoininis 
habitatione illius naturz, quam e colo descendeus 
posterius assumpsit. Et rursus idem Dominus propter 
unam, quam habet, personam, secundus auteni homé 
propter adjunctam humanitatem, ex. colo autem 
propter divinitatem. Nisi enim unumquodque propric 
consideraverimus, apostolorum repugnantia dicere 
suspicabimur. Quomodo enim aut per omnis nobis 
similis, aut frater noster, si carnem coelestem 
induit? H:ec enim et alia innumerabilia incommoda 
consequentur. 


Ἔτι κατὰ τῶν αὐτῶν τοῦ ueydAov Βασιλείου D ltem. contra. eosdem. Basilii. Magni ex oratione n 


ἐκ τοῦ Α΄ Aóyov τῆς ᾿Εξαημέρου. 

ε Καὶ σχότος ἑπάνω τῆς ἀθύσσου.ν Τὸ σχότος οὐχ 
ὡς πέφυχεν ἑἐξηγοῦνται, ἀέρα τινὰ ἀφώτιστον. 1 
εόπον ἐξ ἀντιφράξεως σώματος σχιαζόµενο», ἀλλὰ 
δύναμιν χαχὴν, μᾶλλον δὲ αὐτὸ τὸ xaxbv παρ ἔαυ- 
τοῦ μὲν τὴν &oyh» ἔχον, ἀντιχείμενον δὲ χαὶ ἑναν- 
lov τῇ ἁἀγαθότητι τοῦ θ:οῦ. El γὰρ 6 θεὸς φῶς ἐστι, 
ὅδήλον ὅτι ἡ ἀντιστρατευομένη αὐτῷ δύναμις σκότος 
ἂν εἴη, φησὶ, χατὰ τὸ τῆς διανοἰας ἀχόλουθονυ * σχό- 
το; οὗ παρ᾽ ἑτέρου τὸ εἶναι ἔχον, ἀλλὰ xaxi,v αὗτο- 


γέννητον * σχότος πολέμιον ψυχῶν, θανάτου ποιητε: | 


xbv, ἀρετῆς ἑναντίωσις, ὅπερ καὶ ὑφιστάναι, xal 
μὴ παρὰ θεοῦ γεγενῆσθαι ὑπ' αὐτῶν μηνύεσθαι τῶν 


' febr. n, 11. ? Psal. κει, 23. 
ΣΙ Cor.n, 8. * Gen. 1, 2. 


* Jebr. 1, 14, 


ἐπ Hexaemeron. 

Et tenebre erant super. abyssum *. Tenebras non 
uli natura sunt, interpretantur, nempe aerem 
quemdam luce non illustratum, aut locum objectu 
corporis obscuratum, sed potentiam malam, imo 
vero ipsum malum, quod a se quidem principium 
habeat, adversetur autem et contrarium sit boni- 
tati Dei. Nam si Deus, inquiunt, est lux, rationi 
consentaneum est ut quz illi ex adverso repugnat 
potentia tenebre sint, non aliunde principium 
habentes, sed per se gcnitz. Qux quidem nihil 
aliud sunt, nisi ipsum malum, quod animos oppu. 
giat, mortem parit, virtutem ut hostis" insequitur. 


5 jilàd. 16. *Joan. ui, 15. *I Cor. xv, 47. 


81 


EUTIIYMII ZIGADENI 


312 


Idque per se consistere, non autem a Deo factum A τοῦ zpogfivoo λόγων ἐξαπατῶνται. Ἐκ δη τούτου 


esse, ex ipsis propheue verbis sigaificari dicunt, 
sed falluntur. Ex hoc verbo qua non prave, et 
impie opiniones confictz sunt? Ex hac prava 
vocula quam gràves lupi occasionem arripuerunt, 
ut Dei gregem «ilacerarent, ct animos invaderent? 
Nonne Marciones hine eruperunt? nonne bine 
Valentinl exorti sunt? nonne hinc exsecranda 
Manicbxorum hzresis profecta est? quam si quis 
putrem Ecclesiarum saniem appellet, non errabit. 
(Quod terra esset invisibilis, ex eo, quod sequitur, 
confirmatur. Quoniam abyssus, quz illi inhzerebat, 
erat ipsa quoque tenebris involuta. Quamobrem abys- 
sus non est. multitudo adversantium potestatum, ut 
quidam opinati sunt. Nec tenebrs» sunt potentia 
quadam princeps, et improba, qux bonum ipsum 
impugnet. Duo enim, quz sibi vicissim aquis viri- 
bus przdita adversentur, sese mutuo corrumpent 
omnino, et perpetuo bello sic distrahentur, ut 
negotium nunquam non habeant, εἰ sibi vicissim 
exhibeant. Quod si viribus unum praestiterit, alte- 
rum prorsus abolebit. Itaque si parem mali, et 
boni vim esse statuunt, assiJuum bellum, et per- 
petuum interitum introducunt, cum pariter οἱ vin- 
cat utrumque, et vincatur ab altero. Sin boni vis 
antecellit, quid obstat, quominus natura mali penitus 
deleatur? Sin contra, quod nefas est dicere, miror, 
cur non a se ipsimet fugiant, οἱ abhorreant, qui 
tam impia et. detestanda maledicta. comminiscun- 


tur, Nee tamen. pium est. dicere ab ipso Deo ma- C 


lum oriri. Quandoquidem nullum contrarium a 
contrario fit. Neque enim vita niortem generat. 
Nec tenebre lucem pariunt. Nec morbus vale- 
tudinem efficit. At si malum, inquiunt, nec in- 
genitum est, nec genitum a Deo, unde naturam 
liabet? Nam mala quidem esse nullus negabit, qui 
' vite munere fuugatur. Quid igitur. dicemus? Ma- 
lun non esse naturam vivam, alque animatam, 
scd affectionem quamdam in animo, qua quoniam 
ab honesto decedit, est virluti contraria, et ignavis 
innascitur. Quare non est, cur malum intrinsecus 
pervestiges, aut principem ullam improbiiatis natu- 
rim opineris, sed su: quisque maliti;e se auctorem 
agnoscat. Proinde quorum tu dowinus es, corum 
aliunde ne quxras initia. Sed intellige, quod pro- 
prie, et vere malum est, id ex voluntario lapsu 
pri;cipium ducere. Nam si preter voluntatem 
accideret, non tantus ex legibus timor delinquen- 


τί οὐχὶ συνεπλάσθη τῶν πονηρῶν xal ἀθέων δογµά- 
των; Ποῖοι λύχοι βαρεῖς διασπῶντες τὸ ποίμνιον 
τοῦ θεοῦ οὐ) àmb τῆς μικρᾶς ταύτης φωνῆς τὴν 
ἀρχὴν λαθόντες ἑπεπόλασαν ταῖς ψυχαῖς ; οὗ Μορ- 
χίωνες; οὐχ Οὐαλεντῖνοι * οὐχ ἡ βδελυχτὴ τῶν Μανι- 
χαίων αἴρεσις; fiv σηπεδόνα τις τῶν Ἐχχλησιῶν 
προσειπὼν οὐχ ἁμαρτήσει τοῦ προσῄχοντος. Tou 
ἁόρατον slvat tjv YT,» χατασχευαστικόν ἐστι τὸ 
ἐπαγόμενον, ὅτι ἄθυσσος ἣν fj ἐπέχουσα, xal αὑτῃ 
ἑσγοτισμένη. Οὔτε οὖν ἄδυσσος δυνάμεων πλῆθο; 
ἀντιγειμένων, ὥς τινες ἐφαντάσθησα», οὔτε σχότος 
&pytxf τις xaX ποντρὰλ δύναμµις ἀντεξαγομένη τῷ 
ἀγαθῷ. Δύο γὰρ ἐξισάζοντα à) fot; xat! ἑναντίω- 
σι φθαρτικὰ ἔσται πάντως τῆς ἀλλήλων συστάσεως, 
χαὶ πράγματα ἕξει διηνεκῶ:, xal παρέξει ἁταύστῳ 
πρὸς ἄλληλα συνεχόμενα τῷ πολέμῳφ. KÀX» ὑπερθάλλῃ 
δυνάµει τῶν ἀντιχειμένων vb. ἕτερον, δαπανητικὸν 
ἑξάπαντος τοῦ χρατηθέντος Ὑίνεται. Ὥστε εἰ μὲν 
ἰσόῥῥοπον λέγοναι τοῦ χαχοῦ τὴν πρὸς τὸ ἀγαθὸν 
ἑναντίωσιν, ἄπανστον εἰσάγουσι πόλεμον, xat διη- 
νεχΏ την φθορὰν, κρατούντων ἓν μέρει, καὶ xpa- 
τουµένων * εἰ δὲ ὑπερέχει δυνάµει τὸ ἀγαθὸν, τίς ἡ 
αἰτία τοῦ τὴν φύσιν χαχοὺ μὴ παντελῶς ἀνηρῆσθα:; 
EL δὲ, ὃ μὴ θέµις εἰπεῖν, θαυµάζω, x0; οὐχὶ φεύ- 
γ0υσιν αὐτοὶ ἑαυτοὺς πρὸς οὕτω βλασφημίας ἆθε- 
µίτους ὑποφερόμενοι; O0 μὴν οὐδὲ παρὰ θεοῦ τὸ 
xaxbv τὴν γένεσιν ἔχειν εὐσεθές ἐστι λέγειν, διὰ τὸ 
μπὲὲν τῶν ἐναντίων παρὰ τοῦ ἑναντίου γίνεσθαι. 
Οὔτε v3p fj Qu] θάνατοὺ γεννᾷ, οὔτε τὸ σχότος φω- 
τός ἐστιν ἀρχὴ, οὔτε ἡ νόσος ὑγείας ἐστὶ δημιουργός. 
El τοίνυν, qnot, μήτε ἀγένητον, pts παρὰ Θεοῦ 
γεγονός, πόθεν ἔχει τὴν φὖσιν; Τὸ γὰρ εἶναι τὰ 
χαχὰ οὐδεὶς ἀντερεῖ τῶν µετεχάντων τοῦ Blou. Tl oov 
Φαμεν; Ὅτι τὸ xaxby οὐκ ἔστιν οὐσία ζῶσα xal ἕμ- 
Ψύχος, ἁλ)ὰ διάθεσις iv φυχῇ ἑναντίως ἔχουσα πρὺς 
ἀρετὴν διὰ τὴν ἀπὸ τοῦ χαλοῦ ἁπόπτωσιν τοῖς ῥᾳ0ύ. 
pot; ἐγγινομένη. Mt) τοίνυν ἔξω μὲν τὸ χκαχὸν πε- 
ρισχόπει, μτδὲ ἀρχέγονόν τινα φύσιν πονηρίας φαν. 
τάζου, ἀλλὰ τῆς tv αὐτῷ χαχίας ἕχαστος ἑαυτὸν 
ἀρχηγὺν Ὑνωριζέτω. "Qv τοίνυν αὐτὸς el σύρ'ος, 
τούτων τὰς ἀρχὰς ph ζητίσης ἑτέρωθεν, ἀλλὰ vv v- 
Cue τὸ χυρίως xax5v Ex τῶν προαιρετικῶν ἁποπτω- 
µάτων τὴν ἀρχὴν εἱληφός. 00 γὰρ ἂν, εἴπερ ἀχού- 
σιον £v, καὶ μὴ ἐφ᾽ ἡμῖν, τοσοῦτος μὲν ix τῶν νόµων 
ὁ φόθος τοῖς πλη αμελοῦσιν ἐπήρτητο, οὕτω ὃξ ἆπα- 
βαίτητοι τῶν δικαστηρίων αἱ χολάσεις τὸ πρὺς ἀξίαν 
τοῖς χαχούργχοις ἐπιμετροῦσαι. 


tibus impenderet. Nunc auteni, quoniam a voluntate proficiscitur, certa judiciorum supplicia, facino- 


rosis hominibus pro cujusque meritis irrogantur. 


]tem iu eosdem. Ex libra, qui Gregorio. Nysse pon- 
lifici ascribitur, De cognitione Dei. 


Et tenebre, inquit Moses, erant super abyssum. 
Ex quo malitiose isli ratiocinantes dicunt tene- 
bras fuisse, quarum effectrix. causa sit malui 
principium. Deinde et divisit Deus inter lucem ct 
tenebras. Si ln« est, οἱ tenebrze sunt, quas. a luce 
scjunctas intellipis. Ilaec tenebricosi. isti, qui in 
]uce etecutiunt. Nos autem dicimus, tenebras non 


Ἔτι κατὰ τῶν αὐτῶν ἐκ τῆς «εγομένης εἶναι 
τοῦ Νύσσης Bí6Aov, xal κα. ουμέγης Θεο]}ω- 
σίας. 


Kal σκότος ἑπώνω τῆς ἀέύσσου, φησὶ Mob- 
ofc. "Ο0εν οὗτοι χαχούργως ἑρμώμενοί φατιν ὅτι 
Tv τὸ σχότος, οὗ ποιητιχὸν αἴτιον ἡ ποντρὰ ἀρχὴ. 
Εἶτα wa διεχώρισεν ὁ θεὸς ἀνὰ μέσον τοῦ φωτὸς 
καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ σχότους. El «ὖν τὸ qi ὃν, xo 
τὸ σκότος ὃν, ἄρα τὸ διασταλὲν ἀπ τοῦ qui^, 
Ταῦτα piv οἱ σκοτεινοὶ περὶ τὸ φῶς οὐτοι. Ti δὲ 


313 


314 


ἡμεῖς ; 02 τὸ σχότος οὐσίατις, ἀλλὰ συμδεθιχὸς, καὶ Α esse naturam ullam, sed accidens, et nihil aliud 


εὐδὲν ἕτερον f] φωτὸς ἀπουσία. Γυρωθέντος γὰρ tv 
&p,f τοῦ οὐρανοῦ,παρυπέστη σχότος ἐξ ἐμφράξίως 
τῶν πέριξ συμδὰν, ὃ xaX νῦν εἴωθεν ἐπὶ τῶν ἆἔμτε- 
φραγµένων γίνεσθαι. Τούτων δὲ διαχωρίσμὲς τὸ 
μετρητὸν διάστηµα τῆς τοῦ φωτὸς ἀπουσίας. Καὶ 
γίνεται τρόπον τινὰ τοῦ φωτὸς ἡ ἀπουσία χαὶ στἐ- 
prat; δις xal παρύπαρξις τῷ σχότει,. Ποντρὰ δὲ 
ἀρχὴ, τουτέστι πτονηρὺς θεὸς, οὐχ ἔστιν. El μὲν γὰρ 
θ:ὸς. οὗ πονηρὸς, ἀλλὰ πηγἡὴ ἀγαθύτητος ' εἰ δὲ 
πονηρ»ς, οὐ 8:6;. II; γὰρ θεὺς f) χαχία xalápap- 
εία; Ei δέ ταῦτα 8:5;, οἴχεται πάντα, xal ἀνατέ- 
τρλτταν, 
Εκ εῆς αὐτῆς. 

Πῶς ἔσονται δύο ἀρχαὶ, ἀγαθὴ xal πονηρά; Ἐν- 
αντία γὰρ ἀλλίλοις τὸ ἀγαθὸν, xal πονηρὸν τοι 
xaxbv, χαὶ ἀλλήλων φθαρτικὰ, καὶ ἀσύμθατα. Καὶ 
)evzbv àv µέρει τοῦ τκαντὶς ἑκάτερον ἔσται, xal 
ὑπὸ τοῦ µέρους τούτου περ'γραφήσεται ' xal f) à3- 
λήλων ἄψονυται, xal ὑπ ἀλλήλων δ.αφθαρῄήσονται, 
ἡ µέσον ἔσται τι διατειχίζου, xal ἰδοὺ τρεῖς ἀρχαί. 
Καὶ αὖθις ἣ εἰρτνεύουσιν, ὅπερ τὸ πονηρὸν οὗ 
δύναται, ἡ µλαχέσονται, ὅπερ τὸ ἀγαθὸν οὗ βού- 
λεται, οὐδὲ δυναται. Τὸ μὲν γὰρ ποντρὸ» εἰρηνεῦον 
o0 πονηρόν ᾿ τὸ δὲ ἀγαθὸν µαχόμενου, οὐκ ἀγαῦθόν. 
Οὑχ ἄρα δύο ἁρχια', xat ταῦτα dvavtía:, xal πολε- 
µιώταται. Μία δὲ πάντως ἀγαθή. Τὸ δὲ πονηρὸν 
οὐκ ἀρχὴ, ἀλλὰ τοῦ ἀγαθοῦ στέριησις xal ἀποτ»χία, 


'Ex τῆς αὗτης. 

Εἴπερ ἄμφω θεοὶ πεφύκασιν ὁ ἀγαθὸς χαὶ πηνη- 
p^, ἑτέραν ἔξουσιν ἀρχὴν. Καὶ δνὰς οὐκ ἀρχὴ, ἁλ)ὰ 
τοὐναχντίον fj μονὰς &pyh τῆς δυάδος. ᾽Αρχὴ ὃΣ μὴ 
ὄντες, οὐδὲ θεοὶ πάντως ἔσονται, Ἐπεὶ οὖν dj μονὰς 
ἀρχὴ πάντων, «I, ἄρα xal θεὸς, ὁ πάντων αἴτιος xal 


δημιουργός. 


'Ex τῆς αὐτῆς. 

El μὲν τὸ ἆ (αθὸν ὃν, τὸ πονηρὸν οὐχ ὃν. El δὲ τὸ 
πονηρὺν ὃν, τὸ ἀγαθὸν οὐχ ὃν, χατὰ τὸν λόγον τῶν 
ἁμέσων ἑναντίων, ὑγείας xol νόσου, ζωῆς xal θα- 
νάτου. Οὑκ ἄρα θεὸς πονηρός. 


'Ex cc αὐτῆς. 

'O μὲν ἀγαθὸς θεὸς οὐσιώδη xai φυσικὴν ἔχει 
τὴν ἀγαθότητα, ὁ δὲ πονηρὺς τὴν στἐρησιν τῆς &ya- 
θότητος t&v ἕξει πάντως. Καὶ πῶς 8:5; ἐξ ἁποπτώ- 
σεως xal ἑλλείφεως ; 

Ἐκ τῆς αὐτῆς. 

Ei δύο ἦσαν θεοὶ, f| τρεῖς, f] ἁπλῶς πολλο), πάλαι 
ἂν ὁ χόσµος ἀπωλώλει ἄλλοτε ἄλλως, xa διαφόρως 
ἐνεργούμενοι, xa! κινούμενος. Τὸ δὲ κατὰ ταυτὰ, 
χαὶ ὡσαύτως ἀεὶ χ.νεῖσθαι, xal διεξάγεσθαι, xal 
ἡ διὰ πάντων εὐαρμοστία, χαὶ συμφωνία, χαὶ τάξις, 
xat διαμονῇ, xal συντῄρησις $va xal τὸν αὐτὸν χη- 
ρύττει τὸν αἴτ.ον, χαὶ δημιουργὸν, χαὶ πρ,νοητὴν, 
xa συνοχία. 


nisi lueis absentiam. Etenim cum colum initio 
involveretur eorum, quz circum "erant objeetu, 
tenebrze exstiterunt. Quod etiam nunc in iis, qua 
obstruuntur, evenire consuevit. At harum divisio 
est spatium. illud, quod lucis absentia demetitur, 
Qu: quidem lucis absentia, et privatio est habitus 
quodaimnniodo et essentia tenebrarum. Principium 
autem malum, hoc est, Deus malus non est. Nam 
$i Deus est, non cst malus, cum bonitatis sit fons, 
Sin malus, non. est Deus. Quomodo enim Deus 
malitia, aut peccatum esse potest? Quz quidem 
si Deus cst, omnia pereunt, et evertuntur. 
Ex eodem. 

Quonam pacto duo possunt esse principia, bo- 
num unum, alterum malui? Bonum cnim, et 
malum contraria sunt, seque vicissim interimunt, 
et nequeunt siinul consistere. Quare aut in parte 
universitatis alterum erit, et ab ea  circumscri- 
betur, aut sese contingent, mutuoque corrumpent, 
aut inter illa ^ medium aliquod intercedel, atque 
ita tiia jam erunt principia. Pra:erea aut pace 
utentur, quod malum nen potest : aut. pugnabunt, 
q'od bonum recusat. Nam illud quidem, si utatur 
pace, non erit malum; hoc vero, si bellum gerit, 
non erit bonum. Quamobrem non sunt duu prin- 
cipia, przsertim inter se contraria, et inimicissima, 
sed unum, idque bonum. Malum enim non est 
principium, scd privatio et amissio boni, 

Ex eodem. 

Si duo sunt Dei, bonus quidem unus, alter 
autem malus, aliud habebunt principium." Binarius 
enim numeius non polest esse principium, cum 
ipse ab unitate principio proflciscatur. Quod οἱ 
principium non sunt, ne Dei quidem erunt omnino. 
Quoniam igitur unitas est rerum omnium prin. 
cipium, unus utique οἱ Deus est rerum auctor, 
el effector omnium. 

Ez eodem. 

Si bonum per se est, malum non cest. Si malum 
per se est, non est bonum, σε est enim contra- 
riorum medio carewtium ratio atque conditio £ 
qualim sunt valetudo, et zgritudo, vita et. mors. 
Non igitur Deus malus. 

Ex eodem. 

Deus bonus essentia et natura bonitatem hahet, 
malus bonitatis privationem ut habitum obtinebit. 
Quomodo autem Deus, qui eo tantum est, quod 
deficit, caret, non assequitur, et non est? 

Ex eodem. 

Si duo, aut tres, pluresve essent Dei, cum aliaa 
alio modo et diversa ratione agerelur, et movere- 
tur, mundus jain. pridem intercidisset. Nunc autem 
cum omnia ratione certa et stabili semper movean- 
tur, et disponantur, firma hzc, atque perpetea 
rerum omnium concinnitas, et ordo, et moderatio, 
et conservato unam, eamdemqne clamant 6966 
causam, unum auctorem, a quo ct procreaia siut 
oninia, cl regantur, οἱ eonserventur, 


315 
Ex eodem. 
Si malus, et scelestus est hic mundus inferior, 
et vos nimirum mali, scelestique, quippe qui pars 
sitis ipsius, Quod si natura estis improbi, et mali, 
veritas non adest vobis. Veritas enim bonum plane 
est. Bonum autem est alienum a. malo. Jam qui 
veritate carent, eorum doctrina falsa nullo solido 

innititur fundamento. 


Ez eodem. 

Si mundum bunc bonum esse confitemini, Deum 
autem et patrem melum non hujusce mundi effec- 
torem, erit utique mundus alter malus a Deo illo 
confectus malo. Atqui mundus istiusmodi non 
est, ne Deus igitur quidem malus. Nam Deus 
principium est, effectrixque causa. Quare cum 
non exsistant, qux? a principio effecta et condita 
Sint, ne principium quidem est, nec Deus igitur 
malus. 

Ex eodem. 

Veteris, inquiunt, Testamenti Deus non ea est pro- 
videntia, et scientia, que omnia complectatur. 
interrogat enim, Adam, ubi, inquiens, es !? Kt 
Cain, Ubi est, inquiens, frater tuus * ? Et Abra- 
ham, Ubi est, inquiens, Sara uxor tua *? Et alia 
multa ad eumdem modum. ilis respondemus, ejus- 
modi interrogata non ab ignorantia, sed potius 
a cognitione proficisci. Nisi enim cognovisset et 


EUTHYMII ZIGABENTI 


316 
Ἐκ τῆς αὐτῆς. 

El μὲν zovrph; ὁ χάτω xóapoq ουτος, xal ἡμεῖς 
ἄρα πονηρο), µέρος ὄντες αὐτοῦ. Πονηροῖς δὲ ἡμῖν 
χατὰ φύσιν οὖσιν οὗ πρόσεστιν ἀλήθεια. Ἡ γὰρ 
ἀλήθεια σαφῶς ἀγαθόν τὸ δὲ ἀγαθὸν ἀλλότριιν 
πονηροῦ. Mi) κεχτηµένοις δὲ ἀλήθειαν τὰ δεδογµένα 
φευδῆ τε xal ἀνυπόστατα. El δὲ ἀγαθὸς ὁ δηλω- 
θεὶς xóspoc, ἀγαθοῦ πάντως xal δημιούργημα. 
᾿Αγαθοῦ γὰρ αἰτιατοῦ ἀγαθὸν «b. αἶτιον, ὥσπερ xal 
πονηροῦ πονηρόν. 

'Ex τῆς αὐτῆς. 

Εἴπερ μὲν τὸν χόσµον ἀγαθῦ, ὁμολογεῖνε τὸν δὲ 
θεὸν xoi Πατέρα πονηρὸν, xai οὐ τοῦ κόσμου τού- 
του δημιουργὸν, ἔσται πάντως xal ποντρὸς ἄλλος 
χόσμος τοῦ πονηροῦ Θεοῦ δημιούργημα. ᾽Αλλὰ μὲν 
οὐκ ἔστιν. Οὐδὲ θεός ἔστιν ἄρα πονηρός. Ὁ μὲν γὰρ 
θεὸς ἀρχὴ xaX ποιητικὸν αἴτιοων * ἀρχομένων δὲ xol 
πεποιηµένων οὐκ ὄντων, οὐδὲ ἀρχὴ πάντως ἔσται. 
Οὐκ ἄρα οὖν πονηρός ἐστι θεός. 


Ἐκ τῆς αὐτῆς. 

Ὁ τῆς Παλαιᾶς, φασὶ, Διαθήχης θΘεὸς οὑχ ἔχει 
τὴν περιληπτιχὴν πάντων xal θείαν πρόγνωσιν. 
Ἐρωτᾷ γὰρ τὸν ᾿Αδὰμ, Ποῦ &1; καὶ τὸν Κάῑν, Ποῦ 
᾿Α6εᾶ d dósAgóc σου; καὶ τὸν ᾽Αδραὰμ, Ποῦ 
Σάῤῥα ^ γυνή σου; καὶ πολλὰ τοιαῦτα. Πρὸς οὕς 
φαµεν. Ojx ἀγνοίας αἱ δηλωθεῖσαι ἑρωτήσεις, 
ἀλλὰ μᾶλλον γνώσεως. El μὴ yip ἔγνω χαὶ τὸν 
Αδὰμ, καὶ τὸν Κάῑν ἁμαρτήσαντα, οὐκ ἂν εὐθὺς 


Adam, et Cain peccasse, non eos continuo inter- C ἠρώτησε" xal ὅηλον ἀπὸ τῶν ἑξῆς. Efpnxe γὰρ 


rogasset. Cognovisse autem ex iis, αυ sequuntur, 
perspicuum est. Sic enim alloquitur Adam prius, 
quam ille se comedisse fateretur : Ecquis indicavit 
tibi, te nudum esse, nisi quod e ligno, de quo solo 
praecepi tibi, ne comederes, comedisti *? Cain vero, 
qui conabatur et ipse latitare, compellat his ver- 
bis : Vor sanguinis fratris twi clamat ad me *. 
Hzc non ignorantis sunt, sed plane et perspicue 
cognoscentis, qui ea specie interrogationis vult iis, 
qui peccaverant, persuadere, ut resipiscant, cum 
se deprehensos animadvertant. Ea item verba : Ubi 
est Sara uxor (κα ?. declarant. eum non ignorare 
Abrakam uxorem habere, eamqua vocari Saram. 


πρὸς μὲν τὸν ᾿Αδὰμ, xalcot µήπω μηδὲν περὶ τῆς 
βρώσεως ὁμηλογήσαντα * Τίς ἀνήγειϊά σοι, ὅτι 
γυμνὸς εἶ, εἰ μὴ ἀπὸ τοῦ CO0Aov οὗ ἕνετει]ά- 
µη» σοι µόνου μὴ φαγεῖν, ἀπ αὐτοῦ ἔφαγες; 
Πρὸς δὲ τὸν Κάῑν, χαίτοι xal αὑτὸν πειρώμενον 
λαθεῖν * dux αἵματος τοῦ désAgoU σου Bog πρός 
µε. Ταῦτα xal λίαν μὲν εἰδότος εἰσὶ, βουλομένυυ 
δὲ διὰ τῆς προσποιήτου ἑρωτήσεως εἰς µετάνοιαν 
ἀγαγεῖν τοὺς ἡμαρτηχότας, ἐπιγνόντας ὅτι πεφώ- 
ρανται. Πάλιν δὲ xal τό 7 Ilo Σάῤῥα ἡ rri cov ; 
προγινώσκοντος ἣν ὅτι xal γυναῖχα ἔχει, xai Σάῤῥα 
χέχληται. 'O δὲ ταῦτα εἰδὼς xal ὅπου ἣν ἑγίνωσχε 
πάντως. O0 γὰρ ἂν ὄπισθεν τῆς θύρας ἑστώόης, xal - 


Qui autem hzc scit, is profecto non erat nescius p μετὰ τὴν τῆς τεχνογονίας ἑπαγγελίαν γελασάσης 


ubi esset Sara. Neque enim, cum Sara post os- 
tium staret, risissetque clam audiens se matrem 
fore, dixisset, Cur risit Sara? risus etiam causam 
subjecit, secum ipsa inquiens, Verene pariam? 
Hsec enim illius sunt, qui cor etiam atque animum 
novit. Interrogavit autem, Ubi est Sara uxor tua ? 
eo consilio, vt Abraham cognoscens, se ante co- 
gnoscere, et omnia scire, sibi ut presstantiori vaca- 
ret, et omnibus, qua deinceps dicerentur, fidem 
adbiberet. Atque etiam illud, quod de Sodoma, 
e& Gomorrba dictum est: Descendam et videbo, 
utrum reipsa, qu& clamor ipsorum indicat com- 
vleverint, an non, ut. sciam *, quid aliud signi- 
Σο, 1v, 0. 


5 δι. ii, 9. ! Gen. xvin, 9. 


* Gen. i, 11. 


κρύθδην, Dsys* Τί ὅτι ἐγάλασε Záffa; Εἶτα προσ- 
τίθησι xal «hv αἰτίαν τοῦ γέλωτος. Λέγουσα Υὰρ, 
φησὶν, ἐγ ἑαυτῇ, Αρά γε ἀ ληθῶς τέξοµαι ; Ταῦτα 
γὰρ xai καρδιογνώστου. ἨἩρώτησε δὲ Ποῦ Σάῤῥα 
ἡ γυγήσου; κατ οἰκονομίαν, ἵνα μαθὼν ἑντεῦθεν 
᾽Αδραὰμ ὅτι προγνώστης ἐστὶ, xal πάντα εἰδὼς, 
ὡς χρείττονι προσἑχῃ, xal τοῦ λοιποῦ πιστεύῃ πᾶ- 
cw, of; ἂν ἐρεῖ. Καὶ τὸ περὶ τῶν Σοδόµων δὲ xal 
Γομόῤῥων εἱρημένον, ὅτι Καεαθὰς ὄψομαι εἰ κατὰ 
τὴν κραυγὴν αὐτῶν συντελοῦνται" εἰ δὲ μὴ, 
ἵνα γγῶ, κατ οἰχονομίαν εἴρηται, παιδεύων ἡμᾶς 
μὴ χολάζειν ἀπὸ προγνώσεως, ἀλλ ἀναμένειν τὲν 
πραγματιχὴν διάγνωσιν. El γὰρ μὴ ἑγίνωσκε, πῶς 


5 Gen. 1v, 10. * Gen. xvin, 21. 


317 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. IX. 


918 


ἔλεχε * Kpavrh Σοδύµων xal Γομόῤῥων ἔρχεται A ficat, nisi eo consilio Deum ita locutum esse, ut 


πρός µε; Ἡ rn, quat, βοᾷ καὶ πρὸ τῶν ἁραγιιά- 
twr, 1] αὑτὰ τὰ πράγματα κράξζει. Πολλαὶ δὲ τοιαῦ- 
ται οὗ µόνον παρὰ τῇ Παλαᾷ, ἀλλὰ χαὶ παρὰ τῇ 
Néq. ἑἐρωτήσεις τοῦ Χριστοῦ. Πᾶσαι δὲ οἰχονομικα), 
xal τι ἕτερ:ν χατασκευάζουσαι. "Ió:ov γὰρ τοῦ Θεοῦ 
τὸ πάντα γινώσχειν xat ὁ μὴ πάντα εἰδὼς οὗ náv- 
των θεός. 


nos erudiret, ne unquam pr:ecipites irruamus ad 
irroganda supplicia, propterea quod aliquorum 
flagitia prospiciamus, sed exspectemus, ut re ipsa 
perfecta sint. Nam si non cognovisset quomodo 
potuisset dicere : Clamor Sodomorum et Gomor- 
rhz venit ad te? Terra, inquit, clamat, etiam an- 
te res. Et ipse res vociferantur et clamant. Mul- 


te sunt ejusmodi interrogationes non solum in Veteri, sed etiam in Novo Testamento, qu: ta- 
Jen emnes mysterium continent, et aliquid aliud agunt. Nam Dei proprium est cuncta cognoscere, 
et qui omnia non liabet cognita, non est omnium Deus. 


'Ex τῆς αὐτῆς. 

Πῶς φατε τὸν μὲν τῆς παλαιᾶς Διαθήχης νοµο- 
θέτην δίχαιον, «bv δὲ τῆς νέας ἀγαθὸν, καὶ διὰ 
καῦτα ἄλλον xat ἄλλον εἶναι διισχυρίζεσθς; El. μὲν 
Υὰρ τὸ δίχαιον ἀγαθὸν, ὁ δίκαιος πάντως ἀγαθός. 
Οὐ γὰρ ἀλλήλοις ἀντιδιαιροῦνται τὸ ἀγαθὸν xal τὸ 
δίκαιον. xal ὁ ἀγαθὸς πέντως δίχαιος. Μυρίων δὲ 
χρήσεων ἀγαθὸν εἶναι τὸν τῆς παλαιᾶς νοµοθέτην 
χηρυττουσῶν, µίαν παραθήσοµαι * Ἐξομολογεῖσθε 
τῷ Κυρίῳ, ὅτι ἀγαθός ' εἰπάτω δὴ οἶκος "IopahA 
ὅτι ἀγαθός * xaX οἱ xa0:zng δύο στίχοι. Καὶ ὁ τῆς 
νέας δὲ νομοθέτης * Kal ἡ χρἰσις δὲ ἡ ἑμῆ δικαία 
&ctí* xaX πρὸς τὸν Ιωάννην  Ἂφες ἄρει' οὕτω 
γὰρ πρέπον ἑἐστὶν ἡμῖν π.ηρῶσαι πᾶσαν δι- 
καιοσύνην. "Oz δὲ εἷς ὁ xax τῆς παλαιᾶς καὶ τῆς 
νέας νοµοθέτης, Άπροείρηχεν Ἱερεμίας λέγων’ 
160b ἡμέραι ἔρχονται, «ἐγει Κύριος, xal διαθἠ- 
σοµαι ὑμώ Διαθήκην καιγἡἠν, οὗ κατὰ τὴν Δια- 
θήχην, Tv διεθέµην τοῖς πατράσιν ὑμῶν, ἐπι- 
Ja6opérov µου τῆς χειρὸς αὐτῶν ἐξαγαγεῖν αὖ- 
τοὺς ἐκ γῆς Αἰγύπτου, ὅτι αὐτοὶ οὐκ ἐγέμειναν 
τῇ Διαθήχῃ µου, κἀγὼ ἠμέλησα αὐτῶν. Καὶ πά- 
ιν αὐτὸς, ὁ xal ταύτης κἀχείνης νομοθέτης Χρι- 
στὸς, εἶπεν, Οὐκ ᾖ.ῖθον κατα.ἲῦσαι τὸν νόμο», 
ἆ 1 λ1ὰ π.ληρῶσαι. τουτέστιν ἀτελῃ ὄντα διὰ τὸ τῶν 
Ἑδραίων ἀτελὲς τελειῶσαι τῇ µείζονι φιλοσοφίᾳ, 
χαὶ ἀνδράσι πρεπούσῃ. 'U μὲν γὰρ ἣν παιδαγωγὸς 
γυµνάζων ἐπὶ τὸ Εὐαγγέλιον, τοῦτο δὲ àv: µυστα- 
γωγὶς διδάσχων τὰ τελεώτερα. Καὶ ὁ μὲν ἑῤῥύθ- 
µιζε τὰ σώματα, τὸ δὲ χαταρτίτγει τὰς φυχάς. 
Συνεργὸς οὖν dj πχαλαιὰ τῆς νέας, xal προπαρα- 
σχευἡ, xat ὁδοποίησις. 


Ἔτι κατὰ τῶν αὐτῶν τοῦ μεγάλου Ἰωάννου τοῦ 
Χρυσοστόμου ἐκ toU Aórov τοῦ εἰς tó* εΠάτερ, 
εἰ Óvratór , xapeAUéto τὸ ποτήριογ τοῦτο ἀπ᾿ 
ἐμοῦ. » 

El γὰρ, τούτων γενοµένων, τὸ πονηρὺν τοῦ δια- 
6όλου στόµα διὰ Μαρχίωνος τοῦ Ποντικοῦ xai Οὖα- 
λεντίνου, xal Μανιχαίου τοῦ Πέρσου, καὶ ἑτέκων 
π)είστων αἱρετιχῶν ἐπεχείρησεν ἀνατρέψαι τὸν τῖς 
«οἰχονομίας λόγον, xa ἢΆχῆησε σαταν.χήν τινα thv 
λέγον ὅτι Οὐδὲ ἑσαρχώθη, οὐδὲ σῶμα περιεβάλ- 
λετο, ἀλλὰ δόκησις τοῦτο fj, xal φαντασία, xai 
σχιὰ, χαὶ ὑπόχρισις, καϊΐτοι τῶν παθών βοώντων, 
ποὺ θανάτου, τοῦ τάφου; sl μηδὲν τούτων ἐγεγόνει, 


! Psal. csvij, 2..|. * Joan, vini, 10. 


* Jer. xxxi, οἱ, 22, 


. Ex eodem. 

Quomodo dicitis antiqui Testamenti legislatorem 
justum, novi autem borum, atque ideo unum ab 
alio diversum esse contenditis? Nam si quod ju- 
stum est, bonum est, justus erit bonus omnino. 
Neque enim contraria sunt. justuin, et bonum. Sed 
justo repugnat injustum et. bono malum adversa- 
tur ; preterea si malum injustum, bonum utique 
justum, et bonus omnino justus. Cum autem innu- 
merabilia sint testimonia, quibus veteris Testa- 
menti Deus esse declaratur bonus, ego unum dun- 
taxat in. medium afferam : Dicat, inquit, Israel, 
quoniam bonus *, οἱ qui deinceps sequuntur, duo 
versiculi. Unum item, quo novi Testamenti Deus 
justus — ostenditur : Et judicium, inquit, meum 
justum. est *. Quod. autem unus, atque idem sit 
veteris ac novi Testamenti Deus, praedixit Jere- 
mías, Ecce, iuquiens, dies veniunt, dicit — Dominus, 
et constituam vobis Testamentum novum, nom sut 
Testamentum illud, quod cum patribus vestris com- 
stitui, quo die manum eorum apprehendi, ut. educe- 
rem eos ex /Egyplo. (uia ipsi non manserumt in 
Testamento meo. Et ego neglezi illos *. Et ipse 
tum antiqui, tum novi Testamenti auctor Chri- 
stus : Non. veni, inquit, ut legem solverem, sed & 
eam implerem * ; boc est, ut illam propter Hebrseo- 
rum imperfectionem imperfectam majore quadam, 
et viris congruente philosophia perficerem et ab- 
solverem. llla enim erat pedagogus, qui ad Évan- - 
gelium suscipiendum instituebat. Hoc autem est 
preceptor ipse, qui docet perfectiora. Et illa qui- 
dem corpora iuformabat, haec autem animos erudit. 
Vetus ergo est ministra nove, ad novam enim dc- 


p cit, et viam ostendit et parat. 


Jiem. adversus eosdem. Magni Joannis Chrysostomi 
επ oratione in ea verba : « Paier, εἰ fieri po- 
lest, trunseal a me calix iste ^. » 


Et cum hzc facta sint, improbum tamen ac sce- 
leratum os diaboli per Marcionem Ponticum, et 
Valentinum, et Manichxum Persam, et alios plu- 
rimos teutans divinz dispositionis rationem ever- 
tere, satanicam illam vocem emisit, ut diceret 
Deum nun assumpsisse carnem, neque corpus in- 
duisse, sed id fuisse speciem quamdam, et ορί- 
nionem, atque umbram, et simulationem, recla- 
mantibus passione, morle, sepultura. Quod 


* Mattb, v, 17... * Maul. xxvi, 39. 


319 


EUTIIYMII ZIGABENI 


si nihil ejusmodi factum essct, quanto magia im- Α mw: οὐ μᾶλλον τὰ πονηρὰ ταῦτα ἄν ἔσπειρε δόγ- 


probam istam impietatis doctrinam disseminas- 
sent? 
Ejusdem ex interpretatione in mysticam cenam. 


Quoniam Marcionis, et Valentini, et Manichzi 
fautores crant venturi, qui banc dispositionem 
negarent, idcirco assidue mortis sux mentionem 
fecit, ctiam per mysteria, ut. nemo falsis rationi- 
bus argumentisque decipi posset, sed per sacram 
illam mensam simul et servaret, οἱ institueret. 

Ejusdem ez interpretatione in magos. 

Erubescat Paulus  Samosatensis,  erubescat 
Marcio, qui noluerunt videre, quod magi Ecclesi 
progenitores conspexerunt : neque enin) vereor eos 


sic appellare. Erubescat Marcion, videns Deum in B 


carne adorari. Nam quod in carne sit, panni et 
praesepe testantur. Quod autem illum non ut 
purum et simplicem hominem colant, ος eo patet 
quod in tenera vitate exsistenti munera offerunt, 
qua conveniunt Deo. 


Ejusdem ez interpretatione in illa verba : « In prin- 
cipio (ecit Deus colui el terram !. » 


Quod si Manichzus accedat, et dicat, materiam 
ante exstitisse, et Marcion, et Valentinus, et Gre- 
ci, tu illis liec verba oppone : Jn principio fecit Deus 
calum εί terram. ΔΙ ille Scripture non credit, et 
tu eum ut insanum, et mente captum evita. Qui 
enim rerum omnium procreatori (idem non habet, 
et mendacii veritatem arguit, quam unquam ve- 
niam assequetur? Sin veritatis hostes pergant 
adversari, dicentes fieri non posse, ut ex nihilo 
quidquam fiat, cos interroga, utrum primus homo 
€x terra, an ex alia re conflatus sit. Ex terra re- 
spondebunt, et confitebuntur omnino. Dicant igitur 
nobis quomodo ex terra cornis natura facta sit. 
Ἐκ terra enim lutum, et lateres, tegule, atque 
olla fieri solent. Quomodo igitur carnis natura 
facia est et. nervi, et arterie, et adeps, ct cutis, 
ei ungues, et capilli? Αά hac illi quod respon- 
deant, nibil babcbunt, scd obmutescent. Quid au- 
tem loquor de noatro corpore ? dicant nobis de 
pane, quem quotidie comedimus, quomodo, cum 


pata τῆς ἀσεθείας ; 


Tov αὑτοῦ ἐκ τῆς εἰς tv μυστικὸν δεῖαγον ἑρ- 

μηγείας. 

Ἐπειδὴ γὰρ ἔμελλον οἱ περὶ Μαρχίωνα, xal 
Οὐαλεντῖνον, xaX Μανιχαῖον φύεσθαι ταύτην ἀρνοί- 
µενοι τὴν οἰχονομίαν, διηνεκῶς ἀναμιμνήσχει τοῦ 
πάθους, καὶ διὰ τῶν μυστηρίων, ὥστε µηδένα πα- 
ραλογισθῆναι, ὁμοῦ μὲν σώζων, ὁμοῦ 65 παιδεύων 
διὰ τῆς ἱερᾶς τραπέζης ἑχείνης. 

Tov αὐτοῦ éx τῆς elc τοὺς μάγους ἑρμηγείας. 

Αἰσχυνέσθω Πχαῦλος ὁ Σαμοσατεὺς, αἰσχυνέσθω 
Μαρχίων, μὴ βουληθέντες ἰδεῖν ἅπερ οἱ μάγοι εἶδον, 
ol τῆς Ἐκκλησίας πρόγονοι * οὐ γὰρ αἰσχύνομαι 
οὕτως αὐτοὺς χαλεῖν. Αἰσχυνέσθω Μαρχίων ὁρῶν 
θεὸν iv σαρχὶ προσχυνούμενον. "Οτι μὲν γὰρ iv 
σαρχὶ, τὰ σπάργανα δείχνυσι, xaX d) φάτνη * ὅτι δὲ 
οὐχ ὡς φιλὺν ἄνθρωπον προσεχύνουν, δηλοῦσιν ἐν 
ἀώρῳ τῆς ἡλιχίας το.αῦτα δῶρα προσάχοντες, ἃ 
θεῷ προσάγειν εἰχὸς fv. 

ToU avrov ix τῆς ἑρμηγείας τῆς εἷς τό. « "Ev 
ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ θεὺς τὸν οὐρανὸν, καὶ τὴν 
κα.) 

K3v γὰρ Μανιχαῖος ὑπεισέλθῃ λέγων τὴν ὕλην 
προὐπάρχειν, χἂν Μαρχίων, χᾶν Οὐαλεντῖνος, κἂν 
Ἑλλήνων παῖδες, λέγε πρὸς αὐτοὺς ' Ἐν ἀρχῇ 
ἐποίησεν ὁ θεὸς τὺν οὐρανὸν xal τὴν ΤΗΥ. ᾽Αλλ' 
οὐ πιστεύει τῇ Γραφῇ * ἁποστράφηθι λοιπὺν αὐτὸν 
ὡς µαινόμενον xal ἐξεστηχότα. 'O γὰρ τῷ δη- 
μιουργῷ τῶν ὅλων ἀπιστῶν, D; xal ψεῦδος τῆς 
ἀληθείας χαταγινώσχων, ποίας ἂν τύχη συγγνώµης 
ποτέ ; Εἰ δὲ ἐπιμένοιεν οἱ τῆς ἀληθείας ἐχθροὶ λέ- 
γοντες ἀδύνατον εἶναι ἐξ οὖκ ὄντων τι προαχθῆναε, 
ἑρώμεθα αὐτοὺς, Ὁ πρῶτος ἄνθρωπος ἐκ γῆς ἐπλά- 
G0», 3 ἑτέρωθέν ποθεν; Πάντως ἑροῦσιν ὅτι Ex γῆς, 
xai συνοµολογἠσουσιν. Εἰπάτωσαν οὖν ἡμῖν πῶς Ex 
γῆς ἐγένετο φύσις; 'Avb γῆς γὰρ πηλὸς, καὶ πλἰν- 
θος, xai χέραµος, xal ὅστραχον ἂν Υένοιτο. Ἑῶς 
οὖν σαρχὸς φύσις ἐγένετο; πῶς ὁστᾶ, χαὶ νεῦρα, 
xaX ἀρτηρίαι, xai πιμελὴ, xat δέοµα, καὶ ὄννυχες, 
xal τρίχες, καὶ ἐκ μιᾶς ὑποκειμένης Όλης διαφόρων 
οὐσιῶν ποιότητες; Αλλ' οὐδ' ἂν δυνηθεῖεν τὸ στόµα 
διᾶραι πρὸς ταῦτά ποτε. Τί δὲ λέγω περὶ τοῦ σώ- 


unius generis sit, in sanguinem, pituitam, et bilem, D ψατος τοῦ ἡμετέρου; περὶ τοῦ ἄρτου οὗ xa0' ἑκά- 


et varios humores commutetur, οἱ cur cum panis 
frumenti colorem retineat, sanguis ipse sit rufus, 
aut niger. Quod si hac, qua quotidie ante oculos 
habemus, nobis nunquam poterunt explicare, multo 
.Dinus reliqua Dei opera declarabunt. At si post 
tantam argumentorum copiam obstinate volent 
repugnare, et tueri sententiam suam, nos tamen 
non desistemus liec eadem ipsis repetere: In prin- 
cipio fecit Deus calum el terram *. Hoc cnim ver- 
bum unicum potest omnes eorum turres, et propu- 
&nacula everlere, omniaque huwana argumenta 
penitus refellere, et confutare, et eos, si tandem 


! Cen. 1, f. 


στην ἡμέραν σιτούµεθα εἰπάτωσαν ἡμῖν, πῶς µονο- 
ειδὴς Gv µεταθάλλεται εἰς αἷμα, καὶ φλέγμα, xal 
χολὴν, xax διαρόρους χυμούς ; χαὶ ὃ μὲν σιτόχρους 
πολλάχις ἐστὶ, τὸ δὲ αἷμα πυῤῥὸν f] μέλαν. El τοί- 
νυν ταῦτα τὰ xz0' ἑκάστην ἡμέραν πρὸ τῶν ὀφθαλ- 
μῶν ὀρώμενα εἰπεῖν ἡμῖν οὐκ ἂν δὐναιντό ποτε, 
σχολῇ Y' ἂν εἴποιεν περὶ τῶν ἄλλων τοῦ Θεοῦ δη- 
μιουργηµάτων. Ἁλλ εἰ xal μετὰ τοσαύτην τῶν 
ἀποδείξεων περιουσίαν ἐπιμένοιεν τὴν οἰχείαν φιλο- 
νειχίαν κρατύνειν βουλόμενοι, ἡμεῖς μηδὲ οὕτω 
παυσόµεθα τὰ αὑτὰ πάλιν λέγοντες πρὸς αὐτοὺς” 
Ἔν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ θεὸς τὸν οὐραν ὑν xal τὴρ' 


321 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. IX. 


332 


γῆν. Τοῦτο γὰρ ἱκανὺν µόνον τὸ ῥῆμα πάντας τῶν A aliquando voluerint resipiscere, in veritatis viatn 


ἑναντίων τοὺς πύργους χαταθαλεῖν, xai πάντας 


od.lucere. 


τοὺς ἀνθρωπίνους Xoytauo;s ἐξ αὐτῶν τῶν βάθρων ἀνασπάσαι, καὶ εἰ βουληθεῖεὺν ὀψέ ποτε τῆς Φιλονεν 
χίας ἀποσχέσθαι, πρὸς τὴν τῆς ἀληθείας ὁδὸν αὐτοὺς χειραγωγῆσαι δυνῄσεται. 


Ἐκ τῆς avec ἀχο.ουθίας. 

Ἰλλ) οἱ τῇ πλάνῃ προχατειλημμένοι οὗ προσ- 
έχοντες τῇ ἀχολουθίᾳ τῶν εἱρημένων, οὐδὲ ἀχούον- 
τες τοῦ µακαρίου Μωῦσέως λέγοντος * "Ev ἀρχῇ 
ἑποίησε τὸν οὐραγὸν καὶ τὴν ΤΗΝ, χαὶ τότε ἔπ- 
άγοντος. Ἡ δὲ γη ἦν ἁόρατος xal ἁκατασχεύα- 
στος διὰ τὸ τῷ oxót καὶ τοῖς ὕδασι κεχακύ- 
ᾧθαι * οὕτω γὰρ ἔδοξε «ip Δεσπότῃ tC ἀρχῆς παρα- 
γαχεῖν * φασὶν, ὅτι προὔπέχειτο f; Όλη, xal τὸ σχύ- 
τος προὐπῆρχα. TU ταύτης τῆς ἀνοίας χεῖρον γέἐνο:τ' 
ἄν; Ἀχούεις £1: ἓν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Ost; τὸν ob- 
pavbw xai τὴν γῆν, xai ὅτι ἐξ οὐκ ὄντων ἐγένετο 
τὰ ὄντα, xal λέγεις ὅτι προῦπῖρχεν dj ὕλη; Καὶ τίς 
ἀνάσχοιτο τοσαύτης παροινίας τῶν νοῦν ἑχόντων ; 
Mi) γὰρ ἄνθρωπός ἐστιν ὁ δημιουργῶν, ἵνα δεηθῇ 
πινος προποχειµένου, xal οὕτω τὰ τῆς τέχνης 
ἐπιδείξηται ; θεός ἐστιν, ᾧ πᾶντα εἶχει, λόγῳ xal 


Ex eodem loco. 

Sed qui errore tenentur oppressi, non animad- 
vertentes ea, qua ex his verbis consequuntur , 
neque audientes Mosem dicentem : In principio 
fecit Deus celum et terram, subjicientemque, Terra- 
aulem eral invisibilis et inornata* ; quouiam tene- 
bris, et aquis operiebatur, nendum enim voluerat 
Deus a principio eam educere: dicunt materiam 
ante fuisse, atque item tenebras. Quid bac demen-: 
tia deterius fieri potest ? Audis Deum in principio 
feciase coelum οἱ terram, et ex nihilo, et dicis ante 
materiam exstitisse ? Ecquis sapiens mentisque 
compos ita deliret ? Num homo est, qui agit, ut pa- 
rata maleria indigeat, quo opera ostendat sua? 
Deus est, cui omnia parent, qui verbo, el jussu 
cuncta fecit. Ecce enim dixit solum, et facta est 
luz, et tenebrz discesserunt. 


πρ)στάγματι πάντα δημιουργῶν. "Opa yàp, Εἶπε µόνον, xal παρήχθη τὸ φῶς, xal παρεχώρησε τὸ 


σχότος». 
'Ex τῆς ἑρμηγείας τῆς εἰς τοὺς πέντε ἄρτους. 
Καὶ διατίἰ οὗ motel ix. μὴ ὄντων, ἑμφράττων τὸ 
Μαρχίωνος xai Μανιχαίου στόμα, τῶν τὴν κτίσιν 
ἁλλοτριούντων αὑτοῦ, xal διὰ τῶν ἔργων αὐτῶν 
παιδεύων ὅτι τὰ ὀρώμενα ἅπαντα αὐτοῦ ἔργα, xal 
κτἰσµατά εἶσι ’ καὶ δειχνὺς ὅτι αὐτός ἔστιν ὁ τοὺς 
χαρποὺς διδοὺς, ὁ εἰπὼν ἐξ ἀρχῆς' Β.Ιαστησάτω ἡ 


Ejusdem, ex interpretatione in quinque panes. 
Cur autem non eos facit ex nihilo, ut obstruat os 


Marcionis, et Manichxei, qui adimunt ei retrum 


procreationem ? lino. vero factis ostendit, ommia. 
qua cernuntur, a se fuisse condita, et procreata, 
seque illum esse, qui fructus elargitur, qui ab inie 
tio dixit : Germinet terra herbam feni, et producamd 


T" Botdrux χόρτου, xal ἐξαγαγέτω τὰ ὕδατα C aque. reptilia auimarum viventium *. Neque enlm 


ἑρπετὰ ψυχῶν ζωσῶν. Οὐκ ἔλαττον γὰρ τοῦ ἀπὸ 
γῆς δεῖξαι xapzbv, xai ἀπὸ ὑδάτων ἑρπετὰ ἔμψυχα 
τὸ ἀπὸ πέντε ἄρτων πηιῆσαι ἄρτους τοσούτους, xal 
&rb ἰχθύων πάλιν, ὃ σημεῖον fjv τοῦ xal τῆς γῆς 
καὶ τῆς θαλάσσης αὐτὸν χρατεῖν. 


Tov αὐτοῦ àx τῆς ἑρμηγείας τῆς εἰς có * « Πᾶσα 
φυτεία, ἣν οὐκ ἐφύτευσεν ὁ Πατήρ µου, éxpi- 
ζωθήσεται. » 


Τοῦτο περὶ τοῦ νόµου φασὶν εἱρῆσθαι o! τὰ Μα- 
νιχαίων νοσοῦντες. 'AXÀ' ἐπιστομίξει τὰ ἔμπροσθεν 
εἱρημένα αὑτούς. El yàp περὶ τοῦ νόµου ἔλεγε, πῶς 
ἀνωτέρω ἀπολογεῖται ὑπὲρ αὐτοῦ, xal μάχεται λέ- 
γων * Διατί παραδαίνετε τὴν ἐγτο]ν τοῦ θεοῦ 


minus est ex quinque panibus facere tam πιυ]ιοφ . 
panes, aut ex duobus piscibus tam uultos 
pisces, quod declarat eum esse terre, marisque 


Dominum, quam fructum e terra, et reptilia ani- 


mata ex aquis ostendisse. 

Ejusdem, ex interpretatione in illa verba: « Omnis 
plantatio, quam non plantavit Pater meus caelestis, 
eradicabitur. * » 


Hoc de lege dictum esse volunt, qui Manich$eo- . 


rJ laborant morbo, sed opinionem eorum refel- - 


lunt ea, quz superius dicta sunt. Nam si hoc de 
lege loquitur, cur eam ante defendit ? Cur pro ille 
propugnat? Quid, inquiens, transgredimini manda- 


διὰ τὴν παράδοσιν ὑμῶν; Πῶς δὲ τὸν προφήτην p tum Dei propter traditionem vestram * ? Cur prophete 


εἰσάγει εἰς μέσον λέγοντα * 'O Jaóc οὗτος τοῖς 
χείλεσί µε τιμᾷ, καὶ τὰ ἑξῆς; Αλλά περὶ αὐτῶν 
^ Εχείνων, καὶ τῶν παραδόσεων αὐτῶν ταῦτά φησιν. 
El γὰρ à θεὲς εἶπε, Τῆια τὸν πατέρα σου καὶ τὴν 
μητέρα σου, πῶς οὐκ ἔστι φυτεία θεοῦ 15 παρὰ 
θεοῦ εἰρημένον; Καὶ τὸ ἑξῆς δὲ δείχνυσιν ὅτι περὶ 
αὐτῶν εἴρηται, καὶ τῶν παραδόσεων αὐτῶν. Ἐπήγαγε 
χοῦν * Οδηγοί εἰσι ευφ.1ῶν. El 6b περὶ τοῦ νόµου 
ἔλεγε, τοῦτο εἶπεν ἄν Οδηγός ἐστι τυφλὸς τυφλῶν. 
Ἀλλ) οὐχ οὕτως εἶπεν, ἀλλ Ὁδηγοί eiat τυφλοὶ 5υ- 


! Gen. 1,9. "ibid. 11. * Matti, xv, 15. *ibid. 8. "ibid. 6. — * Exod. xx. 12. —." Mattb. 1v, 14. 


sententiam in medium profert, dicentis ; Populne - 
hic labiis me honorat δ, et que sequuntur? Non 

igitur de lege, sed de illis ipsis, eorumque doctrina . 
h:ec dicta sunt. Nam si Deus dicit : Honora patrem | 
tuum, et matrem (uam *, qui fieri potest, ut Dei 

plantatio non sit, quod a Deo dictum est ? Et quod - 
sequitur, ostendit de ipsis, εἰ doctrina ipsorum : 


fuisse dictum ; subjicit enira : Duces sunt cae, . 


cacorum Ἱ. Quod si de lege voluisset intelligi, dis : 
Xisset : Cauca est ezecorumique dux. Nun autem Ma | 


i 


, 


323 


EUTHYMI! ZIGA2ENI 


321 


dizit, sed eo potius modo : C:eci sunt, et cecorum À φλῶν, ἐκεῖνον μὲν ἁπαλλάττων τῆς κατηγορίας, εἰς 


duces, utet illam a reprehensione liberaret, et 
culpam in eos omnem conferret. 


Ez eodem loco. 

Interrogemus igitur eos, qui legem insectantur, 
utrum preceptum illud, quo prohibemur irasci, 
contrarium sit ei, quo vetamur occidere, an potius 
hujus id perfectio sit, et confirmatio. Perspicuum 
est, illud esse perfectionem hujus et absolutionem, 
et propterea majus esse. Qui enim ad iram non 
incitatur, a ezde facilius abstinebit. Et qui animum 
cohibet suum, multo magis manus continebit. 
Nam ira czdis est radix, quam qui evellit, molto 
magis eoncidet ramos, inio vero ne nasci quidem 
illos permittet. Quamobrem hzc non ad legis inte- 
ritum jubebat, sedad majorem illius observantiam. 
Qvo namque consilio hec sanciebat ipsa lex ? Non- 
né, ut nemo proximum interliceret ? Legi igitur 
adversantia przecepisset, qui jussisset interficere. 
Hoc enim, occide, illi, ne occidas, contrarium est. 
Jteque si ne irasci quidem concedit, id quod a lege 
jubetur multo magis confirmat. Neque enim 
perinde sibi temperabit a cede, qui studiose ca- 
vet, ne quempiam occidat, ut ille qui ipsam quo- 
que interficit iracundiam. Hic enim longius multo 
abest ab ipso conatu. Verum ut eos magis etiam 
eonvincamus, omnia quas ab ipsis dicuntur, in me- 
dium afferamus. Quznam autem ista sunt? Deum 
illum, qui mundum bunc fabricatus est, qui solem 
suum oriri facit super malos, et bonos; qui pluit 
geper justos et injustos, malum esse affirmant. Qui 
smtem ex illis mitiores sunt, rem ita. temperant, ut 
eum justum esse duntaxat concedant, bonum  aa- 
tem negent. Alterum autem quenidam, qui non 
$t, quique nihi] eorum, qus sunt,' effecerit, Chri- 
sto patrem assignant. Et eum, qui bonus non est, 
i suis se terminis coatinere, et qua sua sunt, 
tweri dicunt. Hunc vero, qui bonus est, sliena, et 
que ipse non fecit, appetere. Agnoscis filios dia- 
boli? Quomodo e patris fonte verba hauriant, 
quee loquantur, dum auferunt Deo mundi fabrica- 
tieaem, cum Joannes exclamet : Jn propria ve. 
wit, ei, Mundus per eum factus. est *. Jam legem 


examinant et expendunt in Veteri Testamento ju- D 


bestem, ut oculus pro oculo, et dens pro dente 
evellatur. Atque ita impie irruentes, Quomodo, 
inquiunt, bonus sit is qui talia precipit? Quid nos 
sd hec respondebimus? Maximam id Dei erga 
Bes benevolentiam indicare. Neque enim sanxit 
hane legem, ut nobis oculos vicissim effoderemus, 
sed poiius ut ea deterriti, ne committeremus in 
alerem, quod nobis ipsi timeremus. Quemadmo- 
dem et Ninivitis comminatus est. eversionem, non 
wt eos exscinderet et aboleret : tacendum enim 


δὲ τούτους τὸ πᾶν περιέλχων. 


Ἐκ τῆς αὐτῆς ἁκο.ουθίας. 

Ἑρωτήσωμεν τοίνυν τοὺς τὸν νόµον ἑμδάλλοντας, 
τὸ μὴ ὀργίζεσθαι τοῦ p φονεύειν ἑναντίον, fj 
μᾶλλον ἐχείνου τελείωσις τοῦτο, xal χατασχευἠ; 
Κὔδηλον ὅτι τοῦτο ἐχείνου πλήρωτις, xai μεῖζον 
τούτου ἕνεχεν. 'O γὰρ πρὸς ὀργὴν οὐχ ἐχφερόμι- 
voc πολλῷ μᾶλλον Φόνου ἀφέξεται' xal ὁ θυμὸν 
χαλινῶν πολλῷ μᾶλλον τὰς χεῖρας χαθέξει πως Eav- 
τοῦ. Ῥίζα γὰρ τοῦ Φύνου θυμός. Ὁ τοίνυν τὴν 
ῥίξαν ἑχχόπτων πολλῷ μᾶλλον ἀναιρήσει τοὺς χλά- 
δους, μᾶλλον δὲ οὐδὲ φῦναι τὴν ἀρχὴν ἑάσει. Οὐχκ- 
οὖν o0 x ἐπ᾽ ἀναιρέσει τοῦ νόµου, ἀλλ᾽ ἐπὶ πλείονι 
ταῦτα ἑνομοθέτει φυλαχῇ. Τί γὰρ βουλόμενος ὁ 
νόμος ταῦτα ἐπέταξεν; Οὐχ ἵνα μηδεὶς φονεύῃ τὸν 
πλησίον, Οὐχοῦν τοῦ µαχοµένου τῷ νόμῳψ τὸ χε- 
λεύειν φονεῦον fjv. Τὸ γὰρ φονεύειν ἐναντίον. El δὲ 
μὴ ὀργίζεσθαι ἐπιτρέπει, ὅπερ ὁ νόμος ἐδούλετο, 
τοῦτο μᾶλλον ἵστησιν. Οὐ γὰρ ὁμοίως ἀφέξεται 
φόνου ὁ μελετῶν μὴ φονεύειν τῷ xal τὴν ὀργὴν 
ἀνῃρηχότι. Ποῤῥυτέρω γὰρ οὗτος ἕστηχε τοῦ τολ- 
µήµατος. "Iva. δὲ xai ἑτέρως αὐτοὺς ἕλωμεν, εἰς 
μέσον ἃ λέγουσιν ἀγάγωμεν ἅπαντα. Τίνα οὖν ἐστιν 
& φασιν; ὅτι ὁ τὸν χόσµον ποιῄσας θεὸς, ὁ τὸν Ίλιον 
ἀνατέλλων ἐπὶ πονηροὺς xat ἀγαθοὺς, ὁ βρέχων 
ἐπὶ διχαίους xal ἀδίχους πονηρός τίς ἐστιν. Οἱ δὲ 
ἐπιειχέστεροι δῃηθεν αὑτῶ» τοῦτο παραιτοῦνται. 


C Δίχαιον δὲ αὐτὸν εἶναι λέγοντες ἀπυστεροῦσι τοῦ 


εἶναι ἀγαθόν. Ἔτερον δὲ τὸν οὐχ ὄντα, οὔτε ποιή- 
σαντά τι τῶν ὄντων πατέρα διδόασι τῷ Χριστῷ. Καὶ 
τὸν μὲν οὐκ ἀγαθὸν ἐν τοῖς αὐτοῦ µένειν, xat τὰ 
αὐτοῦ διατηρεῖν φασι» τὸν δὲ ἀγαθὸν τῶν ἁλλοτρίων 
ἐφίεσθαι, xal ὧν οὐκ ἐγένετο δημιουργός. Εἶδες 
τοῦ διαδόλου τὰ τέχνα. πῶς ἀπὸ τῆς πηγῆς τοῦ 
πατρὸς «φθέγχονται ἀλλοτριοῦντες τοῦ θεοῦ τὴν 
δηµιουργίαν; τοῦ Ἰωάννου βοῶντος ὅτι Elc τὰ ἴδια 
1405s, χαὶ 'O χόσµος δι αὐτοῦ ἐγένετο. Εἶτα xbv 
vópov ἐξετάζοντες τὸν ἐν τῇ Παλαιᾷ, τὸν χελεύοντα 
ὀφθαλμὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ, χαὶ ὁδόντα ἀντὶ ὁδόντος 
ἐχδάλλειν, ἐπεμθαίνουσιν ἀθέως λέγοντες * Καὶ πῶς 
ἂν δύναιτο ἀγαθὸς εἶναι ὁ ταῦτα λέγων; Τί οὖν 
πρὸς ταῦτά φαµεν; Ότι µέγιστον εἶδος φιλανθρω- 
Tac ἐστίν. Οὐ γὰρ ἵνα τοὺς ἀλλήλων χόπτωµεν 
ὀφθαλμοὺς τέθειχε τὸν νόµον τοῦτον, ἀλλ' ἵνα φόδῳ 
τοῦ μὴ παθεῖν 0g' ἑτέρων ἀπεχώμεθα τοῦ ὁρᾶσαί τι 
τοιοῦτον ἑταίροις. Ὥσπερ οὖν τοῖς Νινευῖταις ἠπεί- 
λησε χαταστροφὴν, οὐχ ἵνα αὐτοὺς ἀνέλῃ (cl γὰρ 
τοῦτο ἐδούλετο, σιγᾷν ἐχρῆν), ἀλλ ἵνα τῷ φόδψ 
βελτίους ποιῄσας παύὐσῃ τὴν ὀργήν * οὕτω xai tot; 
προχείρως ἐπιπηδῶσι τοῖς ἑτέρων ὀφθαλμοῖς τι- 
µωρίαν ἔθηχεν, ἵνα, xàv ἀπὸ προαιρέσεως ἀγαθῆηί 
μὴ βούλωνται, ἀπέχωνται τῆς ὠμότητος. 


fussat, οἱ id omnino efficere decrevissct, sed ut eos poene formidine meliores redderet, atque ita 
iram, qua in eos accensus eral, exstingueret, Sic et iis, qui prompte ad eruendos aliorum oculos 


* Joan. 5, 10, 11. 


335 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. IX. 


326 


involant, supplicium proposuit, ut ejus acerbitate eos, si bono animi proposito non moverentur, de- 


terreret. 


Ἔτι κατὰ τῶν αὐτῶν, τοῦ ἁγίου KeplAAov. ἐν Α ltem adversus eosdem. Sancti Cyrilli ex. libro ad 


τοῦ πρὸς tóv βασιλέα 6&00ócior. προσφωνη- 

τικοῦ. 

Τὸ ἀποστολικὸν ῥητὸν τὸ λέγον περὶ τοῦ Σωτῆρος” 
'Er ὁμοιώματι ἀνθρώπου γἐνόμεγος, xal σχή- 
ματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος, προδαλλόµενος ἕχα- 
στος τῶν αἱρετιχῶν τῶν βδελυρῶν δογμάτων χατα- 
σχευάζει τὸ φεῦδος. "Αρειος μὲν, xal Εὐνόμιος, xal 
Ἀπολλινάριος, xat τὸ ὁμοίωμα, xai τὸ σχῆμα τοῦ 
ἀνθρώπου τὸ φαινόμενον τῆς ἡμετέρας φύσεως 
Μόνον σηµαίνειν διαγορεύοντες * οἱ δὲ τῆς τῶν 
Δοχιτῶν φάλαγγο; (8), xal τὸ ὁμοίωμα, xal τὸ 
σχΏμα εἰς σχιἀν τινα, xat εἰχασίαν, xal φαντασίαν 
σώματι ἐοιχυῖαν λαμέάνοντες, Καὶ μεθ) ἕτερα' 
Ημεϊς δὲ τὸ i» ὁμοιώματι ἀνθρώπου γενέσθαι, xal 
σχήµατι εὑρεθῆναι, fixot γνωρισθῆναι o; ἄνθρωπον, 
οὕτω νοήῄσωμεν * ὅτι τὴν ἡμετέραν φύσιν προσλα- 
€i», χαὶ ἴσος ἡμῖν Tfjv, xal ὅμοιος: ἴσος μὲν, ὡς 
μορφὴν δούλου λαθὼν, χουν φύσιν ἀνθρώπου ' 
ὅμοιος δὲ, ὡς δίχα σπέρµατος. To μὲν γὰρ ἐκ 
γυναιχὸς ἀνθρώπινον, τὸ δὲ ix παρθένου ὑπὲρ 
ἄνθρωπον. "Ev ὁμοιώματι μὲν οὖν εἶπε, διὰ τὸ 
τἆλλα μὲν ἴσον ἡμῖν εἶναι χατὰ τὴν φύσιν, οὐκ 
ἔχει δ τὸ ἐχ σπέρματος συνεστάναι. Τὸ αὑτὸ δὲ 
δηλοῖ xai τὸ Σχήµατι εὑρεθεὶ ὡς ἄνθρωπος. 
Σχῆμα Υ p πάλιν εἶπε, διότι εἰ χαὶ τὸ ἀνθρώπινον 
εἶδος εἶχε, xal ἀληθῶς αὐτὸ περιεδἐθλητο, ἀλλ᾽ οὖν 
πλέον εἶχεν ἀνθρώπου τῷ μὴ qv αὐτὺν elvat, 
&XA' ἠνωμένον θεότητι. El δὲ χατὰ φσντασίαν kvav- 


θρωπῆσαι τὸν Σωτῆρα δεξόµεθα,μάτην οἱ &mócco- C 


λοι, µάτην τὸ χήρυγµα, xal συντόμως εἰπεῖν οἵ χε- 
ται πᾶσιν ἡ σωτηρίας ἐλπίς. 


KsgdJaiov x6. 
"Ert κατὰ τῶν αὐτῶν, τοῦ Δαμασκηγοῦ. 


Ὅτι ο) δύο ἀρχαὶ, µία ἀγαθὴ, xal µία πονηρὰ, 
ἐντεῦθεν εἰσόμεθα. Ἐναντία εἰσὶν ἀλλήλοις τὸ ἀγα- 
θὸν, xal τὸ πονηρὸν, xat ἀλλήλων φθαρτιχὰ, xal ἐν 
ἀλλήλοις, f) aov ἀλλήλοις οὐχ ὑφιστάμενα. Ἐν μέρει 
οὖν τούτων Éxactov ἔσται τοῦ παντός. Καὶ πρῶτον 
μὲν περιγραφήσονται οὐχ ὑπὸ τοῦ παντὸς µόνον, 
ἀλλὰ xai ὑπὸ µέρους τοῦ παντὸς τούτων Éxactov * 
ἔπειτα τίς ὁ τὴν χώραν ἑχάστῳ ἁποτεμόμενος: OO 


Theodosium imperatorem scripto, 


Ea Apostoli verba de Servatore : In similitudine 
hominum factus, et. habitu inventus ut. homo !, ar- 
ripiunt hzretici, ut exsecrandze doctrinz suz men- 
dacia tueantur atque confirment. Nam Arius qui- 
dem, et Eunomius, et Apollinarius similitudinem 
et labitum sic accipiunt, ul nature nostre spe- 
ciem duntaxat quamdam significent. Reliquae au- 
tem bareticorum copi: per similitudinem et ka- 
bitum umbram quamdam, et imaginem, et for- 
mam corpori similem interpretantur. Et post alia : 
Nos autem in similitudine hominis factum, et ha- 
bitu inventum sive cognitum ut hominein, sic in- 


B telligimus, ut naturam nostram assumpserit, et 


zqualis nobis ac similis fuerit. ZEqualis, quia servi- 
formam, seu naturam humanam accepit. Similis, 
quia sine semine. Nam quod ex muliere natus sit, 
humanum id est. Quod autem ex virgine. id vero 
humana conditione prsstantius. ]n similitudine 
igitur dixit, quoniam cum in reliquis par esset no- 
bis et :equalis, quantum ad naturam pertinet, non 
tamen ex semine conceptus est. Idemque verbis 
illis significatur, Et habitu, seu figura, inventus ul 
homo. Figuram enim dixit, quia licet humanam 
speciem, et naturam liaberet, vereque illam in- 
duisset, homine tamen habebat aliquid excellen- 
tius, quia non purus erat et simplex homo, sed 
cuni divinitate conjunctus. Quod si specie tantum, 
et imagine quadaimn, ac simulatione Servatorem 
hominis assuumpsisse naturam admittimus, inanis 
fuit labor apostolorum, inanis est Evangelii pro- 
mulgatio, inanis denique salutis spes. 


Item contra eosdem. Damasceni 99. 


Duo non esse principia, unum bonum, et alterum 
malum, sic intelligemus. Bonum et malum con- 
traria sunt, seque vicissim interimunt, et eorum 
utrumque nec in altero, nec cum altero potest 
consistere. Separatim igitur erunt, in ipsa rerum 
universitate, e£ primum ita circumscribentur, ut 
non solum in mundo sint, sed unum ín una muudi 
parte, alterum in alia. Jam quis utrique regio- 


γὰρ ἀλλήλοις συνενεχθῆναι, xai συµθιδασθηναι qfj- D nem descripsit suam? Neque enim inter se conve- 


σ2υσιν. Ἐπεὶ οὗ χαχὸν τὸ χαχὸν εἰρήνην ἄγον πρὸς 
4b ἀγαθὸν, xal συµθιθαζόμενον * οὐδὲ ἀγαθὸν «b 
ἀγαθὸν φιλικῶς πρὺς τὸ xaxbv διαχείµενον. El 
&' ἕτερος ὁ τούτων ἑχάστῳ τὴν οἰχείαν ἀφορίσας 
διατριέῆν, ἐκεῖνος μᾶλλον ἔσται θεός. ᾿Ανάγχη δὲ 
xa ὀνοῖν θάτερον, fj ἅπτεσθαι., xol φθείρε.ν ἄλληλα, 
3j εἶναί τι μέσον, ἓν ᾧ οὐδὲ τὸ χαχὸν, οὐδὲ τὸ ἀγα- 
θόν ἔσται, ὥσπερ τι διάφραγμα διεῖργον ἐξ ἀλλήλων 


* Philipp. n, 7. 


* (8) Ad verba, Οἱ δὲ τῆς τῶν Δοχιτῶν φάλαγγος, 
Jegitur scholium in codice Mosquensi 1 : Δοχίται 
xai Φαντασιαστα], ol δ,κέσει καὶ φαντασία veyovíva. 


nisse, οἱ foedus iniisse dicent. Quandoquidem ma- 
lum non esset malum, si amicitia cum bono con- 
junctum csset: nec bonum esset bonum, si illi 
cum malo conveniret. Sin teriius aliquis suum 
utrique domicilium przsflnivit, ille potius erit 
Deus.  Alterutrum |. autem est necessarium , 
ut vel se contingant mutuoque interimant, vel 
inter ea sit aliquod medium, in quo nec bo- 


λέγοντες τὴν θείαν ἐνανθρώπησιν * ὁποῖοί εἰσι xal 
οἱ ἀνωτέρω ἓν ἀρχῇ τοῦ παρόντος τίτλου µνηµονευ- 
θέντες. | 


33] 


EUTIHYMII ZIGABENI 


3:8 


uug nec malum commoretur, quodque tanquam A ἀμφότερα. Καὶ οὖκ ἔτι δύο, ἀλλὰ τρεῖς ἀρχαὶ ἔσον- 


septum utraque  sejungal el dirimat, Et hoc 
quidem pacto non duo erunt, scd. tria. princi- 
pia. Preterea necesse est ut vel in pace degant, 
quod iralum non potest: quod enim in pace degit, non 
est malum ; vel pugnent, quod nequit bonum : 
quod enim Lellum gert, perfecte honum non 
est ; vel malum quidem pugnet, bonuu autem 
non repugnet : qua sane ratione bonum a malo dele- 
reiur aut certe vexaretur et. discruciaretur, quod 5 
bonoalienum est. Unum ergo principium est, idque 
bonum et ab omni malitia remotissimum, Quod 
sj dixeris Unde igitur malum? a bono enim ortum 
babere non potest ; respondemus, malum nibil aliud 
esse nisi privationem boni, et commutationem ex co 
quod secundum naturam est.in id quod est contra 
naturam . Nibil enim natura malum. Ναι otnnia, 
que Deus fecit, valde sunt bona quatenus facta 
sunt. ltaque si manent quemadmodum fuerunt 
procreata, valde bona sunt, Sin a proprio natura 
statu voluntate deflectunt in conirarium, ín. malo 
consistunt. Natura igitur procreatori cuncta ser» 
viunt et parent. Quando autem sponte sua aliquid 
eorum, qua prccre«ta sunt, in;perium detrectans 
ab auctore suo defecerit, in se ipso malum constituit. 
Aalum enim nec essentia est, nec aliquid essentiz 
3roprium, sed accidens, et ab eo, quod secundum 
"Aram est,inid quod nature adversatur decli- 
natio. lloc autem nihil aliud est, nisi peecaturm. 
Unde igitur peccatum? a propria voluntate diaboli 
joventum, Ergo diabolus maius ? Non quatenus fa- 
ctus est. Lucidissimus enim et praclarissimus ange- 
lus fuit procreatus ab opifice Deo, libera praditus 
voluntate, quippe qui ratione ornatus sit. Ultro au- 


ται. ᾽Ανάγχη δὲ τούτων τὸ ἕτερον ἢ εἰρηνεύειν, ὅπερ 
τὸ xaxby οὐ δύναται, τὸ γὰρ εἰρηνευον οὐ καχὸν, fj 
µάχεσθαι, ὅπερ τὸ ἀγαθὸν οὗ δύναται τὸ Ὑὰρ 
µαχόμενον οὗ τελέως ἀγαθόν * f) τὸ μὲ» x&xby µά- 
χεσθαι, τὸ δὲ ἀγαθὸν μὴ ἀντιμάχεσθαι, ἀλλ ὑπὸ τοῦ 
καχοῦ φθείρεσθαι, Jj ἀεὶ λυπεῖσθαι, xal χακου- 
χεῖσθαι, ὅπερ οὐ τοῦ ἀγαθοῦ γνώρ.σµα. Μία τοίνυν 
ἀρχὴ ἀγαθὴ πάσης xaxla; ἀπτλλαγμένη. Αλλ' εἰ τοῦ 
τό φασι, [όθεν τὸ xaxóv; ἀμήῆχανον γὰρ ix τοῦ 
ἀγαθοῦ τὸ χαχὸν ἔχειν τὴν γένεσιν * φαμὲν οὖν ὅτι τὸ 
χαχὸν οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν εἰ μὴ τοῦ ἀγαθοῦ στέρΏσις, 
xat ix τοῦ χατὰ φύσιν εἰς τὸ) παρὰ φύσιν παρ:- 
τροπἠ. O2ckv ykp χαχὺν χατὰ φύσιν. πάντα γὰρ 
ὅσα ἑποίπσεν ὁ θεὺς χ.λἀὰ λίαν, χαθ) à Υέγονεν. 02:0 


D τοίνυν µένοντα χαθὼς ἔχτισται, χαλὰ λίαν εἰσίν 


ἑχουσίως δὲ ἆ πορο.τῶντα τοῦ χατὰ φύσιν, xai εἰς τὸ 
παρὰ φύσιν Epyópeva , Ev τῷ xaxi Ὑίνονται. Κα-ἁ 
φύσιν μὲν οὖν πάντα δοῦλα, xal ὑπήχοα τοῦ Ατ- 
μιουργοῦ. "Όταν δὲ ἐχουσίως τι τῶν χτ'σµάτων 
ἀφηνιάσῃ, xal παρήῄχοον τοῦ ποιῄσαντος αὐτὸ γένη- 
ται, ἓν ἑαυτῷ συνεστῄσατο τὴν χαχίαν. Ἡ χαχία γὰρ 
οὔτε οὐσία τίς ἐστιν, οὔτε οὐσίας ἰδίωμα, ἀλλὰ συµ- 
θεθηνὸς, Ίγουν Ex τοῦ χατὰ φύσιν εἰς τὸ παρὰ ϱὗ- 
σιν ἐχούσιος παρατροπὴ, ὅπερ ἑἐστὶν dj ἁμαρτία. 
Πόθεν οὖν fj ἁμαρτία; τῆς αὐτεξουσίου γνώμης τ,ῦ 
διαθ,λου εὕρεμα. Καχὸς οὖ» ὁ διάθολος, οὗ χαθὸ γέ- 
qovtv * ἄγγελος γὰρ φωτεινότατος xal λαμπρότατος 
ὑπὸ τοῦ Δημιουργοῦ ἕκτισται, αὐτεφούσιος, ὡς Xoyt- 
χός * ἐχουσίως δὲ τῆς χατὰ φύσιν ἀρετῆς ἀπεφοίτησε 
xai iv τῷ ζόφῳ τῆς χαχίας ἐγένετο, θεού µαχρυν- 
θεὶς τοῦ µόνου ἀγαθοῦ xal ζωοποιοῦ. Ἐξ αὐτοῦ γὰρ 
πᾶν ἀγαθὸν ἀγαθύνεται, Καὶ xa0' ὅσον ἐξ αὐτοῦ 
ἐμακρύνθη γνώµῃ, οὗ γαρτόπῳ, bv τῷ χαχῷ γέγονει 


tem et volens a virtute congruenti nature sug discedens iu maliti:e terebras incidit, procul. amotus a Deo 
«ui solus est Lonus ct largitor vitz. Ab ipso enim quidquid est bonum habet, ut bonum sit, et dum 
voluntate recidit ab eo (voluntate enim, non loco, ab illo receditur) in malum incurrit. 


TITULUS X. 


Adversus Sabellium. Sancii Cyrilli ex interpretalio- 
ne in Joannis Evangelium. 


Si idem est Filius, qui Pater, quz cst distinctio- 
nis nominum ratio ? Nam si alium non genuit, cuc 
vocatur Pater? Et. qui a Patre genitus non est, 
quomodo prorsus est Filius ? Quoniam igitur geni- 
tum esse Filium divine Scripture testantur, et 
weritas ila sese babet, per se in propria quisque 
persona exsistunt Pater et Filius. Quandoqui- 
dem unus ab altero distinguitur ut a gignente 
genitus. 

Beatus Paulus ad Philippenses de Filio scribens, 
Qui rapinam, inquit, non est arbitratus, esse se equa- 
lem Deo*. Quis igitur jlle est, qui noluit. rapinam 
arbitrari, se esse :qualei Deo ?* Nonne dicendum 
est necessario unum quidein illum esse, qui est in for- 
ma Dei, alterum autem eum cujus est forma ? Omnes 
boc ut perspicuum confitentur. Quare non unum 


! Philip. n, 6. 


ΤΙΤΛΟΣ l'. 


Tov iv ἁγίοις Kvpl.Aov κατὰ EZafe.lov. "Ex 


τῆς κατὰ Ἰωάννην  EbuyréAcor ἑρμηγείας 
tá ÓJAa ταῦτα χεφἀ.αια. 


El αὐτός ἐστιν ὁ Σἱὸς, καὶ Πατ]ρ, ποῖον ἔχει λό- 
γον ἡ τῶν ὀνομάτων διαστολή; El μὴ γὰρ ἄλλον 


p ἐγέννησεν, ἱνατί καλεῖται [lavftp ; Dag δὲ ὅλως 


Υἱὸς, εἰ μὴ ἐγχεννέθη παρὰ Πατρός» Ἐπειδὶ δὲ γε- 
γεννῆσθαι τὸν YDv αἱ θεῖαι κηρύττουσι Γραφαὶ, xal 
ὁ τῆς ἀληθείας οὕτως ἔχει λόγος, ὑφεστήχασιν ρα 
χαθ) ἑαυτοὺς, καὶ εἰσὶν ἰδιανόντως χαὶ ὁ Πατὴρ, xai 
ὁ YVX, εἴπερ ἔτερον ἐς ἑτέρου φαίένεται τὸ γεννώυε- 
νον ὡς πρὸς τὸ γεννῶν, 

'O µαχάριος Παῦλος ἐπιστέλλων Φδιλιππησίοις τερὶ 
«οῦ Υἱοῦ φησιν» « *Oc ἐν μορφῇ θεοῦ ὑπάρχων οὐχ 
ἁρπαγμὸν ἠγήσατο τὸ εἶναι ἴσα θὲῷ. » Ἡ γὰρ οὐχ 
ἀνάγχκη λέγειν ἕνα μέν τιν. ὑπάρχειν τὸν Ev μορφῇ 
Θεοῦ, ἕτερον δὲ πάλιν τὸ ὅπερ ἂν 4$ µορφή; ἸΑλλ) 
ἔστι ὅπλον ἅπασι καὶ ὁμολογούμενον. Οὐκοῦν οὐχ ἓν 
τι κατὰ ταυτὸν τῷ ἀριθμῷ [lacho, χαὶ Yo , ἀλλ᾽ 


329 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. X. 


319 


[5.000 «uot, xaY ἓν ἀλλήλοις θεωρούµενοι xazà «ijv A quiddam numero sunt : Pater et. Filius, sed in sua 


ταυτότητα τῆς οὐσίας, εἰ xal εἷς ἐξ ἑνὸς, δηλαδὴ Ex 
Πε ερὸς ὁ Υιός. 


'Eyó xal à Πατὴρ &r ἐσμεν, ἔφασχεν ὁ Σωτὴρ, 
ὡς εἰδὼς ἁπλονότι xal ἑαυτὸν ἰδίως ὑφεστηχότα, xai 
τὸν Πατέρα. El δὲ μὴ οὕτως ἔχει τοῦ πράγματος f 
ἀλίθεια, τί μὴ τηρήσας τῇ ἑνάδι τὸ ερέπον ἔφασχεν, 
᾿Εγὼ καὶ ὁ Πατήρ &r εἰμι; Ἐπειδὴὺ δὲ εἰς πληθυν- 
τιχὸν ἀριθμὸν τὸ σηµαινόµενον ἐξαπλοῖ, δήλος ἂν 
εἴη λοιπυν τὴν τῶν ἑτεροδόξων ἀνατρέπων ὑπό- 
νοιαν. 

'Ex τῆς οὐσίας ὄντα τῆς τοῦ θεοῦ καὶ Πατρὸς 
ἐπιδειχνύων ἑαυτὸν ὁ Yló; φησί που πάλιν * Εγὼ 
ἐχ τοῦ Πατρὸς ἐξῆ.ίθον, καὶ Πκω. Πῶὼῶς οὖν οὐχ 
ἕτερλ; ἔσται περ) αὐτὸν, ὡς ἐν ὑποστάσει, vol 
ἀριθμῷ, παντὸς ἡμᾶς ἀναπείθοντος λόχου τὸ Ex τι- 
v0; προελθὸν ἕτερον εἶναι παρ᾽ ἐκεῖνο νοεῖν, ἀφ᾿ οὗ 
03 xal προελήχυθεν; Οὐκοῦν ἀληθῆς ο,δαμῶς τοῖς δι᾽ 
ἑναντίας ὁ λόγος. 

Ἑξ ὀργῆς ἐμπεπρῆσθαι θεοῦ τὰς τῶν Σοδομιτῶν 
πόλεις ἡ θεία λέγει Γραφή. Ἐξηγουμένη δὲ ὅπως 
αὐτοῖς ὁ θεῖος ἐπενἠνεχται θυμὸς, xai τὸν τρόπον 
τῆς ἁπωλείας ἑχδιδάσχουσα σαφῶς, ᾿Εδρεξε, φησὶ, 
Κύριος xvp παρὰ Κυρίου ἐπὶ Σόδοµα, avp, καὶ 
θεῖον. Ἐπεὶ xal αὕτη τοῖς ἐχεῖνα πλημμελεῖν εἰω- 
θόσιν ἡ μερὶς τοῦ πο-ηρίου πρεπωδεστάτη. Ποῖος οὖν 
&pa Κύριο; παρὰ ποίου Κυρίου τὸ πυρ ἐπαφῆκε, xal 
εὰς τῶν Σοδαμιτὼν χατέφλεξε πόλεις, ἉΑλλ' ἔστι 
δηλον ὡς ὁ Π.ατὴρ πάντα δι Yiou ἐνεργῶν, ἐπεὶ xal 
δύναµις αὑτοῦ xal βραχίων ἐστὶν, αὐτὸν Σοδοµέταις 
Όειν ἐπρίει τὸ πὺρ. "Ute τοίνυν Κύριος παρὰ Κυρίου 
τὸ πῦρ ἐχείνοις ἐφίῆσι, πῶς οὐχ ἕτερος, ὅσον εἰς τὸ 
ἰδίως ὑπάρχειν, Ταρὰ τὸν Yibv ὁ Πατὴρ, xat αὖ πά- 
ιν 6 Υἱὸς παρὰ τὸν Πατέρα; Τὸ γὰρ Ev ὡς ἐξ ἑνὸς 
ἐν τούτῳ σηµαίνεται. 

Εξαπόστειον tó goc σου, xal τὴν ἀ.θειάν 
cov. lloiov οὖν ἄρα ἐστὶ φῶς; Ποία δὲ ἡ ἀλήθει« 
αὐτοῦ; Λέγοντος ἄχουε τοῦ Yioo * Εγώ εἰμιτὸ φῶς, 
xat, ᾿ΕΤώ εἰμι ἡ ἀ.Ἰήθεια,. El δὲ πέµπεται πρὸς ἡμᾶς 
τὸ φῶς xal ἡ ἀλήθεια τοῦ Πατρὺς, τουτέστιν ὁ Υἱὸς, 
πῶς οὐχ ἕτερός bos παρ᾽ αὐτὸν, ὅσον εἰς τὸ ἰδίως 
ὑπάρχειν, εἰ χαὶ £v ἐστιν ὡς πρὸ, αὐτὸν, ὅσον εἰς τὴν 
τῆς οὐσίας ταυτότητα; El γὰρ μὴ οὕτως ἔχειν ofoy- 
ταί τινες, ὁ αὑτὸς δὲ xal εἷς ἐστι Πατὴρ χαὶ Υἱὸς, 
τί μὴ ἕτερον ἐποιεῖτο τὸν τῆς εὐχῆς τρόπον ὁ πνευ» 
µατοφόρος βοῶν, Ἐλθὲ πρὸς ἡμᾶς, ὦ φῶς καὶ ἁλή- 
θεια; ᾿Ἐπειδὴ δὲ τὸ, Ἐξαπόστειλον , λέγει, δῆλος ἂν 
εἴη λοιπὸν ἕτερον μὲν τὸν ἀποστέλ)ουντα εἰδὼς, ἔτξ- 
gov δὲ «bv ἀποστελλόμενου, Ὁ δὲ τῆς ἀποστολῆς 
τρόπος νοείσθω θεοπρεπῶς. 

Ἐπει δὲ τῷ Σαθελλίῳ ἀ,τἰθετός ἐστιν "Άρειος * 
&xtivo; μὲν γὰρ τὰ τρία πρόσωπα συναιρῶν εἰς Ev, 
ἓν πρόφωπον καὶ µίαν φύσιν ἑδογμάτιζεν * οὗτος δὲ 
τὴν plav φύσιν διαιρῶν, τρεῖς φύσεις xat τρία πρὀσ- 
ὦπα τοὐναντίον ἀντεδογμάτιζεν οἱ ἅλλοι Πατέρες, 

Δθανάσιος, xai Βασίλειος, καὶ Γρηγόριος, iv οἷς 


! Juan. x, 20... * Joan. xv:, 28. 
l'ATROL. Uti. CA XX. 


! Gen. xvin, 21. 


uterque consistit persona, ei quamvis unus ab 
uno Sil, nempe Filius a Pate, unam tamen esseu- 
tiam et naturam liabent. 

Ego et Pater (inquit Servator) unum sumus, * ut 
qui scirel, eL se et. Patrem propria utrumque per- 
sona subsistere. Nam nisi res ita vero se habet, cur 
non servavit unitatis decorum, Ego, inquiens, et 
Pater unum sum, Numero igitur utens pluribus 
congruenti, eoruin qui aliter sentiunt evertit opi- 
nieneimn. 


Seipsum esse ex Dei οἱ Patris essentia declarans 
Filius, Ego, inquit, a Patre exivi *. Quomodo | igi- 
tur uon alter ab illo erit persona duntaxat, οἱ nu- 


B fnero, cuim omnis nos ratio doceat, id quod ex ali- 


C 


quo proficiscitur ab eo diversum cogitare ? Quare 
constat, aliter. sentientium op:nionem esse falsam. 


Ex ira Dei Sodowitarum civitates fuisse incen- 
sa$ atque comibustas testatur divina Scriptura, qu.e 
aperle declarans, quomodo Deus illis succensuerit, 
εἰ quomodo eversz delet:eque.— fuerint , Pluit, in? 
quit, Dominus a Domino super Sodomam ignem et 
sulpiur *. lloc enim punitionis genus flagitiosis illia 
maxime congruebat. Quis ergo Dominus a quo 
Domino ignem demisit, et Sodomitarum urbes abo- 
levit? Pater nimirum omnia per Filium agens, qui 
virtus est et brachium ipsius, fecit ut. iguem iu 
Sudormitas plueret. Quamobrem qui fieri potest, ut 
cum Dominus a Domino ignem in eos conjecerit, 
nonu sit distinctus et a Filio Pater, ut propria exsi- 
siens persona, et rursum a Pavre Filius? Hic enim 
unum ab uno significatur. 


Emitte luccin tuam et. veritatem (uam. ^. Quia 
illius est lux, et veritas? Audi Filium, qui, Ego, 
inquit, sum lux, ego sum veritas. liaque si lux el 
veritas Patris, nempe Filius, ad nos mittitur, quo- 
modo non est ab illo distinctus, quatenus propria 
subsistit persona, licet cum illo unum sit, quantum 
ad uoam οἱ eamdem essentiam pertinet ? Quod 
si, ut quidam opinantur, unus est Pater idem, qui 


D et Filius, cur nou ea potius precandi ratione usus 


est divino Spiritu afflatus propheta: Veni, inquiens, 
ad nos, o lux et veritas? Quare cum dixerit, Mitte,, 
alium utique intellexit illum esse, qui mittit, οἱ 
alium eum, qui mittitur. Missionis autem ratio 
Deo conveniens cogitetur. 


Verum quia cum Sabellio Arius pugnat : nam ille 
tres personas ip unum ita contraxit, uL unam tan- 
tum personam, et uaturam unam esse contenderet ; 
hic autem naturam unam ita divisit, ut tres natu- 
ras, Οἱ tres personas assereret : Athanasius, οἱ Da- 
silius, et'Gregorius, et alii Patres cum exsecran- 


* Psal, τι], ο. 


11 


331 


EUTHYMII! ZIGADENI 


332 


dam Arii opinionem impugnarent, simul etiam Sa- A ἀνέτρεψαν την “Αρείου BAadenulav, συμπερἐλαδον 


bellii doctrinam, ad quam refellendam, ut pote pau- 
cis comprehensam, non wuliis opus erat argumen- 
tis, everterunt. 
TITULUS XI. 
]n Aiiunos. Magni Athanasii, ex quarlo contra cos 
ipsos libro. 

Beatus Alexander episcopus Ecclesia. Arium eje- 
cit, eLextrusil dicentem Ίος Non. semper Deus 
l'ater, non semper Filius fuit. Sed. cum omnia ex 
nihilo facta sint, codem modo et Filius esstitit, 
qui et ipse ex rebus procreatis et. factis una. est. 
Cumque omnia non essent prius, quain facta sunt, 
sic fuit aliquando, cum et De) Verbum non esset. 
Neque enim erat aute. quam | gigneretur, sed exsi- 
stendi principium babuit, cum Deus voluit ipsum 
efficere. Nam unum ex universis operibus et ipsuin 
est, EL quoniam nalura mutabile est, voluntate 
permansit bonum, cum tamen ut reliqua omnia 
mutari possit, quando vult. Idcirco enim Deus cum 
pravideret. ipsum futurum bonum, hanc illi glo- 
riam tribuit, quam ex siriute deinceps obtinuit. 
Dicunt igitur, Christum non. esse verum. Deum, 
sed communione Deum «ici, ut reliquos onmes. 
Addunt praterea, ipsum non esse. in l'atre natura 
et proprium essentiz ilitus Verbum et propriam 
ejus sapientiam, qua mundum hurc fabricatus 
est. Aliud enim esse Verbum illud proprium quod 
in Patre est, aliamque propriam in Patre sapien- 


xai τὴν Σαθελλί.υ xal cvvavévpe'yav, ὅτι μηδὲ πολ- 
λῶν ἐδεῖτο λόγων εὐέλεγχτος οὖσα, καὶ εἰς ὀλίγους 
φ)άσασα. 

ΤΙΤΑΟΣΙΑ. 


Tov μεγά.ῖου Αθανασίου κατὰ Ἀρειανῶν, ἐκ τοῦ 
κατὰ ᾿Αρειαγών τετάρτου .1ό ου. 


Ὁ µαχάριος Αλέξανδρος xat ἐπίσχοπος ἐξέδαλε 
τὸν Ἄρειον τῆς Ἐκκλησίας λέγοντα ταῦτα * θὐχ ἀκὶ 
6 θεὺς Πατήρ. 02x ἀεὶ ἣν ὁ YU, ἀλλὰ πάντων ὄντων 
ἐξ οὐκ ὄντων, xa ὁ YU; τοῦ coU ἐξ οὐχ ὄντων ἐστ'. 
Καὶ πάντων ὄντων κτ'σ,άτων, καὶ αὐτὸς χτίσµα xal 
πο[ημά ἐστι. Καὶ πάντων οὐχ ὄντων πρότερον, ἀλλ᾽ 
ἐπιγενομένων, xat αὐτ)ς 6 τοῦ θεοῦ Λόγος v κοτε, 
ὅτε οὐχ ἦν, χαὶ οὐκ ἦν πρὶν γεννηθῆναι. ᾽Αρχὴν ἔχει 
τοῦ εἶναι. Τότε γὰρ γέγονεν, ὅτε βεθούλευτο αὐτὸν 
ὁ cb, δημιουργῆσαι. "Ev γὰρ τῶν πάντων ἔργων 
ἐστὶ xal αὗτός. Καὶ ὅτι τῇ μὲν φύσει τρεπτός ἐστι, 
τῷ 6b ἰδίῳ αὐτεξουσίῳ βούλεται µένειν γαλός » ὅτε 
μέντοι θέλει, δύναται τρέἐπεσθαι xal αὐτὸς, ὥσπερ 
καὶ τὰ πάντα. Διὰ τοῦτο γὰρ ὁ Θθεὸς προγινώσχων 
ἔσεσθαι χαλὸν αὑτὸν προλαδὼν αὐτῷ ταύτην τὴν 56. 
Cav δέδωχεν, fjv ἂν xal éx τῆς ἀρετῆς ἔσχε µε(ὰ 
ταῦτα. Λέγουσι γοῦν ὅτι οὐδὲ θεὸς ἀληθινός ἐστιν ὁ 
Χριστὸς, ἀλλὰ μετοχῇ xal αὐτὸς, ὥσπερ ol. ἄλλοι 
πάντες, λέγεται θεός. Προστιθέασι δὲ xal τοῦτο, ὅτι 
οὐχ ἔστιν αὐτὸς ἐν τῷ Πατρὶ qíast, καὶ ἴδιος τῆς 
οὐσίας αὐτοῦ Λόγος, xat ἡ ἰδία σοφία, iv fj πεποίτχε 
τοῦτον τὸν κόσμον, ἀλλ' ἄλλος μέν ἐστιν ὁ iv τῷ 


tiam, qua quidem sapientia εἰ Verbum hoc fecit. C Πατρὶ αὐτοῦ ἴδιος Λόγος, xal ἄλλη f àv τῷ 


Hunc enim ipsum Dominum opinione Verbum ra- 
tionemque dici propter illa, quz? ratione sunt. prze- 
dita : opinione item, dici sapientiam propter illa, 
qux sapientia sunt ornata. Denique cum omnia 
sint aliena et peregrina, et ab essentia Patris το» 
niotissima, sic et ipsum asserunt ab essentia Patris 
alienissimum 3c remotissimum, quippe qui factus 
et C'eatus sit, et unum opus, Ad hac aiunt Deum 
no; propter illum nos procreasse, sed illum prop- 
ter nos. Erat enim, inquiunt, solus Deus, οἱ cum 
illo non erat Verbum. Deinde cum vellet nos eflice- 
re, tunc et illud effecit, et ex quo factum est, Ver- 
bum, et Filium, et sapientiam ipsum appellavit, 
ut nos per illud procrearet. Et quemadmodum. re- 


Πατρὶ ἰδία σοφία αὑτοῦ, tv f σοφίᾳ xai τοῦτον 
thv Λόγον πεποίγχεν. Αὐτὸς δὲ οὗτος ὁ Κύριος 
κατ ἐπίνοιαν λέγεται Λόγος διὰ τὰ λογιχὰ, xal 
χατ ἐπίνοιαν λέγεται σοφία διὰ τὰ σοφιζόµενα. 
Ἁμέλε: φασὶν ὅτι πάντων ξένων xol ἀλλοτρίων 
ὄντων xatà τὴν οὐσίαν τοῦ Πατρὸς, οὕτω xai 
αὐτὸς ξένος μὲν, xoi ἀλλότριος τῆς τοῦ Πατρὲς 
οὐσίας ἐστί ' τῶν δὲ γεννητῶν xal χτισµάτων Uto; 
xai εἷς τυγχάνει. Κτίσμα γάρ ὲστι, χαὶ ποίημα, xal 
ἔργον. Πάλιν τέ φασιν ὅτι οὐχ ἡμᾶς ἕχτισε δι) ἐχεῖ- 
νον, ἀλλ᾽ ἐχεῖνον δι ἡμᾶς. "Hv γὰρ, φησὶ , μόνος 
ὁ θεὺς , χαὶ οὐχ fv ὁ Λόγος σὺν αὐτῷ. Εἶτα 
θελήσας ἡμᾶς δηµιουργῆσαι, τότε πεποίηχε τοῦτον. 
Καὶ àg' οὗ γέγονεν, ὠνόμασεν αὐτὸν Λόγον, xal 


liqua omnia Dei voluntate exstiterunt, cum non Q Υιὸν, καὶ σοφίαν, ἵνα xat ἡμᾶς δι αὑτοῦ ὅπμιουρ- 


essent priu-, sic et ipsum, «um antea non esset, 
' factum est. Neque eniin, inquiunt, proprius et na- 
turalis Filius Patris est Verbum, sed et ipsum per 
gratiam exstitit. Qui enim est Deus, Filium, qui 
non erat, fecit ea voluntate, qua fecit εἰ fabrica- 
vit οἱ esse voluit omnia. Nam illud etiam dicunt, 
Christum non esse naturalem et veram Patris vir- 
tutem, sed quemadmodum bruchus, et eruca, sic 
οἱ ipse Patris, inquiunt, virtus dicitur. lllud item 
adjungunt, Patrem esse Filioinvisibilen, Filium 
enim Patrem nec vide.e, nec intelligere perfecte 
et absolute. Nam cum  exsistendi principium bha- 
bea!, non posse eum, qui principio caret, cogni- 
tum habere. Quod si cognoscat et videat, pro men- 


Yon. Καὶ ὥσπερ τὰ πάντα βουλήματι τοῦ θεοῦ 
ὑπέστη ox ὄντα πρότερον, οὕτω xal αὐτὸς τῷ βου- 
λήματι τοῦ Θεοῦ οὔχ ὢν πρότερον ἐγένετο. Οὐ 
γάρ ἐστι τοῦ Πατρὸς ἴδιον xal φύσει γέννηµα ὁ Λό- 
γος, ἀλλά xat αὐτὸς χάριτι γἐγονεν. Ὦ γὰρ ὢν θεὸς 
τὺν μὴ ὄντα Υἱὸν πεποίηχε τῇ βουλῇ, iv f xai 
τὰ πάντα n&molnxe, xal ἑδημιούργησε, xai ἕχτισε, 
xai γενέσθαι Ἠθέλησε. Καὶ γὰρ καὶ ε0ύτο λέγουσιν, 
ὅτι οὐχ ἔστιν ὁ Χριστὸς fj φυσιχὴ χαὶ ἀληθινὴ δύνα- 
µις τοῦ θεοῦ, ἀλλ ὥσπερ fj χάµπη xat ó βροῦχος 
λέγονται δύναμις, οὕτω xal αὐτὸς λέγεται δύναμις 
τοῦ Πατρός. Πρὸς τούτοις ἔλεγεν ὅτι τῷ Ylip 6 Πα- 
τρ ἁόρατος ὑπάρχει, καὶ οὔτε ὁρᾷ, οὔτε γινώσχει 
τελείως καὶ ἀχριδῶς τὸν Πατέρα ὁ Ylóc. 'Apyhv γὰρ 


231} 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XT. 


3 


ἔχων τοῦ εἶναι οὐ δύναται τὸν ἄναρχον γινώσαειν. Α sur sum ratione cognoscere et videre, quemad. ' 


Αλλὰ χαὶ ὃ γινώσχει καὶ βλέπει, ἀναλόγω: οἵδς τοῖς 
ἰδίοις µέτροις. Καὶ βλέπει, ὥσπερ xal ἡμεῖς γινώσκο- 
μεν χαὶ β)έπομεν χατὰ τὴν ἰδίαν δύναμιν. Προσετίθει 
δξ χαὶ τοῦτο, ὅτι οὐ µόνον τὸν Πατέρα οὐχ οἵδεν ἀχρι- 
θῶς, ἁλλ᾽ οὐδὲ τὴν ἰδίαν ἑαυτοῦ οὐσίαν οἵδε. Πάντα δὲ 
ταῦτα τῶν Γραφῶν ἐστιν ἑναντία. Ὁ μὲν γὰρ Ἰωάν- 
νης φησὶν, Ἐν» ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος ' οὗτοι δὲ φἀ- 
σχουσιν͵, Οὐκ fjv πρὶν γεννηθῆναι. K 3t αὐτὸς δὲ πᾶσιν 
ἔγραψε, Kaí ἐσμεν ἐν τῷ ἆ 1ηθιγῷ ἐν τῷ Ylo αὖ- 
τοῦ Ἰησοῦ Χρισιῷ. Οὗτός ἐστιν ὁ ἀ ληθινὸς θεὲς, 
xal ἡ ζωὴ ἡ αἰώγιος' οὗτοι δὲ ὥσπερ ἀντιμαχό- 
μενοι φάσχουσι μὴ εἶναι τὸν Χριστὸν ἀληθινὸν θεὸν, 
ἁλλὰ χατὰ μετοχὴν xal αὐτὸν, ὡς πάντας, λέγεσθαι 
Θεόν. Καὶ ὁ μὲν Απόστολος αἰτιᾶται τοὺς Ἓλληνας, 
ὅτι χτίσµα σέδουσι, λέγων ' Ε.άτρενσαν τῇ κτίσει 
παρὰ τὸν κείσαντα θεόν * οὗτοι δὲ κτίσμα λέγον- 
τες εἶναι τὸν Κύριον xoà ὡς κτίσµατι λατρεύοντες 
αὐτῷ, τί διαφέρουσιν Ἑλλήνων ; Πῶς γὰρ, εἰ τοῦτο 
φρονοῦσιν, οὐχὶ καὶ χατ᾽ αὐτῶν ἐστι τὸ ἀνάγνωσμα, 
χαὶ ὥσπερ ἐχείνοις, οὕτω xal αὐτοῖς μεμφόμενός 
ket ὁ µακάριος Παξλος; Καὶ ὁ μὲν Κύριός φησιν; 
ΟΚγὼ καὶ ó Πατἡρ £r écysr, καὶ, 'O ἑωραχὼς épà 
ῥώρακε τὸν Πατέρα * xaV ὁ παρ) αὐτοῦ δὲ ἁποστα- 
λεὶς χηρύττειν ᾿Απόστολος γράφει’ "Oc àv ἁπαύ- 
γασμα τῆς δόξης καὶ xapaxtijp τῆς ὑποστάσεως 
αὐτοῦ * οὗτοι δὲ τολμῶσι διαιρεῖν, χαὶ ἀλλότριον 
αὐτὸν τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας χαὶ ἀϊδιότητος λέγειν, 
χαὶ τρεπτὺν εἰσάγειν οἱ ἄθεοι, οὗ βλέποντες ὅτι 
ταῦτα λέγοντες οὐκ ἔτι ποιοῦσιν αὐτὸν Bv μετὰ ιοῦ 
Πατρὸς, ἀλλὰ μετὰ τῶν χτισµάτων. Τίς γὰρ οὐχ 
ὁρᾷ ὅτι ἁδιαίρετόν στι τὸ ἁπαύγασμα πρὸς τὸ qux, 
καὶ ἴδιον αὐτοῦ συνυπάρχον τούτῳ φύσει, xat οὐχ 
ἐπιγέγονεν ὕστερον; Elsa. τοῦ Πατρὸς λέγοντος, 
Οὗτός ἑστιν ὁ Ylóc µου ὁ ἁγαπητὸς, xoi τῶν 
Γραφῶν λεχουσῶν τοῦτον εἶναι τοῦ Πατρὸς Λόγον, ἓν 
ᾧ οἱ οὐρανοὶ ἑστερεώθησαν, καὶ ἁπλῶς πάντα δι 
αὐτοῦ ἐγένετο, οὗτοι χαινῶν ἐφευρεταὶ δογμάτων 
χαὶ πλαστῶν γινόμενο: ἕτερον ἐπεισάγουσι Aóyov, 
xai ἄλλην σοφίαν τοῦ Πατρὸς εἶναι, τοῦτον δὲ κατ) 
ἐπίνοιαν διὰ τὰ λογιχὰ λέγεσθαι Λόγον χαὶ cozíav, 
οὐχ ὁρῶντες, ὅσον Ex τούτου τὸ ἄτοπον. Ei γὰρ δι᾽ 
ἡμᾶς λέγεται χατ᾽ ἐπίνοιαν Aóvoc xal σοφία, τί ἂν 
εἴη αὐτὸς, οὑκ ἂν εἴποιεν. El γὰρ ταῦτα αὑτὺν 
λέγουσιν αἱ Γραφαὶ, οὗτοι δὲ ταῦτα εἶναι τὸν Κύριον 
οὗ θέλουσι, φανερῶς οὐδὲ ὑπάρχειν αὐτὸν θέλουσιν, 
οἱ ἄθεοι καὶ τῶν Γραφῶν ἑναντίοι. Καὶ τοῦτο οἱ μὲν 
Λιστοὶ δύνανται παρ) αὐτῆς τε τῆς Πατριχῆς φωνῆς, 
καὶ παρὰ τῶν προσχυνούντων αὐτὸν ἀγγέλων, χαὶ 
τῶν περὶ αὐτοῦ γραφάντων ἁγίων μαθεῖν * οὗτοι δὲ, 
ἐπεὶ τὴν διάνοιαν οὐχ ἔχουσι χαθαρὰν, οὐδὲ δύναν- 
ται θείων ἑπακούειν xal θεολόγων ἀδρῶν, δύναν- 
ται χᾶν παρὰ τῶν ὁμοίων αὐτοῖς δαιμόνων μαθεῖν ὅτι 
μὴ ὡς πολλῶν ὄντων ἀνεφώνουν, ἀλλὰ τοῦτον µόνον 
εἶδότες ἔλεγον, Ej cl ὁ ἅγιος τοῦ θεοῦ, xal 6 Υἱὸς 
τοῦ θεοῦ. Καὶ γὰρ ὁ τὴν αἴρεσιν αὐτοῖς ὑποδάλλων, 
πειράζων Ev τῷ ὄρει, οὐκ ἔλεχεν, Ei xal σὺ Ylbz et 

! Joan. 1, 1. 


*]1Joan. v, 20. * οι. 1,25. 


* Joan. x, 50. 


modum etiam nos pro viribus nostris cognoscimus 
et intuemur. Ac non solum exquisitam non habere 
Patris cognitionem, sed ne propriam quidem sui 
ipsius essentiam nosse. Qux quidem omnia Scrip- 
turis divinis adversantur. In principio euim, Joan- 
nes inquit, erat Verbum ὃς isti vero dicunt : Non 
erat prius quam generaretur. Et alibi : Sumus | in 
vero Filio cjus, Jesu Christo. Hic estverus Deuset vita 
elerna *. At isti repugnantes dicunt, Christum non 
esse vcrum Deum, sed communione quadam, ut 
sunt reliqui omnes, qui vocantur dii. Et Aposto- 
lus quidem gentes accusat, quod res procreatas co- 
lant, Et servierunt, inquiens, creature potius quam 
Creatori *. Isti autein cum Dominum creatum asse- 
rant, et illi tamen serviant, quida gentibus diffe. 
runt ? Cur enim, si ita sentiunt, non etiam in eos 
judicium sit, οἱ quemadmodum gentibus, sic etiam 
ipsis beatus Paulus irascatur? Et Dominus, Ego, 
inquit, et Pater unum sumus ; et : Qui vidit. me, 
vidit et Patrem*. Et Apostolus ab eo missus ad Evan- 
gelium divulgandum ita scribit : Qui cum sit splen- 
dor glorie, et figura. substantie ejus *. Λι isti divi 
dere auden!, eumque ab essentia zternitateque 
Patris alienum, et mutabilem dicere. Nec animad- 
vertunt impii se, dum hzc dicunt, ilum non 
amplius unum cum Patre, sed cum rebus procrea- 
lis. constituere. Quis enim non videt, a luce sepa- 
rari non posse splendorem, cujus proprium ους, 
ut naturali vinculo eum illa semper conjunctus sit, 
non autem postea in illa factus? Adhzec cum Pa- 
ter dicat : Hic est. Filius meus dilectus* , οἱ Seri- 
piure affirment, hunc esse Patris Verbum, in. quo 
εἰ coeli firmati sunt, et omnía denique per ipsum 
condiia: isti nove commentitieque doctrinas in- 
ventoresaliud inducunt Verbum, ct aliam Patris 
sapientiam comminiscuntur : hunc enim opinione . 
tantum propter illa, qua ratione sunt prazdita, 
Verbum οἱ sapientiam dici. Nec vident quam abe 
surdum sitid, quod ex eorum sententia sequitur. 
Nam si opinione tantum propter nos Verbum, οἱ 
sapientia dicitur, quid ipse sit, non poterunt di- 
cere, Etenim cum Scripture dicant, eum esse 
Verbum. et sapientiam, ipsi autem Dominum hzc 


D esse negant, ne essequidem illum volunt homines 


nefarii, et inimici Scripturarum. Ac fideles quidem 
viri possunt hoc discere tum a Patris voce, tum'ab 
angelis ipsum adorantibus, tum a sanctis scripto- 
ribus, qui de illo locuti sunt. Isti vero, qui men- 
tem habent impuram, nec res divinas, nec theolu- 
gos viros intelligunt, possunt a d:emonibus saltem 
sui similibus edoceri. Qui clamabant, non tanquam 
multos, sed ut hune solum viderent, et dicebant : 
Tu es sanctus Dei et Filius Dei. Nam ipse quidem, 
qui hzresim animis eorum injecit, cum tentaret 
illum in monte, non dixit : Si et tu Filius Dei es, 
quasi essentet alii, sed tanquam solus ipse esset, 


» Hebr. 1, ὁ. * Matti, 111, 17. 


o3) 


EUTHBYMII ZIGARENI 


335 


Si tu, inquit, es Filius Dei *. Sed hominibus A τοῦ θεοῦ, ὡς ὄντων ἄλλων, ἀλλὡς µήνου ὄντος αὐτοῦ, 


s!mirandis idem accidit quod ipsis Graecis. 
Scot. enim hi cum non possent unum Deum 
percipere, deorum sibi nultitudinem confinxe- 
runt : sic et illi cum. unum Patris Verbum esse 
non crederent, ad multitudinem confugerunt ; et 
eum qui vere Deus cst, Verbum esse verum ne- 
gantes, creatum fuisse audent cogitare et dicere, 
nec attendunt, quanta impietate referta sit ejusmo- 
di sententia. Namsi creatus est, quomodo rerum 
procreatarum auctor esse posset? Aut quomodo 
ipse Filius est. et sapientia εἰ Verbum? Verbum 
enim nonerealur, sed gignilur. Et quod creatum 
est non est Filius, scd opus confectum. Quod si 
res procreati per ipsum effect» sunt, creatus au- 
tem οἱ ipse esi, per aliquid omnino factus est. Ne 
cesse est enim, ea quz fiant, per aliquem fieri. 
Non est autem c.eatus aut factus, quia uon est opus, 
sed Verbum Patri». Pr:terea si alia preter. Domi- 
num est Patris sapientia, el sapientia jn. sapientia 
facia est. Si »ulem sapientia est Verbum Dei, erit 
Verbum in Verbo factum. Et si Dei Verbum est 
Filius, Filiuserit in Filio factus. Quomodo igitur Do- 
minus dixit : Ego in Patre, et Pater in me est *, cum 
in Patre sit alius in quo et ipse Dominus factus 
est ? Cur autem et Joannes omisso illo de hoc 
tsntum loquitnr, Omnia, inquiens, per ipsum facta 
sunt, el sine ipsone unum quidem factum est *. 
Jamsi omnia voluntate Dei facta, per ipsum facta 
sunt, quomodo etipse unum eorum sit ? Et cum 
hpostolus dicat : Propter quem omnia εί per quem 
emnia *, isti non propter illum nos esse factos as. 
serunt, sed eum propter nos. Si enin) res sic babe- 
ret, dicendum erat, Propter quos facium cst Ver- 
bum. Non autem id dixit sed, Propter quem oinnia 
et per quem omnia. Ex quo istos hzreticos esse 
et sycophantas declaravit. Jam cum ausi sint dice- 
re, aliud quoddam csse Verbum in Deo, quando 
mequeuntaperias ex Scripturis demonstrationes 
afferre, opus saltem ostendant aliquod istius a se 
conficti Verbi, si Patris opera sine hoc Verbo facta 
suut, ut sLultiti:e suse causam aliquam habere vide- 
antur, Nan veri quidem Verbi opera cunctis per- 
8picua sunt, ex quibus ratione quadam et ipsum 


El σὺ εἰ ὁ Yléc τοῦ Θεοῦ ' "AX ol θανμαστοὶ, 
ὥσπερ ol Ἕλληνες ἐχπεσόντες τῆς περὶ Θεοῦ Eve 
ἑννοίας εἰς πολυθεότητα χα”:ηλθον, οὕτω xal οὗτοι 
μὴ π.στεύοντ:ς εἶναι τὸν τοῦ Πατρὺς Aóyov εἰς πολ- 
λῶν ἐπένοιαν Τπεπτώχασι, καὶ τὸν μὲν ὄντως ὄντα 
Θεὸν ἀληθινὺν Λόγον ἀρνοῦνται, χτίσμα δὲ αὐτὸν xat 
ἐνθυμιῖσθαι , xal λέχειν τετολμήκασιν, οὐ βλέπον- 
τες, ὅστς ἀαεθείας µεστόν ἐστι τὸ φρόνημα. El γὰρ 
κτίσμα iot, πῶς αὐτὸς τῶν χτιοµάτων ict δη- 
μιουρ]ός: f] πῶς αὐτὸς ὁ Υἱὸς καὶ σοφία, xai Ao- 
45:5; Ὁ Λόγος γὰρ o5 χτίζεται, ἀλλὰ γεννᾶται. Καὶ 
τὸ χτίσµα οὐχὶ Υἱὸς, ἀλλὰ ποίηµα. Καὶ εἰ τὰ 
χτίσµατα δι) αὐτοῦ γέἐγονε, χτίσµα δέ ἐστι χαὶ αὖ- 
tbc, διά τινος ἄρα xal αὐτὸς vévovev. ᾽Ανάγχη γὰρ 
τὰ ποιῆματα διά τινος Ὑίνεσθαι, ὥσπερ οὖν xal 
χέχονε διὰ τοῦ Λόγου, ὅτι μὴ αὐτὸς fv ποίηµα, 
ἀλλά Λόγος τοῦ Πατρός. Καὶ πάλιν, εἰ ἄλλη ἐστὶν ἡ 
àv τῷ Πατρὶ σογία παρὰ τὺν Kopsov, xal ἡ σοφία 
ἐν cozía Υέγχονεν. Ei δὲ σοφία ἑστὶν ὁ τοῦ Θεοῦ Λό- 
y95 , εἴη ἂν xal 6 Λόγος kv Λόγῳ γεγονώς. Καὶ εἰ à 
Λόγος τοῦ θεοῦ ἐστιν ὁ Yi, ey ἂν xat ὁ Υἱὸς ἐν 
τῷ Υἱῷ ποιηθείς. Πῶς τοίνυν ὁ Κύριος ἔλεχεν, 
'Evó ἐν τῷ ΓΠατρὶ, καὶ à Πατὴρ ἐν ἐμοὶ, ὄντος 
ἑτέρου ἐν τῷ Πατρὶ, ἐν ᾧ καὶ αὐτὺς ὃ Κύριο; 
Yíyove ; Πῶς δὲ ὁ Ἰωάννης ἀφεὶς ἐχεῖνον περὶ τού- 
του διηγεῖται λέγων, Πάντα δι αὐτοῦ ἐγένετο, 
xal χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν; Ei δὲ πάντα 
βθυλήματι τὰ γενύµενα δι’ αὑτοῦ γέχονε, πῶς αὐτὸς 
εἷς τῶν γενο. ένων &axl ; Πὼς δὲ xal τοῦ ᾿Αποστόλου 
λέχοντος, Δι ὃν τὰ κάντα, δὲ οὗ τὰ «αάντα, 
οὗτοι λέχουσιν, 0ὐχ ἡμεῖς δι αὐτὸν, ἀλλ᾽ ἐκείνος δι᾽ 
ἡμᾶς γέγονεν; "Ἔδει γὰρ, εἴπέρ οὕτως ἣν, εἰπεῖν 
αὐτὸν, Av οὓς Υέγονεν ὁ Αόγος. Nuv δὲ μὴ «οῦτο 
λέγων, ἀλλὰ, Δε ὃν τὰ πάντα, xat δι οὗ τὰ πάντα, 
δείχνυσι τούτους αἱρετικοὺς xal συχοφάντας. Άλλως 
τε εἰ τεθάῤῥήχασιν ἄλλον εἶναι τον Aóyov bv τῷ θεῷ, 
ἐπεὶ μὴ φανερὰς ἔχουσι τὰς ἐχ τῶν Γραφῶν ἀποδεί- 
ξει;, xÀv ἔργον αὐτοῦ δειχνύτωσαν, εἰ τὰ τοῦ Πα - 
τρὸς ἔργα χωρὶς τούτου τοῦ Λόγου Υεγόνασιν, ἵνα 
τινὰ σχῶσι πρόφασιν τῆς ἑαυτῶν &volac. Tou μὲν 
ἀληθινοῦ Λόγου πάντα ἑἐστὶ φανερὰ τὰ ἔργα, ὡς xal 
ἐξ αὐτῶν αὐτὸν ἀναλόγως θεωρεῖαθαι. Ὡς γὰρ ctv 
χτίσιν ὁρῶντες διανοούμεθα τὸν ταύτην χτίσαντα θεὸν, 


cognoscitur. Quemadmodum enim res procreatas p οὕτω xat βλέποντες μηδὲν ἄτακτον ἐν τοῖς Υενοµέ- 


intueates procreatorem ipsarum Deum intelligimus, 
jta cum nihil in eis confusum, sed omnia ordine 
et providentia. inoveri conservarique conspicimus, 
Dei Verbum in omnibus exsistens, εἰ omnia re- 
gens ac moderans animadvertimus. Hoc et. divinz 
Scripture testantur, qua dicunt ipsum esse Dei 
Verbum, et per illud omnia (uisse confecta, el sine 
ipso factum esse nihil. Istius autem Verbi, quod 
ipsi efferuut, nec Scripture testimonium, nec opus 
ullum ostendant. Siquidem et Pater, Mic est, ιη- 
quiens, Filius meus dilectus, nullum alium esse prz- 
ter ipsuin significat. Quamobrem egregii isti hbomi- 
ues Man:clizis in hac parte videntur similes. Ut 


! Matth. iv, 6. * Joan. xiv, 14... * Joan. 1,5. 


νοις, ἀλλὰ πάντα τᾶξει xai mpovoía χινούμενά τε 
xai µένοντα, ἐνθυμούμεθα Λόγχον εἶναι τοῦ θεοῦ 
τὸν ἐπὶ πάντων τε ὄντα χαὶ ἡγεμονεύοντα. Τοῦτο 
xai αἱ θεῖαι Γραφαὶ μαρτνροὺσι λέγουσαι, αὑτόν το 
εἶναι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, xal ὅτι δι αὐτοῦ τὰ πάντα 
ἐγένετο, χαὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδέν. Ἐκείνου δὲ 
περὶ οὗ λέγουσιν, οὐδὲν οὔτε ῥητὸν, οὔτε ἔργον ὑπ' 
αὐτῶν δείχννυται. Καὶ γὰρ χαὶ αὐτὸς ὁ Πατὴρ λέγων, 
Οὗτός ἐστιν ὁ Ylóc µου ὁ ἀγαπητὸς, οὐδένα ἔτε- 
pov εἶναι παρ) αὐτὸν σηµαίνει, Οὐχοῦν κατὰ τοῦτο 
Μανιχαίοις λοιπὸν οἱ θαυμαστοὶ προσετέθησαν. Καὶ 
γὰρ κἀχεῖνοι µόνον ἄχρις ὀνόματος ἀγαθὸν θεὺν 
ὀνομάζουσι, χα) ἔργον αὐτοῦ οὔτε βλεπόµενον, οὔτε 


* [E Cor. vin, 6. 


331 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 


323 


ἀόρατον δειχνύειν δύνανται. Τὸν δὲ ἀληθινὸν, καὶ A enim illi Deum quemdam nomine duntaxat bonum 


ὄντως ὄντα θεὸν, τὸν ποιητὴν οὐρανοῦ, χαὶ γῆς, καὶ 
πάντων τῶν ἀοράτων ἀρνούμενοι, παντελῶς εἰσι µυ- 
θολόγοι. Τοῦτο δὲ xai οὗτοι πάσχειν µοι δοχοῦσιν οἱ 
καχόφρονες. Τοῦ γὰρ ἀληθινοῦ Λόγου xa μόνου bv- 
τος ἐν τῷ Πατρὶ τὰ ἔργα βλέπουσι, xal τοῦτον μὲν 
ἀρνοῦνταε, ἄλλον δὲ ἑαυτοῖς ἀναπλάττοντες Λόγον, 
οὔτε ἐξ ἔργων, οὔτε Ex ῥημάτων ἀποδειχνύειν δύναν- 
ται. Καὶ μετ ὀλίγα " Elsa τοῦ Αποστόλου λέγοντος, 
Χριστὸς 8500 δύναμις, καὶ soU σοφία, οὗτοι τῇ 
χάµπῃ, xal ταῖς πολλαῖς δυνάµεσι τοῦτον συνα- 
ριθμοῦσιν. Elsa τοῦ Κυρίου λέχοντυς , Οὐδεὶς ἐπι- 
γιγώσχκει τὸν Πατόνα εἱ μὴ d Υἱός ’ xaX πάλιν, 073 
ὅτι τὸν Πατέρα τις ἑώραχεν εἰ μὴ ὁ ὧν ἀπὸ τοῦ [α - 
τρὸς, πῶς οὐκ ἀληθῶς εἰσιν οὗτοι θεοµάχηι, λέγον- 


τες μήτε ὁρᾶσθαι, µέτε ἐπιγινόσχεσθαι τὸν Πατέρα B 


παρὰ τοῦ Ylou τελείως; El γὰρ ὁ Κύριος λέχει, 
Καθὼς γιγώσχει µε ὁ Πατὴρ, κἀγὼ γινώσκω tór 
Πατέρα, οὐκ ix µέρὀυς δὲ γινώσχει ὁ llashp τὸν 
Yibv, πῶς οὗ µαίνονται φλυαροῦντες, ὅτι Ex µέρους, 
καὶ οὐ πλήρης ὁ Υἱὸς γινώσχει τὸν Πατέρα: Είτα, 
εἰ ἀρχὴν ἔχει εἰς τὸ εἶναι ὁ θεὸς, ἀρχὴν δὲ ἔχει xal 
τὰ πάντα &l; τὸ Ὑενέσθαι, τί τίνος koi ποῶτον 
λεγέτωσαν. "AAA οὔτε τι εἰπεῖν ἔχουσεν, οὔτε τοῦ 
Λόγου τοιαύτην ἁρ/ιὴν δειχνύειν δύνανται οἱ xa- 
κοῦργοι. Τοῦ γὰρ Πατρός ἔστιν ἀληθινὸν χαὶ ἁῖδιον 
αὑτοῦ γέννημα. Kal àv ἀρχῇ "wv d Λόγος, καὶ 
ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λό]ος. 
Περὶ γὰρ τοῦ-λέχειν αὐτοὺς μὴ εἰδέναι τὸν Υἱὸν τὴν 
ἑαυτοῦ εὐσίαν , πἐριττόν ἐστιν ἀποχμίνασθαι, εἰ uh 
pÓóv»» µανίαν αὐτῶν χαταγινώσχειν, εἰ ἑαυτὸν οὐχ 
«ἶδεν ὁ Λόγος, ὁ τοῖς πᾶσ. τὴν γνῶτιν τὴν περὶ τοῦ 
Πατρὸς xat ἑἐαυτοῦ χαριξόµενης , xai μεμφόμενος 
τοὺς ph γωώσχοντας αὐτούς. 

sui ipsius cognitionem οἰδιφίίατ, quodque eis, a 
Τ.:ῦ αὑτοῦ ἐκ τοῦ κατὰ ᾿Αρειανῶν πέμπτου 

AóTyev. 

"Ex 8:00 Θεός ἐστιν ὁ Λόγος. Καὶ θεὸς γὰρ ἦν à 
Λόγος. Καὶ πάλιν, Qr οἱ πατέρες, καὶ é£ ὧν d Χρι- 
στὸς, ὁ Or ἐπὶ πάντων θεὺς, εὑ.Ἰογητὸς εἰς εοὺς 
αἰώνας. Αμήν. Καὶ ἐπειδὴ ix θεοῦ Θεός ἑττι, χαὶ τοῦ 
Θεοῦ Λόγος, σοφία, xal Υἱὸς xa* δύναµέίς ἐστιν ὁ Χρ.- 
στὸς, διὰ τοῦτο el; θεὸς ἐν ταῖς θείαις Γραφαῖς χατ- 
αγγέλλεται. Τοῦ ἑνὸς γὰρ θεοῦ Yib; àv 6 Λόγος, εἰς 
αὐτὸν οὗ ναὶ ἔστιν ἀναφέρτται. Ὥστε δύο μὲν εἶναι, 
Π ιτέρα καὶ Yijv, µονάδα δὲ θεότητος, ἁδιαίρετον 
xal ἄσχ-στον. Λεχθείη 6' ἂν xal οὕτω’ Μία ἀρχὴ 
θεύτητος, καὶ οὐ δύο ἀρχα[. "Όθεν χυρίως χαὶ µοναρ- 
χία ἐστίν. Ἐξ abt; δὲ τῖς ἀρχῆς ἐστι φύσει Υἱὸς 
ὁ Λόγος, οὐχ ὡς ἀρχὴ ἑτέρα χαθ᾽ ἑαυτὸν ὑφεστὼς, 
οδὲ ἔξδυῦεν ταύτης γεγονὼς, ἵνα p; τῇ ἑτερότητι 
ὀυχρχία xaY πρλναρχίᾳ λέντταε, ἀλλὰ τῆς pud; ἁρ- 
}ῆς Uo; Yib;, ἰδίᾳ σοφία, ἴδιος Λόγος ἐξ αὐτῆς 
ὑπάρχων. Κατὰ γὰρ τὸν Ἰωάννην, ἐν ταύτῃ τῇ 
ἀρχῇ ἦν à λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὶς τὸν θεόν. 
0:5; yáp ἐστιν ἡ ápyfi* χαὶ ἐπειδὴ ἐξ αὐτῆς ἐστι, 
διὰ τοῦτο xai θεὸς ἓν ὁ Λόγος. Ὥσπερ δὲ οὐκ ἄλλη 


! 1Cor. , 24, * Matth. χι, 27. 


Deus enim principium est, ct quoniam ex 


appellant, opus autem illius, quod aut videatnr, aut 
non videatur, nequeunt ullum demonstrare ; Deum 
vero illum, qui reipsa verus est Deus, coelique, οἱ ter- 
re, eL eorum, quz sub aspectum non caduut, effector 
est, negant, atque ita fabularum confictores cesse 
deprehenduntur :sic et isti. declarant. dementiam 
suam, qui non illius Verbi, quod unum in Patre 
est opera contemplanlur, et ipsum negant, aliud 
autem sibi ipsi confingunt Verbum, quod »ul- 
lius nec operis nec Scripturz possunt testimonio 
comp:ebare, Et paulo post: Deinde cum Apostolus 
dicat: Christus Dei virtus, et. Dei sayieutia! , isti 
cum bruchis jll»m et vulgatis et communibus vir- 
tutibus numerant. Quid? cum Dominus dicat : 
Nemo novit Patrem nisi Filius*,et rursum : non quod 
Patrem quispiam viderit, nisi ille, qui est a Patre, 
nonne isti vere pugnant cum Deo, dicentes, Patrem 
a Filionec videri, nec cognosci perfecte? Cum enim 
idem Dominus dicat : Sicut coynoscit me Pater, sic 
ego coguosco Patrem *, Pa'er autem. non ex parte 
cognoscat Filium, nonne insaniunt, dum ita nugantur 
ut asserant, Filium ex parte et non plene Pa- 
trem cognoscere ? Ad hac si Verbum exsistendi 
principium habet, res item omnes principium ha- 
bent, quo facte sunt, quid in his primum sit, di- 
cant. Verum, quid respondeant homines astuli 
non babebunt. Ῥαιτῖν enim est. verum  geriuen 
et sempiternum. E! ín principio erut Verbum εί 
Verbum erat apu. Deum, et Deus erat Verbum *. 
Nam quod dicunt, Filium ne suam quidem natura 
cognoscere, id vero ne responsione quidem dignum 
est, et ipsorum furorem coarguit. Qui euim se non 
cognoscat Verbum, quod omnibus tum Patris tum 


quibus non cognoscuntur ira;citur et indignatur? 


Eiusdem ex quinto libro contra Arianos. 


Ex Deo Deus est Verbuin. Deus enim erat Ῥεγ- 
bum Et rursum : Quorum. patres, ex - quibus. et 
Christus, qui egt omnium Deus benedictus in : cula. 
Ameu*. EA quoniam ex Deo Deus est, et Dei Verbum 
sapientia, et Fifius, et virtus Christus, idcirco 
unus Deus in divinis Scripturis enuntiatur. Uff*us 
enim Dei Filius cum sit Verbum, ad ipsum, cujus 


D etiam cst, refertur, ut duo quidem sint Pater 


et Filius, sed una utriusque divinitas, que dividi 
secarique non potest. Dicemus etiam hoc modo : 
Divinitatis unum est principium, ncn autem duo 
principia. Quare proprie principatus est. f;x ρο 
autem principio natura Filius est Verbum, ron ut 
principium alterum quod per se subsistat, aut estra 
ipsum sit factum, ne duplex aut multiplex imperium 
exsistat, sed unius principii proprius Filius, propria 
sapientia, proprium Verbum ex ipso consistens 
principio. Nam, ut Joaunes srribit, in hoc 
principio erat Verbum, εἰ Verbum erht apud Denm. 


ipso 


* Joan. x, 13... * Joan. s, t. * Rom. 1x, 9. 


339 


EUTHYMIT ZIGABENI 


340 


Verbum est, idcirco etiam Deus est. Λο quemad- Α 6 YU ἀρχχ, ἵνα μῆ δύο ἀρχαὶ, οὕτως 6 ix τῆς μιᾶς 


πούστη Filius non est alterum principium, ne duo 
principia sint, sic Verbum, quod ex uno est 
princip;o, non dissolvitur, neque est vox simplic:ter 
significans, sed est per essentiam Verbum, et per 
essentiam sapientia, quz vere est. Filius. Nam si 
per essentiam non esset, Dens esset in. aera lo- 
qu: ns, et corpus, quod nibil hominibus amplius 
contineret. Veruin. quoviam | non est homo, nec 
Verlum ejus est, ut exigit bominum | imbecilli- 
(as. Sicut. enim una essentia principium est, 
sic unum per essentiam subsistens Verbum οἱ sa- 
pientia, Nam ut ex Deo Deus est, et ex sapiente 
sapientia, eLex rationem habente ralio, seu Ver- 
bum, et ex Patre Filius: sic ex eo, qui in propria 


exsistit persona, in persona propria exsisten«, B 


εἰ ex essentia babens essentiam, in essentiaque 
constans, et ex eo, qui est, is qui est. Elteniin 
nisi esset sapientia per essentiam, et Verbum in 
essentia constans, et Filius exsistens, sed simpli- 
citer esset sapientia, et Verbuin, et Filius in Patre, 
ipse Pater esset ex sapientia Verboque  com- 
positus, Ex quo sequerentur ea, qux yr;ediximus 
incommoda, essetque ipsemet sui ipsius Pater, et 
Filius, et seipsum generans, et ase gezitus, ut 
paulo post os'endemus. Aut nomine tantum est 
Verbum, οἱ sapientia, οἱ Filius, non autem subsistit 
is de quo hzc dicuntur, vel potius qui hac ipsa est. 
Si non subsistit, inania hz:ec sunt nomina et super- 


Λόγος o3 διαλελυµένος, fj ἁπλῶς φωνὴ σηµαντιχ]. 
ἀλλὰ οὐτυυδτς Λόγος, καὶ οὐσιώδης σοφία, τις ἑατὶν 
ὁ YU ἀληθῶς. El γὰρ 6h μὴ οὐσ.ώδης εἴη. ἔσται ὁ 
θεὸς λαλῶν εἰς ὁέοα, xai cua, οὐδὲν πλέον ἔχων 
τῶν ἀνθρώπων. Ἐπειδὴ δὶ οὐχ ἔστιν ἄνθρωπο”:, οὗκ 
ἂν εἴη οὐδὲ ὁ Λόγο; αὐτοῦ χα:ὰ 1h» τῶν ἀνθρώπων 
ἀσθένειαν. Ὥσπερ vàpg µία οὐσία ἡ ἀρχὴ, οὕτως cH; 
οὖσ:ώδης χαὶ ὑφεστὼς ὁ ταύτης Λόγος, xat ἡ σοφία. 
"D; Υὰρ ἐκ τοῦ θεοῦ θεός ἔστι͵ xal Ex σοφοῦ σορίἰα. 
xai ix λογικοῦ Λόγος, xat ix Πατρὸς Yibz , οὕτως 
ἐξ ὑποσ-άσεως ὑποστατὸς, xal E οὐσίας οὐσιώδης xai 
ἑνούσιος, xal ἐξ ὄντος (oy. Ἐτεὶ εἰ μὴ οὐσιώδης σ- 
ela, xal ἑνούσιος Λόνος , xai ὢν YU, ἀλλ» ἁπλῶς 
σοφία, xa* Λόγος, xaX } τὰς ἓν «ip Πατρὶ, εἴη ἂν αὐτὸς 
ὁ Πατὸρ σύνθετος ἐκ σοφίας xal Αόγου. Ei δὲ τοῦτο, 
ἀχολουθήσει τὰ προειρηµένα ἄτοπα. "Esta: δὶ χαὶ 
αὐτὸς ἑαυτοῦ Πατήρ χαὶ Yibz, αὐτὸς ἑαυτὸν γεννῶν, 
xaY γευνώµενος ὑφ᾽ ἑαυτοῦ, ὣς μετὰ μιχρ»ν δειχθή- 
σεται΄ f] ὄνομα µόνον ἐστὶ Λόγος, xal σοφία, xat 
Υἱὸς, οὐχ ὑφέστηχε δὲ, xa0* οὗ λέγεται ταῦτα, μᾶλ- 
^ov δὲ, ὃς ἐστι ταῦτα. El οὖν οὐχ ὑφέστηχεν, ἀργὰ 
ἂν εἴη χαὶ χενὰ τὰ ὀνόματα, ἑχτὸς εἰ μὴ ἄν τις εἴ- 
ποι αὐτοσοφίαν εἶναι xal αὐτολόγον τὸν Θεόν. "AAA" 
εἰ τοῦτο, εἴη ἂν αὐτὸς ἑαυτοῦ Πα-ἡρ xai Υἱός ᾿ 
Πατὴρ μὲν, ὅτε σορ»ς, Yib; δὲ, ὅτε σοφία. ᾽Αλλ' οὐχ 
ὡς ποιόττς τι; ταῦτα dv τῷ θεῷ * ἅπαχε. Απρετὲς 
τοῦτο. Εὐρεθῆσεται γὰρ σύνθετος ὁ θεὸς ἐξ οὐσίας 
xoi πο.ότητος. Πᾶσα γὰρ πο.ότης ἓ) οὐσίᾳ Est. Κατὰ 


vacanea, nisi quis dicat Deum esse ipsam sapien- C τοῦτο δὲ ἡ θεία μονᾶς, ἁλιαίρετος οὖσα. σύνθετος 
Ham, et ipsum Verbum. AL hoc pacto ipse sui «φανῄσεται. τεµνοµένη ei; οὐσίαν χαὶ συµθεβηχός. 
ipsius esset Pater, et Filius : Pater quidem quando sapiens; Filius autem quando sapientia, Verum 
hsec non sunt in Deo, ut qualitas quzdam. Absit, Absurdum enim hoc est. Nam Deus hoc modo essct 
compositus ex essentia et qualitate. Siquidem omnis qualitas est in essentia. Et hoc dato divinam 
unitatem, quae dividi non potest, compositam esse constaret, quippequa in essentiam et accidens secaretur. 


Ex eodem libro. 

Quemadmodum vere Pater est, sic sapientia vere 
est. flac igitur ratione duo sunt, quoniam non, 
ut Sabellius opinatur, idem est Pater et Filius. Sed 
Pater est Pater, et Filius est Filius. Unum autem 
sunt ; quia Filius per naturam est essentia: latris, 
proprium ipsius Verbum exsistens. lloc Dominus 
docebat : Ego, inquiens, et Pater unum suus '. 


'Ex τοῦ αὐτοῦ Aóryov. 

ὍὭσπερ ἁληθῶς Πατὴρ, οὕτως ἀληθῶς σοφία. Κατὰ 
τοῦτο οὖν δύο μὲν, ὅτι μὴ χατὰ Σαθέλλιον ὁ αὐτὸς Πα- 
tp xai Υἱός. ᾽Αλλ᾽ ὁ Πατὴρ Πατ{ρ., χαὶ ὁ Yi; Yió,. 
*Ev δὲ, ὅτι ὁ Υἱὸς τῆς οὐσίας τοῦ Πατρός ἐστι φύ- 
σει, ἴδιος ὑπάρχων Λόγος αὐτοῦ. Τοῦτο ὁ Κύριος 
ἔλεγεν Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἕν ἐσμεν». Οὔτε γὰρ 
6 Λόγος χεχώρισται τοῦ Πατρὸς, οὔτε ὁ Πατὶρ 


Neque enim Verbum a Patre separatum est, eque D &Xoyóc ποτε fjv, fj ἐστι. Καὶ ὁ Λόγος οὖν cbe, xal 


Pater sine Verbo unquam fuit, autest. Quare οἱ 
Verbum est Deus, et Pater nonsine Vero. 
Ex eodem libro. 

Christus est Verbum Dei. Utrum igitur sic a 5ο 
exstitit ut per se subsistens agglutinatus sit Patri : 
an Deus ip-um fecit, et Verbum suum appellavit ? 
SÍ primum detur, ut per se exstiterit, Deusque sit, 
duo erunt principia, neque erit vere proprius Patris 
Filius, quippe qui non ipsius sit Patris, sed sui 
ipsius ; sin concedatur secundum, uti extrinsecus 
factus fuerit, erit res procreata. Reliquum — igitur 
est ut illum ex Deo dicanius esse. Ut aliud sit id, 
quod ex aliquo est, et aliud. sit id, ex quo illud 


! Joan. x. 50. 


ὁ IIachp οὑχ ἄλογος. 


Ἐκ τοῦ αὐτοῦ «Ἰόγου. 

Ὁ Χριατὸς Λόγος τοῦ θεοῦ ἐστι. Πότερ:ν οὖν ἀφ' 
ἑαυτοῦ ὑπέστη, xal ὑποστὰς προσχεχόλλητιι τῷ 
Πατρὶ, Ἡ ὁ θεὸς αὐτὸν πεποίηχε, καὶ ὠνόμακεν 
ἑχυτοῦ Aóqov ; El. μὲν οὖν τὸ πρῶτον, λέγω δη τὸ 
ἑαυτῷ ὑπέστη, xal θεός ἐστι, δύο ἂν «lev. ἀρχαί. 
Obx ἔσται δὲ εἰκότως οὐδὲ τοῦ Πατρὸς ἴδιος, διὰ τὸ 
μὴ αὐτοῦ τοῦ Πατρὸς, ἀλλ ἑαυτοῦ εἶναι. Et δὲ E2o- 
θεν τεποίτται, en ἂν χτίσµα. Λείπεται δᾷ ἐξ αὐτοῦ 
τοῦ Θεοῦ λέγειν αὑτόν. El δὲ τοῦτο, ἄλλο ἂν εἴη τὸ 
Ex τινος, καὶ ἄλλο τὸ ἐξ οὗ ἐστι. Κατὰ τοῦτο pa 


3Al: 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 


312 


δύο, El ^k p δύο cr, ἀλλ᾽ ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ τὸ Tlachp A est. Atque ita. erunt duo. Quod si duo. non sint, 


xaX τὸ Yib; λέγοιτο, ἔσται τὸ αὐτὸ αἴτιον καὶ αἰτια- 
τὸν, xal γεννώμενον xal γεννῶν, ὅπερ ἄτοπον ἐπὶ 
τοῦ Σαδελλίου δέδειχται. El δὲ ἐξ αὐτοῦ μέν ἐστιν, 
οὐχ ἅλλο δὲ, ἔσται xal γεννῶν xal yh γεννῶν * γεν- 
viov μὲν, ὅτι ἓξ αὐτοῦ προφέρει' μὴ γεννῶν δὲ, ὅτι 
ph ἄλλος ἑαυτοῦ ἐστιν. El δὲ τοῦτο, εἴη ἂν xax! 
ἐπίνοιαν λεγόμενος ὁ αὐτὸς Πατὴρ χαὶ Υϊός. El δὲ 
ἀπρεπὶς οὕτως, εἴη δ᾽ ἂν δύο ΠἩστὴρ καὶ Υἱός ’ 
ἓν δὲ, ὅτι ὁ YU οὐχ ἔξωθεν, ἁλλ᾽ ix θεοὺ γεγέν- 
νηται. El δὲ φεύχει τις τὸ λέγειν γέννημα, µόνον 
δὲ λέχει ὑπάρχειν xbv Λόγον σὺν τῷ θεῷ, φοθηθήτω 
ὁ τοιοῦτος μὴ φεύγων τὸ ὑπὸ τῆς Γραφῆς λεγόµενον 
ἑ «πέσῃ εἰς ἁτοπίαν, διφυῆ τινα εἰσάγων τὸν 8sóv, 
ΜΗ διδοὺς yàp ix τῆς µονάδος εἶναι τὸν Λόγον, ἀλλ' 


sed de eodem dicatur Pater οἱ Filius, idem erit et 
causa et quod a causa proficiscitur, idem gignens 
et genitum. Quod quidem adsurdum in Sabellio 
deprehensum est. Αι si ex ipsosit, sed non 
aliud, erit et gighnens, et non gignens ; gignens quidem 
quoniam se profert, non gignens autem, quia nihil 
aliud, quam se profert. Ex quo sequetur, ut opinione 
tantum idem dicatur Pater et Filius. Qus οἱ 
absurda sunt, duo sint Pater et Filius. Unum au- 
tem, quia Filius non extrinsecus factus est, sed 
ex Deo genitus. Quod si quis genituin recusat dicere 
et tantummodo dicit, Verbum esse cum Deo, 
caveat is, ne dum fugit id quoda Seriptura dicitur, 
in absurdam aliquam opinionem incurrat, et na- 


ἁπλῶς χεχολλῆσθαι τῷ Πατρὶ Λόγον, δυάδα οὐσίας B tura duplici Deum introducat. Qui enm non ex* 


εἰσάχει, μηδετέραν τῆς ἑτέρας Πατέρα τυγχάνουσαν. 
Τὸ αὐτὸ δὲ xai περὶ δυνάμεως. 
duplicem inducit essentiam, 
testate, 


quarum neutra 
Ἑκ τοῦ αὐτοῦ Aórov. 

"O Geb σοφὸς, xaX οὑχ ἄλογός ἑστιν, f) τοὐναντίον 
ἄσοφος xai ἄλογος. El μὲν οὖν τὸ δεύτερον, αὐτόθεν 
ἔχει ἁτοπίαν * εἰ δὲ τὸ πρῶτον, ἐρωτητέον, πῶς ἔστι 
σοφ»ς, xai οὐχ ἄλογος ; Πότερο» ἔξωθεν ἐσκηχὼς τὸν 
Αόγον xat τὴν coolav, ἢ ἐξ ἑαυτοῦ; Ei μὲν οὖν ἔξω- 
θεν, ἕσται τις ὁ προδεδωχὼς αὐτῷ, xal πρὶν λαθεῖν 
ἄσοφος t» καὶ ἄλογος ' εἰ δὲ ἐξ ἑαυτοῦ, δῆλον ὅτι 
οὖχ ἐξ οὐχ ὄντων, οὐδὲ fjv ποτε, ὅτε o2x Tv. "Ae 
γὰρ Ἶν ' ἱτεὶ xal οὗ ἐστιν εἰχὼν, ἀεὶ ὑπάρχει. 
Ἐλν Gk λέγωσιν, ὅτι σορὸς μέν Est, xal οὐκ ἄλογος, 
ἰδίαν δὲ ἔγει iv ἑαυτῷ σοφίαν, xat ἴδιον Aóyov, οὗ τὸν 
Χοριστὸν δὲ, ἀλλὰ bv ᾧ xal τὸν Χριστὸν ἑποίησε, 
λεχτέον ὅτι εἰ ὁ Χριστὺὸς £v ἑκείνῳ τῷ Λόγῳ véyove, 
δηλον ὅτι xal τὰ má.ta* xal αὐτὸς ἂν εἴη, περὶ 
οὗ λέγει ὁ Ἰωάννης, Πάντα δι αὐτοῦ ἐγένετο. 
Καὶ ὁ Ταλμῳδὸς δὲ, Πάντα ἓν σοφἰᾳ ἐποίησας. 
Εὐρεθήσεται δὲ ὁ Χριστὸς ψευδόµενος λέγων, "E10 
ἐν τῷ Πατρὶ, ὄντος ἑτέρου ἓν τῷ Πατρί. Καὶ τὸ, 
Ὅ Aóyoc σὰρξ ἐγένετο, οὐχ ἀληθὲς χατ) αὐτοὺς. El 
γὰρ ἐν ᾧ τὰ πάντα ὀγένετ», αὐτὸς ἐγένετο σἀρξ, ὁ 


δὲ Χριστὸς o5x ἔστι, ὁ kv τῷ Πατρὶ Λόγος, δι’ οὗ τὰ. 


πάντα ἐγένετο, ἄρα ὁ Λόγος οὗ γέγονε σὰρξ, ἀλλ' 
[sux ὠνομάσθη Λόχος ὁ Χριστός. Καὶ εἰ τοῦτο, πρῶ- 
«ον μὲν ἄλλος ἂν εἴη παρὰ τὸ ὄνομα * ἔπειτα o0 δι’ 
αὐτοῦ ἐγένετο τὰ πάντα, ἀλλ᾽ ἓν ἐχείνῳ, ἐν dp xat ὁ 
Χρισιός, El δὲ φῄσαιεν góc πλιότττα εἶναι iv τῷ 
Πατρὶ τὴν αοφίαν, fj αὐτοσο-ίαν εἶναι, ἀχολουθήσει 
τὰ ἅτυκα, τὰ iv τοῖς ἔμπροσθεν εἱἰρημένα. "Εσται 
γὰρ σύνθετος, xat αὐτὸς ἑαυτοῦ Υἱὸς xat Πατῆρ γι- 
. νόµενος. Πλὴν ἐλεγχτέον, xai δνσωπητέον αὐτοὺς, 
ὅτι ὁ kv τῷ Θεῷ Λόγος οὐχ ἂν εἴη χτίσµα, οὐδὲ Ex 
τοῦ μὴ ὄντος ὄντος δὲ ἅπαξ ἐν θεῷ Λόγον, αὐτὸς ἂν 
ef 6 Χριατὶλ-, 6 λέγων, ᾿Εγὼ ἐν τῷ Πατεὶ, καὶ à 
Πατὴρ ἐν ἐμοὶ, ὁ ὃ à τοῦτο χαὶ μονογενῆς (v. 
Ἐπειδὴ οὐχ ἄλλος τις ἐξ αὐτοῦ ἐγεννήθη. El; οὗτος 
Y B, 6; ἆστι Λόγος, σοφία, δύναμις. O0 γὰρ σύνθε- 


! Joan. 1,9. *DPsal. x, 24. ?Joan. xiv, 10, 


sit alterius Pater. Idemque contingit 


C 


D est *. lllud item 


unitate Verbum esse concedit, sed simpliciter Patri 
Verbum vult esse conjunctum et agglutinatum, 
de po- 


Ex eodem libro. 

Deus aut sapiens est, nec ratione, scu oratione, 
aut Verbo caret, aut contra insipiens, et Verbo ca- 
rens. Hoc si admiserint, statim per se ut absurdis- 
simum corruet. Sin illud concesserint, interrogandi 
sunt, quomodo sapiens sit, ne Verbo careat. Utruin 
extrinsecus, an ex se Verbum et sapientiam ha- 
buerit. Nam si extrinsecus, Verbum illi ut add'tum 
οἱ agglutinatum adhzrebit, ei ipse prius quam 
illud assequeretur, insipiens erat et sine Verbo. 
Sin ex se, perspicuum est, illud non ex nihilo con- 
slitisse, neque fuisse wnquam, cum non essct ; 
semper enim fuit, quoniam et is, cujus imago est, 
semper est. Quod si dixerint, Deum quidem esse 
sapientem, ncc Verbo vacare, sed propriam in se- 
ipso sapientiam eL proprium Verbum obtinere, 
quod tameu non sit Chrisuis, cuin in eo Christum 
eliam fecerit ; respondendum erit, si Christus in 
illo factus est, et omnia nhairum in illo fuisse fa- 
cia, et esse Verbum illud, de quo et Joannes, ÓOm- 
nia, inquit, per ipsum facia sunt ' εί David , Om- 
nia, inquit, in sapientia fecisti *. Quod si aliud 
Verbum in Patre sit, Christus mendax deprehen- 
detnr, cum dicit : Ego in Patre, et Pater. in me 
falsum esse constabit: Verbum 
caro factum est *. Naim, si! Verbum, in quo facta 
sunt omnia, factum est caro, Christus autem non 
est Verbuiu illud a Patre, per quod emnia facta 
sunt, Verbum utique caro factum non est, sed fort? 
Christus nominatus est. Verbum. Ex quo primum 
sequitur, ut aliud sit, quam nomen indicat, dein- 
de, ut non per ipsum facta sint omnia, sed in illo, 
in quo et Christus. Quod si sapientiatn, aut ipsam 
sapientiam qualitatem esse dixerint in. Deo Patre, 
eadem, qux supra dicta sunt, incommoda conse- 
quentur, ut e& compositus sit, et ipse ipsius tum 
Filius, tum Pater. Attamen eos inde redargui οἱ 


* Joan. 1,14. 


343 EUTHYM!I ZIGABENI 344 


convinci oportet, quoniam si Verbum in Dco est, A τος Ex τούτων 6 θ.ὸς, ἀλλὰ γεννητιχός. Ὥσπερ yàp 
creatum non est, neque factum ex nihilo. Quod si «à κτίσματα Λόγψ δημιουργεῖ, οὕτω χατὰ φύσιν τῆς 
jn Ueo semel conceditur esse Verbum, non alius  l&(ac οὐσίας ἔχει γέννηµα τὺν Λόγον, 8t 0. xol δη- 
illud erit, nisi Christus, qui, Ego, inquit, in Patre, μιουργεῖ, xal χτίζει, xal οἰχονομεῖ τὰ πάντα. Τῷ γὰρ 
et Pater in me est. Qui et ideo est unigenitus, quia Λόγῳ xai τῇ σοφίᾳ τὰ πάντα Ὑέχονε, xoi «fj 
nullus alius ex ipso genitus est, nisi unus hie Fi- διατάξει αὑτοῦ διαμένει τὰ σύμπαντα. 

lius, qui est Verbum, οἱ sapientia, et. virtus : ex quibus tamen non componitur Deus, sed genitor 
esse constituitur. Quemadmodum enim "Verbo res creat, sic essentim proprie Filium per naturam 
gignit ipsum Verbum, per quod οἱ facit, eL creat, et regit omnia. Verbo enim et sapientia facta sunt 
ufiversa, οἱ e'usdem przscripto ordine conservantur. 


Ecdem loco hec sequuntur. 
Ex Deuteronomio : Vos awem, qui adheretis 
Domino Deo vestro, vivitis universi hodierna die *. 


Τῆς αὐτῆς áxoJovOlac. 
"Ex τοῦ Δευτερονομίου. ᾿Υμεῖς δὲ οἱ προσχείµε- 
voi Κυρίῳ τῷ θεῷ ὑμιῶν (nre πάντες ἐν τῇ σήµε- 


Ex his verbis discrimen Filii et rerum creatarum — por. Ἐκ τούτου δυνατὸν εἰδέναι τὴν διαφορὰν, xal 
licet perspicere, intelligereque Filium Dei creatum p Υνῶναι ὅτι οὐχ ἔστι χτίσμα ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Ὁ μὲν 


minime esse. Enimvero Filius dicit, Ego et Pater 
unum sumus*, et, Ego in Patre, εἰ Pater in meest : 
res autein facze cum proficiunt, Domino adherent. 
Nempe Verbum, tanquam proprium, est in Patre : at 
res fact», utpote qux extrinsecus exsistunl, ad- 
hzrent: nimirum natura aliene sunt, voluntate 
antem adherent. Etenim filius qui natura est, 
Unum est cum genitore : qui vero extrinsecus ad- 
optatur, generi adjungitur sive adhzret. Hinc sta- 
tim subdit : Que natio magna , cui Deus appropin- 
quat *? Et alibi : Deus appropinquans ego *. Nam 
rebus factis appropinquat, quippe cum illz sint ipsi 


γὰρ YU λέγει, "E; xal ὁ [lathp iv ἐσμεν ' 
ἐγὼ év τῷ Πατρὶ, xal à Πατηρ ἓν' épol * «à δ 
γενητὰ, ὅτι προκόπτει, πρήσχειται τῷ Kop!p. Ὁ 
μὲν γὰρ Λόγος, ὡς ἴδιος Ev τῷ Πατρί dave * τὰ 
δὲ γενττὰ ἔξωθεν ὄντα πρόσχειται, ὡς τῇ μὲν 
φύσει ἀλλότρια, τῇ δὲ προαιρέσει προσχείµενα. 
Καὶ γὰρ καὶ υἱὸς μὲν 6 φύσει, ἓν ἐστι μετὰ τοῦ 
γεννῶντος * ὁ δὲ ἔξωθεν υἱοποιούμενος προσχείσεται 
τῷ γένει. Διὰ τοῦτο χαὶ εὐθὺς ἐπιφέρει, ὅτι Ποῖον 
ἔθνος μέγα, ᾧ ἐστιν αὐτῷ θεὸς ἐγγίζων ; xaX άλλα- 
yov: Θεὺς ἐγγίζων ἐγώ τοῖς γὰρ γενητοῖς ἐΥγίζει, 
ὡς ξένοις αὐτοῦ οὖσι * τῷ δὲ ΥἸῷ, ὡς ἰδίῳ , obx 


externze : at Filio, utpote proprio, non appropin- C ἐγγίζει, à2X' ἐν αὐ-ῷ ἐστι - xaVó Υἱὸς o5 πρόσχειται, 


quat, sed in eo est : nec. adhaeret Filius, sed una 
cum Patre est. Unde rursus Muyses in eodein Deu- 
teronomio sic loquitur : Vocem ejus audielis , et 
ipsi vos adju«ngemini *. Quod autem adjungitur, 
extrinsecus adjungitur. 

Jam quod pertinet ad levem ct humanam Aria- 
norum opinationem, qua nempe Dominum egeuum 
fuisse ex his ipsius verbis suspicantur, Data est 
mili *, accepit*,ut et ex ehis Pauli locis, Idcirco εκ- 
aítavit illum * , et, Sedit a dextris '*, aliisque simi- 
libus; respondendum est Dominum nostrum, qui 
idem Verbum οἱ Filius Dei est, corpus gestasse, et 
Filium quoque hominis factum fuisse, ut 
medius Deum inter et homines effectus, qua Dei 


ἀλλὰ σύνεστι τῷ Πατρἰ. "O0ev xal πάλιν λέγει Mex 
σῆς ἓν αὐτῷ τῷ Δευτερονομίῳ * Της φωνῆς αὐ- 
τοῦ ἀχούσεσθε, xal αὐτῷ προστεθήσεσθε. Τὸ bi 
ποοστιθέυενον ἔξωθεν προστίθεται. 


Πρὸς δὲ τὴν ἀσθενῖ xai ἀνθρωπίνην ἔννοιαν τῶν 
Ἀρειανῶν , διὰ τὸ ὑπονοεῖν τὸν Κύριον kivà:3, 
ὅταν λἐγῃ. ᾿Εδόθη por, xaX, £Aa6cv * καὶ ἐὰν λέγῃ 
6 Παῦλος, Διὰ τοῦτο ὑπερύψωσε» αὐτὸν, καὶ, Exd- 
θισεν ἐν' δεξιᾷ, χαὶ τὰ τοιαῦτα, λεχτέον, ὅτι ὁ Κύ- 
proc ἡμῶν, Λόγος iv Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ἐφόρεσε σώμα, 
χαὶ γέγονε xo Υἱὸς ἀνθρώπον, ἵνα, μεσίτης Υε- 
γόµενος θεοῦ xai ἀνθρώπων, τὰ μὲν θεοῦ ἡμῖν, τὰ 
δὲ ἡμῶν τῷ θεῷ διαχονῇῃ. Όταν οὖν λέγηται πεινᾶν, 


sunt, nobis submiuistraret : qu: nostri, Deo offer- D xa δαχρύειν, xal χοπιᾷν, xaX "Eit, Ἐλωϊ, ἀνθρώ- 


ret. Quocirca cum esurire, flere, defatigari et cla- 
mare Eloi, Eloi, dicitur, αυ quidem human: no- 
stre sunt affectiones el miseri, eas a nolis accipit 
ac Patri offert, οἱ pro nobis intercedit, ut in ipso 
penitus deleantur. His autem verbis, Data est mihi 
potestas, — et, accepi, et, Idcirco exaltavit eum 
Deus **, munera iu nos a Deo per illum collata si- 
gnificantur. Νεο enim indigens erat Verbum vel 
unquam factum est: nec rursus homines idonei 
erant qui ista. sibl compararent : sed per Verbum 
nobis donata sunt; unde illa tanquam | ipsi donata, 
nobis impertiuntur. Siquidem eam ob rem homo 
factus est, ut illa velut sibi data, in nostransferren- 
tur. Nec enim purus homo dignus unquam fuisset 


! Deut. iv, 4. * Joan. x, 50... * ibid. 28. 
wv, 1δ. 5 Joan. x, 1δ. Εμ ρρ. τὰ, 9. 


* Deut. iv, 7. 
19 Psi, Civ, 1; Coloss. ui, 4. 


πινα ὄντα, xal ἡμέτερα πάθη, δέχεται παρ fiov, 
xaX τῷ Πατρὶ ἀναφέρει, πρεσθεύων ὑπὲρ ἡμῶν, ἵνα 
ἐν αὐτῷ ἐξαφανισθῇ * ὅταν δὲ, ὅτι Εδόθη poc ἑξου- 
Cía, xaX, EAaÓor, xaX, Aut τοῦτο ὑπερύνψωσεν ab- 
τὸν ὁ θεὸς , τὰ. παρὰ τοῦ θεοῦ εἰς ἡμᾶς ἔστι 
χαρίσματα δι’ αὑτοῦ διδόµενα. O0 γὰρ ὁ Λόγος iv- 
δες fv f| Υέγονε πώποτε" οὐδὲ πάλιν οἱ ἄνθρωποι 
ἰχανοὶ σαν ἑαυτοῖς διαχονΏσαι ταῦτα διὰ δὲ τοῦ 
Λόγου δίδοται ἡμῖν ' διὰ τοῦτο, ὡς αὑτῷ διδύµενα, 
ἡμῖν µεταδίδοται * διὰ τοῦτο γὰρ γαὶ ἐνηνθρώ- 
πητεν, ἵνα, ὡς αὐτῷ διδόµενα, εἰς ἡμᾶς διαθῃ. "Αν- 
θρωπος γὰρ ψιλὸς οὐκ ἂν ἠξιώθη τούτων ΄ Λόγος δὲ 
πάλιν μόνος, οὐκ ἂν ἰδεήθη τούτων. Ἑννήφθη οὖν 
ἡμῖν ὁ Λόγος, xaY τότε ἐξουσίαν ἡμῖν ψετέδωχε. καὶ 


5 jerem. xxi, 20. * Deut. xi, 4... * Math. 
" Philipp. n, 9. 


345 
ὑπερύψωσεν. Ἐν ἀνθρώπῳ γὰρ ὧν 6 Λόγος 
ύψωσε τὸν ἄνθρωπον * καὶ Ey ἀνθρώπῳ ὄντος τοῦ Λό- 
(ου, ἔλαθεν ὁ ἄνθρωπος. Ἐπεὶ οὖν τοῦ Λόγου ὄντος 
kv σαρχὶ, ὑψώθη ὁ ἄνθρωπος , χαὶ ἔλαδεν ἑξουσίαν * 
διὰ τοῦτο εἰς τὸν Λόγον ἀναφέρεται ταῦτα, ἐπειδὴ 
δι’ αὐτὸν ἐδόθη - δ.ὰ γὰρ τὸν ἐν ἀνθρώπῳ Λόγον ἐδόθη 
ταῦτα τὰ χαρίαµατα. Καὶ ὥσπερ ὁ Λόγος σὰρξ ἐγέ- 
veto, οὕτω χα) ὁ ἄνθρωπος τὰ διὰ τοῦ Λόγου εἴ- 
ληφε. Πάντα vào ὅσα ὁ ἄνθρωπος εἴληφεν, ὁ Λό- 
γος λέγεται εἱληφέναι * ἵνα δειχθῇ, ὅτι οὐχ ἄξιος 
Qv 6 ἄνθρωπος Xaftiv, ὅσον ἥχεν εἰς τὴν αὐτοῦ φύ- 
σιν, ὅμως διὰ τὸν γενόµενον σάρκα Λόγον εἴληφεν. 
Ὅθεν ἐάν τι λέγηται δίδοσθαι τῷ Κυρίῳ, fj τι τοιοῦ- 
τον, νοεῖν δεῖ uh αὐτῷ ὡς χρῄξοντι δίδοσθαι, 
ἀλλὰ τῷ ἀνθρώπῳ διὰ τοῦ Λόγω Καὶ γὰρ πᾶς πρε- 


PANOPLIA ΡΟάΝΜΑΤΙΟΛ. — TIT. XI. 


346 


ὕπερ- À qui hzc acciperet ; nec item purum Verbum his pos- 


set indigere : conjunctum igitur nobis est Verbum, 
tuncque 508 potestatis participes reddidit et exalta- 
vit. Verbum siquidem in homine exsistens, hominem 
exaltavit : et Verbo item in homine exsistente ac- 
cepit homo. Quia ergo Verbo in carne exsistente, ex- 
altatus homo est, potestatemque accepit, idcirco ista 
ad Verbum referuntur, quandoquidem propter ipsum 
&ita sunt. [Tec enim dona propter Verbum in ho- 
niue exsistens concessa sunt. Undequemadinoduni 
Verbum caro factum est : ita et homo quiz accepit, 
per Verbum accepit. Omnia enim qux: humo acce- 
pi!, Verbum accepisse dicitur : ut. videlicet osten- 
deretur, quoniam homo pro su: naturze conditione 
dignus non esset, qui illa acciperet, per Verbum 


σδεύων ὑπὲρ ἄλλον, αὐτὸς «hv χάριν Xap6ávet, οὗ ypfj- B carnem factum, ca. illum accepisse. Quocirca si 


ζων, ἀλλὰ διὰ τὸν ὑπὲρ οὗ πρεσθεύει. 


quid Domino datum esse, vel aliquid hujuscemodi 


dicitur, intelligendum est non ei tanquam indigenti fuisse datum, sed homini per ipsum Verbum. Ete- 
nim quisquis pro alio i»tercedit, gratiam ipse accipit, non quia indigeat, sed propter illum cujus causa 


intercedit, 


"fscz:p γὰρ τὰς ἀσθενείας ἡμῶν λαμδάνει 


οὐχ ἀσθενών, χαὶ πεινᾷ οὗ πεινῶν, ἀλλὰ τὰ ἡμῶν, 


ἀναπέμπει εἰς τὸ ἐξαλειφθηναι» οὕτω τὰς ἀντὶ τῶν 
ἀσθενειῶν παρὰ θερῦ δωρεᾶς πάλιν αὐτὸς δέχε- 
ται, ἵνα συναφθεὶς ἄνθρωπος μεταλαθεῖν δυνηθῇ. A£- 
χει Yo)» ὁ Κύριος Πάντα ὅσα δἐδωκάς poi, δέ- 
Üwxa αὐτοῖς' καὶ πάλιν, Ὑπὲρ αὐτῶν ἑρωςῶ. 
Ἠρώτα γὰρ ὑπὲρ ἡμῶν τὰ ἡμῶν ἀναδεχόμενος, xal 
ἐδίδου ἃ ἐλάμδανεν. Ἐπειδὴ οὖν , συναφθέντος τοῦ 
Λόχου τῷ ἀνθρώπῳ, εἰς τὸν Λόγον ἀποδθλέπων bya- 


βίτετο ὁ Πατὴρ τῷ ἀνθρώπῳ τὸ ὑφωθῆναι, τὸ ἔχειν C 


πᾶσαν ἐξουσίαν, xaX ὅσα τοιαῦτα * διὰ τοῦτο αὐτῷ 
τῷ Λόγῳ πάντα ἀναφέρεται, xut ὡς αὐτῷ διδόµενά 
ἐστιν, ἃ δ. αὐτοῦ ἡμεῖς λαμθάνοµεν. Ὡς γὰρ δι 
ἡμᾶς Ενηνθρώπτσεν αὐτὸς , οὕτως ἡμεῖς 6v αὐτὸν 
ὑφούμεθα. 0ὐδὲν οὖν ἄτοπον, ci, ὥσπερ δι ἡμᾶς 
ἑταπείνωσεν ἑαυτὸν, χαὶ δι ἡμᾶς λέγεται ύπερ- 
υγῶσθαι. Εχαρίσατο οὖν αὐτῷ, ἀντὶ τοῦ, ἡμῖν δι’ 
αὐτὸν, χαὶ ὑπερύψωσεν, ἀντὶ τοῦ, ἡμᾶς ἐν αὐτῷ. 
Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Λόγος, ἡμῶν ὑψουμένων, xal λαμ- 
Φανόντων, xa βοηθουµένων , ὡς αὐτὸς ὑψούμενος, 
xai λαμθάνων, xaX βοηθούμενος, εὐχαριστεῖ τῷ Yla- 
τρὶ, τὰ ἡμέτερα εἰς ἑαυτὸν ἀναφέρων xai λέγων’ 
Πάντα ὅσα δἐδωκᾶς got, δέδωκα αὗὐτοῖς. 


Nimirum quemadmodum nostras infirmitates 
ipse non infirmus suscepit, et esurivit quamvis non 
esuriens, ut nostra Patri offerens deleret : ita pro 
infirmitatibus, dona a Deo ipse accipit, ut homo 
ipsi conjunctus horum particeps esse queat. Hinc 
ipse ait : Omnia quecunque dedisti mihi, dedi eis * : 
et iterum, Pro eis rogo *. Pro nobis nempe roga- 
hat, his quze nostra sunt susceptis, et dabat quse 
ipse accipiebat. Quoniam igitur Verbo conjuncto cum 
homine, Pater propter ipsum Verbum homini dabat 
ut exaltaretur, omnemque potestatem haberet, et 
alia hujusmodi : ideirco oinnia ascribuntur ipsi 
Verbo, cui et vcluti dantur quecunque nos per 
ipsum accipimus. Ut enim propter ros homo factus 
est : ita nos propter eum exaltamur. Nihil igitur 
absurdi est si, quemadmodum seipsum propter nog 
humiliavit, ita et propter nos exaliari dicatur. lta- 
que donavit illi, id est, nobis propter ipsum , et 
exaltavit, id est, nos in ipso. V.rbum porro, cum 
nos exaltamur, accipimus, et adjuvamur , quasi 
ipsum exaltaretur, acciperet et adjuvaretur, gratias 
agit Patri, nostraque in seipsum transfert, οἱ ail 5 
Omnia quecunque dedisti mihi, dedi eis -δ. 


'Ex τοῦ αὑτοῦ. As(xrvct τοὺς Αρειομανίτας καὶ D Ex. eodem libro. Ostendit, homines Arii morbo et 


πρὸς ἑαυτοεὺς διαφεροµέγους' τὸ γὰρ νεὖδος 

οὐδὲ πρὺς éavtó συμφωγοῦν ἐστι. 

Οἱ Περὶ Εὐσέδιον οἱ ᾿ἈΑρειομανῖται, | &p- 
yhv τοῦ εἶναι τῷ Yl δ.δόντες, προσποιοῦνται μὴ 
βούλεσθσι Xpyhv αὑτὸν ἔχειν βασιλείας. Ἔστι δὲ γε- 
λοζον. Ὁ γὰρ ἀρχὴν τοῦ εἶναι διδοὺς τῷ Yüp, mpó- 
δηλων, ὅτι xal τοῦ βασιλεύειν ἀρχὴν δίδωσιν αὐτῷ' 
ὥστε ὁμολογοῦντες ὃ ἀρνοῦνται, τυφλώττουσι. Καὶ 
πάλιν οἱ λέγοντες µόνον ὄνομα εἶναι Υἱοῦ, ἀνούσιον 
δὲ xai ἀνυπόστατον εἶναι τὸν Yibv τοῦ θεοῦ, τουτέστι 
τὸν Λόγον τοῦ Πατρὸς , προσποιοῦνται άγαν- 
ακτεῖν κατὰ τῶν λεγόντων, Ην ποτε, ὅτε οὐχ ἣν. 
? ibid. 7. 


! Joan. xvi, 7. ?* ibid. 9, 


insania laborantes. inter se dissentire. Qua εν 

[alsa sunt, ne sibi quidem ipsa congruere. 

Ariani, Euscbii gregales, cum | Filio principium 
exsistendi tribuunt, simulant se nolle eum regni 
principium hahere. Atqui istud ridiculum fue- 
rit. Siquidem qui Filio dat exsistendi principium , 
manife:te principium quoque regnandi illi dat ; ac 
proinde fatendo quod negant, se 63006 ipsi esse 
produnt. Qui item aiunt merum nomen Filii esse, 
Filium autem Dei, id est, Verbum Patris, essentia 
et substantia vacuum esse, fingunt se adversus il- 
los indignari qui dicunt, Fuit aliquando cuu pop 


341 


EUTIIYMII ZIGABENI 


348 


esset. Àtqui id etiam ridiculum est. Nam qui illum A Ἔστι δὲ xai τοῦτο Ὑελοῖον. Οἱ γὰρ ὅλως τὸ εἶναι 


ne esse quidem volunt, illis succensent, qui euin 
saltem io tempore esse concedunt. Itaque hi. etiam 
confitentur quod negant, cum alios reprehendunt. 
Praeterea, Eusebiani qui Filium confitentur, cum na- 
tura Verbum «sse negant, solaque cogitatione Verbi 
nomen Filio volunt concedi : alii vero. qui Verbum 
confitentur, negant ipsum esse Filium, solaque co- 
gitatione nomen Filii Verbo tribui volunt : vano 
utrique conatu. 

. . Ego et Pater unum sumus |. Vel duo vos unum 
esse dicitis, vel unum duplici nomine ornatum esse, 
vel unum in duo esse divisum. Si unum in duo di- 
visum est, necesse est corpus esse id quod divisum 
est, neutrumque esse perfectum, quippe cum utrum- 
que pars sit, non vero totum. Sed si unum est du- 
plici ornatum nomine : hzc Sabellii sententia est, 
qui Patrem et Filium eumdem esse docet, et utrum- 
que tollit, Patrem quidem, cum Filius est ; Filium 
vero, cum est Pater. Quod si duo unum sint, ne- 
cesse est illos duos quidem esse, unum vero secun- 
dum divinitatem, et quatenus Filius Patri est con- 
substantialis, et ex ipso Patre Verbum est : ita ut 
dno quidem sint, quia Pater est et Filius, quad est 
Verbum ; unum autem, quia Deus unus est. Nam 
nisi ita sit, dicendum certe illi erat : Ego sum ['a- 
ter, vel Ego et Pater sum. Nunc vero ista voce, Ego, 
Filium significat ; genitorem autem, cum subdit, οἱ 
Pater : denique dictione, unum, unam divinitatem 
suamque designat consuhstantialitatem. 


Ez eodem libro. Pairem et Filium non esse duos 
Deos, licet sit due persone. 


Ceterum si quis duos esse Patrem et Filium 
audiens, nos calumnietur quasi qui duos deos in- 
duücamus (nonuulli enim id sibi fingunt, statimque 
nos his verbis irrident, Vos duos deos asseritis), hu- 
Jusmodi hominibus sic respondendum est : Si is, 
qui Patrem et Filium agnoscit, duos deos dicit: 
néccsse est igitur ut Filio repudiato, a Sabellio 
siet qui unum esse credit. Namque si is, qui duos 
dicit, gentilis est: igitur ille, qui unum dicit, Sa- 


αὐτῷ μὴ διδόντες, ἀγαναχτοῦσι xatà τῶν x&v χρόνω 
διδόντων. Καὶ οὗτοι οὖν ὅπερ ἀρνοῦνται, διὰ τοῦ ἔπι- 
τιμᾶν τοῖς ἄλλοις, ὁμολογοῦσι. Πάλιν τε οἱ περὶ Εὺ - 
σέθιον, Υἱὸν ὁμολογοῦντες, ἀρνοῦνται αὐτὸν εἶναι 
φύσει Λόγον, xal χατ ἐπίνοιαν Λόγον λέγεσθαι τὸν 
Υἱὸν βούλονται' οἱ δὲ ἕτεροι, Λόγον ὁμολογοῦντες, 
ἀρνοῦνται αὐτὸν εἶναι Yibv, xai κατ’ ἐπίνοιαν Υ τὸν 
λέγεσθαι τὸν Λόγον βούλονται, ἐξ ἴσου xtvota- 
τοῦντες. 

Εγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἓν ἐσμεν. Τὰ δύο ἓν elvai 
φατε, 3] τὸ ἓν διώνυµον, Ἡ πάλιν τὸ Ev. el; δύο διῃ- 
ρΏσθαι. Ei μὲν οὖν τὸ Bv εἰς δύο διῄρηται, ἀνάγχη 
σῶμα εἴἵναι τὸ διαιρεθὲν, xal µηδέτερον τέλειον, 


B µέρος γὰρ ἑκάτερον καὶ οὐχ ὅλον' εἰ δὲ τὸ ἓν διώ- 


νυµον, Σαθελλίου τὸ ἐπιτήδευμα, τὸν αὐτὸν Yibv καὶ 
Πατέρα λέγοντος, xai ἑχάτερον ἀναιροῦντος, ὅτε μὲν 
Ys, τὸν Πατέρα, ὅτε δὲ Πατὴρ, τὸν Yióv. El δὲ τὰ 
δύο Bv, ἀνάγχη δύο μὲν εἶναι, ἓν δὲ κατὰ τὴν 
θεότητα, χαὶ χατὰ τὸ ὁμοούσιον εἶναι τὸν Υἱὸν τῷ 
Πατρὶ, καὶ ἐξ αὑτοῦ τοῦ Πατρὸς εἶναι τὸν Λόγων * 
ὥστε δύο μὲν εἴναι, ὅτι Πατήρ ἐστι xol YiX, 
6 ἐστι Λόγος, ἓν δὲ, ὅτι εἷς Θεός. El γὰρ μὴ οὕτως 
ἐστὶν, ἔδει εἰπεῖν, Ἐγώ εἰμι ὁ Πατὶρ, ἡ, Ἐγὼ xai 
ὁ Πατήρ εἰμι. Nov δὲ ἐν τῷ, Ἐχὼ, τὸν Υἱὸν 
σηµαίνει ' £v δὲ τῷ, xal à Πατὴρ, τὸν γεννήσαντα ' 
ἐν δὲ τῷ, ἓν, τῶν µίαν θεότητα χαὶ τὸ ὁμοούσιον αὑ - 


C τοῦ. 


'Ex tov αὐτοῦ Aóyov. "Οτι οὗ Óvo θεοὶ ὁ Πατὴρ 
xal à Υἱὸς, el xal δύο κατὰ τὰς ὑποστάσεις. 


Ἐὰν δὲ , ὅτι δύο ἐστὶν ὁ Πατὴρ xai ὁ Υἱὸς, 
ἀχούων τις διαθάλλοι, ὡς δύο θεῶν χαταγγελλοµένων 
(τοιαῦτα γάρ τινες ἑαυτοῖς ἀνατλάττονται, χ.ὶ εὖ-- 
θέως γελῶσιν, ὅτι Δύο θεοὺς λέγετε)' λεχτέον πρὸ. 
τοὺς τοιούτους * Ei ὁ Πατέρα xai Yibv γινώσχων δύο 
θεοὺς λέχει ὥρα καὶ τὸν λέγοντα ἕνα, ἀναιρεῖν 
τὸν Ylv, xa Σαθελλίσειν. El γὰρ ὁ λέγων δύο, Ἑλ- 
ληνίζει, οὐχοῦν ὁ λέγων Ev Σαθελλίζει, Τοῦτο 
δὲ οὐκ ἔστι' μὴ γένοιτο ! ἀλλ ὥσπερ ὁ λέγων Πατέρα 


bellianus est. Verum non ita se res habet; absit ! D xa Υἱὸν δύο ἕνα Θεὸν λέγει, οὕτως à λέγων ἕνα 


sed quemadmodum is, qui Patrem et Filium duos 
e86e agnoscit, unum Deum esse confitetur : ita ille 
qui Deum unum credit, Patrem et Filium duos cre- 
dat esse, sed unum divinitate, et quatenus ex Patre 
natum Verbum, ab ipso Patre nec separari nec di- 
vidi nec sejungi potest. llumano, si placet, utamur 
exemplo. Jgnis et splendor ex co ortus, duo quidem 
Sunt quatenus exsistunt et cernuntur : unum vero 
vidi potest. 
Que objiciant Ariani. Ex primo cjusdem 
in eos libro. 

Si nunquam, inquiunt, fuit, cum non esset Filius, 
sed selernus est, et simul cum Patre est, non bilium 
sed fratrem Patris constituitis, Stulu homines. et 
litlgiosi, si seternum duntaxat, nou autem. F'ilium 


* Joan. x, 30. 


Θεὸν δύο φρονείτω Πατέρα χαὶ Υἱὸν, ἓν ὄντας 
τῇ θεότητι, χαὶ τῷ ἐξ αὐτοῦ ἀμέριστου χαὶ ἁδιαίρε- 
τον χαὶ ἀχώριστον εἶναι τὸν Λόγον ἀπὸ τοῦ Πατρός. 
"Ἔστω δὲ παράδειγµα ἀνθρώπινον, τὸ πῦρ χαὶ τὸ ἐξ 
αὐτοῦ ἀπαύγασμα, δύο μὲν τῷ elvat xal ὁρᾶσθαι, Ev 
δὲ τῷ ἐξ αὐτοῦ καὶ ἁδιαίρετον εἶναι τὸ ἁπαύ- 
γασμα αὐτοῦ. 


sunt, quatenus splendor ab igne est, nec ab eo di- 


Αγτίθεσις Ἄρειανῶν ἐκ τοῦ πρώτου κατ ab- 
τῶν Jórov. 


El μὴ ἣν ποτε, ὅτε οὐκ fjv, ἀλλ᾽ ἀῑλδιός ἐστιν ὁ Ylbs, 
xal συνυπάρχε. τῷ Πατρὶ, οὖκ ἔτι }ὸν, ἀλλ ἁἆδελ- 
φὸν εἶναι τοῦ Πατρὸς λέγετε αὐτόν. Ανόητοι xal 
φιλόνειχηι, εἰ μὲν ἀῑδίως συνεῖναι µόνων αὐτὸν ἐλό- 


0 


Tops, xai μὴ Υἱὸν, πιθανή τις v αὐτῶν ἡ πρ 
τουτον προσποίητος εὐλάδεια * εἰ δὲ ἁἲδ.ον λέγοντες 
ὁμολογυῦμεν αὐτὸν Υἱὸν ἐχ Πατρὸς, πῶς ὁ γενντθεὶς 
ἀδελφὸς τοῦ γεννήσαντος δύναται νοµίξεσθαι; Καὶ εἰ 
tlc Πατέρα, χαὶ Υἱόν ἐστιν ἡμῶν d πίστις, ποία 
ἀδελφότης Ev τούτοις ἑστίν; "H πῶς δύναται ὁ Λόγος 
ἀδελφὸς λέγεσθαι τούτου, οὗ xa! ἔστι Λόγος; Οὐ γὰρ 
Ex τινος ἀρχῆς προὔπαρχούσης ὁ Πατὴρ καὶ ὁ Υἱὸς 
ἐγεννήθησαν, ἵνα ἀδελφοὶ νομισθῶσιν, ἀλλ ὁ Παττρ 
ἀρχὴ τοῦ Υἱοῦ xa! γεννητής ἐστι. Κ.ὶ ὁ Πατὴρ IIz- 
τΏρ ἐστι, καὶ οὐχ Υἱὸς γέγονε. Καὶ ὁ Υὶὸς δὲ Υἱός 
ἔστι, χαὶ οὐκ ἀδελφός. 
Ἑκ τοῦ αὐτοῦ Aórov ἀντίθεσις Ἀρειανῶ»., 

Ei γέννηµά ἐστιν ὁ Yibe τοῦ Πατρὸς, xai εἰνὼν, 
χαὶ ὅμοιός ἐστι χατὰ πάντα τοῦ Πατρὸς, ὀφείλει 
πΆντως, ὥσπερ εγέννηται, γεννᾷν xai ὁ Υἱὸς, xai 
Υίνεσθαι χαὶ αὐτὸς Πατὶρ Υἱοῦ , πάλιν τε ὁ ἐξ a5- 
τοῦ γεννώµενος γεννᾷν καὶ αὐτὸς, καὶ xaÜ:Enc εἰς 
ἄπειρον. Τοῦτο γὰρ ὅμοιον δείχνυσι τὸν γεννηθέντα 
τοῦ γεννῄσαντος. El μὲν ὡς ἄνθρωπός ἐστιν ὁ Υἱὸς, 
χινέσθω χαὶ γενέτης, ἵνα χαὶ 6 Υἱὸς ἕτερος γένη- 
ται Πατ[ρ, καὶ οὕτω δὲ καθεξῆς ἐξ ἀλλήλων γινέσθω- 
σαν, ἵνα xal εἰς πλῆθος θεῶν ἡ διαδοχἡ xat! αὑτοὺς 
αὐκάνῃ. El δὲ oix ἔστιν ὡς ἄνθρωπος ὁ θεὸς, οὐκ 
ἔστι γὰρ, οὐ δεῖ τὰ ἀνθρώπων ἐπ᾽ αὐτοῦ λογίσεσθαι. 
Τὰ μὲν γὰρ ἄλλα ζῶα καὶ οἱ ἄνθρωποι Ex ὅπμινυρ- 
γιχῆς ἀρχΏς χατὰ διαδοχὴν ἐξ ἀλλήλων γεννῶνται. 
Καὶ ὁ γεννώµενος lx γεννηθέντος πατρὸς γενντθεὶς, 
εἰχότως xai αὐτὸς ἑτέρου γίνεται πατῆρ, ἔχων ἐκ 


PANOPLIA DOGMATICA, — TIT. XI. 


350 


"s À esse diceremus, aliquid fortasse ποπ inconsiderate 


videri possent objecisse, nunc autem, cum x- 
ternum dicentes, fateamur ipsum esse a Patre 
Filium, quomodo genitus gignentis frater potést 
existimari ? Et si nos in Patrem, et Filium cre- 
dimus, quid in his fraternum est ? aut qoomodo 
potest Verbum dici frater illius, cujus est Verbum? 
Neque enim ab aliquo alio principio Pater et Fi- 
lins geniti sunt, ut fratres putentur esse, sed 
P.ter Filii principium et genitor est, Et Peter 
es. Pater, non autem Filius. Et Filius est Filius, non 
autem frater. ' 
Quid objiciant Ariani. Ex eodem libro. 

Si Filius Patris est germen, et in omnibus si- 
milis Patri, debet , inquiunt, omnino sicut genitus 
est, sic etiam gignere, et fieri ipse quoque Pater 
Filii, et hic rursus ab ipso genitus, etiam ipse gi- 
gnere, atque ita deinceps in infinitum. Sic enim 
coustarel, eum, qui genitus esl, illius, qui genuit, 
esse similem. Respondemus, si Filius est eo modo, 
quo hotmines filii sunt, fiat etiam genitor, ut Filius 
sit alter Pater, atque ita deinceps alius ex alio 
gignatur, ut eorum successio augeatur, et deorum 
consii:uat multitudinem, Quod si non ea ratione, 
qua homines, Filius est, non sunt ei, qua, homi- 
num sunt, attribuenda. Nam reliqua quidem ani- 
malia, atque etiam homines jam inde ab ipso pro- 
creationis initio muluo quodam successionis or- 
dine generantur, et generant, ut qui generat, cum 


πατρὸς bv ἑαυτῷ τοῦτο, ἐξ οὗ xal αὐτὸς γέἐγονε. Ad) (1 ex generato pstre generatus sit, merito ipse quo- 


οὐδὲ ἔστιν ἓν τοῖς τοιούτοις χυρίως πατὶρ, xal χυ- 
plex υἱός. 'O γὰρ αὐτὸς υἱὸς γίνεται xaX mazhp, 
νῖδς μὲν τοῦ γεννῄήσαντος, πατὴρ δὲ τοῦ γεννωµένου 
ἐξ αὐτοῦ. Ἐπὶ δὲ τῆς θεότητος οὐκ ἔστιν οὕτως. Οὐ 
yip ὣς ἄνθρωπος ὁ θεός. Οὔτε γὰρ 6 Πατὴρ ἐκ 
Πατ,ό, στι, 5b οὐδὲ γεννᾷ τὸν γΥεννησόµενον 
Πατέρα * οὔτε ὁ Υἱὸς ἐξ ἀποῤῥοίας ἐστὶ τοῦ Πατρὸς, 
οὔτε ἐκ γεννηθέντος Πατρὸς γεγέννηται. Διὸ οὐδὲ 
γεγέννηται εἰς τὸ γεννᾷν. Ὃθεν ἐπὶ τῆς θεότητος 
µόνης à Πατὴρ χνρἰως ios: Πατὴρ, χαὶ ὁ Yib; xv- 
plus Yl^; ἐστι. Καὶ ἐπὶ τούτων xal µόνων ἔστηχς 
τὸ τὸν Πατέρα ἀεὶ Πατέρα εἶναι, καὶ τὸν Υἱὸν ἀεὶ 
Υὸν εἶναι. Οὐκοῦν ὁ λέγων, Διατί p γεννητιχὸς Υἱοῦ 
6 Υἱός; ζητείτω, διατί μῆ Πατέρα ἔσχεν ὁ Πατήρ. 
᾽Αλλὰ ταῦτά γε ἀμφότερα μεστὰ πάσης δυστεθείἰας. 
Ὥσπερ yàp ὁ ὈΠατὶρ ἀεὶ Πατὴρ xat οὐχ ἄν ποτε 
γένηται Υἱὸδς, οὕτως ὁ Υἱὸς ἀεὶ Υἱός ἐστι, xai 
οὐκ ἄν ποτε γένοιτο Πατήρ. Καὶ ἓν τούτῳ γὰρ μᾶλ- 
λον ya1paxthp àv τοῦ Πατρὸς χαὶ εἰχὼν δξίχνυται, 
µένων 6 ἐστι, χα) οὐχ ἀλλασσόμενο”, ἀλλ᾽ ἔχων ix, τοῦ 
Πατρὸς τὴν ταυτότητα. El μὲν οὖν ὁ Πατῆρ µετα- 
6θάλλετα;, µεταθαλλέσθω χαὶ ἡ εἰχών’ εἰ δὲ ἄτρεπτός 
ἐστιν ὁ Πατὴῆρ, χαὶ &; ἔστιν οὕτω διαμένει, ἐξ 
ἀνάγχης xal dj εἰχὼν, ὡς ἔστιν οὕτω διαµένε:, xol 
οὐ τραπῄσεται. 


immutabilis, et sicut est, sic etiam manct, imago 


non immutabitur. 
'Ex τοῦ αὐτοῦ .1ό]ου. 
Ei oix ἀῑδίως σύνεστιν ὁ Λόγο; τῷ Πατρὶ, οὐχ 


que fiat alterius pater, cum a suo patre in se id 
ipsum habeat, ex quo et !pse fuit generatus. Ex 
quo lit, ut nullus inter eos proprie sil pater, aut 
proprie filius, cum idem et pater exsistat, et filius. 
Pater quidem illius, quem generavit, est; filius 
aulem ejus a quo ipse generatus est. In ipsa vero 
divinitate non ita est. Neque enim Deus est, ut 
homines sunt. Etenim Pater non est ab Jio Patre. 
Quare nec gignit geniturum, futurumque Patrem. 
Nec Filius ex Patris est semine, neque ex genito 
Patre genitus est. Quamobrem nec ad gignendum 
est genitus. Proinde in sola divinitate Pater pro- 
prie Pater est, et Filius proprie Filius est, Et in 
his solis illud firmum et constans est, ut Pater 
semper sit Pater, et Filius semper Filius. Quo- 
circa qui dicit, Cur Filius non est ejusmodi, ut 
fiiium generet ? idem quzrat, Cur Pater. non habuit 
Pat-em?Sed utraque questio est impietatis plenissi- 
ma. Quemadmodum enim Pater itaseinper est Pater, 
ut nunquam F.lius fieri queat, ita et Filiusita sem 
per est Filius ut nunquam Pater fieri queat. In quo 
magis ostenditur esse forma ct imago Patris, dum 
wanel id, quod est, et nunquam  imunutatur, 
cum eamdem a Patre essentiam habeat. Quare si 
mutatur. Pater, mutetur οἱ imago. Sin. Pater. est 
quoque necessario s.cuL cst, sic eliam manet, ot 


Ex eodem libro. 
Si Verbum non est ab oinni zeternitate cum Pa- 


351 


EUTIIYMII ZIGABENI 


852 


tre, Trinitas non est. zterna. Sed cum esset pri- A ἔστιν ἡ Τριὰς ἀῑδιος, ἁ)λὰ μονὰς μὲν ἣν πρότερον, 


mun unitas, ex accessione facta Trinitas est, et 
progrediente, uL ipsi volunt, tempore aucta. con- 
stitit. Preterea si Filius non est proprium Pa'ris 
essentizge germen, sed ex nihilo factus est, ex ni- 
Πίο Trinitas est constituta ; el fuitaliquando, cuni 
non esset Trinilas, sed unitas. Et imperfecia fuit 
primo, deinde absoluta ; et quod deinde genitum 
est, cuin ii8 η creata sunt, numeratur; et id, 
quod aliquando non fuit, simul cum eo, quod 
semper est, divinum existimatur et colitur. Et 
quod majus est, ipsa Trinitas sibi ipsa dissimilis 
esse reperitur, quippe qu: cum peregiinis et alie- 
nis naturis et essentiis conjuncta sit. Hoc autem 
quid aliud est, nisi Triuitatem esse genitam affir- 
mare ? Quz autem Trinitatis divinitas sit, qua sibi 
ipsa dissimilis exsistat, et ex accessione fuerit 
tempore completa, et nunc boc, nunc illo modo se 
habeat? Nonne verisunile est, eam accessionem 
rursus aliam atque aliam perpetuo accepturam, 
ulpote quz initio semel ex accessione constitultio- 
nem suam obtinuerit ? Quid porro dubium, fieri 
possc, ut imminuatur ? Qus enim adjuncta suit, 
et adimi posse perspicuum est, 
Quid objiciant Ariani. Ez eodem libro. 

Sed ecce, inquiuni, semper Deus fuit procreator, 
εἰ esi, neque illi procreandi facultas accessit, Num 
igitur, quonism zternus est procreator, zterna 
suni eliam res procreatz, ut in illis item nefas 


sit dicere, eas fuisse antequam flerent ? Stulti ac C 


dementes Ariani. Quid simile cum rebus procrea- 
Us Filius habet , ut qua de illo dicuntur, eadem 
ei his convenire dicant ? "Cur autem, cum ante 
demonstratum sit, quantum inter Filium intersit eL 
opus, perstant in sua dementia? Opus enim, ut 
diximus, extra opificem est. Filius autem est pro- 
primm essentia germen, Quawobrem opus, ut 
seniper sit, non est necessarium. Nam opifex agit, 
quando vult, germen autem non est voluntati 
subjectum, sed est essentize proprietas. Et opifex 
quidem erit, et appellab.tur, etiamsi nondum sint 


opera ; non erit autem, πιο vocabitur Pater, uisi | 


Filius sit. Quod si curiosius pergant inquirere, cur, 
€um Deus semper posset facere, qua facta sunt, 


ix προσθήχης δὲ véyovev ὕστερον Τριὰς, xal προϊόν- 
τος τοῦ χρόνου χατ αὐτοὺς ηὔξησε, xal συνέστη. 
Πάλιν τε εἰ οὐκ ἔστιν 6 Υἱὸς ἴδιον γέννηµα τῆς τοῦ 
Πατ ρὸς οὐσίας, à23' ἐξ οὐκ ὄντων γέγονεν, ἐξ οὖκ ὃν- 
των συνίσταται ἡ Τριὰς, καὶ ἣν ποτε, ὅτε οὐχ ἣν 
Τριὰς, ἀλλὰ μονὰς, χαὶ ποτὲ μὲν ἑλλιπῆς Τριὰς, ποτὰ 
δὲ πλήρης. Καὶ λοιπὸν τὸ γενητὸν τῷ κτίστη guva- 
ϱ'0.αεῖται, καὶ τὸ ποτὲ ph ὃν τῷ ἁξὶ ὄντι συνθεολο: 
γεῖται χαὶ συνδοξάνεται, Καὶ τό γε μεῖζον ἀνόμο"ος 
ἑαυτῇ f, Τοιὰς εὑρίσχεται, ξέναις χαὶ ἁλλοτρίαις 
φύσεσί τε xat οὐσίαις συνισταμένη. Τοῦτο δὲ οὐδὲν 
ἕτερόν ἐστιν εἰπεῖν, 7) γενητὴν τὴν τῆς Τριάδος σύ - 
στασιν. Ποταπὴ δὲ αὕτη θεοσέδεια Τριάδος τῆς μὴ 
ἑαυτῇ ὁμοίως τυγχανούσης, àÀÀ ἐκ προσθήχης 
χρ΄νῳ πληρουμένης, xaX ποτὲ μὲν οὕτω, ποτὶ ὃλ 
οὕτως οὔσης ; Εἰχὸς γὰρ αὐτὴν xal πάλιν λήψεσθαι 
προσθίκην, καὶ τοῦτο el; ἄπειρον, ὡς ἅπαξ χαὶ χατὰ 
thv ἀρχὴν ix προσθῄχης ἔσχε τὴν σὐύστασιν. Obx 
ἀμφίθολον δὲ ὅτι xaX δυνατὸν αὐτὴν μειοῦσθαι. Τὰ 
γὰρ προστιθέµενα φανερὸν ὅτι χαὶ ἀφαιρεῖσθαι 
δύναται. 


Ἀντίθεσις Α/ειανῶν ἐκ τοῦ αὐτοῦ Jómov. 

Αλ’ ἰδοὺ, φησὶν, ἀεὶ ὁ Geb; ἦν ποιητὴς xal East, 
χοὶ οὐκ ἐπιγέγονεν αὐτῷ τοῦ δημιουργεῖν fj δύναμις. 
"Ap' οὖν ἐπειδὴ δημιουργός ἐστιν, ἀῑδιά εἰσι xat τὰ 
ποιήµατα; xal οὗ θέμις εἰπεῖν οὐδὲ ἐπὶ τούτων, 
Οὐκ ἣν πρὶν γενηθῇ; Ἄφρονες ᾿Αρειανοί. Τί γὰρ 
ὅμοιον Ylàz, καὶ ποίημα; ἵνα τὰ ἐπὶ τοῦ Πατρὸς, 
ταῦτα xal ἐπὶ τῶν δημιουργηµάτων εἴπωσι; Πῶς δὲ 
τοσαύτης διαφορᾶς bv τοῖς ἔμπροσθεν ΄δει/θείσης 
γεννήµατος xal ποιήµατος, ἑμμένουαι τῇ ἁμαθίᾳ ; 
Πά)ιν οὖν τὸ αὑτὺ λεχτέον. Τὸ ποίηµα ἔξωθεν τοῦ 
ποιοῦντός ἐστιν, ὥσπερ εἴρηται. '0 δὲ YU; ἴδιον τῆς 
οὐείας Υέννηµά ἐστι. Διὸ xo) τὸ μὲν ποίηµα οὖκ 
ἀνάγκη ἀεὶ εἶναι. "Ova γὰρ βούλεται ὁ δημιουργὺς 
ἐργάζεται. Τὸ δὲ γέννημα οὐ βουλήσει ὑπόχειται, 
ἁλλὰ τῖς οὐσίας ἐστὶν ἱδιότης. Kat month; μὲν ἂν 
εἴη, xal λέγοιτο, xiv µήπω f τὰ ἔργα" Πατηρ 
δὲ οὖν ἂν κνπθείη, οὐδ ἂν ctr. μὴ ὑπάρχοντος Υἱοῦ. 
Ἰὰν 0i περιεργάσωνται, bia! ὁ θεὺς Aet ὀννάμενος 
ποιεῖ,͵, οὐχ ἀξὶ ποιξεῖ. µαινοµένων μὲν xat abtn τόλµα. 


Don semper fecerit, quzstio ipsorum erit homi- D Τίς γὰρ ἔγνω νοῦν Κυρίου, f] tic σύμδου.Ίος αυ- 


aum furentium et audacium. (Quis enim novit men- 
tem Domini? aut quis ejus [uit consiliarius (uit 2aut 
quomodo dicet figmentum ei, qui se. finzit, Cur me 
fecisti sic * ? Verum ut aliquam, licet tenuem et ad- 
unmibratam rationem afferamus, nec omnino tacea- 
100$, sic labeant : Etsi Deus poterat semper facere, 
res tamen non poterant «terna esse. Ex nihilo 
enim sunt, nec esse possunt prius, quam fiant. 
Quas autein prius, quam liant non sunt, quomodo 
Simul esse possint cum Deo, qui semper est ? Quatm- 
obrem Deus rebus ipsis consulens, quando vidit, 
635 factas posse permanere, tunc omnes fccit. Et 


* Που. 1, 94; ix, οὐ. 


τοῦ ἐγένετο; Ἡ πῶς ápst có z.lácua τῷ κεραμεῖ, 
Τί µε οὕτως ἐποίησας ; Ἵνα δὲ x3; ἁμυδρόν τινα 
λογισμὸν εὑρόντες p) σιωπήσωμεν, ἀχουέτωσαν ' ὅτι 
εἰ καὶ τῷ cd δυνατὸν ἀξὶ ποιεῖν , ἀλλ᾽ o0x ἡδύνατο 
τὰ γενητὰ ἀῑδια εἶναι. "EG οὐκ ὄντων γάρ ἐστι. xal 
οὐκ ἂν πρὶν γένηται. Τὰ δὲ οὐκ ὄντα πμὶν γένηται, 
7.6; ἠδύνατο συνυπάρχε.ν τῷ ἀεὶ ὄντι θεῷ; Διὸ xal 
πρὺς τὸ λυσιτελὲς αὐτῶν ἀφορῶν ὁ θεὸς, ὅτε εἶδεν 
ὅτι δύνατα: γενόµενα δ.αµμένειν, τότε xal πεποίηχε 
mát. Καὶ ὥσπερ ῥυνάμενος ἐξ ἀρχῆς xal ἐπὶ τοῦ 
Αδὰµ, f| ἐπὶ τοῦ Νῶε, f] ἐπὶ τοῦ Μωῦσέως ἀποστεῖ- 
λαι τὸν ἐαυτοῦ Λόγον οὐκ ἀπέστειλεν, ei ph ἐπὶ 


353 


PANOPLIA DOGXATICA. — TIT. XI. 


354 


συντελεία τῶν αἰώνων ' τοῦτὸ yàp fe. λυσιτελεῖν A quemadmodum , cum posset, quo tempore vel 


πάση τῇ χτίσει’ οὕτω xal τὰ γενητὰ, ὅτε Ἰθέλησε καὶ 
λυαιτελὲς Av αὗτοῖς, ἐποίησεν. 'O δὲ Υἱὸς οὐχ ὧν 
ποῖημα, ἀλλ᾽ ἴδιο; τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς, ἀεί ἐστιν, 
Αεὶ γὰρ ὄντος τοῦ Πατρὸς, ἀεὶ εἶναι δεῖ καὶ τὸ 
[δ.ον τῆς οὐσίας αὐτοῦ , ὅπερ ἐστὶν ὁ Λόγος αὐτοῦ, 
xai ἡ σοφία. Καὶ τὰ μὲν χτίσµατα, χἈν µηδέπω 
ὑπάρχῃ, οὐχ ἑλαττοὶ τὸν ποιητὴν, ἔχει, γὰρ τὸ δύ- 
ναχσθαι δημιουρχεῖν ἔτε βούλεται. τὸ δὲ γέννημα, 
ἐὰν μὴ συνῃ ἀεὶ τῷ Πφτρὶ, ἑλάττωμα τῆς τελειότη- 
τος τῆς οὐσίας αὐτοῦ ἐστι». "Όθεν τὰ μὲν ποιήµατα, 
ὅτε ἠθέλησεν, ἐδημιουργήθη δ.ὰ τοῦ Λόγου ' 6 δὲ 
Yià; ἀεί ἐστιν ἴδιον γέννημα τῆς τοῦ Πατρὸς 
οὐσίας. 


Adam, vel Noé, vel Moses fuit, mittere Verbum 
suum, non tamen misit, nisi szeculis jam absolutis; 
sicenim humano generi. conducere cognoscebat 5. 
eodein modo et. res universas fecit, quando voluit, 
et novit eis sic expedire. At Filius, qui non est 
opus aliquod procreatum, sed proprietas essentiae 
Patris, semper est. Eten'in cum semper sit Pater, 
semper etiam ejus esse oportet essentiae proprie- 
tatem. Hzc autem. est Verbum, et sapientia ip- 
sius. Jam ut res procreatz non sint, nihil adirhitur 
procreatori. Nam procreare potest, quando vult. 
Filius autem nisi sit semper cum Patre, cssenti:e 
ipsius perfectio diminuitur. Ita res οπιπε per 


Verbum fact: sunt, quando ipsi libuit opifici Deo. Filius autem, cum sit proprium Patris essentize 


germen, semper est. 
Ἐκ τοῦ αὐτοῦ Aóyov. 

Φ ασὶν ὅτι γἐγραπται παρὰ μὲν τῷ ΑἈποστόψ' 
Διὸ καὶ ὁ θεὸς αὐθὸν ὑπερύψωσε, xal ἑχαρίσατο 
αὐτῷ ὄνομα, τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα. παρὰ 63 τῷ Δαθὶδ, 
Διὰ τοῦτο ἔχρισέ σε ὁ θεὸς ὁ θεός σου ἔ.αιον 
ἆγα.ὶ Ιιάσεως παρὰ τοὺς µετόχους σου. Elta 
ἐπιφέρουσιν, ὡς σοφόν τι λέγοντε:, El διὰ τοῦτο 
ὑφωθη, χαὶ χάριν ἔλαδε, xal διὰ τοῦτο χέχρισται, 
μισθὸν τῆς πρραιρέσεως ἔλαθε. Ἱροα.ρέσει δὲ 
πράξας, τρεπτῆς ἐστιν ὄντως φύσεως. Ταῦτα o0 
μόνονεϊπεϊν, ἀλλά xal γράγαι τετλμήχασιν Εὐσέδ.ιός 
τε καὶ "Άρειος. Καὶ οἱ ἀπ αὐτῶν δὲ λαλεῖν οὐχ 
ὀχνοῦσι χατὰ µέσιν τὴν ἀγοράν. "EZ ἀρετῆς γὰρ, 
qa5*, xa! βελτιώσεως ἔσχε τὸ λέγεσθαι Yo; xaX θεὺς, 
χαὶ οὐκ ἔστιν ἁληθινὸς θεός. Τὸ μὲν γὰρ Ex τινος 
χατὰ φύσιν ἀληθινόν ἐστι γέννημα, οἷος ἦν ἸἼσαλχ 
τῷ 'A6paáp, χαὶ Ἰωσὴφ τῷ Ἰαχὼθ, xa 3b ἁπαύ- 
ἵχσμα τῷ ἡλίῳ ' οἱ δὲ ἐξ ἀρετῆς χαὶ χάριτι υἱοὶ 
λεγόμενοι µόνον εἰσὶν«ἔχοντες ἀντὶ τοῦ φύσει τὴν Ex 
τοῦ λαθεῖν χάριν, xol ἄλλοι παρὰ τὸ δοθὲν αὐτοῖς 
ὄντες. Περὶ ὧν ἔλεγεν, Υἱοὺς ἐγένησα, καὶ ὕγωσα, 
αὐτοὶ δέ µε ἠθέτησαν». ᾽Αμέλει ἐπεὶ ph κατὰ 
φύσιν Ἴσαν υἱοὶ, διὰ τοῦτο xal τραπέντων ἀφῃρέθη 
«^ Πνεῦμα, χαὶ ἀπεκηρύχθησαν. Καὶ πάλιν δὲ µετα- 
νοοῦντας αὐτοὺς δέξετα., χαὶ διδοὺς τὸ φῶς πάλιν 
υἱοὺς χαλέσει ὁ xal χατὰ τὴν ἀρχὴν οὕτω τὴ» χάριν 
αὐτοῖς δεδωχώς. Τί οὖν ἣν πρ) τούτου, εἰ νῦν ὑψώθη, 
καλνῦν ἤρξατο προσχυνεῖσ]αι, χαὶ Υἱὸς ἑλέχθη, ὅτε γέ- 
Υονεν ἄνθρωπος ; Φαίνεται γὰρ urbi» βελτιώσας αὐτὸς 


Ex eodem libro 

Aiunt ab Apostolo scriptum esse : Propter quod 
et Deus exaltavit. illum , et dedit ilti nomen, quod est 
super omne nomen !. Et a Davide : Propterea wunait 
te Deus Deus tuus oleo letitie pra consortibus tuis *. 
Deinde quasi sapienter aliquid dicant, ita colligunt : 
Si propterea fuitexaltatus, et gratiam accepit, et 
idcirco unctus est, propositi premium obtinuit. Ex 
quo patet, eum cum proposito agat, et agendo de- 
liberet, mutabili esse natura przditum. Hec non 
solum dicere, sed scribere ausi sunt Eusebius et 
Arius. Hzc qui ab illis acceperunt, ausi sunt in me- 
dio foro predicare. Ex virtute cnim, inquiunt , qua 
melior e(fectus est, obtinuit, ut diceretur Filius et 
Deus, cum verus Deus non sit. Nam ex aliquo natu- 
raliter nasci id demum est, veruin esse Filium, qua- 
lis fuit 1saac ex Abraliam, οἱ Joseph ex Jacob, et 
spleudor ex sole. Qui autem ex virtu'e et gratia filii 
dicuntur Dei, nature loco gratiam habent, quam 
acceperunt. Sunt etiam alii (ilii, qui illo πο η abue 
tuntur, de quibus dictum est : Filios genui, εἰ ed&- 
cavi, ipsi autem. spreverunt. me*. Nil mirum, cum. 
filii natura non essent. Quamobrem et cum sese 
mutassent, Spiritu privati sunt, et abdicati : et rur- 
sum si resipiscant, illos suscipiet Deus, et lumen 
infündet, et tilios appellabit, quiet inilio gratiam ip* 
sis est elargitus. Quid igitur fuit antea, si nunc ex- 
altatus ? si nunc adorari coepit ? si Filius dictus est, 
posteaquam factus cst homo ? Apparet. euim, eut 


τὴν σάρχα, ἀλλὰ μᾶλλον αὐτὸς δι αὐτῆς βελτιωθείς. p carni uibil boni attulisse, sed contra potus ab ea 


ΕΙ γὰρ οὑχ fjv, πρὶν ἄνθρωπος yévrsat, Κύριο;, 
Θεὺς, Λόγος, Ἰ ἄλλο τι ἣν παρὰ ταῦτα, xal ὕστερον 
τούτων ἐξ ἀρετῆς µετέσχεν, ἢ τὸ ἕτερον, ὅπερ εἰς 
τὴν ἔχείνων χεφαλὴν τραπείη, ἀνάγκη λέγειν αὖ- 
«ous μηδὲ εἶναι πρὸ τούτου αὐτὸν, ἀλλὰ τὸ ὅλον ἄν- 
θρωπον εἶναι φύσὲι, xai μηδὲν πλέον. ᾿Αλλ' οὐχ 
ἔστι τοῦτο τῆς Ἐκκλησίας, τοῦ δὲ Σαµοσατέως ἐστὶ, 
xai τῶν νῦν Ἰουδαίων τὸ φρόνημα. El γὰρ οὐκ fv, 
ἢ ἣν μὲν, ἐθελτιώθη δὲ ὕστερον, πῶς δι αὑτηῦ γέ- 
γονε τὰ πάντα; "H πῶς τούτῳ, cl γε ph τέλειος 
ἦν, προσέχαιρεν ὁ Πατὴρ, καὶ αὐτὸς πρὺ τούτου 


1! Ρο, n. 0. * Psal. xi, 8. να, 1, 2. 


multum accepisse, siquidem prius, quaw bomo fieret, 
nec Dominus, nec Deus, nec Verbum erat, aut aliud 
quidquam prater lic, sed postea virtutis ergo donatu$ 
est his. Et, quod illis male verteret, cogentur dicere, 
ipsum ne fuisse quidem antehac, sed esse totum 
natura bominem, etprterea nihil. Hoc autem ab 
Ecclesia alienissimum est et Samosatensis eorumque 
Judzorum, qui nunc sunt.sententiz congruit. Nam 
si aut non erat, aut erat quidem, sed melior postea 
factus est, quomodo per ipsum facia. sunt. omnia ? 
Aut quomodo Pater hoc impetfecto Filio lztabatur Li 


855 


EUTHYMII ZIGADENI 


356 


Aut quomodo ipse in conspectu Patris antea gaude- A ηὐφραίνετο ἓν προσώπῳ τοῦ Πατρός: Ie €, εἰ 


bat ? Preterea. quomodo, si post mortem adeptus 
est ut adoraretur, ipsum adoravit Abraham, et Moses 
in rubo ? Et (id quod Daniel vidit) quonam pacto 
 idnnumerubilia millium millia ministrabant ei ' ? Quo- 
mam pacto si nunc, ut isti volunt, assecutus esi ut 
melior εἰ przstantior fieret, gloriam, qua ante 
mundum est et mundo przcellit, ipse de se loquens 
commemorat, Clarifica me, inquiens, Pater, ea gloria 
quam habui, priusquam mundus fieret, apud te ** Qua 
cum ita sint, non descendeus ipse melior factus est, 
sed qua ea re egebant, meliora fecit , et humo factus 
homines Dei filios ac deos reddiJit. Nonergo cuin 
homo esset prius, deinde factus cst Deus ; sed cum 
Deus esset, deinde factus est horno, ut nos divinitate 
decoraret. Ad hzc qui posset appellari primogenitus 
rerum omnium procreatarum,si ante se haberet, 
qui filii et dei vocarentur ? Aut cur. primi illi non 
sunt ejusmodi, ut de illis dicatur, In principio erat 
Verbum, et Verbum erat. apud Deum, εἰ Deus erai 
Verbum ?, οἱ propter nos postea Verbum hoc fac- 
tum est caro ? Quare illud, superexa(tavit, non signi- 
ficat Verbi essentiam exaltatam. Fuit enim setnper, 
et est aequalis Deo, sed exaltatio illa pertinet ad 
humanitatetn. Et ideo non prius hzc dicta sunt, quam 
Verbum caro factum est, ut perspicuum essct, voces 
illas, humiliavit,et exaltavit,ad hominem referri ; cu - 


jus enim humilitas est, ejusdem est et exaltatio. Et. 


αἱ propter carnis assumptionem scriptum est humi- 
liavit, manifestum est quod propter ipsas scriptum 
est etiam, exaltavit. Exaltatione enim egebat homo 
propter carniset mortis humllitatem. Quoniam igitur 
Verbum, cum esset imago Patris, et immortale servi 
formam accepit, et propter nos in carnesua mortem 
pertulit, utita se pro nobis per mortem offerret 
Patri, idcirco etiam ut homo propter nos et pro nobis 
dicitur exaltatus, ut sicut nos morte ipsius omnes 
mortui sumus in Christo, sie etiam in Christo, a 
mortuis excitati, etin coelum profecti, quo ipse prz- 
Cursor noster pervenit, exaltemur. Quod 3i nunc pro 


nobis ita se demisit, quamvis et nunc, et ante, et | 


semper esset Dominus, pro nobis utique exaltatus 
scribitur. Et quemadmodum ipse, quamvis omnes 
sanctos efliciat, dicit tamen ut se sanctificet, non quo 


μετὰ τὸν θάνατον ἔλαδε τὸ προσχυνεῖσθαι, φαξναναι 
ὁ ᾿Αδραὰμ αὑτὸν προσχυνῶν, xal Μωῦσῆς àv εἲ 
βάτῳ, xal ὡς εἶδε Δανιῆλ, μύριαι μυριάδες, xal 
χίλιαι χιλιάδες ἐλειτούργουν αὐτῷ; Πῶς δὲ, εἰ vuv 
χατ᾽ αὐτοὺς ἔσχε τὴν βελτίωσιν, τῖς πρ) κόσμου 
καὶ ὑπεργοσμίου δύξης ἑαυτοῦ μνημονεύων ἔλεχεν. 
αὐτὸς ὁ Υἱὸς, Δόξασόν µε, Πάτερ, τῇ δόξῃ, d) εἶχον 
πρὸ τοῦ τὸν κσοσµον εἶναι παρὰ σοί, 00x ἄρα 
χαταθὰς ἐθελτιώθη. ἀλλὰ μᾶλλον ἐθελτίωσεν αὐτὺς τὰ 
δεόµενα βελτιώσεως, χαὶ υἱοποίησεν ἡμᾶς τῷ Πατρὶ, 
χαὶ ἐθέωσε τοὺς ἀνθρώπους γενόμενος ἄνθρωπος. 
Qóx ἄρα ἄνθρωπος ὧν, Όστερον γέγονε Oebc, ἀλλὰ 
θεὺς ὧν, ὕστερον γέγονεν ἄνθρωπος, ἵνα μᾶλλον 
ἡμᾶς θεοποιήσῃ. [log οὖν πρωτότοχος πάσης κτί- 
σεως, ἔχων πρὺ αὐτοῦ χληθέντας υἱοὺς καὶ θεούς; 
Πῶς δὲ οἱ μέτοχοι πρῶτοι οὗ µετέχουσι Λόχου; 
Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, xal à Λόγος ἦν αρὸς τὸν 
θεὸν, xal θεὸς ἦν ὁ Λόγος. Καὶ δι ἡμᾶς ὕστερον 
ὁ Λόγος οὗτος σὰρξ ἐγένετο. Τὸ οὖν ὑπερύγωσεν οὐ 
τὴν οὐσίαν τοῦ Λόγου λέγει ὑγουμένην. "Hv γὰρ às, 
xa ἔστιν ἴσα θεῷ, ἀλλὰ τῆς ἀνθρωπότητός ἔστιν d 
Όψωσις. Οὐ πρὶν γοῦν εἴρηται ταῦτα, εἰ μὴ ὅτε γέ- 
Υονε σὰρξ ὁ Λόγος, ἵνα γένηται φανερὸν ὅτι τὸ éca- 
πείνωσε, γαὶ τὸ ὑπερύψωσεν ἐπὶ τοῦ ἀνθρώπου M- 
γεται. OO γάρ ἐστι τὸ ταπεινὸν, τούτου xal «b ὑψω- . 
θῆναι ἂν εἴη. Kal εἰ διὰ τὴν πρόσληψιν τῆς σαρχὸς 
τὸ ἑταπείνωσε γέγραπται, δῆλον ὅτι xal τὸ ύπερ- 
ύγωσε δι αὐτὴν γέγραπται. Τούτου γὰρ ἣν ἑνδεὴς ὁ 


C ἄνθρωπος διὰ τὸ ταπεινὸν τῆς σαρχὸς, xal τοῦ 6a- 


νάτου. "Enti οὖν εἰχὼν ὢν τοῦ Πατρὸς, xai ἀθάνα 
τος Qv Λόγος, ἔλαθε τὴν τοῦ δούλου μορφὴν, xai 
ὑπέμεινε δι’ ἡμᾶς ἐν τῇ ἑαυτοῦ σαρχὶ τὸν θάνατον, 
ἵνα οὕτως ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν διὰ τοῦ θανάτου 
προσενέγχη τῷ Πατρὶ, διὰ τοῦτο xal ὡς ἄνθρωπος 
δι ἡμᾶς, xal ὑπὲρ ἡμῶν λέγεται ὑπερυφοῦσθαι, ἵν 
ὥσπερ ἡμεῖς τῷ θανάτῳ αὑτοῦ πάντες ἀπεθάνομεν 
ἐν Χριστῷ, οὕτως ἓν αὐτῷ τῷ Χριστῷ πάλιν ἡμεῖς 
ὑπερυφωθῶμεν, Éx τε τῶν νεχρῶν ἐχειρόμενοι, xal 
εἰς οὐρανοὺς ἀνερχόμενοι, ἔνθα πρόδρομος ὑπὲρ 
ἡμῶν εἰσῆλθε Χριστός. El δὲ νῦν ὑπὲρ ἡμῶν, xai- 
τοι xal πρὺ τούτου, xal ἀεὶ Κύριος ὧν καὶ δηµιουρ- 
γὸς τῶν οὐρανῶν, ὑπὲρ ἡμῶν &pa xax τὸ ὑπερυψω- 


- - Y e 9 ^ 
Verbum sanctuni fiat, sed ut nos omnes in se ipso D θῆναι vuv Υέγραπται. Καὶ ὥσπερ αὐτὸς πάντας 


sanctos reddat: sic ct illud, quod dictum est, 
Exaltavit illum, non eo pertinet, ut ipse exaltetur, 
est enim aliissimus, sed ut ipse quidem pro nobis 
justitia fiat,nos autem in ipso exaltemur, et in caelo- 
Tuin fores ingrediamur, quas pro nobis ipse pate- 
fecit, cum przcurrentes dicant : Tollite portas, prin-- 
cipes, vestras, οἱ elovamini, porte eternales, εἰ iniroibit 
Rez glorie *. Neque enim ipsi Domino et rerum otm- 
nium effectori conclusa erant, sed propter nos, qui- 
bus cceli fores erant clausz, sic scriptum est. [taque 
propter carnem, quam gestabat, humano more dic- 
tum est : Tollite portas : et Introibit, tanquam homo 
ingrediatur. At. de ipso rursum, ut qui Deus sit, 


! Don. vi, 10, * Joan. xvn, 5. ? Joan. |, 1414. 


ἁγιάζων λέγει πάλιν τῷ Πατρὶ, ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν 
ἁγιάζειν, οὐχ ἵνα ἅγιος ὁ Λόγος γένηται, ἀλλ' ἵνα 
αὐτὸς àv ἑαυτῷ ἁγιάσῃ πάντας ἡμᾶς * οὕτως ἄρα 
xai τὸ νῦν λεγόμενο», ὑπερύφωσεν αὐτὸν, οὐχ ἵνα 
αὐτὸς ὑψωθῇ, ὕψιστος γάρ ἐστιν, ἀλλ’ ἵνα αὐτὸς μὲν 
ὑπὲρ ἡμῶν δικαιοσύνη γένηται , ἡμεῖς δὲ ὑψωθῶμεν 
ἐν αὐτῷ, xal εἰς τὰς πύλας εἰσέλθωμεν τῶν οὖρα- 
νῶν, ἃς αὐτὸς πάλιν ὑπὲρ ἡμῶν ἀνέφξε, λεγόντων 
τῶν προτρεχόντων, ”Α[ατε απύ.ας, οἱ ἄρχοντος, 
ὑμῶν, xal ἐπάρθητε, sia. αἰώγιοι, καὶ εἰσε.εύ- 
σεται ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης. Καὶ ὧδε γὰρ οὐκ 
αὑτῷ ἦσαν αἱ πύλαι χεχλεισµέναι, Κυρίῳ καὶ movi 
πάντων ὄντι' ἀλλὰ δι ἡμᾶς zal τοῦτο γέγρατπται, 


* psal. ασ, 7, 9. 


351 PANOPLIA DOGMATICA. — T:T. XT. 358 


οἷς ἣν ἡ θύρα τοῦ παραδείσου χεκλεισµένη. Ad xat A dicitur : Etintroibit Rex alorie. Λο cjusmo?i quidem 


ἀνθρωπίνως μὲν, δι fjv ἐφύρεσε σάρχα, λέγεται 
περὶ αὑτοῦ τὸ Ἄρατε πύ.]ας, xal τὸ εἰσεεύσεται, 
ὡς ἀνθρώπου εἰσερχομένου. θεϊκῶς δὲ πάλιν περὶ 
αὑτοῦ λέγεται, ἐπεὶ xal Θεός ἐστιν ὁ Λόγος, ὃτι Οὗ- 
tóc ἐστι Κύριος, καὶ βασιλεὺς τῆς δόξης. Τἣν δὲ 
. τοιαύτην λεγομένην εἰς ἡμᾶς ὕψωσιν προανεφώνε: 
τὸ Πνεῦμα tv ὀγδοηχοστῷ φΦαλμῷ Xéyov, Καὶ ἐν τῇ 
διχαιοσύγ] cov ὑψωθήσονται. El δὲ δικαιοσύνη 
ἐστὶν ὁ Ylh;, οὐχ ἄρα αὐτός ἐστιν ὡς ἐνδεῆς ὑψού- 
μενοξ, ἀλλ ἡμεῖς ἐσμεν οἱ τῇ δικαιοσύνη ὑπγούμε- 
vot, fo ἐστὶν αὗτός. Καὶ γὰρ καὶ τὸ Ἐχαρίσατο 
αὐτῷ οὐ διὰ τὸν Λόγον γέγραπται ' f$» γὰρ πάλαι, 
χαὶ πρὶν γένηται ἄνθρωπος, προσκυνούµενο;, ὥσπερ 
ἄνωθεν εἴπομεν, ὑπὸ ἀγγέλων xal πάσης χτίσεως 


de nobis exaltationem Spiritus sanctus prznuntiavit 
in octogesimo Psalmo : Et in justitia tua, inquiens, 
exaltabuntur. Quod si ipse Filius justitía est, non 
utique tanquam inops est exaltatus, sed nos per 
justi.iam, quz ipse est, ecxaltuti sumus. Nam e 
illud , Et donavit illi, non propter Verbum scriptum 
est. Jam enim et ante quam fietet homo, et ab 
aungelis,et ab omnibus rebus procreatis ob paternam 
proprietatem, ut diximus, adorabatur : sed. propter 
nos, et pro nobis, hoc item dictum de ipso est.Ete- 
niin Christus quemadmodum ut. homo et mortuus 
et exaltatus est, sic ctiam ut hon.o dicitur accipere 
id, quod semper habebat ut Deus, ut gratia data in 


nos perveniret, Non eniro imminutum est Verbum . 


χατὰ τὴν Πατριχὴν [δ.ότητα * ἀλλὰ BU ἡμᾶς, καὶ B corpus assumens, ut sibi gratiam acquireret, sed 


ὑπὲρ ἡμῶν πάλιν εἴρηται τοῦτο περὶ αὐτοῦ. Ὥσπερ 
ΥὙὰρ ὡς ἄνθρωπος ὁ Χριστὺς ἀπέθανε, χαὶ ὑπερ- 
υφώθη, οὕτως ὡς ἄνθρωπος λέγεται λαμύῥάνειν, 
ὅπερ εἶχεν ἀεὶ ὡς θεὸς. ἵν εἰς ἡμᾶς φθάσῃ xat fj 
τοιαύτη δοθεῖσα χάρις. O0 γὰρ Ἱλαττώθη ὁ Λόγος 
σῶμα λαθὼν, ἵνα xal χάριν ζητήσῃ λαθεῖν, ἀλλὰ 
μᾶλλον xal ἐθεοποίησεν, ὅπερ ἑνεδύσατο, χαὶ πλέον 
ἐχαρίσατο τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων τοῦτ». Ὥσπερ 
γὰρ ἀεὶ προσεχυνεῖτο Λόγος ὧν, καὶ ἐν μ:ρφῇ 8:00 
ὑπάρχων, οὕτω, ὁ αὐτὸς ὧν, xai ἄνθρωπος Ὑενόμιε- 
vos χληθείς τε Ἰησοῦς, οὐδὲν ἧττον ἔχει πᾶσαν ὑπὸ 
πόδας τὴν χτίσι», xal kv τούτῳ τῷ ὀνόματι τὰ γόνατα 
χάµπτουσαν αὐτῷ, καὶ ἑξομολογουμένην, ὅτι xat τὸ 
γενέσθαι σάρχα τὸν Λόγον, χαὶ θάνατον ὑπομεῖναι 
σαρχὶ οὐχ ἐπ᾽ ἁἀδοξίᾳ τὶς θεότητος αὐτοῦ γέγονεν, 
ἁλλ᾽ εἰς δόξαν Θεοῦ Πατρός. Δόξα δὲ Πατρός ἐστι, 
τὸν Ὑενόµενον ἄνθρωπον xal ἀπολόμενον εὑρεθη- 
vat, xal νεχρωθέντα ζωοποιηθῆναι, xal vabv γενέ- 
σθαι Θεοῦ. Καὶ γὰρ χαὶ τῶν ἓν οὐρανοῖς δυνάµεων 


potius, ut quod induerat corpus, divinum redderet. 
lllud autem humano generi donavit, ut quemadmo- 
dum Verbum et in forma D-i exsistens adorabatur, 
sicetiam factum homo, vocatumque Jesus, nihilomi- 
nus res omnes procreatas sub pedibus positas, et eo 
nomine genua sibi flectentes, seque collaudantes ha - 
heret. Ex eo enim, quod Verbum caro factum est 
et mortem ín carne pertulit, nullum ad divinitatem 
dedecus pervenit, sed gloria potius ad Patrem.Si- 
quidem gloria Patris est, uthomo qui perierat inven- 
tus sil, οἱ qui mortuus erat, sit invitam revocatus 
et l'ei templum evaserit.Quod autem Dominum, quem 
virtutes ille ccelestes semper adorabant, nunc etiam 
adorent in nomine Jesu, nostta hzec est gloria atque 
exaltatio , et quod Dei Filius etiam homo factuscolitur 
et adoratur ab ipsis virtutibus ccelestibus, quse nos 
consortes ejus, etunum cum ipso corpus effectos et 
in loca sua introductos non alienos aut. peregrinos 
existimabunt. 


ἀεὶ μὲν προσχυνουσῶν αὐτὸν , προσχυνουσῶν δὲ xal voy tv τῷ ὀνόματι Ἴησοῦ τὸν Κύριον, ἡμῶν ἐστιν αὕτη 
ἡ χάρις, καὶ ὑπερύφωσις ὅτι τε xal ἄνθρωπος γενόμενος προσκυνεῖται ὁ τοῦ θεοῦιγἱὸς, xat οὐ ξενισθήσοντα» 
αἱ οὐράνιαι δυνάµεις, βλἐπουσαιτοὺς συσσώµους ἐχείνους πάντας ἡμᾶς εἰσαγομένους εἰς τὰς χώρας ἑαυτῶν. 


Ἐκ τοῦ αὐτοῦ Aóyov. 

El διὰ τὸ προσχυνεῖσθαι ἐν τῷ φαλμῷ , Διὰ τοῦτο 
ἔχρισέ σε ὁ θεὸς ὁ θεός σου, kx τῆς διὰ τοῦτο M- 
ξεως πρόφασιν πάλιν ἑαυτοῖς εἰς ἃ βούλονται πορί- 
ζονται * γνώτωσαν οἱ τῶν Γραφῶν ἁμαθεῖς, xal τῆς 
ἀσεθείας ἐφευρεταὶ, ὅτι xal ἐνταῦθα πάλιν τὸ διὰ 
τοῦτο οὐ μισθὸν ἀρετῖς Ἡ πράξεως σηµαίνει τοῦ 
Λόχου, ἀλλὰ τὸ αἴτιον πάλιν τῆς εἰς ἡμᾶς αὐτοῦ κα- 
θόδου , xai τῆς ὑπὲρ ἡμῶν εἰς αὐτὸν γινοµένης τοῦ 
Πνεύματος χρίσεως. Οὐ γὰρ εἶπε, Διὰ τοῦτο ἔχρισέ σε, 
ἵνα γένῃ θεὸς, ἡ Υἱὸς, f| Λόγος ’ ἣν yàp xal πρὸ 
τούτου, xal ἔστιν ἀεὶ, καθάπερ δέδεικται ' ἀλλὰ μᾶλ- 
lov, Ἐπειδὴ θεὸς fo xal βασιλεὺς, διὰ τοῦτο xal 
ἐχρίσθης. Ἐπεὶ οὐδὲ ἄλλου ἦν συνάφαι τὸν ἄνθρω- 
xov τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ f| σοῦ, τῆς εἰχόνος τοῦ 
Πατρὸς, xa0' fjv καὶ ἐξ ἀρχῆς Υεγόναμµεν. Σοῦ yáp 
ἐστι χαὶ τὸ Πνεῦμα. Tov μὲν γὰρ γενητῶν fj φύσις 
οὐκ ἣν ἀξιόπιστο, εἰς τοῦτο, ἀγγέλων μὲν mapa6áv- 
των, ἀνθρώπων δὲ παρακουσάντων. Aux τοῦτο θεοῦ 


! Psal. xLiv, 8, 


Ex codem libro. 

Si, qucniam in psalmo scriplum est : Propterea 
unxit te Deus, Deus tuus *, occasionem ad ea, quee 
volunt confirmanda ex his verbis arripiunt, ani- 
madvertant homines Scripturarum imperiti, et 
impietatis inventores, hic rursum non Verbi ργεδ- 
mium virtutis actionisve, sed descensus illius ad 
nos, et unctionis Spiritus in ipso pro nobis facto 
causam significari. Non enim dixit : Propterea 
unxit te, ut Deus, aut Rex , aut Filius, aut Ver 
bum fias; erat enim ante, et semper est, ut de- 
claravimus ; sed potius, Quia Deus es, et Rex, 
idcirco et unctus es. Quoniam non ad alium spec- 
tabat, Spiritu sancto hominem intingere, nísi ad te, 
qui Patris imago es, ad quam quidem imaginem 
et initio facti sumus. Tuus enim et Spiritus est. Ex 
rebus enim procreatis nulla erat digna, cui hoc 
munus committeretur, cum et angeli deliquissent, 
et homines non obtenperassent. Quapropter Deum 


900 EUTHYMII ZIGADENI 200 
ea provincia postulabat; Deus autem erat Verbum, A χρεία v, θεὺς δέ ἐστιν ὁ Λόγος, ἵνα ὡς ὑπὸ χατάραν 


ut honunes exsecrationis obnoxios liberaret. Jam 
per quein, eta quo oportebat nisi per Filium, et 
a Filio Spiritum dori, cum illius Spiritus sit ? Ec- 
quando autem nos Spiritum ipsum accipere potui- 
iius, nisi cum Verbum homo factum est? Nam, ul 
Apostoli verba significan! , non fuissen;us redem- 
pti, nisi qui in forma Dei est, servi formam acce- 
pisset. Et David indicat, nos nunqnam fuisse 
Spiritus participes, aut sanctos futuros, nisi 
NXerbum, quod Spiritum elargitur, dixisset, seip- 
sum Spiritu pro nobis inungi. Quo quidem in carne 
inuncto et nos illum plane accepimus. Carne enim 
in ipso primum effecta sancta, cum per illam 
ipse ut humo dicatur accepisse, nos ex ejus pleni- 
tudine accipient^s, consequertein. Spiritus gratiom 
obtinemus. 
Ex eodem libro. 

Illud : Dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem *, 
non, quemadmodum vos intelligitis, naturam Verbi 
mutabilem significat. Nam, qnia rerum procrcatarum 
natura mutabilis jest, ideoque et angeli delique- 
runt, ut dictum est, et homines non obteiiperarunt. 
Et horum actio non est firma et stabilis, sed s« pe 
contingit, ut qui modo erat bonus, paulo post in- 
vertatur, et alius evadat ; el qui paulo ante justus 
erat, mox injustus esse deprehendotur : idcirco 
uno, qui esset immutabilis, opus erat, cujus inimu- 
tabilew justitiam bomines tanquam virtutis formam 


εἰ exemplum propositum liaberent. Neque vero c 


uti legibus obnoxius, et in utramque partein habens 

propensionem, hoc quidem diligit, illud autem 

odit, ut amittendi metu alterum complectatur, cum 
alioqui mutabilis sit, sed ut qui Deus est et 

Verbum Patris, judex exsistit justus, et virtutis 

amans, vel potius elargitor. itaque quoniam natura 

justus ac pius est, idcirco diligere justitiam dici- 
tur, iniquitatem odisse. Quod perinde est, ac si 
dicereiur, bonos ac justos amare complectique, 
malos autem et injustos odio prosequi et iusectari. 
ldem enim et de Patre dicunt Scripturz : Justus 

Bominsus, et justitiam dilexit *. Et, Odisti omnes, 

qui operantur iniquitatem*. Et, Jacob quidem dilexit, 

Esau autem odio habuit *. 

Ex eodem libro. 

Arianorum, et Valeniini, οἱ Carpocratis con(utatio. 
Valentini quidem: Christum εἰ angelos. ejusdem 
generis esse dicenlis, et illum unum ez illis esse 
asserentis; Carpocratis autem mundum per. an- 


deles fuisse facium. affirmantis ; Arianorum vero 
ilium cum angelis comparantium. 


De ministerio Veteris et Novi Testamenti judi- 
cium ferens Ápostulus audacter,ad Judaeos scribens, 
Tanto, inquit, melior angelis factus *, etc. Idcirco uti 
noluit absoluta comparatious, ac dicere, major aut 
honoratior, ne quis de Christo et de angelis id, tan- 
quam de iis qui ejusdem essent generis, dictuin 
existimaret. Sed dixil melior, ut natura differen- 


! Psal. xv, 8.. * Psal. v, 7. ? Roni, as, 43. 


γενοµένους αὐτὸς ἑλευθερώσῃ. Διὰ τίνας δὲ, xat 
παρὰ τίνος ἔδει τὸ Πνεῦμα δίδοσθαι f$ διὰ τοῦ Υἱοῦ., 
οὗ xai τὸ Ἠνεῦμά ἐστι; Πότε δὲ λαμθάνειν ἡμεῖς 
ἐδυνάμεθα, εἰ μὴ ὅτε ὁ Λόγις γέγονεν ἄνθρωπος; Καὶ 
ὥσπερ τὸ παρὰ τῷ ᾽Αποστόλῳ λεγόμενον δείχννυσιν 
ἔτι οὐχ ἂν ἑλυτρώθημεν, εἰ μὴ ὁ ἓν μορφῇ θεοῦ ὑπάρ- 
χων EXa6e δούλου µορφήν * οὕτω xaX ὁ Δαθὶδ δείἰχ.ν- 
σιν ὅτι οὐχ ἂν ἄλλως µετέσχομεν τοῦ Πνεύματος, xat 
ἡγιάσθημεν, εἰ pij ὁ τοῦ Πνεύματος δοτῃρ αὐτὸς 
ὁ Λόγος ἔλεγεν ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν τῷ Πνεύματι 
χρίεσθαι. Διὸ καὶ βεθαίως ἑλάδομεν, αὐτοῦ λεγωμένου 
κεχρῆσθαι σαρχἰ. Τῆς yàp ἐν αὐτῷ σαρκὸς πρώτης 
ἁγιασθείσης, xal αὐτοῦ λεγοµένου δ.᾽ αὐτὴν εἱληφέ- 
ναι ὡς ἀνθρώπου, ἡμεῖς ἑπαχολουθοῦσαν ἔχομεν τὴν 


Β τοῦ Πνεύματος χάριν ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ λαμ- 


θάνοντες. 
Ἐκ τοῦ αὐτοῦ Aóyov. 

Τὸ, Ηγάπησας δικαιοσύνη», καὶ ἑμ/σησας ἆδε: 
χίαν, πρόσχειται, οὐχ ὡς ὑμεῖς νοεῖτε τρεπτὴν δει- 
χνύοντος τοῦ Λόγου τὴν φύσιν, ἀλλὰ μᾶλλον καὶ ἐκ 
τούτου τὸ ἄτρεπτον αὐτοῦ σηµαίνεται. Ἐπειδὴ γὰρ 
τῶν γενητῶν ἡ φύσις ἐστὶ τρεπτὴ , xal οἱ μὲν παρέ- 
όησαν, οἱ δὲ παρῄχουσαν, ὥσπερ εἴρηται, f) τε πρᾶ- 
ξις αὑτῶν οὐκ ἔστι βεθαία, ἀλλά πολλάχις ἑνδέχεται 
τὸν νῦν ἀγαθὸν μετὰ ταῦτα τρέπεσθα:, xal ἕτεράν 
εινα γενέσθαι, ὡς τὸν ἄρτι δίχαιον ἄδιχον μετ) ὁλί- 
γον εὑρεθῆναι' δ.ὰ τοῦτο πάλιν ἀτρέπτου χρεία, ἵνα 
τὸ ἀμετάδλητον τῆς τοῦ Λόγου δικαιοσύνης ἔχωσιν 
tlxóva, xai τύπον πρὸς ἀρετὴν οἱ ἄνθρωποι. θὐχ ὥς 
ὑποχείμενος δὲ νόµοις. xal τὴν ἐπὶ θάτερα ῥοπὴν 
ἔχων τὸ μὲν ἀγαπᾷ, τὸ δὲ μισεῖ, ἵνα φ'θῳψ τοῦ πεσεῖν 
t, ἕτερον προσλαμθάνγ, καὶ ἄλλως Τάλιν τρεττὸς εἶσ- 
ἀγηται. Αλλ ὡς θεὺς ὧν, xal Λόγος τοῦ Πατρὸς , 
χριτῆς ἐστι δίχαιος xal φιλάρετος, μᾶλλον δὲ xol 
χορηγὸς ἀρετῆς. Δίχαιος οὖν φύσει xal ὅσιος Gv, διὰ 
τοῦτο ἀγαπᾷν λέγεται διχαιοσύνην , xal μισεῖν ἆδι- 
χίαν. Τοῦτο δὲ ἴσον τῷ εἰπεῖν, ὅτι τοὺς μὲν ἑναρέτους 
ἀγαπᾷ, xoi προσλαμθάνεται, τοὺς δὲ ἀδίχους ἆπο- 
στρέφεται xaX μισεῖ. Καὶ γὰρ xal περὶ τοῦ Πατρὸς 
τὸ αὐτὸ λέγουσιν αἱ θεῖαι Γραφαί. Δίχαιος Κύριος, 
xal δικαιοσύγας ἠγάπησε, xal ἐμίσησε πάντας 
τοὺς ἐργαζομένους τὴν ἀνομία», καὶ, Tor. μὲν 
᾽Ιακὼδ ἡγάπησε, τὸν δὲ ᾿Ησαῦ ἐμίσησε»ν. 

'Ex τοῦ αὐτοῦ Aóyov. 
᾿Ε.Ίεγχος Ἀρειανῶν, xal BaAsyeivov, καὶ Kap- 
ποκράτους. BaJdsveivov μὲν ὁμογεγεῖς τοῦ 

Χριστοῦ Aéyortec τοὺς ἀγγέλους, καὶ ἔνα tob- 

των ποιοῦντος αὐτὸν, Καρποκράτους δὲ δι) 


ἀΥέ.Ίωγ Aérortoc δηµιουργηθήγαι τὸν xóc' oy. 
'ApeutY ov ré πρὸς ἀγγέίους τὸν Υἱὸν' συγ- 
κριόντων. 


Τὴν διαχονἰαν κρίνων ὁ Απόστηλος τῆς τε Παλαιᾶς 
xi τῆς Καινῆς παῤῥησιάξεται πρὸς Ἰουδαίους 
γράφων, χαὶ λέγων, Τοσούτῳ xpsíttwr γενόμενος 
τῶν ἀγγέ.Ίωγ. Διὰ τοῦτο γοῦν οὐδὲ τὸ ὅλον σνγκρι- 
τιχὼς εἴρηχε μείζων f) ει(ιιώτεερος, ἵνα μὴ ὣς τερὶ 
ὁμογενῶν τούτων, χἀκείνων τις λογίσηται, ἀλλὰ 
χρείττων εἴρηκεν, ἵνα τὸ διαλλάττον τῆς φύσεως τοῦ 


* Hebr. 1, 4. 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 


362 


Υιοῦ ph; τὰ γενητὰ Υνωρίσῃ. Καὶ τούτων ἔχομεν A tiam. inter Filium et res procreatas ostenderet. ld 


τὴν ἀπόδειξιν ix τῶν θείων Γραφῶν, τοῦ μὲν Aa6:6 
Ψλλλοντος, Κρείσσων ἡμέρα pa ἐν ταῖς αὐλαῖς σεν 
ὑπὲρ χικάδας ' τοῦ δὲ Σο)ομῶντος ἀναφωνοῦντος, 
Λάβετε παιδείαν, καὶ μὴ ἀργύριον, καὶ γνώσιν 
ὑπὲρ χρυσίον δεδοκιµασμένον. Κρείσσων yàp 
συ α.νθων ποᾶυτεῶν * πῇν δὲ cljuov οὐκ ἄξιον 
αὐτῆς. D; γὰρ οὐχ ἑτεροούσια xal ἄλλα τὴν 
φύσιν σοφία χαὶ ol ἀπὸ γῆς λίθοι; Ποία δὲ συγ- 
Υένεια ταῖς bv οὐρανοῖς αὐλαῖς xal τοῖς ἐπὶ γῆς 
οἶχοις: "H τί ὅμοιο τῶν αἰωνίων χαὶ πνευμα- 
τικῶν πρὸς tà πρόσχαιρα xal Üvrtá ; Καὶ τοῦτο 
Υὰρ ὃ “Ἡσαῖας φτο[. Τάδε «1ἐγει Κύριος τοῖς 
αὐνσύχοις * Ὅσοι ἂν pv.tl furca τὰ Zá66acá µου, 
καὶ ἀντέχωνται τῆς Διαθήχις µου, δώσω αὑτοὶῖς 


quod ex aliis divin:e Scripturze locis intelligi potest. 
Nam et David i'a canit : Melior est dies una in 
atriis tuis «uper. nillia *. Et Salomon,  Accipit*, 
inquit, disciplinam, et non argentum, εἰ cognitiume:m 
super aurum probatam. Melor enim est. sapientia 
lapidibus pretiosis, et quidquid pretiosum est, non 
est. illa dignum *. Quis enim non. videt. diversam 
atjue aliam esse naturam sapienliz, atque lapidum, 
qui sunt e terra? Que vero cognaiio celestibus 
atriis cum terrestribus domiciliis, aut qux» rebus 
zternis et spiritalibus cum caducis et mortalibus 
simáitudo * Et Isaias ita loquitur : Hec dicit [:'omi- 
nus eunuchis: Qui custodierint sabbata mea, e: elege. 
rint, que ego volui, et tenuerint. fedus meum, dabo 


ἐν τῷ obup pov xal £r τῷτείχει µου τόπον óropa- B illis in domo mea, et in muris meis locum celebrem. 


στόν” «ρεῖσσον viov xal θυγατέρων ὄνομα αἰώνιον' 
ἑώσω αὐτοῖς, xal o0 ἑκαείψει. Οὕτως ἄρα οὐδεμία 
συγγένεια τοῦ Υοῦ πρὸς τοῦ; ἀγγέλους ἐστί. Μτδὲ 
μιᾶς δὲ οὕὔσης τῆς συγγενείας, οὐχ ἄρα σνγχριτιχῶς 
ἐλέχθη τὸ κρείεεων, ἀλλὰ διαχκριτιχῶς, xax διὰ τὸ 
διαλλάττον τῆς τούτου φύσεως &z' ἐχείνων. Ka αὖ- 
«he οὖν 6 Απόστολο; τὸ χρείσετων ἑρμηνεύων οὖκ 
ἐν ἄλλῳ τινὶ 7| Ev τῇ διαφορᾷ τοῦ Υἱοῦ πρὸς τὰ γε. 
νητὰ τίθησι λέγων, ὅτι ὁ μὲν Ylóc, τὰ δὲ δοῦ.Ία. 
Καὶό μὲν ὡς Yl»; μετὰ τοῦ Πατρὶς ἐν ὅ:ξιᾷ χάθη- 
ταε, τὰ δὲ i); δουλα παρέστηχε, xal ἆπ στέλλεται, xal 
Σειτουργεῖ. Οὐχοῦν, εἰ μὲν τῶν γενητῶν ἄλλος ἐσ'ὶ, 
της δὲ τοῦ Πατρὸς οὐσίας μόνος ἴδιον γέννημα ὁ Yib;, 
μεματαίωται τοῖς ᾿Αρειανοῖς fj περὶ τοῦ κρείσεων 
γενόμενος Ἀρόφασις. K3v γὰρ ἓν τούτοις αἰσχυνθέν. 
τες βιάξωνται πᾶλιν λέχειν, συγχριτικῶς εἰρῃσθαι 
τὰ ῥητὰ, xai διὰ τοῦτο εἶναι τὰ συγχρινόµενα ὁμο- 
γενῆ, ὥστε τὸν YU,v τῆς τῶν ἀγγέλων εἶναι φύσεως, 
σἰσχυνθήσονται μὲν προηγουμένως, i; τὰ Βαλεντίου, 
καὶ Καρποκράτους, xal τῶν ἄλλων αἱρετικῶν ζη)οῦν- 
τες, xal φθεγγόµενοι, ὧν ὁ μὲν ὁμογενεῖς εἴρηχε τοὺς 
ἀγγέλους τῷ Ἀριστῷ, ὁ δὲ Καρποχράτης ἀγγέλους 
τοῦ χόσμου δημιουργοὺς εἶναί φησι. Παρ) αὐτῶν γὰρ 
ἔσως µαθόντες xat οὗτοι, συγχρίν.υσι τὸν τοῦ θεοῦ Λό- 
γον τοῖς ἀγγέλοις.Αλλ' ἐντραπ{συνται τοιαῦταφαντα- 
ζόμενοι παρὰ μὲν τοῦ Ὑμνῳ δοῦ λέχοντος, Τίς όμοιω- 
θήσεται τῷ Κυρίῳ àx υἱοῖς θεοῦ, xal, Τίς ὅμοιός 
σοι ἐν θεοῖς, Κύρια; ᾿Αχούσονται δὲ ὅμως, ἐὰν ἄρα 
χαὶ οὗτοι µάθωσιν, ὡς kv τοῖς ὁμογενέσιν ὁμο- 
λογουμένως φιλεῖ τὰ τῆς συγχρίσεως Υίνεσθαι, xai 
οὐκ kv τοῖς ἑτερογενέσιν. Οὐδεὶς οὖν θεὸὺν συγχρίνει 
ποὸς ἄνθρωπον, οὐδὲ πάλιν ἄνθρωτ.ον πρὸς τὰ ἄλογα, 
φὺδὲ ξύλα πρὸς λίθους διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως. 
Άλλὰ θεὸς μὲν ἀσύγχριτόν ἐστι πρᾶγμα, ἄνθρωπος 
δὶ πρὸς ἄνθρωπον συγκρίνεται, xal ξύλον πρὸς ξύ- 
λον, χαὶ λίθος πρὸς λίθον, xal οὐχ ἄν τις εἴποι ἐπὶ 
τούτων τὸ χρεΐττον. ἁλλά τὸ μᾶλλον, xal τὸ πλέον " 
οὕτως Ἰωσὴφ ὡραῖος μᾶλλόν ἐστι παρὰ τοὺς ἁδελ- 
φοὺς αὐτοῦ, xal 'Payhà τῆς Λείας. ᾿Αστὴρ γὰρ 
ἁστέρος οὐ χρείττων, ἀλλά μᾶλλον διαφέρει ἐν 662r. 
"Ez δὲ τῶν ἑτερογενῶν, ὅταν τις παραδἀλῃ πρὸς 


! Psal. rxxxm, 00... * Prov. vini, 10, {1. 
ParnoL, Ga. CXXX, 


- 


Nomen filiis et filiabus melius, et sempiternum dabo 
eis, quod non peribit *. Sic nulla prorsus gencris 
conjunctio est Filio cum angelis. Quamobrem ea 
vox, melior, non comparationem siguificat, sed dil[- 
(erentiam, qua illius natura distat ab angelorum 
iratura. Ac ipse quidem Apostolus vocem il.am, me- 
lior, interpretaus, nibil aliud notat nisi differen- 
uam, qui est iuter Fiiium et res procreatas. Dicit 
enim illum esse Filium, [ιός autem servos. Γι ει 
Filium sedere ad dexteram Patris, hos uti servos 
astare, οἱ mitii, et ministrare, Quare si corum, qui 
creati sunt, fllii diversi sunt ab eo, qui ex Patris 
essentia solus et. proprius Filius, stultum. est id, 
quod Ariani colliguit ex ea. voce, melior factus. Nam 
ei iu histurpiter conv.cti coguntur rursum dicere, ea 
verba fuisse per comparationem prolata, et qui» 
comparata sunt, eodem genere comprehendi, et Fi. 
lium ejus esse naturze, cujes et angeli suut, ut pri- 
mum illis erubescendum sit, quod Valentini, et 
Carpocratis, et aliorun hgreticorum sententias 
a»mulentur et probent, cum Valentinus quidem 
Christum et angelos ejusdem esse generis dicat, 
Carpocrates autem mundum ab angelis cunditum af- 
(irmet. À quibus et ipsi fortasse edocti, Dei Verbum 
cum angelis comparant. Verum hzc opinantes re- 
fellentur a Davide ita concinente : Quis similis erit 
Domino in filiis. Dei ** Et, Quis similis tibi in diis, ᾽ 
Domine * ? Audiant tamen et isti, si. forte queant . 


p intelligere, quomodo ea, quz genere conjuncta, non 


5 [33. L vi, 4. 


autem qua genere diversa sunt, soleaut inter se 
comparari. Nullus enim Deum cum bomine compa- 
rat, ne? hominem cum animalibus, qus ratione 
carent, nec cum lapidibus ligna propter natura 
dissimilitudinem. Sed cum Deo quidem nihi] com- 
prari potest. Homo autem cum liomine compara- 
tur, et lignum cum ligno, et lapis cum lapide. Ac 
de his quidem nemo dicet, melius, sed magis, et 
plus, ut ὀοδερὶ inagis formosus est, quam  fra- 
tres ejus, et Rachel magis pulchra, quam Lía, et 
stella non est melior, quam alia stella, -ed potius 
differt in claritate. A1 de illis, que genere diversa 


* Psal. nxxxviu, 7. δια. Lxxxv, 8. 


13 


30] 


EUTHYMII ZIGABENI 


patres auctoritate utuntur sua, hic autem demini A οὐ χρύπτουσι τὴν ἐξ ἀρχῆς αὑτῶν κτῆσιν. Τὸ μὲν γὰρ 


benignitate. Sara quidem  Abrabam  dominura 
suum appellabat, quamvis non esset serva, sed 
conjux.Et Apostolus Philemoui domino servum Onesi- 
mum ut fratrem reconciliavit. Bersabee vero, licet ma- 
ter esset, lilium vocavit servum ; sic enim Davidem 
allocuta est : Salomonem, inquiens, servum tuum. 
Deinde et Nathan propheta ingressus, eadem qua 
illa locutus esi: Quoniam Salomonem, inquiens, 
servum tuum. Non veriti sunt Filium nominare ser- 
vum. Attamen et David audiens, filium proprium 
intellexit : et illi qui loquebantur eum esse legiti- 
mum filium noa ignorabant, cum vellent illum, 
quem servum appellabant, patris bxredem fleri ; 
erat enim naturalis filius Davidis. Eodem modo 


ἐπ᾽ ἐξουσίας ὡς πατέρες λέγουσι, τὸ δὲ φιλανθρώπως 
ὀνομάζουσι. Σάῤῥα γοῦν τὸν ᾿Αθραὰμ χύριον ἐχάλει, 
καίτοι μὴ δούλη, ἀλλὰ αύζυγος οὖσα. Καὶ ὁ μὲν 
Απόστολος Φιλήμονι τῷ χτησαμένῳ συνῆπτεν ὡς 
ἁδελφὸν Ὀνήσιμον τὸν δοῦλον * ἡ δὲ Βηρσαθςὲ, χαί- 
τοι µήτηρ οὖσα, «bv υἱὸν ἐχάλει δοῦλον, λέγουσχ 
τῷ Ἱπατρὶ,. Τὸν δοῦ.1όν σου ΣοΛομῶνα. Elta καὶ 
Ná0av 6 προφήτης εἰσελθὼν, τὰ αὐτὰ ἐχείνῃ Έλεγε τῷ 
Δαθὶδ, ὅτι Zolonóva tóv δοῦ.όν cov, χαὶ obx 
ἔμελεν αὐτοῖς τὸν υἱὸν εἰπεῖν δοῦλον. "Αχούων γὰρ 
χἀχεῖνος ἐπεγίνωσχε τὴν φύσιν. xal οὕτοι δὶ λέγον « 
τες οὕτως οὐκ Ἠγνόουν τὸ γνήσιον. Κληρονόμον γοῦν 
ἑξίουν αὐτὸν τοῦ πατρὸς Ὑενέσθαι, ὃν ὡς δοῦλον 
ἑχάλουν, ἣν γὰρ vió; τῇ φύσει τοῦ Δαθίδ. Οὕτως εὖν 


cum de Servatore nostro, quem vere Filium contl- B καὶ περὶ τοῦ Σωτῆρος. τοῦ ἀληθῶς ὁμολογουμένου 


tentur, homines sancti dicuut, eum fidelem esse li, 
qui ipsum fecit, aut cum ipse de 56: Dominus, 
Inquit, creavit me, et . Ego servus sum, inquit, tuué 
et filius. ancille tud * : bxc et alia ejusmodi cum 
quidem audiunt, ne Filii negent proprietatem ex 
Patre. Alioquin cum audientes Salomonem servum 
dici, lium tamen coufitentur, nonne digni sunt, 
qui millies pereant, nisi eandem de Domino cogi- 
tationem suscipiant ? presertim si, cum audiunt 
germen, et. Verbum, et sapientiam, has voces ila 
conantur detorquere, ut naturam, οἱ Filium vere 
genitum ex Patre negent .; audientes autem. verba, 
qua rei facte congrunnt, de illo dici, statim; co 
feruntur, ut. Filium natura foitum opinentur, et 


 Ylou καὶ φύσει Λόγου ὄντος, ἂν λέγωσιν οἱ Ky:ot, 


πιστὸν ὄντα τῷ ποιῄσαντι αὐτὸν, f] αὐτὸς περὶ Exvu- 
τοῦ Δνλέγῃ. Κύριος ἔκεισέ µε, xav, Ἑγὼ δοῦ.ῖός σου 
καὶ vlóc τῆς παιδίσκῃς σου , xaX ὅσα τοιαῦτα, uf) 
διὰ τοῦτο ἀρνείσθωσάν τινες τὴν ἐχ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ 
Ιδιότητα. Ἐπεὶ δὲ οἱ ἀχούοντες Σολομῶνα δοῦλον, 
ὁμολογοῦσιν υἱὸν, πῶς οὗ πολλάκις ἀπολωλέναι δ[. 
Καιοί εἶσιν, ὅτι τὴν αὐτὴν ἐπὶ τοῦ Κυρίου διάνοιαν ob 
σώξουσιν; 'AJX ὅταν μὲν ᾿ἀχούωαι γέννημα, xoi 
Λόγον, καὶ σοφίαν, βιάζονται παρερμµηνεύειν, xal 
ἀρνεῖσθαι τὴν φύσιν xa γνησίαν γἔννησιν τὴν Ex τοῦ 
Πατρὸς τοῦ Yiou* ἀχούσαντες δὲ ποιήµατος φωνὰς 
καὶ λέξεις, εὐθὺς εἰς τὸ νοµίδειν φύσει ποίηµα τὸν 
Υἱὸν χαταφέρονται, καὶ ἁρνοῦνται τὸν Λόγον, χαί- 


Verbum negent, cum tamen possint omnia illa ϱ tot δυνάµενοι διὰ 4b γεγενῆσθαι ἄνθρωπον αὐτὸν má» 


verba, quoniam factus est. hono, ad humanitatem 
ejus referre. Quanquam Ezechias, ut apud lsuiam 
scriptum est, optans dicebat : Ez hac dic.filios [α- 
ciam, hoc est, gignam. Et Eva, cum peperisset Cain, 
Possedi, inquit, hominem, per Deum *, cum dicere 
debuisset, Peperi, quippe qua de.partu mentionem 
fecerat. Neque tamen propterea quod dixit, Possedi, 
putaret aliquis, cam emisse Cain, non autem pe- 
perisse. Et patriarclia Jacob sic allocutus est Joseph, 
Nunc igitur, inquiens, duo filii, qui facti sunt tibi 
in. Egypto prius, quam ego in Zgyptum venirem ad 
fe, mei sunt, Ephraim εἰ Manasses. EA de Job ita 
scriptum est, Facti sunt ei septem fiii, εἰ filia tres. 
Quemadmodum — Moses diiit in lege : Si fient cui- 
piam filii, e, Si filium fecerit. Ecce quomodo filios, 
qui geniti sunt, factos dicaut, cum probe sciant 
fore, ut intellig ntur esse (iii, nec quidquam refer- 
re, utrüm facere, an gignere, an possidere dicas, 
quod natura et veritas cogitationem homin's ad se 
trahit. Qua.cobreu quecentibus, utrum Dominus 
factus creatusque sit, ita respondendum est, ut 
ipsi prias vicissim interrogentur, an Filium, οἱ Ver- 
bum, et sapientiam esse fateantur. Hoc enim con- 
cesso statim omnis. dub:tatio et controversa tolli;ur. 
Nequcenim res facta Filius, aut Verbum esse potest, 
neque rursum Filius, res facta. Animadverte autem 
quantas error consequatur, si Filium dicamus esse 
! Prov. vit, 99. * Psal. cxv, 16. 5 Gen. iv, 4. 


σας τὰς τοιαύτας λέξεις ἐπιῤῥίπτειν ἐπὶ τὸ ἀνθρώ- 
πινον αὐτοῦ. Ὅ γοῦν Ἐξεχίας, ὡς Ev τῷ "Hoafg 
έγραπται, εὐχόμινος ἔλεγεν, ᾿Απὸ γὰρ τῆς σἠµε- 
pov παιδία ποιήσω, ἀντὶ τοῦ, γεννῄσω. Ἡ Eba "à 
τεχοῦσα τὸν Koty εἶπεν, ᾿Εκτησάμη» ἄγόρωπον 
διὰ τοῦ Θεοῦ» ἀντὶ τοῦ τεχεῖν ἄρα xal αὐτὴ τὸ 
&xvncdymy εἴρηχε. Καὶ γὰρ πρότερον εἰποῦσα τὸν 
τόχον, Ὁστεριν εἶπε τὸ ἐχν ησάµην'. Kal οὗ διὰ τὸ 
ἑκνησάμη» νομίσειεν ἄν τις ἔξωθεν Ἰγορᾶσθαι 
τὸν Κάῑν, x3Y μὴ ἐξ αὐτῆς τετέχθαι, Καὶ ὁ πα- 
εριάρχης Ἰαχὼθδ ἔλεγε τῷ Ἱωσὲὴφ, Nuv ouv οἱ δύο 
vlo! σου οἱ γενόμενοί co: ἐν Αἰγύπτῳ πρὸ τοῦ µε 
ἑλθεῖν πρὺς σὲ εἰς Αἴγυπτον ἐμοί εἶσιν, Ἔφρ:ϊμ xai 
ΜανασσῖΏς. Καὶ fj Γραφὴ δὲ περ) τοῦ Ἰὼδ φποὶν, 


D '᾿Εγένοντο viol ἑπτὰ αὐτῷ, καὶ θυγατέρες τρεῖς 


ὥσπερ χαὶ Μωσῆς εἴρηχεν ἓν τῷ νόμῳ' 'Εὰν δὲ 
ἡένωνταί tivi viol, xà, "Ax. ποιἠσῃ υἱόν. Ἰδοὺ 
πάλιν τοὺς γεννηθέντας, ὡς Yevopévou; xal πο.ηθέν- 
τας εἱρήχασιν , εἶδότει ὅτι ἕως ὁμολογοῦνται viol, 
κἂν λέγη τις, ὅτι ἐγένοντο, f| ἐχτησάμην, ἢ ἐποίησα, 
οὐδὲν διαφέρει ' ἡ γὰρ φύσις χαὶ ἡ ἀλήθεια ἕλχει τὴν 
δ.άνοιαν εἰς ἑαυντὴν. Διὸ xal πρὸς τοὺς ζητοῦντας, εἰ 
ποίηµα, Ἰ κτίσμα ἑστὶν 6 Κύριος, χρὴ πρότερον 
λέγειν, εἰ Υἱός ἐστι, xol Λόγος, xal σοφία. Τούτων 
γὰρ ἀποδεικνυμένων, ἐκδάλλεται εὐθὺς, xal παύεται 
ἡ περὶ τοῦ ποιήµατος xai κτ/σµατος ὑπόνοια. Οὔτε 
γὰρ τὸ πφ΄ηµα Yib; καὶ Λόγος ἂν εἴη, οὔτε ὁ Yl, 


.59 «. PANOPLIA DOGMATICA, — TIT. XT. 3.0 
ποίηµα ἂν εἴη, Σχοπεῖτε γὰρ πόσον ἔχει πτῶμα τὸ A factum. Cuncta. que fiunt, ut inquit Salomon. in 


λέγειν ποίηµα τὸν Υἱὸν «οῦ Θεοῦ. Λέγει που Zolo- 
μὼν kv τῷ Ἐχχλησιαστῇ ὅτι Σύμπαν τὸ ποίημα 
d θεὸς ἄξει εἰς κρίσιν. Oboxoov εἰ ποίηµά kottv 
à Λόγος, ἀχθήσεται παρ ὑμῖν χαὶ αὐτὸς εἰς χρίσιν. 
Καὶ ποὺ λοιπὸν ἡ χρίσις, κρινοµένου τοῦ χριτοῦ ; RÍ 
& ὅτι γέγραπται πιστὸ» ὄνεατῷ ποιήσαντι αὐτὸν, 
σπαράττει πάλιν αὐτοὺς τοῦτο νομίζοντας, ὡς Efl 
«άντων λέγεσθαι καὶ ἐπ αὑτοῦ «5 πιστὸν, ὅτι 
πιστεύυιν ἑχδέχεται τῆς πίστεως τὸν µισθὸν, ipa 
καὶ διὰ τοῦτο πάλιν αὐτοὺς ἑγκαλεῖν Μωσεῖ μὲν 
λέγοντι, Θεὸς πιστὸς, τῷ ᾿Αποστόλῳ δὲ γράφοντι, 
Πιστὸς à θεὺὸς, ὃς οὐκ ἑέσοι ὑμᾶς πειρασθήναι 
ὑπὲρ ὃ δόγασθε. ᾽Αλλὰ ταῦτα λέγοντες οἱ ἅγιοι obx 
ἀνθρώπινα περὶ τοῦ θεοῦ διανοοῦνται" ἀλλ ἑγί- 


νωσχον διπλοῦν εἶναι τὸν νοῦν ky τῇ Γραφῆ περὶ τοῦ ΄ 


πιστοῦ,τὸ μὲν ὡς πιστεῦον, τὸ δὲ ὡς ἀξιόπιστον ' xal 
tb μὲν ἐπ ἀνθρώπων, τὸ δὲ ἐπὶ Odt0. ἁρμόζειν, 
Πιστὸς youv ᾿Αθραὰμ. ὅτι, τῷ λαλοῦντε πεπίστευχε 
ϐ ᾧ πιατὸς δὲ ὁ θεὸς, ὅτι χαθὼς ψάλλει Δσθὶδ, 
Πισεκός ἔστιν ἐν τοῖς «ἰόγοις αὑτοῦ à Κύριος, xoi 
ἀξιόπιστος, xal ἀδύνατόν ἐστι Φφεύσασθαι. Καὶ 
«b γεγράφθαι τοίνυν πιστὸν ὄντα τῷ πο:ήσαντι αὐτὸν 
οὗ πρὸς ἄλλους ἔχει τὴν ὁμοιότητα, οὐδ' ὅτι π.στεύων 
εὐάρεστος γέγονεν, ἀλλ ὅτι Υἱὸς ὢν τοῦ ἀληθινοῦ 
Θεοῦ πιστός ἐστι xal αὐτὸς, ὀφείλων πιστεύεσθαι, ἐν 
οἷς ἂν λέγῃ xai ποιῇ, αὐτὸς ἄτρεπτος μένω», καὶ 
μὴ ἀλλονύμενος tv τῇ ἀνθρωπίνῃ οἰκονομίᾳ, καὶ «fj 
ἑνσάρχῳ παρσνσίᾳ. Οὐ τοίνυν τὰ πρὸ τῆς «τίτεως 


Ecclesíaste, Deus in judicium adilucet Ἱ. Quare οἱ 
Verbum est res facta, nobiscum in judicium addu- 
cetur. Ecquod autem judicium erit, si judex ipse 
judicabitur 1 Quod si perturbantur, quoniam seri- 
ptum est, eum esse fidelem ei, qui fecit ipsum *, 
quod existiment hanc vocem, fidelem, ita. de illo ut 
de omnibus aecipl, cum is qui fidelis est, hoc est 
qui credit, mercedem accipiat, videant, ne hoc 
nomine Moysem etiarg in crimen vocent, qui, Dcus, 
inquit, fidelis est*, et Apostolum ipsum illa scri- 
bentem: Fidelis Deus, qui non permittet vos. tentari 
supra id quod potestis *. Sciendum est. igitur vircs 
sanctos non ea, qu: hominibus conveniunt, in 
Deum conferre, sed vocem hanc, fidelem, in Scriptu- 
r1 dupliciter accipi. Nam fidelis dicitur is, qui cre- 
dit, et is, qui dignus est, ut ei credatur. fllud' ho- 
min bus congruit, hoc Deo. Proinde fidelis &braham, 
qui Dco loquenti credidit ; fidelis est Deus, quoniam, 
ut David cecinit, Fidelis est Dominvs in omnibus 
verbis suis *, et dignus, cui fides habeatur, et 
mentiri non. potest. Et locns igitur ille ubi οοτὶ» 
pium est, fidelem esse ei, qui fecit ipsum, non ila 
est intelligendus, ut ad similitudinem hominum 
credens placuerit, sed quod cuim sit veri Dei Filius, 
fidelis est etiam ipse, hoc est dignus, cui fldes 
habeatur in omnibus, 4π vel (acit, vel dicit ; sta- 
bilis enim et ipse est, et non mutatur, quantum 
ad humanam dispositionem, et ad ejusin carne 


Ces y ύμενος ὁ ᾿Απόστολος εἴρηκεν, ἀλλ᾽ ὅτε ὁ Λόγος C adventum pertinet, Non. enim ab Apostolo id di- 


σὰρᾶ ἐγένετο. Πότε γὰρ ἀπεστάλη, fj ὁπηνίκα τὴν 
ἡμετέραν ἑνεδύσατο σάρκα; Πότε δὲ ἀρχιερεὺς τῆς 
ὁμολογίας ἡμῶν Υέγονεν, fj ὅτε προπτενέγκας ἑαυτὸν 
ὑπὲρ ἡμῶν ἤγειρεν x. νεχιῶν τὸ σῶμα ; Καὶ νῦν 
αὐτὸς τοὺς προσερ]γοµένους αὐτοῦ τῇ πίστει προσά- 
ει. xal προσφέρει τῷ Πατρὶ, λυτρούµενος πάντας, 
κ ἰ ὑπὲρ πάντων ἱλασχόμενος τὰ πρὸς τὸν 8«^v. Οὐ 
τὴν οὐσίαν ἄρα τοῦ Λόγου . οὐδὲ τὴν ix Πατρὸς αὖὐ» 
τοῦ φύσει γέννηδιν σημᾶναι θέλων ὁ Απόστολος 
εἴρτχε πιστὸν ὄντα τῷ ποιήσαντι αὐτὸν, μὴ γέ- 
voto * ποιῶν Υάρ ἐστιν ὁ Λόγος, ob ποιούµενος αὐ- 
τός ' ἀλλὰ τὴν slc ἀνθρώπους αὐτοῦ χάθοδον χα) àp- 
Χιερωσύνην Ὑενομένην, fjv καλῶς ἂν τες ἴδοι Ex τῆς 
xatà τὸν νόµον χαὶ τὺν ᾽Ααρὼν ἱστορίας. 


"Ex της κατὰ τὺν Ααρὼν ἱστορίας τὸ xarà 


χριστὸν gv στήριον παριστῶν ἐ1έγχει τοὺς 
περί τι λατ αὐτὸ" σφα.Λομένους. Ἐκ τοῦ 
αὐτοῦ .Ἰόγου. 


Οὗτα: ὁ ᾽Ααρὼν o5 γεγέντται ἀρχιερεὺς, ἀλλά ἄν- 
θρωπος * χαὶ μετὰ χρό.ον ὅτε ὁ Geh, ἠθέλητε γέγο- 
νεν ἀρχιερεὺ: , χα) γέγονεν οὐχ. ἁπλῶς, οὐδὲ ἐχ τῶν 
συ. fiv ἱματίων γνωριζόμενος, ἁλλ᾽ ἐπενδιδυσχόμε- 
νος τὴν ἑγωμίδα, τὸ Ἀογεῖον, τὸν ποδήρη, ἃ αἱ 
γυναῖχες μὲν εἱργάσαντο προστάξει τοῦ Θεοῦ, iv 
q^9t0:, δὲ εἰσερχ'μενες εἰς τὰ ἅγια τὴν ὑπὲρ. τοῦ 
à202 θυσία», προσέφερεν. Οὕτω τοίνυν xax ὁ Κύρ.ας 
ἐν ἀρχῇ piv tv ὁ Λόγος, ὅτε δὲ ἠθέ)ησεν ὁ Πατλρ 
ὑπὲρ πάντων λύτρον δοθῆναι, χαὶ πᾶσι χαρίσασθαι, 
* Hebr. 11, 2. 


* Fcele. xii 14. ? feut. vii, 9. 


ο 


* f Cor. x, 12. 


ctum est de illo antequam creatus est, sed postea- 
quam Verbum caro factum est. Quando enim missus 
est? nonne quando carnem nostram induit? Quane 
do princeps confessionis nostre factus est? nonne 
quando.corpus suum, cum se pro nobis obtulisset, . 
a mertnis excitavit? Et nunc accedentes ad fidem 
saam adducit, et offert Patri, cuin omnes redema- 
rit, et omnibus Deum placaverit. Absit igitur,. αἱ 
credamus, Apostolum dixisse, fidelem eum esse illi; 
qui fecit ipsum, ut Verbi essentiam et: ortum ex 
Patre significaret, (Verbum enim facit, non auiem 
(i), sed ut ejus ad hemines descensum et ponti- 
ficatum osteaderet, quem faeile ex lege et historia 
Aaron poteris intelligere. 

Ex Aaron Πνοτία mysterium — Christi: constituens 


arguit illos, qui de ipso minus recle. sentiunt. Ex 
. eodem libro. 


llic Aaron non pontifex, sed homo natus est. 
Post autem, quando- placuit Deo, factus est, sed ita, 
ut non ex solitis vestimentis agnosceretur, sed 
superhumerale et rationale et tunicam indueret, 
que quidem ornamenta nandato Dei inulieres 
confecerant, llis indutus in sancta. ingrediebatur, 
et pro populo sacrificium faciebat. Sic et Dominus 
initio quidem Verbum erat, sed quando voluit 
Pater illius sacrificio pro omnibus oblato placari, 
tunc, ut Aaron tunicam, sic Verbum carnem huma- 


5 Psal, exriv, 123. 


3l 


EUTIIYMII ZIGAKBENI 


372 


nam sumpsit e terra. Mariam enim Virginem, ut & τότε δὴ ὁ Λόγος, ὡς Δαρὼν τὸν ποδίρη, οὕτω xat 


terram intactam sibi matcem elegit, ut habens jam, 
quod immolari possel, tanquam sacerdos se ipsum 
offerret Patri, et proprio sanguine nos omnes ex- 
piaret a peccatis, et a mortuis excitaret. Et qucm- 
admodum Aaron non mutabatur, licet veste 
sacra esset. indutus, ita Verbum, manens id quod 
erat, tantummodo tegebatur, Et qui Aaron sacri- 
ficantem conspicatus, dicebat : Ecce liabemus hodie 
pontificem Aaron, non significabat eum tunc esse 
factum hominem (erat enim homo príusquam 
sacerdos firret), sed ministerio factum esse ponti- 
ficem, amictumque vestimentis ad eum qui mu- 
nere pont'flcio fungeretur exornandum factis et 
comparatis : eodem modo possumus de Domino re- 
cte cogitare, eum assumpta carne non alium esse 
factum, sed ea se contexisse. EL illud : Factus est, 
nefas est sic. interpretari, ut eum, quatenus Ver- 
bum est, factum intelligamus ; sed ita accipiendum 
est, ut. cum esset Verbum et procreator, deinde 
assumpto corpore facto et procreato, quod pro 
nobis offerre posset, pontificem esse factum eo- 
gnoscamus. Quando enim factus, ant missus est, 
nisi cum nostra similem carnem οἱ saugui- 
nem sumpsit? Et quando factus est misericors et 
fidelis pontifex ? nonne tunc, cum per omnis 
fratribus similis cvasit ? Τάπο autem fuit 
ejusmodi, cum bomo (actus est, et misericors 
effectus est, cum se pro nobisofferens misertus est 


αὐτὸς D.a6e τὴν ὑπὸ γῆς ἀνθρωπίνην σάρκα, Maplav 
την παρθένον ἀντὶ τῆς ἀνεργάστου γῆς ἐσχηχὼς µη- 
τέρα τοῦ σώματος, ἵνα ἔχων τὸ προσφερόµενον αὐτὺς 
ὡς ἀρχιερεὺς ἑαυτὸν προσενέγχῃ τῷ Πατρὶ, xai τῷ 
Bip αἵματι πάντας ἡμᾶς ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν καθα- 
plat, xai ἀπὸ «ov νεχρῶν ἀναστήσῃ. Καὶ ὥσπερ ὁ 
Ααρὼν οὐκ ἡλλάσσετο, περιτιθέµενος τὴν ἱερατικὴν 
ἐσθητα , ἁλιὰ µένων ὁ αὐτὸς ἐχαλύπτετο µόνον. χαὶ 
εἰ ἔλεγέ τις ἑωραχὼς αὐτὸν προσφέροντα, "Ióou γέ- 
qove σήμερον ὁ ᾿Ααρὼν ἀρχιερεὺς, οὐχ ἐσήμαινεν 
αὐτὸν ἄνθρωπον τότε γεγενῆσθαι, ἦν γὰρ πρὸ τοῦ ἁρ- 
χιερεὺς Ὑενέσθαι ἄνθρωπος, ἁλλ᾽ ὅτι τῇ λειτουργία 
πεποίηται ἀρχιερεὺς, περιθέµενος τὰ ποποιηµένα xat 
κατασχευασθἑντα ἱμάτια τῇ ἱερατείᾳ' «bv αὑτὸν 
«pónov xai ἐπὶ τοῦ Κυρίου δυνατόν ἐστι καλῶς vosiv, 
ὡς οὐχ ἄλλος γέγονε τὴν σόρκα λαδὼν, ἀἁλλ' ὁ αὐτὸς 
Qv ἐχαλύπτέτο ταύτῃ. Καὶ τὸ γέγονε δὲ, καὶ τὸ 
πεποίηται, οὐχ ὅτι ὁ Λόγος, η Λόγος kal, πεποίητα: 
νοεῖν θέµις, ἀλλ᾽ ὅτι Λόγος iov δημιουργὸς, ὕστερον 
πεποίηται ἀρχτερεὺς, ἑνδυσάμενος σῶμα τὸ Ὑενητὺν 
χαὶ ποιητὸν, ὅφερ xal προσενεγχεῖν ὑπὶρ ἡμῶν 
δύναται. Ach xa λέγεται πεποιῆσθαι. Πότε γὰρ πε- 
solvat, καὶ πότε ἁπόστολος γέγονεν, εἰ pij ὅτε πα- 
ῥαπλησίως ἡμῖν µετέσχε xai αὐτὸς αἵματος xat 
δαρχός ; Καὶ πότε Τέγονεν ἑλεήμων xa πιστὸς ἁρ- 
χιερεὺς, f| ὅτε χατὰ πάντα ταῖς ἀδελφοῖς ὠμοιώθη ; 
ὠμοιώθη 8k τότε, ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος. Καὶ γέγονεν 
ἑλεήμων μὲν, ὅτε περὶ ἡμῶν προσενέγχας Ἠλέησεν 


nostri. Jam üdelis est fsetus, non fidem aecipiens, € ἡμᾶς ' πιστὸς δὲ, οὗ πίστεως µετέχων, οὐδὲ eL; τινα 


aut in aliquem credens quemadmodum nos, sed 
dignus exsistens eui fides in omvibus, qus dixerit 
aut fecerit, habeatur, et quod fidelem hostiam illam 
permanentem, et nunquam def(icientem offert : nam 
que legis praescripto immolabantur hostiz, (deles 
ac firms non erant, Servatoris antem hostia se: 
mel oblata perfecit omnia et fidelis est, eeiéernum- 
que permauet. Fidelis est igitur ut qui non muta- 
tur, sed idem manet promissaque perficit, Videte, in- 
qniens, quia ego sum et non mutor *. Itaque verba 
illa, factus est et creatus est, hominem illum signifi- 
eant esse factum. Quamobrem et Petrus cum di- 
xisset, Dominum οἱ Christum fecit. ipsum, statim 
subjecit, hunc Jesum, quem vos crueifiristis *. Na- 
que enim, ut ante. monuimus, dixit, Fecit ipsum 
Verbum, sed Dominum, nec simnpliciter, sed ἐν vos 
el in medio vestrim fecit, quod perinde est, ac si 
diceret, declaravit. Id quo:l ipse Petrus hanc do- 
ctrinam exordiens cum observatione significabat, 
eum Jud:eos sic alloqueretur, Viri Israelite, atitc 
verba hec: Jesum. Nazarenum. virum. approbatum 
a Dco in vobis rirtutibus, et prodigiis, et. signis quc 
fecit Deus per illum in medio vestri, siet vos scitis 3. 
Quod. enim in orationis fine dictum est fecit, dicit 
hie approbavit, seu declaravit. Ex signis enim εἰ 
Tebus admirandis quas Dominus fecit, non simpli- 
citer declaratus est homo, sed i&. corpore humano 


! Luc, xxiv, 39. * Act. τι, 36. ? ibid. 22. 


πιστεύων,. ὥσπερ ἡμεῖς, ἀλλὰ πιστεύεσθαι ὀφείλων 
περ) ὧν ἂν λέγῃ καὶ codi, xai ὅτι πιστὴν θυσ/αν 
προσφέρει, thv µένουσαν xaX pt] διαπίπτουσαν. At 
μὲν γὰρ xatà νόµμον προσφερόµεναι ox ctyov τὸ 
πιστὺν, ἡ Cb τοῦ Σωτῆρος θνσία ἅπαξ γεγενηµένη 
τετελείωχε «b πᾶν, xol πυστὴ Υέχονε µένουσα διὰ 
φαντός. Πιοτὸς γὰρ ὡς οὐχ ἁλλασσόμενος, ἀλλ ἀεὶ 
διαµένων, χαὶ ἀποδιδοὺς ἃ ἐπήγγελται λέγων, "IBesé 
ῥ8, δει ἐγώ οἷμι, καὶ οὐκ ἡ.ἱλοίωμαε. Καὶ τὸ 
άεχοίηται γοῦν, xal tb τέπ.ἰαστας, χαὶ τὸ ὄκτισεαε 
«6 ἄνθρωπον αὐτὸν γενέσθαι σηµαίνει. Καὶ γὰρ καὶ’ 
ὁ Πέτρος εἰρηχὼς, Κύριον” καὶ Χριστὸν αὐτὸν 
ἐποίησεν, εὐθὺς ἐπήγαγε, τοῦτον εὐν Incovy, br 
ὑμεὶῖς ἑσταυρώσατε. O0 γὰρ εἴριχε, χαθὰ προεῖπον, 


D ᾿Εποίσσεν αὐτὸν λόγον, ἀλλὰ Κύριον. Καὶ οὐχ ἁπλῶς. 


ἁλλ' εἰς ὑμᾶς, χαὶ kv µέσῳ ὑμῶν ἐποίησεν, ὃ ἴσον τῷ 
εἰπεῖν, Απέδειξε. Καὶ τοῦτο &cyópevo; ὁ Πέτρος τῆς 
τοιαύτης διὸασχαλίας μετὰ παρατηρήσεως ἐσήμανεν, 
Ἀνίχα πρὸς αὐτοὺς ἔλεγεν, Ἄγδρες Ἱσραη.ίται, 
ἀχούσατε τοὺς .Ἔόγους τούτους ' "Ar?pa ἀπὸ τοῦ 
θεοῦ ἁποδεδειγμένον εἰς ὑμᾶς δυνάμµιεσι, καὶ τὸ- 
Γασι, xal σηµείοις, οἷς ἐποίησε δι αὐτοῦ ὁ 
θεὸς ἐν u£c ὑμῶν, καθὼς αὐτοὶ οἵδατε. Τὸ ἄρα 
πρὸ; τὺ τέλος ἐποίησε λεγόµενον, τοῦτο by τῇ ἀρχῇ 
εἴρηχεν ἀπέδειξεν. Απὸ γὰρ τῶν σημείων, xat ὧν 
ἑποίησε θαυµατίων ὁ Κύριος, ἀπεδείχθη οὐχ ἁπλῶς 
ἄνθρωπος, ἁλ)ὰ 8:5; ὢν tv σώματι; καὶ Κύρως αὐ- 


313 


ftr 


bi 


αὓς ὧν ἐ Χριστός. Τοιοῦτὸν ἐστι xal τὸ ἐν τοῖς Ε)-Α Deus, et minus, e et "Christus. Hoc ( et in Evangelio 


αγγαλίοις λεγόμενον παρὰ τοῦ Ἰωάννου * Διὰ τοῦτο 
οὖν μὰ 11ον ἑδ/ίωκον αὐτὸν οἱ Ιουδαῖοι, οὐ µόνον 
É.lvecó Σάδδατον, dAAà καὶ Πατέρα ἴδιον Σ1εγετὸν 
Osóv, ἴσον ἑαυτὸν ποιῶν τῷ θεῷ. Οὐ γὰρ ἔπλαττεν 
ἑαυτὸν ὁ Κύριος τότε θεὸν. οὐδὲ ὅλως ἐστὶ ποιούµενος 
Θιὸς, ἀλλ' ἀπεδείχνυε διὰ τῶν ἔργων λέγων, Kür 
ἔ[ιοὶ μὴ πιστεύητε, τοῖς ἔργοις µου πιστεύετε; Tra 
ανῶτε ὅτι iid τῷ Πατρὶ, xal ὁ Hachp ἐν &pol. 
Ἀτλον οὖν ὡς νῦν Κύριος χαὶ Χριστὸς, ᾖτοι βασιλεὺς 
ἃαδειχνύµενος, οὖκ ἀρχὴν ἔχει τοῦ γενέσθαι νῦν 
Κύριος χαὶ βασ.λεὺς, ἀλλ ἀρχὴν ἔχει τοῦ τὴν χυριό- 
τητα αὐτοῦ καὶ βασιλείαν δειχνύειν, val ἑχτείνειν xal 
Tbe τοὺς ἀπειθήσαντας. Καὶ οὐχ ἀρχὴν τοῦ εἶναι 


αὐτὸς ἔσχε τότε, ἀλλ᾽ ἡμεῖς ἀρχὴν ἔσχομεν τοῦ εἶναι ,, 


αὐτὸν Κύριον ἡμῶν. Οὐχ ἁπλῶς δὲ ἐποίησεν αὐτὸν, 
ἁλι᾽ εἰς τὸ χυριεῦσαι πάντων αὐτὸ», xal ἁγιάζειν 
πάντας διὰ τοῦ χρίσµατος. Οὐ Υὸρ ἔπρεπε δι ἐτέ- 
poo thv λύτρωσιν γενέσθαι, ἀλλὰ διὰ τοῦ φύσει 
Κυρίου, ἵνα μὴ διὰ Υἱοῦ μὲν κτιζώμεθα, ἄλλον 
Ub Κύριον ὀνομάζωμὲν, xot πέσωμεν εἰς τὴν ἀρεια- 
vhv xai τὴν Ἑλληνιχὴν ἀφροσύνην, τῇ χτίσει δου- 
λεύοντες παρὰ τὸν χτίσαντα τὰ πάντα θ:όν. 


Της αὐτῆς ἁκολουθίας κατὰ Ἀρειανῶν Δεγέντων 
ὀργάνου χρείαν àdxoxdnpoUr τὸν Ylóy, καὶ δὺ 
Apc Τεγονέναι. 


"0 Πατήρ µου ἕως ἄρτι ἐργάζεται κἀγὼ ἑργάξο- 
μαι. T5 δὲ ἕως ἄρτει δειχνύει τὸ ἀῑδίως, ὡς Λόγον 


a Joanne indicatur, qui, Propterea, inquit, magis 
persequebaniur ipsum Judai, quod nen modo | solve- 
bat Sabbutum, verum etiam Patrem proprium. dice- 
bat Deum, .seipsum | faciens equalem Deo'. Non 
enim lingebat seipsum Dominus Deum, neque est 
omnino factus Deus, sed ipsis factis ostendebat, 
Etsi. mihi, iuquiens , mon creditis. operibus meis 
credite, ul cognoscatis me esse. in l'atre, et Pa- 
trem in. me *. Perspicuum igitur est, qui nunc 
Dominus,et Christus, seu rex declaratur, eum non 
habere principium, ul nune Dominus fiat, et. Rer, 
sed potius ut dominatum et regnum ostendat Suum, 
cujus vis ad contumaces et ineredulos usqué pro- 
tenditur. Et ille quidem initiun non habuit, ut 
esset Dominus noster, sed nos ipsum habere Domi- 


num nostrum incepimus. Neque vero simpliciterips | 


sum fecit, sed fecit, ut omnibus imperaret, et onines 
unctione sanctos efficeret. Non enim decebat, ut per 
alium nisi per naturalem Dominum genus humanum 
redimeretur, ne qui per Filium creatisumus, aliuin 
Dominum appellatemus, incideremusque in Ariano- 

rum Grecorumque stultitiam,qui preter Deum rerum 
omnium procreatorem rei procreat:e deserviunt. 


v Ex eodem loco in Arianos, qui dicunt Filium ins» 


trumenti partes egisse, et propter nos esse (actum. , 


Pater meus usque nunc operatur, et egooperor. lllud 
usque nunc, significat ipsum , ut Verbum, in Patre 


ὑπάρχειν αὐτὸν tv τῷ Πατρ!. Λόχου γὰρ ἴδιον ἐργά- C 6556 ab omni zternitate. Nam Verbi proprium est, 


ζεσθαι τὰ τοῦ Πατρὸς ἔργα, καὶ yh εἶναι ἐκτὶὺς 
αὐτοῦ. Ei δὶ ἃ 6 Πατῆρ ἑρ"άκεται, ταῦτα χαὶ ὁ 
Ye ἐργάξεται, χαὶ ἃ χτίζει 6. YU;, ταῦτα τοῦ 
Πατρός ἔστι κτίσματα. Ἔργον δὲ xai χτίσµα τοῦ 
Ἱ]ατρός ἐστιν ὁ Υἱὸς, f| xal αὐτὸς ἑαυτὸν ἑργάσεται, 
xai ἑαυτὺν ἔσται κιίζών» Eme ἃ ἑργάζεται 
ὁ Πατἡρ, ταῦτα xal τοῦ Υἱοῦ ἔστιν ἔργα, ὅπερ áco- 
πον ἂν εἴη xat ἀδύνατον. Ἡ τὰ τοῦ Πατρὺὸς χτίζων 
παὶ ἐργαζόγενος, ἀὐτὶς οὖκ ἂν ἐἴη ἔργον οὐδὲ 
κτίσμα, ἵνα ph αὐτὲς, ποιητιχὸν αἴτιον ὃν, Ev τοῖς 
ποιουµένοις εὑρίσχηται. Πῶς οὖν δι’ αὐτοῦ κτίζει, εἰ 
μὴ Λόγος ἐστῖν αὐτοῦ xal σοφία: Πῶς δὲ Λόγος ἂν 
εἴη χαὶ σοφία, el uh ἴδιον γέννημα τῆς οὐσίας αὓ- 
τοῦ ἔστιν, ἀλλ ἐξ οὐχ ὄντων xat αὐτὸς ἐγένετο; Πῶς 
δὲ, πάντων ἐξ οὐχ ὄντων χαὶ κτισμάτων ὄντων, xal 
τοῦ Υἱοῦ κατ ἑἐχείνους ἑνὸς ὄντος τῶν κτισμάτων, 
χαὶ τῶν οὖκ ὄντων ποτὲ, μόνος οὗτος ἁποκαλύπτει 
τὸν Πστέρα, xat οὐδεὶς ἄλλος, εἰ μὴ μόνος αὐτὸς χι- 
νώσχει τὸν Πατέρα; El yàp δυνατὸν ποίηµα ὄντα 
τοῦτ.ν γινώσκειν τὸν Πατέρα, Υινωσχέσθω xai παρὰ 
πάντων χατ ἀναλογίαν τῶν ἑκάστου µέτρων. Ποιῇ- 
µατα Υὰρ πάντα, ὥσπερ xal αὐτός. El && οὐ δυνα- 
εὐν τοῖς γενητοῖς οὔτε βλέπειν, οὔτε γινώσχειν αὐτὸν, 
ὑπερδαίνει γὰρ πάντας fj τε ὄψις, xal ἡ περὶ αὐτοῦ 
γνῶσις * καὶ γὰῤ xai αὑτὸς μὲν 6 θεὺς εἶπεν, οὐδεὶς 
ἔφεται τὸ πρόσωπόν µου, καὶ ζήσεεαι * 6 δὲ Yl; 
* εἴρηχεν, Οὐδεὶς ἔπιγινώσχει τὸν ΠΗκτέρα el uf 6 Yl; - 
ἄλλος ἄν εἴη παρὰ τὰ γενητὰ ὁ Λόγος μόνος γινώσχων, 


! Joan. v, 17. * Joan. x, 28. 


5 Exod, xxxi, 20. 


opera Patris operari, et extra Patrem non esse, 
Quod si ea, qux Pater agit, agit et Filius, et quas 


creantur a Filio, Patris sunt opera. Filius autem, 


ut isti volunt, est opus Patris, et creatus a Patre, 
aut ipse se facit, et creat, quandoquidem ea, quae 
Pater agit, sunt etiam opera Filii. Quod quidem 
absurdum est, et fieri non potest. Aut faciens ct 
creans ea, qus Patris sunt, ipse nec factus, nec 
creatus est, ne, qui causa efficiens est, in rebus 
factis reperiaiur. Jam quomodo Pater per Filium 
cieat, nisi Verbum ipsius est et sapientia ? Quo- 
modo autem Verbum et sapientia illius sit, nisl 
proprium sit ejus essentiz. germen, sed ex nihilo 
etiam ipse procreatus ?* Quomodo autem, cum oin- 
nia ex nihilo facta creataque sint, Filius, si unus 
eorum est, solus ex omnibus illis quondam non 
exsistentibus, Pat;em declarat, et nemo alius, nisi 
ipse solus Patrem cognoscit? Nam si fleri potest, 
ut hic sit opus, et cognoscat Patrem, ab omnibus 
etiam pro cujusque modulo cognoscatur, quando- 
quidem sunt opera, quemadmodum et ille. AV si 
qua [acta sunt, ipsum nec videre nec cogno- 
scere possunt, quod omnium vires supcrel aspec- 
tus ejus et cognitio, cum Deus ipse dicat : Nemo 
videbit [1ciem meam, etvivet ", et Filius: Nememo. 
vit Patrem nisi Filius *, Verbum utique aliud est, 
quam ea, quise facta sunt, cumab eosolo cognos- 
catur οἱ videatur Pater. Quomodo igitur. Verbum 


Md Luc. X, 33.. 


e 


319 


EUTIIYMU ZIGABENI 


316 


solum novit Patrem nisi propriom illius est Ver- A xat µόνος βλέπων τὸν Πατέρα. Πῶς οὖν ἔγνω póvoc, 


bum? Quomodo autem propriuin ipsius sit, si crea- 
tum est? si verus ejus Filius, οί ex ipso non 
cst ?* Quod autem Filius sit, et solus proprias, non 
autem opus factum creatumve, l'ater ipsius οδίοη- 
dit, Filius, inquiens, meas es tu *. Et: Hic est. Fi- 
lius meus. dilectus, in quo mihi bene complacui f. 
Quamobrem et angeli ministrabant ei, ut. qui ab 
ilis natura diversus esset, et ab ipsis adoratur, 
non utqui gloria praestet, sed qui plane alius sit, 
quam reliqua res procreatz, et ipsi etiam angeli, 
utpore solus Patris proprius per essentiam Filius. 
Etenim si, ut gloria excellens, adoraretur, quicun- 
que prastarent et excellerent, ab inferioribus es- 
seut adorandi. Hoc autem non fit. Nec res ulla 
creata rem creatam adorat, sed setvus dominum, 
et qu» creata sunt, adorant Deum. Petrus quidem 
apostolus Cornelium' volentem se adorare prohibet, 
Et ego. inquiens, homo sum ?. Et angelus in Apoca- 
lypsi ad Joarmem, qui volebat ipsum adorare, Vide, 
inquit, ne feceris. Conservus tuus ego sum, et fratrum 
tuorum prophetarum, et eorum, qui observan( verba 
libri hujus. Deum adora *. Quare Deus solüs est 
adorandus, id quod norunt etiam ipsi angeli. Quam- 
vis enim inter illos alius alii gloria antecellat, om- 
nes tamen creati suit, ideoque. nom adorari, sed 
adorare Dominum debent. Patrem quidem Samp- 
sonis Manue, qui volebat angelo sacrificium offerre, 
cobibuit angelus, Ne mihi, inquiens, sed Deo sa- 
erifica *. At Dominus ab angefis adoratur, scri- 
ptum enim est: Et adorent eum omnes angeli Dei *; 
c! ab omnibus gcn(ibus : Et adorabunt te, inquit 
]saias, et vovebuni tibi. Quoniam in te Deus est, et 
non est alius Deus. prater (ο Ἱ. Discipulos quidem 
adorantes non solum admittit, verum etiam ceitig- 
res facit, quis ipse sit, Nonne vos, inquiens, vocatis 
me magistrum, et Dominum? et bene facitis, sum 
enim *. EL Thomam dicentem, Dominus meus,et Dens 
meus *, permittit dicere ; atque adeo non prohibens 
probat. Est enim, quemadmodum οἳ alii prophe- 
tz»? dicunt, et David ipse canit, Dominus virtutum, 
et Dominus Sabaoth, et Deus verus, et omnipotens !*. 
Cur autein. nom eodem mandato. quo facta. sunt 
omuia, factus sit Filius a Deo, aut cur. per. hunc, 
qui factus est. etiam ipse, omnia facta sint, dicant 
ipsi. Quamvis enim omnia, que dicu:t, sint absur- 
da et a ratione aliena, audent tamen ita foqui: 
Deus, inquiunt, cum vellet rerum omnium univer- 
 bitatem procreare, videret atem eam esse natu- 
ram ipsarum, ut non posset a se, qui immensus 
est, procreationem capere, solus solum unum íec:t, 
et creavit, et hunc Filium et Verbum appellavit, 
ut ejus opera et reliqua omnia deinceps (ieri pos- 
sent. Quis non ex verbis istis absolutam eorum ἱιπ- 
pietatem agnoscat, quam sibi ipsi multa cam im- 
peritia miscentes non etubescunt tanquam ebrii a 
veritate deficere ? Nam si dixerint, Deum, nein re- 


* Psal. i, 7. * Matth. 11,97... ? Act. x, 96. 
* jsai. L.xv, 104. * Joan. xin, 12. Ὁ Joan. xx, 38. 


C 


LI 


Apoc. xw, 10. 


εἰ μὴ μόνος ἴδιος Ἡν αὐτοῦ: Πῶς 9 ἂν ἴδιος, εἰ 
κτίσμα ἣν, xaX μὴ Tibe ἀληθινὸς, xai ἓξ αὐτοῦ ; Υἱὸν 
αὐτῶν χαὶ µόνον ἴδιον δείχνυσιν ἑαυτοῦ 6 Πατῃρ, 
χαὶ οὐ χτίσµα λέγων, Υἱός µου εἶ σύ: καὶ, Οὗτός 
ἐστιν d. Υἱός µου ὁ ἀγαπητὲς. àr ᾧ ηὑδόκησα. 
AU καὶ διηχόνουν αὑτῷ οἱ ἄγγελοι, ὡς ἄλλῳ παρ' αὖ- 
τοὺς ὄντι, καὶ προσχυνεῖται παρ' αὐτῶν, οὐχ ὡς τῇ 
δόξῃ μείζων, ἁλλ᾽ ὡς ἄλλος παρὰ πάντα τὰ κτίσματα, 
χαὶ παρ᾽ ἐχείνους Qv, μόνος δὲ τοῦ Πατρὺς ἴδιος ὧν' 
χατ᾽ obslav Τἱός. El γὰρ ὡς τῇ δόξῃ ὑπερέχων προσ 
εχυνεῖτο, εδει xal ἕχαστον τῶν ὑποθεδηχότων sv 
ὑπερέχοντα προσχυνεῖν. 'Á)À' oóx ἔστιν οὕτως * 
χτίαµατι γὰρ κτίσμα οὗ προσνυνεῖ, ἀλλὰ δοῦλος δε- 
σπότην, xal χτίασμα θεόν. Πέτρος μὲν οὖν ὁ ἀπήστο- 
λος προδχυνησα: θέλονία τὸν Κωρνήλιον χωλύει λέ- 
Ίων, ὅτι Κάγὼ ἄνθρωπός εἶμι, ἄγγελος δὲ θέλοντα 
προσχυνησαι τὸν Ἰωάννην ἐν τῇ ᾽Αποχκαλύψει χω- 
λύει λέγων. "Opa μὴ, σύνδου.ῖός σού εἰμι, καὶ 
τῶν ἀδεῖφῶν σου τῶν προφρητῶν , καὶ εῶν τη- 
ρούντων τοὺς «Ἰόγους τοῦ βιδΛίου τούτου. TQ 
Θεῷ προσκύὐγησον. Οὐχοῦν θεοῦ ἕἑστι µόνου τὸ 
ποοσχυνεῖσθαι. Καὶ τοῦτο ἴσασι χαὶ αὗτοὶ οἱ ἄγγε- 
Àot, ὅτι xdv ἀλλήλους δόξαις ὑπερέχουσιν, ἀλλὰ 
χτίσμα πάντες εἰσὶ, xal o)x εἰσὶ τῶν πρσχννουµέ- 
νων, ἁλλὰ τῶν προσχυνούντων τὸν Δεσπότιν. Τὸν 
149» πατέρα τοῦ Σαμγὼν τὸν Μανωὲ θέλοντα ἠυσίαν 
προσενεγχεῖν τῷ ἀγγέλῳ ἐχώλυσεν ὁ ἄγγελας λέγων ᾿ 
M, £o), d.11à τῷ θεῷ προσένεγκε. Ὁ δὲ Κύριος 
παρὰ ἀγγέλων προσκυνεῖται' γέγραπται γὰρ, Καὶ 
προσκυνησάτωσαν αὐτὺν πάντες ἄγγε-ι θεοῦ 
*1i πσρὰ πάντων τῶν ἑθνῶν, ὡς ὁ ᾿Πσαΐας enel: 
Καὶ προσκυν ἠσουσί σοι, xal &v col προσεύξον- 
ται ὅτι ἓν col ὁ θεὸς, καὶ οὐκ ἔστι θεὸς zie 
σου. Τούς τε μαθητὰς προσχυνοῦντας δέχεται, xai 
π)ηροφορεῖ τούτους, ὅστις ἐστὶ , λέγων, Οὐχ ὑμεῖς 
µε Aéyece ὁ Κύριος. καὶ ὁ διδἀσκα.Ίος; xal xa- 
ῶς «Ἰέγετε. Εἰμὶ γάρ. Καὶ τὸν θωμᾶν λέγοντα. 
Ὁ Πύριός µου καὶ ὁ Θεός µου, συγχωρεῖ λέγειν, 
καὶ μᾶλλον ἀποδέχεται μὴ χωλύων αὐτόν. "Εστι 
γὰρ αὐτὸς, ὡς οἵ τε ἄλλοι προφῆται λέγουσι, καὶ 
Δαθὶδ Φάλλων, Κύριος τῶν δυνάμεων, καὶ Κύριος 
Σαέαὼθ, καὶ 6εὲς ἀ.ἴηθιυ ὸς. xaV Παν τοκράτωρ TIU 
νος οὖν ἕνεχεν οὐ γέγονε τὰ πάντα παρὰ µήνου τοῦ 
θεοῦ tip προστάγµατι, ip γέγονε xal ὁ ας: Ἡ διατί 
διὰ τούτου τὰ πάντα γέγονε, χαἰτοι καὶ αὐτοῦ γενη- 
τοῦ τυγχάνοντος; λεγέτώσαν. ᾽Α)ο" ία μὲν πᾶσα παρ᾽ 
αὐτοῖς : φασὶ δὲ ὅμως, ὡς ἄρα θέλων ὁ θεὺς τὴν 
γἐνητὴν χτίσαι φύσιν, ἐπειδὴ ἑ-ρα yt δυναμένην 
αὐτὴν μετασχεῖν τῆς τοῦ Θεοῦ ἀκράτου xal παρ᾽ 
αντοῦ δημιουργίας, ποιεῖ καὶ χτίξει μόνος µόνο, 
ἕνα, χα) xa'et τοῦτον Yiby xaX Λόγον, ἵνα, τούτου 
µέσου Ὑενοµένου, οὕτω λοιπὸν τὰ πάντα δι’ αὐτοῦ 
γενέσθαι δυνηθῇ. Πῶς οὖν οὐκ ἄν τις τῆς αὐτῶν τέ- 
λεον ix τούτων καταγνοίη ἀσεθείας, fv μετὰ πολλτς 
τῆς ἀφροσύνης ἑαυτοὶ; χεράσαντες οὐκ ἐρνυθριῶσιν, 
οὕτω χαταμεθύοντες τῆς ἀληθείας: El μὲν γὰρ διὰ 
5 Jud. xin, 16. * Psal. xcvi, €. 


ιο Psal. xxi, 10. . 


271 


PANOPLIA DOGMATICA, — TiT. XI. 


318 


τὸ κάµνειν τὸν 6εὸν πρὸς τὴν τῶν ἄλλων ἐργασίαν A liquis rebus procreandis defatigarctur, solum ipsum 


φῄσουσι µόνον αὐτὸν πεποιηχέναι τὸν Ylby, κατα- 
6ρΐσει τούτων πᾶσα μὲν di χτίσις οὐκ ἄξια φθεγ- 
Τοµένων περὶ τοῦ Υἱοῦ, ἐγγράφως δὲ 6 'Hoataq λέ- 
Των, 8sóc αἰώνιος ὁ κατασχευάσας τὰ ἄκρα τῆς 
ΥΠς οὗ αεινάσει, οὐδὲ κοπιάσει, οὐξὲ Pcr 
ἐξεύρεσις τῆς «ρονήσεως αὐτοῦ. Ei δὲ ὡς ἁπχ- 
ζιῶν ὁ Geb; τὰ ὅλα ἐργάσασθαι, τὸν μὲν Υἱὸν µόνον 
εἰργάσατο, tà δὲ ἄλλα τῷ Υἱῷ ἑνεχείρισε, τοῦτο 
μὲν ἀνάξιον θ:οῦ * οὖκ ἔστι γὰρ ἐν τῷ θεῷ τῦφος: 
b τρέφει δὲ αὐτοὺς ὅμως ὁ Κύριος λέγων, Οὐχὶ δύο 
στρουθία ἁσσαρίου πω.είται, xal £r ἐξ αὐιῶν ob 
πεσεῖται ἐπὶ τὴν γην ἄνευ τοῦ Πατρὸς ἡμῶν τοῦ 
ἐν τοῖς οὐρανοῖς; xai πάλιν, Mh μεριμγᾶτε τῇ 
Ῥυχῇ ὑμῶν, τί φάγητε, μηδὲ τῷ σώματι ὑμῶν», 
ft ἐνδύσησθε.Οὐχὶ ἡ vv f) zAsiór ἑστιτῆςτφοφῆς, 
καὶ τὸσώματοῦ ἐνξύματος; Εμό6.Ιέψατε εἰςτὰ πε- 
εεινὰ τοῦ οὐραγοῦ, δει οὐ σπεἰρουσιν οὐδὲ θερίζου- 
σιν͵ οὐδὲ συγἀγουσιν εἰςτὰς ἁποθήκας. xal ὁ Πα- 
tip ὑμῶν ὁ obpárioc τρέφει αὑτά. Obx ὑμεῖς naA- 
«39» διαγέρετε αὐτῶν ; Τίς δὲ ἐξ ὑμῶν μεριμνῶν δύ- 
vacat προσθεῖναι ἐπὶ τὴν ἡιχίαν αὐτοῦ πῆχυν 
ἕνα, Καὶ περὶ ἐνγδύματος τέµεριμνατε; Καταμάθετε 
τὰ xpiva toU ἁγγοῦ πῶς αὐξάνει οὐ χοπιᾷ.οὐδὲνη- 


θει. Λέγω δὲ ὑμῖν, ὅτιοὺδὲ Σο.ἱομὼν ἐν 6n εῃδόξῃ - 


αὑτοῦ περιεδἀ.1ετοὼς ἓν τούτων. El δὲ τὸν χόρτον 
τοῦ dypov σήμερον ὄντα, καὶ αὔριον εἰς κ.λἰδανον 
βα..1όμενον ὁ θεὸς οὕτως ἀμφιένγυσιν, οὐ zoAAQ 
pid Lor. ὑμᾶς, ὁ 1ιγόπιστοι/ El γὰρούκ ἀνάξιον θεοῦ 
ατρονοτῖσθαι xal µέχρι τῶν οὕτω μικρῶν, τρ'χὸς 
πεφαλης, xal στρουθίων, καὶ τοῦ χόρτου τοῦ ἀγροῦ, 
ojx ἀνάξιον ἣν αὐτοῦ xal ταῦτα ἑργάσασθαι. "Qv 
γὰρ τὴν πρόνοιαν ποιεῖται, τούτων xal ποιητής ἐστι 
δ.ὰ τοῦ Λόγου τοῦ ἰδίου. "Αλλως τε xai μεῖζον τὸ 
ἄτοπον τοῖς τοῦτο λέγουσιν ἁπαντᾷ. Διαιροῦσι γὰρ 
«ὰ χτίσµατα xal τὴν δηµιουργίαν * καὶ τὸ μὲν τοῦ 
Πατρὸς ἔργον, τὰ δὲ τοῦ Υἱοῦ διδόασιν ἔργα. δέον 1| 
χαὶ τὰ πάντα μετὰ τοῦ Υἱοῦ παρὰ Πατρὸς Ὑίνεσθαι, 
8 εἰ διὰ τοῦ Υἱοῦ πάντα τὰ γενητὰ Υίνσται, ph λέ- 
ειν αὐτὸν ἕνα τῶν ποιημάτων εἶναι. Ἔπειτα δὲ 
κἀχείνως ἄν τις αὑτῶν ἑλέγξειε τὴν ἄνοιαν. EL καὶ 
6 Λόγος τῆς γενητῆς φύσεώς ἔστι, πῶς, αὐτῆς ἁδυ- 
. vátou τυγχανούστς χωρεῖν τὴ» τοῦ θεοῦ αὐτουργίαν, 
μό.ος οὗτος ἐκ πάντων ἠδυνήθη παρὰ τῆς àv fj cou 
xal ἀκραιφνεστάτης οὐσίας τοῦ Θεοῦ γενέσθαι, ὡς 
6ust; λέγετε; ᾿Ανάγχη γὰρ fj τούτου δυναµένου xal 
πᾶσαν δύνασθαι, Ἡ πάσης ἀδυνάτου τυγχανούστς, 


υ 


μὲ δύ-ασθαι μηδὲ τὸν Λόγον. Ες γάρ ἐστι τῶν, 


γενητῶν xal οὗτος καθ) ὑμᾶς. El, διὰ τὸ ἀδύνατον 
εἶναι τὴν Τενητὴν φύσιν μετασχεῖν τῆς τοῦ θεοῦ 
αὑὐτουργίας, µεσίτου χρεία Υέγονεν, ἀνάγχη πᾶσα, 
γενητοῦ xai κτίσματος ὄντος τοῦ Λόγου, μέσου 
χρείαν εἶναι καὶ ἐπὶ τῆς τούτου δημιουργίας, διὰ τὸ 
εἶναι ἕνα xal αὐτὸν τῆς γενητῆς φύσεως, τῆς ph 
δυναµένης μετασχεῖν τῆς παρὰ τοῦ 8cou ἐργασίας, 
ἀλλὰ μέσου δεοµένης. Κἂν ἑκείνου δέ τις εὑρεθῇ µέ- 
οὓς, πάλιν ἑτέρου χρεία µετίτου ὃν᾽ Exelvov, καὶ οὕτω 
εις ἑπαναθαίνων, χαὶ διερευνῶν τῷ λογισμῷ εὑρήσει 
* Matth. x, 59. * Matth. vi, 25 sqq. 


Filium fecisse, cum ipsa rerum procreatarum uni- 
versitas reclamahit, et voce quodammodo cla- 
rissima dicet, eos, quze Deo indigna sunt, loqui, 
tum scriptis suis illos compescet Isaias, Deus, 
inquiens, eternus, qui fecit summitates lerre, non 
esuriet, neque defatigabitur, neque est inventio pru- 
dent:e ejus. Sin aflirmaverint, Deum fecisse Fi- 
lium solum, eique rerum uuiversitatem, quam ipse 
creare dedignaretur, commisisse, et hoc D'eo indi- 
gnum esse constabit, cum in eo nulla sit superbia. 
Et Dominus sen!entiam eorum evertet : Nonne duo, 
inquiens, passeres asse veneunt , et unus ex illis non 
cadet super terram sine Patre vestro, qui in celis est 't 
Et rursum : Nolite, inquit, solliciti esse anime ve- 
sire, quid manducetis. neque corpori vestro, quid in- 
duamini. Nonne anima plus est quam esca , et. cor- 
pus plus, quam vestimentum ? Respicite volatilia celi, 
quoniam non serunt, neque nent, neque congregant in 
horrea, et Pater vester caelestis pascit illa. Nonne vos 
illis antecellitis ? Quis autem vestrum cogitans potest 
adjicere ad staturam suam. cubitum. unum? Et. de 
vestimento quid solliciti estis ? Considerate lilia. agri 
quomod2 crescunt : non laborant, neque nent. Dico 
autem vobis, neque Salomon in omni gloria sua ve- 
sliebatur, sicut unum ex his. Si aulem fenum agri, 
quod hodie est, et eras. in. clibanum | mittitur, Deus 
sic vestit, quanto magis vos, modice fidei * ! Quare 
si Deo non est ind'gnum, ut tam parva, nempe ca- 


C pillum capitis, et passeres, αἱ fenum agri curet, 


nec eadem ul faciat indignum est Deo. Quibus enim 
consulit et prospicit, eorum etiam ' per Verbum 
proprium effector est. Quid? quod majus etiam 
incommodum ita loquentes consequitur? Dividunt 
enim res procreatas ab ipsa procreatione, et hanc 
Dei opus esse volunt, illas autem opera Filii esse 
contendunt, Perspicuum autem est, aut omnia simul 
cuin Filio a Deo Patre fieri , aut si per Filium omnia 
fiunt, ipsum Filium corum , quz fiunt, non esse 
unum.1n hoc preterea stultitia istorum coarguitur. 
Nam si ipsum quoque Verbum fact est naturz, quo- 
modo, cum ipsa Dei actionem sustinere non queat, 
solum Verbum ex omnibus a non facta εἰ puris- 
sima Dei natura fieri potuerit, uti vos asseveratis? 
Necesse enim ut si Verbum potest, et omnia possint, 
aut. si liec non possunt, ne Verbum quidem possit, 
siquidem Verbum, ut ipsi sentiunt, est unum ex iis, 
qua facta sunt. Ad haec si propterea quod natura, 
qui creatur et fit, ipsius Dei procreationem ca- 
pere non valet, necesse fuit, ut. medium aliquod 
fierel,si et Verbum procreatum est, medio fuit 
aliquo opus ad ejus procreationem. Quod si ita : sit, 
el medium boc rursum alio medio, et aliud allo 
deinceps indjgebit, atque ita erit necessaria inff- 
nita mediorum multitudo, nec res novo semper 
egentes medio unquam consistent. Atenim Deus 
per Mosem eduxit populum ex AEgypio, et per 
eumdem, quamvis esset homo, lezem dedit. Ex quo, 


313 


RUTHYMII ZIGABENT 


kt 


inquiunt, constat similia per aliud similefleri posse. Α πολὺν ὄχλον ἐπιῤῥέοντά μεσιτῶν, xal οὕτως ἀδύνα- 


Quz isti cum dicunt, miror, cur pon se in latebris 
eondant, ne prz pudore confundantur. Moses non 
ad creandum missus est, neque ad vocandum ea, 
qu:e non sunt, ut essent, neque ad sui similes homi- 
nes conflandos et effingendos, sed ad munus hoc 
observandum, ut Dei verba populo et Pharaoni regi 
suntiaret, Quis autem infnitanr in his differentiam 
: von videt, eum legationis munere fungi et. mini- 
S'rare sit eorum, quz? creata οἱ serva sunt, pro- 
prium, facere autem εἰ procreare solius Oei, et 
Verbi ipsius, et sapientie ? Quapropter nullus in- 
veniet, quemquam procreare, nisi solum Dei Ver- 
bum. Omnia euim in sapientia faeta sunt, et sine 
Verbo ne unum quidem factum est: ad alia autem 
munera obeunda non unus ex omnibus deligitur, sed 
multi, quos vult ipse Deus. Multi enim adsunt ar- 
changeli, multi Throni, multe Potestates, multe 
Dominationes, innumerabilia denique prasto sunt 
millia ministrorum, qui prompti exspectant mitten- 
tis imperium. Prophetze przeterea muti, οἱ aposto- 
Ji duodecim, εἰ Paulas, et Moses ipse, nec solus 
tamen, sedet Aaron cum ipso, et alii itein. sep- 
tuaginta duo discipuli repleti Spiritu sancto, et- 
Mosi successit Josue fllius Nave, et huic ipsi Ju- 
dices, et his non unus, sed multi reges. Qaod| οἱ 
creatus, et unus ex iis qui facti sunt, erat Filius, 
esse multos ejusmodi filios oportebat, ut mul- 
ιο ejusmodi ministros haberet Deus, que- 
madmodum et in aliis ordinibus 
Quod si non licet hoc intueri, sed com mult» res 
ereatze sint, unum duntaxat Verbum est, quis non 
animadvertit Filium a. rebus omnibus procreatis 
]ta differre, ut nihil 2quale cum illis habeat, sed 
omnia cum Paire propria et paria? Quamobrem 
non multa sunt Verba, sed unum Patris Verbum, 
et una imago Dei. At sol etiam, inquiunt, 'solus 
est, et terra una, Exdem ratione dicant etiam aquam 
esse unam, et ignem esse unum, homines imperi- 
ti. qui nesciunt unumquodque eorum, quas facta sunt, 
sic unum esse natura sua, ut non ob id tamen ad ejus- 
modi munus exsequendum sit idoneum. Sic enim 
singula unum sunt, ut mutua quasi membra 
quaedam inter se sint, et. unum quodammodo 
corpus niundum coní(ciant. Quod si Filium etiam 
talem existimant, repellantur ab omnibus, ut 
Qui — parlem — uriversitatis Verbum — asserant, 
et partem ejusmodi, quxe sine aliis partibus com- 
missum sibi munus obire non possit. Istuc autem si 
plane constat esse impium, agnoscant Verbum non 
procreatum, sed omnium procreatorem. Αἱ enim ita 
facium οἱ creatum affirmaut, ut ab effectore suo. 
tanquam a magistro didicerit procreare, alque ita 
preceptori Deo inservire. Hac enim e! Asterius 
sophista, ut qui didicit negare Deum, ausus est 
litterarum monumentis mandare, nee animadver- 
tit, quam absuirda sint, qux ex his consequuntur. 
Nam si creandi ratio doceri potest, caveant, ne 


Deum etiam ipsum non natura, sed doctrina nro- 


τον ὑποστῆναι thv χτίσιν, ἀεὶ µεσίτου Osopévnv, 
xaX τοῦ µέσου μὴ δυναµένου γενέσθαι χωρὶς ἑτέρου 
µεσίτου, διὰ cb πάντας εἶναι τῆς γενητῆς φύσεως, 
τῆς ph δυναµέντς μετασχεῖν τῆς πχᾳρὰ µόνου τοῦ 
θεοῦ ἐργασίας, ὡς ὑμεῖς λέγετε. ᾽Αλλ' ibo, φησὶ, 
xai διὰ Μωσέως ἰξήγαγε τὸν λαὺν ἐξ Αἰγύπτου, xal 
δι) αὐτοῦ τὸν vópov ἔδωχε, xalcot χαὶ αὐτοῦ τυγ- 
χάνοντος ἀνθρώπου. ὥστε δυνατὸν χαὶ διὰ τοῦ ὁμοίου 
τὰ ὅμοια γἰνεσθαι. Τοῦτο δὲ λέγειν αὐτοὺς ἐγχαλυ- 
πτομένους ἔπρεπεν, ἵνα μὴ πολλὴν αἰσχύνην ἆπε- 
νέγχωνται. Moor; γὰρ οὗ δημιουρχγεῖν ἑπέμπετο, 
obi τὰ μὴ ὄντα εἰς sb εἶναι χἀλέσαι, χαὶ πλάσαι 
τοὺς ὁμοίους ἀνθρώπους, ἀλλὰ διαχονῆσαι µόνον ῥή- 
paca πρὸς «bv λαὸν, xal πρὸς τὸν βασιλέα Φαραώ. 
"Extt δὲ τοῦτο πολλὴν τὴν Σ.αφορὰν, ὅτι τὸ μὲν δια- 
χονεῖν τῶν γενητῶν καὶ δούλων ἐστὶ, τὸ δὲ δη- 
μιουργεῖν καὶ χτίζειν μόνού τοῦ θεοῦ ἐστι, xal τοῦ 
ἰδίου Λόγου αὐτοῦ, χαὶ τῆς σοφίας. Διὰ τοῦτο γοῦν 
ἐπὶ μὲν τοῦ δημιουργεῖν οὐχ ἄν τις ἄλλον εὕροι, fi 
μόνον τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον ' πάντα γὰρ kv σοφίᾳ γέ- 
Υονς, xal χωρὶς τοῦ Λόγου ἐγένετο οὐδὲ ἓν' πρὸς 
δὲ τὰς διαχονίας οὑχ εἷς, ἁλλ ἐκ πάντων πολλοί εἰ- 
ew, οὓς ἂν θέλῃ πέμπειν ὁ Κύριος. Πολλοὶ μὲν γὰρ 
ἄγγελοι, πολλοὶ δὲ θρόνοι, xal ἐξουσίαι, xal χυριό- 
τητες, χίλιαι χιλιάδες, χαὶ μύρια: μοριᾶδες παρε- 
στήχασι λειτουργῶν καὶ ἑτοίμων εἰς τὸ ἐξαποστέλ- 
λεσθαι. Καὶ προφῆται μὲν πολλοὶ, xai ἁπόστολοι 
δέχα καὶ δύο, xai Παῦλος, καὶ Μωῦσῆς δὲ αὑτὸς οὐ 


multi sunt. C μόνος, ἀλλὰ καὶ 'Aapüv σὺν αὐτῷ, καὶ μετὰ ταῦτα 


ἄλλοι ἑδδομήχοντα Πνεύματος ἐπληρώθησα» &ylov. 
Καὶ Μωῦσην διεδέξατο Ἰησοῦς ὁ Ναυῆ, χἀχεῖνον ot 
κριταὶ, κἀχείνους οὐχ εἷς, ἀλλὰ πλεῖστοι βισιλεῖς. 
Εἴπερ 05» κτίσμα fjv, καὶ τῶν γενητῶν ὁ Υἱὸς, ἔδεε 
πολλοὺς εἶναι τοιούτους Σἱοὺς, ἵνα xal πολλοὺς τοιού- 
τους διαχόνους ἔχῃ ὁ θεὺς, χχθάπερ xax ἐπὶ τῶν ἅλ- 
λων πλῆθός ἐστ.ν. El δὲ τοῦτο οὐχ ἔστιν ἰδεῖν, ἀλλὰ 
τὰ μὲν κτίσματα πολλὰ, 6 δὲ Λόγος εἷς ἐστι, εἰς οὗ 
συνορᾷ καὶ ἐκ τούτων, ὅτι 6 YU διέστηχε τῶν πάν- 
των, καὶ οὐ mph; τὰ κτίσματα τὴν ἑξίσωσιν ἔχει, 
ἀλλὰ «pic τὸν Πατέρα τὴν ἰδιότητα: "O0cv οὐδὲ 
πολλοὶ Λόγοι, ἀλλὰ μόνος εἷς τοῦ ἑνὸς Πατρὸς Αό- 
oe. καὶ µία τοῦ Θεοῦ εἰχών ἐστιν. "AY" δοὺ, φησὶ, 
καὶ ὁ fto; μόνος εἷς, χαὶ ἡ γη µία. Καὶ οἱ ἄφρονες 
εἰπάτωσαν, ὅτι καὶ ὕδωρ ἓν, καὶ πὺρ ἓν, ἵνα ἀχού- 
σιυσιν Ott τῶν γενοµένων ἔχαστον ἓν μέν ἐστι χατὰ 
την ἰδίαν οὐσίαν, πρὸς δὲ τὴν ἐγχειριζομένην δια- 
xoviay xai λειτουργίαν οὐχ. ἔστιν ἱχανὸν χαὶ µόνον 
αὑτάρχως, ἁλλ᾽ ἕχαστον τῶν γενοµένων, ὥσπερ ἆλ- 
λήλων, ὄντα µέλη ἓν, χαθάπερ σῶμα, τὸν xócpov 
ἀποτε)οὔσιν, Ei τοίνυν οὕτω xal τὸν Υἱὸν ὑπολαμδά- 
νουσιν εἶναι, βαλλέσθωσαν παρὰ πάντων, µέρος εἷ- 
ναι νοµίζοντες τῶν πάντων τὸν Λόγον, xal µέρος 
οὐχ ἱκανὸν ἄνευ τῶν ἄλλων nob; τὴν ἐγχειρισθεῖσαν 


, αὐτῷ λειτουργίαν. El δὲ τοῦτο ἐκ φανεροῦ δυσσεθές 


ἐστιν, ἐπιγνώτωσαν, ὅτι μὴ τῶν Υενητῶὼν ἔστιν ó 
Λόγος, τῶν δὲ γενητῶν δημιουργός. "AX εἰρήχα- 
σιν, ὅτι χτίσµα ἑἐστὶ, xal τῶν γενητῶν, ὡς δὲ παρὰ 


διδασχἀάλου xal τεχνίτου µεμάβηκς τὸ δημ.ουργεῖν, 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 581 


xdi οὕτως ὑπηρέτησε τῷ διδάξαντι τῷ 8s. Ταῦτα Α creatorem esse dicant, ut possit etiam artem obli- 


Τὰρ xa ᾿Λστέριος 6 σοφιστ]ς. ὡς μαθὼν ἀρνεῖσθαι 
τὸν Κύριον, Ὑράψαι τετόλµηχεν, οὐ συνορῶν τὴν ix 
τούτων ἁλογίαν. El γὰρ διδαχτὀν ἐστι τὸ δηµιουρ- 
τεῖν, σχοπείτωσαν, μὴ xul αὐτὸν τὸν 8εὸν χαὶ Πα- 
τέρα εἴπωσι ph φύσει, ἀλλ ἐπιστήμῃ δημιουργὸν 
εἶναι, ὥστε xal δυνατὸν µεταπίπτειν ἀπ αὐτοῦ. 
Ἔπειτα, εἰ ἡ σοφία τοῦ θεοῦ ix διδασχαλίας ἑκτή- 
σατο τὸ δημιουργεῖν, πῶς ἔτι σοφία ἑἐστὶ δεοµένη 
µαθηµάτων; Τί ὁὲ ἂν χαὶ πρὸ τοῦ μαθεῖν; σοφία 
γὰρ οὐχ, fv λειποµένη διδασκαλίας. Κενὺν ἄρα τι 
πρᾶγμα ἣν, χαὶ οὐχ ἔστιν οὐσιώδης σοφία, ἀλλ) ix 
προχωπῆς ἔσχε t5 ὄνομα τῆς σορίας. Καὶ ἐπὶ τοσοῦ- 
τον ἕσται σοφία, ἕως ἂν, ὃ µεµάθηχε, φυλάττῃ. *O 
τὰρ μὴ φύσει τινὶ, ἁλλ᾽ ἐχ µαθήσεως προσγέγονε, 
δυνατὸν xai ἀπομαθεῖν ποτε. Τοιαῦτα δὲ λέγειν περὶ 
τοῦ Λόγου τοῦ θεοῦ o0 Χριστιανῶν, ἀλλ Ἑλλήνων 
ἐστι. Καὶ γὰρ εἰ ἐκ διδασχαλίας τὸ δημιουργεῖν τινι 
προσγἶνσται, φθόνον xai ἀσθένειαν περὶ τὸν Gaby 
εἰσάγουσιν οἱ ἄφρονες' φθόνον μὲν, ὅτι μὴ πολλοὺς 
Σημιουργεῖν ἑδίδαξεν, (v! ᾿ὥσπερ πολλοὶ ἄνγελοι, 
οὕτω xal πολλοὶ δημιουργοὶ αὐτοῦ Dot ' ἀσθένειαν 
6i, ὅτι μὴ μόνος ἠδυνήδη ποιῆσαι, συνεργοῦ δὲ, fj 
ὑπουργοῦ χριίαν ἔσχε, χαίτοι δειχθείσης xal «Tc 
γενητῆς φύσεως, δυνατῆς οὔσης Υίνεσθαι παρὰ µἀὀ- 
νου τοῦ Θεοῦ, εἴ γε xav' αὐτοὺς ὁ Υἱὸς γενητὸς ὢν 
Ἠ2ννῄθη παρὰ µόνου τοῦ θεοῦ γενέσθαι. Ἁλλ ob- 
δενός ἐστιν ό θεὸς ἑνδεῆς, μὴ Υένοιτο, Λὐτὸς γἀρεῖπε, 
Μ.λήρης οἰμί. 0Οὐδὲ ix Διδασχαλίας véyoss δγμιουργὸς 
ὅ Λόγος, ἀλλ᾽ εἰχὼν καὶ σοφία i» τοῦ Πατρὸς τὰ τοῦ 
Ἱατρὺς ἑργάνεται. Οὐδὲ τῆς τῶν γενητῶν ἕνεχεν 
£t vaalag τὸν Υἱὸν πεποίηχεν. Ἰδοὺ γὰρ χαὶ τοῦ Υἱοῦ 
ὄντος, πάλιν ἑργαξζόμενός ἐστιν ὁ Πατὴρ, ὡς αὐτὸς 
à Κύριός φησιν’ 'O Πατήρ µου ἕως ἄρτι ἑργάζεται, 
xdyà ἑργάζομαι. El δὲ χαθ᾽ ὑμᾶς διὰ τοῦτο γέγονεν 
$ Υἱὸς, ἵνα τὰ µετ΄ αὐτὸν ἐργάσηται, φαίνεται δὲ ὁ 
Πατὴρ xai μετὰ τὸν Υἱὸν ἐργαζόμενος, περιττὴ xa0' 
ὑμᾶς χατὰ τοῦτο ἡ τοῦ τοιούτου Υἱοῦ ποἰησις. "AX- 
λως τε διατί ὅλως θέλων χτίσαι ζητεῖ τὸν µᾳσίτην, 
ὡς οὖχ ἀρκοῦντος τοῦ βουλήματος αὐτοῦ συστῆσαι 
περὶ ὧν ἄν αὐτῷ δοχεῖ, Καὶ μὲν al Γραφαὶ λέγουσι, 
Πάντα ὅσα ἠθέλησεν ἐποίησε, xaX, TQ βου.ή- 
pac αὐτοῦ εἰς ἀνθέστηκεν; El δὲ καὶ «b βούλημα 
µόνον ἰχανόν ἐστιν αὑτοῦ πρὸς τὶν τῶν πάντων δη- 
βουργίαν, περιττ] χάλιν καθ᾽ ὑμᾶς fj τοῦ µεσίτου 
χρεία. Καὶ γὰρ xai τὸ παράδειγµα τὸ περὶ τοῦ 
λ[ωῦσέως, xal τοῦ ἡλίου, καὶ τῆς σελήνης ὑμῶν 
δέδεικται σαθρόν. K&xslvo πάλιν ὑμᾶς ἑντρίψει. El 
θέλων ὁ θεὸς τὴν γενητὴν χτίσαι φύσιν, χαὶ περὶ 
καύτης βουλευσά ενος ἐπινοςῖ, χαὶ χτίζει τὸν Υἱὸν 
xa0' ὑμᾶς, ἵνα 8i αὐτοῦ ἡμᾶς δηµιουργἠσῃ ’ σχο- 
πεῖτε πόσην ἀσέθειαν φθέγγεσθαι τετολµήχατε. 
Ἡρῶτον μὲν, ὅτι φαίνεται μᾶλλον αὐτὺς ὁ Υἱὸς 6v 
ἡμᾶς γεγονὼς, καὶ οὐχ ἡμεῖς δι᾽ αὐτόν. Οὐ γὰρ be 
αὐτὸν ἐχτίσθημεν, ἀλλ αὐτὸς δι ἐμᾶς πεποίηται, 
ὥστε χάριν αὐτὸν ἡμῖν μᾶλλον ἔχειν, xal μὴ ἡμᾶς 
αὐτῷ, ὥσπερ xat fj γυνὴ τῷ ἀνδρί. OU γὰρ ἐκτίσθη, 


* Joan. v, 17. * Psal. cxi, 9... * lE Cor. χι, {1. 


visci. Przterea si sapientia Dei discendo assecuta 
est, ut procrearet, quomodo sapientia est, cum in- 
digeat disciplina ? Quid porro erat ante quam dis- 
ceret ? Sapientia enim dici non poterat, cum scien- 
tia et peritia vacaret. Inanis ergo res erat, nec ve- 
re sapientia, sed progressu ipso sapientixz nomen 
obtinebat. Et tandiu erit sapientia, quandiu id, 
quod didicit, conservabit. Quod enim non natura 
insitum est, sed doctrina partum, dedisci aliquando 
potest. Hsc autem de Dei Verbo dicere, non pro- 
fecto Christianorum, sed gentilium est. Etenim si 
facultas creandi doctrina comparari queat, invidiam 
vel etiam imbecillitatem stulte in Deum iudu- 
cunt: invidiam quidem, quia non multos docuerit 
creandi artem, ut quemadmodum multi circa illum 
sunt archangeli οἱ angeli, ita οἱ multi essent 
creatores : imbecillitatem vero, quia ion solus res 
potuerit acere, sed adjutote et administro opus 
habuerit : quanquam factam naturam 23 solo Deo 
fieri posse ostensum jam est, quandoquidem Filius 
qui, ut putant, est factus, a Deo solo potuit fieri. 
Verum nulla re certe opus habet Deus : absit. Ipse 
enim dixit : Plenus sum *'. Nec item Verbum dis- 
cendo factus est creator: sed cum sit imago et 
sapientia Patris, ea qu: sunt Patris efficit. Nec 
etiam Filium creavit, rerum factarum cefficiendarum 
causa : namque quamvis exsistat Filius, Pater nihilo- 
minus agit, ut ipse Dominus his verbis docet : Pater 


6 meus usque modo operatur, οί ego operor*. Quod 


si, ut putatis, idcirco Filius factus est, ut ea que 
post illum exsistunt, produceret, et ipse tamen 
Pater post editum Filium operatur : supervacua 
sane est hujusmodi Filii procieatio. Quanquam 
cum vellet res procrearec, cur medii cujusquam 
operam exquisivit, cum ejus voluntas, ad ea, quse 
Illi placent, conficienda satis sit ? Sic enim Scriptu- 
τα testantur his verbis : Omnia, quecunque voluit, 
fecit * . et, Voluntati ejus quis restitit ? Quod sf 
voluntas ejus satis est ad rerum omnium procrea- 
tionem, ex sententia ipsorum alterius opera medik 
supervacanea est. Nam Mosis, eL solis, et lunze exem- 
plum, quod afferunt, nullius esse momenti decla- 
ratum est. Jam, ut hoc etiam argumento confuten- 


D tur, si Deus volens rerum universitatem procreare, 


deque ea re consulens excogitat et creat Filium, 
ut ipsi dicunt, videant quantam impietatem au- 
deant pronuntiare. Primum videtur ipse Filings 
propter nos factus esse, non autem nos propter 
illum. Non enim nos propter ipsum creati sumus, 
sed ipse propter nos factus est, ut nobis potius ille 
gratiam debeat, quam nos illi, quemadmodum et. 
mulier viro. Non enim, inquit, vir propter mulierém, 
sed mulier propter virum *. Quare sicut vir est 
imago et gloria Dei, mulier autem est gloris viri, 
ita nos imsgo Dei et gloria ipsius facti sumus, 
Filius autem imago nostra, et ad gloriam noszzam 


383 


EUTHYMII ZIGABENE 


facius est. Ei nos quidem facti sumus, ut essemus. A φησὶν ἡ l'oagt, ὁ &vhp διὰ τν γυναῖκα, ἀλλ’ f vov 


Dei aute:n. Verbum propter nos, non ut esset, sed 
ut nobis usui esset tanquam instrumentum factuin 
est, ut non ex ipso nos, sed ipsum ex usu nostro 
consisteret. Qui h»c. vel tantummodo cogitant, 
nonne omnem stuliiti'am superant? Etenim. sí prop- 
ter nos factum cest Verbum, ne prius quidem, 
quam nos, est apud Deum. Neque enim Deus 
habeis illud in se de nobis consuluit, sed nos ha- 
bens in se consuluit, nt isti dicunt, de ipso Verbo. 
Moc autem si ita est, fortasse ne voluit quidem 
Filium Pater. Non enim volens ipsum creavit, sed 
*olens nos, propter nos illum fecit. Post nos enim 
ípsum excogitavit. Quamobrem ex imp'orum sen- 
tentia sequitur, ut süpervacanenm sit rerum instru- 


mentum, quarum causa factus est. Jam si Fi- B 


lius, ut qui solus posset 4 Deo solo fleri, ab eo fac- 
tus est, nos autem, ut qui non possemus a Deo 
fieri, per Verbum facti sumus, cur non prius etiam 
de'pso, ut quod fleri posset, consuluit Deus, sed 
de nobis? Aut cur non illud, cum'sit ejusmodi, nobis 
Imbecillis przetulit ? Aut ους prius ipsum faciens, 
: non prius etiam de ipso deliberat Τ Aut cur prius de 
nolis consulens, non priores etiam nos fecit, cum 
ejus voluntas satissitad res constituendas ? sed prius 
illud creat,de nobisautem prius consulit, et illo 
priores non vult ?* Quid? quod volens nos creare, 
et de nobis consulens res creatas appellat : Verbum 
autem, quod propter nos facit, Filium.et hercdem 
propriuin vocat? /Equius autem erat,ut nos quo- 
rum gratia et Verbum facit, filios appellaret. An 
perspicuum esi Deum prius cogitare et velle hunc, 
qui Filius est, et propter quem et omnes no$ facit? 
Quando enim Deus aut Mosem alloquitur autAhra- 
ham promittit, tunc audientes illi respondent, hic 
quidem, Quomodo, inquiens, id sciam ' ? ille au- 
tem : Mitte, inquietis, alium *.. Et rursum : Sí me, 
inquiens, interrogaverint quod illi est. nomen, quid 
illis respondebo *? Ποτυπι enim uterque Verbum 
habet medium, et sapientiam Dei, Patris propositum 
cognoscentem. Át. quando Verbum agit et creat, 
non est illic interrogatio et respousio. In ipso 
enim Pater est, et Verbum in Patre. Sed satis est 
velle, et protinus opus perfectum est, ut propositi 


ἒιὰ τὸν ἄνδρα. "Ap! οὖν, ὥσπερ ὁ piv &vhp εἰκὼν 
καὶ δόξα Θεοῦ ὑπάρχει, ἡ 5b γυνη δόξα ἀνδρός 
ἐστιν, οὕτως ἡμεῖς μὲν τοῦ Θεοῦ εἰχὼν, xal εἰς 
δόξαν αὐτοῦ γεγόναµεν, ὃ δὲ Υϊὸς ἡμῶν ἐστιν εἷ- 
χὼν, χα) εἰς ἡμῶν δόξαν ὑπέστη ; Καὶ ἡμεῖς μὲν εἰς 
τὸ εἶναι γεγόναµεν, ὁ δὲ τοῦ θεοῦ Λόγος χαθ’ ὑμᾶς 
οὖχ εἰς τὸ εἶναι, ἀλλ᾽ εἰς τὴν ἡμῶν χρείαν, ὡς ὃρ- 
γανον πεποίηται, ὥστε μὴ ἡμᾶς ἐξ αὐτοῦ, ἁλλ᾽ αὖ - 
τὶν ix τῆς ἡμῶν ypelac συνίστασθαι; Καὶ mio; οὗ 
πᾶσαν ἄνοιαν ὑπερδάλλουσιν οἳ ταῦτα xal µόνον 
ἐνθυμούμενοι ; Καὶ γὰρ, εἰ 5c ἡμᾶς Υέγονεν ὁ Λό- 
γος, οὐχ ἔστιν οὐδὲ πρῶτος ἡμῶν παρὰ τῷ Gti. 05 
γὰρ ἐχεῖνον ἔχων ἓν ἑαυτῷ περὶ ἡμῶν βουλεύετας, 
ἀλλ ἡμᾶς ἔχων ἑαυτῷ βουλεύεται, ὡς Exslvol φασε 
περὶ τοῦ ἑαυτοῦ Λόγου. El δὲ τοῦτό Latt , τάχα οὐδὲ 
ὅλως Έθελε τὸν Υἱὸν 6 Πατήρ. Οὐ γὰρ θέλων αὐτὸν 
ἔχτισεν, ἀλλ) ἡμᾶς θέλων δι) ἡμᾶς αὐτὸν ἑδημιοῦρ- 
γησε * μεθ) ἡμᾶς γὰρ αὐτὸν ἐπενόησεν, ὥστε χατὰ 
τοὺς ἀπεδοῦντας περιττὸν εἶναι λοιπὸν τὸν ὙΥ]ὸν. 
tbv γενόµενον ὡς ὄργανον τῶν γενοµένων, Gv ἕνεχεν 
καὶ ἑκτίσθη. El δὲ ὡς δυνατὸς ὁ Υἱὸς μόνος παρὰ 
póvou τοῦ θεοῦ γέγονεν, ἡμεῖς δὲ ὡς ἀδύνατοι διὰ 
«οῦ Λόγου γεγόναμεν, 6tasl ph xaX πρῶτον, ὥς ὃν- 
νατοῦ ὄντος αὐτοῦ, περὶ αὑτοῦ βλυλεύεται, ἀλλὰ 
περὶ ἡμῶν; f| διατί τὸν δυνατὸν οὗ προκρίνει τῶν 
ἀσθενῶν;, f| διατί πρῶτον αὐτὸν ποιων, οὐχὶ xal 
περὶ πρώτου αὐτοῦ βουλεύεται; ἢ διατί περὶ ἡμῶν 
πρῶτον βουλευόµενος, οὐ πρώτους ἡμᾶς ἑργόζεται, 
ἰχανοῦ ὄντος τοῦ βουλήµατος αὐτοῦ πρὸς τὴν τῶν 
ὄντων σύστασιν, ἀλλ ἐχεῖνον μὲν πρῶτον κτίζει, 
περὶ δὲ ἡμᾶς πρῶτον βουλεύεται, xol πρώτους 
ἡμᾶς θέλει τοῦ µεσίτου; xal ἡμᾶς μὲν θέλων κτί- 
σαι, χάὶ περὶ ἡμῶν βουλευόμενος χτίσµα καλεῖ, 
ἐχεῖνον Ck, ὃν δι’ ἡμᾶς δημιουργεῖ, Yibv καλεῖ xai 
ἴδιον χληρονόμον;, Ἔδει δὲ ἡμᾶς, ὧν ἕνεκεν καὶ 
τοῦτον ποιεῖ, υἱοὺς μᾶλλον χαλεῖσθαι. "H δῆλον, ὅτι 
τοῦτον ὙΥἱὸν ὄντα, τοῦτον καὶ προενθυμεῖται xal 
θέλει, δι) ὃν χαὶ πάντας ἡμᾶς ποιεῖ. Ὅταν μὲν γὰρ 
6 θεὸ:ς ἡ τῷ Μωῦσῇ ὁμιλῇ, fj τῷ ᾿Αθραὰμ ἆπαγ- 
γέλληται, τότε 6 ἀχούων ἀποκρίνεται. Καὶ ὁ μὲν λέ- 
νει, Κατὰ τί γγώσομαι ; ὁ δὲ, Προχεἰρισπι dA ov. 
Καὶ πάλιν, Εὰν ἐρωτήσωσί µε τί ὄνομα αὐτῷ, 
τί ἐρῶ πρὸς αὐτούς ; Έχει γὰρ τούτων ἕκαστος 


quidem ac voluntatis indicium sit illa vox, Dizit, p τὸν µεσ:τεύοντα Λόγον, χαὶ τὴν σοφἰαν τοῦ 8:08 


verbis autem illis, et factum est ita, opus per Ver- 
bum et sapientiam, in qua et Patris voluntas est, 
factum ostendatur. 


γνωρίζουσαν τὸ βούλημα τοῦ Πατρός. "Όταν δὲ ip- 
γάζηται αὐτὸς, xaX κτἰζῃ ὁ Λόγος, οὖπ ἔστιν ἑχεῖ 
ἐρώτησις, χα) ἀπόχοισις' bv αὑτῷ γάρ ἐστιν ὁ Πατὶρ, 


xai ὁ Λόγος iv τῷ Πατρί. ἀλλ ἀρχκεῖ τὸ ῥούλεσθαι, καὶ τὸ ἔργον Ὑίνεται, ἵνα τοῦ μὲν βουλήµατος 
ᾗ Υνύοισμχ., τὸ εἶτε᾽ τῷ δὲ xal ἐγάνετο οὕτω , τὸ ἔργον σηµαίνηται, τὸ διὰ τοῦ Λόγου καὶ τῆς συ” 


φίας, tv ᾗ xai βαύλησίς ἐστι τοῦ Πατρῦς. 

Ex eodem libro. In. Arianos, inter quos et Samo- 
satensis comprehenditur, quoniam εἰ ipse censuit, 

- Filium Dei nihil aliud esse nisi Verbum  enun- 
tiatum, εἰ mandatum divinum, quo Pater. tan- 
quam artifex ut instrumento mechanico usus est 
ad rerum universitatem constituendam. 


Quomodo, inquiunt, Filius ab ouni zternitate po- 
* Exod, iini, 15. 


! Gen. xv, 8. * Exod. iv, 15. 


Κατὰ ΑἈρειανῶν, οἷς καὶ τὸν Σα έα συµ- 
παρα.αμδάνει. Καὶ γὰρ xal αὐεὸς Λόγον προ- 
φοριχὸν, καὶ πρόσταγμα θεῖον τὸν Ylór τοῦ 
θεοῦ ἑδογμάτιζε, τόν. τε Πατδρα év σχἠµαει 
τεχγίτου τούτῳ κεχρῆσθαι δίκην ὀργάνου µη- 
χαγικοῦ εἰς τὴν τοῦ ποιήµατος διακόδµησι’. 


Πῶς, φησὶ, δύναται 6 YU; ἀῑδίως αννυπάρχειν 


335 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. ΧΙ. 


£83 


τῷ Πατρί; καὶ γὰρ καὶ οἱ ἄνθρωποι ἐξ ἀνθρώπων A test simul csse.cum Patre? Etenim (Ilii post tempus 


μετὰ χρόνον υἱοὶ γίνονται. Καὶ ὁ μὲν πατὴρ τριά- 
χ’ντα τυχὺν ἑτῶν ἐστιν, ὁ δὲ υἱὸς ἀρχὴν ἔχει τότε 
γεννηθεὶς, xax ὅλως md; υἱὸς ἀνθρώπου οὐχ fjv πρὶν 
γεννηθῇ. Πάλιν δὲ φιθυρίνουσι, Πῶς δύναται ὁ Υἱὸς 
Λόγα;, εἶναι; 4 ὁ Λόχος εἰχὼν τοῦ θεοῦ; 'O γὰρ ἀν- 
θρώπων λόγος lx συλλαθῶν συγχείμενος, µόνον ἐσή- 
µανε τὸ βούλημα τοῦ λαλῄσαντος, xal εὐθὺς πέ- 
παυται xal ἡφάνισταί. Ἐκχείνοι μὲν οὖν, ὥσπερ 
ἐπιλαθόμενοι τῶν προλεχθέντων xav αὐτῶν ἑλέγ- 
χων, πάλιν διαλοχίζονται τοιαῦτα. Ὁ δὲ τῆς ἆλη- 
θείας λόγος ἑλέγχει τούτους οὕτως * El μὲν περὶ 
ἀνθρώπου τινὸς λογίζονται, ἀνθρωπίνως καὶ περὶ 
τοῦ λόχου αὐτοῦ, xal τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ λογιξέσθωσαν. 
El δὲ περὶ τοῦ θε,ῦ τοῦ κτίσαντος τοὺς ἀνθρώπους, 
μηχέτι ἀνθρωπίνως, ἀλλὰ ἄλλως ὑπὲρ τὴν τῶν ἀν- 
θρώπων φύσιν διανοείσθωσαν. ᾿Ὁποῖος γὰρ ἂν εἴη ὁ 
γεννῶν, τοιοῦτον ἀνάγχη xat vb γέννηµα εἶνάι. Καὶ 
ἐποῖος ἂν εἴη ὁ τοῦ λόχου πατὲρ, τοιοῦτος ἂν εἴη xal 
ὁ λόγος αὑτὸῦ. Ὁ μὲν οὖν ἄνθρωπος kv χρόνῳ γενό- 
µενος, &v χρόνῳ καὶ αὐτὸς Ὑεννᾶ τὸ τέχνον. Καὶ 
ἱκειδὴ ἐκ τοῦ μὴ ὄντου Υέγονε, διὰ τοῦτο χαὶ ὁ λό- 
γος αὐτοῦ παύεται, xal οὐ μένει. 'O δὲ θεὺς οὐχ ὡς 
ἄνθρωπός ἐστι’ τοῦτο γὰρ εἶπεν ἡ Γραφή * ἀλλ' Gv 
ἐστι, χαὶ ἀεί ἐστι. Διὰ τοῦτο xat ὁ Λόγος αὐτοῦ (bv 
ἐστι, καὶ ,ἀῑδίως ἐστὶ μετὰ τοῦ Πατρὸς, ὡς ἁπαύ- 
ἵασμα φωτός. Καὶ ὁ μὲν τῶν ἀνθρώπων λόχος ix 
συλλαθῶν ἐστι συγχείµενος, xal οὔτε ζἡ, οὔτε τι 
ἐνερχεῖ, ἀλλά µόνον ἐστὶ σημαντικὸς τῆς τοῦ λα- 
λοῦντος διανοίας, xai µόνον ἐξῆλθε, xal παρΏλθε 
μηχέτι φανούμενος, ἐπειδὴ οὐδὲ ἣν ὅλως πρὶν λαλη- 
07 vat. Διὸ οὔτε ζἡ , οὔτε ἐνεργεῖ, οὔτε ὅλως ἄνθρω- 
πός ἐστιν ὁ τῶν ἀνθρώπων λόγο;. Πάσχει δὲ τοῦτο, 
χαθὰ προεῖπον, ἐπειδὴ καὶ ὁ γεννῶν τοῦτον ἄνθρω - 
πυς ix τοῦ μὴ ὄντο; ἔχει τὴν φύσιν. 'O δὲ τοῦ Θ:οῦ 
Αόχο;, οὐχ ὡς ἄν τις εἴποι, προφοριχός ἐστιν, οὐδὰ 
ψόφος ῥημάτων, οὐδὲ τὸ προστάξαι θεὺν τοῦτό ἔστιν 
Yi, ἁλλ᾽ ὡς Que, xai ἀπαύγασμα οὕτως ἐστὶ γέν- 
γηµα τέλειον EX τελείου. Διὸ xai εἰχὼν τοῦ Θεοῦ ἐστι, 
xai θεός. Καὶ θεὸς γὰρ ἣν, φησὶν, à Λόγος * Καὶ οἱ 
μὲν λόγοι τῶ» ἀνθρώπων οὐδέν εἰσιν εἰς ἑνέργειαν. 
-Διὸ xat οὗ διὰ λόγων, ἀλλὰ διὰ χειρῶν ἄνθρωπος 
ἑργάζεται, ὅτι αὗται μὲν ὑπάρχουσιν, ὁ δὲ λόγος αὐ- 
τοῦ οὐχ ὑφίσταται. Ὁ δὲ τοῦ θεοῦ Λόγος, ὡς εἶπεν 


6 Απόστολος, ζῶν ἐστι, χαὶ ἐνεργὴῆς , xal τοµώτε- D 


gos ὑπὲρ πᾶσαν μά(αιρα» δίστοµον, xal διικνού- 
µενος ἄχρι μερισμοῦ φυχῆς χαὶ σώματος. Ἔπρεπε 
12, ἑνὸς ὄντος τοῦ θεοῦ, µίαν εἶναι χαὶ τὴν εἰχόνα, 
xai ἕνα τὸν τούτου Aóov, καὶ μίαν την τούτου σο- 
φίαν. Διὸ καὶ θαυµάζω πως, ἑνὸς ὄντος τοῦ θεοῦ, 
οὗτοι χατὰ τὰς ἰδία- ἐπινοίας πολλὰς εἰχόνας, xal 
cogla;, xai λόγους ἐπενόησαν. Καὶ ἄλλον μὲν εἶναι 
τὸν ἴδιον xat φύσει Λόγον τοῦ Πατρὸς λέχουσιν, iv 
ᾧ καὶ τὸν Yibv πεποίηχε’ τὸν δὲ ἀληθῶ, Υὲὸν xas' 
ἐπίννιαν λέγεσθαι Λόγον, ὡς ἅμπελον, xal 605v, καὶ 
θύραν, καὶ ξύλον ζωῆς. Σ/φίαν τε ὀνόματι λέγεσθαι 
αὑτόν φασιν, ἄλλην µεντοι εἶναι τὴν ἰδίαν χαὶ ἆλη- 


! Ex d. i, 14. ? Ilebr. jv, 12. 


homines ex hominibus fiunt; et cum, verbi causa, 
pater trigiuta annorum est, tunc filius genitus 
principium habet; nullusque omnino lhoninis filius 
erat antequam gigneretur? Rursumque garriunt ad 
hunc modum .: Filius Verbum esse , aut. Verbum 
imago Dei, quan/o verbum hominis ex syllabis 
constans solum loquentis cogitationem indicat, et 
simul ac prolatum est, dissipatur οἱ evanescit? 
Isti quidem earum rationem, quibus ante confutati 
suut, obliti, hac iterum oflerunt, sed veritatis 
verbum eos refellit hoc modo : Si de homine quo- 
piain disserunt, humano more de verbo, deque filio 
ipsius loquantur. Sin de Deo, qui homines pro- - 
creavit, non huiana, sed excellentiore quadam 
ratione de illo cogitent. Qualis enim genitor est, 
talis est etiam qui gignitur necessario. Et qualis 
est verbi pater, tale nimirum est verbum ejus. 
Quapropter honio in ienmpure genitus, in :eme- 
pore et ipse lilium gignit. Et quoniam ex ni- 
hilo factus est homo, idcirco verbum etiam illius 
in nihilum redigitur ei aboletur. Deus autem, 
ut Scriptura testatur, non est, sicut homines sunt, 
sed est ille, qui est, et qui semper est !*. Itaque et 
Verbum ejus vere est, et αὐ οιηπὶ zternitate cum 
Patre est, tanqnam splendor lucis. Atque hominum 
quidem verbum ex syllabis constat, neque vivit, 
neque quidquam agit, sed tantum loquentis sen- 
tentiam explicat, et solum exit, εἰ praeterit, neo 
amplius apparet : quippe quod ncc erat antequam 
enuntiaretur. Quare nec vivit, nec agit quidquam, 
nec omnino verbum hominis homo est. Hoc autem 
accidit, ut ante dixi, quouiam et homo, qui vcr- 
bum hoc parit, ex nihilo naturam habet. At Dei Ver- 
bum non, utaliquis dicat, ore pronuntiatur, nec edit 
vocis sonum, neque quod mandatac praecipit Deus, 
id Filius est, sed uti lux et splendor, sic est germen 
perfectum ex perfecto. Quamobrem et Deus est, el 
imago Dei. Et Deus enim, inquit, erat Verbum. Ac ho- 
minum quidem verba re nihil suut. Quocirca non ver- 
bis, scd manibus agunt homincs. Quia manus exsi- 
stunt, verba autem uihil babent firmamenti. At Doi 
Verbum, ut Apostolusait *, vivit, et efficax est, et 
peneirabilius omni gladio ancipiti, et pertingit ua- 
que ad divisionem auimi et spiritus. Dece! at enim, 
ut cum unus esset Deus, uua itein. esset iinago ip- 
sius, et Verbum unum, et una sapientia, Quamob- 
rem miror, cur isti, cum unus sit Deus, opinionis 
errore inultas sibi πηνίο, et sapientias, οἱ verba 
confinxerint. Atque aliud quidem proprium, et na- 
tura Verbum Patris, quo Filium etiam fecit, esse 
dicunt, Nam vere Filium opinione dici Verbum, 
sicut eliam vilis, eL via dicitur, et ostium, lignuu 
vitz, el sapientia nomine duntaxat. Aliam enim 
esse veram illam Patris sapicntiau, qux non genita 
cum ipso consistit, qua Filium fecit eum, quem quod 
illius esset sapientie particeps, sauientiaim nomi- 


387 


EUTHYAMLI ZIGABENI 


338 


nvit. lac illi dum obloquuntur, nonne omni odio A O.vhy σορίαν τοῦ Πχερὶς, thv Ἁγεννήτως συνυπάρ- 


sunt digni 7 Si enim, ut ipsi putant, non quia genitus 
esta Patre, nec. propter essent zeternitatem Filius 
est, sed propter il'a, qux loquendi facultate prze- 
dita sunt. Verbum est, et. propter illa qux sapien- 
ti sunt ornata, sapientia dicitur, wt virtus ob illa 
quae virtutem babent : Filius itesà vocatus est prop- 
ter nos, qui a se filii facti sumus, δέ propter illa 
fortasse, qua sunt, habet, ut. st. Qnid : igitur erit 
ipse.? neque enim est. horum quidquam, et hac 
sunt duntaxat ipsius nomina, quibus" propter no£ 
decoratus est, cum exsistendi speciem tantum ha- 
beat. Verum ista diabolica est, vel deterior 
etiam cogitatio, Siquidem Verbum Del nomine 
tantum opinantur esse, cwm se ipsi vere" pütent 
exsistere. Quse porro verborum: pertenta sunt istá, 
ut sapientiam dicant simul esse cutn Patre, hane 
autem Christum esse negent, sed cum multe sint 


wirtutes, et sapientia create , Christum earum: 


unam asserant esse, eumque cum bruchís et 
lecustis comparent? Quid? nonne plane vafri, 
veteratores, malitiosique sunt qui sudientes nos 
dicere, Verbum simu! esse cum Patre, calumnian- 
tur, et, Duo ergo, inquiunt, non genita coristituitis? 
At ipsi dicentes ipsius sapientiam non esse geni- 
tam non animadvertunt idem repréhensionis telum 
contra se posse retórquerl, Etenim isthze ipsa 
eorum opinio nonne plane stulta es*, dum dicunt 
non gestam sapientiam simul exsistentem: cum Deo 
esse Deum? Aliquid enim simul esse dicitur, non 
quia secum, scd quia cum aliquo sit, Quemadmo- 
dum Evangeliste de Domino dicunt, Simul erat 
eum discipulis, non quia secum ipse, sed quia cum 
illis erat. Nisi vero compositum esse Deum affirma- 
verint, habereque sapientiam, quz nec ipsa geni- 
ta sit, connexam, et complentem ipsius essentiam, 
quam quidem sapientiam mundi effectricem indu- 
cunt, ui ejus procreationem adimant Filio, et Verbi 
ac sapientie abutuntur nomine, aliudque sibi Ver- 
bum et sapientiam confingentes, verum Dei Vet- 
bum et veram ac solam Dei sapientiam negaut, 
atque ita homines impii Manichaeos imitantur. 


Ex eodem libro. 

Quemadmodum cum audimus Joannem dicentem : 
Verbum caro facium est*, non. Verbum ipsum 
totum carnem intelligimus, sed carnem  induisse, 
auque hominem factum esse, et cum audimus: 
Christus factus est maledictum pro nobis *, et : Qui 
peccatum non novit, pro nobis peccutum [fecit *, non 


totum esse factum maledictionein, aut. peccatum - 


inwlligemus, sed maledictionem nostram, ut. ait 
Apostolus, suscepisse, ul nos a maledictione libe- 
raret, peccata vero nostra, ut inquit Isaias *, ipsum 
tulisse, eaque, ut Petrus ait*, in corpore suo $us- 
tulisse supcr lignum : sic. cuim audiverimus illud 


χουσαν αὐτῷ, kv ᾗ xa τὸν Υἱὸν ποιῆσας ὠνόμασε 
χατὰ µετουσίαν ἐχείνης σοφίαν αὐτόν. Τοῦτο δὲ xal 
µόνον φθεγζάµενοι, πῶς οὐκ ἄξιαι παντὺς μίσους 
εἰσίν; El γὰρ, ὡς αὑτοὶ νομίζρυσιν, οὗ διὰ τὴν ix 
Πατρὸς Ὑέννησιν xat sb ἀῑδιον «ῆς οὑσίας Υιός 


, ἐστιν, ἀλλὰ διὰ τὰ λφγικὰ Λόγος, καὶ διὰ τὰ σοφ.ζό- 


p.196 σοφία, xat διὰ τὰ δυναμούμενα δύναμις λέγε- 
ται, πάντως xou καὶ διὰ τοὺς παρ αὐτοῦ υἱοποιου- 
µένους Y'Ub; ἐχλήδη, xal τάχα διὰ τὰ ὄντα ἔχει καὶ 
τὸ εἶναι. Τί οὖν ἄρα λοιπόν ἐστιν αὑτός; Οὐδὲν γὰρ 
ἂν εἴη τούτων αὐτὸς, εἰ ὀνόμάτα µόνον ἐστὶν αὐτοῦ 
ταῦτα, xàl µόνον τοῦ εἶναι φαντασίαν ἔχει δι ἡμᾶς, 
καὶ τοῖς ὀνόμασι toUtot; καλλωπιζόμενος, ἉΆλλὰ 
τοῦτο διαδολιχἡ μᾶλλόν ἐστὶν ἀπόνοια, τάχα δὲ καὶ 
πλεῖον, ὅτι αὐτοὺς μᾶν ἀληθῶς ὑφεστάναι θέλουσι, 
τὸν δὲ τοῦ Θεοῦ Λόγον ὀνόματι µόνον νοµίζουσιν᾽ 
εἶναι. πῶς δὲ «6 τερατολογία αὐτῶν καὶ ταῦτα, 
λέγειν μὲν σοφίαν συνυπάρχουσαν τῷ Πατρὶ, μὴ 
λέγειν δὲ ταύτην τὺν Χριστὺν, ἀλλὰ πολλὰς δυνά- 
pete κτιστὰς, χαὶ σοφίαν εἶναι, τούτων δὲ µίαν εἶναι 
τὸν Κύριον, τὸν καὶ τῇ χάµπη xal. «fj ἀχρίδι παρα- 
θαλλόμενον παρ᾽ αὐτῶν, Πῶς δὲ οὗ πανοῦρχοι, ὅτι 
παρ᾽ ἡμῶν μὲν ἀχούοντες συνυπάρχειν τὸν Δόγον τῷ 
Πατρὶ, γογγύζουσιν εὐθὺς φάσχοντες, Οὐκοῦν δύο 
ἁγέννητα λέγετε; Λὐτοὶ δὲ λέγοντες ἀγέννητον τὴν 
αὐτοῦ σοφίαν, οὐχ ὁρῶσι κατ᾽ αὐτῶν φθάνουσαν, fiv 
αἰτιῶνται uavalav μέμφιν. Καὶ γὰρ χἀχείνῃ πάλιν 
αὐτῶν fj διάνοια πῶς οὗ πάννυ μωρὰ, λέχειν τὴν 


C ἁγέννητον συνυπάρχουσαν τῷ θεῷ σοφίαν αὑτὺν 


εἶναι τὸν Θεόν; τὸ γὰρ συνυπάρχον οὐχ ἑαυτῷ, τινὶ 
δὲ συνυπάρχει, ὡς περὶ τοῦ Κυρίου λέγουσιν οἱ εὖ- 
αγγελισταὶ, ὅτι συνῆν τοῖς μαθηταῖς. 0ὐ γὰρ &au- 
τῷ, ἀλλὰ τοῖς μαθηταῖς ουνῆν. El μὴ ἄρα σύνθετυν 
εἴποιεν τὸν θεὺν ἔχοντα συμπεπλεγμένην, fj συµ- 
πληρωτικὴν τῆς οὗσίας αὑτοῦ τὴν σοφίαν ἁγέννητον 
οὖσαν χαὶ αὐτὴν, Άντινα καὶ δημιουργὸν εἰσάγουσε 
τοῦ χόσµου, ἵνα xal τοῦ δημιδυργεῖν τὸν Υἱὸν ἀφέ- 
λωνται. Καὶ τῷ μὲν ὀνόματι τοῦ Λόχου, xal τῆς σο- 
φίας καταχρῶνται, ἔτιῤα δὲ ἑαυτοῖς ἀναπλάττοντες 
ἀρνοῦνται τὸν ἀληθινὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, xa τὴν 
ὄντως xal µόνην σοφἰαν τοῦ Θεοῦ, xat Μανιχαίους 
λοι πὸν ζηλοῦσιν οἱ ἅθλιοι. 
'Ex tov αὐτοῦ «ἰόγου. 

"Dsmtp Ἰωάννου ἁἀκούοντες, 'O Λόγος σὰρξ 
ἀγένετο, οὐχ αὐτὸν ὅλον σάρχα νοοῦμεν τὸν Λόγον, 
ἀλλὰ σάρχα ἑνδυσάμενον, xal γενόµενον ἄνθρωπον, 
ἀκούοντές τε, Χρισεὸς ἨΤέγονεν ὑπὲρ ἡμῶν κατ- 
ápa, xal τὸ" μὴ όντα ἁμαρτίαν ὑπὲρ ἡμῶν 
ἁμαρτίαν ἐποίησεν, οὐχ αὐτὸ τοῦτο ὅλον κατάραν 
xai ἁμαρτίαν νοοῦμεν αὐτὸν γεγενῆσθαι, ἀλλ ὅτι 
τὴν μὲν xa0' ἡμῶν χατάραν ἀνεδέξατο, ὡς εἶπεν ὁ 
Απόστολος, ἐξαγοράσας ἡμᾶς Ex τῆς χατάρας, τὰς 
δὲ ἁμαρτίας ἡμῶν, ὡς μὲν Ἡσαῖας εἶπεν, ἑδάστα- 
σεν’ ὡς δὲ ὁ Πέτρος εἶπεν, ἀνῆνεγχεν αὐτὰς τῷ 
σώματι ἐπὶ τοῦ ξύλου * οὕτως ἐὰν ἀχούσωμεν ἐν ταῖς 


οσα”. :, 1*1. ' Galat. in, 15. * lE Cor. v, 21. * la. Li, δ. * 1 Petr. n, 3]. 


946 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XT. 


390 


Παρο:μίαις τὸ ἔχτισεν, οὗ δεῖ χτίσµα ὅλον τῇ qossvA. ex. Proverbiis ', creavit, non totum natura crea» 


νοεῖν τὸν Aóyov, ἀλλ ὅτι τὸ κτιστὸν ἑνεδύσατο 
σώμα, xal ὑπὲρ ἡμῶν ἔκτισεν αὑτὸν ὁ θεὺς εἰς 
ἡμᾶς, τὸ χτ'στὸν αὐτῷ χαταρτίσας, ὡς γέγραπται, 
σῶμα,ι ἵν ἐν αὐτῷ ἀναχαινισθῶναι χαὶ υἱοποιηθῆναι 
δυνηθῶμεν. Τί τοίνυν ὑμᾶς ἠπάττσεν, ὦ ἀνόητοι, 
εἰπεῖν τὸν Κτ.ετην χτίσµα; ἢ nó0av ἠγοράσατε 
ἑαυτοῖ; τὸ xatvbv φρόνημα τοῦτο, χαὶ ἓν αὐτῷ mop. 
πεύεσε; Al γὰρ Παροιμίαι λέχουσε τὸ ἔκτισεν., 
à4)' οὗ λέχουσι χτίσμα τὸν Υἱὸν, ἀλλὰ γέννημα, Τὸ 
δὲ ἔχτισε λέχουσαι οὐχ ἐπὶ τῆς οὐσίας αὐτοῦ M- 
Υουσιν, ἀλλὰ πολλῶν ὁδῶν ἀρχὴν αὐτὸν . γενέσθαι 
σηµαίνουσιν. 
E» top. αὐτεῦ Aóyos. 
O9 χτίσµα ἐστιν, ἀλλὰ χτίστης.͵ µέν ἐστιν ὁ τοῦ 


θιοῦ Λόγος. Τότε δὲ λέγει παρριµιωδῶς, ᾿Εκεισέ µε, B 


Ow τὴν χτιστὴν ἑνεδύσατο σάρχα. Καὶ τοῦτο πάλιν 
δυνατόν ἐστι xal ἐξ αὐτοῦ τοῦ ῥητοῦ διανοεῖσθαι, 
Yiàe γὰρ àv, xai Πατέρα τὸν 8:5v ἔχων, αὐτοῦ γὰρ 
ἴδιόν ἐστι γέννημα, ὅμως Κύριον ὀνομάξει τὸν Πα- 
τέρα, οὐχ ὅτι δούλος ἣν, ἀλλ ὅτι τὴν. τοῦ δούλου 


μορφὴν ἀνέλαδεν. Ἔπρεπε γὰρ αὐτὸν, ὥσπερ ὄντα- 


Λόχον ἐκ τοῦ Πατρὸς,. Πατέρα τὸν θΘεὸν χαλεῖν. 
Texto γὰρ xai ἴδιον Yl;,U πρὸς Πατέρα, οὕτως ἑλ- 
ὐάντα τελειώσει tb ἔργον, xal ἀούλου μορφὴν λα- 
ἑάνία, Κύριον ὀνομάζειν τὸν Βατέρα. Καὶ ταύτην 


τὴν διαφαρὰν αὐτὸς ἐδίδαξε μετὰ xa); τῆς διαστο- . 


λῆς λέγων iv τοῖς Εὐαγγελίοις, ᾿Εξομο.ογοῦμαί 
σοι, Πάτερ) εἶτα, Κύριο τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς 


tum Verbum debemus intelligere, sed corpus crea- 
tum suscepisse. Pro nobis enim creavit ipsum Deus, 
creatum ipsi, ut scriptum est *, corpus accomrmro- 
dans, ut in eo posseuus nos renovari, filiique fiori. 
Quid ergo decepit. vos, o stulti, ut Creatorem crea- 
tum esse dicevetis ? Aut unde vobis inane istud: 
figginentam | cemparastis, in quo vobis tantopere: 
placetis et plauditis ? In libro enim Proverbiorum. 
legimus. quidem. creavit, non tamen invenimus Fi- 
lium crestum dici, et esee genitum , sed illud, 
creavit non refertur ad ejus esscntiam, sed eo, ut 
multarum viarum.initiam esse factum ostendatur. 


Ex eodem libro. 

Dei Verbum non est creatum, sed ereator; tuncau- 
tem in Proverbiis se creatum — dicit, cum carnein 
creatam induit. Quod: quidem ex eodem loco pot- 
test intelligi. Etenim cum Filius sit, et Deum haLeat' 
Patrem, est enim proprium germen ipsius, ta- 
men eum Domínum vocat, non quod servus sit, 
sed quia servi formam accepit. Decebat enim, ut 
ex Patre Verbum  exsistens.Patrem Deum  appcel- 
laret, veniens autem ad nostre salutis opus exse- 
quendum et servi formam sumens, Patrem voca- 
ret Domium. Atque hanc quidem differentiam praz- 
clara distinctione docuit ipse Dominus : Confiteor, 

ulens in Evangeliis, tibi, Pater, deinde subjiciens, 

ina celi et terra *. Λο quemadmodum nos 
Pateis nomine Dominum appellantes, naturalem non 


γῆς. AXX ὥσπερ. ἡμεῖς, Πατέρα. χαλοῦντες τὸν (7 negamus servitutem, somus enim jpsius opera, 


Κύριον, οὐχ ἀρναύμεβα τὴν χατὰ φύσιν Bouis(av: 
αὐτοῦ yáp ἑσμεν ἔργα, xat αὐτὸς ἐποίησεν ἡμᾶς, 
xal οὐχ ἡμεῖς ' οὕτως ὅταν ὁ Υἱὸς τὴν τοῦ δνύλου 
popoh» λαμθάνων Mya, Κύριος. ἔχτισό µε ἀρχὴν 
ὁδῶν αὐτοῦ, μὴ ἀρνείαθῳσαν -τὴν «ἀϊδιότητα τῆς 
τούτου θεότητος, xai ὅτι bv ἀρχῇ: ἣν ὁ-Λόγος, χαὶ 
πάντα δι αὐτοῦ γέγονε, χαὶ kv αὐτῷ τὰ πάντα ἔχτι- 
σται. Τὸ δὲ ἐν ταῖς Παροιμίαις ῥητὸν, xao προ- 
εἴπον, οὗ τὴν οὐσίαν, ἀλλὰ τὸ ἀνθρώπινον τοῦ Λό- 
yo» σηµαίνει. El γὰρ εἰς ἔργα,. φησὶν, ἔχτισταε, 


φαίνεται μὴ τὴν οὐαί[χν ἑαυτοῦ σημᾶναι θέλων, ἀλλὰ 


τὴν εἰς ἔργα αὐτοῦ οἰχοναμίαν γενοµένήν, ὅπερ δεύ- 
τερόν ἐστι τοῦ εἶναι. Τὰ γὰρ χτιζόμενα, xal γοό- 
μενα προηγουμένως Evexey τοῦ εἶναι xal τοῦ ὑπάρ. 


χειν πεποίηται, καὶ δεύτερον ἔχουσι τὸ ποιεῖν περὶ D 
ὧν αὐτοῖς ὁ Λόγος προστάττει, ὡς ἐπὶ πάντων ἐστὶ ’ 


εὺ τοιοῦτον ἰδεῖν. ᾿Αδὰμ γὰρ ἑχτίσθη, οὐχ (vx ἓρ- 
ἵάνηται, ἀλλ ἵνα πρῶτον ὑπάρχῃ ἄνθρωπος. Μιτὰ 
ξαῦτα γὰρ ἔλαδεν ἐντολὴν χιθαωκὸν χατασχευάσαι. 
Καὶ ἐφ᾽ ἑχάστου ζητῶν ταῦτα εὗροι τις ἄν. Καὶ γὰρ 
χαὶ Μωῦσῆς ὁ µέγας πρῶτον . ἄνθρωπος γεγένηται, 
καὶ δεύτερον τὴν ἡγαμονίαν τοῦ λαοῦ. πεπίστευται. 
Οθὐχοῦν xai ἐνταῦθα τοῦτα .νοεῖν ἔξεστι, Touto δὲ 
πάλιν xal τὸ Πνεῦμα προσημαϊνον ἐν . Ῥαλμοῖς 
έλεγε ΄ Καὶ κατέστησας αὐτὸν ἐπὶ. τὰ ἔργα τῶν 


χειρῶν cov, ὅπερ καὶ πιρὶ ἑαυτοῦ  onpalvov 6 


Κύριός φησιν ᾽Κγὼ δὲ κοτεστάθην» βασιλεὺς 


* Prov. vip, 29, 3 Ευρ. x,5. * Luc. x, 21. 
? Psal. 11, G. 


et ipse fecit nos, non autem. ipsi nos *, sic quando 
Filius servi formam. suscipiens dicit : Dominus creu- 
vit. me. initium viarum suarum * , nullus ausit: 
divinitatis ejus :seternitatem negare, neque in 
principio Verbum.esse, et omnia per ipsum fuis-e 
facta. Nam dictum illud in libro Proverbiorum, ut 
monui, non essentiam Verbi, sed humanitatem 
ejus signifleat. Cnm enim se ad agendum creatum- 
commemoret; perspicuum est, ipsum non essentiam 


suam, sed curanda salutis humana consilium 
indicare: quod quidem essentia posterius est. 
Qu:e enim creantur et fiunt, ob id primum crean- 
tur et fiunt, ut sint, deinde vim habent agendi ca 
qum fuerint imperata. Hoc autem in omnibus licet 
perspicere. ÁAdam enim creatus est, non ut ageres, 
sed primum ut esset homo. Tum agendi man.atum 
accepit. Noe autem creatus est, non propter ar- 
cam, sed ut primum exsisterct, atque homo esset. 
Post enim jussus est. arcam exzdi(icare. Et maz- 
nus ille Moses primum homo factus est, deinde 
populi dux constitutus. Atque ita sigillatim potes 
omnia persequi. Quamobrem idem et hic licet cogi- 
tare. Hoc et Spiritus ante signilücans in Psalmis 
locutus est ad hune imodum, Εί constituisti eum 
super opera manuum (suarum *. Quod ct de seipso 
Dominus indicans, Ego, inquit, constitutus sum Rex 
ab eo super Sion montem sanctum | ejus". Quemad- 


* Pgal. xcxix, 9... " Prov. v1, 29. * Ρο]. vin, 7. 


za 


τα. PDA Lunf JUDA BHDOAL ssp cR Suet  τ- 
XB 1». 2 de “πρίν Lginia4s wg aine 
Wand (ο σαι euuDn 5 — Banb-B Aes d- 
Ελ. µ CT D Pl aba STADL 25 In& JL 
μαι σον σος WTAa Chsd4alA, 
joB o5 HU μμ CesaL Pri am CE ὑπ ίμια 
zo Ῥάδμιη a. πηρα Wéera — gwfigemübws 
)rmesía& ον. Terz22: smi. Gi GIÁ πια COD 
Were "τών, Eo 7er) Qum στα 2ος 
τω 5 στ. Μα”, 62€ 5 πω 20S 
σου Taneguub. μμ βετα ANNOS ο cisre»- 
fU. Sou cina Οτι «εσας utm «ππσπαν 
Jiprt, ri ασισωπσι ZuUs. τς 1 αμα 
A απμιαὸ die^ng. 3 aen αμ Βαν 
Φωτ, JL 33 “πι 2. dua μασ επ dum 
irr9uiwe nas. µ tunt Carne gez Vesum anmm- 
p ueineuem lel, tage. CIC COUP 2OSUIBQUET. 6, 
Aíjmga,, 2L CM anb i6 sia divunkxe Vaxseun 
byntr, ant θε... ^yus adnDast, Seul ος 
nts ^YaGaMe, ες nnil,m caosam. adirzenue due:a- 
fant. Pour €B.08 esL ου. Λάος, 6C aatursduembEN 
Poux ysoytor Αιώ-Φαυ comtaus eL, 4. Mia Sute- 
d^vrie 26ο ^34 Γ219. ΕΤ. (usmessem CD iun- 
get ui ]a privenpse εταί Verbum, e$ Vesoum σα 
apud Denm, et Dens eroi Verbnan, mn est addu 
prout uos. Ai ese legis: Verbum caro. fact 
£8, (986 61 «21.240 2:44 ptguer quam, nemoe, Es 
habitagit ín nobis. Καλα Apeeiolae dicam, Qui 


tum m τις Dei estet, nom adsit «25150, 26 eom C 


€A ; Seres formam accepit, tane εαν sabgi.cit,Hanné- 
lieti, thewiens, semetipsum n3qne ad mortem, mor- 
iem οκ crncis *. Bdeirro enim et factum est 
€af^, εἰ ser*i. formam ase8mpeit. Ex ipse Domi- 
ΑΦ wa para.olarum  involeeris— tegit, : de 
se ant^ra loqoeans aperte diet; Ego ia. Patre, et 
Pater in me * , οί: [ου et Peterumam sumus? ; ei: 
(m vidit me, vidi Patrem *; e& : Ego sum ἕως mun- 
di * , εἰ: Egosum teritas *. Nec singulis dictis can- 
sath adjnngit, ne posterior illis quorum caesa fuit, 
€s.e videatur. Necesse enim est, ut causa prz edat 
id, quod nisi propter ipsam, non foisset facturn. Pag- 
Jus 4nidesn eegregatus in. Evangelium, quod. ante 
ptowiserat Dominus per prophetas, habebat Evon- 
gi lium ante se, cujus Evangelii minister est factus, 
et Jostines delectus, ut prairet ante Dominum, an- 
te se Doninum babuit. Dominus vero, qui nullam 
habet ante se causam, ut. Verburo. sit, nisi quod 
Patris est Filius, εἰ unigenita sapientia, quando 
fit homo, tunc affert causam, propter quam est 
carnes  gestaturus, Antequam eiim homo fiat, 
prsecedit hominum utilitas, sine qua carnem non 
induisset. Qua autem fuerit causa, propter quam 
factus est homo, declarat ipse : Descendi, iuquiens, 
de clo, non ut (acerem voluntatem meam, sed. tv- 
luntatem ejus, qui misit me, «t omne quod. dedit 
mih Pater, non perdam ex. eo, sed suscitem illud in 


T. DEC RGAGEWL 


BimLEES aA CENE eóAaà COM JNELL enl» aec» α, | ier £5 Zue- Ópeec τὸ doc αὐτοῦ 


31* 
"Paxx2 
TR τα L-RAGASUG ποκατιπῶς -ᾗ Xue. τὸν iXopbi 
Tue. Zac owe avo. -Uü «mro πα ἀῑδιας avrai»; 
επεσε ζυεωσένως ἐπελσικύαι cie Ίατ-κεῖαν 
χω» αι -É δω. ἵνα xh τῆς hmarir:o σης ἓν 
«ος χπαστ-ας «αθρεσίπεεης σι ὃς z χτ' κας 
CRmZZW ος CER τον ixcn&5x ασ, ερτω 
Ἄπλατμκα- ες τ Lgvz. hm ες —R' ry τω ὄντα, 
£a ὃς τε κ Cer. παι Ίσιμσς Ἰπιρθωστοις χΧ10- 
GUr-m. ΄Ἕπσασα v-G fos α τὸν ἃ τε mw 'gresn 
z:t :Jeem Ἱππσαπα ἂν Secr axe, z3i có τοῦ. 
CP Ίπαπευνπο SL. cbe MiacÓGe , να 22722 x-:- 
σσ. ες Tide cx ταντα £g dv στ. 
Ár -z0 €7wu ὅπαπαπν. οἶνδις παὸ σον α τίαν Ex. 
TT2TZ 47A. εξ ἔργα Rp 3b εἰς ἔρις κτένετθαι, 
ο Turm Ἐν δουπαν Ἁηιώση, εἲς ἀνανέωσιν τεῦ- 
πω. Ka m δις oer c: «wm Γραῦῇ. Ὅταν 
L5 τρ τηραῦκα την xac cidsxa Ὑένντσιν τοῦ 
Ἀσοφος Ἵδησι. πα τὴν aba, Δ΄ Re Υέχονεν &v- 
4m Ίο ἃξ πκοὶ ες Ἱεώξηπας αὐτοῦ αὐτὸς 
akrE. πα cL weücm αράπονςις ἁπαγγέλλωσιε, 
Eus ἀπη am, ἁπακαοιά-α τῇ ὀκανοίχ, καὶ οὔ- 
& ῥε-α 5.Λπεσραγ ONES αὐτίας εέτεται. Teo γὰρ 
Ba-g-lir-e xxuweaIQm. Ἕσπεο γαρ 6 B.fng 58 
&à crm allda isl, wrcwel wk τὸ ἀσχογάσμα- 
URIDISL2UO 3gh να εξ» alli. "As dpya dv d Δό- 
στςι παὶ d Δότος 42e Zgóc τὸν Guóv,zal θεὸς dv Ó 
Ἀότες, Τέτρασσας, χα. αι Ega. c d aci. "Ὅτε δὲ 6 
ATI σὰρς ἐγένετο, οἷςς καὶ vk» αξτίαν τἶθναι, δι᾽ 
{2 γέτσε, Δἐτω,, Καὶ ὃς κήνωσεν b» ἡμῖν. Βάλιν 
4€ 5 ᾽Δαΐστελας δέτων, Ος ἐν μορρῇ θεεῦ ὑπάρ- 
195, οὐκ ἔθηχε ci» αἷ-ζαν, εἰ xk ὅτε τὸν μορφΏν 
ἔκαδε του ὅοι 1ου. Τόες vig ἑκιρέρει λέγων, "Era- 
Σέεωςεν bmwtov µέχρι θανώτον, θανάώεου δὲ 
ςταεροῦ. Διά ταυτα Τὰρ καὶ σδρς ἐγένετο, xal 
ῥ0ρφῖ ἕλκδε ὅσαισ,. Δότός τε ὁ Koguo; πολλὰ μὲν 
t» Βαρτεμέαις λελάλσχα, περὶ δὲ ἑανυτοῦ στµαίνων 
ἆ-οκελ.αξνος Εἴρηχεν, "Epyw dv τῷ Πατρὶ, καὶ à 
Παςήρ ἐν épncé* καὶ, "Er παὶό Darhp Iv éoper- 
xi^ Ὁ éegamsc ipi ἑώρακα τὸν llatépa- καὶ, 
"Ero εἰμι τὸ zc tov xócpov^ χαὶ, Εγώ εἰμι ἡ 
ἀ.ἰήθεια, οὐ τιθεὶς ἐφ᾽ ἑκάστου τὴν αἰτίαν, οὔδὶ 
τὸ διατί, ἵνα ph δεύτερος ἐκείνων φαίνηταε, ὧν 
χάριν xai γέγονεν. ᾽Ανάγχη yàp προηγεΐσθαι τὴν 
αἰτίαν -ούτου, Ti; ἄνευ οὐχ ἂν οὐδὶ αὐτὸς ἐγεγόνει. 
Πανιος youv ἀφωριαμένος εἰς εὐαγγέλιον, ὃ πγε- 
επτ,γτείλατο ὁ Kopio; 6: τῶν προφητῶν, εἶχε πρὸ» 
ἑαυτοῦ τὸ εὐαγχέλιον, οὗ καὶ γέγονε διάχονος. Καὶ 
Ἰωάννης μὲν προχειρισθεὶς εἰς τὸ προυδεῦσαι τοῦ 
Kopiou, πρὸ ἑαυτοῦ εἶχε τὸν Κύριον. ον δὲ Κύριος 
οὐχ ἔχων πρὸ ἑαυτνῦ αἰτίαν τοῦ εἶναι Λόγος, ἡ µό- 
vov, ὅτι τοῦ Πατρός ἐστι γέννημα, καὶ 00702. µονο- 
γε»ῆς, ὅταν ἆ,θρωπος γένηται, τότε xai τὴν αἰτίαν 
τίθησι, δι’ ἣν μέλλει σάρχα φορεῖν. Προηχεῖται γὰρ 
τοῦ Ὑενέσθαι αὐτὸν ἄνθρωπον ἡ τών ἀνθρώπων 
χρεία, ἧς ἄνευ οὐχ ἂν ἐνεδύσατο σάρκα. Τίς δὲ i 
χρεία, δι fjv γέγονεν ἄνθρωπος, αὐτὸς μὲ, ὁ Κύριος 


! l'hilipp. 5, 6-8. * Joan. xiv, 10. * Joan. 2, 80. " Joan, 101,9. * Joan. viii, 12. * Joon. xiv, 6. 


^" 


393 


PANOPLIA ΡΟΟΜΑΤΙΕΑ. — TIT. XL. 


394 


σηµωίνων ἔλεχε ταύτην Καταζέέηκα ἐκ τοῦ οὗ- Α novissimo die. IIwc cst cnim voluntas Paris. mei, 


ριενοῦ, οὐχ ἵνα ποιῶ τὸ θέ.Ίημα τὸ ἐμὸν, à 1.1ὰ 
τὸ 06Anya τοῦ πἐμψαντός ye, tra πᾶν ὃ δἐδωκέ 
po μὴ dzoléco ἐξ αὐτοῦ, dAAà ἀγαστήσω 
αὐτὸ àx τῇ ἑσχάτῃ ἡμέρᾳ. Τοῦτο γὰρ τὸ 0éAnpa 
τοῦ Πατρός µου, iva πᾶς ὁ θεωρῶν τὸν Ylóv, 
xal πιστεύων εἰς αὐτὸν, ἔχῃ ζωὴν αἰώνιογ, xal 
ἐγὼ ἀγαστήσω αὐτὸν ἐν τῇ ἑσχάτῃ ἡμέρᾳ. Καὶ 
πάλιν’ ᾿Εγὼ góc εἰς τὸν κόσμον ἐήλυθα, ἵνα 
aüc ὁ πιστεύων slc ἑμὲ ἐν τῇ σκοτίᾳ yid] µείγῃ. 
Καὶ πάλιν ἐν τῷ χατὰ Ἰωάννην φησαίν ' Ἐὼ εἰς 
τοῦτο γεγέγηµαι, χαὶ εἰς τοῦτο” ᾿Ρ.1ή.1υθᾳεὶς τὸν 
κόσμον, Ίνα µαρευρήσω τῇ dAn0sig. 'O δὲ 
Ἰωάννης ἔγραψεν * Εἰς τοῦτο ἐφαγερώθη ὁ Υἱὸς 
τοῦ θεοῦ, ἵνα Avec τὰ ἔργα τοῦ διαδό.Ίου. Διὰ τὸ 
μαρτυρῆσαι ἄρα, xal ὑπὲρ ἡμῶν ἀναδέκασθαι θά- 
vatov, xal διὰ τὸ ἀναστῆσαι τοὺς ἀνθρώπους, καὶ 
λῦσαι τὰ ἔργα τοῦ διαθόλου ἑλήλυθεν ὁ Σωτήρ. Καὶ 
atr ἐστὶν fj αἰτία τῆς ἑνσάρχου παρουσίας αὐτοῦ. 
Ἕλλλως γὰρ ἀνάστασις οὐχ ἂν ἐγένετο, εἰ μὴ 0ά- 
νατος ἐγεγό»ει. θάνατος δὲ πῶς ἐγεγόνει, εἰ ph τὸ 
ἀποθνῖσχον ἑἐσχήκει σῶμα; Τοῦτο μαθὼν παρ 
αὐτοῦ xai ὁ Απόστολος ἔλεχεν ' "Esel οὖν τὰ παι- 
δία χεχοιὠνηχε capxóc, xal αἵματος, xal αὐτὸς 
xapaxAqciwec µετέσχε τῶν αὐτῶν, ἴνα διὰ τοῦθα- 
vátov καταργήσῃ τὸν τὸ xpácoc ἔχοντα τοῦ 0ará- 
του, τουτέστι τὸν διἀάθο.ἰον. El δὲ οὗ δι ἑαυτὸν, ἀλλὰ 
δι ἡμᾶς κτίνεται͵ οὐκ ἔστιν ἄρα αὐτὸς χτίσµα, ἀλλὰ 
τὴν ἡμῶν ἑνδυσάµενος σάρκα ταντα λέγει. Ὥσπερ 


ut omnis qui videt Filium, et credit in. eun, habeat 
tifam cternam, ei ego. suscitem eum in novissimo 
die !'. EL rursum : Ego, inquit, veni lux in mun- 
dum, ut omnis qui credit in me non maneat in lene- 
bris *. Et rursum in Evangelio Joannis : Ego, 
inquit, ad hoc natus sum, εἰ ad hoc veni, ut. testi- 
monium perhibeam veritati *. Joannes autem scri - 
psit : Proyterea. apparuit Filius Dei, ut dissolvat 
opera diaboli *. Ut testimonium igitur perhiberet, 
et mortem pro nobis subire!, et solveret opera 
diaboli, venit Servator. liec est causa adventus 
ejus in carne. Resurrectio enim non. fuisset, nisi 
fuisset mors, nec mors, nisi corpus mortale susce- 
visset. ld ab ipso didicerat Apostolus, propterca 
dixit * Quoniam pteri participes erant carnis el san* 
guinis, et ipse similiter carnis el sanguinis parti- 
ceps faclus est, ut per mortem. desirueret. eum. qui 
habebat mortis imperium, | id δεί, diabolum "*. 
Quod si propter nos, uon autem propter se creatur, 
ipse creatus non est, sed carnem nostram creatani 
indutus hac dicit. Quemadmodum enim infirmita- 
tes nostras suscipiens, dicilur ipse infirmus, cum 
tamen infirmus et. imbecillus non sit, quippe qui 
virtus est Dei, et peccatum pro nobis factus est, et 
maledictum, cum tamen ipse non peccaverit, sed 
peccata et nialedirtioneés nostras ipse tulerit, sic non 
in seipsocreans dicit : Dominus creavit nte, cum tamen 
ipse creatus non sit. 


γὰρ τὰς ἀσθενείας ἡμῶν δεχόμενος λέγεται αὐτὺς ἀσθενεῖν, χκαΐτοι μὴ ἀσθενῶν αὐτὸς, δύναµις γάρ 
ἐστ: τοῦ Θερῦ, ἁμαρτία τε ὑπὲρ ἡμῶν γέχονε, xal χατάρα, καίτοι μὴ ἁμαρτήσας αὐτὸς, ἀλλ ὅτι τὰς 
ἁμαρτίας ἡμῶν, καὶ τὴν κατάραν ἑδάστασεν αὐτός * οὕτως ἡμᾶς ἐν ἑαυτῷ κτίζων λέγει ' Κύριος ἔκτισέ 


µε, Χαίΐτοι χτίσμα μὴ ὧν αὐτός. 
Ἐκ τοῦ αὐτοῦ Λογου. 

Kl μὲν τῇ φύσει καὶ τῇ οὐσίᾳ Χτίσμα ὁ Λόγος, 
καὶ μὴ διαφορὰ ἣν τοῦ γεννήµχτος πρὸς τὸ χτίσµα, 
οὐχ ἂν ἐπήγαγε τὸ Γενγγᾷ µε, ἁλλ ἠρκεῖτο τῷ 
ἔκτισεν, ὡς τῆς λέξεως ταύτης σημαινούσης τὸ 
ἐγέννησεν' νῦν δὲ εἰρηχώς' "Εκτισέ µε ἀρχὴν 
ὁδῶν αὐτοῦ εἰς ἔργα αὐτοῦ, ἐπήγαγεν οὐχ ἁπλῶς 
τὸ Γεν ᾷ µε, ἀλλὰ μετὰ συμπλοχῆς τοῦ, δὸ, συν- 
δέσµου, ὡς ἁσφαλιξόμενος ἓν τούτῳ τὴν ix. τοῦ 
ἔχτισε λέξιν λέγων" Πρὸ δὲ πάντων βουνῶν 
q&rra µε. Τὸ γὰρ (cvv µε τῷ ὄχτισε συμπεπλεγ- 
µένως ἐπιφερόμενον, µίαν ποιεῖ τὴν διάνοιαν ᾿ 
xai δείχνυσιν, ὅτι τὸ μὲν ἔκεισε διά τι εἴρηχε, τὸ 
δὲ rervQ µε πρὸ τοῦ ἔχτισέν ἐστιν. Ώσπερ γὰρ εἰς 
ἔμπαλιν εἰρήχει Κύριος TEYYQ. µε, xal ἐπέφερε, 
Πρὸ δὲ πάντων βουγῶν ἔκτισέ µε, πάντως προ- 
ηγεῖτο τοῦ ἐγέγγησε τὸ ἔκτισεν, οὕτως εἱἰρηχὼς 
πρ vtov ἔχτισεν, εἶτα ἑπαγαγών * Πρὸ δὲ πάντων 
βουνῶν yervg µε, ἐξ ἀνάγχης δεἔχνυσι προηγεῖ- 
σθαι τὸ ἐγέννησε τοῦ ἔχτισε. Καὶ γὰρ xal λέγων * 
Πρὸ πάντων yevvQ µε, ἄλλον εἶναι ἑαυτὸν σηµα(- 
νει τῶν πάντων * Αλλ' ἐπὶ μὲν τοῦ ἔχτισε χεῖται dp- 
xhv ὁδῶν, ἐπὶ δὲ τοῦ T&YYQ µε, οὗ χεῖται ἀρχὴν 
γεννᾶ µε, ἀλλά πρὸ πάντων γεννᾷ µε. 'O δὲ πρὸ 


! Joan. vi, 38-40. * Joan. xii, 46. 
PATROL. απ. CXXX. 


! Joan. xvun, 37 


Ex eodem libro. 

Si natura atque essentia Verbum esset res pro- 
creata, et inter rem  procreatam οἱ Filium nihit 
interesset, non addidisset illud : Gignit me; sed ei 
fuisset satis dixisse : Creavit me. Siquidem hzc 
vox etiam  gignendi significationem contineret. 
Nuncautein cuu dixerit : Creavit me initium viarum 
suarum ad opera sua, addit : Gignit me. Neque id 
simpliciter, sed ad muuiendam vocem illam : Crea- 
vit, hoc veluti vinculum subnectit : Ante omnes 
colles gignit me. Hoc enim : Gignit me, cum illo, 
Creavit me, conjuncte prolatam hanc habet siguifl- 
cationein, ut. et Creavit, propter aliquid dictum sit, 
εἰ Gignit, antecedat illud : Creavit. Quemadmodum 
enim si dixisset , Gignit me : deinde subjecisset : 
Ante omnes colles creavit me. intelligeremus omni- 
no, hoc Creavil, illi, Gignit, antecedere; sic cum 
dixerit prius, Creavit, deinde adjunxerit : Απίο 
omnes colles gignit me, hoc Gignit, illi Creavit prg- 
cedere necessario deinonstratur, Nam cum dica : 
Ante omnes gignit me, significat se aliud essequam 
omnes sint. Atcum dicit : Creavit me, subjicit : Ini- 
tium viarum suarum. Quod illi : Gignit me, non 
est adjunctum, sed potius additum est: Ante omnes, 


. Πουρ. i, 14. 
S 


* D Joan. τι, 8. 


9 Ε Τι αλ. ZIS AEE «T 359 


P - e. - " 
(993 3e"D1cip 2011- νε LOI ος (kd μα COID- À -ὄντιω to, €x ἔστον zqprpocua zwi. RGAR Éxae 


LUfE a" n acl ovutt6tB €i o) nb Ru. dul Rl (ILL bp Cl. 
wtOERESA (uui ς. ὃν ος. μαι deren eH. da ςς-- 
bub «i oorinoum ο σσ dlLMequiT. μετ 
ev ads 41005 bU& !CLUs το στολή ο τοσα Get. 8 €- 
uà €m:1n bonmibebile. S; ciiin ανα Q-mD«. fet τς-- 
σαν wor ice b osiio. De τς {ει Verr nce 
CUWMMib USES LíÓnielttevwi:lbenoo« frt τσ ευν z- 
ἵωε [εν ος LacbtilillttiieiltI. 41 επι QULL6- 
Ἡ στο ο νο bodk.ln.lLu$ pré die: Adimi j^cta- 
aM Qarunuili, €D pértUBLiUM Ch? νε, ο. 
Verb. cor; 22 εὔεας». pta €x ot Litas serata et 
στις € Nos aulcm cinCrp$& ui Ο ΤΡΙ Γ19 6,08 
COBSULL-S &criamur. Cum ilo nài:i»ct Corpse €t 
49x nosler DomoLus n TCguvza GIi01U:n Hagresóus 


csi, et 24 Patrem suu scocdit, Ecc ε.α, imquens, d 


ετα, €Í ο ασε, εἴ pe. τς Or0f:id 6988 £5 IBI, GUTC. 


]n ccmdem s7aientiam. 

QvoLiais per ecat pri!sa ,La per Adzmum vis, 
nec amplius ip paradisum teudebamus, sed ad mor- 
wem deflexeramus, audieramusque, Terra es, e: in 
terram. re:erteris ^ ; idecuco clementiis:imom Dei 
Yerbum, «volente Patre, creatam carpem indoit, vut 
qua: primus homo, violata Jege, mor:e affecerat, 
eilem , sui corporis sanguine, vilam redderet 
nobisque riam noram et ritentem per telamen, ot ail 
Apostolus *, id est per careem seam, innovaret. 
Quod idem alibi Lis verlzs signil&cat : Si que ín 
Christo nota creatura, vetera tramsierunt, ecce omoia (C 
nora facia sunt ?. 53 perro nosa creatura facta est, 
*ane intcr novas bas res creatas primum aliquem 
esse oportuit - atqui merus homo t;ntummedo 
terrestris, quales nos post violatain lezein facti su- 
$1U$, i$ €$5e non poterat. Namque in p'ima crea- 
tione infideles facti sunt ho:ines, ac per eos prior 
vía periit. Alo igitur opus erat qui et primam 
renovaret, et novam factam coüservarct. ]ta5ue 
non alijuis alios, sed Dominus mira Lenigni- 
tte principum ποτ cr«ature creatur via; 
ande jure merito aii; Dominus creavit me. princi- 
pium tiarum suarum iu opera sua *. ul. non jam 
seeundum priorem illam vivat Lomo, sed ut exsi- 
stente jam principio nosz creaturz, Christamque 
ejus viarum principium baLentes, ipsum deinceps 
sequamur dicentem : Ego sum tia *. ld ipse beatus 
docet Apostolus in Epistola ad Colossenses, dicens : 
Jpse est caput corporis. Ecclesie, qui est prin- 
cipium, primogenitus ex mortuis, ut sit in omnibus 
ipse primatum tenes *.Cum enin Salvator bac ratione 
secundum carnem creatus sit, eorumque qui re- 
creániur factus fuerit principium, ac nostrum ha- 
beat primitias, humanam scilice!. carnem quam 
astumpsit ; convenienter post ipsum futurus creatur 
populus, de quo ait David : Scribantur hac in genc- 
sationem alieram, et populus qui creabitur, laudabit 
Dominum ^; et rursus psalmo vicesimo primo, 


* Genes. 11, 19. 3 Hebr. x, 20. ? Il Cor. v, 17. 
* Psal. ci, 19. 


ἕστλτα, TIycwa.E: τα Re. ἔτ- αν Ἕπντισν, ἓν οὓς 
r3 € &.yi τιν —ExvIY 27 n£*uzz- Dna, fl de. 
ἐστι vl zrllllETWwa. Ἔττες vER$ 6 Éybguerxa A35- 
ἔανοντες - dwlaz cul Üenp vI»ovz:z τέπνα O€»5 
Z'iz.-,. v7w. 6 ÁIUv5I cul Θες, ὅτε xz: x5-54; 
iwbl2r-. cive XVbLl-as» τον SR3x3. LIE «ξντετα: 
1:25 τί εσας, καὶ fzIz0z2 3L. Αλακλ xz: εν τν πρ 
TfASTTIUE€. «νεα: καὶ ἕστον f gars ἔτε-ξξ 5 ἄντον 
Tw» ἂνδο ανν &ILaL3I« xrtz τὸν σαπφήλ αν 
το» "AZia, cozy cue» Άελον ἐσώντ. xs: κε. ὃς - 
pur, $ Εχκεένω ταρξ, ὡς x73 vox Λέννο (μα 
τεν,Ἀξνν». Καὶ anm 42353; ὡς 75232937 τι χᾶ- 
νοντες EXT ἔχεξνον ιο ὑπεδα. Ἐν [xsUp τὰρ ἅμῶν 
κα: diris A K2gcss εἰς ck» ῥας-λεῖαν τῶν οὐρανῶ», 
χαλ Tcp; τὸν izxyov Βατέκα veri: aD ^ ET 
tut Qj έλρς. ma θέρα, πα CS ἐμοῦ δει πάντας 
εἰσελόευ'. 
£ic ré aic ῥητέν. 

E-uirm?E —$96c7 05.f dax ve AlBip i*w- 
1ετο, x1: ἀντ' 7720 πλοχζείον., il:XÀ;:v33£9 EL; τὺν 
CXveztov, 1xvozaafw vc. Γη ci, παὶ elc enr ἀπελεί - 
cp, 6k c2. D gi pw. v2 θες» Miro; Ρου- 
?Yztt τν Diaz ivhké-2zrzz: c — x::35::3-v 
σάρχα, ἕνα f» Ξνέχρωσεν 5 κλίτος kw D€e xus i 
τες παρσξασειος, ταύτην αὐτὸς ἓν τῷ αἵματι του 
ἐδίου οὕπατας «ωοὐσς:έστ, gal ἐνκαινίτη {μὲν ὁδὸν 
πρόστατον x3: νῶσαν, ὡς £ or xt» 5 Ἀπόστοιος, δ:ὰ 
τοῦ χατατε-άσματης, το τέστ: ξὰ τες σαρχὸς αὐ- 
τοῦ, ὅπερ x3: ἓν ἑτέρῳ ση :sivere gu 3tv, Ὥστε εἴ τ:ς 
iv Χριστῷ xitvb χείσις, τὰ ἀρχαῖα παρΏλθςν, ἰδοὺ 
viqow τὰ τᾶντα xa3:»à. Ei δὲ χαινὰ ατίσις Υέγο- 
vt», ἔδει Sale. τῖς κτίσεεςς πρῶτόν τινα εἶναι. 
΄Ανθρωτος μὲν οὖν qub; καὶ µόνον χοῖκὸς, ola 
γεγόναµεν ἠμεῖς ἐκ τῆς παραθάσεως, οὗκ ἃδυνατο 
εἶναι. Καὶ γὰρ £v τῇ π«ρώττ κτίσει ἄπιστοι γεγόνα- 
σιν οἳ ἄνθρωσ-α, καὶ δι αὐτῶν ἆττλκετο d πρώτη 
£46. Χρεία E ὃν ἅλχου του ἄνανε οντος τὴν 
τρώττν, xU: τὸν xa:vkv Τενυμέντν διατηρούντος. 
Οὐχοῦν οὐχ ἕτερές τς. ἀλλ 6 Κύριος ἀρχὴ 
τῖς παιντς κτίσεως ατίνεται, xai 6 Καὶ c 
χότως λένε: ^ Κύριος ἔπτισέ µε ἀρχὴν ὁδών 
αὐτοῦ. ἵνα gh χατὰ τὸν τρώτην ἑἐχείνην 6 ᾱ-- 


e 


D9,:w-9; πολιτεύηται, ἀλλ ὡς ἀρχῆς οὔὕστς χαι- 


νὲς κτίσεως. Καὶ τὺν Χριστὺν ἔχοντε ἀρχὲὶν 
ὁδῶν, τούτῳ Ἰοιπὶν ἀχολουθουμεν λέχοντι ^ Ἐχὼ 
εἰμι $ ὁδός. Έουτο Υὰρ xal 6 µακᾶριος Ἀπόστολος 
διδάσχων ἐν τῇ πρὸς Κολοσσαεῖς ἔλετεν - Αὐτός 
ἑστο- ἡ xezaAi] τοῦ σώματος τῆς Ἐκκλησίας, ἕς 
ἐσειν áp y πρωτότοκος ἐκ τῶν νεκρῶν, ἵνα Τέ- 
νηται ἐν πᾶσιν αὑτὲς πρωτεέων. Too yip Σωτῆ- 
ρος οὕτω χατὰ σάρχα κτισθέντος, χαὶ ἀρχΏς Yt- 
νοµένου τῶν ἀνακτιζομένων, καὶ ἔχοντος ἡμῶν τν 
ἀπαρχην, f» προσέλαθεν ἀγδρωσίν:ν σᾶρχα, ixo- 
λούθως μετ αὐτὸν, xal ὁ μέλλων λαὸς χτί»ετάι, 
λέγοντος τοῦ Δαθίδ: Γραρήζω αὕτη εἰς ἢΤενεὰν 


* Prov. viii, 29. * Joan. xiv, 6. * Coloss. 1, 18. 


piov. Καὶ πάλιν àv. τῷ χα ψαλμῷ, .Ἀναγγελήσε- 
ται τῷ Κυρίῳ γενεὰ dj ἐρχομένη, xal ἀναγγελοῦσι 
τὴν δικαιοαύνην αὐτοῦ λαῷ τῷ τεχθησοµένῳ, ὃν 
ἐποίησεν ὁ Κύριος. Οὐκ ἔτι γὰρ ἀχουσόμεθα » "H δ' 
ἂν ἡμέρᾳ φάγησθε ἀπ αὐτοῦ, θανάτῳ ἀποθα- 
γε!σθε * ἀλλ Ὅπου εἰμὶ ἐγὼ, xal ὑμεῖς ἔσεσθε. 
Ὥστε λέγ:ιν ἡμᾶς, Λὐτοῦ γάρ ἔσμεν ποίηµα κτισθέν- 
τες 077 αὐτοῦ ἐπὶ ἔργοις ἀγαθοῖς. Πάλιν δὲ ἐπειδὴ τὸ 
ἔργον τοῦ Θεοῦ, τουτέστιν ὁ ἄνθρωπος τέλειος χτι- 
ches, ἑλλιπῆς γέγονε διὰ τῆς παραδάσεως, καὶ γέ- 
Y?»& τῇ ἅμαρτίᾳ νεχρὺς, ἀπρεπὲ: δὲ fv pivew 
τὸ ἔργον τοῦ θεοῦ ἀτελὲς, διὸ καὶ ἐδέοντο πάντες οἱ 
ἅγιοι περὶ τούτου λέγοντες ἓν τῷ ρλζ’ dap: 
Κύριε, τὰ ἔργα τῶν χειρῶν σου μὴ παρίδῃς, διὰ 
τοῦτο ὁ τέλειος τοῦ Θεοῦ Λόγος τὸ ἀτθλὲς περιτίθε- 
ται σῶμα, xal λέγεται: εἰς τὰ ἔργα κχτίζεσθαι, ἵνα 
ἀνθ᾽ ἡμῶν τὴν ὀφειλὴν ἀποδοὺς τὰ λεΐποντα τῷ ἀν- 
θρώπῳ δι’ ἑαυτοῦ τελειώσῃ, ἔλειπε δὲ αὐτῷ fj ἆθα- 
ναᾳσία, xal 1j cl; τὸν παράδεισον ἑδός. Καὶ τοῦτό ἐστι 
τὸ λεγάμενον παρὰ τοῦ Σωτῆρος ’ Τὸ ἔργον ἑτε- 
«ξείωσα, ὃ δἐδωκάς µοι, tva ποιήσω. Καὶ πάλιν: 
Τὰ ἔργα, d δἑὲδωκέ µοι à Πατὴρ, ἵνα τελειώσω 
avrà, ταῦτα τὰ ἔργα d ἐγὼ ποιῶ, μαρτυρεῖ περὶ 
ἐμοῦ. *À δὲ λέγει ἐνταῦθα ἔργα δεδωχένα; τὸν Tla- 
τέρα elc τελείωσιν, ταῦτά ἔστιν εἰς ἃ χτίζεται, λέγων 
ἐν ταῖς Παροιμίαις' Κύριος Éxticé µε ἀρχὴν ὁδῶν 
αὐτοῦ, elc ἔργα αὐτοῦ. Ἴσον γάρ ἐστιν, εἰ εἶπεν 
"Ecoxé pot ὁ Πατὴρ τὰ ἔργα εἰς τὸ τελειῶσαι. Τότε 
yip διὰ τὸ γεγενῆσθαι διὰ τῆς παραθάτεως ἁτελῆ 
καὶ χωλὰ τά ἔργα, λέγεται σωματιχῶς, ὅτι χτίζεται, 
ἵνα τε]ειώσας αὐτὰ, καὶ ὁλόχληρα ποιῄσας, zapa- 
στήση τῷ Πατρὶ τὴν Ἐχχλησίαν, ὡς εἶπεν ὁ ᾿Από- 
στολος, μὴ ἔχουσα σπῖλον, f| ῥυτίδα fj «t τῶν τοιούτων, 
ἁλι' ἵνα f, ἁγία καὶ ἅμωμος. Τετελείωται οὖν v αὐτῷ, 
xaY ἀποχατεστάθη ὥσπερ ἣν, xo χατὰ τὴν ἀρχὴν 
γεγονὸς τὸ ἀνθρώπινον γένος, xal μείζον μᾶλλον 
χάριτι. ᾿Αναστάντες γὰρ Ex νεχρῶν, οὐχ ἔτι φυθού- 
µεθα θάνατον, ἀλλ ἐν Χριστῷ βασιλεύομεν delV ἓν τοῖς 
οὐρανοῖς. Τοῦτο δὲ Υέγονεν, ἐπειδὴ αὐτὸς ὁ τοῦ Θεοῦ 
Λόγος ἴδιος καὶ ix τοῦ Πατρὺς ὢν, ἐνεδύσατο σάρκα, 
χαὶ γἐγονεν ἄνθρωπος. El γὰρ χτίσμα ὃν , ἐγεγόνει 
ἄνθρωπος, ἔενεν οὐδὲν ἅττον ὁ ἄνθρωπος, ὥσπερ xal 


fv, οὗ συναφθεὶς τῷ θεῷ. Dog γὰρ ἂν ποίηµα ὧν D 


διὰ cotpato; συνάπτλιτο τῷ χτίσαντι; "H ποία 
βοἠθε:-α παρὰ τῶν ὁμοίων τοῖς ὁμοίοις γἐνοιτ' àv, 
δεοµένων xat αὐτῶν τῆς αὐτῆς βοηθείας; Πῶς 65, εἷ- 
περ κτίσμα ἣν ὁ Λόγος, τὲν ἀπόφατσιν τοῦ Θεοῦ λῦσαι 
δυνατὺς fv, καὶ ἀφεῖναι τὰς ἁμαρτίας, γεγραμμµένου 
παρὰ τοῖς προφῄταις, ὅτι τοῦτο θ:οῦ ἔστι; Τίς γὰρ 
θεὲς, ὥσπερ σὺ, ἑξαίρων ἁμαρτίας, καὶ ὑπερόαί- 
νων dvojuac ; 'O μὲν γὰρ cb; εἶπε' Dij εἶ, καὶ elc 
Triv ἀπεεύσῃ * οἱ δὲ ἄνθρωποι: γεγόνασι θνητοί. Πῶ; 
τοίνυν οἷόν «€ ην παρὰ τῶν γενητῶν λνυθῆναι τὴν ἀπό- 
φασιν; Ἔλυτεν οὖν αὐτὴν ὁ Κύριος, ὡς εἶπεν αὐτός' 
᾿Εὰν pi ὀχγ]ὸς ὑμᾶς ἐ.λευθερώσηῃ, χαὶ ἔδειξεν ἀληθῶς 
ὁ Yibg ἐλευθερώσας, ὅτι οὐχ ἔστι χτίσµα, οὐδὲ τῶν γε- 


! Psal. xxi, 29. * Genes. 1. 17. 
&. *Joan. v, 360. * Ephes. v, 21. 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 


érépar , καὶ Jaéc ὁ κτιζόµενος αἰνέσει τὸν Kó- A Annuntiabitur Domino generatio ventura, el annun- 


5 Joan. xiv, 9$. 
* Mich. vu, 18. 


393 


tiabunt justitiam ejus populo qui nascetur, quem 
fecit Dominus ',. Νας enim amplius audituri su- 
mus : Quacunque die comederitis ex 60, morte mo- 
riemini* ; sed, Ubi sum ego, et vos eritis * : adeo 
ut jam dicere liceat : Ipsius enim factura sumus, 
creati in operibus bonis *. Preterea postquam 
opus Dei, id est homo, perfectus creatus, preva- 
ricatione inops effectus est, et peccato mortuus ; 
cum item dedeceret opus Dei imperfectum rema- 
nere, unde fit ut omnes sancti. psalmo centesimo 
trigesimo septimo Deum hac de re ila precen- 
tur, Domine, retribues pro me ; Domine, opera 
manuum fuarum nme despicias * idcirco per- 
fectum Dei Verbum, corpus imperfectum induit ; 
atque in opera crearí dicitur, ut pro nobis debito 
soluto, ea qux homini deerant, per seipsum exple- 
ret atque perficeret. Deerant autem homini imrnor- 
talitas et via ad paradisum. Που ipsum Salvator his 
verbis indicat : Ego te glorificavi in terra: opus per- 
feci quod faciendum mihi dedisti *. Et iterum : Opera 
qu& Pater mihi perficienda dedit : ipsa opera que 
[acio, testimonium perhibent de πιο Ἱ. Opera porro 
qua sibi Patrem perficieuda dedisse declarat, ipsa 
illa sunt in qux creatur, ut iu Proverbiis ait : Do- 
minus creavit. me principium viarum suarum. in 
epera sua. Nam idem est dicere, dedit mihi Pater 
opera, et, creavit me Dominus in opera. Tunc enim 
quod opera imperfecta et mutila peccato facta fue- 
rant, creari secundum corpus dicitur, ut illis per- 
fectis atque in integrum statum restitutis, Eccle- 
siam Patri. exhiberet non habentem maculam, ut oit 
Apostolus, aut rugam, aut aliquid hujusmodi, sed ut 
sit sancta et immaculata *. |n illo ergo perfectum 
est hominum genus, qualeque initio factum fuerat 
vel potius ampliore cum gratia restitutum atque 
reparatum est. Siquidem ex mortuis excitati, mor- 
tem non amplius pertimescimus, sed in Christo 
semper in ccelis sumus regnaturi. Quod ideo conse 
quiniur, quod ipsum Dei Verbum proprium atque 
ex parte genitum carnem induit factusque homo 
est. Nam si creatam cum haberet naturam, factus 
postea fuisset homo, idcm profecto quod antea 
mausisset hominum genus, neque eum Deo conjun- 
ctum fuisset. Qui enim res facta per rem factam 
cum Creatore conjungi posset? Aut quid auxilii 
similibus posset dari a similibus, cum ipsa eodem 
3uxilio indigeant ? Qui vero, si Verbum res creata 
esset, posset Dei sententiam abrogare, peccatum- 
que dimittere, cum hoc Dei proprium esse scripse- 
riut proplietz ? Nam, Quis, Deus, similis tui, qui 
aufers peccata, el Iranscendis iniquitates * * Siqui- 
dem Deus dixit : Terra es, et in terram reverteris "ὃν 
eaque causa est cur homines facti mortales fuerint : 
quomodo sententiam hanc possent res factae 
solvere ? Verum ipse solvit Dominus, ut idem ipse 
ait : Nisi Filius vos liberaverit "3, vereque ostendit 


* Ephes. tu, 10. 
1 Gen. 11, 29. 


5 Psal.cxxxvii, 8... * Joan. xvii, 


! joan, vini, 56. 


«93 


EUTIIYMII ZIGABENI 


400 


Filius liberator sc nec creatum nec factum esse, A νητῶν, ἀλλὰ ἴδιος, καὶ εἰκὼν τῆς τοῦ Πατρὲς οὗ- 


sed naturz Patris, qui sententiam illam initio tu- 
lerat, solusque peccata condonat, proprium esse 
Verbum et imaginem. Cum cnim in Verbo dictum 
fuerit, Terra es et iu terram reverteris, valde con- 
gruenter per idem ipsum Verbum atque in ipso 
libertas et solutio damnationis facta est. 

Atqui , inquiunt , etiamsi Salvator creatus 
esset, poterat Deus tantummodo dicere, atque ita 
solvere maledictionem. At simili modo ipsis ita 
occurri possit : Etiam sine ullo ejus adventu pote- 
rat Deus tantummodo dicere, atque ita solvere ma- 
ledictionem. Verum attendere oportet quid sit ho- 
minibus utile, non autem quid in omnibus possit 
Deus. Namque etiam ante Noe arcam, homines qui 
peccaverant poterat interimere: tamen id nonnisi 
post arcam fecit. Poterat quoque absque Moyse, 
solummodo dicere, populumque educere ex JEgypto : 
st id per Moysem fieri conveniebat. Poterat: item 
Deus populum sine judicibus conservare: verum e 
re populi erat judices pro tempore habere. Quin 
etiam ipse Salvator poterat ab initio advenire ; vel 
postquam advenit, poterat non tradi Pilato: attamen 
in fine szculorum advenit, et quasitus dixit, Ego 
sum *. Quod enim ille facit, id hominibus expedit, 
nec aliter fieri decuit: quod autem et expedit et 
docet, id ipse curat et providet. Venit itaque non ut 
illi miniatraretur, sed ut ipse ministraret *, et no- 
bis restitueret salutem. Certe tametsi legem e coelo 
poterat enuntiare, vidit tamen hominibus conducere 
eam e monte Sina proferri: quod quidem fecit ut 
et Moyses posset ascendere, et illi, verba propius 
audiende, facilius crederent. Verumtamen quanta 
cum ratione id factum fuerit, ex his perspicere li- 
eet. Si Deus pro sua potentia dixisset, solutaque 
esset maledictio: apparuisset quidem jubentis po- 
testas, talisque factus fuisset homo qualis fuit Adam 
ante peccatum, qui nimirum gratiam extriusecus 
acciperet , nec eam corpori connexam haberet. 
Enimvero cum istiusmodi esset Adam, in paradiso 
est. col'ocatus: imo vero forle pejor factus est, 
quippe qui peccare didicerit. Quod si, cum talis 
fuisset, centigisset quoque uL a serpente decipere- 


c" σωτηρίαν. ᾽Αμέλει δυνάµενος 


σίας, τοῦ xal χατὰ τὴν ἀρχὴν ἀποφηναμένου καὶ 
ἀφίεντος µόνου τὰς ἁμαρτίας. Ἐπειδὴ γὰρ εἴρηται 
ἐν τῷ Λόγῳ. Γή el. καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ, &xo- 
λούθως δι αὐτοῦ τοῦ Λόγου xaX kv αὐτῷ fj ἑλευθέ- 
pla xa ἡ λύσις τῆς χατακρἰσεως γεγένηται. 


Ἁλλ' Ἠδύνατο, φασὶ, xai κτίσματος ὄντος τοῦ 
Σωτῆρος, µόνον εἰπεῖν ὁ θεὺς χαὶ λῦσαι τὴν χατάραν. 
Τὸ αὐτὸ 5' ἂν ἀχούσαιεν xaX αὐτοὶ παρ) ἑτέρου λέγον- 
τος Ἠδύνατο xaX μηδ' ὅλως ἐπιδημήσαντος αὐτοῦ, 
µόνον εἰπεῖν ὁ Θεὺς xal λῦσαι τὴν χατάραν. ᾽Αλλὰ 
σχοπεῖν δεῖ τὸ τοῖς ἀνθρώποις λυσιτελοῦν xal μὴ ἓν 
πᾶσι τὸ δυνατὸν τοῦ θεοῦ λογίζεσθαι. ἐπεὶ ἠδύ- 


B νατο xal πρὸ τῆς Nie χιδωτοῦ τοὺς τότε παραδάντας 


ἀνθρώπους ἀπολέσαι * ἀλλὰ μετὰ τὴν χιδωτὸν πεποίη- 
xtv. Ἡδύνατο xal χωρὶς Μωσέως χαὶ µόνον εἰπεῖν, 
xa ἐξαγαγεῖν τὸν λαὺν ἐξ Λἰγύπτου.» ἀλλὰ συνέφερε 
διὰ Μωσέως. Ἠδύνατο xa χωρὶς τῶν χριτῶν σώζειν 
τὸν λαὸν ὁ θεός * ἀλλὰ συνέφερε τοῖς λαοῖς χατὰ 
καιρὸν ἐγείρεσθαι χριτὴν αὐτοῖς. ἨἩδύνατο xai ἐξ 
ἀρχῆς 5 Σωτὴρ ἐπιδημῆσαι, f) ἐλθὼν μὴ παραδοθΏναι 
Πιλάτῳ' ἀλλὰ xaX ἐπὶ συντελείᾳ τῶν αἰώνων ἡλ- 
θε, xal ζητούμενος εἶπεν, Εγώ &gu * ὃ γὰρ ποιεῖ, 
τοῦτο xaX συμφέρει τοῖς ἀνθρώποι;, xal ἄλλως οὐχ 
ἔπρεπε γενέσθαι xal ὅπερ δὲ συμφέρει καὶ πρέπει, 
«ούτου χαὶ πρόνοιαν ποιεῖται. Ἡλθε γοῦν, οὐχ ἵνα δια- 
κονηθῇ , ἀλλ ἵνα διαχονήσῃ, xaX τὴν ἡμῶν ἐργάση- 
ἀπὸ τοῦ οὖρα- 
νοῦ λαλΏσαι τὸν νόµον, εἶδεν , ὅτι λυσιτελεῖ τοῖς &v- 
θρώποις ἀπὸ τοῦ Σινᾶ λσλῆσαι, xat τοῦτο πεποίηχεν, 
ἵνα xal Μωσῆς ἀναθῆναι δυνηθῇ, χκἀχεῖνοι τὸν 
λόγον ἐγγύθεν ἀχούοντες, μᾶλλον πιστεῦσαι δυνηθῶσι. 
Πλὴν xai τὸ εὔλογον τοῦ γενοµένου θεωρεῖν ἔξεστιν 
ἐντεῦθεν * El διὰ τὸ δυνατὸν εἰρήχει, xai ἑλέλυτο 
1j χατάρα τοῦ μὲν χελεύσαντος fj δύναµις ἐπεδείχνυ- 
το, ὁ μέντοι ἄνθρωπος τοιοῦτος ἐγίνετο, οἷος fjv καὶ 
ὁ ᾿Αδὰμ πρὸ τῆς παραθάσεως, ἔξωθεν λαθὼν τὴν 
χάριν, xal ph συνηρµοσµένην ἔχων αὐτὴν τῷ σώ- 
ματι’ τοιοῦτος γὰρ v xal τότε τέθειτο ἓν τῷ παρα- 
δείσῳ’ τάχα δὲ χαὶ χείρων ἐγίνετο, ὅτι, χαὶ πα- 
ραθαίνειν µεμάθηχεν. "Lv τοίνυν τοιοῦτος , εἰ xat 
παραπέπειστο ὑπὸ τοῦ ὄφεως, ἐγίνετο πάλιν χρεία 


tur, Deum iterum jubere et maledictionem solvere [) προστάξαι τὸν θεὸν xat λῦσαι τὴν κατάραν * καὶ οὕτως 


opus fuisset, eoque modo nullum finem consecuta 
esset necessitas, hominesque nihilominus rei man- 
sissent, ac peccato serviissent. lta autem semper 
peccando, semper condonante opus habuissent, ac 
proinde nunquam fuissent liberati, cuin ex se toti 
sint carnei, atque ob carnis infirmitatem legi sem- 
per succunbaut. . 

Praterca si Filius ves creata esset, homo ni- 
lillominus inortalis remaneret, utpote minime cum 
Deo copulatus. Nec enim res aliqua creata res alias 
creatas cum Deo potest conjungere, cum ipsa con- 
jungentem aliquem quzrat. Neque pars aliqua 
creat» nature salutem illi posset afferre , cum 


! Joan. xvni, ο. * Matth. xx, 28. 


εἰς ἄπειρον ἐγίνετο ἡ χρεία, xal οὐδὲν ἧττον οἱ &v- 
θρωποι ἔμενον ὑπεύθυνοι , δουλεύοντες τῇ ἁμαρτίᾳ 
ἀεὶ δὲ ἁμαρτάνοντες, ἀεὶ ἑδέοντο τοῦ συγχωροῦντος, 
καὶ οὐδέποτε ἠλευθεροῦντου σάρχες ὄντες χαθ) 
ἑαυτοὺς, xal ἀεὶ ἠττώμενοι τῷ vópup διὰ τὴν ἀσθέ- 
γειαν τῆς σαρχός. 


Πάλιν τε εἰ κτίσμα ἦν ὁ YU, ἔμενεν à &v- 
θρωπος οὐδὲν ἧττον θνητὸς, μὴ συναπτόµενος τῷ 
θεῷ * οὐ Υὰρ Χτίσμα συνῆπτε τὰ χκτίσµατα τῷ 
θεῷ, ζητοῦν καὶ αὐτὸ τὸν συνάπτοντα * οὐδὲ τὸ µέρος 
της κτίσεως σωτηρία τῆς χτίσεως ἂν εἴη, δεόµενον 
καὶ αὐτὸ σωτηρίας. "Iva οὖν μηδὲ τοῦτο ἍἉὙένηται, 


401 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 


402 


πέμπει τὸν ἑαυτοῦ Ylby, xoi v(vezat υἱὸς ἀνθρώ- À ipsa salute quoque indigeat. Quod ne fiuret, Deus 


ποὺ, thv χτιστην σάρχα Aa6Qvy* ἵν᾽, ἐπειδὴ πάν- 
(ες εἰσὶν ὑπεύθυνοι τῷ 'θανάτῳ, ἄλλος ὢν τῶν πἀν- 
των, αὐτὸς ὑπὲρ πάντων τὸ ἴδιον σῶμα τῷ θανάτψ 
προσενέγχῃ, xal λοιπὸν, ὡς πάντων δι αὑτοῦ ἆπο- 
θανόντων, ὁ μὲν λόγος τῆς ἀποφάσεως πληρωθῇ (πάν- 
«ες Υὰρ ἀπέθανον ἐν Χριστῷ)» πάντες δὲ δι’ αὖ- 
τοῦ γένωνται λοιπὸν ἐλεύθεροι μὲν ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας 
xaX τῆς δι) αὐτὴν κατάρας, ἀληθῶς δ  διαµείνωσιν 
εἰσαεὶ ἀἁναστάντες ἐχ νεκρῶν, xal ἀθανασίαν xal 
ἀφθαρσίαν ἑνδυσάμενοι. Τοῦ γὰρ Λόγου ἑνδυσαμένου 
τὴν σάρχα, χαθὼς πολλάκις δέδειχται, xdv μὲν δῆγμα 
τοῦ ὄφεως δι’ ὅλου χατεσθέννυτο ἀπ᾿ αὐτῆς ' el τι Ex 
τῶν σαρχικῶν χινηµάτων ἀνεφύετο χαχὸν, ἐξεχόπτε- 
το, xai συνανῃρεῖτο τούτοις ὁ τῆς ἁμαρτίας ἀχό- 
λουθος θάνατος, ὡς αὐτὸς 6 Κύριός φησιν’ "Epxecat 
ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου, καὶ οὐδὲν εὑρί- 
σχει ἐν ἐμοί καὶ, Elc τοῦτο γὰρ ἐφανερώθη, ὡς 
ἔχραψεν ὁ Ἰωάννης, ἵνα Aoc τὰ ἔργα τοῦ διαδό- 
ου. Τούτων 6b Ἀλυθέντων ἀπὸ τῆς σαρχὸς, πάντες 
οὕτω κατὰ τὴν συγγένειαν τῆς σαρχὸς Ἰλευθερώθη- 
μεν, xa λοιπὸν συνῄφθηµεν xai ἡμεῖς τῷ Λόγῳ. Συν- 
αφθέντες δὲ τῷ θεῷ, οὐχέτι μὲν ἐπὶ γῆς ἁπομένο- 
μεν, ἀλλ ὡς αὐτὸς εἶπεν, ὅπου αὐτὸς, χαὶ ἡμεῖς 
ἑσόμεθα. 
Ἔτι εἷς τὸ αὐτό. 
El *olvuv τῇ αοφίᾳ fj Υη τεθεµελίωται, πῶς ὁ θε- 
μελιῶν θεμελιοῦται; ᾽Αλλὰ παροιμιωδῶς ἐστιν elpn- 
μένον xaX τούτο" χαὶ δεῖ xal τούτου τὸν νοῦν ζητεῖν, 


sui ipsius Filium misit, qui creata carue assumpta 
factus est filius hominis, ut quoniam omnes rei 
essent mortis, ille qui alius est ab omnibus, pro- 
prium corpus pro omnibus niorti offerret, atque ita 
oimnnibus veluti per ipsum mortuis, οἱ sententia ad- 
versum nos lata compleretur (omnes enim in 
Christo mortui sunt), et omnes deinceps a peccato 
et maledictione, qux» ex eo secuta est, per ipsum 
fierent liberi, vcreque in perpetuum permanerent, 
immortalitate et incorruptione, postquam resurre- 
xissent, induti. Namque postquam Verbum carnem 
induit, vt sepe dictum est, ab ea exstinctus penitus 
est serpentis morsus, et quidquid mali exoriebatur 
ex carnis motibus, precisum omnino est, ac deni- 


B que ipsa mors peccati comes fuit simul interempta, 


ut ipse Dominus hujusmodi verbis declarat: Venit 
princeps hujus mundi, et nihil in me invenit. *. Ev: Jn 
hoc enim apparuit, uti scripsit Joannes, wu! dissolvat 
opera diaboli *. His autem carne dissolutis, omnes 
propter carnis cognationem liberati sumus, jamque 
nos etiam eum Verbo copulati fuimus. Porro cum 
Deo conjuncti, non amplius in terra remancbimus, 
sed, ut ipse dixit *, ubi ille erit, nos quoque eri- 
Inus. 
4n eumdem locum. 

Si igitur sapientia terram lundavit, qui fleii 
potest ut is qui fundat, fundetur? Verum id 
ctiam proverbii instar uictum est, ejusque nobis 


ἵνα γινώσχωμεν, ὅτι τῇ μὲν σοφίᾳ ὁ Πατὴρ δηµιουρ- C quzrenda signiflcatio est , ut cognoscamus Patrem 


vet, xal θεμελιοῖ τὴν γῆν εἰς τὸ εἶναι ἑδραίαν xaX δια- 
µένειν αὑτὴν ' αὐτὴ δὲ f) σοφία ἐθεμελιοῦτο εἰς 
ἡμᾶς, ἵνα ἀρχὴ χαλθεμέλιος τῆς χαινῆς ἡμῶν κτίσεως 
xat ἀναχαινίσεως Ὑένηται. Οὐκ εἴρηχε γοῦν οὐδὲ Ey 
τούτος, Πρὸ τοῦ αἰῶνος Λόγον f] Ylóv µε πεποίη- 
χεν, ἵνα yh ὡς ἀρχὴν ἔχῃ τοῦ ποιεῖσθαι' τοῦτο γὰρ 
πρὸ πάντων δεῖ ζητεῖν, εἰ Yló; ἐστι, xal περὶ τούτου 
τὰς Γραφὰς προηγουμένως Epeuviv. Τοῦτο γὰρ 
χαὶ τῶν ἁποστόλων ἑρωτηθέντων 6 Πέτρος ἀπεχρίνατο 
λέγων; Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς, à Υἱὸς τοῦ θεοῦ τοῦ ζῶν- 
τος” τοῦτο γὰρ xal ὁ πατὴρ τῆς Ἀρειανῆς al- 
ρέσεως Ev πρώτοις Ἡρώτησεν, El Υἱὸς el τοῦ Θεοῦ. 


sapientia creare et fundare terram, ut firma et sta- 
bilis permaneat : ipsam vero sapientiam nostri 
causa esse fundatam, ut videlicet nostra nova cres- 
tionis et renovationis principium fleret et funds- 
mentum. Hinc nec eo in loco ait: Ante vum Ver- 
bum vel Filium me fecit, ne quasi* initium, quo 
fleri cepisset, habere erederetur. Namque id ante 
omnia quzrendum est, si nempe Filius ipse est, 
eaque de re Scripture sunt pracipue scrutandz. ld 
enim cum interrogarentur et ipsi apostoli , Petrus 
ita respondit : Tu es Christus, Filius Dei viventis *. 
ldem vero et ipse pater Ariane beresis in pri- 


"Eéet γὰρ, ὅτι «0016 ἐστιν ἡ ἀλήθεια , xal τὸ χύριον D mis percunctatus est, Si Filius Dei es. *. Hoc enin 


τῆς πίστεως ἡμῶν ' καὶ ὅτι, ἐὰν μὲν αὐτὸς τό — Ye, 
τέλος ἕξει ἡ διαθολιχἡ τυραννἰς; ἐὰν δὲ χτίσµα fj, εἷς 
ὃστι xal αὐτὸς τῶν Ex τοῦ 'Αδὰµ τοῦ ἀπατηθέντος 
παρ᾽ αὐτοῦ, xai οὐδεμία φροντὶς fjv αὐτῷ. Διὰ 
τοῦτο xat οἱ τότε Ἰουδαῖοι Ἰγανάκτουν, ὅτι ὁ Κύριος 
Yi5v θεοῦ ἑαυτὸν xat Πατέρα ἴδιον ἔλεγεν ἑαυτοῦ 
εἶναι τὸν Θεόν. El γὰρ ἣν ἑαυτὸν ἕνα τῶν κτισμάτων 
εἰρηχὼς, f) ὅτι Ποίημά εἰμι, οὐκ ἐξενίζοντο ἀχούον- 
τες, οὐδὲ βλασφημίαν ἑνόμιζον τὰ τοιαῦτα ῥήματα, 
εἰδότες xal ἀγγέλων ἐπιδημίαν γενοµένην πρὸς τοὺς 
πατέρας * ἀλλ’ ἐπειδὴ Υἱὸν ἑαυτὸν ἔλεγεν, ἐθεώ- 
Ρρουν μὴ κτίσματος εἶναι τὸ τοιοῦτον γνώρισμα, ἀλλὰ 
θεότητος xal φύσεως πατριχῆς. 


! Joan. Σιν, 50. *1 Joan. ui, 8. 


* Joan. xiv, 2. 


veritatem et pracipuum nostre fidei fundamentum 
esse non ignorabat , et, si ipse esset Filius, flnem 
habituram esse diabolicam tyrannidem : sin autem 
creatus esset, unum quoque eum esse ex Ad:e 
posteris quem olim decepit, proindeque nihil boc 
curandum esse. Ea similiter de causa Judzi indigi.a- 
bantur , quod Dominus se Filium Dei , et Deuin sui 
proprium Patrem diceret. Nam si se unam e crea-. 
tis rebus vel factum esse dixisset, nihil illos per- 
turbassent hujusmodi verba, nec impia esse judi- 
cassent, utpote quibus non latebat angelos olim ad 
$uos patres accessisse. Verum quia se Filium dice- 
bat, id non rei creata, sed divinitatis ac paternas 
naturz? notai esse perspiciebant. 


* Mat'h, xvi, 16. * Matth. iv, 6. 


463 


patrem diabolum, quidque rei essel inquirere, ita ut, 
$i dixisset quidem, Verbum vel Filium me fundavit, 
idem sentirent atque nuncsentiunt : at si. non hzec 
ejus essent verba, ea quoque qu: non essent non 
comminiscerentur. Nec enim dixit, Ánte avum 
Verbum vel Filium me fundavit, sed tantum, fuai- 
davit me, ut nimirum indicaret, quemadmodum 
jam observavi , non propter se, sed propter illos qui 
super ipsum zdificantur , h:ec, proverbii instar, lo- 
cutum esse. ld optime intelligebat Apostolus cum 
ita scripsit : Fundamentum aliud nemo potest po- 
nere , prater id quod positum est, quod est Jesus 
Christus. Unusquisque autem videat quomodo su- 
pergdificet *. Porro necesse est ut tale sit funda- 
mentum qualia sunt αι super ipsum zedilicantur , 
ut inter se possint apte congruere. Atqui ut Ver- 
bum , tales , qualis et ipse est, qui sccum 
conveniant habere non potest, quippe, cum sit 
unigenitus. At factus homo similes habet , quorum 
videlicet similem carnem assumpsit. ltaque secun- 
dum naturam humanam fundatur, ut et nos tan- 
quam lapides pretiosi super ipsum zdilicari possi- 
imus , et templum efficiamur sancti Spiritus in no- 
bis habitantis. Ceterum ut ipse fundamentum est, 
nos autem sumus qui super ipsu:n zdificamur : ita 
etiam idem ipse vitis est, nos autem veluti palmi- 
tes cohzrentes, non quidem secundum divinitatis 
naturam , nam lioc fieri nequit, sed secundum na- 
turam humanam (necesse enim est vitis similes 
esse palmites), quia nos scilicet secundum carnem 
similes illius sumus. Quoniain. vero hazretici nihil 
nisi humanum sapiunt, haud abs re fuerit eoz hu- 
manis exemplis eodem ex loco depromiplis confu- 
tare. ltaque uon dixit, Fundamentum me fecit, ne 
inde eum rem factam esse atque ortus principium 
habuisse suspicati beretici, impietatis stabiliendae 
occasionem impudenter arriperent ; sed dixit : Fun- 
davit me. Porro quod (undatur, lapidibus super 
ipsum projectis fundatur, quod quidem non quovis 
πηυάο perficitur , scd cum lapis e monte translatus, 


in imis terris collocatur. Nam quandiu lapis est in D 


monte, nondum positus est in fundamentum. Cum 
vero exigente causa, translatus fuerit, et terra 
profundo coopertus, tunc si vox lapili daretur, bzec 
utique posset dicere : Qui me huc 'traustulit, nunc 
fundavit me. Igitur ipse quoque Dominus, non tunc 
esse εαρίί, cum fundatus est (siquidem antea 
erat Verbum), sed postquam nostrum induit cor- 
pus , quod ex Maria desectum accepit, tunc dixit, 
Fuudavit me : quod idem est ac si diceret : Me, 


qui sum Verbum : terreno corpore cooperuit, Sic. 


EUIHYMII ZIGABENI 
Pay itaque erat Arianos saltem suum imitari Α 


B BAseznétu, πῶς ἐποικοδομδῖ. 


401 


Ἔδει τοίνυν τοὺς ᾿Ἀρειανοὺς, xiv τὸν πατἐρο 
ἑαυτῶν τὸν διάθολον µιµουµένους , περιεργάζεσθαι 
χαὶ εἰ μὲν εἴρηχε, Λόγον f) Ylóv us ἐθεμελίωσε, 
φρονεῖν, ὡς φρονοῦσιν εἰ δὲ μὴ οὕτως εἴρηχε, 
μὴ ἐπινοεῖν ἑαυτοῖς τὰ uh ὄντα. Οὐ γὰρ εἴρτχε, 
Ἱρὸ τοῦ αἰῶνος Λόγον f| Υἱόν µε ἐθεμελίωσεν ΄ ἀλλ 
ἁπλῶς, ἐθεμε.ίωσέ µε, ἵνα δείξῃ πάλιν, χαθάπερ 
εἶπον , ὅτι οὐ δι ἑαυτὸν , διὰ δὲ τοὺς ἑποιχοδομουμέ- 
νους ἐπ᾽ αὐτὸν παροιμιωδῶν xal τοῦτο λέγει. 
Τοῦτο γὰρ εἰδὼς χαὶ ὁ ᾿Απόστολος γράφει * 6c- 
μέ.ιον γὰρ dAAov. οὐδεὶς δύναται θεῖγαι παρὰ τὸν 
χεἰµεγο»ν, ὃς ἐστι ]ησοῦς Χριστός. Ἕκαστος δὲ 
Ανάγχη δὲ τὸν 
θεµέλιον τοιοῦτον εἶναι, ofa. xai τὰ ἑποιχοδομούμενά 
ἐστιν, ἵνα xal σνναρμολογεῖΐσθαι δυνηθῇ. Λόγος μὲν 
οὖν Gv. ᾗ Λόγος ἐστὶν, οὖχ ἔχει τοιούτους , οἷός ἐστι 
καὶ αὐτὸς, τοὺς συναρμολογουµένους ati * µο- 
νογενῆς Υάρ ἐστιν * ἄνθρωπος δὲ γενόμενος ἔχει τοὺς 
ὁμοίους, ὧν xal τὴν ὁμοίαν ἑνεδύσατο σάρκα. 
Οὐχοῦν χατὰ τὸ ἀνθρώπινον θεμελιοῦται, ἵνα καὶ ἡμεῖς 
ἐπ᾽ αὐτὸν ὡς λίθοι τίµιοι ἑποικοδομεῖσθαι δυνηθῶμεν, 
xaX γενώµεθα ναὺς τοῦ ἐν ἡ μῖν οἰκοῦντος ἁγίου 
Πνεύματος. Ὥσπερ δὲ θεμέλιος αὐτὸς, ἡμεϊς δὲ λίθοι 
ἑκοιχοδομούμενοι Ex αὐτόν ' οὕτως αὐτὸς πάλιν ἅμ- 
πελός ἐστιν, ἡμεῖς δὲ ὡς χλήµατα συνημμένα, οὗ 
κατὰ τὴν οὐσίαν τῆς θεότητος ΄ ἀδύνατον γὰρ τοῦτό 
ΥΕ’ ἀλλὰ πάλιν κατὰ τὸ ἀνθρώπινον * ὅμο:α γὰρ εἶναι 
δεῖ τὰ χλήματα τῇ ἀμπέλῳ' ἐπεὶ xal ἡμεῖς ὅμοιο, 
χατὰ τὴν σάρχα τυγχάνομεν ὄντες αὐτοῦ. ΄Αλ- 
λωςτε ἀνθρώπινα φρονοῦντας τοὺς αἱρετικοὺς, ἀνθρω- 
πίνοις παραδείγµασι διελέγχειν προσῄήχει διὰ τῶν ab- 
τῶν λόγων. Οὐκ εἴρηχε γοῦν, ὅτι θεµέλιόν με 
πεποίηχεν, ἵνα μὴ, ὡς ποιῄµατος xaX ἀρχὴν ἔχοντος 
αὐτοῦ τοῦ Τίνεσθαι, xàv Ev τούτῳ πρόφασιν εὕρωσιν 
ἀναίσχυντον πρὸς ἀσέθειαν * ἀλλ ὅτι Ἐθεμε.]ίωσέ µε. 
Τὸ δὲ θεμελιούμενον θεμελιοῦται μὲν διὰ τοὺς ἐπιθαλ- 
λομένους ἐπ᾽ αὐτὸ λίθους * γίνεται δὲ οὐχ ἁπλῶς, 
ἀλλ) ὅταν ἐξ ὄρους μετενεχθῇ λίθος, xal εἰς τὸ βάθος 
τῆς γῆς χατατεθῇ. Καὶ ἕως μὲν Ev τῷ δρει λίθος ἐστὶν, 
οὕπω τεθεµελίωται ' ἐπειδὰν δὲ dj χρεία ἀπαιτῇ, καὶ 
μετενεχθῇ, xai περιθάληται τὸ βάθος τῆς γῆς ' 
τότε λοιπὸν, εἰ λάθοι φωνὴν ὁ λίθος, εἶποι ἄν ' Χνν 
ἐθεμελίωσέμε,  ὁ ἐξ ὄρους ὧδε µεταθείς. θὐχκοῦν οὐχ 
ὁ Κύριος xal ὅτε τεθεµελίωται, ἀρχὴν ἔχει τοῦ εἶναι 
(ἣν γὰρ χαὶ πρὸ τούτου Λόγος)’ ἀλλ᾽ ὅτε τὸ ἡμέτερον 
ἑνεδύσατο σῶμα, ὅπερ &x Μαρίας τμηθὲν ἔλαδε, τότε 
φτοὶν, Ἐθεμε.ίωσέ µε’ ἴσον τῷ εἰπεῖν Λόγον 
ὄντα µε περιέθαλε γηῖνῳ σώματι. Οὕτω γὰρ δι ἡμᾶς 
θεμελιοῦται, τὰ ἡμῶν ἀναδεχόμενος, ἵνα ἡμεῖς, ὡς 
σύσσωμοι συναρμολογούµενοι xat συνδξθέντες ἓν αὖ- 
τῷ διἀτῆς ὁμοιώσεωςτῆς ταρχὸς, εἰς ἄνδρα τέλειὸν 
χαταντήσαντες, ἀθάνατοι xal ἄφθαρτοι διαμείνωμεν. 


enim ille, qui nostra suscipit, nostri causa fuudatur, ut nos, qui simile habemus corpus, carnis 
sinulitudine in illo aptati ct collizati, in virum perfectum occurramus *, immortalesque. et incorrupti' 


maneamus. 
. Nemo vero his etiam loqueadi modjs contur- 
hetur : Ante. evum, et, Priusquam terram. face- 


' 1 Cor. 15, 11, 10. 1 Ephes. iv, 15. 


Τὸ δὲ, ΙΠρὸ τοῦ alovoc, xav, Πρὸ τοῦ τὴν γην 
ποιῆσαι, καὶ, Πρὸ τοῦ ὄρη ἑδρασθῆγαι, μηδένα 


405 


ταραττέτω * 
τῷ, ἐθεμε.ίωσε, καὶ τῷ, ἔκτισα' τοῦτο γὰρ πόλιν 

τῆς χατὰ σάρχα οἰχονομίας ἅπτεται. Ἡ γὸρ παρὰ 

τοῦ Στῆρος εἰς ἡμᾶς γενοµένη χάρις, ἅρτι μὲν &me- 

φάνη, ὡς εἶπεν ὁ ᾿Απόστολος, καὶ γέγονεν ἐπιδημή- ᾿ 
σαντος αὐτοῦ * προητοίµαστο δὲ αὕτη xat πρὶν γενέσθαι 

ἡμᾶς , μᾶλλον δὲ xal πρὸ τῆς χαταθολῆς τοῦ 

xógpoo* χαὶ ἡ αἰτία χρηστὴ xal θαυμαστή Ttg 

ἐστιν. Οὐχ ἔπρεπε τὸν θεὸν ὕστερον περὶ ἡμῶν βου- 

λεύεσθαι, ἵνα μὴ ὡς ἁγνοῶν τὰ xa0' ἡμᾶς φαίνηται. 

Κτίζων τοίνυν ἡμᾶς διὰ τοῦ ἰδίου Λόγου ὁ τῶν ὅλων 

Gebc, χαὶ εἰδὼς τὰ ἡμῶν ὑπὲρ ἡμᾶς, προγινώσκων 

σε, ὅτι, χαλοὶ γενόµενοι , ὕστερον παραθάται τῆς ἓν- 

τολῆς ἑσόμεθα, xat ἐχ τοῦ παραδείσου ἐχθληθησόμεθα 

διὰ τὴν παραχοὴν , 
προετοιμάζειὲν τῷ lol Λόγῳ, δι οὗ xal ἔχτισεν 
ἡμᾶς, τὴν περὶ τῆς σωτηρίας ἡμῶν οἰχονομίαν, tva, 
x&v ἁπατηθέντες παρὰ τοῦ ὄφεως ἐχπέσωμεν, μὴ τέ- 
λεον ἀπομείνωμεν νεχροὶ, ἀλλ᾽ ἔχοντες ἐν τῷ Λόγῳ 
τὴν προητοιµασμένην ἡμῖν λύτρωσίν τε xal σωτη- 
ρίαν, πάλιν ἀναστάντες, ἀθάνατοι διαµείνωµεν, ὅταν 
αὐτὸς ὑπὲρ ἡμῶν ἀρχὴ τῶν ὁδῶν χτισθῇ, xal ὁ πρω- 
τότοχος τῆς κτίσεως γένηται πρωτότοχος ἁδελφῶν, 
χαὶ αὐτὸς ἀπαρχὴ τῶν νεκρῶν ἀναστῇῃ. Τοῦτο Παῦ- 
λος ὁ µαχάριος ἁπόστολος γράφων διδάσχει * «b 
γὰρ tv ταῖς Παροιμίαις, Πρὸ τοῦ αἰώνος, καὶ, Hpó 
τοῦ τὴν γῆν γενέσθαι, διερμήνεύων, οὕτω φησὶ πρὸς 
μὲν Τιµόθεον» Συγκακοπάθησον τῷ Εὐαγγεξίφ, 
χατὰ δύναμιν θεοῦ τοῦ σώσαντος ἡμᾶς καὶ κα.Ἵό- 
σαντες x. (ceu ἁγίᾳ᾽ οὐ κατὰ τὰ ἔργα 
ἁ 11ὰ κατὰ τὴν ἰδίαν πρόθεσιν xal χάρο, τὴν 
δοθεῖσα» ἡμῖν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ πρὸ χρόγων alo- 
φίων, φανερωθεῖσαν δὲ νῦν διὰ τῆς éxigarelac 
τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καταργήσαν- 
τος μὲν τὸν θάνατον, φωτίσαντος δὲ τὴν ζωήν. 
Πρὸς δὲ τοὺς Ἐφεσίους' Εὐ.λογητὸς ὁ θεὸς καὶ 
Πατἡρ τοῦ Κυρίου ἡμῶν 'Incov Χριστοῦ, ὁ εὐ.ῖο- 
γήσας ἡμᾶς ἐν πάσῃ εὐ.λογίᾳ πνευµατικῇ ἐν τοῖς 
ἑπουρανίοις ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ * καθὼς ἑἐξε.]ό- 
ἔατο ἡμᾶς ἐν αὐτῷ πρὸ χαταδοΛῆς κόσμου εἶναι 
ἡμᾶς ἁγίους καὶ ἁμώμους κατ ἐγώπιον αὐτοῦ ἐν 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XT. . 


πἀνυ γὰρ xal τοῦτο χαλῶς συνΏψε Α rcl, ct, Antequam. montes. collocareuture 1. Recte 


106 


enim ista conjunxit cum verbis, fundavit , et crea- 
vil. Namque hzc ejus secundum carnem dispensa- 
tionem spectant. Etenim gratia qux nobis a Salva- 
tore donata est, modo quidem apparuit, ut ait 
Apostolus 3, exortaque est postquam ipse advenit : 
verum antequam nos nasceremur , vel potius ante 
mundi constitu&onem praeparata fuit, cujus bzc 
causa et recta est et admiranda. Deuin de nobis 
posterius deliberare minime decebat, ne res no- 
stras ignorare videretur. Quocirca cum nos rerum 
universarum Deus per proprium Verbum crearet , et 
ea,qua ad nos pertinent, supra nos prospiceret , 
praenosceretque nos postquam boni facti fuissemus, 


φιλάνθρωπος xat ἀγαθὸς iv, p legem violaturos, atque ilcirco e paradiso expel- 


lendos : ille qui perhumanus et benignus est, in 
proprio Verbo, per quod nos creavit, nostrae 
salutis dispensationem preparavit, ut videlicet , 
etiamsi contingeret ut a demone circumventi eade- 
remus, ne morlui penitus remaneremus, sed ut 
redemptionem et salutem in Verbo nobis prapara- 
tain habentes , revivisceremus et immortales essce- 
mus, postquam ipse pro nobis principium viarum 
est creatus , et qui creature primogenitus est, fra- 
trum factus fuit primogenitus, et ipse, mortuorum 
primitiz , revixit. Haec ipsa est beati apostoli Pauli 
doctrina , qui illa Proverbiorum verba, ante evunt, 
et, antequam terra fieret, ità Epistola ad Timothe- 
um interpretatur ? : Collabora Evangelio secundum 


ἡμῶν, 6 Dei viriutem , qui salvos. nos fecit et. vocavit voca- 


liove sancta, non secundum opera nostra, sed se- 
cundum proprium propositum et graliam , que mobis 
data est in Christe Jesu. ante eterna tempora, εἰ 
nunc apparwit per adventum Salvatoris nosiri Jesu 
Christi, qui mortem quidem destruxit , vitam autem 
illuminavit. Et ad Ephesios : Benedictus Deus et 
Pater Domini nostri Jesu Christi, qui benedixit nobis 
in omni benedictione spirituali, in celestibus , in 
Christo Jesu, sicut elegit nos in ipso ante mundi 
constitutionem, ul essemus sancti el. immaculali in 
conspectu ejus in charilate, qui pradestinavit nos in. 


ἁγάπῃ, προορίσας ἡμᾶς εἰς υἱοθεσίαν διὰ 'IncoU D adoptionem per Jesum Christum in ipsum *. 


Χριστοῦ εἰς αὐτόν. 

Πῶς οὖν ἐξελέξατο, πρὶν γενέσθαι ἡμᾶς, εἰ μὴ, 
ὡς αὐτὸς εἴρηχεν, ἐν αὐτῷ Ίμεν προτετνπωµένοι ; 
Πῶς δὲ ὅλως, πρὶν ἀνθρώπους χτισθῆναι, ἡμᾶς προώ- 
ρισεν εἰς υἱοθεσίαν , εἰ μὴ αὐτὸς ὁ Yib, πρὸ τοῦ 
αἰῶνος τεθεµελίωτο, ἀναδεξάμενος τὴν ὑπὲρ ἡμῶν 
οἰχονομίαν; "H. πῶς, ὡς ἐπιφέρει λέγων ὁ Απόστολος, 
&éx Anpaünpsv. προορισθέντες, εἰ μὴ αὐτὸς ὁ Κύριος, 
πρὸ τοῦ αἰῶνος ἣν θεµελιωθεὶς, ὥστε αὐτὸν πρόθεσιν 
ἔχειν ὑπὲρ ἡμῶν πάντα τὸν καθ) ἡμῶν χλῆρον τοῦ 
κρίµατος ἀναδέξασθαι διὰ τῆς σαρχὸς , καὶ λοι- 
Tbv ἡμᾶς ἓν αὐτῷ ζωοποιηθῆναι; Πῶς δὲ χαὶ «pb 
χρόνων αἰωνίων ἑλαμθάνομεν χάρινγµήπω γεγονότες, 
εἰ μὴ ἐν τῷ Χριστῷ ἣν ἀποχειμένη f εἰς ἡμᾶς φθά- 


! Prov. vij, 20-25. * Tit. ni, 4L. 


* |] Tim. i, 8-10. 


Quomodo ergo nos elegit antequam essemus, 
nisi, ut ipse dixit, in ipso fuissemus presignati ? 
Qui vero fleri potuit, ut nos, priusquam homines 
crearentur , in adoptionem pradestinaverit, nisi 
ipse Filius ante z::vum fundatus esset, suscepta , 
nostri gratia , dispensatione? Vel quomodo , ut 
subjicit Apostolus , sorte sumus pradestinati *, 
nisi ipse Dominus ante z vum fundatus fuisset, ita 
ut ipsi propositum fuerit omnem judicii adversum 
nos lati sortem carne suscipere, quo nos deinceps 
in ipso vivificaremur? Quomodo auteni et ante tein- 
pora szcularia gratiam accepissemus, qui nondum 
eramus, nisi gratia fuisset in Christo reposita quae 


* Ephes. 1, 9-9..— " ibid. 11. 


387 


EUTHYMII ZIGABENI 


338 


nevit. lac illi dum obloquuntar, nonne omni odio A O.vkv σορίαν τοῦ TIzsp^c, thv Ἁγεννήτως avvonáp- 


sunt digni ? Si enim, ut ipsi putant, non quia genitus 
esta Patre, nec. propter essenus zternitatem Filius 
est, sed proptecrilla, qux loquendi facultate prz- 
dita sunt. Verbum est, et propter illa qua sapien- 
tia sunt. ornata, sapientia dicitar, wt virtus ob illa 
qus virtutem babent : Filius item vocatus est prop- 
ter nos, qui a se fiii facti sumus, et propter illa 
fortasse, qua sunt, habet, ut si. Qoid ' igitur erit 
ipse.! neque enim est. horum quidquam, et hec 
sunt duntaxat ipsius nomina, quibus: propter no 
decoratus est, cum exs'stendi speciem tànfum ha- 
beat. Verum ista diabolica est, vel deterior 
etiam cogitatio, Siquidem Verbum Dei nomíne 
tantum opinantur esse, cum se ípsr vere" pütent 
exsistere. Quse porro verborum portenta sunt istá, 


ut sapientiam dicant simul esse cum "Patre, hanc. 


autem Christum esse negent, sed cum multe sint 


wirtutes, et sapientia create , Christum eirum- 


unam asserant esse, eumque cum bruchis et 
lecustis comparent? Quid? nonne plane vafri, 
veteratores, malitiosique sunt qui sudientes nos 
dicere, Verbum simul esse cum Patre, calumnian- 
tur, et, Duo ergo, inquiunt, nori genita coristituitis? 
At ipsi dicentes ipsius sapientiam non esse geni- 
tam non animadvertunt idém repréhensionis telum 
contra se posse retórquerl. Etením isthzc ipsa 
eorum opinio nenne plane stulta es*, dum dicunt 
non gesitum sapientiam simul exsistentem' cum Deo 
cesse Deum? Aliquid enim simul esse dicitur, non 
quia secum, sed quia cum aliquo sit. Quemaduo- 
dum Evangeliste de Domino dicunt, Simul erat 
eum discipulis, non quia secum ipse, sed quia cum 
illis erat. Nisi vero compositum esse Deum affirma- 
verint, habereque sapientiani, quae nec ipsa geni- 
ta sit, connexam, et complentem ipsius essentiam, 
quam quidem sapientiam mundi effectricem indu- 
cunt, ut ejus procreationem adimant Filio, et Verbi 
ac sapientie abutuntur nomine, aliudque sibi Ver- 
bum et sapientiam confingentes, verum Dei Ver- 
bum et veram ac solam Dei sapientiam negaut, 
atque ita homines impii Manichaeos imitantur. 


Ex eodem libro. 

Quemadmodum cum audimus Joannem dicentem : 
Verbum caro facium est*, non Verbum ipsum 
totum carnem intelligimus, sed carnem  induisse, 
aue hominem factum esse, et cum audimus: 
Christus [actus est maledictum pro nobis *, οἱ : Qui 
peccatum non novit, pro nobis peccatum fecit *, non 
totum esse factum maledictionem, aut. peccatum 
intelligemus, sed maledictionem nostram, ut ait 
Apostolus, suscepisse, ut nos a maledictione libe- 
raret, peccata vero nostra, ut inquit Isaias *, ipsum 
tuiisse, eaque, ut Petrus ait *, in corpore suo sus- 
wulisse supcr lignum : sic cuin audiverimus illud 


χουσαν αὐτῷ, kv fj καὶ τὸν ὙΥἱὸν ποιῄσας ὠνόματσε 
χατὰ µετουσίαν ἐχείνης σοφίαν αὐτόν. Τοῦτο δὲ xal 
µόνον φθεγξάµενοι, πῶς οὐκ ἄξιαι παντὸς μίσους 
εἶσίν: El ykp, ὡς αὐτοὶ νομίζουσιν, οὗ διὰ τὴν ix 
Πατρὸς Ὑέννησιν xat τὺ ἀῑδιον τῆς οὐδίας Υιός 


, ἐστιν, ἀλλὰ διὰ τὰ λφγικὰ Λόγος, καὶ διὰ τὰ σοφ.ζό- 


μενα σοφία, χαὶ διὰ τὰ δνναμούμενα δύναμις λέγε- 
ται, πάντως κου xal διὰ τοὺς παρ αὐτοῦ υἱοποιον- 
µένους Tib; ἐχλήδη, καὶ τάχα διὰ τὰ ὄντα ἔχει καὶ 
τὺ εἶναι. Τί οὖν ἄρα λοιπόν ἐστιν αὐτός; Ote γὰρ 
ἂν εἴη τούτων αὐτὸς, εἰ ὀνόματα µόνον ἐστὶν αὐτοῦ 
ταῦτα, xài µόνον τοῦ εἶναι φαντασίαν ἔχει δι ἡμᾶς, 
καὶ τοῖς ὀνόμασι τούτοις καλλωπιζόμενος. ᾽Άλλὰ 
τοῦτο διαδολικἡ μᾶλλόν ἐστὶν ἀπόνοια, τάχα δὲ καὶ 
πλεῖον, ὅτι αὐτοὺς μὲν ἀληθῶς ὑφεστάναι θέλονσι, 
τὸν δὲ τοῦ Θεοῦ Λόγον ὀνόματι µόνον νοµίζουσιν᾽ 
εἶναι. Ἡῶς δὲ eb τερατολογία αὐτῶν xal ταῦτα, 
λέγειν μὲν coglav συνυπάρχουσαν τῷ Πατρὶ, μὴ 
λέγειν δὲ ταύτην τὺν Χριστὺν, ἀλλὰ πολλὰς δννά- 
μεις κτιστὰς, xal σοφία εἶναι, τούτων δὲ µίαν εἶναι 
τὺν Κύριον, τὸν καὶ τῇ χάµπη xai τῇ ἀχρίδι παρα- 
θαλλόμενον παρ᾽ αὐτῶν; Ili; δὲ οὐ πανοῦργοι, ὅτι 
παρ᾽ ἡμῶν μὲν ἁχούοντες συνυπάρχειν τὸν Αόγον τῷ 
Πατρὶ, Υογγύζουσιν εὐθὺς φάσχοντες, Οὐκοῦν δύο 
ἁγέννητα λέγετε; Δὐτοὶ δὲ λέχοντες ἀγέννητον τὴν 
αὐτοῦ σοφίαν, οὐχ ὁρῶσι κατ αὐτῶν φθάνονσαν, fiv 
αἰτιῶνται µαταίαν µέμφιν. Καὶ γὰρ χἀχείνῃ πάλιν 
αὐτῶν ἡ διάνοια πῶς οὗ πάνυ μωρὰ, λέγειν τὴν 


C ἀγέννητον συνυπάρχουσαν «εῷ θεῷ σοφίαν αὑτὸν 


εἶναι τὸν θέόν; τὸ γὰρ συνυπάρχον οὐχ ἑαυτῷ, τινὶ 
δὲ συνυπάρχει, ὡς περὶ τοῦ Κυρίου λέγουσιν οἱ εὖ- 
αΥγελισταὶ, ὅτι συνῆν τοῖς μαθηταῖς. O0 γὰρ ἑανυ- 
τῷ, ἀλλὰ τοῖς μαθηταῖς συνῆν. El μὴ ἄρα σύνθετυν 
εἴποιεν τὸν θΞ:ὸν ἔχοντα συμπεπλεγμένην, f$ συµ- 
πληρωτικὴν τῆς οὐσίας αὐτοῦ τὴν σφίαν ἁγέννητου 
οὖσαν χαὶ αὐτὴν, Άντινα καὶ δημιουργὸν εἰσάχουσι 
τοῦ χόσµου, ἵνα xal τοῦ δημιδυργεῖν τὸν Υἱὸν ἀφέ- 
λωνται. Καὶ τῷ μὲν ὀνόματι τοῦ Λόχου, χαὶ τῆς σο- 
φίας χαταχρῶνται, ἕτορα δὲ ἑανυτοῖς ἀναπλάττοντες 
ἀρνοῦνται τὸν ἀληθινὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, xal τὴν 
ὄντως xaX µόνην σοφίαν τοῦ θεοῦ, xat Μανιχαίους 
λοιπὸν ζηλοῦσιν οἱ ἅθλιοι. 
Ἐκ τοῦ αὐτοῦ .1όγου. 

ὍὭσπερ Ἱωάννου ἀχούοντες, 'O Λόγος σὰρξ 
ἀγένετο, οὐχ αὐτὸν ὅλον σάρχα νοοῦμεν τὸν Λόγχον, 
ἀλλὰ σάρχα ἑνδνσάμενον, xai γενόμενον ἄνθρωπον, 
ἀκούοντές τε, Χρισεὸς Τέγονεν ὑπὲρ ἡμῶν xat- 
dpa, καὶ τὸν μὴ Ίγόντα ἁμαρτίαν ὑπὲρ ἡμῶν 
ἁμαρτίαν ἐποίησεν, οὐκ αὐτὸ τοῦτο ὅλον χατάραν 
xat ἁμαρτίαν νοοῦμεν αὑτὸν γεγενῆσθαι, ἀλλ ὅτι 
τὴν μὲν καθ’ ἡμῶν χστάραν ἀνεδέξατο, ὡς εἶπεν ὁ 
Απόστολος, ἐξαγοράσας ἡμᾶς Ex τῆς χατάρας, τὰς 
δὲ ἁμαρτίας ἡμῶν, ὡς μὲν Ἡσαῖας εἶπεν, ἐδθάστα- 
σεν» &; Oi ὁ Πέτρος εἶπεν, ἀνήνεγχεν αὐτὰς τῷ 
σώμµατι ἐπὶ τοῦ ξύλου * οὕτως ἐὰν ἀχούσωμεν Ev ταῖς 


! oaa. :, 11. " Galat, in, 15. * IE Gor. v, 21. ὁ dga. Lit], 5.. * ] Petr. n, 21. 


98ó 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. κι. 


390 


Παρο:μίαις τὸ ἔχτισεν, οὗ δεῖ xxtog.a ὅλον τῇ φύσει Λ.εχ Proverbiis ', creasit, non totum natura ecrea- 


νοεῖν τὸν Aóyov, ἀλλ ὅτι τὸ χτισνὺὸν ἐνεδύσατο 
σώμα, xai ὑπὲρ ἡμῶν ἔκτισεν αὐτὸν ὁ Ost, εἰς 
ἡμᾶς, τὸ χτιστὸν αὐτῷ χαταρτίσας, ὡς γέγραπται, 
cta, ἵν' Ev αὐτῷ ἀναχαινισθᾶναι xax υἱοποιηθῆναι 
δυνηθῶμεν. Τί τοίνυν ὑμᾶς finácrasv, io ἀνόητοι, 
εἰπεῖν τὸν Κτ.ετην χτίσµα; fj πόθεν ἠγοράσατε 
ἑαυτοξς τὸ χαινὸν φρόνημα τοῦτο, χαὶ &v αὐτῷ ποµ-. 
πεύετε; Al γὰρ Παροιμίαι λέχουσε τὸ ἔκτισεν., 
ἁλλ᾽ οὐ λέγουσι χτίσμα τὸν Ylbv, ἀλλά γέννημα, Τὸ 
δὲ ἔχτισε λέχουσαι οὐχ ἐπὶ τῆς οὐσίας αὐτοῦ λέ- 
Υουσιν, ἀλλὰ πολλῶν ὁδῶν ἀρχὴν αὐτὸν : γενέσθαι 
σηµαίνουσιν. 
Ex» top. αὐτοῦ Aóyos. 
Οὐ x1ícu& ἐστιν, ἀλλὰ χτίστης μέν ἐστιν ὁ sou 


θιοῦ Λόγος. Τότε δὲ λέγει παροιμιωδῶς, ᾿Εκεισέ μα, P 


Ow τὴν χτιστὴν ἑνεδύσακο σάρχα. Καὶ τοῦτο πάλιν 
δωνατόγ ἐστι xal ἐξ αὐτοῦ τοῦ ῥητοῦ διανοεῖσθαι, 
Yiàg γὰρ ὧν, xai Πατέρα τὸν θεὰν ἔχων, αὐτοῦ γὰρ 
ἴδιόν ἐστι γέγνηµα, ὅμως Κύριον ὀνομάξει τὸν Πα- 
τέρα, οὐχ ὅτι δοῦλας ἣν, ἀλχ ὅτι τὴν. τοῦ δούλου' 


μορφὴν ἀνέλαδεν. Ἔπρεπε γὰρ αὐτὸν, ὥσπερ ὄντα: 


Αόγον ἐκ τοῦ Πατρὸς, Πατέρα «bv θεὸν χκαλεῖν. 
Τοῦτο γὰρ καὶ ἴδιον YL;U πρὸς Πατέρα, οὕτως ἑλ- 
θάντα τεολειῶσαι τὸ ἔργον. xal Δούλου μορφὴν λα” 
θάνία, Κύριαν ὀνομάζειν tbv Πατέρα. Καὶ ταύτην 


τὴν διαφαρὰν αὐτὸς ἐδίδαξε μετὰ χαλῆς τῆς διαστο» . 


λῆς λέγων iv τοῖς Εὐαγγελίοις, ᾿Εξομο.ογοῦμαί 
σοι, Πάτερ; εἶτα, Κύὐρις τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς 


tum Verbum debenus intelligere, sed corpus crea- 
tum suscepisse. Pro nobis enim creavit ipsum Deus, 
creatum ipsi, uL scriptum est *, corpus accomiro- 
dans, ut in eo possemus nos renovari, filiique fiori. 
Quid ergo decepit. vos, o stulti, ut Creatorem: crea- 
tum esse diceretis ? Aut. unde vobis inane istud: 
figioentam  cemparastis, in quo vobis tantopere: 
placetis et plauditis.? In libro enim Proverbiorum. 
legimus quidem. creavit, non tamen invenimus Fi- 
lium creatum dici, et esee genitum , sed illud, 
creavit non refertur ad ejus essentiam, sed eo, ut 
muliarum viarum.initiam esse factum ostendatur. 


Ex eodem libro. 

Dei Verbum non est creatum, sed ereator; tuncau- 
tem in Proverbiis se creatam — dicit, cum carnem 
creatam induit, Quod quidem ex eodem loco pot- 
test intelligi, Etenim cum Filius sit, et Deum haLeat' 
Patrem, est enim proprium germen ipsius, {λ- 
men eum Domínum vocat, non quod servus sit, 
sed quia servi formam accepit. Decebat enim, ut 
ex Patre Verbum essistens.Patrem Deum  appel- 
laret, veniens autem ad nostre salutis opus exse- 
quendum et servi formam sumens, Patrem voca- 
ret Domium. Atque hanc quidem differentiam prz- 
clara distinctione docuit ipse Dominus : Confiteor, 

ulens in Erangeliis, tibi, Pater, deinde subjiciens, 

ima celi et terra *. Ac quemadmodum nos 
Patris nomine Dominum appellantes, naturalem non 


Tüc. Ἁλλ' ὥσπερ. ἡμεῖς, Πατέρα. καλοῦντες τὸν (7 negamus servitutem, sumus enim ipsius opera, 


Κύριον, οὐχ ἀρναύμαβα τὴν χατὰ φύσιν δουλείαν» 
αὐτοῦ γάρ ἆσμεν ἔργα, χαὶ αὐτὸς ἐποίησεν ἡμᾶς, 
καὶ οὐχ ἡμεῖς ' οὕτως ὅταν ὁ Υἱὸς τὴν τοῦ δνύλου 
μορφὴ» λαµθάνων λέχῃ: Κύριος .ἔχτισό -με ἀρχὴν 
ὁδῶν αὐτοῦ, μὴ ἀρνείσθῳσαν -τὴν «ἀϊδότητα τῆς 
τούτου θεότητος, xai ὅτι jv ἀρχῇ: ἣν ὁ-Λόγος, xol 
πάντα δι αὐτοῦ Υέγονε, xal kv αὐτῷ τὰ πάντα ἔχτ.- 
σται. Τὸ δὲ ἐν ταῖς Παροιμίαις ῥητὸν, χαθὺς προ- 
εἴπον, 09 τὴν οὐσίαν, ἀλλὰ τὸ ἀνθρώπινον τοῦ Λό- 
Του σηµαίνει. El γὰρ εἰς ἔργα, φησὶν, ἔχτισταε, 
Φαίνεται μὴ τὴν οὐαί1ν ἑαντοῦ σημᾶναι θέλων, ἀχλὰ 
τὴν εἰς ἔργα αὑτου οἰκονομίέαν γενομένην, ὅπερ δεὺ- 
τερόν ἐστι τοῦ εἶναι. Τὰ γὰρ χτιζόμενα, καὶ voó- 
μενα προηγουμένως ἕνεχεν τοῦ εἶναι xal τοῦ ὑπάρ: 


χειν πεποίηται, καὶ δεύτερον .ἔχουσι τὸ ποιεῖν περὶ D 
ὧν αὐτοῖς ὁ Λόγος προστάττει, ὡς ἐπὶ πάντων ἐστὶ 


€5 τοιοῦτον ἰδεῖν. ᾿Αδὰμ γὰρ ἑἱχτίσθη, οὐχ (vx ἑρ- 
ἵάτηται, ἀλλ ἵνα πρῶτον ὑπάρχῃ ἄνθρωπος. Μετὰ 
tavta γὰρ ἔλαδεν ἐντολὴν χιδαωτὸν. χατασχευάσαι. 
Καὶ ἐφ᾽ ἑχκάστου ζητῶν ταῦτα εὗροι τις ἄν. Καὶ γὰρ 
χαὶ Μωῦσῆς ὁ μέγας πρῶτον . ἄνθρωπος γεγένηται, 
καὶ δεύτερον τὴν ἠγαμονίαν τοῦ λαοῦ. πεπίστενται. 
Οὐχοῦν xai. ἐνταῦθα τοῦτο .νοεῖν ἔξεστις Τοῦτο δὲ 
πάλιν xai τὸ Πνεύμα προσημαϊνον ἐν . Ῥαλμοῖς 
έλεγε" Kal κατέσεησας αὐτὸν ἐπὶ. τὰ ἔργα τῶν 


χειρῶν σου, ὅπερ καὶ «περὶ ἑαυτοῦ σηµαίνων ὃ. 


Κύριός φησιν ᾽γὼ δὲ κοεεστάθην βασιλεὺς 


* Prov. vip, 29, 3 flebr. 3,5. * Loc. x, 31. 
? Psal. 11, 6. 


et ipse fecit nos, non autem. ipsi nos *, sic quando 
Fillus servi formam. suscipiens dicit : Dominus creu- 
vii me initium viarum suarum * , nullus ausit- 
divinitatis ejus :eternitatem negare, neque in 
principio Verbum.-esse, et omnia per ipsum fus-e 
facta. Nam dictum illud in libro Proverbiorum, ut 
monui, non essentiam Verbi, sed humanitatem 
ejus signifleat. Cnm enim se ad agendum creatum- 
cemmeumoret; perspicuum est, ipsum non essentiam 


suam, sed curanda salutis humanz consilium 
indicare: quod quidem essentia posterius est. 
Qus enim creantur et fiunt, ob id primuin. crean- 
tur et fiunt, ut sint, deinde vim habent agendi ca 
qus fuerint Imperata. Hoc autem in omnibus licet 
perspicere. Adam enim creatus est, non nt ageret, 
sed primum ut esset homo. Tum agendi man.atum 
accepit. Noe autem creatus est, non propter ar- 
cam, sed ut primum exsisterct, atque homo esset. 
Post enim jussus est. arcam exzdi(icare. Et ma,- 
nus ille Moses primum homo factus est, deinde 
populi dux constitutus. Atque ita sigillatim potes 
omnia persequi. Quamobrem idem et hic licet cogi- 
tare. Hoc et Spiritus ante significans in Psalmis 
locutus est ad. hunc inodum, Et! constituisti eum 
super opera manuum (uarum *. Quod οἱ de seipso 
Dowinus indicans, Ego, inquit, constitutus sum Res 
ab eo super Sion montem sanctum. ejus ?.. Quemad- 


* Psal. xcxix, 9... * Prov. 911, 22. * Psal. viui, 7. 


304 


RUTIIYMII ZIGABENI 


23:5 


modum enim cum monti Sion illuxit foriua. corpo- A ὑπ' αὐτοῦ ἐπὶ Σιὼν ὄρος τὸ ἅγιον avtov "avo 


rea, non tunc initium sumpsit, sed cum esset Ver- 
bum Dei, et Rex sempiternus, dignatus estin ho- 
minis forma regnum suum eL monl£em Sion il- 
lustrare, ut et eos qui Uic erant, et nos a peccati 
dominatu liberaret : ita super opera conslitulus, 
non iis quae nondum essent, sed jam exsisientibus, 
ei regentis ac moderantis opera indigentibus 
prafectus est. Decebat enim, ut aliud, quam ipsa 
opera exsislens, imo vero ipsorum operum auctor 
exsistens el procreator, eaque in se propter Ros 
creatos renovanda suscipiens, ounia in se recrea- 
ret. Nam cuiu dixisset, creavit, statim causam 
adjecit, opera commemo:jans, ut se creatum 
ad agendum dicens, se ideo factum bominem 
ostenderet, ut ea renovaret. llic autem est divinae 
Scripture mos, ut cum de carne per Verbum assum- 
pta inentionem facit, causain, cur eam assumnpserit, 
adjungai; at cum aut de sua divinduate Verbuin 
loquitur, aut ministri ejus nuntiant, simplici et 
soluta oratione, et nullam causam afferente decla- 
rant. Pavis enim est splendor , et quemadmodum 
Pater propter nullam causam est, sic nulla. spleu- 
doris causa est requireuda, Quamobrem cuui scri- 
pium sit :Jn principio erat Verbum, εί Verbum eral 
apud Deum, et Deus erat Verbum, non est additum 


propter quid. At eum legis : Verbum caro factum | 


251, tunc et causam audis propter quain, nempe, Et 
habitavit in nobis. Rursum Apostolus: dicens, Qui 
cum in forma Dei esset, non addit causaim, at. cum 
dicil : Servi formam accepit, tunc eau) subjicit,Hwmi- 
liavit, inquiens, semetipsum usque ad mortem, ntor- 
lem autem crucis *. ldcirco enim οἱ factum est 
caro, el servi formam assumpsit. Et ipse Domi- 
nus multa parabolarum  involucris — tegit, | de 
se autem loquens aperte dicit : Ego in Paire, et 
Pater in me * ; ct; Ego et Paterunum sumus? ; ei: 
Qui vidit me, vidit Patrem *; οἱ : Ego sum lux mun- 
di * ; ev: Egosum veritas *. Nec singulis dictis cau- 
$am adjungit, ne posterior illis quorum causa fuit, 
esse videatur. Necesse enim est, ut causa praxedat 
id, quod nisi propter ipsam, non fuisset factum. Pau- 
lus quidem segregatus in Evangelium, quod ante 
, promiserat Dominus per prophetas, habebat Evan- 
gelium ante se, cujus Evangelii minister est factus, 
et Joannes delectus, ut prairet ante Dominum, an- 
te se Dominum habuit. Dominus vero, qui nullam 
habet ante se causam, ut Verbuin. sit, nisi quod 
Patris est Filius, et unigenita sapientia, quando 
fit homo, tunc affert causam, propter quam est 
carnem gestaturus. Ántequam enim hono fiat, 
przcedit hominum utilitas, sine qua carnem non 
induisset. Qua autem fuerit causa, propter quam 
factus est homo, declarat ipse : Descendi, iuquiens, 
de celo, non ut facerem voluntatem meam, sed. vv- 
luntatem ejus, qui misil me, ut omne quod. dedit 
fihi Pater, non perdam ex. eo, sed suscitem illud in 


δὲ ὅτε ἐπέλαμφψε σωματικῶς τῇ Σιὼν, οὐκ ἀρχὴν 
εἶχεν, ἀλλὰ ὢν Λόγος τοῦ Θεοῦ καὶ ἀῑδιος βασιλεὺς, 
χατηξίωσεν ἀνθρωπίνως ἐπιλάαφαι τὴν βασικείαν 
αὐτοῦ, καὶ τῇ Σιὼν, ἵνα ἀπὸ τῆς βασιλευούσης ἓν 
αὐτοῖς ἁμαρτίας λνυτρωσάμενος αὐτιύς τεχιὶ ἡμᾶς 
Totg, ὑπὸ τὴν πατρικὴν βατιλείαν αὐτοῦ, οὕτω 
χαθιστάµενος εἰς τὰ ἔργα, οὐχ εἰς τὰ ]μηδέ πω ὄντα, 
ἀλλ' εἰς τὰ ἤδη ὄντα, xal δεύµενα διορθώστως καθ- 
ἱσταται, Ἔπρεπε vào ἄλλον αὐτὸν 5.«a τῶν ἔργων, 
καὶ μᾶλλον δημιουργὸν ὄντα αὐτῶν, xal τὴν τού: 
των ἀνανέωσιν εἰς ἑαυτὸν δέξασθαι , ἵνα αὐτοῦ χτι- 
ζομένου εἰς ἡμᾶς τὰ πάντα εἰς ἑαυτὸν ἀναχτίση. 
Καὶ γὰρ λέγων ἔκεισεν, εὐθὺς καὶ την αἰτίαν ἐπ- 
ἡγαχε λέγων, tà ἔργα, ἵνα τὸ εἰς ἔρα χτίζεσθας, 
τὸ γίνεσθαι ἄνθρωπον δηλώσῃ, εἰς ἀνανέωσιν τοῦ- 
των. Καὶ τοῦτο ἔθος ἑστὶ τῇ θείᾳ Γραφῇ. Ὅταν 
μὲν γὰρ σηµαίνῃ τὴν χατὰ σάρχα Ὑένντδιν τοῦ 
Λόγου, τίθησι καὶ τὴν αἰτίαν, &' fjv γέγονεν &v- 
θρωπος ΄ ὅταν δὲ περὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ αὐτὸς 
λέγῃ, xai οἱ τούτου θεράποντεςς ἁπαγγέλλωσι, 
πάντα ἁπλῆ λέξει, ἀπολελυμένῃ τῇ διανοίᾳ, καὶ οὗ- 
δὲ μετὰ συμπεπραγµένης αἰτίας λέγεται. Too γὰρ 
Πατρός ἐστιν ἀπαύγασμα. Ὥσπερ γὰρ ὁ ll.v5p οὐ 
διά τινα αἰτίαν ἐστὶν, οὕτως οὐδὲ τοῦ ἀπχυγάσμα- 
τος τούτου χρὴ ζητεῖν αἰτίσν. Ἂν ἀρχῇ ἦν d Λό- 
τος, καὶ ὁ Λόγος ἦν αρὲς τὸν θεὸν, καὶ θεὸς ἦν ó 
Λόγος, γέχραπται, χαὶ οὐχ ἔχει τὸ δ.ατί. "Ότε δὲ 6 
Λόγος σὰρᾶ ἐγένετο, τότε xat τὴν αἰτίαν τίθησι, δι 
ἣν γέγονε, λέγων, Καὶ ἐἑσνήνωσεν ἐν ἡμῖν. Πάλιν 
δὲ ὁ ᾿Απόστολος λέγων, "Oc à» µορρῇ θειῦ oxdp- 
χω», οὐχ ἔθηχε τὴν αἰτίαν, εἰ μὴ ὅτε τὴν μορφὴν 
ἔλαδε τοῦ δούλου. Τότε γὰρ ἐπιφέρει λέγων, "Eta- 
πείνωσεν ἑαυτὸν µέχρι 0ardrov, θανάτου δὲ 
σταυροῦ. Διά ταῦτα γὰρ xal σὰρξ ἐγένετο, xal 
μορφὴν ἔλαδε δούλονυ. Αὐτός τε ὁ Κύριος πολλὰ μὲν 
ἐν Παροιμίαις λελάληχε, περὶ δὲ ἑαυτοῦ σηµαίνων 
ἀπολελυμένως εἴρηχεν, "Ey ἐν τῷ Πατρὶ, xal ὁ 
Πατὴρ ἐν ἐμοί᾽ καὶ, "Ey xaló Πατὴρ Er ἐσμεν - 
xai, Ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ ἑώρακε τὸν Πατέρα: καὶ, 
"Ej δἰμι τὸ φῶς τοῦ κόσμου '' καὶ, Ἐγὼ εἰμι ἡ 
ἀ-ἱήθεια, οὐ τιθεὶς ἐφ᾽ ἑχάστου τὴν αἰτίαν, οὐδὶ 
τὸ διατί, ἵνα μὴ δεύτερος ἐκείνων φαίνηται, ὧν 
χάριν xai Ὑέγονεν. ᾿Ανάγκη γὰρ προηγεῖσθαι τὴν 
αἰτίαν τούτου, ἧς ἄνευ οὐχ ἂν οὐδὲ αὐτὸς ἐγεγόνει. 
Παῦλος YoUv ἀφωριαμένο; εἰς εὐαγγέλιον, ὃ προ 
επηγγείλατο ὁ Κύριος 6:à τῶν προφητῶν, «lys πρ» 
ἑαυτοῦ τὸ εὐαγγέλιον, οὗ καὶ γέγονε διάχονος. Καὶ 
Ἰωάννης μὲν προχειρισθεὶς εἰς τὸ προοδεῦσαι τοῦ 
Κυρίου, πρὸ ἑαυτοῦ εἶχε τὸν Κύριον. Ὁ δὲ Κύριος 
οὖκ ἔχων πρὸ ἑαυτνῦ αἰτίαν τοῦ εἶναι Λόχος, f µό- 
vov, ὅτι τοῦ Πατρός ἐστι γέννημα, καὶ σοφία µονο- 
Ὑενῆς, ὅταν ἄνθρωπος γένηται, τότε xai τὴν αἰτίαν 
τίθησι, δι΄ ἣν μέλλει σάρχα φορεῖν. Προηγεῖται γὰρ 
τοῦ Ὑενέσθαι αὐτὸν ἄνθρωπον ἡ τών ἀνθρώπων 
χρεία, f ἄνευ οὐκ ἂν ἐνεδύσατο σάρχα. Tíc δὲ ἡ 
χρεία, δι ἣν γέγονεν ἄνθρωπος, αὐτὸς μὲ» ὁ Κύριος 


! Philipp. 5, 6-8. * Joan. 11v, 10. * Joan. 2, 80. * Joan, αι, . * Joan. vint, 13. * Joan. xiv, 6. 


» 


383 


PANOPLIA DOGMATICA, — TIT. χι. 


394 


angalvoy ἔλεγχε ταύτην ' Καταέέέηκα ἐκ τοῦ οὗ- Α novissimo die. IIec est enim voluntas. Paris. mei, 


puroo, οὐχ ἵνα ποιῶ τὸ 0&Anyua c0. ἐμὸν, áAAÀ 
τὸ 06Anyua τοῦ πἐμψαντός µε, ἴγα πᾶν ὃ δἐδωκέ 
pot, μὴ ἁπολέσω ἐξ αὑτοῦ, ἀἁ.).λὰ ἀναστήσω 
αὐτὸ ἐν τῇ ἑσχάτῃ ἡμέρᾳ. Τοῦτο γὰρ τὸ θέΊημα 
vov Πατρός µου, ἵνα πᾶς ὁ θεωρῶν τὸν 1ἱὸν, 
xal πιστεύω» sic αὐτὸν, ἔχῃ ζωὴν alo»ior, καὶ 
ἐγὼ ἀγαστήσω αὐτὸν ἐν τῇ ἑσχάτῃ ἡμέρᾳ. Kol 
πάλιν’ ᾿Εγὼ góc εἰς τὸν κόσμον ἐνήλυθα, ἵνα 
πᾶς ὁ πιστεύων elc ἑμὲ ἐν τῇ σχοτίᾳ μὴ µείγῃ. 
Καὶ πάλιν iv τῷ χατὰ Ἰωάννην φησίν' 'Ej clc 
τοῦτο γεγέγηµαι, καὶ εἰς τούτο" "EArAvOaslc τὸν 
κόσμον, Ίνα µαρτευρήσω tq ἆἀ.ληθείᾳ. 'O δὲ 
Ἰωάννης ἔγραφεν * Elc τοῦτο ἐφανερώθη ὁ Υἱὸς 
τοῦ θεοῦ, Iva «1ὐσῃ τὰ ἔργα τοῦ διαθὀό.Ίου. Mà τὸ 
μαρτυρῆσαι ἄρα, καὶ ὑπὲρ ἡμῶν ἀναδέξασθαι θά- 
νατον, xal διὰ τὸ ἀναστῆσαι τοὺς ἀνθρώπους, xal 
λῦσαι τὰ ἔργα τοῦ διαθόλου ἑλήλυθεν ὁ Σωτήρ. Kal 
αὕτη ἐστὶν fj αἰτία τῆς ἐνσάρχον παρουσίας αὐτοῦ, 
Ἂλλως γὰρ ἀνάστασις οὐκ ἂν ἐγένετο, εἰ i 0ά- 
νατος ἐγεγό»ει. θάνατος δὲ πῶς ἐγεγόνει, εἰ ph τὸ 
ἀποθνῖσχον ἐσχήχει σῶμα; Τοῦτο μαθὼν παρ) 
αὑτοῦ xai ὁ Απόστολος ἔλεγεν' "Esel οὖν τὰ παι- 
δία xg£xoudrnxe capxóc, καὶ αἵματος, xal αὐτὸς 
παραπ.Λησίως µετέσχε τῶν αὐτῶν, Ίνα διὰ τοῦ θα- 
γάτου καταργήσῃ τὸν τὸ xpácoc Éyorca τοῦ 0ará- 
του, τουτέστι τὸν διἀάθο.ον. El δὲ οὐ δι’ ἑαυτὸν, ἀλλὰ 
δι ἡμᾶς χτίνεται͵ οὐκ ἔστιν ἄρα αὐτὸ» χτίσµα, ἀλλὰ 
τὴν ἡμῶν ἑνδυσάμενος σάρχα ταῦτα λέχει. Ὥσπερ 


ut omnis qui videt Filium, et credit in. ewn, habeat 
εἰίαπι clernam, ei ego. suscitem eum in. novissimo 
die !'. Et rursum : Ego, inquit, veni lux in mun- 
dum, ut omnis qui credit in me non maneat in tene- 
bris *. Et rursum in Evangelio Joannis : Ego, 
inquit, ad hoc natus sum, εἰ ad hoc veni, ut. testi- 
monium perhibeam veritati *. Joannes autem | scri- 
psit : Propterea. apparuit Filius Dei, wut dissolvat 
opera diaboli *. Ut testimonium igitur perhiberet, 
et mortem pro nobis subiret, et solveret opera 
diaboli, venit Servator. [ο est causa adventus 
ejus in carne. Resurrectio enim non. fuisset, nisi 
fuisset mors, nec mors, nisi corpus mortale susce- 
vpisset. Id ab ipso didicerat Apostolus, propterea 
dixit : (Quoniam pueri participes erant carnis εἰ san» 
guinis, et ipse similiter carnis εί sanguinis parti- 
ceps factus est, ut per mortem ἀεδίγμετεί eum qui 
habebat  murtis | imperium, | id — est, diabolum 5. 
Quod si propter nos, uon autem propter se creatur, 
ipse creatus non est, sed carnem nostram creatani 
indutus hac dicit. Quemadmodum enim infirmita- 
tes nostras suscipiens, dicitur ipse infirmus, cum 
tameninfirmus et imbecillus non sit, quippe qul 
virtus est Dei, et peccatum pro nobis factus est, et 
maledictum, cum tamen ipse non peccaverit, sed 
peccata et nialediertiones nostras ipse tulerit, sic non 
in seipsocreans dicit : Dominus creavit nte, cum tamen 
ipse creatus non sit. 


γὰρ τὰς ἁἀσθενείας ἡμῶν δεχόμενος λέγεται αὐτὸς ἀσθενεῖν, χαἰτοι μὴ ἀσθένῶν αὐτὸς, δύναµις γάρ 
ἐστι τοῦ Θερῦ, ἁμαρτία τε ὑπὲρ ἡμῶν γέγχονε, xal χατάρα, κχαίτοι μὴ ἁμαρτήσας αὐτὸς, ἀλλ ὅτι τὰς 
ἁμαρτίας ἡμῶν, καὶ τὴν κατάραν ἑδάστασεν αὐτός ' οὕτως ἡμᾶς ἐν ἑαυτῷ χτίζων λέγει ' Κύριος ἔκτισέ 


µε, xalsot χτίσμα μὴ ὧν αὐτός, 
Ἐκ τοῦ αὐτοῦ Λογου. 

El μὲν τῇ φύσει καὶ τῇ οὐσίᾳ Χτίσμα ὁ Λόγος, 
xai μὴ διαφορὰ ἦν τοῦ γεννήµατος πρὸς τὸ κτίσμα, 
οὐκ ἂν ἐπήγαχε τὸ Γεγνᾷ µε, ἀλλ ἠρχεῖτο τῷ 
ὄκεισεν, ὡς τῆς λέξεως ταύτης σημαινούσης τὸ 
ἐγέννησεν νῦν δὲ εἰρηχώς' "Excicé µε ἀρχὴν 
ὁδῶν αὐτοῦ εἰς ἔργα αὐτοῦ, ἐπήγαγεν οὐχ ἁπλῶς 
τὸ Γενγᾷ µε, ἀλλὰ μετὰ συμπλοχῆς τοῦ, δὲ, συν- 
δέσµου, ὡς ἀσφαλιζόμενος bv τούτῳ τὴν ix. τοῦ 
ἔχτισε λέξιν λέγων. Πρὸ δὲ πάντων βουνῶν 
ΥΕΥΥᾷ µε. Τὸ γὰρ γεννᾷ µε τῷ ὄκτισε συμπεπλεγ- 
µένως ἐπιφερόμενον, pav ποιεῖ τὴν διάνοιαν * 
xai δείχνυσιν, ὅτι τὸ μὲν ἔκτισε διά τι εἴρηχε, τὸ 
δὲ γεγνᾷ µε πρὸ τοῦ ἔχτισέν ἐστιν. Ώσπερ γὰρ εἰς 
ἔμπαλιν εἰρήχει Κύριος ΥΕΥΣᾷ n8, xai ἑπέφερε, 
Πρὺ δὲ πάντων βουνῶν ἔκτισέ ue, πάντως προ- 
ηγεῖτο τοῦ ἐγέγγησε τὸ ἔκτισεν, οὕτως εἰρηχὼς 
πρ υτον ἔχτισεν, εἶτα ἑπαγαγών ' Πρὸ δὲ πάντων 
βουνῶν ysrvg µε, ἐξ ἀνάγχης δεξχνυσι προηγεῖ- 
σθαι τὸ ἐγέννησε τοῦ ἔχτισε. Καὶ γὰρ καὶ λέγων * 
Πρὸ πάντων }εΥ»ᾷ µε, ἄλλον εἶναι ἑαυτὸν σηµαί(- 
νει τῶν πάντων * Αλλ' ἐπὶ μὲν τοῦ ἔχτισε χεῖται ἁρ- 
χἠὴν ὁδῶν, ἐπὶ δὲ τοῦ T&v YQ µε, οὗ κεῖται ἀρχὴν 
γεννᾷ µε, ἀλλὰ πρὸ πάντων γεννᾷ µε. Ὁ δὲ πρὸ 


! Joan. vi, 58-40. * Joan. xii, 46. 
PaTRoL. Gn, CXXX. 


! Joan. xviti, 37 


Ez eodem libro. 

Si natura atque essentia Verbum esset res pro- 
creata, et inter rem  procreatam οἱ Filium nibil 
interesset, non addidisset illud : Gígnit me; sed ei 
fuisset satis dixisse : Creavil me. Siquidem bzc 
vox etiam  gignendi significatlonem contineret. 
Nunc autem cum dixerit : Creavit me initium viarum 
suarum ad opera sua, addit : Gignit me. Neque id 
simpliciter, sed ad muniendam vocem illam : Crea- 
vit, hoc veluti vinculum subnectit : Ante omnes 
colles gignit me. Hoc enim : Gignit me, cum illo, 
Creavi! me, conjuncte prolatam hanc habet signifl- 
cationem, ut et Creavilt, propter aliquid dictum sit, 
et Gignit, antecedat illud : Creavit. Quemadmodum 
enim si dixisset , Gignit me : deinde subjecisset : 
Ante omnes colles creavit me. intelligeremus omni- 
no, hoc Creavii, illi, Gignit, antecedere; sic cum 
dixerit prius, Creavit, deinde adjunxerit : Ante 
omnes colles gignit me, hoc Gignit, illi Creavit prg- 
cedere necessario deinonstratur, Nam cum dica : 
Ante omnes gignit me, significat se aliud esse quam 
omnes sint. Atcum dicit : Creavit me, subjicit : /ni- 
lium viarum suarum. Quod illi : Gignit me, non 
est adjunctum, sed potius additum est: Ante omnes, 


. Hcbr. 1, 114. 
iS 


* [ Joan. iii, 8. 


395 


EUTIIYMII ZIGABENI 


398 


Quo: autem ante omnes est, non est initium om- Α πάντων ὧν, οὐκ ἔστιν ápyh τῶν πάντων, ἀλλὰ ἄλλος 


nium ita ut unum ex illis sit, sed ab omnibus di- 
versum. Quod si ab omnibus diversum est, in qui- 
bus et initium omnium intelligitur, perspicuui 
est ab omnibus rebus procreatis diversum esse. S ic- 
ut enim homines Dci Spiritum accipientes, per ip- 
sum Spiritum flunt filii Dei, sic Dei Verbum carnem 
hominum induens et creari et fieri d:citur. In quo ta- 
men primogenitus e nobis vocatur, ct est. Quando- 
quidem omnibus hominibus propter Adami pecca- 
utm damnatis, et. pereuntibus, caro illius, utpote 
Verbi corpus effecta, prima ex omnibus servata et 
liberata est. Nos autem deinceps uti corporis ejus 
consortes servamur. Cum illo namque corpore et 
dux noster Dominus in regnum coeloruin ingressus 
est, et ad Patrem suum accedit, Ego sum, inquiens, 
via, et ostium, et per me oportel omnes inboire. 


In camdem sententiam. 

Quoniam per:erat prima illa per Adamum via, 
nec amplius in paradisum teudebamus, sed ad mor- 
tem deflexeramus, audieramusque, Terra es, et in 
lerram  reverteris * 5 idcirco clementissimum Dei 
Verbum, volente Patre, creatam carnem induit, ut 
quam primus homo, violata lege, morte affecerat, 
eilem, sui corporis sanguine, vitam redderet 
nobisque viam novam el viventem per velumen, ut ail 
Apostolus *, id est per carnem suam, innovaret. 
Quod idem alibi his verbis significat : Si qua in 


Christo nova creatura, vetera (transierunt, ecce omnia ϱ 


nova facta sunt 3. Si porro nova creatura facta est, 
sane inter novas lias res creatas primum aliquem 
esse oportuit : atqui merus homo tantummodo 
terrestris, quales nos post violatain legem facti su- 
mus, is esse non poterat. Namque in prima crca- 
tione infideles facti sunt homines, ac per eos prior 
via periit. Alio igilur opus erat qui οἱ primam 
renovaret, et novam factam conservarct. ltaque 
non aliquis alius, sed Dominus mira benigni- 
tate principium nove creature creatur via; 
unde jure merito ait: Dominus creavit me. princi- 
pium viarum suarum in opera sua *, ul. non jam 
secundum priorem illam vivat homo, sed ut exsi- 
stente jam principio nove creature, Christumque 
ejus viarum. principium habentes, ipsum deinceps 
sequamur dicentem : Ego sum via *. ld ipse beatus 
docet Apostolus in Epistola ad Colossenses, dicens ; 
Ipse est caput corporis Ecclesia, qui est prin- 
cipium, primogenitus ex mortuis, ul sit in omnibus 
ipse primatum tenens *.Cum enim Salvator hac ratione 
secundum carnem creatus sit, eorumque qui re- 
creàntur factus fucrit principium, ac nostrum ha- 
beat primitias, humanam sciliceL carnem quam 
assumpsit ; convenienter post ipsuni futurus creatur 
populus, de quo ait David : Scribantur hac in gene- 
rationem alteram, εἰ populus qui creabitur, laudabit 
Dominum ^; et rursus psalmo vicesimo prins, 


* Genes. 11, 19. * Hebr. x, 20. 35Η Cor. v, 47. * Prov. vir, 23. 


Y Psal. ci, 19. 


ἑστὶ τῶν πάντων. El δὲ ἄλλως bac: τῶν πάντων, kv οἷς 
xa! ἡ &oyt τῶν πάντων σηµαίνεται, ὃῦλον, ὅτι ἄλλος 
£c τῶν κτισμάτων. Ὥσπερ γὰρ οἱ ἄνθρωποι λαμ- 
θάνοντες τὸ Πνεῦμα τοῦ coU γίνονται τέχνα θτιοῦ 
δι ἑαυτοῦ, οὕτως ὁ Λόγος τοῦ θεοῦ, ὅτε χαὶ αὐτὸς 
ἐνεδύσατο τῶν ἀνθρώπων την σάρκα, τότε λέγεται 
xoi χτίξεσθαι, xal πεποιησθαι. ᾽Αλλὰ χαὶ ἐν τούτφ 
πρωτότοχος λέχεται, χαὶ ἔστιν ἡμῶν, ἐπειδὴ πάντων 
τῶν ἀνθρώπων ἀπολλυμένων χατὰ τὴν παράδασιν 
τοῦ ᾿Αδὰμ, πρώτη τῶν ἄλλων ἐσώθη, xol λευθε- 
ρώθη fj ἐχείνου σὰρξ, ὡς αὐτοῦ τοῦ Λόγου οῶμα 
γενοµένου. Καὶ λοιποὶ ἡμεῖς ὡς σύσσωμοι τυγχά- 
νοντες χατ ἐχεῖνον σωξόµεθα. Ἐν ixsivo γὰρ ἡμῶν 
xat ὁδηγὸς ὁ Κύριος εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, 
xa πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα Υίνεται, λέγων * Εγώ 
εἰμι ἡ ὀδρς, xal θύρα, καὶ δι ἐμοὺ δεῖ πάντας 
εἰσελθεῖν. 
Elc τὸ αὐτὸ ῥητόν. 

Ἐπειδήπερ fj πρώτη ὁδὸς ἡ διὰ τοῦ ἸΑδὰμ ἁπώ- 
λετο, xal ἀντὶ τοῦ παραδείσου ἐξεχλίναμεν εἰς τὸν 
θάνατον, Ἰχούσαμέν τε, Dj el, καὶ εἰς yr ἀπελεύ - 
σῃ, διὰ τοῦτο ὁ φ.λάνθρωπος τοῦ θεοῦ Λόγος βου- 
λήσει τοῦ Πατρὸς ἑνδιδύσχεται τὶν χτισθεῖσ-ν 
σάρχα, ἵνα ἣν ἑνέχρωσεν ὁ τοι2ῦτος ἄνθρωπος 2ιὰ 
τῆς παραθάσεως, ταύτην αὐτὸς iv τῷ αἵματι τοῦ 
ἰδίου σώματος ζωοποιῄσῃ, χαὶ ἐγχαινίσῃ ἡμῖν ὁδὸν 
πρόσφατον καὶ ζῶσαν, ὡς εἴρηχεν ὁ ᾿Απόστολος, διὰ 
τοῦ χαταπετάσµατος, τουτέστι διὰ τῆς σαρχὸς αὖ- 
τοῦ, ὅπερ χαὶ àv ἑτέρῳ σηµαίνων φησὶν, Ὥστε εἴτις 
ἐν Χριστῷ xatvh χτίσις, τὰ ἀρχαῖα παρῆλθεν, ἰδοὺ 
γέγονε τὰ πάντα κχαινά. El δὲ xawh κτίσις Υέγο- 
νεν, ἔδει ταύτης τῆς Χτίσεως πρῶτόν τινα εἶναι. 
Ανθρωπος μὲν οὖν ψιλὸς καὶ μόνον χοϊχὸς, οἷοι 
γεγόναµεν duelo ἐχ τῆς παραβάσεως, οὐκ ἡδύνατο 
εἶναι. Καὶ yàp ἐν τῇ πρώτῃ χτίσει ἄπιστοι γεγόνα- 
σιν οἱ ἄνθρωποι, xal δι αὐτῶν ἀπώλετο 1d) πρώτη 
ἡ ὁδός. Χρεία δὲ fjv ἄλλου τοῦ ἀνανεοῦντος τὴν 
πρώτην, καὶ τὴν χαινην Ὑενομένην διατηροῦντος. 
Οὐχοῦν οὐχ ἕτερός τις, ἀλλ ὁ Κύρις ἀρχὴ 
τῆς καινῆς κτίσεως κτίξεται, xal ὁδός. Καὶ εἰ- 
χότως λέγει ^ Κύριος ἔκτισέ µε dpyhr. ὁδῶν 
αὐτοῦ, ἵνα μὴ χατὰ τὴν πρώτην ἐκείνην 6 ἄν- 


D θρωπος πολιτεύηται, ἀλλ ὡς ἀρχῆς οὔσης χαι- 


vie κτίσεως. Καὶ τὸν Χριστὸν ἔχοντες ἀρχὴν 
ὁδῶν, τούτῳ λοιπὺν ἀχολουθοῦμεν λέγοντι * Ἐχὼ 
εἰμι fj ὁλδός. Τοῦτο γὰρ xai ὁ µακάριος Ἀπόστολος 
διδάσχων ἐν τῇ πρὸς Κολοσσαεῖς ἔλεγεν * Αὐτός 
ἐστιν ἡ xega An τοῦ σώματος τῆς Εκκλησίας, óc 
ἐστιν ἀρχὴ πρωτότοκος ἐκ τῶν νεκρῶν, ἵνα Té- 
γηται ἐν πᾶσιν αὐτὸς πρωτεύων. Too yàp Σωτῆ- 
poc οὕτω χατὰ σάρχα κτισθέντος, xal ἀρχῆς Yt- 
νοµένου τῶν ἀνακτιζομένων, xal ἔχοντος ἡμῶν τὴν 
ἀπαρχὴν, Άν προσέλαθεν ἀνθρωπίνιν σάρκα, ἆχο- 
λούθως μετ αὐτὸν, xol ὁ µέλλων λαὸς χτίνετάι, 
λέγοντος τοῦ Δαθίδ" Γραφήτω αὕτη εἰς γενεὰν 


5 Joan. xiv, 6. * Coloss. 1, 18. 


- 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 


393 


écépar , καὶ Jaéc ó κτιςόµενος αἰνέσει εὐν Kó- A Anununtiabitur Domino generalio venlura, et annun- 


piov. Kai πάλιν ἓν τῷ χα’ ψαλμῷ, .Αναγγελήσε- 
ται τῷ Κυρίῳ γενεὰ d ἑρχομένη, xal ἀναγγελοῦσι 
τὴν δικαιρσύνην αὐτοῦ λαῷ τῷ τεχθησοµένῳ, ὃν 
ἐποίησεν ὁ Κύριος. Οὐκ ἔτι γὰρ ἀκουσόμεθα * "H δ' 
ἂν ἡμέρᾳ φάγησθε ἀπ αὐτοῦ, θαγάτῳ ἀἆποθα- 
νεἴσθε * ἀλλ "Ozov εἰμὶ ἐγὼ, καὶ ὑμεῖς ἔσεσθε. 
"Dass λέγ:ιν ἡμᾶς, Λὑτοῦ γάρ ἔσμεν ποίηµα χτισθέν- 
τες ὑπ' αὐτοῦ ἐπὶ ἔργοις ἀγαθοῖς. Πάλιν δὲ ἐπειδὴ τὸ 
ἔργον τοῦ Θεοῦ, τουτέστιν ὁ ἄνθρωπος τέλειος χτι- 
afe, ἑλλιπῆς γέχονε διὰ τῆς παραθάσεως , xaX y£- 
Y^v& τῇ ἁμαρτίᾳ νεχρὺς, ἀπρεπὲ; δὲ fv µένειν 
τὸ ἔργ»ν τοῦ θεοῦ ἀτελὲς, διὸ καὶ ἐδέοντο πάντες ol 
ἅγιοι περὶ τούτου λέγοντες iv τῷ ρλζ’ jou: 
Κύριε, τὰ ἔργα τῶν χειρῶν σου μὴ πιυρἱδῃς, διὰ 


τοῦτο ὁ τέλειος τοῦ Θεοῦ Λόγος τὸ ἀτελὲς περιτίθε- Β 


ται σῶμα, xal λέγετα. εἰς τὰ ἔργα χτίζεσθαι, ἵνα 
ἀνθ' ἡμῶν τὴν ὀφειλὴν ἀποδοὺς τὰ λείποντα τῷ ἀν- 
θρώπῳ δι’ ἑαυτοῦ τελειώσῃ, ἔλειπε δὲ αὐτῷ ἡ ἆθα- 
νᾳσία, xat fj εἰς τὸν παράδεισον ἑδός. Ka τοῦτό ἐστι 
τὸ λεγάμενον παρὰ τοῦ Σωτῆρος . Τὸ ἔργον ἑτε- 
«ξείωσα, ὃ δέδωκάς poc, lva ποιήσω. Καὶ πάλιν» 
Τὰ ἔργα, d δέδωκόέ µοι d Πατὴρ, ἵνα τελειώσω 
αὐτὰ, ταῦτα τὰ ἔργα d ἐγὼ xoi, μαρτυρεῖ περὶ 
ἐμοῦ. *À bb λέγει ἐνταῦθα ἔργα δεδωχέναι τὸν Πα: 
τέρα εἰς τελείωσιν, ταῦτά ἔατιν εἰς ἃ χτίζεται, λέγων 
ἐν ταῖς Παροιμίαις ΄ Κύριος ἔχτισέ µε ἀρχὴν ὁδῶν 
αὐτοῦ, εἰς ἔργα αὐτοῦ. σον γάρ ἐστιν, εἰ εἶπεν" 
“Εδωχέ µοι ὁ Πατὴῆρ τὰ ἔργα εἰς xb τελειῶσαι. Τότε 
Υὰρ διὰ τὸ γεγενῄσθαι διὰ τῆς παραθάσεως ἁτελῆ 
xai χωλὰά τὰ ἔργα, λέγεται σωματικῶς, ὅτι χτίζεται, 
ἵνα τελειώσας αὐτὰ, xa ὁλόχληρα ποιἠσας, zapa- 
στήση τῷ Πατρὶ τὴν Ἐκχλησίαν, ὡς εἶπεν ὁ 'Amó- 
στολος, uh ἔχουσα σπῖλον, f| ῥυτίδα fj τι τῶν τοιούτων, 
ἁλι) ἵνα ᾗ ἁγία καὶ ἅμωμος. Τετελείωται οὖν v αὑτῷ, 
χαὶ ἀποχατεστάθη ὥσπερ ἣν, χαὶ χατὰ τὴν ἀρχὴν 
γεγονὸς τὸ ἀνθρώπινον γένος, xaX μεῖζον μᾶλλον 
χάριτι. ᾿Αναστάντες γὰρ Ex νεχρῶν, οὐκ ἔτι φυθού- 
µεθα θάνατον. ἀλλ' Ev Χριστῷ βασιλεύομεν ἀεὶ ἓν τοῖς 
οὐρανοῖς. Τοῦτο δὲ γέγονεν, ἐπειδὴ αὐτὸς Ó τοῦ Θεοῦ 
Λόγος ἴδιος xaY ix τοῦ Πατρὸς ὧν, ἐνεδύσατο σάρκα, 
χαὶ γέγονεν ἄνθρωπος. El γὰρ χτίσμα àv , ἐγεγόνει 
ἄνθρωπος, ἔμενεν οὐδὲν ἥττον ὁ ἄνθρωπος, ὥσπερ xal 


fv, οὗ συναφθεὶς τῷ cg. Dos γὰρ ἂν ποίημα Gv D 


διὰ motfpato; συνάπτριτο τῷ Χτίσαντι; ἨἩ mola 
βοήθε:α παρὰ τῶν ὁμοίων τοῖς ὁμοίοις γέἐνοιτ᾽ ἄν, 
δεομένων καὶ αὐτῶν τῆς αὐτῆς βοηθείας; Πῶς δὲ, εἴ- 
περ κτίσμα ἣν ὁ Λόγος, τὴν ἀπόφασιν τοῦ Θεοῦ λῦσαι 
δυνατὸς ἣν, χαὶ ἀφεῖναι τὰς ἁμαρτίας, γεγραμµένου 
παρὰ τοῖς προφήταις, ὅτι τοῦτο θ:οῦ ἐστι; Tic γὰρ 
θεὸς, ὥσπερ σὺ, ἑξαίρων ἁμαρτίας, καὶ ὑπερθαί- 
φων drojtac ; 'O μὲν γὰρ Ocb εἶπε' Γή εἶ, καὶ εἰς 
γῆν ἀπεεύσῃ * ol δὲ ἄνθρωποι γεγόνασι θνητοί. Πῶ: 
τοίνυν οἷόν τέ ἣν παρὰ τῶν γενητῶν λυθῆναι τὴν ἀπό- 
φασιν; Ἔλυτεν οὖν αὐτὴν ὁ Κύριος, ὡς εἶπεν αὐτός" 
ΟΕὰν μὴ ó Ylóc ὑμᾶς ἐ.2ευθερώσῃ, καὶ ἔδειξεν ἀληθῶς 
6 Yibc ἐλευθερώσας, ὅτι οὐχ ἔστι κτίσμα, οὐδὲ τῶν γε- 


! Psal. σσι, 29. * Genes. n. 17. 
&. 'Joan. v, 36. * Ephes. v, 27. 


5 Joan. xiv, 9. 
* Mich. vu, 18. 


tiabunt. justitiam. ejus populo qui nascetur, quem 
fecit Dominus '. Nec enim amplius audituri su- 
mus : Quacunque die comederitis ex eo, morte mo- 
riemini * ; sed, Ubi sum ego, et vos eritis * : adeo 
ut jam dicere liceàt ; Ipsius enim factura sumus, 
cereali in operibus bonis *. Preterea postquani 
opus Dei, id est homo, perfectus creatus, preva- 
ricatione inops effectus est, et peccato mortuus ; 
cum item dedeceret opus Dei imperfectum rema- 
nere, unde fit ut omnes sancti. psalmo centesimo 
trigesimo septimo Deum hac de re ita precen- 
tur, Domine, retribues pro me ; Domine, opera 
manuum (fuarum me despicias ' idcirco per- 
fectum Dei Verbum, corpus imperfectum induit ; 
atque in opera creari dicitur, ut pro nobis debito 
soluto, ea qux homini deerant, per seipsum exple- 
ret atque perficeret. Deerant autem homini imrinor- 
talitas et via ad paradisum. Hoc ipsum Salvator his 
verbis indicat : Ego te glorificavi in terra: opus per- 
feci quod faciendum mihi dedisti *. Et iterum : Opera 
qu& Pater mihi perficienda dedit : ipsa opera que 
[acio, testimonium perhibent de me Ἱ. Opera porro 
qua sibi Patrem perficienda dedisse declarat, ipsa 
illa sunt in qux creatur, ut in Proverbiis ait : Do- 
minus creavii me principium viarum suarum in 
epora sua. Nam idem est dicere, dedit mihi Pater 
opera, et, creavit me Dominus in opera, Tunc enim 
quod opera imperfecta et mutila peccato facta fue- 
rant, creari secundum corpus dicitur, ut illis per- 
fectis atque in integrum statum restitutis, Eccle- 
siam Patri. exhiberet non habentem maculam, ut oit 
Apostolus, aut rugam, aut aliquid hujusmodi, sed ut 
sit sancta et immaculata *. In illo ergo perfectum 
est hominum genus, qualeque initio factum fuerat 
vel potius ampliore cum gratia restitutum atque 
reparatum est. Siquidem ex mortuis excitati, mor- 
tem non amplius pertimescimus, sed in Christo 
semper in ccelis sumus regnaturi. Quod ideo comse 
quinur, quod ipsum Dei Verbum proprium atque 
ex parte genitum carnem induit factusque homo 
est. Nam si creatam cum haberet naturam, factus 
postea fuisset homo, idem profecto quod antea 
mansisset hominum genus, neque eum Deo conjun- 
ctum fuisset. Qui enim res facta per rem factam 
cum Creatore conjungi posset? Aut quid auxili 
similibus posset dari a similibus, cum ipsa eodem 
auxilio indigeant? Qui vero, si Verbum res creata 
esset, posset Dei sententiam ahrogare, peccatum- 
que dimittere, cum hoc Dei proprium esse scripse- 
rint prophete ? Nam, Quis, Deus, similis tui, qui 
aufers peccata, el Iranscendis iniquitates * *. Siqui- 
dein Deus dixit : Terra es, et in terram reverteris '*, 
eaque causa est cur homines facti mortales fuerint : 
quomodo sententiam hane possent res facte 
solvere ? Verum ipse solvit Dominus, ut idem ipse 
ait : Nisi Filius vos liberaverit '!, vereque ostendit 


* Ephes. tt, 10. 
1 Gen. 111, 29. 


5 Psal.cxxxvir, 8. * Joan. xvii, 


! Joan, vini, 56. 


99 EUTHYMII ZIGABENI 


100 


Filius liberator sce nec creatum nec factum esse, À νητῶν, ἀλλὰ ἴδιος, xal εἰκὼν vf; τοῦ Πατρὲς οὐ- 


sed nature Patris, qui sententiam illam initio tu- 
lerat, solusque peccata condonat, proprium esse 
Verbum et imaginem. Cum enim in Verbo dictum 
fuerit, Terra es et in terram reverteris, valde con- 
gruenter per idem ipsum Verbum atque in ipso 
libertas et solutio damnationis facta est. 

Atqui , inquiunt , etiamsi Salvator creatus 
esset, poterat Deus tantummodo dicere, atque ita 
solvere maledictionem. At simili modo ipsis ita 
occurri possit : Etiam sine ullo ejus adventu pote- 
rat Deus tantummodo dicere, atque ita solvere ma- 
ledictionem. Verum attendere oportet quid sit ho- 
minibus utile, non autem quid in omnibus possit 
Deus. Namque etiam ante Noe arcam, homines qui 
peccaverant poterat interimere: tamen id nonnisi 
post arcam fecit. Poterat quoque absque Moyse, 
solummodo dicere, populumque educere ex /Egypto: 
8t id per Moysem fieri conveniebat. Poterat: item 
Deus populum sine judicibus conservare: verum e 
re populi erat judices pro tempore habere. Quin 
etiam ipse Salvator poterat ab initio advenire ; vel 
postquam advenit, poterat non tradi Pilato: attamen 
in fine seculorum advenit, et quasitus dixit, Ego 
sum *. Quod enim ille facit, id hominibus expedit, 
nec aliter fieri decuit: quod autem et expedit et 
decet, id ipse curat et providet. Venit itaque non ut 
ili miniatraretur, sed ut ipse ministraret *, οἱ no- 
bis restitueret salutem. Certe tametsi legem e colo 
poterat enuntiare, vidit tamen homiuibus conducere 
eam e monte Sina proferri : quod quidem fecit ut 
et Moyses posset ascendere, et illi, verba propius 
audiende, facilius crederent. Verumtauen quanta 
cum ratione id factum fuerit, ex his perspicere li- 
cet. Si Deus pro sua potentia dixisset, solutaque 
esset maledictio: apparuisset quidem jubentis po- 
testas, talisque factus fuisset homo qualis fuit Adam 
ante peccalum, qui nimirum gratiam extrinsecus 
acciperet , nec eam corpori connexam haberet. 
Euimvero cum istiusmodi esset Adam, in paradiso 
est. col'ocatus: imo vero forte pejor factus est, 
quippe qui peccare didicerit. Quod si, cum talis 
fuisset, contigisset quoque ut a serpente decipere- 


σίας, τοῦ xal χατὰ τὴν ἀρχὴν ἀποφηναμένου xal 
ἀφίεντος µόνου τὰς ἁμαρτίας. Ἐπειδὴ γὰρ εἴρηται 
ἐν τῷ Aóqu. Γῆ εἶ καὶ εἷς γῆν ἀπε.εύσῃ, &xo- 
λούθως δι) αὐτοῦ τοῦ Λόγου xal ἐν αὐτῷ f; ἐλευθέ- 
µία καὶ fj λύσις τῆς χατακρἰσεως γεγένηται. 


Ἁλλ' ἠδύνατο, φασὶ, xal χτίσµατος ὄντος τοῦ 
Σωτῆηρος, µόνον εἰπεῖν ὁ θεὸς χαὶ λῦσαι τὴν χατάραν. 
Τὸ αὐτὸ δ' ἂν ἀχούσαιεν xal αὐτοὶ παρ) ἑτέρου λέγον- 
τος Ἠδύνατο xaX μηδ' ὅλως ἐπιδημήσαντος αὐτοῦ, 
µόνον εἰπεῖν ὁ 8ebc xat λῦσαι τὴν χατάραν. ᾽Αλλὰ 
σχοπεῖν δεῖ τὸ τοῖς ἀνθρώποις λυσιτελοῦν xal μὴ Ev 
πᾶσι τὸ δυνατὸν τοῦ Θεοῦ λογίζεσθαι' ἐπεὶ ἠδύ- 


B νατο χαὶ πρὸ τῆς Nóe χιδωτοῦ τοὺς τότε παραδάντας 


ἀνθρώπους ἀπολέσαι * ἀλλὰ μετὰ τὴν χιδωτὸν πεποίη- 
xtv. Ἡδύνατο xal χωρὶς Μωσέως xaX µόνον εἰπεῖν, 
χαὶ ἐξαγαγεῖν τὸν λαὸν ἐξ Αἰγύπτου» ἀλλὰ συνέφερε 
διὰ Μωσέως. Ἠδύνατο χαὶ χωρὶς τῶν κριτῶν σώζειν 
τὸν λαὸν ὁ θεός ΄ ἀλλὰ συνέφερε τοῖς λαοῖς χατὰ 
καιρὸν ἐγείρεσθαι χριτὴν αὐτοῖς. Ἡδύνατο xai ἐξ 
ἀρχῆς ὁ Σωτὴρ ἐπιδημῆσαι, fj ἐλθὼν μὴ παραδοθῆναι 
II * ἀλλὰ xal ἐπὶ συντελεἰίᾳ τῶν αἰώνων ἡλ- 
θε, xaX ζητούμενος εἶπεν, Εγώ εἰμι. ὃ γὰρ ποιεῖ, 
τοῦτο xat συμφέρει τοῖς ἀνθρώποι;, xat ἄλλως οὐχ 
ἔπρεπε γενέσθαι ' xaX ὅπερ δὲ συμφέρει xal πρέπει, 
«ούτου xat πρόνοιαν ποιεῖται. ΗἩλθε γοῦν, οὐχ ἵνα δια- 
κονηθῇ, ἀλλ᾽ ἵνα διαχονήσῃ, xai τὴν ἡμῶν ἐργάση- 
ται σωτηρίαν. ᾽Αμέλει δυνάµενος ἀπὸ τοῦ οὖρα- 
νοῦ λαλΏσαι τὸν νόµον, εἶδεν , ὅτι λυσιτελεῖ τοῖς áv- 
θρώποις ἀπὸ τοῦ Σινᾶ λσλῆσαι, χαὶ τοῦτο πεποίηχεν, 
ἵνα καὶ Μωσῆς ἀναθῆναι δυνηθῇ, κἀχεῖνοι τὸν 
λόγον ἐγγύθεν ἀχούοντες, μᾶλλον πιστεῦσαι δυνηθῶαι. 
Πλὴν xal τὸ εὔλογον τοῦ γενοµένου θεωρεῖν ἔξεστιν 
ἐντεῦθεν * El διὰ τὸ δυνατὸν εἰρήχει, xal ἑλέλυτο 
ἡ κατάρα. τοῦ μὲν χελεύσαντος ἡ δύναµις ἐπεδείχνυ- 
τὸ, ὁ μέντοι ἄνθρωπος τοιοῦτος ἐγίνετο, οἷος fv καὶ 
ὁ Αδὰμ πρὸ τῆς παραθάσεως, ἔξωθεν λαθὼν τὴν 
χάριν, xal ph συνηρμοσμµένην ἔχων αὐτὴν τῷ σώ- 
µατι᾽ τοιοῦτος YXp ὢν xal τότε τέθειτο ἐν τῷ παρα- 
δείσῳ * τάχα 6b χαὶ χείρων ἐγίνετο, ὅτι, χαὶ πα- 
ῥαθαίνειν µεμάθηχεν. "Qv τοίνυν τοιοῦτος , εἰ xal 
παραπέπειστο ὑπὸ τοῦ ὄφεως, ἐγίνετο πάλιν χρεία 


tur, Deum iterum jubere et maledictionem solvere p) προστάξαι τὸν θεὺν xal λῦσαι τὴν xatápav * xat οὕτως 


opus fuisset, eoque 1nodo nullum flnem consecuta 
essel necessitas, liominesque nihilominus rei man- 
sissent, ac peccato serviissent. lta autem semper 
peccando, semper condonante opus habuissent, ac 
proinde nunquam fuissent liberati, cum ex se toti 
sint carnei, atque ob carnis infirmitatem legi sem- 
per succumbant. . 

Praterea si Filius res creata esset, homo ni- 
lilominus mortalis remaneret, utpote minime cum 
Deo copulatus. Nec enim res aliqua creata res alias 
creatas cum Deo potest conjungere, cum ipsa cou- 
jungentem aliquem quzrat. Neque pars aliqua 
create nature salutem illi posset afferre , cum 


! Joan. xvin, 5. * Matti. xx, 28. 


εἰς ἄπειρον ἐγίνετο ἡ xpsía , xal οὐδὲν fvcov οἱ &v- 
θρωποι ἔμενον ὑπεύθυνοι , δουλεύυντες τῇ ἁμαρτίᾳ; 
ἀεὶ δὲ ἁμαρτάνοντες, ἀεὶ ἐδέοντο τοῦ συγχωροῦντος, 
καὶ οὐδέποτε ἠλευθεροῦντο, σάρχες ὄντες xaO" 
ἑαυτοὺς, xal ἀεὶ ἠττώμενοι τῷ vóp διὰ τὴν ἀσθέ- 
νειαν τῆς σαρχός. 


Πάλιν τε εἰ χτίσµα ἣν ὁ Yüg, ἔμενεν ὁ ἄν- 
θρωπος οὐδὲν ἧττον θνητὸς, μὴ συναπτόµενος τῷ 
θεῷ * οὐ γὰρ χτίσµα συνῆπτε τὰ χτίσµατα τῷ 
θεῷ, ξητοῦν xal αὐτὸ τὸν συνάπτοντα * οὐδὲ τὸ µέρος 
τῆς κτίσεως σωτηρἰα τῆς χτἰίσεως ἂν εἴη, δεόµενον 
καὶ αὐτὸ σωτηρίας. "Iva οὖν μηδὲ τοῦτο ἉὙένηται, 


40i 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 


402 


πέμπει τὸν ἑαυτοῦ Yibv, xai γίνεται υἱὸς ἀνθρώ- À ipsa salute quoque indigeat. Quod ne fiuret, Deus 


που, thv χτιστὴν σάρχα Aa6ovy* ἵν, ἐπειδὴ πάν- 
εες εἰσὶν ὑπεύθυνοι τῷ θανάτῳ, ἄλλος ὢν τῶν πάν- 
των, αὐτὸς ὑπὲρ πάντων τὸ ἴδιον σῶμα τῷ θανάτῳψ 
προσενέγχῃ, xai λοιπὸν, ὡς πάντων δι αὑτοῦ ἀπο- 
θανόντων, 6 μὲν λόγος τῆς ἀποφάσεως πληρωθῇ (πάν- 
«ες [yàp ἀπέθανον iv Χριστῷ)'  Ἅµπάντες δὲ δι’ αὖ- 
τοῦ γένωνται λοιπὸν ἐλεύθεροι μὲν ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας 
χαὶ τῆς δι) αὐτὴν κατάρας, ἀληθῶς 65  διαµείνωσιν 
εἰσαεὶ ἀἁναστάντες ἐχ νεκρῶν, xal ἁἀθανασίαν xal 
ἀφθαρσίαν ἑνδυσάμενοι. Τοῦ γὰρ Λόγου ἑνδυσαμένου 
τὴν σάρχα, χαθὼς πολλάχις δέδειχται, πᾶν μὲν δήγμα 
τοῦ ὄφεως δι ὅλου χατεσδέννυτο ἀπ᾿ αὐτῆς ' eU τι Ex 
τῶν σαρχιχῶν κινημάτων ἀνεφύετο καχὸν, ἐξεχόπτε- 
το, xal συνανῃρεῖτο τούτοις ὁ τῆς ἁμαρτίας ἀχό- 
λουθος θάνατος, ὡς αὐτὸς 6 Κύριός φησιν. "Ερχεται 
ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου, καὶ οὐδὲν εὑρί- 
σχει — àv ἐμοί xaX, Εἰς τοῦτο γὰρ ἐφακερώθη, ὡς 
ἔγραψεν ὁ Ἰωάννης, ἵνα A6c3 τὰ ἔργα τοῦ διαδό: 
λου. Τούτων 6b  Ἅλυθέντων ἀπὸ τῆς σαρχὸς, πάντες 
οὕτω χατὰ τὴν συγχένειαν τῆς σαρχὸς Ἠλευθερώθη- 
μεν, xat λοιπὸν συνήφθηµεν χαὶ ἡμεῖς τῷ Λόγῳ. Συν- 
αφθέντες δὲ τῷ θεῷ, οὐχέτι μὲν ἐπὶ γῆς ἁπομένο- 
μεν, ἀλλ ὡς αὐτὸς εἶπεν, ὅπου αὐτὸς, χαὶ ἡμεῖς 
ἱσόμεθα. 
"Et: εἰς τὸ αὐτό. 
El νοίνυν τῇ σοφίᾳ fj Y τεθεµελίωται, πῶς ὁ θε- 
μελιῶν θεμελιοῦται; ᾽Αλλὰ παροιμιωδῶς ἐστιν elpn- 
μένον καὶ τοῦτο" χαὶ δεῖ xal τοὐτουτὸννοῦν  ᾖζητεῖν, 


sui ipsius Filium misit, qui creata carne assumpta 
factus est filius hominis, ut quoniam omnes rei 
essent mortis, ille qui alius est ab omnibus, pro- 
prium corpus pro omnibus niorti offerret, atque ita 
omnibus veluti per ipsum mortuis, ct sententia ad- 
versum nos lata compleretur (omnes enim in 
Christo mortui sunt), et omnes deinceps a peccato 
et maledictione, qux ex eo secuta est, per ipsum 
flerent liberi, vereque in perpetuum permanerent, 
immortalitate et incorruptione, postquam resurre- 
xissent, induti. Namque postquam Verbum carnem 
induit, ut szepe dictum est, ab ea exstinctus penitus 
est serpentis morsus, et quidquid mali exoriebatur 
ex carnis motibus, pracisum omnino est, ac deni- 


B que ipsa mors peccati comes fuit simul interempta, 


ut ipse Dominus hujusmodi verbis declarat: Venit 
princeps hujus mundi, et nihil in me invenit. *. Ev: Jn 
hoc enim apparuit, uti scripsit Joannes, ut dissolvat 
opera diaboli *. His autem carne dissolutis, omnes 
propter carnis cognationem liberati sumus, jamque 
nos etiam cum Verbo copulati fuimus. Porro cum 
Deo conjuncti, non amplius in terra remancbimus, . 
sed, ut ipse dixit *, ubi ille erit, nos quoque eri- 
mus. 
4n eumdem locum. 

Si igitur sapientia terram lundavit, qui fleti 
potest ut is qui fundat, fundetur? Verum id 
ctiam proverbii instar uictum est, ejusque nobis 


ἵνα Υινώσχωμεν, ὅτι τῇ μὲν σοφίᾳ ó Πατὴρ δηµιουρ- C quarenda significatio est , ut cognoscamus Patrem 


£t, χαὶ θεμελιοῖ τὴν γῆν εἰς τὸ εἶναι ἑδραίαν xal δια- 
μένειν αὐτὴν ' αὐτὴ δὲ dj σοφία ἐθεμελιοῦτο εἰς 
ἡμᾶς, ἵνα ἀρχὴ xoX θεμέλιος τῆς χαινῆς ἡμῶν κτίσεως 
καὶ ἀναχαινίσεως Ὑένηται. Οὐχ εἴρηχε γοῦν οὐδὲ by 
τούτος, Πρὸ τοῦ αἰῶνος Λόγον 1) Ylóv µε πεποίη- 
χεν, ἵνα μὴ ὡς ἀρχὴν ἔχῃ τοῦ ποιεῖσθαι' τοῦτο γὰρ 
πρὸ πάντων δεῖ ζητεῖν, εἰ Υἱός ἐστι, χαὶ περὶ τούτου 
τὰς Γραφὰς προηγουμένως ἐρευνᾶν. Τοῦτο — — Yàp 
καὶ τῶν ἁποστόλων ἐρωτηθέντων ὁ Πέτρος ἀπεχρίνατο 
λέγων Σὺ el ὁ Χριστὸς, ὁ Υἱὸς τοῦ θεοῦ τοῦ ζῶν- 
toc * τοῦτο γὰρ χαὶ ὁ πατὴρ τῆς Αρειανῆς al- 
ῥέσεως Ev πρώτοις ἠρώτησεν, El Ylóc εἶ τοῦ Θεοῦ. 


sapientia creare et fundare terram, ut firma et sta- 
bilis permaneat : ipsam vero sapientiam nostri 
causa esse fundatam, ut videlicet nostra novz crea- 
tionis et renovationis principium fleret et funda- 
mentum. Hinc nec eo in loco ait: Ante aevum Ver- 
bum vel Filium me fecit, ne quasi* initium, quo 
fleri ceepisset, habere crederetur. Namque id ante 
omnia quzrendum est, si nempe Filius ipse est, 
eaque de re Scripturze sunt precipue scrutandz. ld 
enim cum iuterrogarentur οἱ ipsi apostoli , Petrus 
ita respondit : Tu es Christus, Filius Dei viventis *. 
ldem vero οἱ ipse pater Arianz beresis in pri- 


"δει γὰρ, ὅτι τοῦτό ἐστιν ἡ ἀλήθεια , xol τὸ χύρων D mis percuuctatus est, Si Filius Dei es *. Hoc euin 


τῆς πίστεως ἡμῶν ' χαὶ ὅτι, ἐὰν μὲν αὐτὸς 6. — Ye, 
τέλος ἕδει ἡ διαθολιχἡ τυραννίς" ἐὰν δὲ χτίσµα Tj, εἷς 
btt xal αὐτὸς τῶν ix τοῦ '"Abxy τοῦ ἁπατηθέντος 
παρ᾽ αὐτοῦ, xa οὐδεμία φροντὶς ἣν αὑτῷ. Διὰ 
τοῦτο xat οἱ τότε Ἰουδαῖοι ἠγανάκτουν, ὅτι ὁ Κύριος 
Yibv θεοῦ ἑαυτὸν xat Πατέρα ἴδιον ἔλεγεν ἑαυτοῦ 
εἶναι τὸν Θεόν. El γὰρ ἣν ἑαυτὸν ἕνα τῶν κτισμάτων 
εἰρηχὼς, 3 ὅτι Ποίημά εἰμι, οὐχ ἐξενίζοντο ἀχούον- 
τες, οὐδὲ βλασφηµίαν ἑνόμιζον τὰ τοιαῦτα ῥήματα, 
εἰδότες xal ἀγγέλων ἐπιδημίαν γενοµένην πρὸς τοὺς 
πατέρας * ἀλλ' ἐπειδὴ Υἱὸν ἑαυτὸν ἔλεγεν , ἐθεώ- 
pouv μὴ κτίσματος εἶναι τὸ τοιοῦτον γνώρισμα, ἀλλὰ 
θεότητος χαὶ φύσεως πατριχῆς. 


! Joan. xiv, 60. 31 Joan. ui, 8. 


* Joan. xiv, 9. 


veritatem et precipuum nostre fidei (undamentum 
esse nou ignorabat , et, si ipse esset Filius, fluem 
habituram esse diabolicam tyrannidem : sin autem 
creatus esset, unum quoque eum esse ex ΑΒ 
posteris quem olim decepit, proindeque nihil hoc 
curandum esse. Ea similiter de causa Judzi indigra- 
bantur, quod Dominus se Filium Dei , et Deuin &ui 
proprium Patrem diceret. Nam si se unam e crea- 
tis rebus vel factum esse dixisset, nihil illos per- 
turbassent hujusmodi verba, nec impia esse judi- 
cassent, utpote quibus non latebat angelos olim ad 
8υ08 patres accessisse. Verum quia se Filium dice- 
bat, id non rei create, sed divinitatis ac paternas 
natura notat) csse perspiciebant., 


* Μαι, xvi, 16. Mauthi. iv, 6. 


403 


patrem diabolum, quidque rci esset inquirere, ita ut, 
$i dixisset quidem, Verbum vel Filium me fundavit, 
idem sentirent atque nunc sentiunt : at si. non hec 
ejus essent verba, ea quoque qu: non essent non 
comminiscerentur. Nec enim dixit, Αμίο 2vum 
Verbum vel Filium me fundavit, sed tantum, fua- 
davit me, ut nimirum indicaret, quemadmodum 
jam observavi , non propter se, sed propter illos qui 
super ipsum zdificantur , h:ec, proverbii instar, lo- 
cutum esse. ld optime intelligebat Apostolus cum 
ita scripsit : Fundamentum aliud nemo potest po- 
nere, preter id quod positwn est, quod. est Jesus 
Christus. Unusquisque autem | videat quomodo su- 
peredificet *. Porro necesse est ut tale sit funda- 
mentum qualia sunt quie super ipsum adilicantur , 
ut inter se possint apte congruere. Atqui ut Ver- 
bum , tales , qualis et ipse est, qui sccum 
conveniant habere non potest, quippe, cum sil 
unigenitus. At factus liomo similes habet , quorum 
videlicet similem carnem assumpsit. ltaque secun- 
dum naturam humanam fundatur, ut et nos tan- 
quam lapides pretiosi super ipsum zdilicari possi- 
mus , et templum efficiamur sancti Spiritus in no- 
bis habitantis. C'eterum ut ipse fundamentum est, 
nos autem sumus qui super ipsu:n zdificamur : ita 
eliam idem ipse vitis est, nos autem veluti palmi- 
tes cohzrentes, non quidem secundum divinitatis 
naturam , nam hioc fieri nequit, sed secundum na- 
turam humanam (necesse enim est vilis similes 
esse palmites), quia nos scilicet secundum caruem 
similes illius sumus. Quoniain vero haretici nibil 
nisi humanum sapiunt, haud abs re fuerit eoe hu- 
manis exemplis eodem ex loco depromptis confu- 
tare. ltaque uon dixit, Fundamentum me fecit, ne 
iude eum rem factam esse atque ortus principium 
habuisse suspicati lxeretici, impietatis stabiliendae 
occasionem impudenter arriperent ; sed dixit : Fua- 
davit me. Porro quod (undatur, lapidibus super 
ipsum projectis fundatur, quod quidem non quovis 
modo perficitur , sed cuim lapis e monte translatus, 


in imis terris collocatur. Nam quandiu lapis est in D 


monte, nondum positus est in fundamentum. Cum 
vero exigente causa, translatus fuerit, ct terra 
profundo coopertus, tunc si vox lapidi daretur, liec 
utique posset dicere : Qui me huc transtulit, nunc 
fundavit me. Igitur ipse quoque Dominus, non tunc 
esse cepit, cum fundatus est (siquidem antea 
erat Verbum), sed postquam nostrum induit cor- 
pus , quod ex Maria desectum accepit, tunc dixit, 
Fundavit me : quod idem est ac si diceret : Me, 
qui sum Verbum : terreuo corpore cooperuit. Sic 


EUIHYMIL ZIGABENI 
Pay itaque erat Arianos saliem suum imitari A 


B βιεπέτω, πῶς ἐποικοδομεῖ. 


401 


Ἔδει τοίνυν τοὺς ᾿Αρειανοὺς, x&v τὸν πατἐρσ 
ἑαυτῶν τὸν διάθολον µιµουµένους , περιεργάζεσθαι * 
χαὶ εἰ μὲν εἴρηχε , Λόγον f) Υἱόν µε ἐθεμελίωσε, 
φρονεῖν, ὡς φροανοῦσιν * εἰ δὲ μὴ οὕτως εἴρηχε , 
μὴ ἐπινοεῖν ἑαυτοῖς τὰ μὴ ὕντα. OO γὰρ εἴρτχε, 
liph τοῦ αἰῶνος Λόγον f) Yióv µε ἐθεμελίωσεν ' ἀλλ᾽ 
ἁπλῶς, ἐθεμε.]ίωσέ µε, ἵνα δείξῃ πάλιν, χαθάγερ 
εἶπον, ὅτι οὐ δι ἑαυτὸν, διὰ δὲ τοὺς ἐποικοδομουμέ- 
νους ἐπ᾽ αὐτὸν παροιμιωδῶς xal τοῦτο λέγει. 
Τοῦτο γὰρ εἰδὼς χαὶ ὁ ᾽Απόστολος γράφει * 6c- 
péAov γὰρ ἄ..Ίον οὐδεὶς δύναται θεῖγαι παρὰ τὸν 
κείµενο», óc ἐστι Ιησοῦς Χριστός. Ἕκαστος δὲ 
Ανάγχη δὲ τὸν 
θεµέλιον τοιοῦτον εἶναι, ola. xaX τὰ ἑποικοδομούμενά 
ἔστιν, ἵνα χαὶ συναρμολοχεῖσθαι δυνηθῇ. Λόγος μὲν 
οὖν ὧν. f] Λόγος ἐστὶν, οὐκ ἔχει τοιούτους , οἷός ἐστι 
xat αὐτὸς» τοὺς συναρμολογουµένους αὑτῷ * µο- 
νογενὴς Υάρ ἐστιν ' ἄνθρωπος δὲ γενόμενος ἔχει τοὺς 
ὁμοίους, ὧν χαὶ τὴν ὁμοίαν ἑνεδύσατο σάρκα. 
Οὐχοῦν κατὰ τὸ ἀνθρώπινον θεμελιοῦται, ἵνα xal ἡμεῖς 
ἐπ᾽ αὐτὸν ὡς λίθοι τίµιοι ἑποιχοδομεῖσθαι δυνηθῶμεν, 
xaX γενώµεθα ναὺς τοῦ ἐν ἡμῖν οἰχοῦντος ἁγίου 
Πνεύματος. Ὥσπερ δὲ θεμέλιος αὐτὸς, ἡμεῖς δὲ λίθοι 
ἑποιχοδομούμενοι Ex' αὐτόν ' οὕτως αὐτὸς πάλιν ἅμ- 
πελός ἔστιν, ἡμεῖς δὲ ὡς γλήµατα συνημμένα, οὐ 
χατὰ τὴν οὐσίαν τῆς θεότητος ' ἀδύνατον γὰρ τοῦτό 
ΥΕ" ἀλλὰ πάλιν χατὰ τὸ ἀνθρώπινον * ὅμοια γὰρ εἶναι 
δεῖ τὰ χλήματα τῇ ἀμπέλῳ': ἐπεὶ χαὶ ἡμεῖς ὅμοιοι 
χατὰ τὴν σάρχα τυγχάνοµεν ὄντες αὐτοῦ. ἸΑλ- 
λωςτε ἀνθρώπινα φρονοῦντας τοὺς αἱρετικοὺς, ἀνθρω- 
πίνοις παραδεἰγµασι διελέγχειν προσήχει διὰ τῶν αὐ - 
τῶν λόγων. Οὐχ εἴρηχε γοῦν, ὅτι θεµέλιόν με 
πεποίηχεν, ἵνα μὴ, tog ποιῄµατος καὶ ἀρχὴν ἔχοντος 
αὐτοῦ τοῦ Τίνεσθαι, χἂν ἓν τούτῳ πρόφασιν εὕρωσιν 
ἀναίσχυντον πρὸς ἀσέθειαν * ἀλλ ὃτι Ἐθεμε.λίωσέ µε. 
Τὸ δὲ θεμελιούμενον θεμελιοῦται μὲν διὰ τοὺς ἐπιδαλ- 
λομένους ἐπ αὑτὸ  Ἁλίλους” γίνεται δὲ οὐχ ἁπλῶς, 
ἀλλ ὅταν ἐξ ὄρους μετενεχθῇ λίθος, xa εἰς τὸ βάθος 
τῆς γῆς χατατεθῇ. Καὶ ἕως μὲν ἓν τῷ ὄρει λίθος ἐστὶν, 
οὕπω τεθεµελίωται’ ἐπειδὰν δὲ ἡ χρεία ἀπαιτῇ, xal 
μετενεχθῇ, xai περιθάλητα! τὸ βάθος τῆς γῆς 
τότε λοιπὸν, εἰ λάθοι φωνῆὴν ὁ λίθος, εἴποι ἄν ' Nov 
ἐθεμελίωσέμε,  ὁ ἐξ ὄρους ὧδε µεταθείς. Οὐχοῦν οὐχ 
ὁ Κύριος xal ὅτε τεθεµελίωται, ἀρχὴν ἔχει τοῦ εἶναι 
(ἣν γὰρ χαὶ πρὸ τούτου Λόγος) ' ἀλλ ὅτε τὸ ἡμέτερον 
ἐνεδύσατο σῶμα, ὅπερ &x Μαρίας τμηθὲν ἔλαθε, τότε 
φτσὶν, Ἐθεμε.]ίωσέ µε" ἴσον τῷ εἰπεῖν Λόγον 
ὄντα µε περιέθαλε γηΐνῳ σώματι. Οὕτω γὰρ δι ἡμᾶς 
θεμελιοῦται, τὰ ἡμῶν ἀναδεχόμενος, ἵνα ἡμεῖς , ὡς 
σύστωμοι συναρμολογούµενοι xal συνδξθέντες Ev ab- 
τῷ  διὰτῆς ὁμοιώσεωςτῆς ταρχὸς, εἰς ἄνδρα τέλειὸν 
χαταντήσαντες, ἀθάνατοι καὶ ἄφθαρτοι διαμείνωμεν. 


enim iile qui nostra suscipit, nostri causa fuudatur, ut nos, qui simile habemus corpus, carmis 
snilitudine in illo aptati et collizati, in virum perfectum occurramus *, immortalesque. et incorrupti' 


maneamus. 
Nemo vero lis etiam loqueidi modjs contur- 
hetur : Ante. qvum, et, Priusquam terram. face- 


! I Cor. 11, 11, 10. 1 Eplies. 1v, 12. 


Τὸ δὲ, Πρὸ τοῦ alovoc, καὶ, Πρὸ τοῦ τὴν γῆν 
ποιῆσαι, καὶ, Ilpó τοῦ ὄρη ἑδρασθῆναι, µηδένα 


405 

ταραττέτω * 
τῷ, &lsusA(u08, xaX τῷ, Éxtiga* τοῦτο γὰρ πάλιν 
«f χατὰ σάρχα οἰχονομίας ἅπτεται. 'H γὸρ παρὰ 
τοῦ Σωτῆρος εἰς ἡμᾶς Υενοµένη χάρις, ἄρτι μὲν &me- 


φάνη, ὡς εἶπεν ὁ ᾿Απόστολος, καὶ γέγονεν ἐπιδημή- ᾿ 


σαντος αὐτοῦ * προητοίµαστο δὲ αὕτη xal πρὶν γενέσθαι 
ἡμᾶς, μᾶλλον δὲ καὶ πρὸ τῆς χαταθολῆς τοῦ 
κόσμου χαὶ ἡ αἰτία χρηστὴ xol θαυμαστή Ttg 
ἐστιν. Οὐχ ἔπρεπε τὸν θεὸν ὕστερον περὶ ἡμῶν βου- 
λεύεσθαι, ἵνα μὴ ὡς ἀγνοῶν τὰ χαθ᾽ ἡμᾶς φαΐνηται. 
Κτίζων τοίνυν ἡμᾶς διὰ τοῦ ἰἱδίου Λόγου ὁ τῶν ὅλων 
Gabc, xaX εἰδὼς τὰ ἡμῶν ὑπὲρ ἡμᾶς , προγινώσχων 
τε, ὅτι, χαλοὶ γενόµενοι , ὕστερον παραθάται τῆς ἓν- 
τολῆς ἑσόμεθα, χαὶ ἐχ τοῦ παραδείσου ἐχθληθησόμεθα 
διὰ τὴν παραχοὴν , φιλάνθρωπος χαὶ ἀγαθὸς ὧν, 
προετοιμάδειὲν τῷ ἰδίῳ Λόγῳ, δι οὗ xat ἔχτισεν 
ἡμᾶς, τὴν περὶ τῆς σωτηρίας ἡμῶν οἰχονομίαν, ἵνα, 
x&v ἁπατηθέντες παρὰ τοῦ ὄφεως ἐχπέσωμεν, μὴ τέ- 
λεον ἀπομείνωμεν vexpol, ἀλλ᾽ ἔχοντες ἐν τῷ Δόγφ 
τὴν προητοιμασμένην ἡμῖν λύτρωσίν τε xal σωτη- 
plav, πἀλιν ἀναστάντες, ἀθάνατοι διαµείνωµεν, ὅταν 
αὐτὸς ὑπὲρ ἡμῶν ἀρχὴ τῶν ὁδῶν χτισθῇ, xal ὁ πρω- 
τότοχος τῆς κτίσεως γένηται πρωτότοχος ἁἀδελφῶν, 
xai αὐτὸς ἀπαρχὴ τῶν νεχρῶν ἀναστῇῃ. Τοῦτο Παῦ- 
Ἆος ὁ µαχάριος ἀπόστολος γράφων διδάσχει * «b 
γὰρ àv ταῖς Παροιμίαις, Πρὸ τοῦ aloroc, καὶ, Πρὸ 
τοῦ τὴκ γῆν γενέσθαι, διερμἠνεύων, οὕτω φησὶ πρὸς 
μὲν Τιμόθεον » Συγκαχοπάθησον τῷ Εὐαγγεάίφ, 
κατὰ δύναμιν θεοῦ τοῦ σώσαντος ἡμᾶς καὶ xaAé- 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XLI. . 


πἀνυ γὰρ xai τοῦτο χαλῶς cuviyye À rel, ct, Antequam moutes. collocarenturs 1, Recte 


106 


enim ista conjunxit cum verbis, fundavit, et crea- 
vit. Namque hzc ejus secundum carnem dispensa- 
tionem spectant. Etenim gratia qux nobis a Salva- 
lore donata est, modo quidem apparuit, ut ait 
Apostolus *, exortaque est postquam ipse advenit : 
verum antequam nos nasceremur , vel potius anto 
mundi constitutionem praparata fuit, cujus haec 
causa et recta est et admiranda. Deuin de nobis 
posterius deliberare minime decebat, ne res no- 
stras ignorare videretur. Quocirca cum nos rerum 
universarum Deus per proprium Verbum crearet , et 
ea,quz ad nos pertinent, supra nos prospiceret , 
praenosceretque nos postquam boni facti fuissemus, 


p legem violaturos, atque idcirco e paradiso expel- 


lendos : ille qui perhuimanus et benignus est, in 
proprio Verbo, per quod nos creavit, nostre 
salutis dispensationem preparavit, ut videlicet , 
etiamsi contingeret ut a demone circumventi eade- 
remus, ne mortui penitus remaneremus , sed ut 
redemptionem et salutem in Verbo nobis prapara- 
tam habentes , revivisceremus et immortales essce- 
mus, postquam ipse pro nobis principium viarum 
est creatus , et qui creatura primogenitus est, fra- 
trum factus fuit primogenitus, et ipse, mortuorum 
primitiz , revixit. Hac ipsa est beati apostoli Pauli 
doctrina , qui illa Proverbiorum verba, ante a'eum, 
et, antequam terra fieret, ita Epistola ad Timothe- 
um interpretatur ? : Collabora Evangelio secundum: 


σαντες κ.λήσει ἁγίᾳ οὐ κατὰ τὰ ἔργα ἡμῶν, C Dei viriutem , qui salvos nos fecit εἰ vocavit voca- 


ἁ 11ὰ κατὰ τὴν ἰδίαν πρόβεσι. καὶ χάρια, τὴν 
δοθεῖσα, ἡμῖν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ πρὸ xpórov alo- 
φίων, φανερωθεῖσαν δὲ νῦν διὰ τῆς ἐπιφαγείας 
τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καταργήσαν- 
τος μὲν τὸν θάνατον, φωτίσαγτος δὲ civ ζωήν. 
Πρὸς δὲ τοὺς Ἐφεσίους: Εὺ.ογητὸς ὁ θεὺς καὶ 
Πατὴρ τοῦ Κυρίου ἡμῶν '"Incov Χριστοῦ, ὁ eU Ao- 
γήσας ἡμᾶς ἐν πάσῃ εὐογίᾳ πγευματικῇ ἐν τοῖς 
ἑπουραγνίοις ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ * καθὼς ἑξε.]έ- 
ἔατο ἡμᾶς ἐν αὐτῷ πρὸ καταδο.Ίῆς κόσμου εἶναι 
ἡμᾶς ἁγίους xal ἁμώμους κατ ἐγώπιον αὐτοῦ ἐν 


tiove sancta, non secundum opera nostra, sed se- 
cundum proprium proposilum et gratiam , que nobis 
dala est in. Christo Jesu. ante alterna tempora, et 
nunc apparuit per adventum Salvatoris nosiri Jesu 
Christi, qui mortem quidem destruxit , vitam autem 
illuminavit. Et ad Ephesios : Benedictus Deus et 
Pater Domini nostri Jesu Christi, qui benedixit nobis 
in omni benedictione spirituali, in celestibus , in 
Christo Jesu , sicut elegit nos in ipso ante mundi 
constitutionem, ul essemus. sancti εί immaculati in 
conspeciu ejus in charitate, qui predestinavit nos in 


dráxq, προορίσας ἡμᾶς εἰς υἱοθεσίαν διὰ ᾿Ιησοῦ D adoptionem per Jesum Christum in ipsum *. 


Χριστοῦ elc αὐτόν. 

Πῶς οὖν ἐξελέξατο, πρὶν γενέσθαι ἡμᾶς, εἰ μὴ, 
ὡς αὐτὸς εἴρηχεν, ἓν αὐτῷ Ίμεν προτετυπωµένοι; 
Πῶς δὲ ὅλως, πρὶν ἀνθρώπους χτισθῆναι, ἡμᾶς προώ- 
ρισεν εἰς υἱοθεσίαν , εἰ μὴ αὐτὸς ὁ Ylóc πρὸ τοῦ 
αἰῶνος τεθεµελίωτο, ἀναδεξάμενος τὴν ὑπὲρ ἡμῶν 
οἰχονομίαν; Ἡ πῶς, ὡς ἐπιφέρει λέγων ὁ ᾿Απύόστολος, 
ἑχ.ηρώθημεν προορισθέντες, εἰ μὴ αὐτὸς ὁ Κύριος, 
πρὸ τοῦ alio; ἣν θεµελιωθεὶς, ὥστε αὐτὸν πρόθεσιν 
ἔχειν ὑπὲρ ἡμῶν πάντα τὸν καθ) ἡμῶν χλῆρον τοῦ 
χρίµατος ἀναδέξασθαι διὰ τῆς σαρχὸς , xal λοι- 
πὸν ἡμᾶς ἐν αὐτῷ ζωοποιηθῆναι; Πῶς δὲ xal πρὸ 
χρόνων αἰωνίων ἑλαμθάνομεν χάριν,μήπω γεγονότες, 
εἰ pij ἐν τῷ Χριστῷ ἣν ἀποχειμένη ἡ εἰς ἡμᾶς φθά- 


* Prov. vin, 20-20. ?* Tit. n1, 4L. 


? |l Tim. 1, 8-10. 


Quomodo ergo nos elegit antequam essemus, 
nisi, ut ipse dixit, in ipso fuissemus presignati ? 
Qui vero fleri potuit, ut nos, priusquam bomines 
crearentur, in adoptionem przdesünaverit, nisi 
ipse Filius ante evum fundatus esset, suscepta, 
nostri gratia , dispensatione? Vel qnomodo , ut 
subjicit Apostolus , sorte sumus pradestinali *, 
nisi ipse Dominus aute evum fundatus fuisset, ita 
ut ipsi propositum fuerit omnem judicii adversum 
nos lati Sortem carne suscipere, quo nos deinceps 
in ipso vivificaremur? Quomodo autem et ante tein- 
pora szcularia gratiam accepissemus, qui nondum 
eramus, nisi gratia fuissel in. Christo reposita quae 


* Ephes. 1, 9-9. * ibid. 11. 


401 


EUTHYMII ZIGABENI 


408 


ad nos erat perventura ? llinc ille in judicio, cum Α νουσα χαρις; Διὸ καὶ ἐν τῇ χρίσει ὅταν ἕχαστος xax 


unusquisque pro suis factis mercedem est acceptu- 
rus, dicet : Venite, benedicti Patris mei : possidete 
paratum vobis regnum a constitutione mundi !. 
Quomodo igitur, vel in quo, antequam essemus, 
paratum est, nisi in Domino, qui ante z:vum eam 
ob causam fundatus est, ut nos super ipsum tan- 
quam zdificati, vite el grati:t qua ab illo oritur, 
velut apti lapides, participes essemus ? Itaque jure 
merito Verbum in nostram veniens carnem, in 
eaque principium viarum in opera sua creatum, 
bac ratione, ut erat in ipso Patris voluntas, funda- 
tur, sicuti commemoratum est, ante ὄνυπ, et 
antequam terra fieret, et montes collocarentur, 
fontesque scaturirent*, ne scilicet, cum terra, 
montes, rerumque apparentium figura in fine prz- 
sentis avi preterierint, nos, similiter, ut illa, ve- 
tustate conficeremur ; sed potius ut etiam postea 
vivere valerermaus, utpote qui nobis ante res illas 
praparatam in ipso Verbo habeamus secundum 
electionem vitam et benedictionem spiritualem. 
Sic enim vitam minime fluxam licebit consequi, 
eonstanterque in Christo vivemus, quoniam ante 
illa omnia vita nostra in Christo Jesu fundata et 
parata fuerit. Nec enim in alio quam in Domino 
qui est ante secula, et. per quem facta sunt szcu- 
la *, vitam nostram fundari par erat, ut, cum illa 
jn ipso veluti esset, uos etiam szeternae vitae hzeredes 
65866 possemus. 


Ejusdem ex libro tertio in Arianos, in. ea verba : « Ego 
et Pater unum sumus *. » 


illam deinde sentent.am Domini carpere coeperunt : 
Ego in Patre, et Pater in me*. Quomodo potest, in- 
quiunt, hic inilloesse, aut illesb hoc comprehendi ? 
Quomodo potest Pater, qui major est, in Filio, qui 
minor est, inesse ? Scilicet mirum est, Filium in 
Patre esse, cum de nobis etiam scriptum sit : In 
pso vivimus, movemur εἰ sumus *. Merito tamen 
hoc illis accidit, pro prava ipsorum mente, quippe 
qui Deum esse corpus existiment, nec qui sit verus 
Pater, aut verus Filius, aut lux invisibilis, aut splen- 
dor ziternus ipsius invisibilis, uat essentia incorporea, 
et forma incorporea, et imago ipsius, animadvertant. 
Non enim, ut illi opinantur, quia diclum est : Ego 
in Patre, et Pater in. me, iia commeant . inter se, ut 
videmus contingere, cum vasa inania vicissim, unum 
ex alio replentur. Ut Filius id quod in Patre vacuum 
est, et Pater id quod in Filio vicissim est vacuum, 
impleat, et neuter eorum plenus, atque perfectus 
sit. Hoc enim est eorporum proprium. Quapropter 
hsec vel dicere scelus est impietatis plenum. Plenus 
enim atque perfectus est Pater. Ei Filius Divinitatis 
est plenitudo. Neque Deus, ut vasa, siin illis esset, 
eonfirmaret, eodem modo confirmat Filium. Filius 
enim est Patris virtus eL sapientia 7. Ae res quidem 
procrestz, quatenus participes illius sunt, spiritu 
sanciz fiunt, ipse autem Filius non particeps, sed 


.. * Matth. xxv, 54. * Prov. viri, 25-25, 
? ] Gor. 1, 21. 


3 |jebr. i, 2. 


τὴν πρᾶξιν ἁπολαρθάνῃ, φῄσει’ Δεῦτε ol εὐ.λογη- 
μόνοι τοῦ Πατρός pov, χ.ληρογομήσατε τὴν ἡἧτοι- 
µασμένην ὑμιν βασιείαν 1xó xaza6oAnc κόσμου. 
Πῶς οὖν, ἢ ἓν «(vc πρὶν γενέσθαι ἡμᾶς ἠτοιμάσθη εἰ 
μὴ tv τῷ Κυρίῳ τῷ πρὸ αἱἰῶνος εἰς τοῦτο θεµελιω- 
θέντι, ἵν ἡμεῖς ὡς ἐπ αὐτὸν ἐποικοδομούμενοι 
µεταλάθωμεν ὡς λίθοι εὐάρμωστοι τῆς παρ) αὐτῷ 
ζωῆς τε xal χάριτος; Οὐχοῦν εἰχότως ἐπιθαίνων ὁ 
Λόγος cl; «hv ἡμετέραν σάρχα, xal ἐν αὐτῇ xvi, ^- 
p.:voc, ἀρχὴ ὁδῶν εἰς ἔργα αὐτοῦ θεμελιοῦται οὕτως, 
ὥσπερ ἣν ἓν αὐτῷ τὸ βούλημα τοῦ Πατρὸς, χαθάπερ 
εἴρηται, mph τοῦ αἰῶνος, xal πρὸ τοῦ τὴν γῆν 
γενέσθαι, xal πρὸ τοῦ ὄρη ἑδρασθῆναι, χαὶ πρὸ τοῦ 
τὰς πηγὰς προελθεῖν. "Iva xÀv ἡ γῆ, χαὶ τὰ ὄρη, καὶ 


B τὰ σχήµατα τῶν φαινομένων παρέλθῃ ἐν τῇ συντε- 


λείᾳ τοῦ αἱῶνος, pf κατ αὐτὰ παλαιωθῶμεν xal 
ἡμεῖς, ἀλλὰ δυνηθῶμεν χαὶ μετὰ ταῦτα Civ, ἔχοντες 
τὴν πρὺ τούτων ἑτοιμασθεῖσαν ἡμῖν Ev αὐτῷ τῷ Λόγῳ 
κατ ἑχλογὴν ζωήν τε xal εὐλογίαν πνευµατιχἠν. 
Οὕτω γὰρ δυνησόµεθα μὴ πρὸς χαιρὸν ἔχειν τὴν ζωὴν, 
ἀλλὰ xal μετὰ ταῦτα διαμεῖναι ζῶντες ἐν Χριστῷ. 
Ἐπειδὴ καὶ πρὺ τούτων ἡ ζωὴ ἡμῶν τεθεµελίωτο, 
xai ἠτοίμαστο ἓν Χριστῷ. 0ὐδὲ γὰρ οὐδὲ ἐν ἄλλῳ θε- 
μελιωθῆναι τὴν ζωὴν ἡμῶν ἔπρεπεν cl μὴ ἐν τῷ 
Κυρίῳ τῷ πρὸ αἰώνων ὄντι, δι’ οὗ xal οἱ αἰῶνες ve- 
γόνασιν, ἵν) ὡς ἓν αὐτῷ αὐτῆς οὔσης, δυνηθῶμεν xal 
ἡμεῖς αἰώνιον χληρονομῆσαι ζωήν. 


. ToU αὐτοῦ ἐκ τοῦ κατὰ ᾿Αρειανῶν τρίτου «Σόγου, 


εἰς τό « Εγὼ καὶ à Πατὴρ ὃν ἐσμεν. » 

"Ἠρξαντο λοιπὸν διασύρειν τὸ ὑπὸ τοῦ Κυρίου λε- 
γόµενον Εγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ év ἐμοὶ, 
λέγοντες, Πῶς δύναται οὗτος &v kxelvip, χἀχεῖνας ἐν 
τούτῳ χωρεῖν ; JH πῶς ὅλως δύναται ὁ Hato puel uv 
(v ἐν τῷ Ylip ἑλάττονι ὄντι χωρεῖν ; Καΐτοι τί θαυ- 
pacto», εἰ Υἱὺς £v τῷ Πατρί ; ὅπου γε xa περὶ ἡμῶν 
γέἐγραπται Ἐν αὐτῷ γὰρ ζῶμεν, καὶ κινούμθα, 
xal ἐσμέν. Πάσχουσι δὲ τοῦτο ἀχολούθως τῇ xaxo- 
volg ἑαυτῶν, σῶμα νοµίζοντες εἶναι τὸν θεὸν, καὶ 
μὴ νοοῦντες, μήτε τίς ἐστιν ἀληθινὸς Πατὴρ, καὶ 
ἀληθινὸς Υὸς, µήτε τίς ἐστι φῶς ἀόρατον, xal ἀῑδιον 
ἀπαύγασμα αὐτοῦ ἀόρατον, µήτε τί ἐστιν ἀσώματος 
ὑπόστασις, xai χαραχτ]ρ ἀσώματος, xat εἰχὼν αὖ- 


p τῆς. Οὐ γὰρ ὡς ἐχεῖνοι νοµίξουσιν ἀντεμθδιδαζόμενοι 


εἰς ἀλλήλους εἰσὶν ἓν τῷ λέγεσθαι ' Εγὼ ἐν tQ 
Παιρὶ, καὶ ὁ Πατὴλρ ἐν ἐμοὶ, ὥσπερ &v ἀἁγγείοις 
κενοῖς ἐξ ἀλλήλων πληρουµένοις, ὥστε τὸν μὲν Ylbv 
πληροῦν tb χενὸν τοῦ Πατρὸς, τὸν δὰ Πατέρα πληροῦν 
τὺ χοῖλον τοῦ Υιοῦ, καὶ ἑκάτερον αὐτοῖς μὴ εἶναι 
πλήρη χαὶ τέλειον. Σκυµάτων γὰρ ἴδιον τοῦτό γε. Διὸ 
καὶ τὸ µόνον εἰπεῖν τοῦτο ἀνάπλεών ἐστι ἀπεθείας. 
Πλήρης γὰρ xai τἐλειάς ἐστιν ὁ Πατὴρ, καὶ πλήρωμα 
θεότητός ἐστιν ὁ Υἱός. 0ὐδ) αὖ πάλιν ὥσπερ lv tel; 
ἁγίοις γινόµενος ὁ Θεὸς ἑνεδυνάμου αὐτοὺς, οὕτως 
ἑστὶ xai ἐν τῷ Υἱῷ * αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ τοῦ Ηατρὸς 
δύναμις καὶ σοφία. Καὶ τὰ μὲν γενητὰ μετοχῇ τού- 

*Joau. x, 60. * Joan. xiv, 10. * Act. xvii, 38: 


409 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. ΧΙ. 


41) 


του ἓν Πνεύματι ἁγιάνεται, αὐτὸς δὲ 6 Υἱὸς ἓν p5- A proprium est Patris germen. Quamobrem eum dixis- 


τουσίᾳ Yió; ἐστιν. ἀλλὰ γέννημα τοῦ Πατρὶς ἴδιόν 
ἐστι. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ εἰχότω; εἰρηχὼς πρότερον» 
Ἐγὼ xal ὁ Πατἡρ ἓν ἐσμεν, ἐπήγαγε το: Ἐγὼ ἐν 
τῷ Παερὶ, καὶ à Πατὴρ ἐν ἐμοὶ, ἵνα τῷ μὲν τὴν 
ταυτότητα τῆς θεότητος, τῷ δὲ τὴν ἑνότητα τῆς o5- 
σίας δείξη. "Ev γάρ εἶτιν, οὐχ ὡς ἑνὸς cl; Σύο µέρη 
δ-αιρεθέντος, xai μηδὲν ὄντων πλὴν ἑνὸς, οὐδὲ ὡς 
τοῦ £vb : δὶς ὁ.οαζομένου, οὐδὲ ὥστε τὸν αὐτὸν ἄλλοτε 
μὲν Πατέρα, ἄλλοτε δὲ Υἱὸν ἑαυτοῦ γίνεσθαι * τοῦτο 
Υὰρ Σαδέλλιος φρονῄσας, αἱρετιχὸς ἐχρίθη : ἀλλὰ δύο 
μέν εἰσιν, ὅτι ὁ Πατὴρ Πατήρ ἐστι, xai οὐχ ὁ αὐτὸς 
Yi^s ἐστι, καὶ ὁ Υἱὸς Υἱός ἐστι, χαὶ οὐχ ὁ αὐτὸς 
Πατήρ ἐστι. Μία δὲ ἡ φὖσις, ὅτι οὐχ ἀνόμοιον 
τὸ Ὑέννημα τοῦ γεννήσαντος. Εἰχὼν γάρ ἐστιν αὐτοῦ, 


sctL : Ego εἰ Pater unum sumus, merito subjecit : 
Ego in Patre, et Pater in me. Ut illis verbis eamdem 
divinitatis rationem, his conjunctionem. essentise 
declararet. Unum enim dixit, non ut unum in duas 
partes secetur, que nonnisi unum siut , neque ut 
unuin bis nominetur ; neque ut unum modo Pater 
sit, modo Filius ejus fiat. Sic enim Sabellius sentiens 
judicatus | est h:reticus. Sed ita duo sunt, ut Pater 
quidem sit Pater, non autem idem Filius. Et Filius, 
non autem idem Pater. Natura vero una est, quia 
genitus non est genitori dissimilis. Est enim imago 
ejus. Et omnia, quz Patris sunt, sunt etiam Filii. 
Quapropter Filius non est alius Deus. Neque enim 
extriusecus fuit excogitatus, qua quidem externa, e£ 


xal πάντα τοῦ Πατρὸς τοῦ Υἱοῦ ἐστι. Διὸ οὐδὲ ἄλλος B peregrina, et aPatre aliena divinitate multi omnino 


θεὺς ὁ Yib; , οὗ γὰρ ἔξωθεν imevofüón , ἐπεὶ πάντως 
καὶ πολλοὶ, ξένης παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐπινολυμένης 
θεότητος. El yàp xai ἕτερόν ἐστιν ὡς γέννημα 
ὁ Υἱὸς, ἀλλά ταυτόν ἐστιν ὡς θεὺς xal Év εἶσιν αὐτὸς 
xat ὁ Πατὴρ τῇ ἱδιότητι χαὶ οἰχειότητι τῆς φύσεως, 
χαὶ τῇ ταυτότητι τῆς μιᾶς θεότητος, ὥσπερ εἴρηται. 
Καὶ γὰρ xai τὸ ἀπαύγασμα qu ἐστιν, οὗ δεύτερον 
τοῦ ἡλίου, οὐδὶ ἕτερον φῶς, οὐδὲ κατὰ µετουσίαν 
αὐτοῦ, ἀλλ᾽ ἴδιον αὐτοῦ γέννημα. Τὸ δὲ τοιοῦτον 
γέννημα ἐξ ἀνάγχης bot φῶς, χαὶ οὐχ ἄν τις εἴποι 
δύο φῶτα εἶναι ταῦτα, ἀλλὰ δύο μὲν, Άλιον xal ἁπαύ- 
γασμα , Ev δὲ τὸ ἐς ἡλίου qu , ἓν τῷ ἀπαυγάαματι 
φωτίζοντα πανταχοῦ. 0ὕτω xal fj τοῦ Υἱοῦ θεότης τοῦ 
Πατρός ἐστιν. "0θεν xot ἁδιαίρετός ἐστι, χαὶ οὕτως 
εἷς θεὸς, xal οὐχ ἔστιν ἄλλος πλὴν αὐτοῦ. Οὕτω 
χοῦν Ev αὐτῶν ὄντων , χαὶ μιᾶς οὔσης τῆς θεότητος, 
τὰ αὐτὰ λέγεται περὶ τοῦ YioU, ὅσα λέγεται καὶ περὶ 
«02 Πατρὸς, χωρὶς τοῦ λέγεσθαι Πατήρ, Πάντα γὰρ, 
φησὶν αὐτὸς ὁ Υἱὸς, ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ ἑἐμά dcc. 
Ὅ δὲ ἀχούων τά τοῦ Πατρὸς λεγόμενα ἑφρ᾽ Υἱοῦ ὄψε- 
«at καὶ οὗτος τὸν Πατέρα ἐν τῷ Yl. θεωρήσει δὲ 
xai «bv Υἱὸν ἐν τῷ Παερὶ ὅταν τὰ λεγόμενα ἐφ' 
ΥΙ.ῦ ταῦτα λέγηται καὶ ἐπὶ Πατρός. "Ev γὰρ τῷ 
Y Up fj πατριχὴ θεωρεῖται θεότης. Τοῦτο δὲ xal ἀπὸ 
τοῦ παραδείγματος τῆς εἰχόνος τοῦ βασιλέως προσε- 
χέστερόν τις κατανοεῖν δννήσεται. "Ev γὰρ τῇ εἰχόνι 
τοῦ βασιλέως τὸ εἶδος χαὶ fj µορφή ἐστι ΄ xal àv τῷ 
βασιλεῖ δὲ τὸ ἐν τῇ εἰχόνι εἶδός ἐστιν. ᾿Απαράλλακτος 
Τάρ ἐστιν ἡ kv τῇ εἰχόνι τοῦ βασιλέως ὁμο.ότης, ὥστε 
τὸν ἑνορῶντα τῇ εἰκόνι ὁρᾷν ἓν αὑτῇ τὸν βασιλέα, καὶ 
τὸν πάλιν όρωντα τὸν βασιλέα ἐπιγινώσχειν, ὅτι οὗ- 
τός ἐστιν ὁ ἐν τῇ εἰκόνι. Ἐκ δὲ τοῦ μὴ διαλάττειν 
τὴν ὁμοιότητα τῷ θέλοντι μετὰ τὴν εἰχόνα θεωρῃσαι 
τὸν βασιλέα, εἴποι ἂν f] εἰχών ’ Ἐγὼ xai ὁ βασιλεὺς 
Ev ἑσμεν. Ἐγὼ γὰρ ly ἐχείνῳ εἰμὶ, χἀχεῖνος &v ἐμοὶ, 
xai ὃ ὁρᾷς iv ἐμοὶ, τοῦτο kv ἐχείνῳ βλέπεις. Καὶ ὃ 
ἑώραχας kv ἐχείνῳ, τοῦτο βλέπεις ἐν ἐμοί. Ὁ γοῦν 
προσχυνῶν τὴν εἰκόνα ἐν αὐτῃ προσκυνεῖ τὸν 
βασιλέα, Ἡ γὰρ ἐκείνου μορφὴ . χαὶ τὸ εἶδός ἐστιν 
$ εἰκών. Ἐπεὶ τοίνυν xal ὁ Υἱὸς εἰχών΄ ctt τοῦ 
Πατρὺὸς, ἐξ ἀνάγκης ἑστὶ νοεῖν, ὅτι d θεότης, 
xaX ἡ ἱδιό-ης τοῦ Πατρὸς τὸ εἶναι τοῦ Υἱοῦ ἐστι, xal 


! Joan. xvi, 15... * Philipp n, 6. 


sunt. Quamvis enim aliud sit quatenus genitus est 
Filius, idem tamen est, quatenus Deus. Et. unum 
suntFilius et Pater, quoniam, ut diximus, una propria 
eademque natura, οἱ divinitas est. Siquidem etsplen- 
dor lux est non sole posteriore, neque Ince diversus 
a sole, neque particeps illius sed proprium germen. 
Quod quidem germen omnino lux est, neque lucem 
duplicem sed cuin duo sint, sol et splendor, unam 
tamen e solo lucem dixeris, splendore illustrantem 
omnia. Sic et Filii divinitas Patris est, ideoque dividi 
non potest. Sic unus est Deus, et non est alius prse- 
ter hune. Itaque cuim unum sint, et una sit eorum 
divinitas, qu: dicuntur de Filio, eadem dicuntur de 
Patre excepto, quod Pater hic, F;lius ille duntaxat 
dieitur : Omnia enim, inquit ipse Filius, que Pater 
habet, mea sunt. *. Jam qui audit ea quze Patris sunt, 
de Filio dici, videbit et ipse Patrem in Filio. Et cum 
intelliget ea quz de Filio dicuntur, de Patre etiam 
dici, Filium in Patre spectabit. In Filio eniin cerni- 
tur divinitas Patris. Hoc autem regiz imaginis exem- 
plo facilius intelligi poterit. In imagine enim est 
species, et forma regis. Etin ipso rege speciesimaginis 
est. Constans enim est iu imagine regis similitudo. Ut 
qui contemplatur imaginem,:in ipsa regem agno- 
scat et videat. Et rursum qui regem aspicit, eum 
esse, agnoscat, qui in imagine cernebatur. Quam- 
obrem ob certam et nihil differentem similitudinem 
el qui persp:cta imagine voluerit regem intueri, 


p imagine poterit ita dicere : Ego et rex unum sumus. 


Ego enim in illo sum, et ille in me. Et quod cernis in 
me, idem in eo conspicies, et quod in illo conspicis, 
idem cernes in me. Qui ergo adorat imaginem, in ipsa 
regem adorat. Nam ejus effigies et forma imago est. 
Quoniam igitur Filius est imago Patris, intelligimus 
necessario divinitatem et proprietatem Patris esse 
essentiain Filii. Atque hoc illud est quod eaverba signi- 
ficant : Qui cum in forma Dei esset *. Porro divinitatis 
forma non ex Patre est, sed divinitatis Patris plenitudo 
est essentía Filii, et Verbum Deus est Filius. Quam- 
obrem qualis exsistens non rapinam arbitratus 
est, esse se a qualem Deo. Et quia Filii divinitas et 
species non alius, nisi Patris est, ideo dixit : Ego 


All 


EUTHYMII ZIGABENI 


412 


in Patre sum. Sic Deus erat in Christo mundum re- Λ τοῦτό ἐστιν "Oc. év µορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων. Οὐκ 


concilians sibi '. Proprium enim Patris essentize 
Filius est, in quo. mundus Deo reconciliatur. Sic 
qua F.lius agit, Patris sunt opera. Sic qui Filium 
videt, Patrem videt. In paterna enim divin'tate Fi- 
lius est. et spectatur. Et paterna quz in ipso spe- 
cies est, in eo Patrem ostendit, et sic est Pater in 
Filio. Et proprietas atque divinitas ex Patre in Filio 
sic ostendit Filium in Patre, ut 4b eo separari non 
possit, Qui vero audit, et videt ea qua dicuntur 
de Patre, de Filio item dici, non quod per gratiam 
sit eorum particeps, atque ita habeat illa insita in 
essentia sua, sed quod ipsius Filii essentia sit pro- 
prium essenti patern: germen is, quemadmodum 
ante dixi, przclare intelligit dictum illud : Ego in 


ix µέρους δὲ ἡ τῆς Οεότητος μορφῃ, ἀλλὰ τὸ 
πλήρωμα τῆς τοῦ Πατρὸς θεότητός ἐστι τὸ εἷ- 
ναι τοῦ Υἱοῦ. Καὶ ὅλος θεός ἐστιν 6 Ylóz. Δ.ὰ τοῦτο 
xz ἴσα θεῷ ὢν, οὐχ ἁρπαγμὸν τὸ εἶναι [ca θεῷ 
ἡγήσατο. Καὶ πἀλιν ἐπειδὴ τ.ῦ Υἱοῦ fj θεότης καὶ 
τὸ εἶδος οὐδενὸς ἄλλου ἡ τοῦ Πατρός ἐστι, τοῦτο 
ἐστιν ὅπερ εἶπεν, ὅτι ᾽Εγὼ ἐν τῷ Πατρί. Οὕτως ὁ 
θεὺς ἣν ἐν Χριστῷ, χόαµον ἑαυτῷ καταλλάσσων. Τὸ 
γὰρ ἴδιον τῆς τοῦ Πατρὺς οὐσίας ἐστὶν ὁ ΥΊὸς, àv dp 
ἡ Χτίσις πρὸς τὸν Θεὸν χατηλλάσσετο. Οὕτως ἃ 
ἐργάξεται ὁ Υἱὸς, τοῦ Πατρός ἐστιν ἔργα. Τὸ γὰρ 
(D τῆς τοῦ Πατρὸς Ὀεότητός ἐστιν ὁ Υἱὸς, ὅστις 
ἐργάνεται τὰ ἔργα. Οὕτω δὲ ὁ βλέπων τὸν Yiby ὁρᾷ 
τὸν Πατέρα. Ἐν γὰρ τῇ πατρῴᾳ θεότητί ἐστι, xai 


Putre, ei Pater in πιε; et iilud : Ego et Pater unum B θεωρεῖται ὁ Υἱός. Καὶ «b ἐν αὐτῷ πατριχὸν εἶδος 


sumus. Est enim Filius, qualia Pater, quoniam om- 
nia, qux Patris sunt, habet. Quare simul etiam cum 
Patre significatur. Nullus enim, nisi filius exsistat, 
patrem appellarit, Nam qui Deum effectorem dicit, 
non ea continuo qu2 facta sunt, ostendit. Est enim 
effector, et opifex etiam antequam illa sint. At qui 
Patrem dicit, statim significat et essentiam Filii. 
Quare qui credit in Filium, etiam in Patrem credit. 
Credit enim in Patris essentize proprietatem. Atque 
ita una est fides in unum Deum. Et qui adorat, et 
colit Filium, in Filio Patrein etiam adorat et colit. 
Una enim est divinitas, et idcirco unus est lionor, et 
una adoratio in Filio, et per Filium exhibetur Patri. 
Et qui sicadorant, unum adorat Deum. Üuus enim 
Deus est, et non est alius prater ipsum. EL verba illa; 
Ego sum, et preeler me non est alius Deus * ; ev: Ego 
primus *; et : Ego post hec*, recte dicuntur. Deus 
en'm unus, οἱ solus, et primus est. Nec tollunt 
Filium hzc verba. Absit! Est enim et ipse Filius in 
uno, et solo, et primo. Ut qui unius, et solius, et 
primi solus est Verbum, et sapientia, et. splendor. 
Non igitur ut tollatur Filius, hzc dicta sunt, sed ut 
ostendatur, non esse alium, qualis est Pater, et 
quale est Verbum. Etenim, quoniam qti falsos 
adorant deos, a vero Deo deciscunt, Deus qui beni- 
gnus est, et homines curat, revocans et averteng 
eos aberrore : Ego, inquit, Deus solus ; εἰ : Egosum, 
et preter me non est. Deus, eL alia ejusmodi. Quis 
quidem omnia loquitur, ut ea quie non sunt, expel- 
lat, et omnes homines ad se convertat. Ac quemad- 
modum si quis cum dies esset, et sol illucesceret, 
lignum simpliciter pingeret, nec ulla lucis habita 
'radone diceret, picturam illam esse lucis causam, 
'so| autem re perspecta claimaret ; Égo, inquiens, 
sum lux diei, nec aliud ullum est diei lumen prater 
meum, si sol ita loqueretur, non eo spectaret, ut 
splendorem suum, sed ut errorem et siultitiam 
'Mius, qui ligni speciem depinxisset, excluderet, 
sie Deus : Ego, inquit, sum; et : Ego Deussolus, et 
non est alius preter me, ut. homines a falsis deis 
colendis averteret et avocaret, et ad se verum 


ΣΗ Cor. v, 19. * Isa. Σιν, 6. * ibid. "ibid. 


δείχνυσιν (v αὐτῷ τὸν Πατέρα. Καὶ οὕτως ἐστὶν 6 
Πατῆρ ἐν τῷ Yip. Kat fj ἐχ τοῦ Πατρὸς δὲ ἓν Υἱῷ 
ἰδιότης xal θεότης δείχνυσι τὸν Υἱὸν &v τῷ Πατρὶ, 
xal ἀεὶ ἁδιαίρετον αὐτοῦ. Καὶ ὁ ἀχούων δὲ, xal 
βλέπων «ἀ λεγόμενα περὶ τοῦ Πατρὸὺς, ταῦτα λεγό- 
μενα περὶ τοῦ Υἱοῦ, o0 χατὰ χάριν, ἢ μετοχὴν ἐπι- 
γινόμενα τῇ οὐσίᾳ αὐτοῦ, ἀλλ᾽ ὅτι αὐτὺ τὸ εἶναι τοῦ 
«Υἱοῦ, ἴδιον τῆς πατριχῆς οὐσίας ἐστὶ ἨΥέννηιια, 
νοήσει καλῶς τὸ εἰρημένον, χκαθὰ προεῖπον * Ἐγὼ 
ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατᾗρ ἐν ἐμοί καὶ. Ἐγὼ, καὶ ὁ 
Πατἡρ ἔν àcpev. Ἔστι γὰρ ὁ Υἱὸς, olo; ὁ Πατὴρ, 
τῷ πάντα τὰ τοῦ Πατρὸς ἔχειν. Διὸ χαὶ μετὰ τοῦ 
Πατρὸς σηµαίνεται. Πατέρα γὰρ οὐχ ἄν τις εἴποι, 


C μὴ ὑπάρχοντος Yiou, Ὁ μέντοι ποιητὴν λέγων τὸν 


Θεὸν οὐ πάντως χαὶ τὰ Υενόµενα δηλοἰ. Ἔστι yàp 
καὶ πρὸ τῶν ποιηµάτων ποιητής. Ὁ δὲ Πατέρα 
λέγων εὐθὺς μετὰ τοῦ Πατρὸς σηµαίνει xal τὴν τοῦ 
Ylou ὕπαρξιν. Διὰ τοῦτο χαὶ ὁ πιστεύων εἰς τὸν 
Υἱὸν εἰς τὸν Πατέρα πιστεύει. Καὶ οὕτω µία &otiv 
ἡ πίστις εἰς ἕνα Θεόν. Καὶ ὁ προσχυνῶν δὲ, xal τι- 
μῶν τὸν Ylbv, £v Ylip προσχυνεῖ xa τιμᾷ τὸν Πα- 
τέρα. Μία Ὑάρ ἔστιν fj θεότης, xal διὰ τοῦνο µία 


«τιμὴ, καὶ µίᾳ ἐστὶ προσχύνησις ἐν Ylp, καὶ δι) 


αὐτοῦ γινοµένη τῷ Πατρί. Καὶ ὁ οὕτω προσχυνῶν 
ἕνα Θεὺν προσχυνεῖ. Εἷς γὰρ θεός ἐστι, καὶ οὐχ 
ἔστιν ἄλλος πλὴν αὐτοῦ. Καὶ τὸ "Ey εἰμι, καὶ οὐκ 
lorc x An ἐμοῦ dAAoc θεός’ καὶ τό. ᾿Εγὼ αρῶτος, 
xai τὸ ᾿Εγὼ μοτὰ ταῦτα καλῶς λέγεται. Elg γὰρ 


D θεὸς xat μόνος, καὶ πρῶτός ἐστιν. Οὑχ εἰς ἀναίρεσιν 


δὲ τοῦ Υἱοῦ λέγει ταῦτα, μὴ Ὑένοιτο» ἔστι γὰρ 
xai αὐτὸς ἐν τῷ Evi, xal µόνῳ, xal πρώὠτῳ, ὡς τοῦ 
ἑνὸς χαὶ μόνου, xal πρώτου μόνος Λόγος, χαὶ σο- 
φία, καὶ ἀπαύγασμα ὤν ' οὔχουν δι’ αὐτὸν εἴρηται, 
ἀλλ) εἰς ἀναίρεσιν τοῦ μὴ εἶναι ἕτερον, οἷός ἐστιν 
ὁ Πατὴρ, καὶ ὁ τούτου Λόγος. Ἐπειδὴ γὰρ οἱ προα- 
χείµενο: τοῖς ψευδωνύμοις θεοῖς ἀφίστανται τοῦ 
ἁληθινοῦ θεοῦ, διὰ τοῦτο ἀγαθὸς ὧν. xaX χηδόµενος 
τῶν ἀνθρώπων ὁ θεὸς, ἀνακαλούμενος τοὺς πλανη- 
θέντας, φησίν ' ᾿Εγὼ θεὺς µόνος, χαὶ ᾿ΕΤώ αἷμε, 
καὶ xAnv ἐμοῦ οὖκ ἔστι θΘεὺς, xaX ὅσα τοιαῦτα 
ῥητὰ, ἵνα τὰ μὲν μὴ ὄντα διαδάλῃ, ἑἐπιατρέφῃ δὲ 


413 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 


414 


πάντα εἷς ἑαυτόν. Καὶ ὥσπερ ἐάν τις, ἡμέρας o0- A Deum cognoscendum et adorandum adduceret. 


σης, xal ἡλίου φαίνοντος, ζωγραφείη ξύλον ἁπλῶς, 
οὐδὲ xàv φαντασίαν ἔχων φωτὸς, xal Xéyot τὴν 
εἰχόνα ταύτην αἰτίαν εἶναι τοῦ φωτὸς, ὁ δὲ ἥλιος 
τοῦτο βλέπων λέγοι * Ἐγὼ μόνος εἰμὶ τὸ φῶς τῖς 
ἡμέρας, xal οὐκ ἔστιν ἄλλο φῶς τῆς ἡμέρας πλὴν 
ἐμοῦ, οὐ πρὸς «5 ἑχυτοῦ ἁπαύγασμά βλέπων ταῦτα 
λέχει, ἀλλὰ πρὸς τὴν πλάνην διὰ τὴν εἰχόνα τοῦ ξύ- 
λον, xai ἀνομοιότητα τῆς µαταίας φαντασίας’ οὗ» 
tux, bati xa) τό. Εγώ εἰμι χαὶ τό Εγὼ θεὸς μόνος, 
xai οὐκ ἔστιν ἄλλος πλὴν ἐμοῦ, ἵνα τῶν ψευδωνύμων 
ἀποστήσω τοὺς ἀνθρώπους, καὶ μµάθωσιλοιπὸν αὐτὸν 
τὸν ἀληθινὸν θεόν. ᾽Αλλὰ πρὸς ταῦτα πάλιν ἐπ'χει- 
ροῦτι φιλονειχεῖν ταῖς ἰδίαις µοθοπλαστίαις λέγον- 
τες μὴ οὕτως εἶναι τὸν Υἱὸν χαὶ τὸν Πατέρα ἓν, 


Verum hac isti rursum nugia quibusdam suis in 
controversiam vocant. Et Patrem atque Filium, non 
quemadmodum Ecclesia przedicat, sed ut ipsi volunt, 
unum esse contendunt. Quoniam enim, qux Pater 
vult,ea vult etiam Filius, nec consiliis et judiciis ejus 
adveisatur, sed in omnibus cum ipso convenit, ea- 
demque decreta, et. cousentaneam atque congruen- 
tem doctrine Patris rationem docet, inde fit, in- 
quiunt, uL Pater et Filius unum sint. [ως non 
solum dicere, sed scribere quidam ausi sunt, quibus 
nihil magis absurdum, aut a ratione alienum dici 
potest. Nam si propter hanc causam Pater et Filius 
unuu sunt, et si Filius hoc modo Patri siuilis est, 
vide, ne qui nobis superiores sunt, Augcli, et Prin- 


μηδὲ ὅμοιον, à; ἡ Εκκλησία χηρύττε:, ἀλλ ὡς αὐ- B cipatus, et Potestates, οἱ Throni et Dominationes 


vot θέλουαι. Φασὶ γὰρ ἐπεὶ ἃ θέλει ὁ Πατὴρ, ταῦτα 
θέλει xal ὁ Υἱὸς, xal οὔτε τοῖς νοήµασιν, 1| τοῖς 
χρίµασι» ἀντίχειται, ἁλλ᾽ ἐν πᾶσίν ἐστι σόύμφωνος 
αὐτῷ, τὴν ταυτότητα τῶν δογµάτων, καὶ τὸν àxó- 
λουθο», xal συνηρτημµένον τῇ τοῦ Πατρὸς διδασχαλίᾳ 
ἀποδιδοὺς λόγον, διὰ τοῦτο αὐτὸς χαὶ ὁ Πατηρ Év 
εἰσι. Ταῦτα δὲ οὐ µόνον εἰπεῖν, ἀλλὰ καὶ γράγαι τι- 
yk; τετολµήκασι. Τούτου δὲ τί ἄν τις ἀτοπώτερον |) 
ἀλογώτερον εἶποι; El γὰρ διὰ ταῦτα Év εἶσιν ὁ Πα- 
τρ καὶ ὁ Υὸ;, καὶ εἰ οὕτως ὅμοιός ἐστιν ὁ Υἱὸς τῷ 
Πατρὶ, ὥρα χαὶ τοὺς ἀγγέλους, χαὶ τὰ ἄλλα τὰ ἡμῶν 
ὑπερκείμενα, ᾽Αρχάς τε, καὶ Ἐξουσίας, χαϊθρόνους, 
καὶ Κυριότττας εἶναι xal αὐτοὺς, i; xol τὸν Υἱὸν, 
υἱοὺς, λέγεσθαί τε χαλὶ περὶ τούτων, ὅτι xal αὑτοὶ, 
xai ó Πατὶρ Ev «lot, xal ὅτι ἕχαστος εἰχὼν, xal 
λόγος ta*i τοῦ Πατρός, "A γὰρ θέλει ὁ θεὸς, ταῦτα 
θέλουσι καὶ αὐτοὶ, xal οὔτε τοῖς δόγµασιν, οὔτε τοῖς 
χρἰµασι διαφωνοῦσιν, ἁλλ᾽ ἐν πᾶσίν clotv ὑπήχοοι τῷ 
πεποιηκότι. Ox ἂν γὰρ ἔμειναν ἐν τῇ οἰκείᾳ δύξῃη, 
εἰ µη ἅπερ ἤθελεν ὁ Πατὴρ, ταῦτα καὶ αὐτοὶ ἐθού- 
àov:o. Οὐχοῦν ὁ μὴ µείνας, ἀλλὰ παβαφρονῄσας 
ἤχουσε  Πῶς ἔπεσεγ ἐκ τοῦ οὐραγοῦ d ἑωσφό- 
poc, ὁ κπρωὶ ádvatéAAuv; [lug οὖν ὄντων τούτων 
οὕτω, μόνος ὁ Υἱὸς µονογενὴς, καὶ Λόγος, καὶ σοφία 
ἐστίν; "H πῶς τοσούτων ὕντων ὁμοίων τῷ Πατρὶ. uó- 
vog οὗτος εἰχών ἐστι; Καὶ γὰρ καὶ ἐν ἀνθρώποις 
εὑρεθίσονται ὅμηιο, τῷ Πατρὶ, πλεῖστοι μὲν µάρτυ- 
pts Υενόµενοι, xal mob αὐτῶν οἱ προφῆται, xal οἱ 


sint, ut ille, (ilii, et de his item dici possit, Ipsi et 
Pater unum sunt, et unusquisque eorum imago et 
verbum est Patris. Nam qux: vult. Deus, οἱ ipsi 
volunt, nec sententiis, nec judiciis differunt, s.d 
omnibus in rebus suo obtemperant effectori. Non 
enim in gloria mansisseut sua, nisi ea qux Patwr 
vult et ipsi vellent. Nou enim in eos qui paruerunt, 
sed in eum qui! contumax fuit, dictum est ; (Juo- 
modo cecidit e cxlo lucifer, qui mane oriebatur *, Si 
haecíita habent, cur solus Filius unigeuitus, et 
Verbuia, et sapientia est? Aut cur, cum tam mulli 
sint Patri similes, solus h;c imago est? Quin etiam 
ex hominibus multi Patri similes invenientur, ut 
martyres, ul prophete, ut apostoli, ut patriarcliz. 
Multi hoc etiam tempore Servatoris mandatum 
observantes misericordes exstiterunt, ut Pater, qui 
est in caelis. Observantes et illud : Estote imitato- 
res Dei,sicul filii charissimi, et ambulate in dilectio- 
ne, sicul et Christus dilexit nos *. LA Pauli fuerunt 
imitatores multi, sicut εἰ ille Christi. Attamen 
eorum uullus neque Verbum, nec unigenitus Filius 
nec imago est. Neque illorum ullus ausus est dicere : 
-Ego et Pater unum sumus; aut, Ego in. Patre, et 
Puter in me. Sed de his omnibus dictum. est : (Quis 
similis tibi in. dits, Domine ? Aut quis comparabitur 
tibi in filiis Dei *. De ipso autem, solus imago vera 
et naturalis est Patris. Licet enim ad imagineu 
facti simus et imago οἱ gloria Dei vocemur, nou 


ἀπόστολοι, xal πάλιν πρὸ τούτων ol matQidpyac: D iamen. propier. nos, sed propter inhabitantem in 


πολλοὶ δὲ xal vov ἑφύλαξαν τὴν τοῦ Πατρὸς ἐντολὴν, 
γενόµενοι οἰκτίρμονες, ὡς ὁ Πατὴρ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς 
οὐρανοῖς, τηρήσαντες xó* Γίνεσθε οὖν μιμηταὶ τοῦ 
θεοῦ ὡς τέχγα ἁγαπητὰ, xal περιπατεῖτε ἐν ἁγά- 
zy, χαθὼς ὁ λριστὸς ἠγάπησεν ὑμᾶς. Μιμηταὶ δὲ 
γεγόνασι xaY τοῦ Παύλου πολλοὶ, ὡς κἀχεῖνος τοῦ 
Χριστοῦ, xal ὅμως οὖδεὶς τούτων οὔτε Λόγος, οὔτε 
σοφία, οὔτα µονογενῆς Υἱὸς, οὔτε εἰκών ἐστιν, οὔτε 
τις τούτων ἀπετόλμησεν εἰπεῖν * Ἐγὼ xat ὁ Πατὴρ 
ἓν ἔσμεν, 3) "Evo ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πατῆρ ἐν 
Epol. ᾽λλλά περὶ μὲν πάντων εἴρηται, Τίς ὅμοιός 
σοι ἐν θεοῖς, Κύριε; f) τί; ὁμοιωθήσεταί σοι ἓν υἱοῖς 


^ J a. xiv, 12. ?* Ephes. v, 1,2. 


nobis imaginem, et. veram gloriam Dei, quae Dei 
Verbum est, quod propter nos factum esl caro, 
hujus nominis gratiam accepimus. Necesse auteui 
est, ut sinrilitudo ct unitas ad ipsam Filii essent. am 
ducat. Quod nisi fiat, nibil amplius, quam res 
procreatz, ut dictum est, habere videbitur, neque 
Patri erit similis, sed similis erit decretorum Patris, 
a Patre autem differt, quia Pater quidem est Pater, 
decreta autem et. doctrina sunt Patris. Quare si 


. quantum ad instituta doctrinaimque pertinet similis 


est Patri Filius, sequitur, ut nomine tantum Pater 
sit, Filius autem non modo vera, et certa Patris 


3 Psal. rxxs vin, 7. 


415 EUTIIYMII ΖΙ6ΑΡΕΝΙ 416 
jmago non sit, sed ne pro,rietatem quidem aut A θεοῦ ; περὶ δὲ αὐτοῦ, ὅτι μόνος εἰχὼν ἀληθινὴ, χαὶ 
similitudinem Patris ullam habere videatur. Quas «φύσειτοῦ Πατρός ἐστιν. El γὰρ καὶ xat! εἰχόνα γε- 
enim illi, si commutabilis est, cum Patre simili- — yóvapev, xal εἰχὼν, xat δόξα θεοῦ ἐχρηματίσαμεν, 
tudo? Et Paulus docebat eorum similia, qux docue- ἀλλ οὗ δι’ ἑαυτοὺς πάλιν, διὰ δὲ τὴν ἐνοιχήσασαν 
rat Servalor, nec tamen οἱ similis erat essentia. ἡμῖν εἰχόνα, χαὶ ἀληθῃη δόξαν τοῦ θεοῦ, Ἶτις ἑστὶν 
Ejusmodi sunt istorum nugz. At Filius et Pater ὁ Λόγος τοῦ θεοῦ, ὁ δι ἡμᾶς ὕστερον γενόμενος 
s c unum sunt, ut F.liun cum Patre, οἱ splendorem σὰρξ, ταύτην τῆς χλήσεως ἔχομεν τὴν χάριν. "Av&y- 
cum sole unuin esse cognoscimus. Ex quo fit, υἱ xn δὲ τὴν ὁμοίωσιν xal τὴν ἑνότητα ἐπ᾿ αὐτὴν τὴν 
agente Filio Pater agat, et veniente Filio ad san- οὐσίαν τοῦ YloU φέρειν. El γὰρ yh οὕτω τις λέγει, 
ctos, Pater in Filio veniat. Imagine enim cernitur οὖτε πλέον τι τῶν γενητῶν ἔχων φανῄσεται, ὥσπερ 
Pater, et in splendore lux est. Quapropter, ut paulo — &lprjzat, οὔτε τοῦ Πατρὸς ὅμοιος ἔστα:, ἀλλὰ τῶν τοῦ ᾿ 
ante diximus, Patre gratiam et pacem largiente, Πατρὸς ὅμοιος ἔσται δογμάτων, xal τοῦ Πατρὸς δια- 
eam largitur Filius, ut Paulus in omnibus Epistolis φέρει. Ὅτι μὲν Πατὴρ Πατήρ ἐστι, τὰ δὲ δόγµατα, 
suis significat : Gratia vobis, inquiens, e£ paza ἉΧαὶ ἡ διδασκαλία τοῦ Πατρός ἐστιν. El τοίνυν χατὰ 
Deo Patre nostro et Domino Jesu. Christo *. Una. — *à δόγµατα xal τὴν διδασχαλἰαν ὅμοιός ἐστιν ὁ Υἱὸς 
enim el eadem est gratia a Patre in Filio, ut una Β τοῦ Πατρὸς, ὁ μὲν Πατὴρ χατ᾽ αὐτοὺς ὀνόματι Πα- 
lux est solis et splendoris. Rursum ad Thessaloni- — *fjp ἐστιν, ὁ δὲ Υἱὸς oüx ἁπαράλλακτος εἰκὼν, μᾶλ- 
censes scribens, precatur : Jpse, inquiens, Deus ov δὲ οὐδὲ ὅλως ἰδιότητα, f] ὁμοίωσίν τινα τοῦ Πα- 
moster, et. Dominus. noster Jesus Christus dirigat — *poc ἔχων φανῄήσεται. Ποία γὰρ ὁμοίωσις xat ἰδιότης 
viam nostram ad vos *. Iu quo quidem loco anim- τῷ παρεζηλλαγμένῳ τοῦ Πατρός; Καὶ γὰρ ὁ Ulao- 
advertendum est, ipsum non dicere : Dirigant, λος ὅμοια τῷ Πατρὶ διδάσκων, οὑκ ἣν xatv' οὐσίαν 
sed, Dirigat, ut non tanquam a duobus duplicem ὅμοιος αὐτῷ. Ἐκχεῖνοι μὲν οὖν τοιαῦτα φλυαροῦσιν * 
gratiam, sed ut ab uno gratiam unam dari de- — à δὲ Υἱὸς xat ὁ Πατὴρ οὕτως εἰσὶν Év, ὡς ἔστιν ἰδεῖν, 
monsiret, Quoniam Pater illam per Filium dat, xat νοεῖν Υἱὸν πρὸς Πατέρα, xai τὸ ἀπαύγασμα 
Qua plane res Patris et Filii indicat unitatem. πρὸς τὸν fov. Διὰ γὰρ τὸ οὕτως ειναι τὸν Yiby. 
ἑργαζομένου τοῦ Υἱοῦ, ὁ Πατὴρ ἐργάζεται , xaX ἑρχομένου τοῦ ὙΥἱοῦ πρὸς τοὺς ἁγίους, ὁ Πατήρ ἐστιν 
ὁ ἐρχόμενος ἓν τῷ Υἱῷ. Ἐν γὰρ τῇ εἰχόνι θεωρεῖται ὁ Πατὴρ, χαὶ ἐν τῷ ἀπανυγάσματί ἐστι «b φῶς. Διὰ 
τοῦτο, χαθὰ μιχρῷ πρὀσθεν εἴπομεν, διδόντος τοῦ Ἡατρὸς χάριν xal εἰρήνην, ταύτην ὁ Υἱὸς δίδωσιν, 
ὡς ὁ Παῦλο.; ἐπισημαίνεται διὰ πάσης ἐπιστολης Υράφων, Χάρις ὑμῖν καὶ εἱρήνη ἀπὸ θεοῦ Πα- 
ερὸς ἡμῶν, καὶ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ. Μία γὰρ xaX fj αὐτὴ χάρις box παρὰ Πατρὸς ἐν Υἱῷ. à 

ἔστιν ἓν τὸ φῶς τοῦ ἡλίου, xal τοῦ ἀπαυγάσματος. Πάλιν οὖν ἐπενχόμενος θεσσαλονιχεῦσι xal λέγων’ 
Αὐτὸς δὲ ó θεὸς καὶ Πατὴρ ἡμῶν xal d Κύριος ἡμῶν ἸΙησοῦς Χριστὸς κατευθύναιεν τὴν cor 
ἡμῶν πρὸς ὑμᾶς, τὴν ἑνότητα τοῦ Πατρὸς χαὶ τοῦ Υἱοῦ ἐφύλαξεν. Οὐ γὰρ εἶπε κατευθύναιεν, ὡς παρὰ 
δύο διδοµένης, παρὰ τούτου χαὶ τούτου διπλῆης χάριτος, ἀλλὰ κατευθύναι, ἵνα δείξῃ, ὅτι ὁ Πατὴρ διὰ 
εοῦ ΥἸοῦ δίδωσι ταύτην. Καὶ ἡ δόσις αὕτη δείχνυσι τὴν ἑνότητα τοῦ Πατρὸς xai τοῦ Υἱοῦ. 

Ez eodem libro. C . Ἐκ τοῦ αὐτοῦ .Ίόγου. 

Beatus Joannes brevius οἱ perfectius quam nos, Ὁ µαχάριος Ἰωάννης Ex τῆς ἐπιστολῆς Ev ὀλίγοις 
horum verborum sensum explanabit, et cohibebit καὶ τελεώτερον μᾶλλον ἡμῶν δείξει τῶν γεγραµμµέ- 
Arianos, ne amplius se tales, qualis est Filius," vv τὸν νοῦν, xal παύσει λοιπὺν τοὺς ᾿Αρειανοὺς 
opinentur. Alioquin ipsi quoque illud  au- «µηκέτι νοµίζειν ἑαυτοὺς ἔσεσθαι ὡς τὸν Yiby, ἵνα 
dient : Tu es homo, et non Deus. Et noli, cum — gh xai αὐτοὶ ἀχούσωσι' Σὺ εἶ ἄνθρωπος καὶ οὐ 
pauper sis, te cum divite uti zequalem compara- θεὸς, xal μὴ συµπαρεκτείγου xérnc àv xAovoio. 
re. Sic igitur Joannes scribit: In hoc cognoscimus, Γράφει τοίνυν ὁ Ἰωάννης οὕτω λέγων . Ἐν τούτῳ 
quod in ipso manemus εἰ ipse in nobis, quoniam de — «vo xopev, ὅτι ἓν αὐτῷ µένοµε», καὶ αὐτὸς &r 
Spiritu suo nobis dedit *. Quare propter gratiam Spi- ἡμῖν, ὅτι ἐκ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ δέδωκεν ἡμῖν. 
ritus nobis impertitam, et nos in ipso. manemus et Oüxoüv διὰ τὴν δεδοµένην ἡμῖν χάριν τοῦ [IvsÓpa- 
ipse in nobis, Et quoniam Spiritus Dei est, eo in — toc ἡμεῖςτε ἐν αὑτῷ γινόµεθα, καὶ αὐτὸς ἐν ἡμῖν. 
nobis exsistente, nos item qui illum habemus, in Kal ἐπειδὴ τὸ Ἠνεῦμα τοῦ Θεοῦ ἐστι, διὰ τοῦτο 
Deo esse existimamur. Et sic est Deus in nobis, τούτου Ὑινομένου ἐν ἡμῖν, εἰχότως ἔχοντες xal 
non utest Filius in Patre. Non enim Filius particeps Ἅἡμεῖς τὸ Πνεῦμα, νομιζόµεθα Ev τῷ Θεῷ γενέσθαι. 
Spiritus, ut per illum in Patre sit, neque ipse Spi- D Καὶ οὕτως ἐστὶν ὁ θεὸς ἐν ἡμῖν, οὐχ ἄρα ὡς ἔστιν 6 
ritam accipit, sed illum potius omnibus dilargitur. — YUx &v τῷ Πατρί, O0 γὰρ xal ὁ Υϊὸς µετέχων ἐστὶ 
Nec Spiritus conjungit Verbum cum Patre, sed ipse — «oU Πνεύματος, ἵνα διὰ τοῦτο xal ἐν τῷ Πατρὶ 
potius a Verbo id accipit. Et Filius quidem in Patre ἉµΥένηται, οὐδὲ λαµθάνων ἐστὶ τὸ Πνεῦμα, ἀλλὰ μᾶλ- 
est, ut Verbum proprium, et splendor ipsius. Nos  2Aov αὐτὸς τοῖς πᾶσι τοῦτο χορηγεῖ, χαὶ οὗ τὸ Πνεῦμα 
autem sine Spiritu, ut peregrini etalieni, longe συνάπτει τὺν Λόγον τῷ Πατρὶ, ἀλλὰ μᾶλλον τὸ 
absumus a Deo, Spiritus autem communione cum ἍἨΠνεῦμα διὰ τοῦ Λόγου τοῦτο λαμθάνει. Καὶ ὁ μὲν 


' I Cor. 1, S et alibi passim, 3 1l Thess. ni, 11. ? 1Joan. iv, 15. 


i" 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 


418 


Yt; iv τῷ Πατρί ἐστιν, ὡς Λόγος ἴδιος xaX ἁπαύ- Α divinitate copulamur : ut quod simul in Patre, id 


yacpa αὐτοῦ, ἡμεῖς δὲ χωρὶς μὲν τοῦ Πατρὸς ξένοι, 
xal paxpáv ἔσμεν τοῦ θεοῦ, τῇ δὲ τοῦ Πνεύματος 
μετοχή συναπτόµεθα τῇ θεότητι. "uote τὸ εἶναι 
ἡμᾶς ἓν τῷ Πατρὶ μὴ ἡμέτερον εἶναι, ἀλλὰ τοῦ 
Πνεύματος τοῦ ἐν ἡμῖν ὄντος, xal ἐν ἡμῖν µένον- 
τος, ἕως αὐτὸ τῇ ὁμολογίᾳ φυλάττομεν ἓν ἡμῖν. Λέ- 
γοντης δὲ πάλιν τοῦ Ἰωάννου, Ὁς ἂν ὁμο.]ογήσῃ, 
ὅτι Ιησοῦς ἐστι d Ylóc tov θεοῦ, ὁ θεὸς ἐν αὐτῷ 


μένει, καὶ αὐτὸς ἐν τῷ Θεῴ, ποία ὁμοιότης, καὶ - 


vola ἱσότης ἡμῶν πρὸς τὸν Yióv; Ἡ πῶς οὐχ 
ἑλέγχονται πανταχόθεν οἱ ᾿Αρειανοὶ , xal μάλιστα 
παρὰ τοῦ Ἰωάννου, ὅτι ἄλλως μὲν ἔστιν ὁ Υἱὸς ἐν 
τῷ Πατρὶ, ἄλλως δὲ ἡμεῖς àv αὐτῷ γινόµεθα ; Καὶ 
οὔτε ἡμεῖς ὡς ἐχεῖνος ἑσόμεθά ποτε, οὔτε ὁ Λόγος 
ὡς ἡμεῖς τυγχάνει Ov, εἰ μὴ ἄρα τολμῶσιν ὡς iv 
πᾶσι xal νῦν εἰπεῖν, ὅτι ὁ Υἱὸς μετοχῇ τοῦ Πνεύ- 
µατος., χαὶ βελτιώσει πράξεως Υέγονε καὶ αὐτὸς ἓν 
τῷ Παςρ/. ᾽Αλλὰ καὶ τοῦτο πάλιν ὑπερλίαν ἐστὶν 
ἁἀσεδὶὲς, xiv ὅλως εἰς ἐνθύμπσιν λαθεῖν. Αὐτὸς Υὰρ, 
ὥσπερ εἴρηται, τὸ Πνεῦμα δίδωσ:, καὶ ὅσα ἔχει τὸ 
Πνεῦμα, ταῦτα παρὰ τοῦ Λόγου ἔχει. Οὐχοῦν ὁ Πατὴρ 
λέγων περὶ ἡμῶν τό» Καθὼς σὺ, Πάτερ. ἐν ἐμοὶ, 
xd ἐν col, ἵνα καὶ αὐτοὶ ἐν ἡμῖν ὃν doi, οὗ 
τὴν ταυτότητα ἡμᾶς μένοντας iv αὐτῷ ἔχειν ση- 
µαίΐνει, ἀλλὰ ἀξίωσίς ἐστι πρὺς τὸν Πατέρα, ὡς ὁ 
Ἰωάννης ἔγραφεν, ἵνα τὸ Πνεῦμα χαρίσηται δι’ ἀὺὑ- 
τοῦ τοῖς πιστεύουσι, δι οὗ xal δοχοῦμεν tv τῷ θεῷ 
γίνεσθαι, καὶ χατὰ τοῦτο συνάπτεσθαι αὐτῷ. Ἐπει- 
δὴ γὰρ ὁ Λόγος ἐστὶν ἐν τῷ Πατρὶ, τὸ δὲ Πνεῦμα ἐκ 
τοῦ Λόγου δίδοται, θέλει λαθεῖν ἡμᾶς τὸ) Πνεῦμα, 
ἵνα, ὅταν ἐχεῖνο λάθωμεν, τότε ἔχοντες τὸ Πνεῦμα 
τοῦ Λήγχου τοῦ ὄντος ἐν τῷ Πατρὶ, δόξωµεν xai 
ἡμεῖς διὰ τὸ Πνεῦμα ἓν γενέσθαι ἐν τῷ Λόγῳψ, xal 
δι) ἑαυτοῦ ἐν τῷ Πατρί. 15 δὲ ἡμεῖς ἐὰν λέγῃ, οὐδὲν 
ἕτερον πάλιν ἑἐστὶν, f| ἵνα ἡ γινομένη τοιαύτη χάρις 
εἰς τοὺς μαθητὰς ἁδιάπτωτος χαὶ ἁμεταμέλητος 
γένηται’ ὅπερ ὁ ᾿Απόστολος γινώσχων ἔλεχε * Τίς 
ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ; 
ἸΑμεταμέλητα γὰρ τὰ χαρίσματα τοῦ θεοῦ, xal ἡ 
χάρις τῆς χλήσεως. Τὸ γὰρ Πνεῦμά ἔστι τὸ ἐν τῷ 
Θεῷ τυγχάνον, xal οὐχ ἡμεῖς xa0' ἑαντούς. Καὶ 


non ipsi nobis, scd Spiritui in nobis exsistenti etin 
nobis manenti acceptum referamus. At cum Joannes 
idem dicat : Qui confitetur Jesum esse Filium Dei, 
Deus in ipso manet, et ipse in Deo * , quznam simili- 
tudo, aut :zequalitas nobis cum Filio? Nonne Ariani 
undique, et a Joanne potissimum confutati t3ndem 
animadvertunt aliter esse Filium in Patre, et aliter 
nos in ipso, eL neque nos unquam ut Verbum fore, 
neque Verbum ut nos ? Nisi, ut eorum mos est, nunc 
etiam audeant dicere communione Spiritus, et vir- 
tulis progressu Filium etiam ipsum in Paire esse. 
Quod quidem in primis impium est vcl cog tare, si 
quidem ipse, ut diclum est, Spiritum tribuit, et quod 
habet Spiritus id ab eo habet. Quamobrem cum 
Servator de nobis dicit : Sicut tu, Pater, in me, ct 
ego in te, sicel ipsi innobis sint *, uon ostendit eani7 
dem nos cum ipsis essentiam habere. Sed Patrem 
ο: at, quemadmodum Joannes scribit, ut credeutibus 
Spiritum per se largiatur, per quemin Deo csse, et 
idcirco cum ipso conjungi videamur. Etenim quia 
Verbum estin Patre et Spiritus ex Verbo datur, 
vult ut Spiritum accipiamus, ut posteaquam acce- 
perimus, habentes Spiritum Verbi in Patre exsisten- 
tis, videamur et nos per Spiritum esse unum in 
Verbo, et per Verbum in Paue. lllud autem, sicut 
nos nihilaliud significat, nisi ut ea gratia Spiritus 
in discipulos distributa nunquam excidat, nunquam 
adimatur. Id quod Apostolus novit, cum diceret : 


6 Quis nos separabit. a charitate Dei * ? Nunquam enim 


paenitet Deum munera sua largitum esse, et. vocatio 
nis gratiam tribuisse. Spiritus enim est, qui in Deo 
exsistit, non autem nos per nos. Et quemadmodum 
filii et dii efficimur ob Verbum quod in nobis est, sic 
per Spiritum in nobis exsistentem, qui est in Verbo, 
quod est in Patre, unum in Filio et Patre erimus et 
esse existimabimur. Quando igitur aliquis per prcca- 
tum aliquod excidit a Spiritu, is non est auplius in 
Deo,quandoquidem ab eo recessit Spiritus sauctus et 
cousolator, sed erit in illo cui seipsum peccando 
subjecit. Quemadmodum Sauli contigit, a quo reces- 
sit Spiritus Dei, et vexabat eum spiritus malus. 


ὥσπερ υἱοὶ xal θεοὶ διὰ τὸν ἐν ἡμῖν λόγον, οὕτως iv τῷ Υἱῷ καὶ ἐν τῷ Πατρ' ἑσόμεθα, xal νοµισθη- 
σόµεθα Ev γεγενῆσθαι, διὰ τὸ ἐν ἡμῖν εἶναι τὸ Πνεῦμα, ὥσπερ ἑστὶν iv τῷ Λόγῳ τῷ ὄντι ἐν τῷ 
Πατρί. Ὅτε γοῦν ἐχπίπτει τις ἀπὸ τοῦ Πνεύματος διά τινα καχίαν, οὐχ ἔτι tv. τῷ θεῷ ἐστιν ἐχεῖνος ὁ 
πεσὼν, διὰ τὸ ἀποστῆναι ἀπ᾿ αὐτοῦ τὸ bv τῷ Θεῷ ἅγιον χαὶ παράκλητον Πνεῦμα ' ἀλλ ἐν ἐχείνῳ ἔσται, 
ᾧ ἑαυτὸν ὑπέταξεν ἁμαρτάνων, ὡς ἐπὶ τοῦ Σαοὺλ Υέγονεν,. ᾽Απέστη yàp ἀπ' αὐτοῦ τὸ ΗΠνεῦμα τοῦ 
Θεοῦ, xai ἔθλιθεν αὐτὸν πνεῦμα πονηρόν. 
'Ex τοῦ αὐτοῦ Aórov. D 
Πῶς δύναται ὁ Yibg ix τοῦ Πατρὸς εἶναι φύσει 
xa ὅμοιος αὐτῷ xat' οὐσίαν ὁ λέγων *. ᾿Εδόθη µοι 
πάσα ἐξουσία; xal * Ὁ Πατὴρ οὐδένα χρίνει, ἀλλά 
τὴν χρἰσιν πᾶσαν δέδωχεν τῷ Υἱῷ; καὶ * Ὁ Πατὴρ 
ἀγαπᾷ τὸν Υἱὸν, xal πάντα δέδωχεν ἐν τῇ χειρὶ 
αὐτοῦ; xai πάλιν Πάντα µοι παρεδόθη ὑπὸ τοῦ 
Πατρός µου; xai πάλιν * Πᾶν ὃ δἐδωχέ po: ὁ Πα- 
τὴρ αρὸς ἐμὲ ῆξει. Elsa ἐπιλέγουσιν, El fv, ὡς 


Ex eodcm libro. 

Qui fleri potest, inquit, ut Filius sit natura ex 
Patre, vel Patri secundum naturam similis, cum , 
ipse dicat 1 Data est mihi omnis potestas *; et: 
Pater neminem judicat, sed omne judicium dedit 
Filio * et, Pater diligit Filium et omnia tradidit 
in manu ejus. Et ilerum : Omnia mihi tradita 
sunt α Patre meo : et rursus : Omne quod dedit 
mihi Pater, ad me veniet *. Tum ita ratiocinan- 


* Joan. iv, 45. * Joan, xvir, 9ἱ. * Rom. vir, $5. * Matth. σαν, 18. * Joan. v, 92. *Joan. 


γι, 95, 


9 EUTHYMIT ΖΙΟΑΒΕΝΙ 


4?0 


tur : Si talis natura esset Filius, qualem vos affir- A λέγεται, Ylbz χατὰ φύσιν, o χρείαν εἴχε λαθεῖ,. "HU 


mats, nequaquam | illi opus fuisset ista accipere. 
Qui item naturalis οἱ vera Patris virius esse 
potest is qui, ubi patiendi tempus adienit, ait: 
Nunc anima mea turbata est : et quid dicam ? Pa- 
er, serva me ex hac hora :. sed. propterea veni in 
horam hanc. Pater, glorifica Filium tuum. Venit 
ergo vor de celo. Et glorificavi , et iterum glorifica - 
bo *. Similia rursus alibi profert : Pater, si fieri 
potest, transeat calix iste * ; et: Cum hec dixisset 
Jesus turbaius est spiritu, el contestatus est, et dixit : 
Amen, amen dico vobis, unus ex vobis me traduurus 
est 3. Ex quibus ita perversi concludunt : Si 
virtus ille sive potentia fuissel, non profecto ti- 
muissct, sed ipse potius aliis vim et potentiam prz- 


πῶῃ δύναται δύναμις εἶναι φύσει xal ἀλτθινὴ τοῦ 
Πατρὸς ὁ παρὰ τὸν χαιρὸν τοῦ πάθους λέγων * Nor 


d ψυχή µου τετάρακται, xal cl εἴπω ; Πάτερ, σῶ- 


σὀν µε ἐκ τῆς ὥρας ταύτης :ἆ.11ὰ διὰ τοῦτο ᾖ.ὲ- 
8ov slc τὴν ὥραν ταύτην. Πάτερ, δόξασόν σου τὲν' 
Ylóv. "Π.1θεν οὖν guy ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ἐδό- 
ξασα, xal πά.ιν δοξάσω. Πάλιν τε τὸ ὅμοιον ἔλεγε' 
Πάτερ, εἰ δυν ατὸν, &apeA0é£co àz' ἐμοῦ τὸ ποτή- 
fiov τοῦτο. Καὶ, Ταῦτα εἰπὼν ὁ Ἰησοῦς ἑταράχθη τῷ 
πνεύματι, xal ἐμαρτύρησε, xai εἶπεν * Αμὴν, ἁμὴν 
{έχω ὑμῖν, slc ἐξ ὑμῶν παραδώσει µε. Καὶ ἐπὶ τού- 
τῷ φασὶν οἱ χαχόφρονες' El δύναμιςλἉν, οὐκ ἂν ἑδειλία- 
σεν, ἀλλὰ μᾶλ)ον xat ἑτέροις τὸ δύνασθαι παρεῖχεν. 
El:& φασιν * El σοφία ἣν φύσει ἀληθινῆ xai ἰδία τοῦ 


buisset. Addunt Ιίοι) ? Si natura vera οἱ propria B Πατρὺς, πῶς Yéypamac* 'O δὲ ᾿Ιησοῦς xpoéxoxre 


Pauis sapientia erat, cur igitur scriptum est t 
Et Jesus. proficiebat sapientia, et αἰαίε et gratia 
apud Deum οἱ homines * : idemque cum venisset in 
p rtesCasare;e Puilippi, interrogavit discipulos quem 
se e:se dicerent homings * : cum item in Betlianiam 
advenisset, sciscitatus est ubinam jaceret Laza- 
rus * : preterea. discipulis ait : Quot panes habe- 
His ? ? Qui igitur, inqu:unt, fieri potest, ut ille sit 
sapientia, qui in sapieutia proffcit, et ea nescit qua 
ab aliis optat discere? ld etiam iidem dicunt : Qul 
potest ille proprium Patris Verbum esse, sine quo 
non fuit aliquando Pater, et per quod omnia efficit, 
utest vestra. sententia, qui ip cruce claniabat : Deus 


cogía,xal "Jug, xal χἀάριτι παρὰ θεῷ καὶ ἀγθρώ- 
ποις; Καὶ ἐλθὼν εἰς τὰ µέρη Καισαρείας τῆς Φιλίπ- 
που ἐπυνθάνετο παρὰ τῶν μαθητῶν τίνα λέγουσ.ν 
αὐτὸν οἱ ἄνθρωποι εἶναι. Εἰς δὲ τὴν Βπθανίαν παρα- 
γενόμενος Epod, ποῦ Λάζαρος χεῖται » ἔλεγε δὲ xal 
τοῖς μαθηταῖς, Πόπτους ἄρτους ἔχετε ; Πῶς οὖν qaatv, 
οὗτος σοφία &v σοφίᾳ προχόπτων, καὶ ἀγνοῶν ἃ παρ 
ἑτέρων µανθάνειν Ἀξίου: "Exc δὲ καὶ τοῦτο παρ) αὖ- 
τῶν λεγόμενον, llo; δύναται Λόγος ἴδιος εἶναι τοῦ 
Πατρὸς, οὗ ἄνευ obx Ἶν ποτε Πατὴῤ . καὶ δι’ οὗ τὰ 
πάντα ἐποίει, ὡς ὑμεῖς φωνεῖτε, ὁ ἐπὶ μὲν τοῦ 
Σταυροῦ λέγων * &&£ ψου,θξέ µου, ἵνατί µε Evxast- 
λειπες ; Πρὸ δὲ τούτου εὐχόμενος * Δόξασόν σου «iv 


meus, quare dereliquisti me*? Sic etiam precatus  Υήν΄ xal 'Δοξασόν µε σὺ, Πάτερ, τῇ δόδῃ, ᾗ e! yov πρὸ 


erat : Glorifica Filium tuum * ; et: Glorified me, Pater, 
gloria quam habui apud $e, priusquam mundus 
fieret 1. Precatus item est in solitudine : disci- 
pulosque est hortatus ad orandum, ne iutrarent in 
tentationem. Et : Spiritus quidem, aiebat, promptus 
est, caro a«tem infirma *'.. Et : [e die εἰ hora illa 
nemo novit, neque angeli, neque Filius**. Ex quibus 
locisita improbi argumentantur : Si, vut vos puta- 
tis, semper Filius «pud Patrem exstitisset, diem 
illum minime ignoraret, sed tanquam Verbum co- 
gnosceret : necitem 4 Patre derelinqueretur, qui 
una cum ipso exsisteret; nec gloriam postularet, 
quam in Patre haberet; nec denique prorsus preca- 
retur, quippe qui, ut Verbum, nulla omnino re in- 


digeret. Verum quia et creatus crat et una e rebus D 


factis, bine ita loquebatur, hisque indigebat quae 
non ipse habebat. Siquidem rerum creatarum pro- 
prium est his indigere qux non babent. Hzc 
igitur sunt que impii insaniendo proferunt. Qui 
quidem, cur res hujusmodi cogitent, possent etiam 
audacius interrogare : Quare omnino Verbum caro 
factum sit; tumque subjungere : Quomodo enim 
ille qui Deus erat, homo potui  fierit? Yel quomodo 
ille qui corporis expers est, corpus potuit gestare? 
Iino quin Judzos potius imitentur et cum Caipha 


! Joan. xri, 97, 29. * Matth. xxvi. 50. 
* Joan. xi, 18..." Marc. vi, 58. 
xxvi, 41. '* Marc. xii, 22. 


3 Joan. xin, 24. 
* Mattb. xxvis, 46. 


τοῦ τὺν xÓcpov εἶναι παρὰ cov, xal πΌχετο ἓν ταῖς 
ἑρήμοις, xal παρήγγελλε τοῖς μαθηταϊς εὔχεσθει μὴ 
εἰσελθεῖνείς πειρασμὸν, xal * Τὸ μὲν πνεῦμα κρόθν- 
μον ἔλεγεν, ἡ δὲ σὰρξ ἀσθενής ' χαὶ ὅτι ' Περὶ τῆς 
ἡμέρας ἑχείνης, xal τῆς (paz οὐδεὶς οἵδεν, οὔτε οἱ 
ἄγγελοι, οὔτε ὁ Υἱός ; Elsa πάλιν φασὶν ἐπὶ τούτοις 
οἱ δείλαιοι Εἰ ἣν χατὰ τὴν ὑμετέραν διάνοιαν ἀϊδίως 
ὑπάρχων πρὸς τὸν θεὸν, οὔτε ἂν Ἰγνόησε περὶ τῆς 
ἡμέρας, ἀλλ᾽ ἑγίνωσχεν ὡς Λόγος * οὐδ' ἂν ἐγχατελεί- 
«£10 ὡς συνυπάρχων, οὔτε δόξαν ᾖτει λαθεῖν, ἔχων 
αὐτὴν ἓν τῷ Πατρὶ, οὔτε ὅλως ηὔχετο' οὐδενὺς γὰρ 
ὡς Λόγος (v ἑδέετο" ἀλλ᾽ ἐπεὶ χτίσµα ἑἐστὶ χαὶ εἷς 
τῶν γενητῶν, διὰ τοῦτο τοιαῦτα ἔλεγε, xal ἑδέετο ὧν 
οὖκ εἶχε. Κτισµάτων γὰρ ἴδιον τὸ χρήδειν, καὶ δέεσθαι 
ὧν οὐκ ἔχουσι. Τοιαῦτα μὲν οὖν οἱ ἀσεθεῖς ἐξάρχον- 
ταιλαλεῖν. Ἔδει δὲ ταῦτα λογιζοµένους εἰπεῖν αὐτοὺς 
xa τολμηρότερον’ Διατὶ ὅλως σὰρξ ἐγένετο; Καὶ πἀ- 
Aw ἐπειπεῖν * Πῶς γὰρ ἠδύνατο θεὸς ὢν γενέσθαι ἄν- 
θρωπος; Ἡ zo ἠδύνατο ἆσύματος σῶμα φορέσαι;: 
"H xai Ἱουδαϊχώτερον xatà τὸν Καϊάφαν εἰπεῖν * 
Διατί ὅλως ἄνθρωπος ὧν Ocbv ἑαυτὸν ποιεῖ; Ταῦτα 
γὰρ καὶ τὰ τούτοις παρᾳπλήσ-α τότε μὲν Ἰουδαῖοι 
βλέποντες ἑγόγγυζον, νῦν δὲ ἀναγινώσχοντες οἱ 
λρειομανῖται ἀπιστοῦσι, xal εἰς ῥλασφημίαν ἐχπε- 
πτώχασιν. Εἴ τις οὖν ix παραλλήλου τὰ τούτων, κα” 


ν΄ Luc. i1, 59. 
19 Joan. XvYil, 5. 


5 Matth. xvi, 12. 


* Joan. xii, 28. !! Matth. 


404 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 


429 


χείνων Está or ῥήματα, εὑρίαει πάντως εἰς τὴν a0- A clament : Cur Christus, qui homo est, seipsum Deum 


τν αὑτοὺς συναντῶντας ἀἁπιστίαν, καὶ ἴσην αὑτῶν 
τῆς ἀσεθείας τὴν τόλμα», καὶ χοινὴν αὐτῶν οὖσαν 
τὴν πρὸς ἡμᾶς µάχην. Ἰουδαῖοι μὲν Υὰρ ἔλευον ' Πῶς 
"Ανθρωπος Gv, δύνατχι 0:0; εἶναι; ᾿ΛΑοξειανοὶδέ' El 
Οτὸς ἣν ἁλπηηινὸς Ex τοῦ Θεοῦ, Ἰδύνατο ἄνθρωπος 
Ὑενέσθαι: xav 'louBatoc ἐσχχνδαλίδοντο, xa* ἐχλεύα” 
ζον λέγοντᾶς' Οὐκ ἂν οὗ-ος, εἰ fjv 1ὲς Θεοῦ, ὑπέμεινε 
σταυρό». Αρειανοὶ δὲ εἰς τὸ χαταντικρὺ στήχοντες 
αὐτῶν φάσχουσιν ἡμῖν, Πῶς τολμᾶτε λέγειν Λόγον 
ἴδιου εἶναι τη: τοῦ Πατοὺς οὐσίας τὸν ἔχοντα σῶμα» 
Εἶτα τῶν Ἰουδαίων ζητούντων ἀποκτεῖναι τὸν Κύ- 
£:07, ὅτι Πατέρα τὸν θεὸν ἔλεγενυ xov εἶναι, καὶ 
ἴσον ἑαυτὸν ἑποίει ἑργαςόμενος ἃ ἐργάτεται ὁ Πατὴρ, 
ἔμαθον οἱ Αρειανοὶ λέγειν xal αὐτο", ὅτι οὔτε ἴσος τῷ 
θεῷ ἔστιν, οὔτε Πατὲρ ἴδιές ἐστι χαὶ φύσει τοῦ Λό- 
You ὁ θεός ' ἀλλὰ τοὺς τὰ τοιαῦτα φρονοῦντας ζη- 
τοῦσιν ἀποχτεῖνχι. Ἠάλιν τε τῶν Ἰουδα[ίων }λεγόντων’ 
Οὐχ οὗτός ἐστι Ἱησοῦὺς ὁ Υἱὸς Ἰωσὴφ, οὗ ἡμεῖς 
οἵδαμεν τὸν πατέρα, xal τὴν μητέρα; Πῶς οὖν A6- 
ει Πρὶν ᾿Αδθραὰμ γενέσθαι ἑγώ εἰμι, καὶ àx τοῦ 
οὗρανοῦ καταδέδηκα; Οἱ Αρειανοὶ ἑπαχολουθοῦσι 
xat αὐτοὶ ἑξίτου λέγοντες * Πῶς δύναται Λόγο: εἶναι, 
* Θεὸς ὁ χοιμώμενος ὡς ἄνθρωπος, xaY χλαίων, xal 
πυνθαν΄µενος; ᾽Αμϕότεροι οὖν ἐχ τῶν ἀνθρωπίνων, 
ὧν ὑπέμεινεν ὁ Σωτὴρ δι’ fv εἶχε σάρχα, ὀρνοῦνται 
τὴν ἁϊδ.ότητα xal θεότητα τοῦ Λόγου. 


feeit * * hus enim et similibus sermonibus δυἆσοὶ 
olim obstrepebant, cum hzc viderent, quie nunc 
Ariani legentes, nolunt credere, sed ad bla-phe- 
mias delapsi sunt. Si quis igitur Judzorum et 
Arianorum verha inter se velit. conferre, is facile 
perspiciel illos in eamdem omnino infidelitatem in- 
currere, paremque eorum impie:atem et audaciam, 
ac cominunem illis contra nos esse pugnam. Nam 
Jud:zi quidem aiebant: Qui fieri potest ut ille 
qui homo est, Deus sit? Ariani vcro : Si Deus ve- 
rus estex Deo, quo pacto potuit fieri homo ? Ju- 
diei pr:cterea. scandalum patiebantur, hujusmodique 
cavillabantur verbis : Si Filius Dei esset iste, cru- 
cem non tolerasset. Ex adversa autem parte Aria- 


B ni hzc nos interrogant : Quare asseverare audctis 


illum propriam naturz Patris Verbum esse, qui 
corpus quod pati possit habet * Judai item Domi- 
num necandum quzrebant, quod Deum, suum esse 
Patrem diceret, eique se parem facetet, cum se ea 
agere quz ille agit testaretur. Eadem quoque est 
Arianorum doctrina, illum nempe neque parere 
esse Deo, neque Deum proprium ac naturalem 
Verbi Patrem esse : quin etiam illos, qui ita sen- 
tiunt, ad necem perquirunt. Insuper is crat etiam 
Jud:orum sermo : Nonne hic est Filius Joseph, 
cujus nos patrem εἰ matrem. novimus? ()uomodo 


igitur. dicit, Priusquam Abraham — fieret, ego sum, et de. celo descendi *. Judaeis consentiunt Ariani, at- 
que ista pariter decantant : (jai fieri potest ut ille sit. Vérbum vel Deus, qui dormit, ut. homo, qui 
flet et interrogat? Scilicet utriqu^, humanas propter affectiones, quibus pro carnis, quam induit, 
eonditioni se subjecit Salvator, Verbi proprietatem et divinitatem rejiciunt. 


Ἐκ τοῦ αὐτοῦ Aóyov περὶ τοῦ σκοποῦ τῆς C Ex eodem libro. Sancte et diving Scripture propo- 


ἁγίας xal θείας Γραφῆς, ὅτι Qux Anv. olóe τὴν 

περὶ τοῦ Σωτήρος ἐπαγγεῖίαν, τὴν μὲν ὡς 

diólov Υἱοῦ xal 620v, τὴν δὲ ὡς ὕστερον ἆ Λη- 

Occ xal t&Asíoc ἐγαγθρωπήσαντος. 

Σχοπὸς τοίνυν οὗτος xal yapaxthp τῆς ἁγίας 
T'padfic, ὡς πολλάχις εἴπομεν, διπλῆν εἶναι τὴν περὶ 
τοῦ Σωτήρος ἐπαγγελίαν » ἐν aot: ὅτι τε ἀεὶ 
Θεὸς ἣν xat Υἱός ἐστι, Λόγος ὧν χαὶ ἀπαύγασμα xal 
σοφία τοῦ Πατρός ᾽ xai ὅτι ὕστερον, δι’ ἡμᾶς σάρχα 
λαθὼν ἐχ Παρθένου τῆς θεοτόχκου Μαρίας, ἄν- 
θρωπος γέγονε. Καὶ ἔστι μὲν τοῦτον εὑρεῖν διὰ πάσης 
τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς σηµαινόµενον, ὡς αὐτὸς ὁ 
Κύριος εἴρηχεν * Ἐρευνᾶτε τὰς Γραφὰς, ὅτι αὐ- 
tal slc al μαρτυροῦσαι περὶ épov* ἵνα δὲ 
ph, πάντα τὰ ῥητὰ συνάγων , πολὺς ἐν τῷ Υρά- 
φειν γένωμαι, ἀρχεσθῶμεν ὡς πάντων μνημονεῦσας, 
τοῦ μὲν Ἰωάννου λέγοντος: "Ev ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, 
χαὶ ὁ Λόγος ἦν πρὺς τὸν θεὸν, καὶ θεὸς ἦν ὁ Λό- 
Toc * οὗτος ἦν ἐν ἀρχῃῇ αρὸς τὸν Θεόν. Πάντα δὲ 
αὐτοῦ ἐγένετο, xal χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ éy. 
Εἶτα * Καὶ à Λόγος σὰρξ ἐγέγετο, καὶ ἑσκή- 
γωςεν ἐν ἡμῖν, καὶ ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐ- 
tov, δέξαν ὡς μονογεγοῦς παρὰ Πατρός * τοῦ δὲ 
Παύλου γράφοντος * "Oc, ἐν µορφῇ 8600 ὑπάρ- 
χω», ovx ἁρπαγμόν) ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα 


situm esse, ut. dupliciter de Φεγυαίοτε loquatur, 
tum ut de sempiterno Filio et Deo, tum ut de illo, 
qui postea vere per[ecteque factus sit homo. 


Hic igilur scopus et character est sanctse 
Scripturi, uti sepe diximus, nempe ut duo de Sal- 
vatore demonstret, illum scilicet, Deum semper 
fuisse, et Filium esse, quippe cum sit Pawis Vet- 
bum splendorque et sapientia, ipsumque postea 
propter nos, carne ex Virgine Deipara Maria as- 
sumpta, hominem factum esse. Atque hunc quidem 
scopum per universam divinitus inspiratam Scri- 


p Pturam inculcari deprehendere est, quemalmodum 


testatur ipse Dominus his verbis : Scrutamini Scri- 
pturas, quia ille sunt que testimonium perhibent de 
me ?. Verum ne, onmia loca adducendo, multus 
hac in re probanda *idear, ea, qux sequuntur, vice 
omnium afferre satis fuerit. Hzc igitur sunt Joannis 
verba : In principio erat Verbum, et Verbum erat 
apud Deum, et Deus erat Verbum : hoc erat in prin- 
cipio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt, et 
sine ipso factum est nihil *. Deinde : Et Verbum 
caro factum est, et. habitavit in nobis, εἰ vidimus 
gloriam ejus, glorium quasi unigeniti a Patre *. 
Paulus autem ita scribit: Qui cum in forma Dei 


! Joan. x, 53. * Joan. vi, 42; vir, 58... * Joan. v, 59. * Joan. 1, 19. * ibid. 14. 


423 


EUTIIYMII ZIGADENI 


424 


esset, non. rapinam arbitratus est esse se equalem A 86e * ἀλλ ἑαυτὸν ἐκένωσε, μορφὴν δού.Ίου JAa- 


Deo, sed semetipsum exinanivit, forma servi accepta, 
in similitudinem hominum facius, et figura inventus 
u? homo. Hwumniliavit semetipsum, facius obediens 
usque ad mortem, mortem autem crucis *. Ex his 
porro, si quis eadem ratione universam Scriptu- 
ram perlustrare voluerit, clare percipiet quare ini- 
tio Pater illi dixit : Fiat lux. 3, et, Fiat firmameu- 
Aum 3, et, Faciamus hominem * : cur item eum in 
fine seculorum in mundum miserit, non ut mun- 
dum judicaret, sed ut mundus per ipsum salvus 
fieret * : 

Qui igitur divinam Scripturam legerit, discat 
quidem verba ex Vetere Testamento, sed ex Evan- 
gelio attendat. Dominum hominem factum esse. 
Nam, Verbum, inquit, caro factum est, et habitavit 
in nobis *. Homo, inquam, factus est, non autem 
in hominem venit. ld enim scire etiam necesse est, 
ne forte in hujusmodi sententiam deflectentes im- 


pii, aliquos decipiant, illique existiment, quemad - B 


modum olim Verbum in unumquemque sanctorum 
descendit, ita etiam in hominem venisse, ut eum 
Sancium redderet, et in ipso appareret, uti in aliis 
contigit. Si enim ita se res haberet, et in homine 
tantummodo apparuisset : nihil sane esset quod ad- 
mirationein posset m.vere, nec qui eum vi- 
debant, obstupefacti dixissent : Undenam iste est " ? 
et, Curtu homo cum sis, teipsum facis Deum *?Au- 
dire siquidem illi consueverant: Factum est Verbum 
Domini ad singulos prophetas. Nuuc autem post- 
quam Dei Verbum, per quod omnia facta sunt, 
etiam filius hominis fieri non renuit, seque ipsum 
humiliavit, servi forma accepta : idcirco erux Chri- 
sti Judzis est scandalum, nobis autem Christus Dei 
, virtus et Dei sapientia est *. Nam Verbum, ut ait 
Joannes, caro factum est !'*. Siquilem mos est 
Secripturze sacr:? hominem carnem appellare. Hine 
apud Joclem prophetam dicitur : Effundam de Spi- 
ritu meo in omnem. carnem "!, ltem Daniel Astyagi 
dixit: Ego idola manufacta non colo, sed Deum vi- 
ventem, qui celum et terram creavit, el in omnem 
carnem dominatum habei *. Hic enim, ut et Joel, 
hominum genus carnis nomine significat. 

Olim igitur ad singulos sanctos factum est 
Verbum, eosque, qui ipsum digne susceperunt, ef- 
fecit sanctos : nec tamen cum illi nascerentur, di- 
etum est ipsum hominem factum esse, nec cum 
paterentur, passum esse. Cum autem in fine szxcu- 


lorum ad desiruendum peccatum ex Maria prodiit p µησεν ἅπαξ 


(ita enim Patri visum est suum mittere Filium factum 
ex muliere, factum sub lege'*, tunc dictumest ipsum 
carne assumpta hominem factum esse, atque pro 
nobis in ea esse passu:n, ut ait Petrug ; Christo igitur 
pro nobis passo in carne '*, ut scilicet planum fleret, 
omnesque crederemus eum ipsum, qui semper 
Deus (uit, οἱ eos, ad quos accessit, sanctos effecit, 


! Philip. i, 6 8. * Gen. 1, 5. 
6 Joan. x, 35. *d0 Cor. y, 24. 
i* | P ur. ιν, {. 


* ibid. 0. * ibid 
* Joan, 1, 14. 


. 96. 


65r, àv ὁμοιώματι ἀνθρώπων γεγόµεγος , xal 
σχήµατι εὑρεθεὶς ὡς ἄγθρωπος. Ἐταπείνωσεν 
ἑαυτὸν, γενόμενος ὑπήκοος µέχρι θανάτου, 6α- 
γάτου δὲ σταυροῦ. ᾿Απὸ τούτων γὰρ, τῇ αὐτῇῃ δια- 
vola διερχόµενός τις πᾶσαν τὴν Γραφὴν, ὄψεται πῶς 
ἐν ἀρχκῇ μὲν εἶπε τούτῳ ὁ Πατήρ: Γενηθήτω φῶς, 
καὶ, Γενηθήτω στερέωμα, xaX, Ποιήσωμεν ἄνθρω- 
πον ' ἐπὶ δὲ συντελείᾳ τῶν αἰώνων ἀπέστειλεν αὐτὸν 
εἰς τὸν κόσμον, οὐχ ἵνα χρίνῃ τὸν χόσμὀν, ἀλλ᾽ ἵνα 
σωθῇ (84) ὁ χόσµος δι’ αὐτοῦ ' 


'O τοίνυν ἐντυγχάνων τῇ θείᾳ Γραφῇ, ἀπὸ 
μὲν τῶν Παλαιῶν τὰ ῥητὰ χαταµανθανέω., — àmo 
δὲ τῶν Εὐαγγελίων θεωρείτω τὸν Κύριον γενόµενον 
ἄνθρωπον 'O Λόγος Υὰρ, qnoi, σὰρξ ἐγένετο, 
xal ἑσκήνωσεν ἐν ἡμῖν. "Άνθρωπος δὲ γέγονε, xal 
οὐχ εἰς ἄνθρωπον ἦλθε * xal τοῦτο γὰρ ἀναγχαῖον 
εἰδέναι. µήποτε xai, εἰς τοῦτο πεσόντες οἱ ἀσεθεῖς, 
ἁπατήσωσί τινας, κἀχεῖνοι νοµίσωσιν , ὅτι, 
ὥσπερ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν χρύνοις εἰς ἕχαστον τῶν 
ἁγίων ἐγίνετο, οὕτω χαὶ νῦν εἰς ἄνθρωπον ἑἐπεδή- 
μησεν ὁ Λόγος ἁγιάζων xaX τοῦτον, xaX φανερούμε-΄ 
vog ὥσπερ xal ἓν τοῖς ἄλλοις. El γὰρ οὕτως fv, xol 
µόνον &y ἀνθρώπῳ φανεὶς Ἡν, οὐδὲν ἣν παράδοξο , 
οὔτε ol ὁρῶντες ἐξενίζοντο λέγοντες ' Ποταπὸς dpa 
ἐστὶν οὗτος; καὶ, Διὰ vl a0, ἄνθρωπος ὧν, ποιεῖς 
σεαυτὸν Θεόν ; Elyov γὰρ τὴν Φυνῄθειαν ἀχούοντες' 
Καὶ ἐγένετο Λόγος Κυρίου πρὸς Exaatov τῶν προφη- 
τῶν. Νῦν δὲ, ἐπειδὴ ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, δι οὗ γέγονε 
τὰ πάντα, ὑπέμεινε xai Υἱὸν ἀνθρώπου Υενέσθαι, 
καὶ ἑταπείνωσεν ἑαυτὸν, λαθὼν δούλου µορφήν * διὰ 
τοῦτο Ἰουδαίοις μὲν σχἀνδαλόν ἐστιν ὁ τοῦ Χρίστοῦ 
σταυρὸς, ἡμῖν δὲ Χριστὸς θεοῦ δύναµις xal θεοῦ σο. 
φία. Ὁ Λόγος γὰρ, ὡς εἶπεν ὁ Ἰωάννης, σὰνξ 
ἐγένετο" τῆς Τραφῆς ἔθος ἐχούσης λέγειν σάρχα τὸν 
ἄνθρωπον, ὡς διὰ "Ioh τοῦ προφήτου φησίν' Ἐκχεῶ 
ἀπὸ τοῦ Πνεύματός µου ἐπὶ πᾶσαν cápxa* xa 
ὡς Δανι]λ εἴρηχε τῷ ᾿Δστυάγῃ᾽ Oo σέδοµαι 
εἴδωλα χειροποίητα, d.LAà τὸν (orca θεὸν, εὸν 
κτίσαγτα τὸν obparór καὶ τὴν ΥΠ», xal ὄχοντα 
πάσης σαρκὸς χυρείων * σάρχα γὰρ καὶ οὗτος xal 
"Iw τὸ τῶν ἀνθρώπων γένος λέγουσιν. 

Πάλαι μὲν οὖν πρὸς ἕχαστον τῶν ἁγίων 
ἐγίνετο, xat ἡγίαζε μὲν τοὺς Υνησίως δεχοµένους αὐ- 
τὀν' οὔτε δὲ, γεννωµένων ἐχείνων, εἴρηται, ὅτι αὐτὸς 
γεγένηται ἄνθρωπος. οὔτε, πασχόντων ἐχείνων, εἷ- 
ρηται’ Πέπονθεν αὐτός. "ύὐτε δὲ ἑχ Μαρίας ἐπεδή- 
ἐπὶ συντελεἰίᾳ τῶν αἰώνων εἰς ἀθέ - 
τησιν ἁμαρτίας (οὕτω yàp εὐδοχήσας ὁ Ilazhp 
ἔπεμφε τὸν ἑαυτοῦ Υἱὸν γενόµενον ἐκ γυναικὸς, Υε- 
νόµενον ὑπ) νόµον), τότε εἴρηται, ὅτι σάρχα προα- 
λαθὼν γεγένηται ἄνθρωπος, xal ἐν ταύτῃ πέπονθεν 
ὑπὲρ ἡμῶν, ὡς εἶπεν ὁ Πέτρος * Χριστοῦ οὖν πα- 
θόντος ὑπὲρ ἡμῶν capxí* ἵνα δειχθῃ, καὶ πάν- 
τες πιστεύσωμεν, ὅτι, ἀεὶ ὢν θΘεὸς, xal ἁγιάζων, 


* Joan. 1. 19. 
1* Dan. xiv, 4. 


5 Joan. Η1, 17. 


? joan. xix, 9. 
!! Joel. i, 23. 


! Galat, iv, 4. 


425 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 


426 


ποὸς οὓς ἐγένετο, διακοσμῶν τε xatà τὸ βούλημα A omniaque juxta Patris voluntatem | administrat, 


τοῦ Πατρὸς τὰ πάντα, ὕστερον καὶ δι’ ἡμᾶς véyovev 
ἄνθρωπος, χαὶ σωματικῶς, ὥς φησιν ὁ ᾿Απόστολος, 
χατῴκησεν d θεότης ἓν τῇ σαρχί ' ἴσον τῷ φάναε, 
Θθεὸὺς &v, ἴδιυν ἔσχε copa, xal τούτῳ χρώµενος 
ὀργάνῳ, Ὑέγονεν ἄνθρωπος δι ἡμᾶ». 
Τῆς αὐτῆς ἀκο.]ουθίας. 

Τῆς σαρχὺς πασχούσης, οὖκ ἣν ἑχτὸς ταύτης 
ὁ Λόγος * διὰ τοῦτο γὰρ αὐτοῦ λέγεται xai τὸ 
πάθος ' χαὶ» θεῖχῶς δὲ ποιοῦντος αὐτοῦ τὰ ἔργα τοῦ 
Πατρὺς, oux ἣν ἔξωθεν αὐτοῦ fj σάρξ * ἁλλ᾽ àv αὐτῷ 
τῷ σώματι ταῦτα πάλιν ὁ Κύριος ἑἐποίει ' διὰ τοῦτο 
γὰρ xal ἄνθρωπος γενόμενος ἔλεγεν ᾽ El οὐ ποιῶ τὰ 
ἔργα τοῦ Πατρός µου, μὴ πιστεύετέ pot * εἰ δὲ 
ποιῶ, xür ἐμοὶ μὴ πιστεύητε, toic ἔργοις πι- 
στεύετε, ἵνα γυώσκχητε, ῥὅτι ἐν ἐμοὶ à Πατὴρ, 
xáyé ἐν αὐτῷ. ᾽Αμέλει ὅτε χρεία γέγονε τὴν πεν- 
θερὰν τοῦ Πέτρου πυρέσσουσαν ἐγεῖραι, ἀνθρωπίνως 
μὲν ἐξέτεινε τὴν χεῖρα, θεῖχῶς δὲ ἣν παύων τὴν νό- 
σον. Καὶ ἐπὶ μὲν τοῦ Ex γενετῆς τυφλοῦ ἀνθρώ- 


πινον ἀπὸ τῆς σαρχὸς ἡφίει τὸ πτύσμα, θεῖχῶς δὲ ᾽ 


τοὺς ὀφθαλμοὺς ἤνοιγε διὰ τοῦ πηλοῦ' ἐπὶ δὲ τοῦ 
Λαζάρου φωνὴν μὲν, ὡς ἄνθρωπος, ἀνθρωπίνην ἡφίει, 
θεῖκῶς δὲ, ὡς θεὺς, τὸν Δάζαρον Ἠγειρεν Ex νεχρῶν. 
Ταῦτα δὲ οὕτως ἑγίνετο , καὶ ἐδείχνυτο, ὅτι μὴ 
φαντασίᾳ ἀλλὰ ἀληθῶς ἣν ἔχων copa: ἔπρεπε δὲ 
τὸν Κύριον, ἑνδιδυσχόμενον ἀνθρωπίνην σάρχα, «ad» 
την μετὰ τῶν ἰδίων παθῶν αὐτῆς ὅλην ἐνδύ- 
σασθαι, ἵνα, ὥσπερ ἴδιον αὐτοῦ λέγομεν εἶναι τὸ 
σῶμα, οὕτω xal τὰ τοῦ Φώματος πάθη ἴδια µόνον 
αὐτοῦ λέγηται, εἰ χαὶ μὴ Ώπτετο χατὰ τὴν θοό- 
τητα αὐτοῦ. El μὲν οὖν ἑτέρου fiv «b σῶμα, ἑἐχείνου 
ἂν λέγοιτο xal τὰ πάθη» εἰ δὲ τοῦ Λόγου ἡ σὰρξ 
(ó γὰρ Λόγος σὰρξ ἐγένετο), ἀνάγχη 
τῆς σαρχὺς πάθη λέγεσθαι αὐτοῦ, οὗ xa ἡ cáp£ 
ἐστιν. Οὗ δὲ λέγεται τὰ πάθη, olá ἐσι µάλισια 
4b χαταχριθῆναι, τὸ μαστιγωθῆναι, τὸ διψᾶν, xal ὁ 
αταυρὺὸς, χαὶ ὁ θάνατος, χαὶ αἱ ἄλλαι τοῦ σώματος 
ἀσθένειαι, τούτου xal τὸ χατόρθωμα xal ἡ χάρις 
ἁστί. Διὰ τοῦτο τοίνυν ἀχολούθως xat πρεπόντως οὐκ 
ἅλλου, ἀλλὰ τοῦ Κυρίου λέχετάι τὰ τοιαῦτα πάθη 
ἵνα καὶ ἡ χάρις παρ᾽ αὐτοῦ f) xai μὴ ἄλλου λάτραι 
γινώµεθα, ἀλλὰ ἁληθῶς θεοσεθεῖς, ὅτι µηδένα 
τῶν γενητῶν, μηδὲ χοινόν τινα ἄνθρωπον, ἀλλὰ τὸν 
ix τοῦ Θεοῦ φύσει xaX ἀληθινὸν Υἱὸν τοῦτον χαὶ 
Υενόμενον ἄνθρωπον», οὐδὲν ἧττον Κύριον αὐτὸν καὶ 
θεὸν xa Σωτῆρα ἐπικαλούμεθα. 

Τοῦτο δὲ τίς οὐχ ἂν θαυµμάσειεν; f| τις οὐχ ἂν 
σύνθοιτο θεῖον ἀληθῶς εἶναι τὸ πρᾶγμα; El γὰρ 
τὰ τῆς θεότητος τοῦ Λόγου ἔργα μὴ διὰ τοῦ σώµα- 
τος ἑγίνετο, οὖχ ἂν ἐθεοποιήθη ἄνθρωπος: xol 
πἀλιν, cl. τὰ ἴδια τῆς σαρχὸς οὐκ ἐλέγετο τοῦ Λό- 
499, οὖκ ἂν Ἰλευθερώθη παντελῶς ἀπὸ τούτων ὁ 
ἄνθρωπος * ἀλλ᾽ εἰ ἄρα πρὸς OM vov μὲν ἀνεπαύετο, 
πάλιν δὲ ἔμενεν dj ἁμαρτία ἓν αὐτῷ χαὶ ἡ φθορᾷ, 
ὥσπερ ἐπὶ τῶν ἔμπροσθεν ἀνθρώπων véyove, xal 
τοῦτο δείχνυται. Πολλοὶ γοῦν ἅγιοι γεγόνασι xoi 


! Coloss. n, 9. * Joan. x, 57,38. 
ΒΑΤΑοΙ.. Ga. CXX X. 


xai τὰ 


propter nos hominem postea factum fuisse atque, 
ut loquitur Apostolus, divinitatem corporaliter in 
carne habitasse *, quod idem est ac si diceret, 
Cum Deus esset, proprium habuit corpus, quo ut 
instrumento utens, homo propter nos factus est. 
De eodem argumento, 

Hinc cum caro pateretur, extra eam non erat 
Verbum, qua causa est cur ejus esse passio dica- 
tur. Cum item ipse Paus opera divine efficeret. 
exira ipsum non erat caro, sed in ipso corpore hac 
efficiebat Dominus. Idcirco enim factus homo aie- 
bat : Si Patris mei opera non facio, mihi credere no- 
lite : si autem facio, si mihi credere nolitis, operi- 
bus saliem credite, ut cognoscalis Patrem in me esse, 
et me in illo *. Certe cum opus fuit socrum Petri 
febri laborantem curare 3, humano quidem more 
manum extendit, sed morbum divinitus repressit. 
Similiter cum czcum natum sanavit, humanum 
sputum e carne emisit, sed per lutum oculos ejus 
divine aperuit. in Lazaro quoque a mortuis exci- 
tando humanain quidem vocem, ut homo, edidit : 
sed divine, ut Deus, Lazarum ad vitam revocavit. 
Hac autem idcirco ità palam tiebant, quod που 
specie sed revera corpus haberet. Nempe decebat 
Dominum, humanam carnem induentem, totam 
eam cum propriis affectionibus induere, ut quem. 
admodum proprium. ejus esse corpus dicimus, ita 
etiam corporis affectiones, ejusdem sulum proprii 
esse dicerentur, tametsi ejus non attingebant. divi- 
nitatem. ltaque si alterius esset corpus, illius etiain 
esse affectiones dicerentur : sed si Verbi caro est 
(Verbum enim caro factun est * ), necesse est car- 
nis affectiones illius dici cujus ipsa caro est. Cujus 
porro dicuntur affectiones, quales in primis sunt, 
condemnari , flagellis cedi, sitire, cruci afligi, mo- 
ri, *lieque corporis infirmitates, ejusdem quoque 
sunt tua: przeclare gesta tum gratia. Eam igitur ob 
rem congruenter et convenienter hujusmodi affe- 
ctiones non alterius, sed Domini esse dicuntur, ut 
et gratia ab illo sit, et nullius alius, sed vere Dei 
cultores essemus, quippe qui nullam e rebus factis 
nec vulgarem aliquem homiuem, sed verum et na- 
tura ex Deo genitum Filium invocemus, qui idem 
tametsi factus est homo, nihilominus et Dominus. 
et Deus el Salvator est. 


Cui porro id admirabile non videbitur, vel quis 
rem vere divinam esse non consenserit? Nisi enim 
divinitatis Verbi opera per corpus essent facta, 
nunquam homo divinus effectus fuisset : et vi- 
cissitf nisi qua carnis propria sunt, Verbi esse 
dicffentur, ab his homo mon penitus fuissel li- 
beratus. Verum si aliquod tempus cessassent, 
rursus tamen in homine peccatum ct corruptio 
remansisset, uti antea contigit bominibus : ne- 
que id probatu est dillicile. Multi nempe saneti et 


? Matth. vint, 141. * Joan. 1, 14. 


14 


421 


mias ab utero sanctus est effectus *, et Joannes 
cum in matris utero adhuc gestaretur, ad Deiparze 
Mari:e vocem: lattitia exsultavit 5. Verumtamen fie- 
gnavit mors ab Adam usque ad Moysen , etiam in 
eus, qui non peccaverunt, in similitudinem pravarica- 
tionis Ade 3, atque ita homines nihilomiuus mor- 
tales οἱ corrupti propriisque natura affectionibus 
subjecti permansere. Jam vero postquam Verbum 
homo factus est, et qu: carnis suut, propria sibi 
esse voluit, hxc non amplius cerpus attingunt, ob 
Verbum quod in ipso facium est, scd consumpta 
ab illo sunt, nec jani homines suas propter offectio- 
nes peccatores et mortui manent, sed Verbi virtute 
reviviscentes, immortales atque incurrupti perpe- 
tuo durant. Quocirca cum caro ex Deipara Maria 
nascitur, ipse tamen natus esse dicitur, quo do- 
nante alii nascuntur ut sint, ut scilicet nestrum 
ipse ortum in se transferat, hincque nos nou jam, 
ul terra sola, in terram rovertamur, sed tanquam 
cum coelesti Verbo conjuncti, in celos ab ipso 
perducamur. Similiter igitur haud absque ratione 
alias corporis affectiones in seipsum transtulit, ut 
videlicet, non jam ut homines, sed ut proprie ad 
ipsum Verbum pertinentes, eterne vitz participes 
redderemur. Nec enim deinceps, ut in priori origi- 
ne, in Adam morimur, sed nostra origine omnibus- 
que carnis inürmitatibus in Verbum ipsum trans- 
latis, e terra exeitamur, soluta peccati maledictione, 
ejus merito, qui in nobis, nostri gratia, maledictio 
factus est , idque admodum convenienter. Nam 
quemadinodum nos omnes, ut qui ex terra sumus, 
In Adam morimur : ita ex aqua et spiritu sursum 
regenerati , ones in Christo vita donamur. 

Ut autem accuratius cognosci possit natu- 
ram Verbi pati nibil posse, carnisque infirmitates 
propter carnem ipsi attribui, haud absre erit beatum 
Petrum audire : dignus siquidem testis est cui de 
Salvatore dicenti fides habeatur. Sic ergo in Epi- 
810la scribit : Christo igitur pro nobis carne passo *. 
Proinde cum esurire dicitur et sitire, laborare, igno- 
rare, dormire, flere, postulare, fugere, nasci, cali- 
cem «deprecari, ac denique quzecunque earnis propria 
sunt, desingulis recte dici possit : Christo igitur, car- 
Re pro nobis, esuriente et sitiente, seque ignorare di- 
cente, colaphis 68.50, et laborante pro nobis carne : 


exaliato item, nascente, erescente, carne; timente et p ἡμῶν sapxL*. xat μὴ εἰδέναι λέγοντος 


latente, carne; ac dicentesimiliter, Si feri potest , 

transeat a mecaliziste *, vapulante el accipiente pro 
nobis carne : in ceteris demum similibus rite addi 
queat, pro nobis carne. ldcirco enim et ipse Aposto- 
Jus dicit, Christo igitur passo, non divinitate, sed 
gro nobis carne, ut illze affectiones nou proprize Verbi 
"naturz, sed carnis natura propric esse agnosce. 
rentur. Nemini igitur liec humana sint scandalo, 
sed omnes potius aguoscamus Verbum quidem pro 
'maturs sug conditione nibil pati posse, sed propter 
* fuc. 1, 44, 


! Jerem. 1, 5. 3 Rom. v, 14. 


EUTIIYMII ZiGABENI 
ab omni "peccato puri exstitere : quinetiam Jere- A χαθαροὶ πάσης ἁμαρτίας * 


* { Ρε. ιν, 4. 


428 


Ἱερεμίας δὲ καὶ Ex. χοι- 
λίας ἡγιάσθη ’ καὶ Ἰωάννης ἔτι χυοφορούµενος 
ἑαχίρτησεν ky ἀγαλλιάσει ἐπὶ τῇ φωνῇ τῆς θεοτόχου 
Μαρίας ' xaX ὅμως Ἐδασί.ευσε» ὁ θάνατος ἀπὸ 
Αδὰμ µέχρι Μωσέως, καὶ &xl τοὺς μὴ ἁμαρτή- 
σαντας, ἐπὶ τῷ ὁμοιώματι τῆς παραδάσεως Α- 
dp καὶ οὕτως ἔμενον οὐδὲν ἧττον οἱ ἄνθρωποι 
θνητοὶ χαὶ φθαρτοὶ, δεχτικοὶ τῶν ἰδίων τῆς φύσεως 
παθῶν. Nuv δὲ τοῦ Λόγου γενοµένου ἀνθρώπου, 
xai ἰδιοποιουμένου τὰ τῆς σαρχὸς, οὐχέτι ταῦτα τοῦ 
σώματος ἅπτεται διὰ τὸν kv αὐτῷ γενόµενον Aóyov- 
ἁλλ' ὑπ αὐτοῦ μὲν ἀνγήλωται , λοιπὺν δὲ οἱ áv- 
θρωποι οὐχέτι κατὰ τὰ ἴδια πάθη µένουσιν ἆμαρ- 
τωλοὶ καὶ νεχροὶ, ἀλλὰ χατὰ viv τοῦ Λόγου δύναμιν 
ἀναστάντες, ἀθάνατοι καὶ ἄφθαρτοι ἀεὶ διαµένουσιν. 
"0θεν xal γεννωµένης τῆς σαρχὸς ἐχ τῆς Θεοτό- 
xou Μαρίας, αὐτὸς λέγεται γεγεννῆσθαι, ὁ τοῖς ἅλ- 
λαις Υένεσιν εἰς τὸ εἶναι παρέχων * ἵνα τὴν ἡμῶν εἰς 
ἑαυτὸν µεταθῇ Ὑένεαιν , καὶ µηχέτι ὡς vf, μόνη 
ὄντες εἰς γῆν ἀπέλθωμεν, ἀλλ ὡς τῷ ἐξ οὐρανοῦ 
Λόγῳ συναφθέντες, εἰς οὐρανοὺς ᾿ἀναχθῶμεν 
παρ) αὐτοῦ. Οὐχοῦν οὕτω καὶ τὰ ἄλλα πάθη τοῦ σώ- 
µατος οὐχ ἀπειχότως εἰς ἑαυτὸν µετέθηκεν' ἵνα µη- 
χέτι ὡς ἄνθρωποι, ἀλλ’ ὡς ἴδιοι τοῦ Λόγου, τῆς αἱω- 
νο ζωῆς µετάσχωµεν. Οὐχέτι γὰρ χατὰ τὴν προτέ- 
pav Υένεσιν ἐν τῷ ᾽Αδὰμ ἀποθνήσχομεν * ἀλλὰ λοι- 
πὸν τὴς Ὑενέσεως ἡμῶν xal πάσης τῆς σαρχιχῆς 
ἀσθενείας µετατεθέντων εἰς «bv. Λόγον, ἐγειρόμεθα 
ἀπὺ τῆς, λυθείσης. τῆς δι ἁμαρτίαν χατάρας 
διὰ τὸν ἐν ἡμῖν ὑπὲρ ἡμῶν γενόµενον χατάραν xol 
εἰκότως Υε. Ὥσπερ γὰρ ix γῆς ὄντες πάντες Ev τῷ 
"AbXp ἀποθνῄσκομεν, οὕτως ἄνωθεν ἐξ ὕδατος xal 
πνεύματος ἀναγεννηθέντες, ἐν τῷ Χριστῷ πάντες 
ζωοποιούμεθα. 

Ἵνα δὲ xai vb ἁπαθὲς τῆς τοῦ Λόχου φύσεως, 
xai τὰς διὰ τὴν σάρχα λεγομένας ἀσθενείας αὐτοῦ 
γινώσχειν τις ἀχριθέστερον Exp , χαλὸν ἀχοῦσαι 
τοῦ paxaplou Πέτρου: ἀξιόπιστος γὰρ οὗτος γένοις 
ἂν µάρτυς περὶ τοῦ Σωτῆρος ” γράφει τοίνυν ἐν τῇ 
Ἐπιστολῇ λέγων’ ἄριστοῦ οὗ» παθόντος ὑπὲρ 
ἡμῶν capxi. Οὐκοῦν καὶ ὅταν λέγηται πεινᾷν, xal 
διφᾷν, xal xápvetv , xal μὴ εἰδέναι, καὶ χαθεύ- 
δειν, χαὶ κλαίειν, xal αἰτεῖν, xal φεύγειν, xol 
γεννᾶσθαι, καὶ παραιτεῖσθαι τὸ ποτήριον, παὶ ἁπλῶς 
πάντα τὰ τῆς σαρχὸς , λεχθείη ἂν ἀχολούθως ἑφ᾽ 
ἑκάστου. Χριστοῦ οὖν πεινῶντος xal διφῶντος ὑπὲρ 
xai ῥᾳ- 
πιζοµένου , xai χάµνοντος ὑπὲρ ἡμῶν σαρχί΄ xal 
ὑφουμένου πάλιν, xaX γεννωµένου, χαὶ αὐξάνοντος 
capxi* χαὶ φοδουµένου, καὶ κρυπτοµένου capxi- 
χαὶ λέγοντος, El δυνατόν, παρε.Ἰθέτω ἀπ᾿ ἐμοῦ 
εὸ ποτήριον τοῦτο, xal τυπτοµένου, xal λαμδά- 
νοντος ὑπὲρ ἡμῶν cagxi* xal ὅλως πάντα τὰ τοιαῦ- 
τα ὑπὲρ ἡμῶν capxí. Καὶ γὰρ χαὶ αὐτὸς ὁ 
Απόστολος διὰ τοῦτ᾽ εἴρηχε, Χριστοῦ οὖν παθόν- 
τος οὗ θεότητι, ἀ.ὶ. ὑπὲρ ἡμῶν capxl, ἵνα μὴ 
αὐτοῦ τοῦ Λόγου ἴδια χατὰ φύσιν, ἀλλ αὐτῆς της 


! Matth. xxvi, 39. 


425 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 


£30 


σαρχὺς ἴδια φύσει τὰ πάθη ἐπιγνωσθῇ. Mh «olvuv A carnem quam induit ísta illi attribui, quia nempe 


Ex τῶν ἀνθρωπίνων τις σχανδαλιξέσθω, ἀλλὰ μᾶλ- 
λον γινωσχέτω, ὣς τὴν φύσιν αὐτὸς ὁ Λόγος ἃἅπα- 
θής ἔστι, χαὶ ὅμως δι ἣν ἑνεδύσατο σάρχα, λέ- 
γεται περὶ αὐτοῦ ταῦτα, ἐπειδὴ τῆς μὲν σαρχὸς 
ἴδια ταῦτα, τοῦ δὲ Σωτῖρος ἴδιον αὐτὸ τὸ σῶμα. Καὶ 
αὐτὸς μὲν ἁπαθῆς τὴν φύσιν, ὡς ἔστι , διαµέ- 
νει, μὴ βλαπτόμενος ἀπὸ τούτων, ἀλλά μᾶλλον. &£- 
αφανίζων xaX ἀπολλύων αὐτά' ol δὲ ἄνθρωποι, ὡς 


εἰς τὸν ἁπαθῃη µεταθάντων αὐτῶν τῶν παθῶν xal 
ἀπηλειμμένων, ἀπαθεῖς xat ἐλεύθεροι τούτων λοιπὸν 


xa αὐτοι εἰς τοὺς αἰῶνας γίγνονται, χαθὼς ἑδίδαξεν 
6 Ἰωάννης λέγων ' Καὶ οἵδατε, ὅτι ἐκεῖνος éga- 
γερώθη, ἵνα τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν ἄρῃ ᾿ xal 
ἁμαρτία ἐν αὑτῷ οὐκ ἔστι. Ἰούτου δὲ οὕτως ὄντος, 
οὐχ ἐγχαλέσει τις αἱρετιχὸς, Διὰ τί ἀνίσταται d) σὰρξ 
φύσει θνητὴ τυγχάνουσα ν Ei δὲ xa ἀνίσταται, 
διὰ τί μὴ má πεινᾷ xol διφᾷ, χαὶ πάσχει, xal 
μένει θνητή; "Ex γὰρ τῆς γῆς Υέγονε, xai τὸ χατὰ 
φύσιν πῶς ἂν ἀπ' αὐτῆς παύσοιτο; Δυναμένης τότε 
τῆς σαρχὸς ἀποχρίνεσθαι πρὸς τὸν οὕτω φιλό- 
νειχον αἱρετιχόν ' Εἰμὶ μὲν ἐκ γῆς χατὰ φύσιν θνητὴ, 
ἀλλ ὕστερον τοῦ Λόγου γέγονα σὰρξ, χαὶ αὐτὸς 
ἑθάσταςέ µου τὰ πάθη, καἰτοι ἁπαθὴς ὧν ' ἐγὼ 
δὲ Τέγονα τούτων ἑλευθέρα , οὖχ ἀφιεμένη δουλεύειν 
ἔτι τούτοις διὰ τὸ» ἑλευθερώσαντά µε Κύριον ἀπὸ 
τούτων. El γὰρ ἐγχαλεῖς, ὅτι τῆς χατὰ φύσιν ἁπηλ- 
λάγην φθορᾶς, $a μὴ ἐγχαλέσῃς, ὅτι ὁ τοῦ Θεοῦ 
Λόγος τὴν ἐμὴν τῆς δουλείας ἔλαθε µορφήν. Ὡς 


hzc carnis propria sunt ipsumque corpus Salvato- 
ris est proprium. Quocirca ille quidem, nullis ex 
natura sua obnoxius affectionibus, sicuti est perma- 
net, nec ab his leditur, sed cas potius delet et ex- 
terminat : bomines autem, ipsis affectionibus in 
illum, qui earum expers est, veluti translatis et de- 
letis, iis et ipsi liberi pariter jn perpetuum fiunt, 
quemadmodum bis verbis Joanues docet : Et scitis 
quod ille apparuit, ut peccata nostra tolleret, el pec- 
ealum in eo non est *. Qux cum ita sint,nullus certe 
locus haretico relinquitur hoc modo obtrectandi : 
Quare caro qu: natura mortalis est reviviscit? Quod 
si reviviscit, cur non iterum esurit ct sitit, et pati- 
tur, mortalisque manet cum ex terra sit facta? Quo- 
modo vero quod illi naturale est ab ea discessit? 


B Tunc enim caro ad hujusmodi nugacem hxreticum 


posset respondere ; Ego quidem ex terra sum se- 
cundum naturam mortalis, sed postea Verbi caro 
facia sum, quod meas affectiones, tametsi earum ex- 
pers, portavit, hisque ipsa libera effecta sum, nec 
jam deinceps illis servio ob Dominum qui me ah 
iisdem liberavit, Nam si me reprehendis quod a npa- 
turali corruptione fuerim liberata : vide ne etiam 
reprehendas, quod Dei Verbum meam servitutis for- 
mam acceperit. Ut cnim Dominus, induto corpore, 
homo est factus; ita nos homines per Verbi carnem 
assumpti, diviui ab eo efficimur, eterneque vit:e 
lzredes in posterum sumus. 


γὰρ ὁ Κύριος, ἑνδυσάμενος τὸ σῶμα, γέγονεν ἄνθρωπος, οὕτως ἡμεῖς οἱ ἄνθρωποι παρὰ τοῦ Λόγου τε θεο- 


ποιούµεθα 


ἐὰν ἴδωμεν αὐτὸν δι ὀργάνου τοῦ ἰδίου σώματος 
θεϊχῶς πρἀττοντά τι 7| λέγοντα, Υινώσχωμεν, ὅτι 
θεὺς (v, ταῦτα ἑργάζεται’ χαὶ πάλιν, ἑὰν ἴδωμεν αὖὐ- 
τὸν ἀνθρωπίνως λαλοῦντα,  πάσχοντα, μὴ ἀγνοῷ- 
Μεν. ὅτι σάρχα φορῶν γέγονεν ἄνθρωπος, καὶ οὕτω 
ταῦτα Toti xai λαλεῖ. Ἑχάστου Υὰρ τὸ ἴδιον γινώ- 
σχοντες, χαὶ ἀἁμφότερα ἐξ ἑγὸς πραττόµενα βλέποντες 
χαὶ νοοῦντες, ὀρθῶς πιστεύοµεν, χαὶ οὐχ ἄν ποτε 
πλανηθηαόμεθα. Ἐὰν δὲ τις, θεϊχῶς τὰ παρὰ τοῦ 
Λόχου γινόμενα βλέπων, ἀρνῆσπται τὸ σῶμα, ?| xal 
τὰ τοῦ σώματος ἴδια βλέπων, ἀρνήσηται τὴν τοῦ 
Λόγου Évcapxov παρονσίαν, 7| &x τῶν ἀνθρωπί- 
νων ταπεινὰ περὶ τοῦ Λόγου φρονήσῃ», ῥὁ τοιοῦτος, 
ὡς μὲν Ἰουδαϊχὸς χάπηλος µίσγων τὸν olvov ὕδατι, 
σχάνδαλον νοµίσει τὸν σταυρὸν, ὡς 6E Ἕλλην, 
µωρίαν ἠγήσεται τὸ χήρυγµα, ofa δὴ xat οἱ θεοµάχοι 
Αρειανοὶ πεπόνθασι. Τὰ γὰρ ἀνθρώπινα βλέπρντες 
τοῦ Σωτήρος ἑνόμισαν αὐτὸν εἶναι χτίσμα. Οὐχοῦν 
ἔδει xal τὰ θεῖκὰ βλέποντας αὐτοὺς ἔργα τοῦ Λό- 
o9 , 3 ἀρνῄσασθα: τοῦ σώματος αὑτοῦ τὴν γένε- 
σιν, xal λοιπὺν xai Μανιχαίοις ἑαυτοὺς συγχατ- 
αριθμεῖν. Αλλ' ἐχεῖνοι μὲν χᾶν ὀψέ ποτε μανθα- 
νέτωσαν, ὅτι ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο" ἡμεῖς δὲ, «bv 
σχοπὸν τῆς πίστεως ἔχοντες, ἐπιγινώσχωμεν & 
διανοούνται οὗτοι χαχῶς, ὀρθὴν ἔχοντα τὴν διάνο:αν. 
* [sa. 1, 92. 


! ] Joan. im, 5 51 Cor. 1, 93. 


προσληφθέντες διὰ τῆς σαρκὺς αὐτοῦ, xal λοιπὸν ζωὴν αἰώνιον κληρονομοῦμεν. 
Ταῦτα ἀναγχαίως προεξητάσαµεν, ἵνα, (c 


ἤαο primum expendere necesse fuit, ut si Do- 
minum vidcrimus, sui corporis instrumento, aliquid 
divine agentem aut dicentem, meminerimus eum cum 
Deus sit, ista eflicere. Si vero rursus eumdem videri- 
mus humano more loqui et pati, non ignoremus illum, 
carne induta, factum esse hominem, sicque illa et 
agere etloqui. Si enim quod utriusque proprium est 
perceperimus,et utraque ab uno agi consideraverimus 
οἱ intellexerimus, recta profecto erit fides nostra, nec 
unquam futurum est ut erremus. ÁLsi quis, hisqua 
a Verbo divine fiunt conspectis, ejus corpus negavo- 
rit: vel si cà qux corporis propria sunt intuitus, 
corporeum Verbi adventum ausus fuer:t infl- 
ciari, ant ex humanis gestis abjecte de Verbo sen- 
serit, isti non secus ac Judaico cauponi, vinum cum 


)) aqua miscenti *, crux scandalum erit, idcmque gen- 


tili similis, praedicationem stultitiam esse censebit *, 
quod jam Dei hostibus Arianis accidit, qui nimirum 
ob humanos Salvatoris actus, creatum eum esse 
arbitrati sunt. Quidni igitur eliam ob divina illius 
opera, ejus corporis procreationem negaverint se- 
seque deinceps Manichais adjuuxerint? Verum vel 
saltem sero illi quidem discant Verbum carnem esse 
factum : nos autem fidci scopum retinentes, agno- 
scamus eorum, qua male illi intelligunt, rectam esse 
significationem. Nam hzc dicta, Pater diligit Filium 


m EUTIIYMil ZIGABENI 


432 


et omnia dedit in manu ejus * ; cl, Omnia mihi tra- A To γὰρ, Ὁ Πατηρ dyaxg εὐν' Ylór, καὶ πάντα 


dita sunt a Patre meo *; et, Non possum ego a meipso 
facere quidquam, sed. sicut audio, judico *, aliaque 
id genus nequaquam demoistrant Filium aliquando 
ista uon habuisse. . Qui enim fieri possit, ut ea 
qua Pater habet, ille non semper habuerit, qui s0- 
lus natura Verbum et Sapientia Patris est : cujus 
item hzc sunt verba: Omnia qua habet Pater, mea 
sunt *, ct, que mea sunt, Patris etian: sunt. *? Si 
enim qux "Patris sunt, sunt quoque Filii, hzecque 
seinper Patér habet, perspicuum same. est, ea quae 
Filius habet, cum eadem siut Patris, semper in illo 
esse. Non igilur ista commemorabat, quasi ea ali- 
quando non habuerit : sed quod Filius, qui ea quae 
habet, semper habet, ipsa a Patre habet. 


Ne quis enim Filium omnia quz habet Pater, B 


liabere intelligens, ex summa illa similitudine, quae 
absque ulla est differentia , et ex identitate, ut hoc 
verbo utar, eorum qua habet, eo impietatis cum 
Sabellio errans deveniret, ut ipsum esse Patrer ar- 
bitraretur : idcirco his est usus vocibus, Data est 
mihi *, accepi *, tradita sunt mihi *, uL id solum os- 
tenderet, se videlicet Patrem non esse, sed Patris 
Verbum :eternumque esse Filium, qui ob suam qui- 
dem cum Patre similitudinem seinper liabet quz ab 
eo lrabet ; quia vero Filius idem ipse est, idcirco ex 
Patre habet qux: semper habet. Quod enim hee 
verba, daia est, tracita sunt, aliaque similia, Filii 
divinitatem non.minuant, sed potius eum vere Fi- 
lium esse argumento sint, ex iisdem illis vocabulis 
licet discere. Nam si omnia iili tradita sunt, primum 


δέδωκεν ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ. xaX τὸ, Πάντα µοι 
παρεδόθη ὑπὸ τοῦ Ilatpóc µου’ χαὶ τὸ, Οὐ δύνα.- 
μαι ἐγὼ ποιεῖν ἀπ ἐμαντοῦ οὐδέν. —  dAJAà καθ- 
ὡς ἁκούω, κρίνω. καὶ ὅσα τοιαῦτά ἐστι ῥητὰ, οὐ 
τὸ μὴ ἐσχηχέναι ποτὲ «by Υἱὸν ταῦτα δείχνυσι, Πῶς 
T£ & ἔχει à Πατὴρ, οὐχ εἶχεν ἀῑδίως ὁ μόνος χατ᾽ 
οὐσίαν τοῦ Πατρὸς Λόγος χαὶ Σοφία, ὁ xai λέ- 
γων * Πάντα ὅσα ὄχει ὁ Πατὴρ, ἑμά ἐστι’ xal, τὰ 
ἐμὰ τοῦ Πατρός ἐστιν; Εἰ γὰρ τὰ τοῦ Πατρὸς τοῦ 
Ylou ἐστιν, ἀεὶ δὲ ταῦτα ἔχει ὁ Πατὴρ, δῆλον 
ὅτι ἃ ἔχει ὁ Υἱὸς, ταῦτα ὄντα τοῦ Πατρὸς, ἀεί ἐστιν 
ἐν αὐτῷ. Οὐ διὰ τὸ μὴ ἐσχηχέναι οὖν ποτε ταῦτα 
ἔλεγεν' ἀλλ ὃ ἔχων ἁἀῑδίως ὁ χἱὸς ἃ ἔχει, παρὰ 
τοῦ Πατρὸς ἔχει. 

Ἵνα γὰρ µή τις, βλέπων τὸν Υὲν ἔχοντα 
πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, ix τῆς ἁπαραλλάχτου 
ὁμοιότητος χαὶ ταυτότητος ὧν ἔχει, πλανηθεὶς 
κατὰ Σαθέλλιον ἀσεθῄσῃ, νοµίσας αὐτὸν εἶναι τὰν 
Πατέρα. διὰ τοῦτο τὸ, ἐδόθηρμοι, καὶ τὸ, ÉJa6or, 
καὶ τὸ, παρεδόθη μοι, εἴρῃχεν ὑπὲρ τοῦ µόνον 
δεῖξαι ὅτι οὐκ ἔστιν αὐτὸς ὁ Πατὴρ, ἀλλὰ τοῦ Πατρὸς 
ὁ Λόγος, καὶ ὁ ἀῑδιος Υιός ἐστι, διὰ μὲν τὴν ὁμοιότη- 
τα τοῦ Πατρὸς ἔχων ἀῑδίως ἅπερ ἔχει παρ) αὐτοῦ" 
διὰ δὲ οὐ εἶναι αὐτὸν Χὸν , ἐχ τοῦ Πατρὸς ἔχει 
ἅπερ ἀῑδίως ἔχει. Ὅτι γὰρ τὸ, ἐδόθη, xaX τὸ, xap- 
e000n, xaX τὰ ὅμοια τούτοις, οὐκ ἑλαττοῖ τὴν θεό- 
τητα τοῦ Ylou, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον δείχννσιν αὐτὸν ἆλη- 
θῶς Υἱὸν, ἔξεστι χαὶ ἀπ᾿ αὐτῶν τῶν ῥητῶν χα- 
ταμαθεῖν. El γὰρ πάντα αὑτῷ παρεδόθη’ πρῶτον μὲν 
ἄλλος ἐστὶ τῶν πάντων, ὧν παρέλαθεν: ἔπειτα, πάν- 


sequitur eum alium esse ab omnibus quz acce- Ὁ των ὢν Χληρονόμος, μόνος ὁ Υἱός ἐστι xal ἴδιος 
pit. Deinde, cum omnium sit heres, certe solus κατ οὐσίαν τοῦ Πατρός. El. yàp cel; ἦν τῶν πάν- 
ipse quoque Filius et proprius est Patris secun- των, οὗ πάντων ἦν αὐτὸς κληρονόμος. Nov δὲ, 


dum naturam. Si enim e numero omnium esset, 
non omnium profecto esset hires. Quapropter 


cum omnia ipse accipiat, alius utique est ab omni- 
bus, solusque est proprius Patris. Quod vero bis 
verbis data est, et, tradita -sunt, nou significetur eum 
his aliquando caruisse, ex simili loco perspicere.cse- 
teraque inde licet intelligere. Ait nempe Sal- 
vator ipse : Sici Pater habet vitam in semetipso , sic 
Yledit et Filio vitam habere in semetipso*. Nam cum 
dicit, dedi, se non esse Patrem declarat : particula 
autem, sic, utitur, ut naturalem Filii cum Patre si- 


milltudinem et proprietatem significet. Si igitur fuit p 


aliquardo cum Pater non haberet ea. qua liabet : 
nullum dubium est quin ctiam fuerit aliquando Fi- 
lius, cum flla non haberet. Nam ut Pater habet, ita 
ct Filius. Verum si id inmrpium dictu est, e contrario 
'autem pium cst affirmare, semper Patrem habuisse, 
δη non peralsurdum est, Filio asseverante quem- 
admodum Pater habet Ha et Filium babere, illos 
nihilominus contendere non ità sed aliter liabere? 
"Utique Verbum magis fide dignum est, proindeque 
omnia qua se a Patre accepisse testatur, ea semper 


* Josn. 1, 0. * Matth. xi, 27. 
* Joan. x, 48... * Matth. xi, 27. 


3 Joan. v,50. 
* Joau. v. 20. 


Φέδωκε (uiv. ὄχειν ἐν ἑαυτῷ. 


* Juan. xvi, 15. 


Φάντα Aap6ávov αὑτὸς, ἄλλος ἐστὶ τῶν πάντων xal 


μόνος ἴδιος τοῦ Πατρός. "Oct δὲ πάλιν τὸ, ἐδόθη, xa 
παρεδόθην, οὐ τό ποτε μὴ ἔχειν αὐτὸν δείχνυσι, 


δυνατὸν ἐκ τοῦ ὁμοίου ῥητοῦ xal περὶ πάντων συν- 


εδεῖν τὸ τοιοῦτον. Φησὶ γὰρ αὐτὸς ὁ Σωτήρ' Ὥσπερ 
ὁ Βατὴρ ζωήν ἔχει ἐν ἑαυτῷ, οὕτως καὶ τῷ Υἱῷ 
Ἐχ μὲν γὰρ τοῦ 
λέγειν, δέδωκε, σηµαίνει ἑαυτὸν ph εἶναι τὸν Πα- 
τέρα᾽ ἐν δὲ τῷ λέγειν, οὕτως, δείχνυσι τὴν πρὸς τὸν 
Ἱιατέρχ τοῦ Υἱοῦ φυσιχὴν ὁμοιότητα χαὶ ἰἱδιότητα. 
Ei μὲν οὖν fjv ποτε ὅτε οὐκ εἶχεν ὁ Πατὴρ, δΏλον, 
ὅτι xal ὁ Υἱὸς ἦν ὅτε οὐχ. εἶχεν. Ὡς γὰρ ὁ Πα- 
«hp, οὕτως xal ὁ Υἱὸς ἔχει. Ei δὲ ἀσεθὲς μὲν τοῦτο 
λέχειν, εὐσεθὲς δὲ μᾶλλόν ἐστιν εἰπεῖν, ὅτι del ἔχει ὁ 
Πατήρ' πῶς οὐχ ἄτοπον τοῦ Υἱοῦ λέγοντος, ὅτι, 
ὡς ὁ IIacho ἔχει, οὕτως xal ὁ Υἱὸς ἔχει, τούτους λέ- 
χειν μὴ οὕτως ἔχειν, ἀλλ' ἄλλως ἔχειν; Μᾶλλον οὖν 
ὁ Λόγος πιστός ἐστι, xal πάντα, ἃ λέγει εἰληφέναι, 
ἀεὶ ἔχων, αὑτὰ ἔχει παρὰ τοῦ Πατρός, χαὶ ὁ 
μὲν Πατὴρ οὐ παρά τινος, ὁ δὲ Υἱὸς παρὰ τοῦ Πα- 
ερὸς ἔχει. Ὡς γὰρ xa ἐπὶ τοῦ ἀπαυιγάσματος, εἰ 
αὐτὸ τὸ ἁπαύγασμα Aévov Πάντα τόπον δἐδωχέ pot 


* Joon. xvii, 10. * Matth, xxvin, 18. 


ío75— "M Aem o. 


£3 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT XT. 


IM 


Tb φῶς φωτίζειν' καὶ οὐχ ἀπ ἐμαυτοῦ φωτίζω, à) A habens, a Patre habet. Porro Pater illà a nemine 


ὣς τὸ φῶς βούλεται τοῦτο δὲ λέγον , οὐ τό ποτε 
ph ἔχειν ἑαυτὸ δείχνυσιν, ἀλλ) ὅτι τοῦ φωτὸς ἴδιόν 
εἰμι, χαὶ τὰ ἔχείνου πάντα ἑμά ἔστιν. Οὕτως xal 
πλέον ἐπὶ τοῦ Υἱοῦ νοεῖν ἔξεστι. Καὶ γὰρ πάντα 
δεδωχὼς 6 Tacho τῷ Υἱῷ, πάντα πάλιν ὁ Πατὴρ ἓν 
«ip Yt ἔχει” xal τοῦ Υἱοῦ δὲ ἔχοντος, πάλιν ὁ Πα- 
τρ αὐτὰ ἔχει. Ἡ γὰρ τοῦ Υἱοῦ θεότης τοῦ 
Ἡατρὸς θεότης ἐστί: xol οὕτως ὁ Πατὴρ £v τῷ Yl 
τῶν πάντων τὴν πρόνοιαν ποιεῖται. 


habet, sed Filius habet a Patre. Nam ut splendoris 
exemplo utar, si ipse splendor ita loqueretur : Om- 
nem locum mihi lux ad illuminandum dedit, neque 
ex meipso illumino, sed ut luci placet : sane hisce 
verbis non indicaret se aliquando non habuisse, 
sed polius ea esset sententia : Ego Tucis sum pro- 
prius, ejusque omnià mea sunt. ldem similiter et 
multo magis de Filio intelligendum est. Omnia enim 
Pater Filio dedit, e& rursus idem Pater omnia in 


Filio habet. Filio item habente, eadem quoque Pater habet. Siquidem Filii divinitas, Patris est divinitas, 
atque ita Pater ipn Filio res omnes providentia gerit et administrat. 


Τῶν μὲν οὖν τοιούτων ῥητῶν τοιοῦτος ὁ voUg* 
περὶ δὲ τῶν ἀνθρωπίνως λεγομένων περὶ τοῦ Σω- 
τρος, xai ταῦτα πάλιν εὐσεβῃ τὴν διάνοιαν ἔχει. 
Διὰ τοῦτο γὰρ xa 
ἵνα, ἐὰν ἀχούσωμεν ἑπερωτῶντος αὐτοῦ, ποῦ Λάζα- 
poc χεῖται, xaX ὅταν εἰς τὰ: µέρη Καισαρείας ἐλθὼν 
πυνθάνεται, Tiva µε «Ἰέγχουσιν ol. ἄνθρωποι 
εἶναι; καὶ, Πόσους ἔχετα ἄρτους;. καὶ, Τί 06Asce 
Ίνα ποιήσω ὑμῖν; γινώσνωμεν Ex τῶν προειρηµένων 
«hv ὀρθὴν τῶν ῥητῶν διάνοιαν, καὶ μὴ σχανδαλιξώ- 
µεθα χατὰ τοὺς χριστοµάχους Αρειανούς. Πρῶτον 
μὲν οὖν τοῖς ἀσεθοῦσι τοῦτο ῥητέον, πόθεν vo- 
µέζουσιν ἀγνοεῖν αὐτόν ; Οὐ γὰρ ὁ ἑπερωτῶν πάντως 
xaX ἀγνοῶν ἑπερωτᾷ, ἀλλ᾽ ἔξεστι τὸν εἰδότα καὶ kpu- 
&dv , περὶ ὧν ἐπίσταται. ᾽Αμέλει xal ὁ Ἰωάννης 
ἑπερωτῶντα τὸν Χριστὺν, Πόσους ἄρτους ἔχετε, οἵδε 
μὴ ἁγνοοῦντα, ἀλλὰ γινώσχοντα’ φηαὶ γὰρ, Tovro δὲ 
ξ.1εγε πειράζων τὸν ΦίΛιππον’ αὐτὸς γὰρ Ίδει, εί 


&peAAs ποιεῖν. Ei δὲ ᾖδει ὅπερ ἐποίει, οὐχ ἄρα C 


ἀγνοῶν, ἀλλὰ γινώσχων ἑπερωτᾷ. Απὺ δὲ τού- 
του xal τὰ ὅμοια νοεῖν ἔξεστιν, ὅτι, ὅταν ἐρωτᾷ à 
, Κύριος, 
τίνα λέγουσιν αὐτὸν εἶναι οἱ ἄνθρωποι, ἐπερωτᾷ, 
ἀλλὰ γυωνώσχων ὅπερ ἠρώτα αὐτὸς, εἰδὼς τί μέλλει 
ποιεῖν. xaX ταχέως μὲν αὐτῶν οὕτω τὸ σοφὸν ἐχδάλ- 
λεται. "Av δὲ φιλονειχῶώσιν ἔτι διὰ vb ἑπερωτᾷν, 
ἀχουέτωσαν, ὅτι ἐν μὲν τῇ θεότητι οὐχ ἔστιν ἄγνοια, 
τῆς δὲ σαρχὸς ἴδιόν ἐστι τὸ ἀγνοεῖν, χαθάπερ εἴρη- 
ται. Καὶ ὅτι τοῦτο ἆληθές ἐστιν, ὅὃρα πῶς ὁ Κύριος 
ὁ πυνθανόµενος, ποῦ Λάζαρος χεῖται, αὐτὸς εἶπε 
μὴ παρὼν, ἀλλὰ xat μακρὰν ὢν, Λάζαρος ἀπέθανε, 
xaY ποῦ ἀπέθανεν. Ὁ δὲ χατ' αὑτοὺς νοµιζόµενος 
ἀγνοεῖν, αὐτός ἐστιν ὁ τοὺς διαλογισμοὺς τῶν µαθη- 
τῶν προγινώσκων, χαὶ εἰδὼς τὰ ἐν τῇ ἑχάστου xap- 
δίᾳ, χαὶ τί ἐστιν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ' καὶ τό γε μείζον, 
αὗὖτὸς µόνος γινώσχει τὸν Πατέρα, καὶ λέγει Εγὼ 
ἐν τῷ Πωατρὶ, xal à Πατὴρ ἐν ἐμοί. 


Οὐχοῦν παντὶ τοῦτο «δηλὀν ἐστιν, ὅτι τῆς μὲν 
σαρχός ἐστι τὸ ἀγνοεῖν, αὐτὸς δὲ ὁ Λόγος, T] Λόγος 
ἐστὶ, τὰ πάντα xal πρὶν Ὑενέσεως γινώσχει. 0ὐδὲ 
γὰρ, ἐπειδὴ γέγονεν ἄνθρωπος, πέπαυται τοῦ 
εἶναι θεός οὐδὲ, ἐπειδὴ θεός ἐστι, φεύγει «b ἀνθρώ- 
πινον΄ μὴ γἐνοιτο] ἁλλὰ μᾶλλον θεὸς iv, προσελάµ- 
θανε τὴν σάρχα, καὶ ἓν σαρχὶ ὧν ἀθεοποίει τὴν 


! Joan. xi, 34. * Mattb. xvi, 10. 3 Marc. vi,58. 


οὐχ ἀγνοῶν, ToU Λάζαρος χεῖται, οὐδὲ 


Hzc igitur est illorum verborum scntentia. 
Qus pariter de Salvatore humano more dicuntur, 
eorum quoque pia: est significatio. Idcirco enim illa 


προεξητάσαµεν τὰ τοιαῦτα, B. prius. examinare visum est, ut, si Dominum interro- 


gantem audierimus, ubi Lazarus jaceat! : et. cum, 
ubi in partes Casarez venit percunctatur, Quem me 
homines esse dicunt *? et, Quot panes habetis *? et 
Quid vultis ut faciam vobis ^ * ex his quz explica- 
vimus, ista etiam recte possimus intelligere, mini- 
meque, ut Dei hostes Ariani, scandalum patiamur. 
Itaque primum ab impie sentientibus requirendum 
est, undenam eum ighorare arbitrentur? Nec enim 
eum, qui interrogat, necesse est ignorare de quibus 
interrogat : verum licet etiam scientem de his qu:e 
cognoscit sciscitari. Certe ipse Joannes Cliristum in- 
terrogantem, Quot panes habetis, non nescientem 
sed scientem agnoscit, hinc enim ait : Hoc autem 
dicebat (επίαπε Philippum : ipse enim scicbat quid 
esset facturus *. Quod si noverat quid faceret, non 
igitur nesciens sed sciens interrogabat. Hoc autem 
ex loco alia possumus intelligere. Nec enim igno- 
rans Dominus interrogabat, ubinam jaceret Lazarus, 
neque, quem ipsum homines dicerent, sed hoc ipsum 
quod interrogabat cognoscens, sciensque quid esset 
facturus : atque ita facillime acutum illorum 
sophisma diluitur. Quod si iu eo, quod interrogare 
dicitur, velint insistere, audiant nullam in divini- 
tate ignorantiam esse, sed proprium esse carnis 
ignorare, uti dictum est. Quod quidem verum 
esse comperies, si observes quo pacto Dominus qui 
interrogavit ubi jaceret Lazarus, ipse non presens 
sed procul absens dixerit Lazarum mortuum esse, 
quove in loco mortuus esset. Et vero ille ipse, quem 


jy ignarum esse existimant, is est qui cogitationes pree- 


uoscit discipulorum, et qwe in singulorum corde 
geruntur, quidque sit in homine accurate novit : et 
quod majus est, solus ipse Patrem eognoscit et dieit : 
Ego tn Patre, et Pater in me est *. 

Jtaque omnibus perspicuunr est ignorationem 
ad carnem perüinere, ipsum autem Verbum, quate- 
nus Verbum est, omnia prius etiam quam oriantur 
cognoscere. Nec enim eo quod homo factus ait, Deus 
esse desiit : neque quia Beus est, id quod humanam 
est fugit : absit ; sed potius Deus cuim esset, carnem 
assumpsit, οἱ cum esset in carne, carnem ipsam 


* Mauh. xx, ο, * Joan. vi, 6. * Juan. xiv, 10. 


435 


EUTHYMII ZIGABENI 


divinam reddidit. Nam queinadinodum in ipsa inter- 4 cápxa. Καὶ γὰρ ὥσπερ ἓν αὑτῇ Σπυνθάνετο, οὕτω xal 


rugabat, ita in eadem moriuum excitavit, omni- 
busque aperte indicavit eum qui mortuis vitam et 
animam restituit, multo magis res omnes occultas 
optime nosse. Sciebat igilur ubi jaceret Lazarus, 
sed tamen sciscitatus est. ld autem fecit sanctissi- 
mum Dei Verbum, quod omnia nosiri causa susti- 
nuit, cum ut hoc modo nostram ignorontiam por- 
tans, nobis solius veri sui Patris cognitionem im- 
pertiret, tum utnos docerel seipsum propter nos ad 
omnium salutem missum esse, qua gratia nulla 
certe major possit esse. ΑΙ si Verbum venit ut ho- 
minum genus redimeret atque ut sanctos illos et 
divinos redderet caro facium est, cui nondum ex- 
ploratum est ea qua cuin caro factum est, se ac- 
cepisse testatur, non propter seipsum, sed pro- 
pter carnem se accepisse significare? Siquidem 
gratie per ipsum a Patre date ad illam pertinebant 
carnem, in qua ille ipse erat qui ista loquebatur. 
Videamus autem quanam petebat, et qux tandem 
ila sunt quse se accepisse dixil, ut saltem 
ita ili erubescant. Gloriam igitur petebat * , aiebat- 
que, Ounia mihi tradita sunt* :. post suam item re« 
surrectionem se omnem accepisse potestatem affir- 
mat*. Atquiantequam dixit :Omnia mihi tradita sunt, 
omnium erat Dominus: quippe cum omnia per ipsum 
facta sint * οἱ unus esset. Dominus, per quem 
emnuia *, Similiter cum gloriam postularet, Domi- 
nus utique glorie et erat et est, uti Paulus testa- 


ἐν αὐτῇ τὸν νεκρὸν ἤγειρς * xal πᾶσιν ἔδειζεν ὅτι Ó ve- 
xp^Uc ζωοποιῶν χαὶ τὴν duyhv ἀν αχαλούμενος, πολ)ῷ 
μᾶλλον τὰ χρυπτἁ πάντων ἐπιγινώσκει xal ἑγίνωσχε 
ποὺ χεἶται Λάζαρος * ἀλλ ἐπυνθάνετο ὁποίει γὰρ xal 
τοῦτο ὁ πανάχιος τοῦ θεοῦ Λόγος, ὁ κάνια δι ἡμᾶς 
ὑπομείνας, ἵνα καὶ οὕτω τὴν ἄγνοιαν ἡμῶν βαστάξας, 
χαρίσηται Ὑινώσχκειν τὸν µόνον ἑαυτοῦ ἀληθινὸν 
Ἱατέρα xaX ἑαυτὸν τὸν δε ἡμᾶς ἐπὶ σωτηβίᾳ náv- 
των ἀποσταλέντα, fj μείζων οὐκ ἂν γένοιτο χάρις. 
Εἰδὲ, ἵνα λυτρωθῇ τὸ γένος «b ἀνθρώπινον, ἐπεδήμη- 
σεν ὁ Λόγος, καὶ ἵνα αὑτοὺς ἁγιάσῃ xai θεοποιἠσῃ 
Υέγονεν ὁ Λόγος σὰρξ, τίνι λοιπὸν οὐκ ἔστι φανερὸν, 
ὅτι ταῦτα ἅπερ εἱληφέναι λέγει, ὅτε γέχονε σὰρς, 
οὐ δι ἑαυτὸν, ἀλλὰ διὰ τὴν σάρχα λέχει; Ἐν fj γὰρ 
fv, λέγων, ταύτης ἦν καὶ τὰ διδόµενα χαρίσματα 
δι αὐτοῦ παρὰ τοῦ Πατρός. Τίνα δὲ ἦν ἃ ἡγεῖτο, 
ἴδωμεν, καὶ τίνα fjv ὅλως ἃ ἔλεγεν εἰληφέναι, ἵνα 
xàv οὕτως αἰσθάνεοθαι δυνηθῶσιν ἐχεῖνοι. Δόξαν 
ςοίνυν ἡγεῖτο, χαὶ Deve Πάντα μοι παρεδόθη, καὶ 
μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἑξουσίαν πᾶσάν φησιν εἰληφέ- 
ναι. 'AJÀà xal πρὶν εἴπῃ, Πάντα poc παρεδόθη, 
πάντων ἦν Κύριος. Πάντα γὰρ δι αὐτοῦ ἐγένετο, xal 
eI; Κύριος ἣν δι οὗ τὰ πάντα. Καὶ δόξαν μὲν εἶχεν, 
ἧς Κύριος ἣν καὶ ἔστιν, ὡς ὁ Παῦλός φησιν -El γὰρ 
ἔγνωσαν, οὐκ ἂν τὸν Κύριον τῆς δόξης ἑσεαύρω- 
σαν. Elye v&of|v ἡγεῖτο λέγων * Τῇ δόξῃᾗ εἶχον, πρὸ 
τοῦ tór κόσμον εἶναι, παρὰ col. Καὶ τὴν ἐξουσίαν 
δὲ, fjv Dave μετὰ τὴν ἀνάστασιν εἰἱληφέναι, ταύτην 


τας : Si enim cognovissent, nunquam Dominum glo- ϱ εἶχε χαὶ πρὸ τοῦ λαδεῖν, xai πρὸ τῆς ἀναστάσεως. 


sig crucifizissent *. llabebat siquidem quam hu- 
jusmodi poscebat verbis : Gloria quam habui, prius- 
quam mundus esset, apud ta '. Potestatem pariter, 
quam post resurrectioneu) accepisse dicit, habuit 
etiam priusquam eam acciperet, suainque ante 
resurrectionem. Etenim ipse per se ipsuin Satanam 
sic increpabat : Recede a me, Satana *; suis itein 
discipulis potestatem adversus illum dedit *, cum 
illis reversis ait: Videbam Satanam sicut fulgur de 
celo cadentem '?. Verum iterum ostenditur illud 
quod accepisse dicit, etiam habuisse priusquam ac- 
εἱρογοί. Siquidem damones abigebat, ei qua liga- 
verat Satanas, ipse solvebat, ut patet in illa Abra- 
has flia *!. Pecéata idem condonavit, cum paraly- 


Αὐτὸς μὲν γὰρ ἐπετίμα δι’ ἑαυτοῦ λέγων, "Yxarye 
ὀπίσω µου, Σατανᾶ. Καὶ τοῖς μαθηταῖς ἑδίδου κατ' 
αὐτοῦ τὴν ἑξουσίαν, ὅτε xal ὑποστρεφάντων αὐτῶν 
ἔλεγεν ' Εθεώρουν τὸν Σατανᾶν ὡς ἀστραπὴν ἐκ 
τοῦ οὐρανοῦ πεσόντα. 'AXÀk χαὶ πάλιν ὅπερ ἔλε- 
γεν εἰληφέναι, τοῦτο xai pb τοῦ λαθεῖν ἔχων δεί- 
χνυται. Τούς τε γὰρ δαίμονας ἁπήλαυνε, καὶ ἅπερ 
tv δήδας 6 Σατανᾶς, ἔλυεν αὐτὸς, ὡς ἐπὶ τῆς "A6pa- 
µιαίας θυγατρὺς ἑποίησε, xaX ἁραρτίας tole, λέ- 
γων τῷ καραλντικῷ, καὶ τῇ τοὺς πόδας ἀλειφάση 
qTuovauxl * ᾽Αφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτίαι. Καὶ νεχροὺς 
μὲν ἤγειρε, τοῦ τυφλοῦ δὲ τὴν γένεσιν ἀποχαθιστᾷ, 
χαριζόμενος αὐτῷ «b βλέπειν. Καὶ ταῦτα ἐποίει οὐ 
µένων ἕως λάδῃ, ἀλλ ἐξ,υσιαστὴς Gv. Ὡς Ex τού- 


tico et mulieri qux ipsius unxit pedes, dixit : D των δήλον slvat, ὅτι ἃ εἶχε Λόγος Ov, ταῦτα xat γε- 


Bewittuntur tibi peccata **. Mortuis preterea vitam 
reddidit, visumque c:xco nato restituit : quie quidem 
omnia e(feeit non prestolatus donee ea agendi acci- 
peret potestatem, sed ut hujusmodi potestate 
jam preditus. Ex quibus dilucidum est que ut 
Verbut habuit, eadem el factum hominem et post- 
quam revixit se accepisse dicere : mempe ut ho- 
manes in terris quidem, tonquam divinse nature 
parücipes per ipsum effecli, potestatem adversus 
danuones consequcereatur, in ccelis vero, tanquam 


! Joan. xvii, 1. 
8. ἵἹ Joau. xvi, 9. 
Luc. εἰ, 48. 


* Luc. x, 99. 
* Matth. 1v, 10. 


* Matth. xxviii, 18. 
* Luc. x, 19. 


νόµενος ἄνθρωπος, xal μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἀνθρω- 
πίνως εἰληφέναι λέγεται, ἵνα δι αὐτὸν ol ἄνθρωποι 
ἐπὶ μὲν τῆς γῆς dg χοινωνοὶ γενόµενοι θείας φύ- 
σεως λοιπὸν ἐξουσίαν ἔχωσι χατὰ τῶν δαιμόνων * ἐν 
δὲ v. I; οὐρανοῖς ὡς ἑλευθερωθέντες ἀπὸ τῆς φθορᾶς 
αἰωνίως βασιλεύωσι. Καθόλου γὰρ χρὴ τοῦτο γινώ- 
σχειν, ὅτι οὐδὲν ὧν λέγει εἰληφέναι, à; μὴ ἔχων 
ἔλαδεν, ἵνα τῆς σαρχὸς ἐν αὐτῷ λαμδανούσης , λοι- 
πὸν ἐᾷ ἐχείνης xoi ἐφ᾽ ἡμᾶς ἡ χάρις διαδαίνῃ pe- 
όαΐως. 


* | Cor. i, 
!? Matth. ix, 5; 


* Juan. 1, 3... * | Cor. γη, 6, 
!* iid. 48. !'! [ uc. xii, 16. 


421 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 


153 


evrruptione liberati, perpetuo regnare possint. Id enim generatim sciendum est, nihil eoru» qua acce- 
pisse dieit,quasi ea non haberet accepisse : nam Verbum, utpote Deus, illa semper habuit. Verum se- 
' candum humanam naturam accepisse nunc dicitur, ut, carne in ipsoaccipiente, inde in nobis quz data 


sunt Cconsianter permanerent. 
Τῆς αὑτῆς ὁμοίως xal ταῦτα. 

Τίνος δὲ χάριν γινώσχων ἔλεγεν, ὅτι οὐδὲ ὁ Υἱὸς 
οἶδεν ; Οὐδένα τῶν πιστῶν ἀγνοεῖν οἶμαι, ὅτι καὶ 
τοῦτο οὐδὲν ἧττον διὰ τὴν σάρχα ὡς ἄνθρωπος ἕλε- 
γεν. Οὐδὲ γὰρ τοῦτο ἑλάττωμα τοῦ Λόγου ἑστῖν 
ἀλλὰ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεώς ἔστιν ἴδιον xal τὸ 
ἀγνοεῖν. ᾽Αμέλει λέγων by τῷ Εὐαγγελίῳ περὶ τοῦ 
χατὰ τὸ ἀνθρώπινον αὐτοῦ ' Πάτερ, ἐλήλυθεν ἡ 
ὥρα, δόξασόν σου τὸν Υἱὸν, δηλον, ὅτι χαὶ τὴν 
τοῦ παντὸς τέλους ὥραν ὡς μὲν Λόγος γινώσχει, 
ὡς δὲ ἄνθρωπος ἀγνοεῖ. Ανθρώπου yàp ἴδιον τὸ 
ἀγνοεῖν, xal µάλιατα ταῦτα. ᾽Αλλὰ xal τοῦτο τῆς 
φιλανθρωπίας ἴδιον τοῦ Ῥωτῆρος. Ἐπειδὴ yàp Υέγο- 
νεν ἄνθρωπος, οὖχ ἐπῃσχύνετο διὰ τὴν σάρχα τὴν 
ἀγνοοῦσαν εἰπεῖν, Οὐκ οἶδα, ἵνα δείξῃ, ὅτι εἰδὼς ὡς 
θεὸς, ἀγνοεῖ σαρχικῶς. Οὐκ εἴρηχε γοῦν, ὅτι 0ὐδὲ ὁ 
115; τοῦ θεοῦ, ἵνα μὴ fj θεότης ἀγνοοῦσα φαΐνηταιρ 
ἁλ.) ἁ σλῶς, Οὐξὲ ὁ Υἱὸς, ἵνα τοῦ ἐξ ἀνθρώπων vevo- 
µένου Υἱοῦ ἡ ἄγνοια Tj. Διὰ τοῦτο καὶ περὶ ἀγγέλων 
εἰπὼν οὐκ εἴρηχεν ἑπαχναθαίνων, ὅτι 0ὐδὲ τὸ Πνεῦμα 
τὸ ἄχων, ἀλλ ἐσιώπτσε δεικνὺς τὰ δύο ταῦτα, ὅτι 
εἰ τὸ Πνεῦμα ole , πολλῷ μᾶλλον ὁ Λόγ.ς ᾗ Λόχος 
ο-δε, παρ᾽ οὗ xa: τὸ Πνεὺμα λαµθάνει, xal ὅτι περὶ 
τοῦ Πνεύματος σ'ωπίσας φανερὸν πεποίηχεν, ὅτι 
περὶ τῆς ἀνθρωπίνης αὐτοῦ λειτουργίας ἔλεχεν, 
Οὐδὲ à Ylóc. lld; δὲ πλὴν τῶν Αρειανῶν συνοµο- 
λογήσειεν, ὡς ὁ τὸν Πατέρα γινώσχων πολλῷ μᾶλλον 
0:0: τῆς Χτίσεως vb ὅλον, ἐν δὲ τῷ ὅλῳ καὶ τὸ τέλος 
ταύτης. Καὶ εἰ ὥρισται dj ὥρα xal dj ἡμέρα παρὰ 


Ex eodem loco et hac. 

Cur autem cognoscens dixerit, ne Filium quidem 
nosse , neminem fidelium arbitror jgnorare. Id 
enim quoque propter carnem, ut homo, dixit; 
ea namque re Verbo nihil detrahitur, cum humanz 
nature proprium sit nescire. Alioqui cum in 
Evangelio de se ut de homine dicat : Pater, venit 
hora, clarifica Filium tuum *, perspicuum est eum et 
mundi finis horam uti Verbum cognoscere, ut 
hominem autem ignorare. lloc enim cst hominis 
proprium, ut ignoret, et. maxime res ejusmodi. 
Quo tamen loco et Servatoris benignitatem aguos- 
cimus, qui cum esset etiam liomo non erubuit di- 
cere, se nescire, ut declararet, se, quamvis uli 
Deus sciret, ut hominem ignorare. Non dixit autem, 
Ne Filius quidem Dei novit, ue divinitas ignara vi- 
deretur : sed simpliciter, Ne Filius quidem, ut Filii 
ex homine facti ignorantiam esse constaret. Idcirco 
et de angelis affirmans non ascendít co, ul diceret, et 
Spiritum sanctum nescire, sed tacuit, hxc duo 
signiücans, primum si Spiritus novit, multo magis 
Verbum, ut. Verbum nosse, a. quo Syiritus accipit, 
deinde cum de Spiritu siluisset, verba illa, Ne Filius 
quidem, de ministerio suo humano dixisse. Nullus 
autem est, exceptis Arianis, qui non confiteatur 
eum, qui Patrem novit, inulto magis nosse rerum 
procreatarum universitatem, in qua et ipsius orbis 
fluis continetur. Quod si dies e& bora prafinita 
esta Patre, perspicuum est, 6414 per Filium esse 


τοῦ llasgb;, δηλόν ἐστιν, ὅτι διὰ τοῦ Ylo0 ὥρισται, C prefinitam. Quod autem per se prefinitum | est, 


καὶ οἶδεν αὐτὸς τὸ δι’ αὐτοῦ ὁρισθέν. 0ὐδὲν γάρ kav:v 
ὃ μὴ διὰ τοῦ Ylou γέγονέ τε xal ὥρισται. 

Πάλιν τε, εἰ πάντα τοῦ Πατρὸς τοῦ Υἱοῦ ἐστι, 
τοῦτο γὰρ αὐτὸς εἴρηχε , τοῦ δὲ Πατρός ἐστι τὸ εἰ- 
δέναι τἡντὴμέραν, δῆλόν ἐστιν, ὅτι xal ὁ Υἱὸς οἵδεν, 
ἴδιον ἔχων xaY τοῦτο Ex τοῦ Πατρός. Καὶ πάλιν εἰ 
ὁ YR iv τῷ Πατρὶ, xai ὁ Πατὴρ ἐν τῷ Υἱῷ, οἵδε 
δὲ ὁ Πατὴρ τὴν ἡμέραν xal «hv ὥραν, φανερὸν, ὅτι 
καὶ ὁ YR; 1v τῷ Πατρὶ ὧν, καὶ εἰδὼς τὰ iv τῷ Ila- 
τρὶ, οἷδε χαὶ αὐτὸς τὴν ἡμέραν xat τὴν ὥραν. El δὲ 
καὶ εἰχών ἐστιν ἁληθινὴ τοῦ Πατρὸς ó Υἱὸς, οἷδε δὲ 
ὁ Πατὴρ, δῆλον ὅτι καὶ περὶ τοῦ εἰδέναι ταῦτα τὴν 
ὁμοιότητα sou Πατρὸς ὁ Υἱὸς ἔχει. Συναριθμοῦντες 
δὲ tol, γενητ.ῖ, οἱ ᾿Αρξιανοὶ τὸν Yiby τοῦ Θεοῦ κατ’ 
ὀλίγον xaX αὐτὸν τὸ» Πατέρα ὁλάττονα τῆς χτίσεως 
μελετῶσι λέγειν. El γὰρ ὁ Πετέρα γινώσχων οὐκ 
οἵδε τὴν ἡμέραν, οὐδὲ τὴν ὥραν, φοδοῦμαι μὴ µεί- 
ζων ἔσται, ὡς ἂν Exilvoc µανέντες εἴποιεν, ἡ περὶ 
τῆς Χτίσεως, μᾶλλον δὲ ἡ περὶ τοῦ ἑλάττονος µέρους 
τῆς χτίσεως γνώσις τῆς περὶ τοῦ Πατρὸς γνώσεως. 
Ἁλλ ox ἀγνοῶν ἔλεγεν, Οὐκ οἶδα, ἀλλὰ δτιχνὺς ὅτι 
σάρχα ἀγνοοῦσαν ἐγεδύσατο. Τότε γοῦν εἰρηχὼς, Οὐδὲ 
ὁ Γιὸς οἷδε, καὶ τῶν χατὰ τὸν Noc ἀνθρώπων τὴν 


! Joan. xvii, 1. 


id ipse nimirum novit. Nihil enim quod non pcr 
Filium sit factum et. prefinitum. 


Preterea οἱ omnia qua Patris suut, Filii sunt, ut 
ipse dixit, Patris autem est, scire diem illam, perspi- 
cuum est, eam et Filium nosse, cum id etiam pro- 
prium babeat ex Patre. Ad hzcsi Filius in Patre est, 
et Pater in Filio, novit autem Pater diem et horam, 
non est dubitandum, quin Filius in Patre exsistens, 
et sciens qua sunt in Patre, noverit etiam ipse 
diem et horam. Denique cum vera Patris ima- 
go sit Filius, norit autem Pater, patet in hoe 
quoque Filium Patri similem esse. Ariani vero 
Dei Filium in rerum procreatarum nuinero collo- 


D cantes, paulatim meditantur. quomodo Patrem 


ipsum rebus procreatis minorem dicant; si enim 
qui Patrem novit diem et horam illam ignorat, 
vereor, ne major sit, ul insanientes isli dicerent, 
cognitio, quz:8. ad res procreatas, íi10 vero quia 
ad minorem carum partem, quam quae ad Patrein 
pertinent. Caeterum non ignorans dixit, Non no- 
vi, sed indicans, se carnem ígnaram induisse, 
dixit, Ne Filius quidem novit. Et hominum, qui 
erant tempore Noe, ignorantiai commemorans 


3) EUTIIXMII ZIGABENI 440 
statim. subjecit : Vigilate igitur, quia nescitis, qua A ἄγνοιαν παραθεὶς εὐθὺς ἐπήγαχε' Γρηγορεῖεε ob» , 
hora Dominus vester venturus sit '. Et rursum; — rt oóx οἴδατε ποίᾳ ὥρᾳ ὁ Κύριος ὑμῶν ἔρχεται. 
Qua hora non putatis Filius hominis veniet *. Quod — Kai πάλιν. "H οὐ δοκεῖτα ὥρᾳ ὁ Yióc τοῦ ἀνθρώ- 
si uti Deus ignorasset, dicendum erat: Vigilate igi- που ἔρχεται. Ἔδει δὲ, εἴπερ ἦν ἀγνοῶν θεϊκῶς, εἰ- 
tur, quianescio, et qua hora non puto. Non autem — «lv, Γρηγορεῖτε οὖν, ὅτι obx οἶδα, xaX ᾗ οὐ δοκῶ 
iia dixit, sed, Quia nescitis vos, et, Qua hora non ὥρᾳ. Νῦν δὲ τοῦτο μὲν οὐχ εἶπεν, εἰρηκὼς δὲ, ὅτι « Οὐκ 
putatis, ut ostenderet. hominum esse proprium οἴδατε ὑμεῖς, » xat, « fj οὐ δοκεῖτε pa, » ἔδειξεν, ὅτι 
ignorare. Quapropter eorum et ipse carnem similem τῶν ἀνθρώπων ἑἐστὶ τὸ ἀγνοεῖν, δι οὓς xal αὐτὸς τὴν 
habens, οἱ homo factus dicebat, Ne Filius quidem ὁμοίαν αὐτῶν ἔχων σάρχα, xaX ἄνθρωπος γενόμενος 
novit. Nam et de Noe non dixit, Non cognovit, sed, — Davyev, ὅτι 0ὐδὲ 0 Υἱὸς οἵδε. Καὶ γὰρ χαὶ ἐπὶ τοῦ 
Non cognoverunt , donec diluvium venit?*. lli — Nos οὐκ εἶπεν, Οὐκ ἔγνω, ἀλλ) ox ἔγνωσαν ἕως T3- 
enim non cognoscebant, ipse autem diluvium in- εν ὁ χαταχλυσµός. Οἱ μὲν γὰρ οὐκ ἑγίνωσκον, 6 δὲ 
ducens cognoscebat. Quamobrem οἱ Noe dixit: — «bv χαταχλυσμὸν ἐπάγων ἑγίνωσχε. Διὰ τοῦτο xal 
Ingredere tu, et filii tui twi in arcam *. Si enim τῷ Noe elpnxav: Εἴσελθε, σὺ καὶ ol viol σου slc 
ignorasset, non predixisset Noe: Septimo | ab — thv κιδωτόν. Ei γὰρ ἣν ἀγνοῶν, οὑχ ἂν προέλεχε — 
hinc die inducam pluviam super terram *. Quem- B τῷ Noe, Ἔτι 4&p ἡμερῶν ἁπτὰ ἐγὼ ἐπάγω óetór 
admodum enim homo faetus cum hominibus ἐπὶ τὴν rjv. Ὥσπερ γὰρ ἄνθρωπος γενόμενος μετὰ 
esurit, et sitit, et. patitur, sic cnm hominibus ut ἀνθρώπων πεινᾷ , χαὶ διφᾷ, xal πάσχει, οὕτω μετὰ 
homo non novit. Divinitas autem in Patre exsistens μὲν ἀνθρώπων ὡς ἄνθρωπος οὐχ οἶδε, θεῖκῶς δὲ Ev 
et Verbum et sapientia novit, et nihil ignorat. Sic τῷ Πατρὶ ὢν ὡς Λόγος xai σοφία olóe, καὶ οὐδέν 
et de Lazarout homo percunctatur, qui venerat,ut — &ottv ὃ &vvoct. Οὕτω xal περὶ Λαζάρου πάλιν ἀν- 
eum in vitam revocarel, quique noverat, unde aai- θρωπίνως πυνθάνεται ὁ ἀπελθὼν ἐγεῖραι αὐτὸν, xal 
mam ejus acciret. Majus autem esl scire, ubi esset εἰδὼς πόθεν ἀναχαλέσεται tv Λαζάρου ψυχἠν. Met- 
anima ejus, quam nosse, ubi cadaver jaceret. Ita (ov δὲ «b εἰδέναι ποῦ fjv fj juyh τοῦ εἰδέναι ποῦ 
discipulos etiam interrogat, cum venisset in partes ἔχειτο τὸ σῶμα. Οὕτω καὶ τῶν μαθητῶν πυνθάνεται 
Caesarem, et sciret antequam Petrus responderet, ἐλθὼν tlg τὰ µέρη Καισαρείας, καΐπερ εἰδὼς xal 
Nam si ea, de quibus Dominus percontabatur, Pater πρὶν ἀποχρίνασθαι «bv Πέτρον. El γὰρ 6 Tlatkp 
Petro revelavit, perspicuum est id per Filium fuisse ἀπεχάλυψε τῷ Πέτρῳ περὶ ὧν 6 Κύριος ἐπυνθάνετο, 
factum : Nemo enim Filium novit nisi Pater, neque — 916» ἐστιν, ὅτι διὰ τοῦ Υἱοῦ γέγονεν ἡ ἀποχάλυψις. 
Patrem quisquam novit, nisi Filius, et Cui vo- (, Οὐδεὶς γὰρ olós τὸν Υ1ὸν el uh ὁ Hachp, οὐδὲ τὸν 
Iuerit Filius revevare *. Quod si Patris Filiique Παεέρατις οἵδεν εἰ μὴ ὁχΊὸς, καὶ ᾧ ἂν 06Am ὁ Ylóc 
cognitio per Filium fit, non est dubium, quin ipse ἀποκαλύγαι. Εἰδὲ δι Υἱοῦ f τε τοῦ Πατρὸς xal τοῦ 
Dominus interrogans prius patefecerit Petro, que — Yloo γνῶσις ἀποχαλύπτεται, οὐχ ἀμφίδολον, ὡς 
a Patre acceperat, deinde autem interrogarit hu- αὐτὸς ὁ πυνθανόµενος Κύριος πρότερον ἀποχαλύφας 
mano more, ut hic etiam ostenderet. se qui ut τῷ Πέτρῳ τὰ παρὰ τοῦ lacobo ὕστερον ἀνθρωπίνως 
homo interrogat, ut Deum scire, quz& Petrus esset — &ruvO&vexo, ἵνα καὶ iv τούτῳ δείξῃ, ὅτι σαρχικῶς 
responsurus. Noverat profeeto Filius, qui Patrem πυνθανόμενος, ᾖδει θεϊκῶς ἃ ἔμελλε λέχειν ὁ Πέτρος. 
eognoscebat, qua quidem cognitione nec majus nec Oléev ἄραὁ Yló; γινώσχων τὸν ἑαντοῦ Πατέρα, fc 
perfectius quidquam esse potest. γνώσεως οὔτε μεῖζον, οὔτε τελειότερον ἄν τι γένοιτο. 

Apostolus in secunda ad Corinthios Epistola : Scio, Ὁ Απόστολος ἐν τῇ δευτἐρᾳ πρὸς Κορινθίους 
inquit, hominem in Christo ante annos quatuordecim Ἐπιστολῇ γράφων φησὶν,Οἶδα ἄνθρωπον ἐν Χριστῷ 
sive in corpore nescio, sive extracorpusnescio ; Deus πρὸ ἑτῶν ιὔ”, εἴτε ἐν σώμαει οὔκ οἶδα, εἴτε ἐκτὸς 
scit *. Quid. dicitis? Novitne Apostolus que in ea τοῦ σώματος oOx οἶδα. Ὁ θΘεὸς olós. "EL τοίνυν 
visione illi acciderunt, quamvis dicat, Nescio, an — qa:£; Olb:v ὁ Απόστολος 6 πέπονθεν ἐν τῇ ὀχτασίᾳ, 
non novit? Si eum negatis nosse, videte, ne, erro- D «8v λέγῃ, O?x οἶδα, f| οὐκ οἶδεν; El μὲν οὐκ οἵδε, 
ribus assueti, in Phrygum impietatem delabamini  σχοπεῖ ε μὴ µανθάνοντες πίπτειν, πέσητε χαὶ εἰς «hv 
qui tum prophetas tum alios Verbi ministros nega- Φρυγῶν παρανοµίαν τῶν λεγόντων μὴ εἰδέναι τοὺς 
bant scire, qux vel facerent, vel. nuntiarent. Sin προφήτας, μηδὲ τοὺς ἄλλους τοὺς διαχονῄσαντας τὸν 
novit dicens, Non novi, quia Christum in se omnia — Aórov, µήτε & ποιοῦσι, μήτε περὶ τίνων ἁταγγέλλου- 
sibi patefacientem habebat, nonne per Christum — etv. Et δὲ οἵδε, λέγων, Οὐχ οἶδα * εἶχε Υὰρ bv αὐτῷ 
impugnantium cor vere evertitur, et perse con- τν Χριστὸν ἀποχαλύπτοντα τὰ πάντα * πῶ; οὐκ ἄλη- 
demnatur, qui eum Apostolum dicentem, Nos movi, θῶς ἐξεστραμμένη τῶν χριστοµάχων, xal αὐτοκρά- 
nosse concedant, Cbristum dicentem, Non mori, τητός (1) ἐστιν ἡ xapbla, ὅτι τὸν μὲν Ἀπόστολον λέ- 
nosse negent? Apostolus igitur patefaciente sibi ἍΊΎοντα, Oox οἶδα, λέγουσιν εἰδέναι, τὸν δὲ Κύριον M* 


| Mauh. xxiv, 19. ο Luc. xn, 40, *. Matth. xxiv, 99. ν Gen. vii, 4. ?lbid. 4. 4 Matth. 
xi, 27 ; Luc. x, 99. ' li Cor. xn), 2. 


(1) Edit. Athanss (tom. XXVI, eol. 425 A), αὐτοκατάκριτός ἐστιν αὐτῶν fi κ. Annon revera perversus et dumnatione 
per se dignissimus est Dei hostium animus qui, etc. 


ut 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 


1.9 


vota, Οὖκ οἶδα, λέγουσι μὴ εἰδέναι; Ὁ μὲν οὖν A Filio novit, quid sibi acciderit. Et ideo dicit : Scio 


Ἀπόστολος, ἀποκαλύπτοντος αὐτῷ τοῦ Υἱοῦ, οἶδεν ὃ 
Φιέπονθε. Διὰ τοῦτο γάρ eraty * Οἶδα ἄνθρωπον ἐν 
Χρισιφ. Εἰδὼς δὲ τὸν ἄνθρωπον, οἷδε xal πῶς ὁ ἄν- 
θρωπας ἠρπάγη. 'O δὲ Ἑλισσαῖας βλέπων τὸν Ἠλίαν, 
οἶδε x«i πῶς ἀνελήφθη. ᾽Αλλὰ χαίπερ γινώσχων, 
ὅμως τῶν υἱῶν τῶν προφητῶν νοµιζόντων τὸν Ἠλίαν 
εἰς ἓν τῶν ὀρέων ὑπὸ τοῦ Πνεύματος ἑῤῥίφθαι, αὐτὸς 
τὴν μὲν ἀρχὴν γινύσχων ὃ ἑώραχεν, ἔπειθε τοὺς ἄν. 
ὅρας, βιαζθµένων δὲ Σχείνων σεσιώπηχε, xol συν- 
εχώρησεν ἀπελθεῖν. "Ap! οὖν ἐπειδὴ σεσιώπηχε, οὐχ 
ἑγίνωσχεν; ἑγίνωώσχε μὲν οὖν, ἀλλ ὡς oóx εἰδὼς 
συνεχώρησεν, ἵνα ἐχεῖνοι πεισθέντες ᾽μηκέτι διστά- 
σωσι περὶ τῆς ἀναλήψεως Ἡλίου. Οὐκοῦν πολλῷ 
μᾶλλον 6 Παῦλος, αὐτὸς ὢν 6 ἁρπαγεὶς, οἶδε xol πῶς 
ἠρπάγη. Καὶ γὰρ Ἠλίας ἑγίνωσκε, χαὶ εἰ ἑπυνθά- 
νετό τις, εἶτεν ἂν, πῶς ἀνελήφθη. Λέγει δὲ ὅμως ὁ 
Παῦλος, Οὐκ οἶδα, 609 τούτων χάριν. ὥς χε νομίζω», 
ἓνὸς μὲν ὡς αὐτὸς εἶπεν, ἵνα μὴ διὰ τὴν ὑπερδολὴν 
τῶν ἀποχαλύψεων ἕτερόν τις αὐτὸν λογίσηται ὑπὲρ 
ὃ βλέπει - ἑτέρου δὲ, ὅτι τοῦ Σωτῆρος εἰπόντος, Οὐκ 
οἶδα, ἔπρεπε xal αὐτὸν εἰπεῖν, Οὐκχ οἶδα, ἵνα μὴ φαί- 
νηται δοῦλος ὢν ὑπὲρ τὸν Κύριον αὑτοῦ, xal µαθτ- 
τῆς ὑπὲρ «iv διδάσκα)λον. 

Οὐχοῦν ὁ τῷ Παύλῳ δεδωχὼς εἰδέναι πολλῷ μᾶ)- 
λον ath; οἶδε. Τίνος μὲν οὖν χάριν εἶπε τότε, Οὐκ 
οἶδα, εἰ αὐτὸς ὡς Δεσπότης οἵδεν ; Ὢ- δὲ διερευνῶντας 
στοχάζεσθαι χρῆ, τῆς ἡμῶν Evexa λυσιτελείας, ὥς γε 
Νομίζω, τοῦτο πεποίηχε. Καὶ yàp τὰ μὲν πρὸ τοῦ 
τέλους ἁπαντῶντα δεδήλωχεν, ἵνα, ὡς εἶπεν αὐτὸς, 
μὴ ξενισθῶμεν, γινοµένων αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ ἐκ τού- 
των tb μετὰ ταῦτα τέλος προσδοχῶμεν. Περὶ δὲ τῆς 
ἡμέρας καὶ τῆς ὥρας οὐχ Ἠθέλησε θεῖχῶς εἰπεῖν, ὅτι 
Οἶδα, ἀλλὰ σαρχικῶς, ὅτι θὺχ οἶδα, ἵνα µηχέτι ἐπ- 
ερωτήσωσιν αὐτὸν, χαὶ λοιπὸν ἢ μὴ εἰρηχὼς λυπήση 
τοὺς μαθητὰς, fj εἰρηχὼς παρὰ τὸ συμφέρον αὐτοῖς 
xai πᾶσιν ἡμῖν moron, "O γὰρ ἂν ποιῇ, τοῦτο πἀν- 
Sto; ὑπὲρ ἡμῶν ἐστιν, ἐπειδὴ xat δι ἡμᾶς 6 λόγος 
σὰρξ ἐγένετο. Δι ἡμᾶς τοίνυν εἶπεν ' Οὐδὲ ὁ Ylóc 
οἶδε , καὶ οὔτε ἑφεύσατο εἰρηχὼς, ἀνθρωπίνως Ὑὰρ 
ei rtv ὡς ἄνθρωπος, Οὐκ οἶδα, οὔτε ἀφῆχε τοὺς µα» 
θητὰλς αὐτὸν βιάσασθαι. Εἱρηχὼς Υὰρ, Οὐκ οἶδα, 
ἔστησε πάχείνων τὴν ἐρώτηαιν. Ἐν γοῦν ταῖς Πρ4- 
ξεαι τῶν ἀποστόλων Eo! γεγραμμµένον, ὅτι Πρώτων 


hominem in Christo. Cognoscens autem hominem, 
novit etiam quomodo raptus fuerit, Et Eliszus 
suspiciens Eliam, vidit quomodo raptus fuit. 
Attamen id sciens. cum filiis prophetarum, qui 
arbitrabantur. Eliam in aliquein montem a Spiritu 
projectim esse, persuadere non posset, quin il- 
lum omnino vellent inquirere, tacuit, et 3cquie- 
vit eorum consilio. Num igitur quia tacuit, ideo 
non novit? Norat ille quidem, sed tanquam non 
nosset, concessit ut quzrerent, ne de raptu Elis 
amplius ambigerent. Quod quidem de Paulo, qui 
ipse raptus fuil, multo magis asserendum est. No- 
vit igitur quomodo raptus fuit. Nam et Elias no- 
vit. Si quis tamen, quomodo raptus fuerit, Paulum 


B-interrogaret, duabus de causis, ut ego quidem 


existimo, Non novi, responderet. Primum ne quis 
propter excellentiam revelationum duceret ἱρ- 
sum esse supra id quod videret. Deinde quia 
Servatore negante, se nosse, debebat et ipsum di- 
rere, Nescio, ne cum esset servus et discipulus, 
Domino et preceptore major videretur. 


Quare qui Paulo dedit, ut sciret, multo magís 
Ípse novit. Cur igitur tunc negavit, se nosse, qui ut 
Dominus novit? Nostre nimirum utilitatis causa 
id fecit, si tamen licet vestigantes aliquid conji- 
cere. Nam et eventura ante mundi flnem significa- 
vit, ne cum ea contingerent, nos ul peregrinos 
et imprudentes opprimerent, sed ut ex illis, quae 
pest etisws futura essent, exspectaremus. -Diem 
autem et horam noluit ut Deus dicere se nosse, 
sed ut homo se negavit scire, ne amplius interro- 
garent. Sic igitar rem temperavit, ne si vel omnino 
taceret, tristitia discipulos afficeret, vel si plane 
patefacerct, ageret contra quam et illis et nobis 
foret utile. Quoniam igitur propter nos Verbum 
caro factum est, propter nos etiam dixit : Ne Filius 
quidem novit. Neque ita dicens mentitus est. IHu- 
mano enim more, ut homo, negavit se scire, nec 
permisit, at discipuli se amplius urgerent; ne- 
gando enim sescire, fecit interrogationem  ipso- 
rum consistere. At in eo libro, quo res ab aposto- 


αὐτὸν πάλιν οἱ μαθηταὴ, πότε τὸ τέλος ἔσται, xai D Iis geste continentur, scriptum est, discipulos ite- 


πήτε παραγίνῃ, xai εἶπεν αὐτοῖς φανερώτερον ΟὐΧ 
ὑμῶν ἐστι γγῶναι χρόνους ἢ καιρεὺς, οὓς à Ha- 
thp ἔθετο ἐν τῃ ἰδίᾳ ἐξουσίᾳ. Καὶ οὐχ εἶπε τότε, 
O2x οἶδεν οὐδὲ ὁ Υϊὸς, ὥαπερ πρὸ τούτου ἀνθρωπί- 
γως. Λοιπὸν γὰρ ἣν f| σὰρξ ἀναστᾶσα, xal ἀποθε- 
µένη τὴν νέχρωσιν, xal θεοπο:ηθεῖσα, xal οὐχ ἔτι 
ἔπρεπε σαρχιχῶς αὐτὸν ἀποχρίνασθαι ἀνερχόμενον 
εἰς τοὺς οὐρανοὺς, ἀλλὰ λοιπὸν θεῖχῶς διλάξαε, ὅτι 
Ovx ὑμῶν ἐστι Trovati χρόνους 9 καιροὺς, οὓς à 
Πατ]ρ ἔθετο ἐν τῇ ἰδίᾳ ἑξουσίᾳ. Τίς δὲ ἡ δύναµις 
τοῦ Πατρὸς ἡ ὁ Χριστός; Ἆριστὸς Υὰρ θεοῦ. δύναμµις 
xaX θεοῦ co?!a. 


^ Act. 1, 7... * D Cor. 1, 24. 


rum interrogasse, quando finis essel venturus, 
eumque clarius illis ad bunc modum respondisse: 
'Non est vestrum, nosse tempora vel momenta, que 
Pater posuit in sua. potestate *. Non dixit tunc; 
Ne Filius quidem novit, ut antea dixerat, tauquam 
homo. Jam enim surrexerat caro, depositaque 
mortalitate divina erat reddita. Nec amplius de- 
cebat, ut jam in coelum iturus responderet, ut ho- 
mo, sed doceret ut Deus, Non est vestrum, inquiens, 
nosse tempora vel momenta, qua Pater posuit in sua 
potestate. (u:e autem Patris potestas, nisi Christus ? 
Christus enim Del virtus et sapientia *. 


443 


EUTIIYMII ZIGADENT 


H1 


Sciebat utique Filius, uti Verbum. Sic enim lo A  Ofov ἄρα 6 YU; Λόγος Ov. Τοῦτο Tip λέγων ἐσκ- 


quens significavit se scire, sed ad eos non pertinere 
cognoscere, ul etiamsi demones speciem assumereat 
angelorum, et conarentur mundi finem denuntia- 
re, quo audientes deciperent, ne illis crederent, 
cum vocis Domini testimonium haberent. Quan- 
quam ne expedit quidem hominibus finem illum 
nosse, n6 eo cognito negligentes interim fiant. 
Quamobrem utrumque nobis: finem tum orbis, 
ium $uz cujusque vite notum esse noluit. Nam 
etin universitatis (ine singulorum íimis compre- 
beuditur, et singulorum fine cogitur finis univcr- 
sitatis, ut cum incertus sit, quotidie magis in vir- 
tutis studio proficiamus. Et ideo Servator adjun- 
git : Vigilate igitur, quia nescitis, qua hora Do- 
minus vester venturus sit '. Propter utilitatem ος» 
go proveniente ex bac inscitia ita locutus est. 
Jam cum in paradiso Dominus sic Adam interro- 
get: Adam, ubi es*? et ex Caia quzrat, ubi sit 
frater ejus, quid hie dicetis ? Eumne ignoraie, 
atque ideo sic percontari? At Manichzos hoc mo- 
ilo vos esse declarabitis. Eorum enim propria hac 
est audacia. Quod si verentes, ne aperte Mani- 
chzi nominemini, vobis ipsis vin affertis, ut dica- 
tis, eum cognoscentem percontari, quid absur- 
dum aut novum cornspicitis,quamobrem excidatis, 
si Fil:us, in quo tunc Deus percontabatur, ipse 
nunc carnem indutus ut homo percontatur ? Nisi 
ut cum Manicbai sitis, percontationem etiam il- 
lam carpatis, et calumniemini, ut. solum in malis 
cogitalionibus veatris vos audacter geratis, Àt in 
omnibus coafutati rursum tumultuamini propter 
illa verba, qua a Luca scripta sunt : Et δει 
proficiebat sapientia, et etate, et gratia apud. Deum 
et homines *. Necessarium igitur est, ut vos. iterum 
tanquam Sadduceos et Phariszos interrogem, Jesus 
Christus homo est, ut reliqui orones liomines, an 
Deus est carnem gerens ? Si homo communis est, 
ut czeleri bomines, proficiat, ut homo, quie quidem 
est Sumosatensis sententia, quam vos ilem re se- 
quimini, licet bominum veriti de vobis existima- 
tionem, dissimuletis. Sin Deus est carnem gereus, 
quandoquidem et hoc verum est, quid proficit, cum 
sit z22qualis Deo, aut quomodo augetur Filius, qui 
seimper est in Patre? Sj enim semper in Patre exsi- 
stens proficit et erescit, aliquid nimirum est supra 
Patrem, ad quod ille crescens perveniat. Deinde 
«i hono factus proficiebat, erst ante, quam homo 
fleret, imperfectus. Et caro potius perfec'io ipsius 
fuit quam ipse carnis. Deinde si Verbum exsistens 
proficit, quid majus assequi potest quam ut sit id, 
quod est, Verbum nimirum, et sapientia, et Filius, 
et Deus, eujus si quis ut radii particeps (leri potest, 
is inter homines est perfectissimus, et equalis an- 
gelis lit? Siquidem et Angeli et Archangeli, et 
Dominationes, et omnes Potestates, et Throni, 
Verbi participes personam ejus semper contem- 

* Matth. xxiv. 19. 


? σοι. i1, 0. ? Luc. in, 52. 


pavev, ὅτι Ἐγὼ οἶδα, ἀλλ’ οὐκ ἔστιν ὑμῶν γνῶναι, 
ἵνα x&v ὡς ἄγγελοι µετασχηματίνώνται δαίμονας, xat 
περὶ τῆς συντελείας ἐπιχειρήσωσι λέγειν πρὸς τὸ 
πλανῆσαι τοὺς ἀχούοντας, μὴ πιστεύσητε ἔχοντες 
ὑμεῖς παρ᾽ ἐμοῦ «hv φωνήν. "Άλλως τε οὐδὲ εἰδέναι 
«ol; ἀνθρώποις τὸ τέλος συμφέρει, ἵνα ph Υνόντες 
χαταφρονηταὶ τοῦ μεταξὺ χρόνου γένωνται. 'Augó- 
«spa δὴ οὖν xal τὸ χαθόλου τέλος, xal τὸ ἑχάστου 
ἀπέχρυψεν ἀφ᾽ ἡμῶν ὁ Λόγος. Καὶ γὰρ ἐν «ij χαθό- 
λου τὸ ἑχάστου τέλο; ἐστὶ, καὶ ἐν τῷ ἑχάσατου τέλει 
&b χαθόλου συνάγεται, ἵνα ἀδήλου αὐτοῦ ὄντο;, χαὶ 
ἀεὶ προσδοχωµένου, καθ’ ἡμέραν προχόπτωµεν. Διά 
τοῦτο γὰρ ἐπέφερεν ὁ Σωτὴρ λέγων * Γρηγορεῖτε 
οὖν ὅτι οὐκ οἴδατε οὐδὲ ὑμεῖς xolg ἡμέρᾳ ὁ Κύ- 


B puioc ὑμῶν ἔρχεται. Διὰ τὸ συμφέρον ἄρα τὸ ἐκ xi; 


ἀγνοίας τοῦτο εἴρηκεν. Ἐν τῷ παραδείσῳ δὲ πυνθά» 
νεται ὁ θεὺς του ᾽Αδὰμ λέγων ΄ ᾿Αδὰμ, ποῦ sl; Ἐξ- 
ετάζει δὲ xal τὸν Κάῑν λέγων * Ποῦ ’Α6ε.ῖ ódóg Ay óc 
σου; Tl τοίνυν xal περὶ τούτου φατέ; Ei γὰρ 
ἀγνοεῖν αὐτὸν νομίζετε, xat διὰ τοῦτο πυνθάνεσθα:, 
Μανιχαίοις μὲν ἤδη προσετέθητε. Αὐτῶν γὰρ τὸ 
«οιοῦτον τόλµηµα. El δὲ φοδούμενοι φανερῶ; ὀνομ:- 
cÓf vat Μανιχαῖοι βιάζεσθς αὐτοὺς εἰπεῖν, ὅτι γινώ- 
σχων πὐνθάνεται, τί ἄτοπον, ἡ si. ξένον ὁρῶντε; 
οὕτω πεπτώκατε, εἰ ὁ Υἱὸς, àv ᾧ τότε ἐπυνθάνετο ὁ 
θεὸς, ὁ αὐτὸς Yib; καὶ νῦν σάρχα περιθελλόμενος 
πυνθάνεται ὡς ἄνθρωπος; El μὴ ἄρα Μανιχαῖοι 
γενόµενοι µέμφεσθαι θελήσετε xai τὴν τότε Υενοµέ- 
νην πρὸς τὸν ᾿Αδὰμ ἐρώτησιν, ἵνα µόνον νεανιεύησθε 
ἐν ταῖς χαχονοίαις. Καὶ γὰρ ἐν πᾶσιν ἑλεγχόμενοι 
θορυδεῖτε πάλιν διὰ τὸ εἰρημένον παρὰ τοῦ Aouxd. 
$301 γάρ; Καὶ Ἰησοὺς προέκοατε σοφίᾳ καὶ ἡμι- 
χίᾳ, xa) χάριει παρὰ θεῷ, καὶ ἀνθρώποις. 'Avay- 
καῖον οὖν ἐστι πάλιν αὐτοὺς ὡς τοὺς Σαδδουχαίους 
καὶ Φαρισαίους ἑρωτῆσαι. Ἱησοὺς Χριατὸς ἄνθρω- 
πός ἐστιν, ὡς οἱ ἄλλοι πάντες ἄνθρωποι, ἣ θεός ἐστι 
σάρκα φορῶν; El μὲν οὖν χοινὸς ἄνθρωπος κατὰ 
«ovg ἄλλους ἀνθρώπους xai αὐτός ἐστιν, ἕστω πάλιν 
ὡς ἄνθρωπος προχόπτων. Τοῦτο μέντοι τοῦ Σχµοσα- 
τέως ἑἐστὶ τὸ φρόνημα, ὃ τῇ μὲν δυνάµει xal ὑμεῖς 
φρονεῖτε, τῷ Ot ὀνόματι µόνον ἀρνεῖσθε δ-ἀ τοὺς ἀν- 
θρώπους. El δὲ θεός στι σάρχα φορῶν, ἐπφιδὴ καὶ 
τοῦτό ἐστιν ἀλτθῶς, ποίαν ἔχει προχκοπὴν ὁ Usa. Θεῷ 


p ὑπάρχων; "H ποῦ εἶχεν αὐξάνειν ὁ Yl, ὁ &eV v ἐν 


«ij Πατρί ; El γὰρ ἀεὶ àv iv τῷ Πατρὶ προχόπτει, 
εί ἄρα ἑἐστὶν ἐπέχεινα τοῦ Πατρὸς, ἵνα ἐπὶ τούτῳ 
προχόψῃ; Ἔπειτα, εἰ ἄνρωπος γενόμενος προ: 
ἐχοπτε, δῆλον ὅτι m2b τοῦ γενέσθαι ἄνθρωπος ἀἁτελῆς 
Ἶν, καὶ μᾶλλον ἡ σὰρᾶ αἰτία τῆς τελειώσεως Υέγυνεν, 
à αὐτὸς τῆς σαρχός. Πάλιν τε, εἰ Λόγο; àv προχό- 
πτει, τί μεῖζον ἔχει γενέσθαι Λόγου, xal σοφίας, xal 
Υἱοῦ , xal θεοῦ , χαὶ δυνάμεως; Ταῦτα γὰρ ἐστιν ὁ 
Λόγος, οὗ εἴ τις ὡς ἀχτῖνος μετασχεῖν πως δύναται, 
ὁ τοιοῦτος παντέλειος ἓν ἀνθρώποις, xal ἴσος ἀγγό- 
Aot; γίνεται. Καὶ γὰρ xal "Αγγελοι, xal ᾿Αρχάγχελοι, 
xai Κυριότητες, xai πᾶσαι αἱ Δυνάμεις, καὶ θρύνοι 


“0 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. τι. 


46 


«oU Λόχου µετέχοντες βλέπονσι διὰ παντὺς τὸ mp^s- A plantar. Quomodo igitur qui aliis perfectionem pra-- 


ωπον αὐτοῦ. Πῶς οὖν ὁ ἄλλοις τὴν τελειότητα παρ- 
έχων αὐτὸς μετ ἐχεί.ους προχόπτει; "Άλλοι γὰρ 
καὶ τῇ ἀνθρωπίνῃ αὐτοῦ γενέσει διηχόνησαν, xal τὸ 
λεγόμενον παρὰ τῷ Aouxd μετὰ τὴν διακονίαν τῶν 
ἁγχέλων εἴρηται. Πῶς οὖν ἡ σοφία ἐν σοφ{ᾷ προέχο- 
ατεν: Ἡ πῶς ὁ τοῖς ἄλλοις τὴν χάριν διδοὺς (ὁ γὰρ 
Παῦλος διὰ πάσης ἐπιστολῆς δι’ αὐτοῦ δίδοσθαι τὴν 
χᾶριν γινώσχων φησίν ' Ἡ χάρις τοῦ Κυρίου ἡμῶν 
"Incov Χριστοῦ μετὰ πάἀντων ὑμῶν), αὐτὸς àv 
χάριτι προέχοπτεν ; Ἡ γὰρ φεύδεσθαι τὸν ᾿Απόστολον 
λεγέτωσαν, ἢ μηδὲ σορίαν εἶναι λέγειν τὸν Yiby τολ- 
µάτωταν, 3| εἰ συφία ἐστὶ, προχοπἣν οὐχ ἑπεδέχετο. 
"Ανθρωποι μὲν γὰρ χτίσµατα τυγχάνοντες ἐπεχτε[- 
νεσθαί πως xal προχόπτειν dv ἀρετῇῃ δύνανται. 
Ἑνὼχ youv οὕτω µετετέθη, xa Μωῦσῆης αὐξάνων 
ἐτελειοῦτο, Ἰσχὰκ δὲ προχόπτων ἐγένετο μέγας. Καὶ 
ὁ ᾿Απόστολος ἐπεχτείνεσθαι καθ) ἡμέραν τοῖς ἕμ- 
προσὀεν ἔλεγεν. Εἴχε γὰρ ἕχαστος ποῦ προχόφει, 
βλέπων εἰς τὸν ἔμπροσθεν αὐτοῦ βαθµόν. Ὁ δὲ τοῦ 
6ιοῦ Yió; µόνος iv, ἓν τῷ µόνῳ Πατρί ἐστιν, ἀφ' 
οὗ «ὐδὲ ἐπεχτείνεται, ἁλλ᾽ ἓν αὐτῷ µένων ἐστὶν del. 
Ανθρωπίνως οὖν εἴρηται xal ἐνταῦθα προχόπτειν, 
Ex: χαὶ τῶν ἀνθρώπων ἐστὶ πάλιν dj προνοπή. Καὶ 
Υὸρ καὶ ὃ εὐαγγελιστὴς μετὰ ἀχριθοῦς παρατηρή- 
δεω; λέγων, τῇ προχοπῇ συ»Ώψε τὴν ἡλικίαν * Λόγος 
δὲ χαὶ θεὶς ἡλιχίᾳ οὗ µεμέτρηται, ἀλλὰ τῶν σω.ά- 
των cb αἱ ἡλιχίαι, Too σώματος ἄρα ἑστὶν f) προ- 
xoxfj. Αὐτοῦ γὰρ προχόπτοντος, προέκοπτεν by αὐτῷ 


bet, ipse post illos proficiat? Angeli enim et in ortu 
ipsius bumano ministrabant. Et quod a Luca di- 
ctum est, post angelorum ministerium fuit. Quo- 
modo igitur is qui ipsa sapientia est, sapientia 
proficiebat? Aut qui gratiam aliis elargitur ( nam 
Paulus quidem in omnibus Epistolis suis gratiam 
per ipsum dari facile agnoscit : Gratia, inquiens, 
Domini nostri Jesu Christi cum omnibus vobis ') 
ipse gratia proficiebat ? Aut igitur Apostolum dicant 
falsa scripsisse, aut sapientiam esse Filium negent; 
aut si sapientia est, nullum accipiebat incremen- 
tum. 

Homines enim, qui creati sunt, crescere, et in 
virtutis studio progredi possunt. Enoch quidem lioc 
modo translatus est. Et Moses crescens proficic- 
bat. Et Isaias proficiens maguus effectus est. Et 
Apostolus ad ea quotidie, qux ante sunt, conten- 
debat. Horum enim singuli habebant, 4: 0ο progre- 
derentur, superiores gradus intuentes. At Dei Fi- 
lius solus exsistens in 80lo Patre est, a quo non 
ulterius extenditur, sed in ipso semper manct. 
Humana ergo ratione dictum est, Proficiebat, Nam 
hominum est profectio et. augmentum, Quare 
magna cum observatione aetatem adjunxit. evange- 
lista, Proüciebat, inquiens, sapientia el :tate. Ver- 
bum autem et Deus nullam habet αλλ mensu- 
ram. tates enim ad corpus referuntur. ltaque 
corporis est hzc progressio. Corpore enim cres- 


xai Ἡ φανέρωσις τῆς θεότητος τοῖς ὁρῶσιν. "0s δὲ C cente divinitatis declaratio videntibus major effi- 


3, θεότης ἀπεκαλύπτετο, τοσούτῳ πλέον ἡ χάρις ηῦ- 
ξανεν ὡς ἀνθρώπου παρὰ πᾶσιν ἀνθρώποις. Παιδίον 
μὲν γὰρ ἑδαστάζετο, nai; δὲ γενόμενος ἐπέμενεν àv 
τῷ l:pip, xal τοὺς ἱερέας ἀνέχρινε περὶ τοῦ νόµου. 
Κατ ὀλίγον δὲ τοῦ σώματος αὐξάνοντος, xat τὸν Λό- 
Υον φανεροῦντος, ὁμολογεῖται λοιπὸν παρὰ μὲν Πέ- 
τρου πρῶτον, εἶτα xal παρὰ πάντων τῶν μαθητῶν, 
Us. ἀληθῶς θεοῦ Υἱός ἐστιν. Ei χρὴ δὲ χαὶ πιθανῶς 
μετ} “ο” ἁλπθοῦ; εἰπεῖν, αὐτὸς ἓν ἑαυτῷ προέκοπτεν. 
Ἡ σοφία ép ᾠκοδόμησεν ἑαυτῇ olxor, χαὶ ἐν 
ἑαυτῇ προχόπτειν τὺν οἶχον ἐποίει. 


Τίς δὲ ἐστιν ἡ λεγοµένη προκοπὴ, χαθὰ προεῖπον; 
Ἡ παρὰ τῆς σοφίας µεταδιδοµένη τοῖς ἀνθρώποις 
-οποίησις, xat χάρις, ἐξαφανιζομένης Ev αὐτοῖς τῆς 
ἁμαρτίας xai τῆς bv αὑὐτοῖς φθορᾶς χατὰ τὴν ὁμοιό- 
τητα xal συγγένειαν τῆς σαρχὺς τοῦ Λόγου. Οὕτω 
Υὰρ αὐδάνοντος ἐν ἡλιχίᾳ τοῦ σώματος, συνεπεδίδοτο 
ἐν αὐτῷ ἡ τῆς θεότητος φανέρωσις, xai ἑδείχνυτο 
παρὰ πᾶσιν, ὃτι ναὺς θεοῦ ἐστι, xal θεὸς ἣν ἐν τῷ 
σώματι. ᾿Εὰν δὲ φιλονεικῶσιν, ὅτι Ἰησοῦς ἐχλήθη 
σὰρξ γενόμενος, xaX εἰς αὐτὸν ἀναφέρωσι τὸ λεγόµε- 
wv προέόκοατεν, ἀχονέτωσαν, ὅτι οὐδὲ τοῦτο νῦν 
ἱλαττοῖ «b πατρ.χὺν φῶς. Τοῦτο yáp ἐστιν à Υἱός. 
Διίχνυσι δὲ πάλιν, ὅτι Υέγονεν άνθρωπος ὁ Λόγος, 
χαὶ ἀλγθινὴν ἑφόρεσε aápxa, χαὶ ὥσπερ εἴπομεν, ὅτι 
σαρκὶ πέπονθε, xal σαρχὶ ἐπείνασε, xal σαρχὶ 
ἐχοπίασεν, οὕτω xol εἰχότως ἆ, λέγοιτο, ὅτι σαρχὶ 


«ος. xvi, 20.24; 1I Cor, xui, 15. 


Ciebatur. Quanto autem magis divinitas patelfiebat, 
tanto magis gratia augebatur, nempe hominis jam 
apud omnes homines. Puerulus enim gestabatur. 
Puer vero mansit in templo, e&t cum sacerdotibus 
de lege disputabat. Paulatim deinceps crescente 
corpore, et Verbum demoustrante, Petrus primum, 
deinde reliqui discipuli eum vere Dei Filium con- 
filentur. Quod si probabile aliquid cuti veritate 
conjunctum dicendum est, ipsein seipso prolicie- 
bat. Sapientia enim edificuvit sibi domum *, ct 
in seipsa fecit domum consurgere. 

Quazuam autem est hzc progressio, secundum ea 
qua diximus ? Gratia scilicet et deificatio bominibus 
a sapientia impertita, deleto in illis peccato et cor- 
ruptione, propter ipsorum cum carne Verbi siwili- 
tudinem et cognationem. Dum igitur corpus state 
cresceret, augebatur in ipso divinitatis declaratio, 
qua cognoscebant omnes, ipsum esse templum Dei, 
οἱ Deum esse in corpore. Quod si pertinacius ob- 
suterint, dicentes vocatum esse Jesum, cum factus 
est caro, et illud proficiebat ad illum dixerint 
esse referendum, sciant, ne id quidem paternam 
lucem imminuere, Est enim Filius. Eaque re pla- 
num fit, Verbum esse factum hominem, et veram 
carnem gestasse. Et quemadmodum dicimus, Do- 
minum carne passum) esse, ei carne esuriisse, et 
carne defatigatumesse, sic eliam jure dicemus carne 


* Prov. Ισ, 1l. 


AT 


EUTHYMII ZIGABENT 


448 


auctum esse et profecisse. Non igitur Verbi A προέχοπτεν. Οὔτ᾽ οὖν τοῦ Λόγου ἡ προχοςῇ, οὔτε ἡ 


irrcrementum, neque caro erat sapientia. Quaprop- 
ter, uL ante diximus, non ipsa per se sapientia, 
quatenus sapientia est, proficiebat. Sed quod hu- 
manum erat, in sapientia proficiebat. Humanam 
enim naturam paulatim  exsuperabat,  divi- 
numque efficiebatur, et divinitatis 
tum fiebat ad ejus actiones et splendorem om- 
nibus in rebus efferendum. Quamobrem non 
dixit: Verbum proficiebat, sed, Jesus proficiebat, 
quo quidem nomine Dominus factus homo vocatus 
est. Ut progressum illum buman:z naturz fuisse 
constet, quemadinodum diximus. 

Sicul ergo crescente carne dicitur ipse crescere 
propter corporis conjunctionem, sic ea qua tempore 
mortis appelente dicuntur, ut turbari, et flere, eodem 
sensu sunt accipienda. Si igilur ex humanis affectio- 
nibus humilia abjectaque cogitandi de Deo sumunt 
occasionem, adeo ut hominem ipsum totum e 
terra, non autem e cado puteni, cur non etiam ex 
divinis operibus in Patre Verbum agnoscunt, et 
propriam repudiant impietatem? Possuut enim 
animadvertere eumdem esse, qui divina opera exse- 
quitur, et qui corpus affectionibus obnoxiuin os- 
lendit, dum permittit, ipsum lugere, et esurire, et 
id genus alia perpeti. Ex his enim omnibus decla- 
ravit se, cum Deus sit impatibilis, carnem patibi- 
lem suscepisse. Ex operibus autem ostendit, se 
Dei Verbum hominem esse factum : Etsi mihi, 
inquiens, non creditis, operibus credite, wu cognos- 
calis, me esse in Paire, et Patrem in me*. Àudientes 
quidem illum dicentem : Ego et Pater wnum su- 
mus , * unam ex proprietate l'atris per essentiam 
perspicere divinitatem oportebat ; audientes au- 
tem eum flevisse, et reliqua ejusdem generis per- 
tulisse, ca fateri esse corporis maxime propria. 
Legitimam enim ita cogitandi causam habent, ut 
ca quidem de Deo, hzc autem propter. humanum 
ipsius corpus scripta sint. Homo autem factus est, 
et hiec tanquam ab homine dicuntur et flunt, ut 
Li: quoque carnis affectiones nobis leviores  effi- 
ciantur, et nos ab illis liberi simus. Jam Deininus, 
quhsemper in Patre est, non. antequam hanc vo- 
" cem emitleret, nec posteaquam illam eiisit, a 


Patre derelinqui potuit. Neque fas est dicere, Do- D 


minum ipsum formidasse, quem inferni custodes 
metuentes iufernum diiniserunt, propter quem et 
monumenta aperta sunt, et multa 'corpora san- 
ctoruni surrexerunt, Ecce enim dicente Domino : 
Cur dereliquisti me *? Pater se et semper et tunc in 
ipso fuisse declarat. Nam et terra Doniinum suum 
loquentem agnoscens statim tremuit. Et velum 
Scissuim cst, et sol radios suos contexit, et petrae 
confracte sunt ; et quod adwirandum est, illi ipsi, 
qui aderant el eum ante negaverant, hzc conspi- 
cati. vere hunc esse Dei Filium confitentur. 


! Joan. x, 98. ? lbid. 50. ? Μαι, xxvi. 40. 


instrumen-- 


σὰρξ fjv σοφία, ἀλλὰ τῆς σοφίας σῶμα yéyovev D 
σάρξδ. Διὰ τοῦτο ὡς προείποµεν, οὐχ ἡ σοφία, fj ao- 
φία ἐστν, αὐτὴ καθ ἑαυτὴν προέχοπτεν, ἀλλὰ τὸ 
ἀνθρώπινον ἓν τῇ σοφἰᾳ προέχοπτεν, ὑπεραναδαῖνον 
χατ᾽ ὀλίγον τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν, καὶ θεοπο.ούµε- 
vov, καὶ ὄργανον αὐτῆς Υενόμενον πρὸς τὴν ἑνέργειαν 
τῆς θεότητος, xai τὴν ἕλλαμψιν αὐτῆς φαῖνον ἓν πᾶσι. 
Διὸ οὐδὲ εἶπεν, Ὁ Λόγος προέχοπτεν͵ ἀλλὰ, Ἰησοῦς, 
ὅπερ ὄνομα γενόμενος ἄνθρωπος ὁ Κύριος Σχλήθη, ὡς 
εἶναι τῆς ἀγθρωπίνης φύσεως τὴν προχοπἠν. Οὗτως 
ἐν τοῖς ἔμπροσθεν εἴπομεν. 


Οὐχοῦν ὥσπερ προχοπτούσης τῆς σαρχὸς λέγεται 
αὐτὸς προχόπτειν διὰ τὴν πρὸς τὸ σῶμα ἰδιότητα, 


B οὕτω xal τὰ παρὰ τὸν χαιρὸν τοῦ θανάτου λεγόμενα, 


τὸ πραχθῆναι, τὸ χλαῦσαι, χρῆ λαμθάνειν τῇ αὑτῇ 
διανοίᾳ. Εἴπερ οὔν Ex τῶν ἀνθρωπίνων προφασίζονται 
τὰ ταπεινὰ νοεῖν περὶ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, μᾶλλον δΣ 
ἄνθρωπον αὐτὸν Όλον Ex γῆς, xol οὐχ ἐς οὐρανοῦ 
νοµίξουσι, διατί μὴ καὶ Ex τῶν θεῖκῶν ἔρχων ἐπι- 
Υινώσχουσι εὺν ἓν τῷ Πατρὶ Λόγον, xal λοιπὸν 
ἀρνοῦνται τὴν ἰδίαν ἀσέδειαν; Ἔξεστι γὰρ αὑτοῖς 
ὁρᾷν, πῶς αὐτός ἐστιν ὁ καὶ τὰ θεοπρεπῃ ἔργα 
ποιῶν, ὁ αὑτός ἔστιν ὁ καὶ τὸ σῶμα παθητὸν δειχνὺς 
&v τῷ ἀφιέναι Χλαίειν χαὶ πεινᾷν αὐτὸ, xal τὰ ἴδια 
τοῦ σώματος bv αὐτῷ φαίνεσθαι, "Ex μὲν γὰρ τῶν 
τοιούτων ἐγνώριζε πᾶσιν, ὅτι θεὸς ὢν ἀπαθὴῆς cápxa 
παθητὴν ἔλαθεν ΄ Ex δὲ των ἔργων ἐδείχνυεν ἑαυτὸν 
Λόγον ὄντα Θεοῦ, xal ὕστερον γενόµενον ἄνθρωπον 
λέγων «ΚΔν ἐμοὶ μὴ πιστεύητε ἀγθρώπινον περι- 
6s6Anpéror σῶμα, ἁ1λὰ κἂν τοῖς ἔργοις πιστεὺ- 


'.σατε, ἵνα γγῶτε, ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ ὁ Πα- 


τὴρ ἂν àpol. "Eli δὲ, ὅτι ἀχούοντας μὲν αὐτοὺς, 
"Er καὶ ὁ Πιτὴρ Ey ἐσμεν, µίαν ὁρᾶν τὴν θεό- 
τητα χατὰ τὸ ἴδιον τῆς οὐσίας τοῦ Πατρός - ἀχούον- 
τας δὲ τὸ ἄχ.Ίαυσε , χαὶ τὰ ὅμοια, ταῦτα τοῦ σώμα- 
τος ἴδια λέγειν μάλιστα, ὅτι ἐν ἑχατέρῳ τούτων 
ἔχουσι τὴν ἀφορμὴν εὔλογον, ὅτι τὰ μὲν ὡς περὶ 
Θεοῦ γέγραπται, τὰ δὲ διὰ τὸ ἀνθρώπινον αὐτοῦ σῶ- 
pa λέγεται. Ἐπεὶ xal ἄνθρωπίς γέγονε, xal ὡς 
παρὰ ἀνθρώπου Ὑίνεται, xal λέγεται ταῦτα, ἵνα 
ταῦτα τὰ παθήματα τῆς σαρχὸς χουφίσα; αὐτοῖς 
ἑλευθέραν αὐτῶν ταύτην χαταδχευάτῃ. "0θεν οὐδὲ 
ἐγχαταλείπεσθαι δύναται παρὰ τοῦ llastó; ὁ Ko- 
ριος, ἐν ἑαυτῷ ὢν ἀεὶ χαὶ πρὸ τοῦ εἰπεῖν καὶ ὅτε 
ταύτην ἠφίει τὴν φωνήν. Αλλ) οὐδὲ θέ ptg εἰπεῖν πά- 
v δειλιᾷν τὸν Κύριο», ὃν οἱ πυλω-οὶ τοῦ ἆδου πτύ- 
ξαντες ἐξαρῆχαν τὸν ᾷδην. Καὶ τὰ μὲν μνήµατα 
ἀνέφγε, πολλὰ δὲ σώματα τῶν ἁγίω, ἀνέστη. Ἰδοὺ 
λέγοντος αὐτοῦ, Ίνατί µε ἐγκατέλειπες ; ἑδτίκννεν 
ὁ Πατηρ, ὡς ἀεὶ xol τότε ἦν αὐτῷ. Ἡ γὰρ TÀ 
Ὑινώσχουσα τὸν λαλοῦντα Δεσπότην εὐθὺς ἕτρεμε, 
καὶ τὸ χκαταπέτασµα ἑσχίζετο, ὁ Ἠλιός τε ἐχρύ- 
πτατο, xal al πέτραι διεῤῥήγνυντο, Καὶ τό γε 
θαυμαστὸν, ὅτι οἱ τότε παρόντες, xal ἀρνούμενοι 
αὐτὸν πρότερον, ὕστερον ταῦτα βλέποντες ἐμολο- 
Ύουσιν ἀληθῶς τοῦτον εἶναι Θεοῦ Yióv. 


44) 


ΡΑΝΟΡΙΙΑ DOGMATICA. — TIT. XT. 


450 


Περὶ δὲ «o0 λέγειν αὐτόν ' El δυνατὺν, xapeA- Α — Jam quod pertinet ad illa verba : Si fieri. potest, 


64co «à ποτήριο», µαθέτωσαν πῶς ὁ ταῦτα slpn- 
πὼς ἐπετίμα τῷ Πέτρῳ λέγων ' Θὐ φρονεῖς τὰ τοῦ 
Θεοῦ. Ηθιλε γὰρ ὃ παρῇῃτεῖτο, xai διὰ τοῦτο ἣν ἑλ- 
θών. Ἐπετίμα μὲν οὖν τῷ Πέτρῳ ὡς θεὸς, παρ" 
Ώτεϊτό δὲ τὺν θάνατον ὡς ἄνθρωπος. Εἴχε yàp δει- 
λιῶσαν τὴν σάρχα, δι ἣν συνεχέρα τὸ ἑαυτοῦ θὲέ- 
λημα τῇ ἀνθρωπίνῃ ἀσθενείᾳ, ἵνα xal τοῦτο πάλιν 
ἁγρανίσας, θαῤῥαλέον τὸν ἄνθρωπον πρὸς τὸν θάνα- 
φον απατασχευάσῃ. ᾿Ιδου yàp πρᾶγμα παράδοξον 
ἁληθῶς. "Ov χατὰ δειλίαν λαλοῦντα νομίζουσιν οἶχρι- 
στομάχοι, οὗτος τῇ νοµιζοµένῃ δειλίᾳ θαῤῥαλέους 
τοὺς ἀνθρώπους xal ἀφόδους χατασκευάζει. Οἱ γὰρ 
μαχάριοι ἁκόστολοι μετ) αὐτὸν, καὶ οἱ ἄλλοι ἅγιοι 
μάρτυρες οὕτως ix τῶν τοιούτων φωνῶν χατεφρό- 
νουν τοῦ θανάτου, ὡς μᾶλλον νοµίζειν εἰς τὴν ζωὴν 
µεταδαίνειν, fj θάνατον ὑπομένειν. Πῶς οὖν οὐκ ἅτο- 
πον τῶν μὲν θεραπόντων τοῦ Λόγου θαυμάζειν τὴν 
ἁ,δρίαν, αὐτὸν δὲ τὸν Λόγον λέγειν τε δειλιᾷν, δι’ ὃν 
κἀχεῖνοι θανάτου χατεφρόνησαν ; "Ex δὲ τῆς τῶν 
ἁγίω» μαρτυρίας χαρτεριχωτάτης προθέσεως, xal 
ἀνδρίας δείκνυται, ὡς οὐχ ἣν ἡ θεότης δειλιῶσα, 
ἀλλὰ τὴν ἡμῶν δειλίαν ἣν ἀφαιρούμενος ὁ Σωτήρ. 
'ü. γὰρ θανάτῳ τὸν θάνατον κατήργησε, xai ἀνθρω- 
πίνως πάντα τὰ ἀνθρώπινα, οὕτω xal τῇ νοµιζο- 
µένῃ δειλίᾳ τὴν ἡμῶν δειλίαν ἀφῃρεῖτο, καὶ πεποίηχε 
µηκέτι φοθεῖσθαι τοὺς ἀνθρώπους τὸν θάνατον. 
Ἔλεγεν οὖν ταῦτα, xai ἅμα ἐποίει. ᾿Ανθρώπινον 
μὲν γὰρ ἣν τὸ λέγειν * Παρελθέτω τὸ ποτήριον * 


xai* 'Irat(. µε ἑγκατέλειπες ; θεῖκῶς δὲ ὁ αὐτὸς c 


ἑαοίει τὸν Ίλιον ἐκλείπειν, xat τοὺς νεχροὺς ἐχεί- 
ρεσθαι. Πάλιν τε λέγων ἀνθρωπίνως * Nor ἡ ψιχή 
µου εετάρακται, ἔλεγε θεῖχῶς * Ἐξουσίαν Exc chr 
γυχήν µου θεῖναι, καὶ πάλιν ἐξουσίαν Exo Aa- 
δεῖν αὐτήν. Τὸ μὲν γὰρ ταράττεσθαι σαρχὸς ἴδιον 
Tiv, τὸ δὲ ἐξουσίαν ἔχειν θεῖναι καὶ λαδεῖν ὅτε ῥού - 
λεται τὴν φυχὴν, οὐκ ἔστι τοῦτο ἴδιον ἀνθρώπου, 
ἀλλὰ τῆς τοῦ Λόγου δυνἀμεώς ἐστιν. "Ανθρωπος Υὰρ 
οὐ xav' lav ἐξουσίαν, ἀλλ ἀνάγχῃ φύσεως xal μὴ 
θέλων ἀποθνήσκει. '0 δὲ Κύριος ἀθάνατος v, cáp- 
χα 6k θνητὴν ἔχων, ἐπ᾽ ἐξουσίας εἶχεν ὡς θεὸς ἀπὸ 
τοῦ σώματο; χωρισθῆναι, xal τοῦτο πάλιν ἀναλα- 
6εῖν ὅτε βούλεται. "Επρεπε γὰρ φθαρτὴν οὗσαν τὴν 
cápxa µηκέτι χατὰ τὴν ἑσυτῆς φύσιν µένειν θνη- 


τὴν, ἀλλὰ διἁ τὸν ἑνδυσάμενον αὐτὴν Λόγον ἄφθαρ- D 


τον διαµένειν. Ὡς γὰρ αὐτὸς γενόμενος Ev τῷ ἡμῶν 
σώματι τὰ ἡμῶν ἐμιμήσατο, οὕτως ἡμεῖς δεξάµενοι 
τοῦτον τῆς παρ) ἐχείνου μεταλαμθάνομµεν ἀθανασίας. 
Μάτην τοίνυν σχανδαλίζεσθαι προσποιοῦνται, ὅτι 
περὶ τοῦ Λόγου γέγραπται ^ Ἐταράχθη καὶ ἔκ.ῖαυ- 
σεν. "Eoixact Yào μηδὲ ἀνθρωπίνην αἴσθησιν 
ἔχειν, ἁγνοοῦντες τὴν τῶν ἀνθρώπων φύσιν xal τὰ 


τούτων ἴδια. Μᾶλλον γὰρ ἔδει θαυμάζειν, ὅτι kv. 


εοιαῦτα πασχούσῃ σαρχὶ ἦν ὁ Λόγος, καὶ οὔτε ἑκώ- 
λυσε τοὺς ἐπιθουλεύοντας, οὔτε ἐξεδίχει χατὰ τῶν 
ἀναιρούντων, χαίπερ δυνάµενος, ὁ ἄλλους χωλυσας 
ἀποθανεῖν, χαὶ ἀποθανόντας ἑγείρας kx τῶν νεχρῶν, 


! Matth. xavi, 39. * Matth. xvi, 25. 


transeat a πιο calix !,  animadvertant, quomo«o, 
qui hecdixit, Petrum increpuerit, Non capis, iu- 
quiens, que Dei sunt *. .Volebat suscipere id, quod 
deprecabatur, et idcirco venerat. Increpavit igitur 
Petrum ut Deus, deprecatus est mortem ut homo. 
Habebat enim carnem pavidam, propter quam cum 
humana imbecillitate voluntatem suam conjunxit, ut 
hanc item affectionem | aboleret, hominemque ad 
oppetendam mortem strenuum οἱ fortem efficeret. 
Attende enim rem novam et admirabilem. Quem 
timide loqui putant isti Christi hostes, is ea ipsa 
affectione, quam ipsi formidinem existimant, ho- 
mines audentes et impavidos constituit. Nam 
beati post illum apostoli et alii sancti martyres 
propter has voces adeo mortem contempserunt, 
ut per eam se mogis ad vitam transire, quam 
mortem subire existimarent. Quam absurdum igi- 
tur est, cum Verbi ministrorum fortitudinem 
admireris, Verbum ipsum tiinidum dicere, propter 
«quod illi mortem non timuerunt ! Ex fortissimo igi- 
tur sanctorum martyrum proposito virtuteque 
constat divinitatem minime formidasse, sed lor- 
midinem nostram Servatorem abstulisse. Quemad- 
modum enim morte sua morlem destruxit, et hu- 
manitate sua reliquas humanas affectiones, sic et 
hoc qui metus dicitur, melum nostrum sustulit, 
eífecitque, ne homines amplius mortem extimes- 
cerent. Dizit ille quidein, et fecil haec. Nau sicut 
hominis fuit dicere : Transeat calix ; et : Cur de- 
reliquisti me? sic Dei fuiteflicere, ut sol ipse deli- 
ceret, et inortui redirent in vitam. Etqui dixit, ut 
homo: Anima mea turbata est *, idem uti Deus 
dixit : Potestatem habeo ponendi animam meam, ei 
potestatem habeo iterum assumendi eam *. Turbaii 
enim est proprium carnis. llabere autem, quando 
vult, ponendi sumendique animam potestatem, 
non est amplius hominis proprium, scd ad Verhi 
potentiam pertinet. Homo enim non potestate sua, 
sed natura necessitate etiam nolens moritur. Do- 
minus autem, qui i« mortalis est, et carnem gestal.at 
mortalem, ut Deus potestatent habebat, ut se, cum 
vellet, et à corpore separaret, et corpus iterum su- 
meret. DecebaL enim, vt caro mor!alis et interi- 
tuj obnoxia non jam ex natura. sua. maneret. mor- 
L3lis, sed propter Verbum, quod illam assumpsc- 
rat, immortalis effecta nullum amplius interitum 
sentiret. Sicut enim corpore nostro que nostra 
sunt, imitabatur, sic nos ipsut suscipientes ab eo 
sumimus immortalitatem. Itaque frustra se dicunt 
offendi, cum audiunt de Verbo illa dici : Anima 
turbata est, flevit. Videntur enim humano sensu 
carere, et naturam hominum et affectiones eorum 
ignorare. Magis eos adiirari oportebat, Verbum 
in carne, quz? talia patitur, esse, nec insidias 
struen:es cohibuisse, neque interfectores ultum 
6466, cum tamen posset, quippe quod alios a mor- 


* Joan, xii, 97. "ibi. x, 18. 


Á5] 


EUTHYMII ZIGABENI 


452 


(ο liberaret, etjam mortuos in vitam reduceret, À ἀλλ᾽ ἠνέσχετο πάσχει» τὸ ἴδιον σῶμα. Διὰ τοῦτο γὰρ 


sed proprium corpus pati permisisse. Ob id enim, ut 
ante diximus, venit, ut carne pateretur, et carnem 
redderet immortalem, etquod srpe jam a nobis 
dictum est, ut ignominia et reliquis humanis 
affectionibus in se translatis, homines ab illis per 
ipsum deletis non vexarentur amplius, sed Dei 
templum in perpetuum manerent. 
Ex eadem serie. 

Improba profecto scelestaque res, ut videtur, est 
homo hzreticus, et instar illius fers, quam in fa- 
bulis suis Graeci hydram appellant, qus prioribus 
serpentibus excisis, serpentes alios parit, et eorum 
objecta cum illis pugnat, qui priores obtruncave- 
runt. Sic hostes Dei, coufulatis argumentis quibus 
se tanquam serpentibus defendebant, Judaicas οἱ 
siultas alias quzstiones inveniunt, et, Esto, inquiunt, 
quando hzc sic interprelemini , et. ratioeinatio- 
nibus deimonstrationibusque superatis, dicile, 
utrum consilio et voluntate genitus sit Filius a Pa- 
tre. lloc si quis eorum qui de religione Christiana 
recte sentiunt, quaereret, nihil esset suspicandum, 
recta enim mens , et sententia simpliciorem verbo- 
rum expositionem superaret. Nunc. autem cum ab 
inereticis haec quxstio profieiscatur, omnia autem 
hereticorum verba suspecta sint, metuendum est, 
ne suam ipsorum impietstemita disseminent. ldem 
enim dicit, qui quzrit, consilione genitus sit Filius, 
2c siquiereret, utrum fuerit aliquando,cum non esset, 


aut utrum ex nihilo factus et creatus sit. Undenam C 


enim, quove ex Scriprure loco h:ec promunt? nisi for. 
te omissa Scriptura, Valentini malitiam imitantur. 
Piolemeus enim Valentinianus, Duas, inquit, quod 
Don est genitum, lances babet, cogitationem et voluge 
tatem. Et primo cogitavit, deinde voluit. Et qua cogi- 
tavit, efficere non potuit, nisicum voluntatis potestas 
facta fuit. At hoe discentes Ariani voluntatem et 
consilium Verbo volunt anteirc. Isti igitur a»mulen- 
tur doctrinam Valentini, nos autem sacras versan- 
tes Scripturas invenimus de illo dici, ipsum esse, 
et solum esse, et esse in Patre, et esse Patris ima- 
giuem. De solis autem rebus proercatis, quz& 40085 
dam non erant, sed factae sunt, consilium et volun- 
tatem pr:ecessisse legimus, cum in centesimo ter- 


(ιο decimo psalmo David ita canat : Deus noster in D 


«cle, et in terra, omniu quecunque voluit fecit ', et 
in psalmo centesimo decimo : Magna opera Domini 
exquisita in omnes voluntates ejus *. Et rursum ia 
psalmo centesimo tricesimo quarto: Omnia quacun- 
que voluit Dominus fecit in calo et in terra, in mari, 
et. in omnibus abyssis *. Quare si Verbum est opus, 
et res facta, et unum ex omnibus, dicatur et ipsum 
consilio factum. Sic enim ostendit Scriptura, res 
omnes esse (actas, Asterius item ad haeresim con- 
ürmaudam adjutor accedit, Si indignum est, iu- 
quiens, opifice Deo, ut volens faciat, in omnibus pari- 
ter rebus voluntas tollatur, quo dignitasejus firma et 
3 psal 


35 Psal. οχι, 5. (1, 9. 


5 Psal. cxxxiv, G. 


xal ἑλήλνθεν, à; mposlrzov, ἵνα σαρχὶ κἀθῃ, καὶ 
λοιπὸν ἁπαθῆς, xat ἀθάνατος $ σὰρξ καταόχενασθῃ, 
xaX ἵνα, καθὼς πολλάκις εἴπομεν, ὡς εἰς αὐτὸν εἷς 
ὕδρεως, χαὶ τῶν γινοµένων φθανόντων, µηκέτι τῶν 
ἀνθρώπων ἅπτηται ταῦτ,ἀλλ᾽ ἐδαφανισθῇ παντελῶς 
παρ) αὐτοῦ, xil λοιπὸὺν δι αἰῶνος ὡς ναὺς θεοὺ 
διαµείνωσι. 
Της αὐτῆς ἀχο.]ονθίας. 

"AX, ὡς ἔοιχε, πονηρὸν ὁ αἱρετιχὸς ἀληθῶς. Καὶ 
ὥσπερ ἢἡ λεγομένη παρὰ τοῖς Ἕλλησιν ἐν μύθοις 
ὕδρα τὸ θηρίον, ἀναιρουμένων τῶν προτέρων 
ὄφεων, ὥδινεν ἑτέρους ὄφεις, φιλονειχοῦσα πρὸς ον 
ἀναιροῦντα τῇ τῶν ἑτέρων προδολῇ, τὸν αὐτὸν τρά- 
vov xal οἱ θεοστυγεῖς, ὥσπερ ὕδραι τὴν ψυχὴν 
πίπτοντες, ἐφ᾽ ol; προθάλλονται, ἄλλας ἐφευρίσκου- 
et ᾿Ιουδαϊκὰς xai μωρὰς ἑἐχζητήσεις, λέγοντες, 
*Estto ταῦτα οὕτως, ἑρμηνεύετε xal νιχᾶτε vot; λο. 
γισμοῖς καὶ ταῖς ἁποδείξεσιν, ἀλλὰ δεῖ λέγειν βου- 
λήσει xaX θελήσει γεγενῆσθαι τὸν Υἱὸν ὑπὸ τοῦ [la- 
ερύς. Τοῦτο δὲ sl μέν τις «uv ὀρθῶ; πιστενόντων 
ἁπ)ούστερον ἔλεγεν, οὐδὲν fjv ὑποπτεῦσαι περὶ τοῦ 
λεγομένου, νικώσης τῆς ópfobótou δ-ανοίας «τὴν 
ἁπλ υστέραν τῶν ῥημάτων προφοράν᾽ ἐπειδὴ 6i 
παρ) αἱρετιχῶν ἔστιν dj φωνὴ, ὕποπια 6b τῶν αἱρε- 
τικῶν τὰ ῥήματα, δέος ph τὴν ἑαὐτῶν ἁσέδειαν 
ἄλλως ἐπισπείρωσι. Ταυτὸν γὰρ σηµαίνει πάλιν ὁ 
λέγων, Πουλήσει γέγονεν Yibc, χαὶ ὁ λέγων "Hv πο:ε 
ὅτε osx fjv, καὶ ἐξ οὐκ ὄντων γέγονεν ὅ Υἱὸς, xal 
xtícga ἐστί. [όθεν γὰρ,  ἐχ mola; Γραφῆς τὰ 
τοιαῦτα πάλιν προφέρουσιν, εἰ ph ἄρε τὰς Γραφὰς 
ἀφέντες, ὑποχρίνονται τὴ» Οὐαλεντίνου χαχόνοιαν 
Πτολεμαῖος γὰρ 6 Οὐαλεντίνου ἔφη δύο ζυγοὺς 
ἔχειν τὸν ἀγέννητον, ἔννοιαν xax θέλησιν. κ1ὶ πρῶ- 
τον ἕνενόησεν, εἶτα ἠθέλησε. Καὶ ἅπερ ἑνανόει obx 
Ἡδύνατο παραγαχεῖν, el μὴ ὅτε καὶ fj τοῦ θελήμ.ατος 
δύναμις Εγένετο. Ὅθεν καὶ οἱ "Apetavol µαθόντες, 
θέληµα καὶ βούλησιν προηγεῖσθαι θέλουσι τοῦ Λόγου. 
Ἐκεῖνοι μὲν οὖν τὰ Οὐαλευτίνου ζηλούτωσαν, ἡμεῖς 
δι ol ἐντυγχάνοντες τοῖς θείοις λόγοις ἐπὶ μὲν τοῦ 
Υἱοῦ τὸ ἦν εὔὕρομεν, καὶ αὐτὸν µόνον Ἰχούσαμεν ὄντα 
xat tv τῷ Πατ;ὴλ, xal εἰχόνα τοῦ Πατρός. Ἐπὶ δὲ p5- 
νων τῶν γενητῶν, ἐπεὶ xal τῇ φύσει οὐχ ἣν ποτε 
ταῦτα, ἀλλ᾽ ἐπιγέγονε, προηγουµένην xat βούλησιν 
xai θέλησιν ἀνέγνωμεν, τοῦ μὲν Δαθ.ὃ φάλλοντο; ἐν 
τῷ py φαλμῷ οὕτως * 'O θεὸς ἡμῶν ἐν tp οὑρανῷ, 
καὶ àv τῇ }ῇ, πάντα ὅσα ἠθέησεν ἐποίησεν. Ἑν δὲ 
εῷρύ: Μεγάλα τὰ ἔργα Κυρίου, ἐξεζητημένα εἰς 
πάντα τὰ θε.Ίήματα αὐτοῦ. Καὶ πάλιν ἐν τῷ ρλδ 
Πάντα cca ἠθάησεν ὁ Κύριος ἐποίησεν ἐν τῷ οὐ- 
ρανῷ, ual τῇ ΥΠ. καὶ ἐν ταῖς 0aAdccatc, xal ἐν 
πάσαις ταῖς ἀθύσσοις. El μὲν οὖν ἔργον, καὶ ποίηµα 
xai εἷς τῶν πάντων ἑἐστὶ, λεγέσθω καὶ αὐτὸς βουλή- 
σε: γιγνόµενος. Οὕτω γὰρ ἔδειξεν ἡ Γραφὴ τὰ ποιή- 
µατα γίν:σθαι. Καὶ Αστέριος δὲ ὁ συνήγορος τῆς 
αἱρέσεως τούτῳ αυντιθέµενος οὕτω γράφει’ Else γὰρ 
ἀνάξιον τοῦ. δημιουργοῦ τὸ θέλοντα ποιεῖν, ἐπὶ κάν» 


μ.ο 


σῴνηταε τὸ ἀξίώμα. El δὲ προσῆχον τῷ Θεῷ τὸ βού- 
λεσθαι, xai ἐπὶ τῷ πρώτῳ γεννήµατι ὑπαρχέτω. O2 
Υὰρ 55 δυνατὸν lvl. τε xal τῷ αὐτῷ θεῷ τὸ θέλειν 
ἐπὶ τῶν ποιουµένων ἁρμόττειν, xat τὸ ui βούλεσθαι 
προσήχειν. Πλείστην ὅσην ἀσέδειαν ἓν τοῖς ῥήμασιν 
αὑτοῦ συνθεὶς ὁ σοφιστῆς, ὅτι τὸ ποίηµα, xai τὸ 
Υέννηµα ταυτόν ἐστι, καὶ εἷς bx πάντων τῶν γεν)η- 
µάτων ἐστν ὁ Yió;. El δὲ ἄλλος ἐστὶ τῶν πάντων, 
ὥσπερ οὖν kv τοῖς πρὸ τούτων ἐδείχθη, καὶ μᾶλλον 
τὰ ἔργα δι αὐτοῦ Ὑέγονε, μὴ λεγέσθω βουλήσει, 
ἵνα μὴ καὶ αὐτὸς οὕτω γίνηται, ὥσπερ καὶ τὰ δ. αὐ- 
τοῦ γενόμενα συνέστη. Καὶ γὰρ ὁ μὲν Παῦλος oix 
ὢν πρότερον, ὕστερον ὅμως διὰ θελήµατὸς θ1οῦ 
ἁπόστολος Ὑέγονεν, ἡ bb χλῆσις ἡμῶν ὥς ποτε καὶ 
αὐτὴ μὴ οὖσα, νῦν δὲ ἐπιγευνομένη προηγουµένην ἔ/ει 
βούκησιν. Καὶ ὡς αὐτὸς πἆλιν ὁ Παῦλός φησι. Κατὰ 
tip εὐδοκίαν τοῦ θελήματος αὐτοῦ γἐγονε. Τό τε 
ὃ-ὰ Μωσέως λεγόµενον’ Γενηθήτω oc, xal * "EEa- 
Ἱαιότω ἡ Tij, xal Ποιήσωμεν ἄνθρωπον, ἡγοῦμαι, 
καὶ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν εἴρηται τῆς βουλήσεως τοῦ ποι- 
οὔντος τοῦτο εἶναι σηµαντικόν. Τὰ μὲν γὰρ uh ὄντα 
ποτὲ, ἀλλ' ἔξωθεν ἐπιγινόμενα ὁ δημιουργὺς βούλε- 
ται ποιῆσαι. Τὸν δὲ ἴδιον Aóyov ἐξ ἐαυτοῦ φύσει 


γεννῶν οὗ προθονλεύεται. Ἐν τούτῳ γὰρ ὁ Πατ]ρ' 


τὰ ὅλα Bez βούλεται ποιεῖ xal δημιουργεῖ, χαθὼς 
Ἰάχωθ.ς ὁ ἁπόστολος διδάσχων Days * Βου.1ηθεὶς 
ἀπεκύησεν ἡμᾶς Λόγφ ἀληθείας. Καταισχυνθέντες 
οὖν ἐπὶ τὸ λέγειν ποίηµα, καὶ κτίσμα, xv, Οὐκ ἣν 


PANOPLIA DOGMATICA, — TIT. XI. 
των ὁμοίω; ἀνηρήσθω τὸ θέλειν, tvx ακέραιον aGCp A inregra conservetur. Quod si voluntasin Ώθοποι est 


τη] 


indecora, in primo etiam germine adhibeatur. Neque 
enim feri potest,ut in uno eodemque Deo in rebus fa- 
ciendis, ct velle simul deceat et nolle. Quam potest 
maximam impietatem sophista verbis suis componit. 
Idemque vult esse quod genitum est, et quod factum 
est, et unam ex rebus, qu:e factae sunt, vult esse Fi- 
lium. Verum ab omuibus diversus est, quemadmodum 
in superioribus denionstravimus: Ei omnia per ipsum 
facia sunt * ; quare nec dicatur consilio, neipsequo- 
que iita factus ostendatur, ut illa, quz per ipsum facta 
sunt, constiterunt. Nam Paulus quidem, qui prius 
non erat, postea per voluntatem Dei apostolus 
factus est. EL vocatio nostra, ut qux olim et. ipsa 
non erat, nuuc autem est, Dei consilium est conse- 
cuta, et ut ipse Apostolus rursum -ait : Secundum 
propositum voluntatis εκ *. Et illud, quod a Mose 
seriptum est : Fiat [ux ; et, Producat terra ; ct, Fa- 
ciamus hominem *, arbitror, ut ante dictum est, 
significare facientis voluntatem. Quae enim antea nou 
erant, sed extrinsecus facta sunt, ea vult facere 
procreator Deus. In Verbo autem proprio, quod ex 
se natura gignit, non prircedit voluntas. In hoc 
enim Pater alia omnia, quz vult, facit et creat, 
ut apostolus Jacobus docet; Genuit, inquiens, vcs 
volens Verbo veritatis sum *; Pre pudore igitur eon- 

fusi, nec audentes dicere, Dei Verbum factum et 
creatura 6996, et aliquando non fuisse, aliam ra- 

tionem inveniunt, qua creatum esse dicant. Volua- 


ποὶν Y5vvrf3| ὁ τοῦ θεοῦ Λόγος, ἄλλως πάλιν χτίαµα C tatem. enim. preponunt, et, Nisi voluntate, in- 


λέγουσιν αὑτὺν εἶναι, βούλησιν πρ)δαλλόμενοι καὶ 
λέγοντςς, El ui; βουλήσει Υέγονεν, οὐχοῦν ἀνάγχῃ, 
καὶ μὴ θέλων ἔσχεν 6 θεὸς Υἱόν. Καὶ τίς 6 «hv ἀνάγ- 
χην ἐπιδαλὼν αὐτῷ, πονηρότατοι, xal πάντα πρὸς τὴν 
αἴρεσ.ν ἑαυτῶν ἕλχοντες; Τὸ μὲν γὰρ ἀντικείμενον 
τΆ Δρυλήσει ἑωράχασι, tb δὲ μεῖνον xal ὑπερκεί- 
µενον οὐ τεθεωρήχασιν. Ὥσπερ γὰρ ἀντίχειται -ᾖ 
βουλήσει τὸ παρὰ γνώμµην, οὕτως ὑπέρχειται, xal 
αροηγεῖτιι τοῦ βούλεσθαι τὸ χατὰ φύσιν. Olxlav 
οῦν τις βλυλόμενος χατασχευάδει, υἱὸν δὲ γεννᾷ 
xarà φύσιν, xai τὸ μὲν βουλήσει χατασχευαζόμενον 
ἤρξατο Ὑίνεσθαι, xat ἔξωθέν ἐστι τοῦ ποιοῦντος. Ὅ 
δὲ Υἱὸς ἴδιόν ἐστι τῆς οὐσίας τοὺ Πατρὸς γέννημα, 
xat οὐχ ἔστιν ἔξωθεν αὐτοῦ. Ad) οὐδὲ βούλεται περὶ 


αὐτοῦ, ἵνα μηδὲ περὶ ἑαυτοῦ δοχᾗ βουλεύεσθαι. "Oct 5 


eDy τοῦ χτίσµατος ὁ Υἱὸς ὑπέρχειται τοσούτῳ καὶ 
ες βουλήσεω,; τὸ χατὰ φύσιν. Καὶ ἔδει αὐτοὺ: 
ἀχούονκας o) βονλήσει λογίζεσθαι τὸ xatk φύσιν. 
Οἱ δὲ ἐπιλανθανόμενοι, ὅτι περὶ νἱοῦ θεοῦ ἀχούουσι, 
τολμῶσιν ἀνθρωπίνας ἀντιθέσεις λέγειν ἐπὶ θεοῦ, 
ἀνάγχῃ χαὶ παρὰ γνώμην, ἵνα τὸ εἶναι Υἱὸν ἀληθ:- 
νν ἀρν[ σωνται τοῦ θεοῦ, πε εἰπάτωσαν ἡμῖν αὐτοὶ, 
*b ἀγαθὸν εἶναι καὶ οἰκτίρμονα τὸν Θςὸν ix βουλἠ 

(tw, κρὀσεστιν αὑτῷ, fj οὐ βουλήσει, El μὲν οὖν 
ἐχ βουλήσεως, σχοπεῖν δεῖ, ὅτι Ίρξατο μὲν εἶναι 
ἀγαθὸς, xa: ο) μὴ εἶναι δὶ αὐτὸν ἀγαθὸν ἑνδεχόμε- 
νόν ἐστι τὸ γὰρ βουλεύεσθαι χαὶ προαιρεῖσθαι 


! Joan. 1, 9... * Ephes. 1, $. 


! Gen. 1, 9, 25, 90. 


quiunt, genitus est, necessitate ergo et invitus 
habet Filium Deus. Ecquis illi, homines scelestis- 
simi, qui ad lisresim vestram omnia trahitis, ne- 
ceisitatein attulit? Quid. enim voluntati contra- 
rium sit, viderunt, quid autem ea sit majus et 
prius, non animadverterunt. Sicut enim ορροπῖ- 
tur voluntati id quod prater sententiam volentis 
est, sic id, quod natura est, voluntatem antecedit. 
Voluntate aliquis domum  sedificat, natura fllium 
gignit. Et quod voluntate fit, cepit fleri, et extra 
facientem est. Filius autem essentiz Patris pro- 
prium est germen, οἱ non est extra ipsum. Quam- 
obrem de ipso non consulit sicut nec de se qui- 
dem videtur consulere. Quanto igitur re pro- 
creata Filius superior est, tanto id, quod natura 
est, voluntatem anteit. Isti autem, obliti se loqui 
de Filio Dei, audent humanas illas oppositiones 
de Deo dicere, necessitatem, et prater.sententiam , 
ut negent esse verum Filium Dei. Nam et ipsi nobis 
respondeant, utrum Deo adsit ex voluniate υἱ sit 
bonus et misericors, necne. Si ex voluntate, se- 
quitur, eum co»pisse bonum esse, atque ita fleri 
poteri ut ipse nonsit bonus. Consulere enim et 
.eligere licet in utramque partem, et naturz cogi- 
tantis el ratiocinantis proprium est. Sin autem, 
nec absurdum hoc consequatur, nonex voluntate 
bonus est, audiant id, quod ipsi dixerunt, Neces- 


* Jac. 1, 18. 


455 


EUTHYMII ZIGABENI 


456 


Sitate et invitus est bonus. Ecquis autem illi ne- Α εἰς ἑχάτερα τὴν ῥοπὴν ἔχει, χαὶ λογιχὴῆς φύσεώς 


cessitatem injecit? Quod si absurdissimum est, in 
Deo esse necessitatem dicere, et propterea con» 
fitendum est, esse natura bonum, multo magis 
et verius dicendum est, eum natura, non volun- 
late esse Filii Patrem. lilud prxterea nobis respon- 
deant; volo eniin eos pro audacia ipsorum interro- 
gare, quae quidem interrogatio licet liberior sit, 
al pietatem tamen spectabit. Propitius esto, Deus, 
Respondeapt igitur, utrum Pater ipse prius conau- 
luerit, deinde voluerit, post autem fuerit, an 
priusquam consuluerit sit. Oportet enim, ut eum de 
Verbo talia. audeant loqui, similia item de Patre 


audiant, ut scianl, istam ipsorum petulantiam ad . 


Paire. quoque pervenire, Si dixerint, et ipsum 
Pairem ες consultatione et voluntate esse, quid 
eral antequam consuluit, aut quid amplius babuit 
posteaqua:n consuluit ? Quod si ejusmodi inter- 


rogatio absurda est, et nequit consistere, et hzc . 


dicere omnino nefas est, cum satis sit, id nos au- 
dire, et scire, et intelligere de Deo, nempe ipsum 
esse illum, qui esi, nonne absurdum est etiam de 
Verbo Dei sic cogitare, et eonsilium οἱ ac volunta- 
tem anteponere ? Satis enim est item de Verbo il- 
lud scire, et intelligere, nempe ipsum non ex con- 
sultatione et voluntate: Deum esse, sed natura 
proprium esse Verbum Patris. Quod quidem 
Verbum cum sit consilium et voluntas Patris ip- 
$ US, quomodo potest consilio et voluntate ejus 


ἐστι τὸ πάθος τοῦτο * εἰ δὲ διὰ cb ἐχ τούτων ἄτοπον - 
οὐχ ix βουλήσεως οἰχτίρμων xoi ἀγαθός ἐστιν, 

ἁχουέτωσαν ἅπερ εἰρῆκασιν αὐτοί ' Οὐχοῦν ἀνάγχῃ, 
xai uh θέλων ἀγαθός ἐστι. Καὶ τίς 6 τὴν ἀνάγχην 
ἐπιδαλὼν αὐτῷ ; El δὲ ἄλογόν ἐστι λέγειν ἐπ' θεοῦ 
ἀνάγχην, xal διὰ τοῦτο φύσει ἀγαθός ἐστιν, εἴη ἂν 
πολλῷ μᾶλλον xat ἀληθέστερον τοῦ Ylou φύσει, xai 
οὐκ ix βουλήσεως Πατήρ. Εἰπάτωσαν δὲ ἡμῖν xoi 
τοῦτο πάλιν. Βρὸς γὰρ τὴν ἀναισχυντίαν αὑτῶν ἑρώ- 
τηςσιν αὐτοῖς ἐπάχειν ἔτι βούλομαι τολμηροτέραν . 
μὲν, βχέπουσαν δὲ ὅμως εἰς εὐσέθειαν. Ἰλάσθητι, 

Δέσποτα. 'O Πατ]ρ αὑτὸς βουλευσάµενο; πρότερον, 
εἶτα θελίσας, οὕτως ὑπάρχει, P) xal πρὸ τοῦ Bov- 
λεύσασθαι; χρῆ yàp περὶ τοῦ Λόγου τοιαῦτα τολ- 
μῶντας αὐτοὺς, τοιαῦτα xai περὶ τοῦ Πατρὸς 
ἀχούειν, ἵνα γνῶσιν, ὅτι ἡ τοιαύτη αὐτῶν προπέτεια 
xai εἰς αὐτὸν τὸν Πατέρα φθάνει. Εὰν μὲν οὖν εἴ- 
πωσιν, ὅτι χαὶ αὐτὸς Ex βουλήσεως, εἰ ἣν πρὸ τοῦ 
βουλεύσασθαι, ἢ τί πλέον ἔσχεν, ὡς ὑμεῖς λέγετε, 
μετὰ τὸ βουλεύσασθαι ; Ei δὲ ἄτοπος xat ἀσύστατός 
ἐστιν ἡ τοιαύτη ἐρώτησις, χαὶ οὗ θὲµις ὅλως τοιαῦτα 
λέγειν (ἀρχεῖ γὰρ καὶ µόνον ἀχούοντας ἡμᾶς περὶ 
θεοῦ εἰδέναι, χαὶ νοεἵν, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ ὧν), πῶς 
οὑκ ἄλογον ἂν εἴη καὶ περὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου τοιαῦτα 
ἑνθυμεῖσθαι, χαὶ βούλησιν xal θέλησιν προδάλλε- 
σθαι;  'Apxel yàp περὶ τοῦ Λόγου εἰλέναι xol 
νοεῖν, ὅτι ὁ uh £x βονλήσεως ὑπάρχων θεὸς οὐ βου- 
λήσει, ἀλλὰ «φύσει τὸν ἴδιον ἔχει Λόγον. Πῶς οὖν 


gigni Τ nisi, ut ante dixi, Verbum gigni per C βουλὴ xal θέλημα τοῦ Πατρὸς ὑπάρχων ὁ Λόγος- 


seipsum aut per alterum Verbum asserant ho- 
mines insani. Quod si confiixerint, et alterum illud 
gigni rursum per aliquodaliud Verbum necesse erit. 
Atqueita multiceps impiorum hzresisdeprehendetur 
stulte in immensam deorum multitudinem incidere, 
dum Filium creatum et ος nihilo factum esse, novis 
ulenles vocibus, cique consilium et voluntatem 
praeponentes conanturostendere. Nonne impium est, 
ea qua rerum procreatarum sunt, in procuratorem 
wausferre? Nonne detestabile et exsecrandum est di- 
cere, consilium et voluntatem esse ante Verbum in 
Patre ? Sienim voluntas in Patre procedit, haud 
vera loquitur Filius, Ego, inquiens, in Patre, aut etiam- 
si ipse quoque in Patre est, posterior tamen existi- 
mabitur, cum voluntas in qua omnia facta sunt, 
antécedal, et ipse post, ut vos putatis, exsi- 
siat. Licet enim gloria przstet, tamen unum erit 
ex iis qu:e voluntate facta sunt, At hoinines nefarii 
nolunt, Verbum et consilium vivens esse Filium, 
sed prudentiam et consilium et sapientiam, ut habi- 
t8 quosdam, qui inesse abesseque possint, humano 
wore Deo inhaerere comminiscuntur, et omnia 
movent, et Valentini aotionem et voluntatem ideo 
praeponunt, ut Filium a Patre dividant, eumque non 
proprium Patris Verbum, sed creatum esse dicant. 
Apostolus autem non voluntalis, sed essentii pa- 
tern: proprium splendorem et figuram Dominum 
esse praedicat, Qui cum sit, inquieus, splendor οἱοτία, 


δύναται γίνεσθαι xax αὐτὸς βουλήµατι xat θελήτει; 
ἐχτὲς el μὴ, καθὰ προεΐπον, µανέντες πάλιν εἴπωσιν 
αὐτὸν δ:᾽ ἑαυτοῦ γεγονέναι, ἢ δι ἑτέρου τινός. ᾽Αλλὰ 
xiv πλάσσωνται, πάντως κχἀχεῖνος διά τινος γίνεται. 
Καὶ λοιπὸν οὕτως ἐπιλογιζομένων ἡμῶν, καὶ àva- 
Χρινόντων τὴν ἀλήθειαν, εὑρίσχεται τῶν ἀθέων 4 
πολυκέφαλος αἴρεσις εἰς πολυθεότητα πίπτουσα χαὶ 
ἄμετρον µανίαν, &v fj χτίσµα καὶ ἐξ οὖχ ὄντων θέ- 
λοντες εἶναι τὸν Yibv, ἑτέρως τὰ αὐτὰ σηµαίνουσι, 
βούλησιν xal θέλησιν προθαλλόµενοι. Πῶς οὖν αὑκ 
ἀσεθὲς τὰ τῶν γενητῶν ἐπὶ τὸν Δημιουργὸν µετα- 
φέρειν; "H vi; οὐ βλάσφημον λέγειν βούλησιν πρὸ 
τοῦ Λόγου εἶναι ἓν τῷ Πατρί; Ei γὰρ προηγεῖται 
βούλησις ἐν τῷ Πατρὶ, οὐχ ἀληθεύει λέγων ὁ Υἱός » 
Ἐγὼ ἐν τῷ Πατρἰ. "H εἰ χαὶ αὑτὸς ἐν τῷ Πατρί 
ἐστιν, ἀλλὰ ὀεύτερον λογισθήσεται, οὔσης βουλήσεως 
πρὸ αὐτοῦ, v. ᾗ πάντα γέχονε, χαὶ αὐτὸς ὑπέστη 
xa0' ὑμᾶς. Kàv γὰρ τῇ δόξῃ διαφέρῃ, ἀλλ) οὐδὲν ἧς - 
τόν ἐστιν εἷς τῶν ἐχ βουλήσεως γινοµένων, Ἁλλ' οἱ 
ἀσεθεῖς οὐ θέλονσι μὲν Λόγον xal βουλὴν ζῶσαν εἷ- 
ναι τὸν Χιὸν, περὶ δὲ τὸν Θεὸν φρόνησαιν, xai βούλη- 
cw, xal σοφίαν, ὡς ἕξιν συµδαίνουσαν, καὶ ἀπο- 
συμθαίνουσαν ἀνθρωπίνως Ὑίνεσθαι μνθολογοῦσι, 
xai πάντα χινοῦσι, xal τὴν Οὐαλεντίνου ἔννοιαν καὶ 
θέλησιν προθάλλονται, ἵνα µόνον διαστῄσωσι «bv 
Υἱὸν ἀπὸ τοῦ llatph;, xai uà εἴπωσιν ἴδιον αὐτὸν 
τοῦ Πατρὸ; εἶναι Λόγον, ἀλλὰ κτίσμα * xai γὰρ ὁ 
Απόστολος οὐ βουλήσεως, ἀλλ αὐτῆς τῆς οὐσίας 
τς πχτρικῆς ἴδιον ἁπχύγασμα καὶ χαραχτῆρα τν 


* 


51 


—. PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 


A53 


X 325» Χηρυττει λέγων, "Oc ὢν ἁἀπαύγασμα τῆς A et figura substantie ejus *. Quod si. paterna essentia 


δόξης, xal χαραχκτὴρ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ. El 
δὲ, ὡς προεῖπον, οὐχ ix βουλήστώς ἐστιν f) πατρικἡ 
οὑσία, xal ὑπόστασις, εὔδηλον ὡς οὐδὲ τὸ ἴδιο) τῆς 
πατριχῆς ὑποστάσεως ἐκ βουλήσεως ἂν εἴη. ᾿Οποία 
γὰρ ἂν i) fj µαχαρία ἐχείνη ὑπόστασις, τοιοῦτον εἶναι 
xii τὸ ἐξ αὐτῆς γένντµα δεῖ. Καὶ αὐτὸς γοῦν ὁ Πα- 
thp o3x εἶπεν, 00-6; ἐστιν ὁ βουλήσει µου γεγονὼς 
vib-, οὐδὲ ὃν χατ εὐδοχίαν Éyov, ὁἀλλ' ἁπλῶς, 
iYióc pov, χαὶ μᾶλλον ἐν ᾧ εὑδόχησα, δεικνὺς ἐκ 
τούτων, ὅτι Φύσει µου οὗτός ἐστιν ὁ Yióc. Ἐν αὐτῷ 
δὲ τῶν ἐμοὶ δοχούντων ἡ βούλησις ἀπόχειται. "Ap' 
οὖν ἐπεὶ φύσει, xai μὴ ix. βουλἠσεώς ἐστιν ὁ Υἱὸς, 
ἔδη x1l ἀθέλητός ἐστι τῷ Πατρὶ, χαὶ μὴ βουλοµέ- 
νου τοῦ Πατρὸς, ἑστὶν ὁ Υἱός; Οὔμενουν, ἀλλὰ καὶ 
θιλόμενός ἐστιν ὁ Υἱὸς παρὰ του Πατρὸς, xal, ὡς 
αὑτός φησ.ν ὁ llacho, φιλεῖ τὸν Υἱὸν, xal πάντα 
δείχνυσιν αὐτῷ. Ὡς γὰρ τοῦ εἶναι ἀγαθὸς οὐχ ix 
βουλέσεως μὲν ἵρξατο, οὗ μὴν ἁἀδουλήτως, xal 
ἀθελήτως ἑστὶν àY 3:067 * ὃ váp ἐστι, τοῦτο xal θελη- 
ον αὐτῷ ἔστιν' οὕτω χαὶ τὸ εἶναι τὸν Υἱὸν, εἰ xal 
ph &x βουλήσεως Πρίατο, ἀλλ᾽ οὐκ ἀθέλητον, οὐδὲ 
παρὰ γνώμην ἑστὶν αὐτῷ. ὭἌσπερ γὰρ τῆς ὑποστά- 
σεως τῆς ἰδίας ἐστὶ θελητῆς, οὕτω xat ὁ Υἱὸς ἴδιος 
Qv αὐτοῦ τῆς οὐσίας οὐκ ἀθέλητός ἐστιν αὐτῷ. 8t- 
λέαθω, xai φ.λείσήω τοίνυν ὁ Υἱὸς παρὰ τοῦ Πα- 
τρὸς, xal οὕτω τὸ θέλειν, xal τὸ μὴ ἀθούλητον τοῦ 
θεοῦ τις εὐσεθὼς λοχιζέσθω. Καὶ γὰρ ὁ Yl; τῇ θε- 
λήσει, ᾗ θέλεται παρὰ τοῦ Πατρὸς, ταύτῃ xal αὐτὸς 


ἀγαπᾷ , καὶ θέλει. xai τιμᾷ τὸν Πατέρα, xai £v ἐστι 6 


θέληµα cb ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐν Yl, ὡς xai ix τούτου 
θεωρεῖσθαι τὸν Yl^v ἓν τῷ Πατρὶ, xaX τὸν Πατέρα 


ἐν τῷ Υἱῷ. ΜΗ μέντοι χατὰ Οὐαλεντῖνον προηχου- . 


µέντν τὴν β»0λησιν ἐπεισαγέτω. ἨΜαΐνοιτο γὰρ ἄν 
τις μεταξυ τιβεὶς Πατρὸς xat Υἱοῦ βούλησι», xat 
θέλησι», xax σχκίψιν. Καὶ γὰρ ἕτερόν ἐστι λέγειν 
βουλήσει véyovev, ἕτερον δὲ, ὅτι ἴδιον ὄντα φύσει 
tbv Υἱὸν αὐτοῦ ἀγαπᾶ, xal θέλει αὑτόν. Τὸ μὲν γὰρ 
λέχειν, Ἐκ βουλήσεέως Ὑέχονε, πρῶτον μὲν τὸ μὴ 
εἶναί ποτε τοῦτον σηµαίνει’ ἔπειτα δὲ xal τὴν ἐπ᾽ 
ἄμφω jun? ἔχει, χαθάπερ εἴρηται, ὥστε δύνασθαί 
τινα νοεῖν, ὅτι Ἠδύνατο xal μὴ βούλεσθαι τὸν Υ]όν. 
"Exi τοῦ Υἱοῦ δὲ λέγειν, ὅτι ἠδύνατο xai μὴ εἶναι, 
ὑυσσεθές ἔότι, xax φθάνον εἰς την τοῦ Πατρὸς οὐσίπν 
εὐ τόλµηµα, εἴγε λέγοιτο, Ἡδύνατο μὴ εἶναι ἀγα- 
bc ὁ Πατήρ. "AXA' ὥσπερ ἀγαθὸς ἀξὶ καὶ τῇ φύσει, 
isto; ἀεὶ xal τῇ φύσει γεννητιχὸς ὁ Πατήρ. Τὸ δὲ 
"U Πατὴρ θέλει τὸν Υἱὸν, xal ὁ Λόγος θέλει τὸν 
Ματέρα, οὐ βούλησιν προηγουµένην δείχνυσιν, ἀλλὰ 
ὁὑμοιώσεω,; γνώρισμα. | 
Ἑκ τῆς é£xictolic τῆς περὶ τῶν γενγοµένων £y 

τῇ Ἀριμήνῳφ τὴς Ιταλίας, καὶ ἐν Σελευχείᾳ 

της Ἰσαυρίας Συνόδου 

Ἐπειδὴη δὲ οὕτως αὐτοὶ πρός τε ἑαυτοὺς, xal 
πρὸς τοὺς πρὺ ἑαυτῶν διετέθησαν, φὲρξ λοιπὸν 
ἡμεῖς, ἐξετάσαντες, µάβωμεν παρ᾽ αὐτῶν, ποῖον ἄτο- 
πον θεωρήσαντες, ἢ τίνα λέδιν αἰτιώμενο; τῶν ἔγγς- 


! Mebr. 1, 9. * Matth. xvii, 9. 
l'AT80L- CR. CN XX. 


? Joan. 11,59. 


atque substantia, ut ante diximus, non est a volun- 
tate, constat, ne id quidem, quod est paterna sub- 
stantiz proprium, a voluntate esse. Qualis enim est 
beata illa substantia, tale esse oportet et. proprium 
ipsius germen. Quamobrem et ipse Pater non dixit : 
Hic est voluntate genitus Filius, nec quem ex b^- 
neplacito Filium habui, sed simplicter : Εις 
meus, ct in quo beneplacui*. Quibus veibis ostendit 
eum esse natura Filium,in quo voluntas eorum, quae 
sibi probantur, sita sit. Num igitur quia natura 
Filius est, non autem ex voluntate, ileo Patri non 
est voluntarius * aut nolentis Patris est Filius? Minime 
vero, sed et volenti Patri Filius est, et Pater, ut 
ipse quidem ait, diligit Filium et omnia ostenditei ?. 


B Queinadmoduin enim ut bonus sit Deus non ex vo- 


luntate ccepit, nec tamen invitus et. przeter volunta- 
tei est bonus. Quod enim illi est, voluntarium est, 
sicut ut Filius sit, quanquam a voluntate non est , 
non tamen contra voluntatem etsententiam ejus est. 
Ut enim'propriam essentiam habet volens, sic et 
F.lius, qui est ejus essentize proprius, ipsi volenti, 
non autem invito est. Velit igitur ac diligat Filium 
Pater,ita tamen, ut pie ipsum velle, et non invitum 
interpreteris. Nani qua voluntatePater Filium vult, 
eadem voluntate Filius vult, et diligit; et colit Pa- 
trem. Et una est. voluntas ex Patre in Filio. Ut ex 
hac item perspicuum sit, Filium in Patre esse, οἱ 
Patrem in Filio, Cave tamen, ne ex Valentini sen 
tentía voluntatem putes antecedere. Insanit enim 
quisquis inter Patrem et Filium voluntatem, et con- 
S.liu:m, et considerationem interponit. Aliud eniin 
est dicere, voluntategenitus est, et aliud Pater Filium 
proprium suum natura exsistentem diligit, et vult 
Nam lllud quidem voluntate et. consilio genitum 
esse primuin significat eum aliquando non exstitisse. 
Deinde, quemadmodum dictum. est, in. utramque 
partem  propensionem ostendit, uL aliquis dicere 
queat, Patrem potuisse Filium etiam nolle. Qui 
quidem impia audacia cum Filium potuisse non esse 
dicat ad Patris essentiam pervenit, et idem de Patre 
constituit, non aliter acsi dicat,Patrem potuisse non 
esse bonum, Quemadmodum ergo seinper et natura 
bonus Pater, ita semper et natura Filium gignit. Quod 


D autem Pater Filium velit, et Verbum velit Patrem, 


lioc non antecedens consilium aut voluntatem os- 
tendit, sed veram naturz rationetn, et essentiz pro- 
prieiatein similitudinemque significat. 

φύσεως γνησιότητα, xai ουσίας ἱδιότητα , καὶ 


Ex epistola, qua res in conciliis tum Arimini, quo. est 
ltalie oppidum, tum Seleucig, quod est oppidum 
lsaurie celebratis, gesto. continentur. 

Caeterum, quando ipsi erga sc mutuo οἱ erga 
majores suos sic affecti sunt, age jam sciscitemur 
*ils, ut ediscamus quam in scriptis illis absurdi- 


lat: aut. quam vitiosam sententiam conspicati, . 


P» 


15 


enm. A 


459 


EUTIIYMII ZIGABENI 207 o7 


4(0 


Patribus inobsequentes sunt, et adversus eecumeni- A Υραµµένων, ἀπειθεῖς μὲν γονεῦσι γεγόνασι, διαµά 


cam synodum decertant? IHIz voces, aiunt, « ex sub- 
stantia, » et, « consubstantiale, » nobis minime pla- 
cent, quibusdam enim offeudiculo fuere, plurimos 
conturbarunt. llli igitur scriptis suis ita sunt lo- 
cuti. Verum sic quispiam illis occurrat : Si ergo haec 
verba per se illis offensionis causa fuere, non solum 
quosdam offendi, ac plurimos turbari oportuit, sed 
εἰ nos aliosque universos eodem affectos esse modo 
par fuit. Quod si universi has voces amplectuntur : 
si qui illa scripsere, nou vulgares homines, sed ex 
toto orbe coacti sunt ; si qui jam Ariminum con- 
venere episcopi plus quadringentis ea testimonio 
suo comprobant ; nonne qui adversus synodum hac 
effutiunt hinc arguuntur , non verba quidem cul- 
panda esse, sed eorum qui lac prave interpre- 
tantur malitiam? Quam multi sunt, qui divinis 
Scripturis maligne lectis ae prave intellectis, san- 
ctos hinc insimulant ! cujusmodi fuere olim Judzi, 
qui Dominum non receperunt, et jam Manichzi 
qui in legem blasphemant ; cujus sane rei, non 
Scriptueze, sed ipsorum perversitas causa fuit. Si 
itaque verborum pravitatem ostendere potestis , 
agite, demonstrandi ratio ineatur ; nec objiciatis 
nobis haec nonnullis offensioni esse, ne idem vobis, 
quod tunc Phariszis, accidat. Etenim cum illi sese 
simularent de doctrina Domini offendi, ait Domi- 
nus iliis : «Omnis plantatio quam non plantavit 
l'ater meus coelestis, eradicabitur '.» His autem νου. 
bis ostendit, non Patris verba a se « plantata, » 
sed pravam suam recte dictorum interpretatio- 
nem, offendiculo illis fuisse. Nam ii qui olim Apo- 
stoli epistolas culpabant, non Pauli, sed ipsorum 
ignorantiam, et perversum animum palam fecere. 
ἑαυτούς. Ἐπεὶ χαὶ οἱ αἰτιώμενοι τότε τὰς ἐπιστολὰς 
ἁμαθίας xai στρεθλῆς διανοίας κατηγόρουν. 

Sed jam respondete (ορογ pretium enim 
fuerit boc ab illis quaere) quinam sunt, quos de 
illis offendi atque turbari causamini? Certe nemo 
corum qui pie de Christo sentiunt, quippe qui ea 
defendant asserantque. Quod si Ariani sunt qui 
hzc indigne ferunt, quid mirum si irascuntur iis 
qui eorum hzresin de medio tollunt? Non enim ea 
verba illis scandalo sunt, sed dolori, quod quasi in 


χονται δὲ πρὸς οἰχουμενιχὴν σύνοδον; Τὸ « ἐχ τῆς 
οὐσίας, » φησὶ, xal τὸ «ὁμοούσιον» οὐχ ΊἾρεσεν 
ἡμῖν. Ταῦτα γάρ τινας ἐσχανδάλισε xal πολλοὺς 
ἐθορύθησεν. Ἐκεῖνοι μὲν οὖν οὕτω γράφοντες εἰρή- 
Χασιν * ἁπαντήσειε ὃ ἄν τις αὐτοῖς εὐλόγως οὕτως - 
Ei μὲν οὖν αὐτὰ τὰ ῥήματα καθ) ἑαυτὰ τυγχάνει 
ὄντα αἴτια τούτοις εἰς σχάνδαλον, ἔδει µὴ τινας σχαν- 
δαλίζεσθα., μιδὲ πολλοὺς θορυθεῖσθαι, ἀλλὰ xai 
ἡμᾶς xai τοὺς ἄλλους πάντας ταυτὸν ἐχείνοις 
πάσχειν ἐξ αὐτῶν ' εἰ δὲ οἱ μὲν πάντες ἀγαπῶσι τὰ 
ῥήματα , οἱ δὲ ταῦτα Υράφαντες οὐχ οἱ τυχόντες, ἀλλ᾽ 
οἱ ἐχ πάσης τῆς οἰχουμένης συνελθόντες εἰσὶ, xal 
τ2ύτοις ἐπιμαρτυροῦσιν οἱ νῦν Ev τῇ Αριμήνῳ συν- 
ελθόντες ἑἐπίσχοποι υ’ xaX πλείους’ πῶς οὐχ ἄν- 


B τιχρυς ἑλέγχει τοῦτο τοὺς χατὰ τῆς συνόδου λέγον- 


τας, ὡς οὗ τὰ ῥήματά ἐστιν αἴτια, ἀλλ' dj xaxóvoua 
τῶν παρεξηγουµένων τὰ τοιαῦτα;, Πόσοι, καχῶς &v- 
τυγχάνοντες ταῖς θείαις Γραφαῖς χαὶ παρανοοῦν- 
τες ταύτας, κατηγοροῦσι τῶν ἁγίων | οἷοι γεγόνασιν 
οἱ μὲν τότε Ἰουδαῖοι, ut δεξάµενοι τὸν Κύριον, οἱ δὲ 
νῦν Μανιχαῖοι βλασφημοῦντες τὸν νόµον΄ καὶ οὐχ αἱ 
Γραφαὶ γεγόνασιν αὐτοῖς αἴτιαι, ἀλλ᾽ ἡ aiv αὐτῶν 
χαχοφροσύνη. El μὲν οὖν ἀποδεῖξαι δύνασθε τὰ ῥή- 
µατα φαῦλα , τοῦτο ποιεῖτε , xai λόγος ἡγείσθω 
τῆς ἁἀποδείξεως * xai ph προφααίξεσθε τοὺς σχανδα- 
λιζοµένους, ἵνα μὴ ταυτὸν πάθητε τοῖς τότε Φαρι- 
σαΐοις. Καὶ γὰρ κἀχείνων προφασιζοµένων axavéa- 
λίξεσθαι ἐπὶ ταῖς τοῦ Κυρίω διδαχαῖς, ἔλεγεν αὐτοῖς 
ὁ Κύριος’ « Πᾶσα φυτεία, ἣν οὐχ ἐφύτευσεν 6 Πατἠρ 
µου ὁ οὐράνιος, ἐχριζωθήσεται.» Τοῦτο δὲ λέγων 
ἐδείχννεν, ὡς οὐ τὰ τοῦ Πατρὸς δι αὐτοῦ ε«φυτευό- 
μενα» ῥήματα σχάνδαλον σαν αὐτοῖς, ἀλλ αὐτοὶ 
χαχῶς ἐχδεχόμενοι τὰ χαλῶς λεγόμενα ἐσχανδάλιζον 


τοῦ Αποστόλου, οὐ τοῦ Παύλου, ἀλλὰ τῆς ἑαυτῶν 


Ἐπεὶ (χαλὸν γὰρ αὐτοὺς ἐρέσθαι τοῦτο, ) 
εἴπατε, τΐνες εἰὶν, οὓς προφασίζεσθε σχανδαλί- 
ζεσθαι xal θορυβεῖσθαι ἐπὶ τούτοις; Τῶν μὲν γὰρ 
εὐσεβούντων εἰς τὸν Χριστὸν οὐδεὶς, αὐτὰ γὰρ 
πρεσθεύουσι xai ἑχδιχοῦσιν. El δὲ τῶν ᾿Αρειανῶν 
εἶσιν οἱ τοῦτο πάσχοντες, τἰ θαυμαστὸν, εἰ «ἐπὶ τοῖς 
ἀναιροῦσιν αὑτῶν τὴν αἴρεσιν ἄχθονται; Οὐ γάρ 
ἐστιν αὐτοῖς σχάνδαλον τὰ ῥήματα - ἀλλὰ λύπη. 


cippo insculpta suam hzresin traducant. Desinite D ὅτι στηλογραφία χατὰ τῆς ἀσεθείας αὐτῶν ἐστιν. 0ὐχ.- 


igitur adversus Patres nostros hac de causa 
obmurmurare : alioqui restat, ut crucem quoque 
Doininicam vituperetis, quod ea Judzis sit scan- 
dalum, gentibás autem stultitia, ut dixit Apostolus. 
Verum quemadinodum crux mala non est, nohis 
enim qui credimus, « Christus est Dei virtus et Dei 
sapientia * , » etiamsi Judzi insaniant ; ita quoque 
Patrum verba non perversa, sed uulia sunt iis qui 
zquo animo ea legunt, ipsaque omnem omnino 
destruunt. impietatem: quamvis Ariani multoties 
disrumpantur, quod sese ab illis damnatos videant. 
Demonsiratum itaque est illam scandali quam af- 


3 Matth. xv, 15... * HL Cor. 1, 94. 


oUv παύσασθε γογγύζοντες χατὰ τῶν Πατέρων, xat 
τηιαῦτα προφασιζόµενοι * ἐπεὶ ὥρα ὑμᾶς χαταµέμµ- 
φεσθαι καὶ τῷ χυριαχῷ σταυοῷ , ὅτι Ἰουδαίοις 
μὲν σχάνδαλόν ἐστιν, ἔθνεσι δὲ µωρία, ὡς, εἶπεν à 
Απόστολος. ᾽Αλλ' ὥσπερ οὗ φαῦλος ὁ σταυρός * ἡμῖν 
γὰρ τοῖς πιστεύουσίν ἐστι « Χριστὸς θεοῦ δύναμις, 
καὶ θεοῦ σοφία, » x&v Ἰουδαῖοι µαίνωνται' οὕτως οὐ 
φαῦλα τὰ τῶν Πατέρων ῥήματα, ἀλλ ὠφέλιμα τοῖς 
Ὑνησίως ἐντυγχάνουσι, xai ἀναιρετιχὰ πάσης ἀἁσε- 
θείας ἑστὶ, xÀv οἱ Αρειανοὶ πολλάχις διαῤῥηγνύων- 
ται, χατακρινόµενοι παρ᾽ αὐτῶν. "Ove τοίνυν f) περὶ 
τῶν σχανδαλιζοµένων ἀπίθανος δέδειχται πρόφα- 


l6] 
Ju. 
« ἓχ τῆς οὐσίας, » ὀνόματι; Τοῦτο γὰρ πρῶτον àvar- 
xaioy àvaxplvav* χαίτοι καὶ ὑμεῖς ἐγράφατε Ex τοῦ 
Πατρὸς γεγεννῆσθαι τὸν Υἱόν; El. μὲν οὖν «by 
Πατέρα ὀνομάζοντες, f] τὸ, « θεὺὸς, » ὄνομα λέγοντες, 
o5x οὐσίαν σηµαίνετε, οὐδὲ αὐτὸν τὸν ὄντα ὅπερ ἐστὶ 
χατ᾽ οὐσίαν νοεῖτε, ἀλλ᾽ ἕτερόν τι περὶ αὐτὸν, 9 τὸ 
γοῦν χεῖρον, ἵνα μὴ παρ ἐμοῦ λέγηται, διὰ τούτων 
σηµαΐνετε, ῥἔδει μὴ γρᾶφειν ὑμᾶς Ex τοῦ Πατρὸς τὸν 
. Ylbv, ἀλλ kx. τῶν περὶ αὐτὸν f] τῶν ἐν αὐτῷ: ἵνα 
φεύγοντες λέγειν ἀληθῶς IIazzpa τὸν θεὸν , σύνθετον 
δὲ τὸν ἁπλοῦν, χαὶ σωματιχῶς αὐτὸν ἐπινοοῦντες, 
χαινοτέρας βλασφηµίας ἐφευρεταὶ γένησθε. Οὕτω δὲ 
νοοῦντες, ἐξ ἀνάγχης καὶ τὸν Λόγον, χαὶ τὸ Υἱὸς, οὐχ 
υὐσίαν , 
ἄχρις ὀνομάτων ἔχετε τὴν ἑαυτῶν φαντασίαν» xa ἃ 
λέγετε, οὐκ εἶναι πιστεύετε, ἀλλὰ μὴ εἶναι Φρο- 
νεῖτε. | 


Τοῦτο δὲ Σαδδσυχαίων μᾶλλον xal τῶν παρ' 
"Ἐλληδι λεχθέντων ἀθέων ἐστὶ τὸ τόλµηµα. Ac 
οὐδὲ τὴν κτίσιν αὐτοῦ τοῦ ὄντος Θεοῦ δημιούργημα 
εἶναι φῄσετε * e γε τὸ Πατὴρ καὶ τὸ θεὸς οὐχ αὐτὴν 
τὴν τοῦ ὄντος οὐσίαν σηµαίνουσιν, ἀλλ᾽ ἕτερόν «t, 
ὅπερ ὑμεῖς ἀναπλάττετε. ᾽Αλλὰ τοῦτο δυσσεθὲς καὶ 
λίαν ἀπρεπές ἐστι χαὶ µόνον ἐνθυμεῖσθαι. El δὲ ὅταν 
ἀχούθμεν ' κε Ἐγώ εἰμι ὁ ὤν' » xal, «Ἕν ἀρχῇ 
ἐποίησεν ὁ θεὺς τὸν οὐρανὸν χαὶ τὴν γῆν; » xai, 
« ἍἌχουε, Ἱσρα)λ , 
εἷς ἐστι. » xal, e Τάδε λέγει Κύριος παντοκράτωρ" 
οὐχ ἕτερόν τι ἀλλ᾽ αὐτὴν τὴν ἁπλῆν xal µαχαρίαν καὶ 
— ἀκατάληπτον τοῦ ὄντος οὐσίαν νοοῦμεν * x3v γὰρ dbu- 
νάτως ἔχωμεν χαταλαθεῖν, Ó τι ποτέ ἐστιν, ἀλλ 
ἁχούοντες τὸ, Πατὴρ, xal τὸ , θεὸς, xai τὸ, ἴαντο- 
χράτωρ, οὐχ ἕτερόν τι, ἀλλ αὐτὴν τὴν τοῦ ὄντος οὐ- 
σίαν σημαινοµένην νοοῦμεν. Εἱρήχατε δὲ xai ὑμεῖς 
kx τοῦ θεοῦ *bv. Yiby , δηλονότι ix τῆς οὐσίας 
τοῦ Βατρὸς αὐτὸν εἱρήχατε. Ἐπειδὴ δὲ χαὶ πρὸ ὑμῶν 
λέγουσιν di Γραφαὶ τὸν Κύριον Υἱὸν τοῦ Πατρὸς, xot 
πρὸ αὐτῶν, αὐτὸς ὁ Πατὴρ εἴρηχεν « Οὗτός ἐστιν 
6 Υϊός µου ὁ ἀγαπητός * » χἰὸς δὲ οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν 
ἡ τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς γέννηµα * πῶς οὗ φαίνονται χα- 
Mig εἰρηχότες οἱ Πατέρες ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Ἡατρὸς 
ον Ylby, λογισάμενοι ταυτὸν εἶναι τὸ 
ὀρθῶς, Ex τοῦ θεοῦ, xal τὸ εἰπεῖν, ἐκ τῆς οὐσίας; Τὰ 
μὲν γὰρ ατίσματα πάντα, xiv ἐχ τοῦ θεοῦ λέγηται 
γεγχενῆσθαι, ἀλλ' οὐχ ὡς 6 Υἱός elotv Ex τὸῦ θεοῦ * 
οὐ γὰρ γεννήµατα, ἀλλά ποιηµατά elov τὴν φύσιν. 
«Ἐν ἀρχῇ γοῦν ὁ θεὸς » οὐκ ἐγέννησεν, ἀλλ᾽ « ἑποίησε 
4by οὐρανὸν xal τὴν γην, xal πάντα τὰ kv αὐτοῖς, y 
εἴρηται. Καὶ οὐχ ὁ γεννῶν, ἀλλ᾽ « ὁ ποιῶν τοὺς 
ἀγγέλους αὐτοῦ πνεύματα, χαὶ τοὺς λειτουργοὺς αὖ- 
τοῦ πυρὸς φλόγα. » El δὲ à ᾿Απόστολος εἴρηκεν, « El, 
θεὸς, ἐξ οὗ τὰ πάντα, » ἀλλ οὐ τὸν Υ ὢν συναριθμῶν 
τοῖς πᾶσι, τοῦτό φησιν c ἀλλ ἐπειδῃ τῶν Ἑλλήνων 


3 Exod. i, 14... * Gen. 1, 1. ?* Deut. vi, 4. 


cut, 4. * Cor. vini, 6. 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 


εἴπατε λοιπὸν ὑμεῖς, πῶς οὐκ ἀρέσχεσθε τῷ, A ferunt rationem nullius esse probabilitatis. Cate- 


* σερ. xvii, 1. 


462 


rum respondete nobis, cur vobis hoc dictum, « ex 
substantia, » miniine placet ? Id enim primo inqui- - 
rendum est : atqui vos ipsi scripsistis ex Patre ge- 
nitum Filium esse * Si igitut cum Patrem noini- 
natis, aut hanc vocem, « Deus », pronuntiatis, non 
substantiam signiflcatis, neque ipsum qui exsistit, 
ut est secunduim substantiam intelligitis; sed aliud 
circa ipsum, aut aliquid pejus, quod a me dictum 
nolim, per hec indicatis : vobis ergo scribendum 
non fuit, ex Patre Filium esse ; δες ος iis qua circa 
ipsum vel in ipso sunt: ut hinc vitantes Deum 
vere Patrem dicere, eumque qui vere simplex est, 
compositum corporeuimnque intelligentes ,  rccen- 


ἀλλ ὄνομα µόνον νομίζετε, xoi λοιπὸν p tioris blasphemiz inventores essetis. Cum porro 


sic intelligatis, necesse est at Verbum et Filium, 
non substantiam sed merum nomen existimetis, ac 
demum nomine tenus, vestram retinealis opinio- 
nem: ac que dicitis nullo modo esse et nusquam 
exstare sentiatis. 

Hzc Sadduczorum, imo potius eorum qui a 
Grzcis athei vocantur, scelesta est opinio. Atque 
hine reliquum est ut creaturas Dei veri opificium 
esse inficias eatis, siquidem hzc vocabula, Pater, 
et, Deus, non ipsam exsistentis substantiam signi6 - 
cant, sed aliud quidpiam qtuod commenti vos 
estis. Sed hoe vel solum cogitare, impidüm prorsus 
atque turpissimum est. Sin autem ctim audimus : 
« Ego sum qui sum *; » et, « [n principio fecit 


Κύριος ὁ θεός σου Κύριος C Deus celum et terram * ; » et, « Audi, Israel, Do» 


minus Deus tuus Dominus unus est * ; » ct, « Hec 
dicit Dominus omnipotens * ;» non aliud nisl ipsam 


. simplicem, beatam, incomprehensibilem ejus , qui 


est, substantiam intelligimus ; quamvis enim quid» 
nam ille sit comprehendere nequeamus , attameu 
cum has voces audimus, Pater, Deus, Omnipotens, 
nihil aliud quam ejus, qui est, substantiam indicari 
concipimus. Dixistis vos etiam ex Deo Filium esse, 
ac consequenter ex Patris substantia ipsum esse ; 
cum ergo et ante vos Scripture dicant. Dominum 
esse Patris Filium, et ante Scriptaras Pater dixerit, 
« Hic est Filius meus dilectus * ; » Filius autem 
nihil aliud sit quam Patris fetus; qàa, quiso, ra- 
tione Patres non recte locuti videbuhtur, ubl dixe- 


εἰπεῖν D rint Filium esse ex suhstantia Patris, rati sciliect 


idem esse sincera mente dicere, ex Deo, a€ dicere, 
ex substantia? Nam creatur: omnes, quamvis ex 
Deo exstitisse dicantur, sed non quemadmodum 
Filius, ex Deo sunt ille, non enlm res genitz , sed 
facte, natüra sua sunt. «In principio » igitur «Deus,» 
Bon genuit, sed « fecit ccelum et terram, et omnia 
qu: in els sunt. *, » ut scriptum est. Nec vero di- 
citur, qui gignit, sed « qui facit angelos suos spi- 
ritus, et ministros suos flammam ignis *. » Quod 
si Apostolus dixit, «Unus Deus per quem omnia *,» 
non eo sane illud díxit. quod Filium reliquis omni- 
* Matth, uiti, 17. 


* Gen. 1, 4..." Psal. 


i03 


Lus annumerareL : sed quoniam multi ex. Graecis À οἱ μὲν vous 073: XX* 


existimant fortuito, et ex atomorum compli- 
catione, ac ex similaribus partibus sponte rerum 
naturam coaluisse, neque auctorem habere. Alii 
auten ab aliqua causa nec tamen per Verbum eam 
conditam arbitrantur. Quisque autem ex haereticis 
arbitratu suo res comminiscitur et de rerum natura 
fabulatur. Quapropter ex necessitate Apostolus 
dixit , « ex Deo. ! , » ut factorem notum faceret, ct 
omnium creationem ex cjus voluntate factam decla- 
raret. Statim ergo infert : έξι unus Dominus Jesus 
Christus, per quem omnia:;*, » ut ex omnibus Fi- 
lium exciperet ; ας enim Dei esse dicuntur, omnia 
per Filium facta sunt : nec fleri pot;st creatas res 
eamdeii, quam creatorem, habere generationem ; et 
ut doceret illud, « ex Deo, » quod hic dicitur, alia ra- 
iione de opificiis, alia de Filio intelligi. Nam hic 
proles, ille. vero, opificia sunt. lJeoque Filius est 
proprius substantize fetus, illa autem, voluntatis 
creatura. 
Hiec cum ipsa synodus animadverteret, ac 
perspectum baberet ejusdem vocabuli diversas esse 
significationes; ne quídam suspicareutur Filium 
Dei ex Deo dici perinde atque creaturas, clarius 
scripsere, Filium ex substantia Dei esse : hine nam- 
que vere germanum Patris esse Filium indicatur. 
Ex eo autem quod simpliciter dicitur, « ex Deo, » vo- 
juntas creatoris in creando significatur. Sed, aiuut, 
hsec scripta non sunt, vocesque illas, quod in Seri- 
pturis non habeantur, rejicimus, Sed hanc il!i ca- 


villationem impudentissime proferuut. Si enim verba 6 


aen scripta putant rejicienda, quare Ario non ob- 
sistunt , qui tot senteutiolarum qu: in Scripturis non 
habentur colluviem excogitavit : quales sunt, Ex non 
exstantibus ; et, Non eraot Filius antejuam gigse- 
retur ; et, Era! tempus quo Non erat ; et, Mutahilis 
ext ; et, Ineffabilis et invisibilis est Pater Filio ; et, 
Filius non novit suam sub«lantiam, et quaslib:t 
alias cjus sententias, quas in ridicyla et impia Tha- 
lia sua evomuit ; iino potius eas illi propugnant, que 
eausa illis. est ut cum Patribus etiam suis decer- 
tent. Λυί cur, cum in.Enczniis, ut vocant, verbis 
ex Scriptura non desumptis usi Acacius et Eusebius, 
dixerint primogenitum creature esse sine dissimi- 
litudine imaginem substantiz, potenliz, consilii et 
gloriz, adversus Patres jam obmurmurant, quod 
verborum qua in Scriptura non exstant mentio- 
nem fecerint,et substantie vocem usurparint ? Par 
[uit enim eos aut contra se ipsos ebmurmurare, 
aut nihil Patres criminari. 

Si igitur quidam alii ex synodi verbis occasio- 
nem arriperent, suspicio essct eos vel ignorantia 
vel religione id facere ; neque vero hic serino ha- 
betur de Georgio Cappadoce, qui Alexandrie ex- 
acius est, viro qui nec ex przterita vita ratione 
commendatur, nec ullo modo Christianus est : sed 
propter opportunitatem, Christiani nomen simulate 


! [ Cor. vir, 6. ? ibid. 


EUTHYM!I ZIGADENI 


a 


464 


X 52459 καὶ ἐξ ἀτόμων 
συμπλοχκῆς, xal ὁμοιομερῶς Ex ταυτοµάτου συνεστά- 
vat τὴν χτίσιν, χαὶ μὴ ἔχειν τὸν αἴτιον ' οἱ δὲ ἐξ 
αἰτίου μὲν αὐτὴν γεγονέναι, οὐ μὴν xal διὰ τοῦ Λό- 
γου' τῶν δὲ αἱρετικῶν ἕχαστος, ὡς Ἰθέλησεν ἁν- 
επλάσατο, xal περὶ τῆς χτίσεως μυθολογεῖ’ τούτου 
χάριν ὁ ᾿Απόστολο- ἀναγχαίως συνείρηχε τὸ, « Ex 
τοῦ θεοῦ * » ἵνα χαὶ τὸν motn tty γνωρίσῃ, xai viv &x 
τοῦ βουλήματος αὐτοῦ τῶν πάντων δηµιουργίαν ἆπο- 
δείξῃ΄ εὐθὺς γοῦν ἐπιφέρει, « Καὶ εἷς Κύριος Ἰησοὺς 
Χριστὸς, δι) οὗ τὰ πάντα, » ἵνα τῶν πάντων ἑξάρῃ 
τὸν Yióv: τὰ γὰρ τοῦ θεοῦ λεγόμενα, πάντα ταῦτα 
δι Υἱοῦ γέγονε’ χαὶ οὐχ οἷόν τε μίαν ἔχειν τὰ 
δημιουργούμενα τῷ δημιουργοῦντι τὴν γένεσιν ^. xal 
ἵνα τὸ, « x τοῦ θεοῦ, » λεγόµενον ὧδε, ἄλλως ἐπὶ 
τῶν ποιημάτων αὑτὸ σηµαίνεσθαι διδάξῃ, f) ὡς 
ἐπὶ 1ἱοῦ λεγόµενον νοεῖται. 'O μὲν γὰρ γέννημα, τὰ 
δὲ ποιηματά ἐστι. Διὸ χαὶ ὁ μὲν Υἱὸς ἴδιον τῆς οὐσίας 
γέννημα, τὰ δὲ βουλήματος δημιονργήματα. 


Ταῦτα καὶ ἡ σύνοδος συνορῶσα, καὶ εἰδυῖα 
th) ix τῆς ὁμωνυμίας διαφορἰαν , ὑπὲρ τοῦ µή 
πινας ὑπονοεῖν χατὰ τὴν χτίσιν οὕτω λέγεσθαι xal 
«by Υἱὸν àx τοῦ θεοῦ, λευχότερον ἔγραφαν ἐκ τῆς 
οὐσίας τὸν Yióv. "Ex μὲν Υὰρ τούτου τὸ γνήσιων ἆλη- 
θῶς Υἱοῦ πρὸς τὸν Πατέρα γνωρίζεται’ kx δὲ του 
λέγεσθαι ἁπλῶς «x τοῦ Θεοῦ,» τὸ βούλημα τῆςδημιουρ- 
γίας τοῦ χτίζοντος σηµα/νεται. Άλλ᾽ οὗ γέγραπται 
ταῦτα, φασὶν, xal ὡς ἀγράφους τὰς φωνὰς ἐχδάλ- 
λομµεν. ᾽Αλλὰ xal τοῦτο πάλιν πρόφασίς ἐστιν αὖ- 
τοῖς ἀναίσχυντος. El γὰρ ἐχθλητέα νοµίζουσι τὰ ph 
γεγραμµένα, διὰ vl. τῶν περὶ "Αρειον ἓξ ἀγράφων 
ἐπινοησάντων τοσοῦτον ῥηματίων συρφετὸν, τὸ. Ἐξ 
οὐχ ὄντων, xaX τὸ, Ox ἣν ὁ YU; πρὶν γεννηῦῇ * 
καὶ, "Hv ποτε, ὅτε οὐκ ἣν ΄ xol, Τρεττός ἔστι ^ xal, 
"Αῤῥητος xai ἁόρατος 6 Πατὴρ τῷ Υἱῷ ' xat, Ὁ Υἱὸς 
οὑκ οἶδεν οὐδὲ «hv ἑαυτοῦ οὐσίαν * xaX ὅσα iv τῇ 
Υολοίῳ xai ἀσεθεῖ θαλίᾳ ἑαυτοῦ φρονῶν ἑξήμεσεν 
"Apr:og οὐχ ἀντειρέχασιν, ἀλλὰ xal μᾶλλον ὑπὲρ 
αὐτῶν ἀγωνίπονται, xal διὰ ταῦτα πρὸς τοὺς Πατέ- 
pac ἑαυτῶν διαµάχονται. Ἡ πῶς ἓν τοῖς λεγομένοις 
Ἐγχαινίοις, ἀγράφοις χρησάμενοι λέξεσιν οἱ περὶ 
Αχάχιον χαὶ Εὐσέθιον, καὶ εἰπόντες οὐσίας τε καὶ 
δυνάµεως, xai βουλῆς, xal δόξης ἁπαράλλακτον εἰ- 
xóva τὸν πρωτότοχον τῆς κτίσεως, Υογγύξουσι χατά 


D τῶν Πατέρων, ᾧς ἀγράφων αὐτῶν μνημονευσάντων 


λέξεων, καὶ οὐσίας μνημονευσάντων; Ἔδει γὰρ αὖ- 
τοὺς tj χαθ ἑαυτῶν Υογγύζειν, f) μηδὲν τοὺς Πατέ- 
ρας αἱτιᾶσθαι. 


Ei μὲν οὖν ἄλλοι τινὲς ἑπροφασίζοντο τὰς τῆς 
συνόδου λέξεις, Ἱδύναντό πως 1 ἀγνοίας 4 εὖλ»- 
θείας ὑπόναιαν ἔχειν καὶ περὶ μὲν Γεωργίου «50 
Καππάδοχος τοῦ ἐχύληθέντος ἀπὸ τῆς ᾿Αλεξαν- 
δρείας λόγος οὐδείς * ἀνθρώπου μήτε ix. προάγοντος 
βίου τὴν µαρτνρίαν ἔχοντος, µήτε ὅλως Χριστιανοῦ 
τυγχάνοντος, ἀλλὰ µόνον ὑποκχριναμέ,ου διὰ τὸν xx:- 


A5 
ρὸν 


εὐσέθειαν * διὸ οὐδὲ µέμγαιτο ἄν τις αὐτὸν εἰκότως, 
πταίοντα περὶ τὴν πίστιν, ἄνθρωπου μῆτε εἰδότα περὶ 
ὧν λέχει, µέτε περ) ὧν διαθεθαιοῦται, ὁἁλλὰ τᾶσι, 
χατὰ τὸ γεγραμμµένον, ὡς χέπφον ἑπαχολου- 
θοῦντα * Αχάχιος δὲ χαὶ Εὐδύξιος, χαὶ Πατρόφιλος, 
ταῦτα λέγοντες, πῶς οὐχ ἄξιοι πάσης εἰσὶ χαταγνώ- 
σεως; Γράφοντες γὰρ ἄγραφα χαὶ αὐτοὶ, xal 
ἀποδεξάμενο: πολλάχις ὡς καλὸν τὸ τῆς οὐσίας ὄνομα, 
μάλιστα xal διὰ τὴν ἐτε.στολὴν Εὐσεθίου, αἰτιῶντα! 
vov τοὺς πρὸ αὐτῶν, ὡς τοιαύταις χρησαµένους λέ- 
εστιν. Αλλά xai εἱπόντες αὐτοὶ θεὸν ix θεοῦ, xal 
Λόχον ζῶντα, τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς ἁπαράλλα- 
χτον 


εἶπότων , £x τῖς οὐσίας, xaX ὁμοούσιον τὸν γεν’ 


εἰχόνα τὸν Yióv, χατηγοροῦσι τῶν Ev Νικαίᾳ: 


ΡΑΝΟΡΙΙΑ DOGAMATICA, — TIT. XI. 4n 


τὸ ὄνομα, xai πορισμὸν Ἡγησαμένω τὴν A sumpsit, ct pietatem quzestus loco habuit. Quopro- 


pter nemo e:m jure arguerit, quod circa filem 1a- 
batur, hominem, qui neque novit qua dicit, nec de 
quibus affirmat, sed omnes, uti scriptuin est *, 
veluti larus insequitur. Cum autem Acacius, Eudo- 
xius et Patrophilus hzc dicant, quomodo non omni 
damnatione digni sunt? Nam, cum ipsi quoque ea 
scripserint qua in Scripturis non habentur, et szpe 
substantie noinen ut sanum, maxime propter. Eu- 
sebii epistolam, receperi;t, majores suos nunc cri- 
minantur, quod hujusmodi sint usi verbis. Imo 
cum ipsi quo.;uc dixerint Filium esse Deum ex Όσα, 
ac Verbum vivens, substa:itie Patris imaginem per 
omnia similem, jam Nicznos l'atres criminantur, 
quod dixerint, ex substantia, ac consubstantialem 


νηθέντα τῷ γεγεννηχότι. Τί δὲ θαυμαστὸν εἰ τοῖς πρὸ D esse genitori genitum. Quid mirum autem si. cum 


αὐτῶν xal τοῖς ἰδίοις. πατράσι διαµάχονται, ὅπου γε 
xai αὐτοὶ ἑαυτοῖς ἐναντιούμενοι, τοῖς ἑαυτῶν προσχό- 
πτουσιν;, Ἐχθέμενοι γὰρ ἓν τοῖς λεγοµένοις Ἔγχαι- 
νίοις &v ᾿Αντιοχείᾳ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς ἁπαράλ- 
λαχτον εἰχόνα εἶναι τὸν Yibv, ὁμόσαντές τε οὕτω 
φρονεῖν, χαὶ ὀναθεματίσαντες τοὺς ἄλλως φρονοῦντας, 
ἀλλὰ Υὰρ καὶ ἐν τῇ Ἰσαυρία γράταντες ' UO φεύγο- 
μεν τὴν ἐχτεθεῖσαν αὐθεντιχὴν πίστιν Ev τοῖς Ἐγχαι 
νίοις τοῖς χατὰ ᾿Αντιόχειαν (£v αὐτοῖς δὲ ἐγράφη 
τὸ τῆς οὐσίας ὄνομα), ὥσπερ ἐπιλαθόμενοι τούτων, 
μετ ὀλίγον ἐν τῇ αὑτῇ Ἱσαυρίᾳ τἀναντία ἔγραφαν, 
λέχοντες' Τὸ ὁμοούσιον χαὶ τὸ ὁμοιοούσιον ἐχβάλ- 
λομεν, ὡς ἁλλότριον τῶν Γραφῶν ' καὶ τὸ τῆς οὐσίας 
ὕνομα περ'αιροῦμεν , ὡς μὴ χείµενον ἐν ταῖς Γρα- 
ραῖς. 

Τίς οὖν ἔτι τοὺς τοιούτους Ἀριστιανοὺς ἡγή- 
σεται; "H ποία πίστις παρὰ τούτοις, παρ οἷς οὗ λό- 
1?$, οὗ γράμμα βέβαιον, ἀλλὰ πάντα χατὰ χαιρὸν 
ἀλλάσσεται χαὶ μεταθάλλεται 9 El γὰρ, ὢ "Axá- 
χ.ε καὶ Εὐδόςιε, οὐ φεύγετε τὴν ἐχτεθεῖσαν ἐν τοῖς 
Ἐγχαινίοις πίστιν, ἐν αὐτῇ δὲ γέγραπται, Οὐσία; 
ἁπαράλλαχτος εἰχὼν ὁ Yió;: πῶς ἐν τῇ Ἱσαυρίᾳ 
γράφετε, Ἐχθάλλομεν τὸ ὁμοούσιον ; El vip ox 
ἔστι χατ᾽ οὐσίαν ὅμοιος 6 Υἱὸς τῷ Πατρὶ, πὼς àzap- 
άλλαχτος τῆς οὐσίας εἰκών ἐστιν: Ei δὲ µετέγνωτε, 
γράφαντες 55, τὶς οὐσίας ἁπαράλλαχτος εἰχών' πῶς 
ἀναθεματίξετε τοὺς ἀνόμοιον εἶναι λέγωντας τὸν 
Υἱόν; El γὰρ οὐχ ὅμοιος χατ οὐσίαν, πάντως &v- 
ὁμοιός ἐστι. Τὸ δὲ ἀνόμοιον οὖκ ἂν εἴη εἰχών. El δὲ 
οὕτω xa0' ὑμᾶς ἐστιν, o)x ἄρα ὁ τὸν Yl5y ἑωραχὼς 
ἑώραχε τὸν Πατέρα, πλείστης ὅσης οὔστης διαφορᾶς" 
μᾶλλον δὲ τὸ ὅλον ὄντος τούτου πρὸς ἐχεῖνον ἀν- 
ομοίου. Τὸ δὲ ἀνόμοιον οὐχ οἷόν τε ὅμοιον λέγεσθαι, 
Tloía τοίνυν μηχανῇ τὸ ἀνόμοιον ὅμοιον λέγετε, xa τὸ 
ἔμριον ἀνόμοιον φρονεῖτε, xai ὑποχρίνεσθε λέγοντες 
εἰκόνα elvat τοῦ Πατρὸς τὸν Yióv; El γὰρ οὐκ ἔστι 
χχτ᾽ οὐσίαν ὅμοιος ὁ Υἱὸς τοῦ Πατρὸς, λείπει τι τῇ 
εἰχόνε, χαὶ οὐχ ἔστι πλῆρτς elxev, οὐδὲ τέλειον ἁπαύ- 
γασµα. Πῶς οὖν ἀναγινώσχετε τὸ, « Ἐν αὐτῷ χατ- 
οιχεῖ xdv τὸ πλξρωμα v5; θτότητης σωματιχῶς' » 
xax, €'Ez τοῦ πληρώχατης 222,0 Pulli πάντες ἑλάθο- 


{ Prov. vr), 92, 


majoribus, et cum patribus suis pugnant , ubi ipsi 
secum concertant in seque ipsos impingunt ? Cum 

enim Antiochiz in Enczniis, ut vocant, declaras- 

sent Filium esse substantix Patris sine ulla dissi- 

militudine imaginem, jurassentque se ita sentire, 

ας eos qui aliter sentirent anathemate damnassent, 

imo in Isauria scripsissent : Non rcfugimus authen- 

ticam fidem in Enczniis Antiochize editam (illic 

autem substanti:e nomen scriptum est), veluti eorum 

immemores, paulo post in ipsa Isauria iis adversan- 

tia conscripsere, scilicet, ὁμοούσιον et ὁμοιοούσιον, 

hoc est, consubstantiale et substantia simile, ut- 

pote a. Scripturis aliena, rejicimus, et substantie 

nomen de medio tollimus , quippe cum ia Scripturis 

non reperiatur 

Quis igitur viros hujusmodi ulterius Chri- 

stianos existimahil? Λυί quz fides, apud quos nec 
verha, nec scripta firma suut, sed omnia pro tem - 

poris ratione mutautur et invertuntur? Si enim, 0 

Acaci et Eudoxi, non refugitis expositam in Enca- 

niis fidem, in eaque scriptum est, Filium esse sub- 

stanti: Patris sine. discrepantia imaginem , cur in 

Isauria scribitis, rejicimus ὁμοούσιον Ἱ Si namque 
Filius secundum substantiam Patri similis non est, 

qui substantize imago erit sine discrepantia? Quod . 
si vos poen.tuit scripsisse, cum esse sine discrepau- 
tia substauti;:e imaginem, cur anathemate damnatis 
cos qui dicunt Filium esse Patri dissimilem ? Si 
cniin similis non est secundum substantiain , planc 
dissimilis est. Quod autem dissimile est, nunquam 
imago fuerit. Sin, uti vos dicitis, ita se res liabet, 
verum ergo nonest qui vidit Filiumn, Patrem. vi- 
disse, cum multa inter utrumque sit discrepantia, 
imo potius híc sit illi omnino dissimilis. Quod au- 
tem dissimile est, simile nunquam dicatur. Quo 
pacto igitur dissimile dicitis simile, et simile dissi- 
mile existimatis, ac simulatione usi dicitis, Fil'um 
esse Patris imaginem? Si enim Filius non est se- 
cundum substantiam Patris similis, aliquid sanc 
imagini deficit, neque cst plena imago, non pcrfe- 
ctus splendor. Cur itaque hoc legitis : « In ipso in- 


401 


EUTIIYMII ZIGADENI 


4C8 


habitat omnis plenitudo divinitatis corporali- A pav ; » Io; iv. ᾿Αρειανὺν ᾽Αέτιον ὡς αρετικὸν Ex- 


wr 5,» et, «ex plenitudine ejus nos omnes acce- 
pimus *? » Cur Arianum Aetium ut hizreticum 
ejicitis, licet ca ipsa quz ille loquamini? Tibi enim, 
Acaci, amicus est, Eudoxioque bujus magister ium- 
pictatis fuit, in cujus gratiam eum Leontius episco- 
pus diaconum ordinavit ; ut, quasi ovis vestimento 
diaconatus nomine usus, blasphemiz verba libere 
posset evomere. 

Quid igitur vobis suasit, ut vobis ipsis adver- 
semini, tantumque dedecoris referatis? Certe nihil 
rationi consentgneum vobis dicendum suppetit : 
hocque solum intelligendum reliuquitur, vos nulla 
non simulatione, nullo non commento uti propter 
Constantii patrocinium, lucrumque quod binc vobis 
evenit. Atque in promptu vobis est Patres incusare ; 
temereque objicitis, non haberi ea verba in Scri- 
pturis sacris : et ut scriptum est, « crura divari- 
castis omni transeunti *; » ita ut toties sententiam 
commultetis, quoties velint ii qui vos mercede et 
premio conducunt. Quanquam nihil interest, si 
quis non scriptas voces proferat, dum piam servet 
sententiam. lHireticus autem vir, licet. verbis e 
Scriptura depromptis utatur, nihilo tamen minus, 
suspectus ac mente corruptus cum sit, a Spiritu 
saucto audiet : « Quare tu enarras justitias meas, et 
assumis testamentum meum per os tuum *?» Quare 
diabolo licet ex Scripturis loquenti os a Salva- 
tore obturatum est. Beatus autem Paulus, quamvis 
ex profanis loquatur : « Cretenses semper menda- 
ees 5; » el: «Ipsius enim genus sumus 5; » et: 
« Corrumpunt mores bonos colloquia pfava ";» 
attamen sauctus cum sit, piam retinet sententiam : 
et cum Cliristi mentem habeat, gentibus magister 
est lidei οἱ veritatis, et cum pietate semper loqui- 
tur, Ecquidnam fide dignum inest Arianicis vocu- 
lis, quibus eruca et locusta Salvatori anteponitur, 
ipsique hiec conyicia dicuntur : Aliquando non eras, 
et creatus es, alienusque es a Deo secundum sub- 
stantiam : nullamque demum non proferunt blasphc- 
njiain ? Propalam certe faciunt, se nulla alia de causa 
cum magna synodo pugnare, quam quod Arianam 
damnaverit hzresim. Ea etiam illis causa est con 
substautialis vocem criminandi de qua ipsi prave 
: sentiunt. Si namque. recte crederent, Patrem vere 


θάλλετε, χαίτοι τὰ αὑτὰ ἑχείνῳ λέγοντες; Καὶ γὰρ 
σοῦ μὲν, ὦ Αχάκιε,  ἑταῖρός ἐστιν, Εὐδοξίου δὲ 
διδάσχαλος εἰς τὴν τοιαύτην ἁσέδειαν Ὑέγονεν, fc 
ἕνεχα xal Λεόντιος αὐτὸν ὁ ἐπίσχοπος διάχονον χατ- 
ἐστησεν ' ἵνα, ὡς ἑνδύματι  «προδάτου τῷ ὀνόματι 
τῆς διαχονίας χρώµενος, &m' ἀδείας ἐξεμεῖν δύνηται 
τὰ τῆς βλασφηµίας ῥήματα. 


Τί οὖν ὑμᾶς ἄρα τοιοῦτον ἔπεισεν, ὥστε χαὶ 
ἑαυτοῖς εἰς τὸ ἑναντίον περιπεσεῖν, xal τοσαύτην αἱ- 
σχύνην ἀπενέγχασθαι;, ἀλλ᾽ οὐδὲν εὔλογον ἂν εἴποιτε -- 
τοῦτο δὲ µόνον περιλείπεται νοεῖν, ὅτι πάντα νῦν 
ὑποχρίνεσθε , xal πάντα προσποιούµενοι πλάττετε 
διὰ τὴν παρὰ Κωνσταντίου προστασίαν, χαὶ τὸ 


B παρὰ τοῦ τοιούτου χέρδος. Καὶ χατηγορεῖτε μὲν eo- 


χερῶς τῶν Πατέρων, προφασἰζεσθε δὲ ἁπλῶς τὰς λέ- 
ξεις, ὡς ἀγράφους * xat κατὰ τὸ γεγραμμµένον, « δι- 
ετείνατε τὰ σχέλη παντὶ παρόδῳ * » ὥστε τοσαυτάχις 
ὑμᾶς µεταθάλλεσθαι, ὁσάχις ἂν ὑμᾶς οἱ µισθούμενοι 
xai χορηγοῦντες ὑμῖν βούλονται. ᾽ Καΐτοι xiv 
ἀγράφουςτις λαλῇ λέξεις, οὐδὲν διαφέρει, ἕως εὖσεδε 
τὴν διάνοιαν ἔχει, Ὁ δὲ αἱρετιχὸς Xvhp, χᾶν τὰς ἀπὸ 
τῶν Γραφῶν χρῄήσηται λέξεις, οὐδὲν ἧττον ὕποπτος 
ὧν, xa τὸν νοῦν διεφθαρµένος, ἀχούσεται παρὰ τοῦ 
Πνεύματος - « "Iva τί σὺ oti τὰ διχαιώματά 
µου, χαὶ ἀναλαμθάνεις τὴν διαθήχην µου διὰ στόµα- 
τός σου: Οὕτως ὁ μὲν διάδολος, χαίτοι λαλῶν ἀπὸ 
τῶν Γραφῶν, πεφίµωται παρὰ τοῦ Σωτῆρος: ὁ δὲ 
µαχάριος Παῦλος, x&v àx τῶν ἔξωθεν λαλῇ: « Κρη- 
τες ἀεὶ φεῦσται » καὶ, « Too γὰρ χαὶ γένος 


C. ἐσμέν: » καὶ, εΦθείρουσιν ἤθη χρηστὰ ὁμιλίαι xa- 


xal - » ἀλλ' ὅμως, ἅγιος ὧν, ἔχει τὴν διάνοιαν εὐσεθῃη; 
xai τοῦ Χριστοῦ νοῦν ἔχων , διδάσχαλός ἐστιν ἑθνων 
ἐν πίστει xai ἀληθείᾳ, xal ἃ λαλεῖ, μετ᾽ εὐσεθείας 
φθέγγεται. Ποία τοίνυν ἓν τοῖς ᾿Αρειανοῖς ῥημα 
τίοις κἂν πιθανότης ἑστν, bv οἷς προτιμᾶται τοῦ 
Σωτῆρος i| χάµπη καὶ dj ἀκρὶς, καὶ λοιδορεῖται παρ᾽ 
αὐτῶν Οὐχ fi; ποτε, χαὶ ἐχτίσθης , ξένος τε κατ 
οὐσίαν τοῦ Θεοῦ τυγχάνεις ' χαὶ ὅλως οὐδὲν δυσφη- 


μίας ἓν αὑτοῖς παραλέλειπται. Φανεροὺς οὖν ἑχυτοὺς 


πᾶσι χκαθιστῶσιν, ὅτι δι οὐδὲν ἕτερον μάχονται πρὸς 
τὴν σύνοδον ἑχείνην τὴν μεγάλην, ἢ ὅτι τὴν "Apeta- 
vhv αἴρεσιν κατέἐκρινε. Διὰ τοῦτο γὰρ xal τὴν τοῦ 
ὁμοουσίου λέξιν διαθάλλουσι, χαχῶς αὐτοὶ φρονοῦν- 


Patrem confiterentur; Filium vero genuinum Fi- D τε; χαὶ περ) αὐτῆς. El γὰρ ἐπίστευον ὀρθῶς, xai τὸν 


lium, et natura verum crederent Verbum, et Sapien- 
tiam Patris. Quod. autem dicitur ex Deo Filium 
essc, si non ut de creaturis dicitur, ita de illo affir. 
marent; sed illum substantize Patris propriam esse 
prolem intelligerent, quemadmodum spleudor a luce 
ortum habet, nequaquam singuli eorum Patres in- 
qusassent, ac polius fidenter dixissent bene syno- 
dum scripsisse, el. eam esse rectam de Damino 
nostro Jesu Christo fidem. 


! Coloss. 11, 9. 


! Joan. 1, 16, 
! | Cor. xv, 55. 


* Ezceeli. xvi, 93. 


μὲν Πατέρα Πατέρα ἀληθῶς ὠὡμολόγουν, τὸν δὲ Υἱὸν 
γνήσιον Υν καὶ φύσει ἀληθινὸν Λόγον, χαὶ Σοφίαν 
ἐπίστενον εἶναι τοῦ Πατρός ΄ τὸ τε Ex τοῦ θεοῦ λέ- 
γειν τὸν YU, εἰ ph, ὥσπερ λέγεται περὶ τῶν κτι- 
σµάτω», οὕτως ἔλεγον xal περὶ αὐτοῦ, ἀλλὰ τῆς οὗ- 
σίας τοῦ Πστρὸς ἴδιον αὐτὸν ἑνόουν εἶναι γέννημα, 
ὡς ἔστι τὸ ἀπαύγασμα Ex τοῦ φωτός * οὐχ ἂν ἕχαστος 
αὐτῶν κατηγόρει τῶν Πατέρων * ἀλλ᾽ ἐθάῤῥουν, ὅτι 
χλλὺς ἔγραγεν fj σύνοδο; * χαὶ οὕτως ἐστὶν dj ὀρθὴ 
περὶ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ πίστις. 

* Psal xLix, 16. 


? Tit. 1, 13. * Act. 1v, 23. 


409 


PANOPLIA DOGMATICA. — TiT. XI 


4:9 


'AXX ἀσαφὴς, Φασὶν, ἆστν ἡμῖν τῶν τοιού-Α Sed, aiunt, obscura nobis est horum verbo»- 


των λέξεων 1) διάνοια. Καὶ τοῦτο γὰρ προεφασί- 
σαντο, λἐγοντες, ὅτι, μὴ] δυνάµενοι καταλαθεῖν τὴν 
ἑρμηνείαν αὐτῶν, ἐχδάλλομεν ταύτας τὰς λέξεις. 
Τοῦτο δὲ el ἀληθῶς ἔλεγον , οὖχ ἔδει λέγειν αὐτοὺς, 
Ἐχθδάλλομεν ταύτας; ἆἁλλ᾽ Τξίουν μαθεῖν παρὰ 
τῶν ἐπισταμένων, ἐπεὶ ὀφείλουσί γε, καὶ ἅπερ ἂν ἓν 
ταῖς θείαις Γραφαῖς uh νοῄσωσιν ἐχδάλλειν, χαὶ χατ- 
ηγορεῖν τοὺς γράγαντας αὐτά. ᾽Αλλὰ τοῦτο 
μᾶλλον αἱρετιχῶν, xal οὐχ ἡμῶν τῶν Χριστιανῶν τὸ 
τόλµηµα. "À γὰρ ἀγνοοῦμεν Ev τοῖς λογίοις, οὐχ &x- 
θάλλοµεν, ἀλλὰ ζητοῦμεν οὓς ἀπεχάλυψεν ὁ Ko- 
proc, xai παρ) αὐτῶν µανθάνειν ἀξιοῦμεν. Ἐπειδὴ δὲ 
χαὶ οὕτω προφασίζονται τὴν ἀσάφειαν τῶν τοιοὐτων 
λέξεων , ὁμολογείτωσαν γοῦν τὰ εὐθὺς ἐπιφερόμενα, 


rum sententia. Ea enim fuit futilis hominum εχ- 
cusatio : cum non possimus verborum interpreta- 
tionem assequi, illa rejicimus. At si sincero loque- 
rentur animo, non dictum oportuit, illa rejicimus ; 
sed sciscitaturi erant ul a peritis ediscerent : 
alioqui rejiciant quidquid in Scripturis divinis non 
intelligunt, eosque qui illa scripsere criminentur. 
Sed hzreticorum potius quam nostrum Christiano- 
rum fuerit audacia ejusmodi. Quas enim in sacris 
eloquiis non intelligimus, nou ideo rejicimus, sed 
ab iis quzrimus, ab iis ediscere postulamus, qui- 
bus Dominus revelavit. Verum, quia eam verborum 
obscuritatem prztexunt, fateantur ergo αυ statim 
inferuntur, et anathemate damnent eos qui sen- 


xaX ἀναθεματιζέτωσαν τοὺς φρονοῦντας, ἐξ oüx ὄντων p tiunt, ex non exstantibus esse Filium, et non fuisse 


«εἶναι τὸν Yibv, xai, Οὐκ fjv. πρὶν γεννηθῇ, xal ὅτι 
χτίσµα χαὶ ποίημά ἐστιν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος ' xai, 
Τρεπτός ἐστι τῇ φύσει. xai, Ἐξ ἑτέρας ὑπο- 
στάσεως " χαὶ ὅλως ἀναθεματιζέτωσαν την "Apriavhy 
αἴρεσιν, τὴν ἐφευροῦσαν τὴν τοιαύτην ἀσέδειαν. 
Καὶ λοιπὸν μὴ λεγέτωσαν, Ἐχδάλλομεν τὰς λέξεις, 
ἁλλ᾽ ὅτι Οὕπω νοοῦμεν αὐτάς * ἵνα οὕτω πιθανἠν τινα 
πρὀφασιν ἔχωσι τοῦ παραιτεῖσθαι ταύτας. Εὖ δὲ οἶδα 
xai πέπεισµαι, xal αὐτοὶ 6$ τοῦτο Υγινώσχουσιν, ὅτι 
ταῦτα ἐὰν ὁμολογήσωσι, xal ἀναθεματίσωσι τὴν 
Ἀρειανὴν αἴρεσιν, οὐκ ἀρνήσονται κἀκείνας τὰς τῆς 
συνόδου λέξεις. Διὰ τοῦτο γὰρ xaX οἱ Πατέρες , elpn- 
χότες Ex τῆς οὐσίας γεννητὸν τὸν Υἱὸν ὁμοούσιον τῷ 
Πατρὶ, εὐθὺς ἐπήγαγον * τοὺς δὲ λέγοντας τὰ προει- 


απίεηυαπη gigneretur, et creaturam opificiumque 
esse Dei Verbum : natura mutabile esse, et ex 
alia substantia ; demumque Arianam damnent hz- 
resim quz hujusmodi impietatem excogitavit. Ne 
dicant deinceps, Ea verba rejicimus ; sed, Nondum 
illa intelligimus ; ut sic verisimilem ea recusandi 
causam afferant. Probe scio autem ac exploratum 
labeo, quod ipsi quoque non ignorant, eos si iste 
confiteantur et Arianam hzresin anathemate dam- 
nent, synodi verba mon negaturos. Idcirco enim 
Patres cum dixissent ex substantia Patris genitum 
Filium esse Patri consubstantialem, statim íntule- 
runt : Eos autem qui przedicta illa Arianze hzereseos 
verba dicunt, anathemate damnamus ; ut osten- 


βημένα, ἅπερ ἑστὶ τῆς ᾿ΑρειανῖΏς αἱρέσεως, ἀναθεματίζομεν., 


Ἑκ τῆς αὐτῆς. 


Ex eadem. 


Πρὸς δὲ τοὺς ἁποδεχομένους τὰ μὲν ἄλλα πἀντατῶν C. Viros autem qui alia quidem omnia Nicsez scripta 


ἐν Νιχαίᾳ Υραφέντων, περὶ δὲ µόνον τὸ ὁμοούσιον 
ἀμφιδάλλοντας, χρὴ μὴ ὡς πρὸς ἐχθροὺς διακεῖσθαι" 
χαὶ γὰρ xal ἡμεῖς οὐ χ ὡς πρὸς Αρειομανίτας, οὐδ' ὡς 
βαχοµένους πρὸς τοὺς Πατέρας ἑνιστάμεθα, ἀλλ ὡς 
ἀδελφοὶ πρὸς ἀδελφοὺς διαλεγόµεθα , τὴν αὐτὴν μὲν 
ἡμῖν διάνοιαν ἔχοντας, περὶ δὲ τὸ ὄνομα µόνον διστά- 
ζοντας. Καὶ γὰρ ὁμολογοῦντες ἐχ τῆς οὐσίας τοῦ Πα- 
ερὺς εἶναι, χαὶ μὴ ἐξ ἑτέρας ὑποστάσεως τὸν Υἱὸν, 
κτίσμα τε μὴ εἶναι, μηδὲ ποίηµα αὐτὸν, ἀλλὰ γνή- 
σιον xa φύσει γέννημα ἀῑδίως τε αὑτὸν συνεῖναι 
τῷ Πατρὶ Λόγον ὄντα χαὶ Σοφίαν, οὗ paxpáv εἰσιν 
ἀποδέξασθαι xa τὴν τοῦ ὁμοουσίου λέξιν. Τοιρῦ- 
τος δέ ἐστι Βασίλειος ὁ ἀπὸ ᾿᾽Αγχύρας, Υράψας περὶ 
πίστεως. Τὸ μὲν γὰρ ὅμριον µόνον λέγειν κατ οὐσίαν 


οὐ πάντως σηµαίνει xal τὸ Ex τῆς οὐσίας, ἐξ οὗ μᾶλ- D 


λον, ὥς xal αὑτοὶ εἰρήχασι, σηµαίνεται τὸ γνήσιον 
τοῦ Ylou πρὸς τὸν Ἡατέρα. Καὶ γὰρ χασσίτερος 
ὅμοιός ἐστι µόνον τῷ ἀργύρῳ, xal λύχος τῷ 
χυνὶ, xal χαλχὸς χρυσίζων τῷ ἀληθινῷ χρυσῷ, οὔτε 
δὲ χασσίτερος ἐχ τοῦ ἀργύρον τυγχάνει, οὔτε λύχος 
ὡς υἱὸς τοῦ χυνὸς ἂν νοµισθείη. Ἐπειδὴ δὲ xol £x 
τῆς οὐσίας καὶ ὁμοιοούσιον αὐτὺν εἱἰρήχασι , τί 
ἕτερον σηµαίνουσιν ἐκ τούτων ἣ τὸ ὁμοούσιον; Καὶ 
Υὰρ ὥσπερ ὁ λέγων µόνον ὁμοιοούσιον οὗ πάντως xal 
55 ix τῆς οὐσίας γνωρίζει, οὕτως ὁ λέγων ὁμρούτιον 
ἀμιοτέρων, τοῦ tz ἁμοιοουσίου καὶ τοῦ bx τῆς οὐ- 


recipiunt, de solo autem consubstantialis vocabulo 
ambigunt, non ut inimicos spectari par est. Neque 
enim velut Ariomanitas, aut Patrum adversarios, 
homines aggredimur ; sed disputamus veluti fra- 
tres cum fratribus, qui eadem qua nos sunt .sen- 
tentia, solo nomine in controversiam adducto. Cum 
enim contteantur ex substantia Patris et non ex 
alia substantia esse Filium, mec creaturam vel opi- 
ficium illum esse : sed genuinam naturalemque 
prolem, et ab Φίοζηο una cum Patre Verbum οἱ Sa- 
pientiam exsistere, non longe absunt a recipienda 
consubstantialis voce. Talis est Basilius Ancyr:e qui 
de fide scripsit. Nam, si simiiis tantum dicatur se- 
cundum substantiam, id non idem prorsus signifl- 
cat atque illud : ex substantia; quc verbo magis, 
ut ipsi dixere, Patris germsnum Filium ipsum esse 
significatur. Nam staunum est argento simile, ca- 
uis lupo, aurichaleum vero auro, nec tamen stan- 
num ex argento est, nec lupus canis (ilius haberi 
potest. Quandoquidem autem οἱ ex substantia, et 
substantiaà similem eum esse dixerunt, quid aliud 
his significant quam eum esse consubstantialem? 
Etenim, sicut qui dicit tantum, substantize similem, 
non prorsus indicat eum ex substanlia esse; sic 
qui dicit, consubstantialem, utriusque dicti senten- 
tiam complectitur, ct, substanti: similis, ct, ex 


A 


pum esse creaturam, ct negant. genitum esse Fi- 


lium, ex humanis exemplis filii ac patris sua ad- - 


versum illos argumenta muluati. sunt, liac tamen 
exceptione, quod Deus non sit ut homo, neque hu- 
mani partus similis sit Filii generatio, sed 
talis sit qualis Deo convenit, οἱ a nobis intelligi de- 
bet. Nam et Patrem fontem sapientia dixcre atque 
vibe, Filium vero splendorem zternz lucis, ipsum- 
que esse fontis partum, qui ait: « Ego sum vita !,» 
et, « Ego Sapientia habito in consilio *.» Porro lu- 
cis splendorem, fontis partum, Patris Filium, quo- 
modo apte nominavcris, nisi, consubstantialem? 
Ergoue, cum hominum proles ejusdem sit substan- 
tig, cavere oportet, πο is qui Filius dicitur, con- 
substantialis et ipse nominetur, ut hominum pro- 
les : absit! nequaquam se ita res habet. Sed hoc 
facile solvitur; Filius quippe Verbum et Sapientia 
est Pa'ris, quibus Patris generationem impassibi- 
lem οἱ indivisai esse significatur. Nam ne homi- 
num quidem verbum pars eorum est, neque cuim 
quadam passione ab illis procedit; nedum Dei Ver- 
hum, quod Filium esse suum Pater declaravit. Ne 
autem quispiam audiens duntaxat, Verbum, existi- 
met ejusmodi illud esse quale est humanum, nein- 
pe siue substantia ; sed quem audit, Filium , agno- 
scat esse Verbum vivens, et Sapientiam substantia 
praditam. 


Deinde, quemadmodum ubi eum prolem dici- ( 


mus, loc non humano more intelligimus ; et cum 
Patrem esse Deum agnoscimus, non corporalia de 
illo cogitamus : sed dum illa auJinius exempla hu- 


jusmodique verba, ea. tamen congruenti modo. de: 


Deo intelligimus, non enim Deus ut homo ; sic cum 
consubstaniialem audimus, omnem sensum Lr«ns- 
cendere debemus, et justa Proverbium *, spiritua: 
liter intelligere que apponuntur nobi$ ; ul cogno- 
scamus, non voluntate, sed revera eum Filium ex 
Fatre germanum esse, qussi ex foute vilam, οἱ ex 
Juce splendor»m. Alioqui cur illas voces, proles, 
filius, uen corporaliter, consubstantiale autein 
quasi de corporibus, intelligimus: eum potissimum 
non de alio atque alio. l:ec. dicantur, sed. de quo, 
proles, de codem, consubstantiale, dictum sit? 
Parque est eamdem  senteutiam.— utriusque dicti 
circa Salvatorem retinere, neque vocem illam, pro- 
les, recte; illam autem, consubstantialis, aliter iu- 
terpretari ; consequens enim est vos, cum ea mente 
dicitis Filium Patris Verbum et Sapientiam esse, 
diversam de his habcre sententiam, οἱ alio molo 
Verbum, alio Sapientiam intelligere. AL sicut absur- 
dum illud est : namque Filius. est Verbum et. Sa- 
pientia Patris, unusque estex Patre fetus, οἱ ejus 
substantie proprius ; ita una eademque signilicatio 
est prolis et consubstantialis: οἱ qui cens-t Filium 
esse fetum, is recte scutit eum. ess». consubstan- 
4oslein. -— 


| Jcau. xiv, 0. ? Prov. vin, Τὰ. ? Prov, xxin, 1. 


EUTHYMII ZIGADBENI 


substantia. lterumque ilios agaressi qui dicunt Ver- A σίας ; 


42 
σηµαίνει τὸν διάνοιαν. Καὶ αὐτοὶ γοῦν 
ἑνιστάμενοι πάλιν πρὸς τοὺς κτίσμα λέγοντας εἶναι 
τὸν Λόγον, xai μὴ θέλοντας αὐτὴν γνήσιον Υἱὸν elvat, 
ἐς ἀνθρωπίνων παρχδειγµάτων υἱοῦ xal πατρὸς 
εἰλήφασι τὰς xaz' αὐτῶν ἀποδείξεις, ἐξαιρουμένου 
τούτο ὅτι pf] ὡς ἄνθριοπός ἔστιν ὁ θεὸς, μηδὲ 
ὡς ἀνθρωπίνη vovh, οὕτως ἐστὶν ἡ τοῦ Υἱοῦ γέννησις, 
ἁλλὡς ἡ θεῷ πρέπουσα, xat ἡμᾶς ἁρμόξουσα νοξῖν. 
Καὶ γὰρ xal πηγὴν εἰρήχασι τὸν Πατέρα τῆς σοφίας 
χχὶ τῆς ζωῆς, τὸν δὲ Yi5v ἁπαύγασμα φωτὸς ἁῑδίου, 
ναὶ αὐτὸ» εἶναι τὸ ἐκ τῆς πηγης γέννημα λέγοντα 
€ Ἑγώ εἰμι f; ζωῦ,» χαλ,ε Ἐγὼ dj Σοφία xat- 
εσχήνωσα βουλήν. » Τὸ δὲ ἐκ φωτὸς ἀπαύγασμα, 
χαὶ Ex πηγῆς γέννημα, καὶ Ex Πατρὸς TU, πῶς ἄν 
τις ἁρμοζόντως ὀνομάσειεν f| ὁμοούσιον;, "Ap' οὖν 
μὴ , ἐπειδὴ τὰ ἐξ ἀνθρώπων γεννήμµατα ὁμοούσιά 


b ἐστιν, εὐλαθεῖσθαι δεῖ μὴ xax ὁ Y:5;, λεγόμενος ὅμο- 


οὖσιος, νοµισθείη χαὶ αὐτὸς ὡς ἀνθρώπινον γέννημα; 
μὴ Υένοιτο! οὐκ ἔστιν οὕτως. ᾽Αλλὰ χαὶ ταχεῖαν ἔχει 
τὴν λύσιν τοῦτο Λόγος Υάρ ἐστι xat Σοφία τοῦ Πα- 
τρος ὁ Υἱός ' ἐξ ὧν τὸ ἁπαθὲς xai τὸ ἁμέριστον τῆς 
ἐχ τοῦ Πατρὸς γεννήσεως γνωρίζεται, Λόγος γὰρ οὐδὲ 
ὁ τῶν ἀνθρώπων µέρος ἐστὶν, οὐδὲ χατὰ πάθος 
ἐξ αὐτῶν προέρχεται, µήτι Ys ὁ τοῦ θεοῦ , ὃν Ylov 
εἶναι ἑαυτοῦ ὁ Πατὴρ ἑἐδῆλωσεν' ἵνα μὴ πάλω τις, 
ἀχούων µόνον, Λόγον, νοµίσῃ τοιοῦτον εἶναι, οἷός 
ἐστιν ὁ τῶν ἀνθρώπων, ἀνυπόστατος ' ἀλλ ἀχούων, 
ὅτι Yió; ἐστε, γινώσχη τοῦτον εἶναι ζῶντα Λόχον, 
καὶ ἐνούσιον Σοφίαν. 

Ἔπειτα, ὥσπερ τὸ γέννηµα λέγοντες, o9x ἀν- 
θρωπίνως νοοῦμεν, xai Πατέρα τὸν 8sbv εἰδότες, οὗ 
σωµατικἠν τινα περὶ αὐτοῦ λαμδάνομεν ἔννοιαν 
ἀλλὰ τὰ μὲν παραδείγματα xal τὰς τοιαύτας λέξεις 
ἀχούομὲν, ἁρμοκόντως δὲ περὶ θεοῦ νουῦμεν ' οὗ Υὰρ 
ὡς ἄνθρωπος ὁ θεός ' οὕτως ἄρα xaX tb ὁμοούσιον 
ἀχούοντες, ὑπερθαίνειν ὀφείλομεν πᾶσαν αἴσθτσιν, 
xaX xavX τὴν Ἡαροιμίαν , νοητῶς νοεῖν τὰ παρα- 
τιθέµενα ἡμῖν ' ὥστε μέντοι γινώσχειν, ὅτι μὲ θελἠ- 
σε., ἀλλὰ ἀληθῶς Υἱός ἐστιν ἐχ Πατρὸς γνήσιος, ὡς 
ἐν πηγῆς ζωὴ, χαὶ φωτὸς ἀπαύγασμα. Ἡ διὰ τί τὸ 
μὲν, γένντµα, χαὶ τὸ, Yioz, οὗ σωματικῶς, τὸ δὲ ópo- 
ούσιον, ὡς ἐπὶ σωμάτων διανοούµεθα, xat μάλιστα, 
ὅτι οὗ περὶ ἄλλου καὶ ἄλλου ἑστὶ τὰ λεγόμενα, ἀλλὰ 
περὶ οὗ τὸ γέννημα, περὶ τούτου καὶ τὸ ὁμοούσιον 
ἐλέχθη; Καὶ πρέπει τὴν αὑτὴν διάνοιαν ἀμφοτέρων 
τῶν λέξεων ἐπὶ τοῦ ΣωτΏρος διασώκειν, xai μὴ τὸ 
μὲν γέννημα καλῶς ἑξηγεῖσθαι, τὸ δὲ ὁμοούσιον 
Bo; tn: ἀχόλουθόν ἐστιν, οὕτω διαχειµένους 
ὑμᾶς καὶ λέγοντας Λόγον xaX Σοφίαν τοῦ Πατρὸς τὸν 
α τὸν, διάφορον ἔχειν καὶ περὶ τούτων τὴν διάνοια», 
χαλ ἄλλως μὲν τὸν Λόγον νοεῖν, ἑτέρως δὲ την Σρ- 
ᾳίαν. Αλλ' ὥσπερ ἄτοπον τοῦτο  Λόγας Υὰρ xaX Xo- 
cia τοῦ Πατρός ἐστιν ὁ Υἱὸς, xai $» ἐστι τὸ &x Πα- 
τοὺς Ἱέννημα, xal ἴδιον τῆς οὐσία; αὑτοῦ "οὕτω; εἷς 
ἐστιν ὁ νοὺς τοῦ γεννήµατος καὶ τοῦ ὁμοουσίου * 
κχὶ ὁ φρονῶν γέννημα τὸν Υἱὸν φρονεῖ τοῦτον ἐρθως 
καὶ ὑμηούσιον. 


113 


*hv διάνοιαν μὴ ἀλλοτρίαν, μηδὲ μακρὰν οὖσαν τοῦ 
ὁμοουσίου. Ἐπειδὴ δὲ, ὡς αὐτοί φασι (ἣν γὰρ ἐπι- 
στολὴν οὐχ ἔσχον ἐγὼ) . οἱ τὸν Σαµοσατέα χατακρί- 
γαντες ἐπίσχοποι γράφοντες εἰρήχασι μὴ εἶναι ὁμο- 
οὖσιον τὸν Υἱὸό τῷ Πατρὶ, καὶ λοιπὸν αὐτοὶ, διὰ 
τὴν πρὸς τοὺς εἰρηχότας εὐλάθειάν τε χαὶ τιμὴν, 
οὕτω περὶ τὴν λέξιν διάχεινται΄’ χαλὸν μετ αὐτῶν 
μετ) εὐλαθείας καὶ περι τούτου διασχέφασθαι. Zuy 
χρούειν μὲν γὰρ τούτους πρὸς ἐχείνους ἀπρεπές' 
πάντες γάρ clot Πατέρες διακρίνειν δὲ πάλὼ, ὡς 
οὗτοι μὸν χαλῶς , ἐχεῖνοι δὲ τοὐναντίον εἰρήκασιν, 
οὐχ ὅσιον' οἱ πάντες γὰρ ἐχοιμήθησαν ἓν Χριστῷ. 
οὺ χρὴ δὲ φιλονειχεῖν, οὐδὲ τῶν συνελθόντων τὸν 
ἀριθμὸν συµθάλλειν, ἵνα μὴ δοχῶσιν οἱ τριαχόσιοι 


τοὺς ἑλάττονας ἐπικρύπτειν ' οὐδ' ἂν πάλ.ν τὸν χρό- p metienda 


vov ἀναμετρεῖν , ἵνα μὴ δοχῶσιν οἱ προλαθόντες ἆφα- 
νίζειν τοὺς μετὰ ταῦτα γενοµένους. Ol πάντες γὰρ, 
χαθὰ προείρηται, Πατέρες elal* χαὶ ὅμως οὐδὲ οἱ τ’ 
νεώτερόν ει Φρονῄσαντες ἔγραψαν , οὐδὲ ἑαυτοῖς 
χαταθαρσῄσαντες , ἀγράφων προέστησαν λέξεων’ 
ἁλλὰ ix Πατέρων ὁρμώμενοι xaX αὑτοὶ, τοῖς ἐχείνων 
ἐχρήσαντο ῥήμασι. Διονύσιοι γὰρ δύο γεγόνασιν Ép- 
προσθεν πολὺ τῶν ἑβδομήχοντα τῶν καθελόντων 
τὸν Σαμοσατέα ᾿ τούτων ὁ μὲν τ;ς Ῥώμης, ὁ δὲ τῆς 
Αλεξανδρείας ἣν ἐπίσχοπος. Αλλά τινων αἰτιασαμέ- 
vtov παρὰ τῷ ἐπισχόπῳ "Pom τὸν τής Αλεξανδρείας 
ἐπίσχοπον, ὡς 1έγοντα ποίηµα, xal μὴ ὁμοούσιον τὸν 
Υἱὸν τῷ Πατρὶ, ἡ μὲν κατὰ Ῥώμην σύνοδος Ἰγανά- 
χτησεν * 6 δὲ τῆς Ῥώμης ὀπίσχοπος τὴν πάντω» γνώ- 
µην γράφει πρὸς τὸν ὁμώνυμον ἑαυτοῦ. 
λοιπὸν, ἀπολογούμενος, τὸ μὲν βιθλίον ἐπιγράφει 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. ΧΙ. 474 


Αὐτάρχη μὲν οὖν ταῦτα Osizat, τῶν ἀγαπητῶν À 


Et satis quidem haec sunt ad comprobandum 
dilectorum sententiam non alienam, neque longe 
esse a consubstantiali. Quoniam autem, ut ipsi di- 
cunt (nam epistola penes me non fuit), qui Samo- 
satensem  damnarunt episcopi scripto tradidere 
Filium Dei non esse P'atri consubstantialem, ac de- 
mum ipsi, pietatis honorisque causa erga viros qui 
haec dixerunt, sic pro ea voce sunt affecti, opere 
pretium fuerit pie cum ipsis ea de re disserere, Non 
decet quippe illos cum his committere : omnes enim 
Patres sunt; neque sanctum esset definire lios prohe, 
illos malelocutos esse: omnes quippe in Christo obdor- 
mierunt. Disceptandum porro non est, neque numerus 
conferendus virorum qui coacti sunt, ne videantur 
trecenti illi pauciores obseurare, u»que tempora 
sunt, ne qui przcessere subscquen- 
les exauctorare putentur. Omnes enim , uti. supra 
dictum est, Patres sunt; neque tamen trecenti illi 
aliquam novam scripsere sententiam ; neque, sibi 
ipsis confisi, verbis non antea scriptis patrocinati 
sunt ; sed exemplo Patrum incitati, eorum verba 
usubparupt. Diu namque ante illos septuaginta qui 
Samosatensem deposuerunt, duo Dionysii exstitere, 
quorum alter Romz, alter. Alexandrix episcopus 
erat. Cum autem quidam ad Romauum episcopum, 
Alexandriuum detulissent, quod Filium rem factam 
et Patri non consubstantialem affirmaret , synodus 
Romz coacta rem indigne tulit; Remanus autem 
episcopus omnium sententiam rescripsit ad gentilem 
suum. At ille sui purgandi causa librum edit hoe 


Káxsivos (. titulo, Elenchus et Apologia, et his verbis ad Roma- 


num scripsit episcopum : 


Ἐ.1έγχου καὶ 'AzoAoríac. Γράφει δὲ ταῦτα πρὸς ἐχεῖνον. 


« Καὶ δι ἄλλης ἐπιστολῆς ἔγραψα, kv ofc 
Ελεγξα χαὶ ὃ προγέρουσιν ἔγχλημα χατ᾽ ἐμοῦ, ψεὺ- 
Boc ὃν, ὡς οὐ λέγοντος tbv Χριστὸν ὁμοούσιον εἶναι 
τῷ θεῷ. El γὰρ xat τὸ ὄνομα τοῦτό φημι μὴ εὑρηχέ- 
ναι, μηδ ἀνεγνωχέναι που τῶν ἁγίων Γραφῶν, ἀλλά 
γε τὰ ἐπιχειρήματά µου τὰ ἑξῆς, & σεσιωπήκασι, τῆς 
διανοίας ταύτης οὐκ ἁπάδει. Καὶ γὰρ ἀνθρω- 
πείαν vov. παρεθέµην, δῆλον ὡς οὖσαν ὁμογενῆν 
φήσας πάντως τοὺς Ὑονεῖς µόνον ἑτέρους εἶναι 
τῶν τέχνων, ὅτι μὴ αὐτοὶ elev τὰ τἐχνα f) μήτε Υο- 
vitz ἄνα γχαῖον ὑπάρχειν εἶναι, µήτε τέκνα. Καὶ την 
μὲν ἐπιστολὴν, ὡς προεΐπον, διὰ τὰς περιστάσεις 
οὐχ ἔχω προχοµίσαι' εἰ 8 οὖν, αὐτά σοι τὰ τότε 
ῥήύματα. μᾶλλον δὲ xal πάσης ἀνέπεμψα τὸ ἀντίγρα- 


µνημαι πλείονα προσθεὶς τῶν συγγενῶν ὁμοιώμα- 
τα. Καὶ γὰρ χαὶ φυτὸν εἶπον, ἀπὸ σπέρματος f) 
ἀπὸ ῥίζης ἀνελθὸν, ἕτερων εἶναι τῦ ὅθεν ἑθλάστησεν 
xaX πάντως ἐχξίνῳ χαθέστηκεν ὁμοφυές ' xal ποτα- 
μὸν ἀπὸ πηγῆς ῥέοντα, ἕτερον xal σχΏμα xai ὄνομα 
μετειληφέναι' μήτε γὰρ την πηγὴν ποταμὸν, μήτε 
τὸν πο-αμὸν πηγἓν λἐγεσθαι, xai ἀμφότερα ὑπάρ- 
χειν' καὶ ttv. μὲν πηγὴν οἱονεὶ Πατέρα εἶναι. τὸν δὲ 
ποταμὸν εἶναι τὸ Ex τῆς πηγΏς Υεννώφἐνον, , 
Εἴρηχεν — ó ἐπίσχοπος. 


« [n alia item epistola ea sciipsi, quibus crimi- 
nationem adversariorum repuli, mendacemque 08- 
tendi qua aiebant me Christum negare esse Deo con- 
gubstantialem. Tametsi enim fateor me hoc voca- 
bulum nusquam Scripturarum sacrarum vel inve- 
nisse vel legisse, attamen argumenta mea qu:? sub- 
sequuntur, quzque isti tacuerunt, ab hac sententia 
non discrepant. Etenim humanam prolem in excm- 
plum attuli, quam patet ejusdem esse generis ac 
genitorem. Dixique revera in hoe solum parentes 
differre a filiis, quod ipsi non sint filii : alioqui ne- 
cesse fore neque parentes exsistere, neqve filios. 
Epistolam autem, ut ante dixi, ob presentem rerum 


D conditionem penes me non labeo. Alioquin ipsa 
σον" ὅπερ ἐὰν εὐπορήσω, ποιἠσω. Οἶδα δὲ καὶ µά-, 


tibi qu: tunc scripsi verba, imo totius cpistolse 
exemplar misissem, mittamque si quando mihi ejus 
copia fuerit. Scio autem atque memini me plurimas 
ex rehus inter se cognatis similitudines conglobasse. 
Etenim plantam, siveex semine, sive ex radice sue- 
c'escentem, aliam esse dixi ab eo unde pullulavit, 
tametsi ejusdem prorsus est naturz : fluviumque a 
fonte fluentem, aliam formam et nomen accipere : 
neqae enim avt fontem fluvium, aut fluvium fontem 
dici, sed utrumque exsistere : 4ο fontem quidem 
quasi patrem esse, fluvium vero, aquam ex fonte 
manentem, » Hactenus episcopus illc. 


ἐι» 


Si quis igitur eos qui Nice convenerunt ar- A 


guit, quod preter majorum decreta quzedam protu- 
erint, is jure septuaginta episcopos reprehendat, 
quod majorum suorum decreta non servarint. Prius 
quippe erant ambo Dionysii, atque ii qui tunc tem- 
poris Romae convenerant episcopi. Sed neutros fas 
est culpare : omnes quippe res Christi curabant, 
omnes studia sua convertebant adversus hzreticos, 
et alii Samosatensem, alii Arianam damnarunt hz- 
resin. Recte autem ac probe utrique scripsere, at- 
que congruenter ad propositum argumentum. Εἰ- 
enim quemadmodum beatus Apostolus ad Romanos 
his verbis scripsit: « Lex spiritualis est !; » et «Lex 
sancta et mandatum sanctum, et justum et bonum *;» 
et paulo post, « Nam quod impossibile erat legi in 
quo infirmabatur *;» ad Hebraos autem, « Nulium 
perfecit lex *;» ad Galatas, «1n lege nemo 
justificabitur *; » ad Timotheum autem, « Bona 
cst lex, si quis ea legitime utatur *;» neque tamen 
«quis sanctum virum criminatus fuerit quasi conu- 
traria et pugnantia scribat; sed potius admiratus 
fuerit, quod, ut singulis consentaneum erat, scribe- 
ret, ut Romani et alii ex littera ediscerent sese ad 
Spiritum convertere ; Hebrzi vero et Galatze doce- 
rentur, non in legem, sed in Dominum qui legem 
dedit, spem habere : ita quoque etsi ambarum syno- 


dorum Patres diverse de consubstantiali mentio- 


nem fecerint, nullatenus tamen ab illis dissidere 
debemus, sed illorum perscrutari sententiam, et tunc 
anibas inter se synodos consentire deprehendemus. 
Qui enim Samosatensem deposuere, dixere Christum 
non esse consubstantialem : neque enim Filius ita 
se habet respectu Patris qualiter ille cogitabat. Qui 
autem Arianam hzresin anathemate damnarunt, 
cum Pauli calliditatein animadvertissent, et cogi- 
tarent non ita de incorporeis, et inaxime de Deo, 
consubstantialitatem accipiendam esse, agnoscen- 
tesque Verbum non creaturam, sed prolem cx 
substantia esse; item Patris substantiam, Filii 
principium, radicem et fontem esse, cum item sibi 
faverent Dionysii exempla, fontis scilicet vox, 
et consubstantialis defensio, et ante ista vox Sal- 
vatoris index unitatis, « Ego οἱ Pater unum su- 
mus ",» ct, «Qui vidit me vidit οἱ Patrem *:» ea, 
inquam, de causa, jure et ipsi Filium consubstau- 
tialei dixerunt. Et sicut, ut supra dixi, nemo Apo- 
*8lolum culpaverit quod de lege Romanis hoc modo, 
, Hebraeis alio scripserit, sic nec pra;sentis temporis 
?homiues priscos illo criminati fuerint, si eorum 
- Cons.derent iuterpretationem ; neque prisci posteros 
yepreheuderint si advertant qua sententia et quo usu 
ita de Domino scripserunt. Etenim utraque synodus 
ex legitiina causa hoc modo alia, alio alia locuta 
est. Cum enim Samosatensis Filium sentiret non 
esse aute Mariam, sed ab illa initium exsistendi ac- 
cepisse, idcirco episcopi tunc congregati illum dc- 


! Rom. vu, 141. *ibid. 19. 
* Joan. x, 20. * Joan. xiv, 9. 


3 Vom. viti, 5. 


EUTIIYMII ZICABENI 


* Hebr. vi, 19. 


510 

Εἴπερ οὖν µέμφεταί τις τοῖς àv Νικαίᾷ συνελ- 
θοῦσιν, ὡς εἰρηχόσι παρὰ τὰ δόξαντα τοῖς πρὸ 
αὐτῶν, ὁ αὐτὸς μἐμψαιτ) ἂν εἰχότως χαὶ τοῖς ἐδδυ- 
µῄήχοντα, ὅτι μὴ τὰ τῶν πρὸ αὐτῶν ἑφύλαξαν πρὸ 
αὐτῶν δὲ σαν οἱ Διονύσιοι, xat ol. ἓν Ῥώμῃ τὸ τη- 
νιχαῦτα συνελθόντες ἑἐπίσκοποι. Ἁλλ' οὔτε τούτους, 
οὔτε ἐχξίνους ὅσιον αἰτιάσασθαι' πάντες γὰρ ἑπρέ- 
σθενυον τὰ Χριστοῦ, xal πάντες σπουδὴην ἑἐσχήκασι 
χατὰ τῶν αἱρετικῶν, xal οἱ μὲν τὸν Σαµοσατέα, οἱ 
δὲ τὴν ᾿Αρειανὴν αἴρεσιν κατέχριναν. "Opto δὲ xat 
οὗτοι χἀχεῖνοι, xal χαλῶς πρὸς τὴν ὑποχειμένην 
ὑπόθεσιν γεγράφασι. Καὶ ὥσπερ ὁ µακάριος Από- 


B στολος, ᾿Ῥωμαίοις μὲν ἐπιστέλλων , ἔλεγεν « 'O νό- 


pog πνευματικός ἐστι * » καὶ, « 'U- νόµος ἅγιος,» 
xal, « 'H ἐντολὴ ἁγία, χαὶ διχαία, xaX ἀγαθὴ”» xai 
pev ὀλίγον' «Τὸ yàp ἀδύνατον τοῦ νόµου, ἐν ᾧ 
ἠσθένει» "Efpalow δὲ ἔγραφεν' « 'O νόμος οὐδένα 
τετελείωχε"» χαὶ Γαλάταις μὲν, « Ἐν νόµῳ οὐδεὶς 
διχαιοῦται.» Τιμµοθέῳ δὲ, ὅτι « Καλὺς ὁ νόμος, ἐάν 
τις αὐτῷ νομίμως χρῆται" » xa οὐκ ἄν τις αἰτιά- 
σαιτο τὸν ἅγιον ὡς ἑναντία xaX µαχόμενα vpá- 
Φοντα, ἀλλὰ χαὶ μᾶλλον θαυμάσειεν ἁρμοξόντως πρὸς 
ἑχάστους ἐπιστέλλοντα, ἵνα οἱ μὲν Ῥωμαῖοι xat οἱ 
ἄλλοι µάθωσιν ἀπὸ τοῦ γράωµατος ἐπιστρέφει» εἰς 
τὸ Πνεῦμα, οἱ δὲ Εθραῖοι xaX Γαλάται παιδευθῶσι, 
μὴ εἰς τὸν νόµον, ἀλλ εἰς τὸν Κύριον τὸν δεδωχύτα 
τὸν νόµον ἔχειν τὰς ἑλπίδας ' οὕτως εἰ ἀμφοτέρων 
τῶν συνόδων οἱ Πατέρες διαφόρως ἐμνημόνευσαν περ) 
τοῦ ὀμρουσίου, οὐ χρῆ πάντως ἡμᾶς διαφἑρεσθαι πρὸς 
αὐτοὺς, ἀλλὰ τὴν διάνοιαν αὐτῶν ἐρευνᾷν, xal πάν- 
tw; εὑρήσομεν ἀμφοτέρων τῶν συνόδων τὴν ὀμόνοιαν 
Οἱ μὲν yàp τὸν Σαµοσατέα χαθελόντες εἰρήχασι μὴ 
εἶναι τὸν Χριστὸν ὁμοούσιον ' οὐκ ἔστι γὰρ οὕτως ὅ 
Υἱὸς πρὸς τὸν Πατέρα, ὡς ἐχεῖνος kvósv* οἱ δὲ τὴν 
Αρειανὴν αἴρεσιν ἀναθεματίσαντες, θεωρῄήσαντες 
τὴν πανουργίαν τοῦ Παύλου, xai λογισάμενοι μὴ 
οὕτως καὶ ἐπὶ τῶν ἁσωμάτων, xal μάλιστα ἐπὶ 
Θεοῦ τὸ ὁμοούσιον σηµαίνεσθαι, γινώσκοντές τε μὴ 
τίσµα, ἀλλ' Ex τῆς οὐσίας γέννημα εἶναι τὸν Λό- 
Υον, xaX τὴν οὐσίαν τοῦ Πατρὸς ἀρχὴν, xaX ῥίζαν, xai 
πηγὴν εἶναι τοῦ Yloo, ἔχοντες δὲ xai τὰ τῶν περ. 
Διονύσιον παραδείγματα, τὴν πηγὴν καὶ viv περὶ τοῦ 


D ὁμοουσίου ἀπολογίαν, πρὸ δὲ τούτων τὴν τοῦ Σωτῆ- 


Ρος ἑνοειδη φωνήν' « Ἐγὼ xaX ὁ Πατὴρ ἓν ἑσμεν» 
xal, « Ὁ ἑωραχκὼς ἐμὲ ἑώραχε τὸν Πατέρα” » τούτου 
ἕνεχεν εἰχότως εἱρήχασι xai αὑτοὶ ὁμοούσιον τὸν 
Yióv. Καὶ ὥσπερ, χαθὰ προεΐπον, οὐχ ἄν τις αἰτιά- 
cauto τὸν ᾿Απόστολον, εἰ περὶ τοῦ νόµου Ῥωμαίοις 
μὲν οὕτως, Ἑδραίοις δὲ οὕτως ἔγραφε' τὸν αὐτὸν 
τρόπον οὔτε οἱ νῦν τοῖς προτέροις ἐγκαλέσαιεν, βλέ- 
ποντες αὐτῶν τὴν ἑρμηνείαν' οὔτε οἱ πρότεροι τοὺς 
ψετ αὑτους μέμψαιντ' ἂν, ὁρῶντες τὴν ἑρμηνείαν 
αὐτῶν, xai τὴν χρείαν δι ἣν οὕτως ἔγραψαν περὶ 
τοῦ Κυρίου. Καὶ γὰρ xa) τὴν αἰτίαν ἑχάστη σύν- 
οδος (14) εὔλογον ἔχει, δι ἣν οἱ μὲν οὕτως, οἱ δὲ οὔ- 
τως εἰρήχασιν. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ Σαμοσατεὺς ἑφρόνει 


! Galat. i60, 3. * I Tim, 1,8. 


4:1 


.PANOPLIA DOGMATICA, — TIT. XI. 


418 


μὴ elvat πρὸ Μαρίας τὸν Υἱὸν, ἀλλ' ἀπ᾿ aov; &o- A posuerunt, et hxreticum declararunt : de Filii au- 


yhv ἐσχηχέναι τοῦ εἶναι, τούτου ἕνεχεν οἱ τότε 
σονελθόντες, χαθεῖλον μὲν αὐτὸν xal αἱρετικὸν 
ἀπέφηναν ' περὶ δὲ τῆς τοῦ Υἱοῦ θεότητης ἁπλού.: 
στερον γράφοντες, οὗ χατεγένοντο περὶ τὴν τοῦ ὁμο- 
ουσίου ἀχρίδειαν. Τὴν φροντίδα γὰρ εἶχον πᾶσαν, 
ἔπερ ἐπενόησεν ὁ Σαμοσατεὺς, ἀνελεῖν, χαὶ δεῖξαι 
πρὸ πάντων εἶναι τὸν Υἱὸν, καὶ ὅτι οὐχ ἐξ ἀνθρώπων 
γέγονε θεὸς, ἀλλὰ, θεὸς ὧν, ἐνεδύσατο δούλου µορ- 
φῇν, xal Λόγος ὧν, γέγονε σὰρξ, ὡς εἶπεν 6 Ἰωάν- 
νης᾽ xal οὕτω μὲν κατὰ τῆς βλασφηµίας Παύλου 
πέπραχται. Ἐπειδὴ δὲ xai οἱ περὶ Εὐσέθιον xal 
΄Αρειον πρὸ χρόνων μὲν εἶναι τὸν Ylbv ἔλεγον, πε- 
ποιῃσθαι μέντοι, xal ἕνα τῶν χτισµάτων αὑτὸν ἑδί- 
δασχον, xaX τὸ, Ex τοῦ θεοῦ, οὐχ ὡς Υἱὸν Ex Πατρὸς 
γνήσιον, ἐπίστευον' ἀλλ ὡς τὰ κτίσματα; οὗτ οὕτω 
χαὶ ἐπ αὐτοῦ τὸ kx τοῦ θεοῦ εἶναι διεθεθαιοῦντο" 
τὴν τε τῆς ὁμοιώσεως ἑνότητα τοῦ Ylou πρὸς 
τὸν Πατέρα σὺχ ἔλεγον χατὰ vhv οὐσίαν, οὐδὲ χατὰ 
τὴν φύσιν, ὡς ἔστιν vlóc ὅμοιος Ηατρὶ, ἀλλά διὰ ctv 
συμφωνίαν τῶν δογμάτων xal τῆς διδασκαλίας ἀλλὰ 
Υὰρ χαὶ ἀπεσγοίνιζον καὶ ἀπεξενοῦντο παντελῶς 
«ijv οὐσίαν τοῦ Y'loo ἀπὸ τοῦ Πατρὸς, ἑτέραν ἀρχὴν 
αὐτῷ τοῦ εἶναι παρὰ τὸν πατέρα ἐπινοοῦντες, 
χαὶ εἰς τὰ χτίσµατα χαταφέρουτες αὐτόν' τούτου χά- 
pev ob ἐν Ν.χαίᾳ συνελθόντες, θεωρῄήσαντες τὴν παν- 
ουργίαν τῶν οὕτω φρονούντων, xal συναγα- 
γόντες Ex τῶν Γραφῶν τὴν διάνοιαν, λευχότερον Υρά- 
φοντες, εἰρήχασι τὸ ὁμοούσιον' ἵνα καὶ τὸ Υνήσιον 
ἀληθῶς ἓχ τούτου γνωσθῇ τοῦ Υἱοῦ, καὶ μηδὲν χοινὸν 
ἔχῃ πρλς τοῦτον τὰ γενητά. Ἡ γὰρ τῆς λέξεως 
ταύτης ἀχρίθεια τὴν τε ὑπόχρισιν αὐτῶν, ἐὰν λέγωσι 
τὸ, Ex τοῦ θεοῦ, ῥητὸν, διελέγχει, xal πάσας αὐτῶν 
τὰς πιθανότητας, ἓν αἷς ὑφαρπάζουσι τοὺς ἀκεραίους, 
ἐχδάλλει. Πάντα γοῦν δυνάµενοι σοφίζεσθαι xai µε. 
ταποιεῖν, ὡς θέλουαι, ταύτην µόνην τὴν λέξιν, ὡς 


tem. divinitate cum simplicius scriberent, ad accu- 
ratum consubstantialis interpretationem ΠΟΠ deve - 
nerunt. Tota enim eorum cura in eo posita eral, 
ut quod S imosatensis commentus fuerat everlerent, 
et ante oiunia Filium esse declararent, eumque ne- 
quaquam ex homine Deum factum esse, sed Deus 
cum esset, formam servi induissc , et cum Verbum 
esset, factum carnem, uL ail Joannes, atque ita ad- 
versus Pauli Liasphemiam actum est. Cum. autem 
Eusebjani et Ariani, ante. tempora quidein Filium 
fuisse dicerent, factum tamen fui-se, ac uvam e 
creaturis eum esse docerent, et illud, ex Dvo, non 
Filium ex Patre genuinum esse crederent ; sed sicut 
creaturas, ita eum affirmareut ολ Dco esse : unitatem 
autem similitudinis Filii cum Patre dicerent non esse 
secundum ) substantiam, nec secundum ia3tu- 
ram, quemadmodum filius est patri similis, sed ob 
solum dogmatum doctrineque consensum: imo 
cum substantiam Filii a Patre omnino  separarent 
et alienarent, diversum a Patre initium ipsum ha- 
bere commenti, ad creaturasque eum deprimentes : 
ideo qui Niczx congregati erant, eorum qui ita 
sentireut vafritiemn conspicati, Scripturarumque 
mente collecta, liquidius scripsere consubstantia- 
lem eum esse ; ut hinc vera et genuina Filii natura 
explorata esset, palamque foret opificia nihil cum 
eo commune babere. Accurata enim hujus vocis 
ratio, eorum coarguit simulationem qua hanc pro- 
ferunt vocem, ex Deo, omnesque eorum ad simpli- 
ciores seducendos argutias refellit. Certe cum om- 


nia possint pro libidine sophismatibus eludere ac 
detorquere, hanc solam vocem, utpoic qua suam 


haeresin confutet, reformidant; quam Patres, quasi 
propugnaculum adversus impiam omnem eorum 
coyitationem, conscripsere. 


δ.ελέγχουσαν αὐτῶν τὴν αἴρεσιν, δεδίασιν᾽ ἣν οἱ Πατέρες ὥσπερ ἐπιτείχισμα κατὰ πάσης ἀτεδοὺς ἐπινοίας 


αὑτῶν ἔγραφαν. 

Πεπαύσθω τοίνυν πᾶσα φιλονειχία, xol µηχέτι 
προσχόπτωµεν ἡμεῖς, el διαφόρως ἑἐξειχήφασιν af 
σύνοδοι την τοῦ ὁμοουσίου λέξιν. Ἔχομεν γὰρ 
εἰς ἀπολοχίαν εώλόγους περὶ αὐτῶν αἰτίας, τὰς προ- 
ειρηµένας μὲν, xai ταύτην δέ - τὸ ἀγέννητον, — el 
xal μὴ παρὰ τῶν Γραφῶν µεµαθήχαµεν, οὐδαμου 
γὰρ ἀγέννητον τὸν Ov εἰρήχασιν αἱ Εραφαὶ. ὅμως 
ἐπειδὴ xai πολλοὶ τῶν δοκούντων ἐμνημόνευσαν τοῦ 
ὀνόματος, φιλοπευστήσαντες ἔγνωμεν ὅτι xal τοῦτο 
τὸ ὄνομα διάφορα ἔχει τὰ σημµαινόμενα΄ xal οἱ μὲν 


τὸ ὃν μὲν, μήτε δὲ γεννηθὲν, µήτε ὅλως ἔχον τὸν ai- - 


τιον, λέγουσιν ἀγέννητον ' οἱ δὲ cb ἄχτιστον. Ὥσπερ 
οὖν τούτων οὕτω σηµαινοµένων, εἰ ὁ μέν. τις ἀπο- 
θχέπων εἰς τὸ πρότερον σηµαινόµενον, τὸ, μὴ ἔχον 
τὸν αἴτιον, ἔλεγε μὴ εἶναι ἀγέννητον «bv Υἱὸν, 
οὐκ ἂν κατηγόρει βλέτων ἕτερον βλέποντα εἰς τὸ 
μὴ εἶναι ποίηµα μηδὲ χτίσμα, ἀλλ ἀῑδιον χέν- 
νηµα, καὶ λέγοντα ἀγέννητον τὸν Ylóv. ᾽Αμϕότεροι 
γὰρ πρὸς τὸν ἴδιον σκοπὸν ὀρῶντες, καλὼς εἰρήχα- 
σιν’ οὕτως εἰ xai τῶν Πατέρων οἱ μὲν οὕτως, οἱ δὲ. 
οὕτως εἱρήχασι περὶ τοῦ ὀδρρυσίρο, μὴ φιλονειχῶμεν 


Cesset ergo omnis contentio, nec. ultra in nos 
inutuo impingamus , disceptemusque num variis 


modis synodi consubstantialis vocem acceperint 
Ad defensionem enim legitimas causas pro iis affe- 
rendas habemus, cum supra dictas, tum etiam 
istam : nempe, licet hanc. vocem , ingenitum , ex 
Sciipturis non. didicerimus, nusquam enim Scri- 
pure Deum ingenituin dixere; attamen cum uiul- 


D jj prieclari viri de illo nomine inentionem fecerint , 


accurate de illo sciscitati, agnovimus hoc nomen 
diversa signilicare : alii enim aiunt ingenitum esse 
id quod exsistit, nec tamen genitum est, neque om- 
nino causam habet : alii vero, id quod creatum non 
est. Si quis igitur harum significationum priorem 
respiciens, qua intelligitur ingenitum esse quod 


'nuliaui habet causam , diceret Filium non esse in- 


genitum ; non ideo si quem conspicatus qui, juxta 
sententiam qua ait ipsum nec opificium nec crea- 
turam , sed :eternam prolem esse , eum ingenitum 
diceret, illum propterea criminaretur. Uterque enim 
juxta proprium scopum probe locutus essct; ila 


A19 


quoque si ex. Patribus alii alio modo de consub- Α 


siantiali locuti sunt, ne contendamus : sed pie co- 
rum dicta excipiamus, dum maxime toto studio 
pietati operam. dederunt. 
lpnatius certe, qui post apostolos Autiochize 
episcopus constitutus est, ipseque martyr Christi 
uii, de Domino scribens, dixit :— « Unus medicus 
Y carnalis οἱ spiritualis, factus et non factus , in 
hominé Deus , in morte vita vera, et ex Maria οἱ 
ex Deo. » Quidam autem post Ignatium et ipsi ex 
"magistris nostris scribunt : « Unum non faetuni est, 
scilicel Pater : et unus ex. ipso Filius germauus, 
proles vera, Verbum et Sapientia Patris. » Si itaque 
illis etiam adversamur, sit nobis adversum synodos 
quoque certamen. Quod si gnari eorum in Christo 
fidei, persuasum habeinus beatum etiam Ignatium 
recte scripsisse, cum illum carnis causa factum di- 
Ait (Christus enim caro factus est), et non-factum, 
quia non ex opificiis ct. rebus factis est, sed Filius 
ex Patre : nec iguoramus eos qui unum non-ractum, 
scilicet Patrem dixere, non quasi Verbum sit 
res facta aut opilicium ita scripsisse ; sed quia nul- 
jam Pater habeat causam ; imo potius, quia ipse 
quidem Pater sit Sapientiz , opificia autem omnia 
iu sapientia fecerit; cur non etiam Patres, cum eos 
qui Samosatensem deposuere, tum eos qui Arianam 
hzresim infamia notarunt , in unum pietatis tuen- 
dx studium conjunginius, imo segregamus, ct quare 
non potius de illis recte sentimus : quandoquidem, 
uti jam dixi, priores illi solum Samosatefsis so- 
phisma, οἱ ejus interpretationem spectantes, scri- 
psere non esse Christum consubstantialem : hi vero 
verba sane intelligentes , dixere Filium esse con- 
substantialem? Equidem cum tali de piis illis erga 
Christum viris sim sententia, ας paucis conscripsi. 
Quod si epistolze, quam illos scripsisse dicunt, wi- 
lii copia fuisset, existimo plures deprehensurum me 
fuisse causas, cur beati illi ita scribere coacti sint. 
Ρατ est enim decetque nos ita sentire, probumque 
erga Patres animum servare, si tamen sputii non 
sumus, οἱ si ab illis traditiones pietlatisque doctri- 
nam lenenius. 


3 Taleni igitur Patrum fuisse mentem dicamus, y 


' eredamusque. Age vero rursum cum illis rem pla- 
cide et bono animo inquiramus, deque supra dictis 
mentionem faciamus : annon revera demonstrari 
possit episcopos Nica:e congregatos recle sensisse ? 
Si Verbum est res facta, et alienum a Patris sub- 
stantia, ita ut a Patre segregetur, imo ea separatione 
qua a diversitate naturze proticiscatur , Patri certe 
consubstantiale nequaquam fuerit; sed potius ejus- 
dem natura, cujus res facta, etsi illis gvatia ante- 
cellat. Quod si conüteamur eum non esse opificium, 
sed genuinam ex Patris substantia prolem, conse- 
quens sane fuerit eum inseparabilem esse a Patre, 
cum sit ejusdem naturz , utpote ab illo genitus. 
Talis autem cum sit, jure conesubstantialis dicatur. 


EUTIIYMII ZIGADENI 


480 


ἡμεῖς, ἀλλ" εὐσεθῶς τὰ παρ αὐτῶν δεχώµεθα, ἕως 
μάλιστα την σπουδὴν εἶχον εἰς εὐσέθειαν. 


Ἰγνάτιος οὖν, ὁ μετὰ τους ἀποστόλους Ly 
ντιοχείᾳ χατασταθεὶς ἐπίσχοπος, xai µάρτυς τοῦ 
Χρ:στοῦ γενόμενος, γράφων περὶ τοῦ Κυρίου, εἴρη- 
x:v « El ἰατρός ἐστι, σαρχικὸς καὶ πνευματιχὸς, 
γενητὸς xal ἀγένητος , tv ἀνθρώπῳ θεὸς, ἐν θα- 
νάτῳ ζωὴ ἀληθινὴ, xat &x Μαρίας χαὶ àx θεοῦ. » Τι- 
yi; δὲ xai τῶν μετὰ Ἰγνάτιον διδάσκαλοι xat αὑτοὶ 
γράφουσιν’ « "Ev τὸ ἀγένητον ὁ Πατὴρ, χαὶ εἷς ὁ 
ἐξ αὐτοῦ Yló; γνήσιος, γέννημα ἀληθινὸν, Λόγος xai 
Ῥυφία τοῦ Πατρός.» El μὲν οὖν xat πρὸς τούτους 
ἑναντίως διαχείµεθα, ἕστω καὶ πρὸς τὰς συνόδους 


D ἡμῖν ἡ µάχη. Ei δὲ, τὴν ἓν Χριστῷ πίστιν αὐτῶν 


γινώσχοντες, πεπείσµεθα, ὅτι xal ὁ μαχάριος Ἵγνά- 
τιως ὀρθῶς ἔγραψε, γενητὸν αὐτὸν λέγων διὰ τὴν 
σάρχα ( ὁ γὰρ Χριστό; σὰρξ ἐγένετο) * ἀγένητον δὲ, 
ὅτι μὴ τῶν ποιημάτων xai γενητῶν ἐστιν, ἀλλ Υὲὸς 
ἐκ Πατρός. Οὐχ ἀγνοοῦμεν 05, ὅτι καὶ οἱ εἰρηχότες 
ἓν τὸ ἀγένητον τὸν Πατέρα λέγοντες, οὐχ ὡς Υε- 
νητοῦ χαὶ ποιήµατος ὄντος τοῦ Λόγου οὕτως ἔγρα- 
ψαν, ἀλλ᾽ ὅτι μὴ ἔχει τὸν αἴτιον xai μᾶλλον 
αὐτὸς Ilachp μέν ἔστι τῆς Σοφίας, τὰ δὲ γενητὰ 
πάντα by aola πεποίηχε' διχ τί μὴ xai τοὺς 
Πατέρας, τοὺς τε τὸν Σαμωσατέα καθελόντας, xai 
τὴν ᾿Ἀρειανὴν αἴρεσιν στηλιτεύσαντας, εἰς εὐσέθειαν 
συνάγοµεν, ἀλλὰ διαστέλλοµεν ἀνὰ µέσον αὐτῶν, xal 
οὐ μᾶλλον ὀρθῶς περὶ αὑτῶν φρονοῦμεν ; ὅτι κά- 
κεῖνοι, χαθάπερ εἴπον, πρὸς τὸ σόφισµα τοῦ Σαμο: 
σατέως, xai τὴν ἑρμηνείαν αὐτοῦ Xv διάνοιαν 
ἔχοντες, ἔγραψαν, Οὐκ ἔστιν ὁμοούσιος" xal οὗτοι δὲ, 
καλῶς νοῄσαντες, εἰρήχασιν ὁμοούσιον εἶναι τὸν Yióv. 
Καὶ γὰρ xài τοιαῦτα μὲν νοῶν περὶ τῶν εὖ- 
σεθούντων εἰς τὸν Χριστὸν δι ὀλίγων ἔγραφα' εἰ δὲ 
δυνατὸν ἣν εὐπορῆσαι xa τῆς ἐπιστολῆς, fjv λέγουσιν 
ἐχείνους εγραφέναι, ἡγοῦμαι πλείους εὑρεθή- 
σεσθαι τὰς προφάσεις, δι ἃς ἠναγχάσθησαν οὕτω 
γράψαι οἱ µαχάριοι ἐκεῖνοι. Ast γὰρ ἡμᾶς xal πρέ- 
πει τοιαῦτα φρονεῖν, τοιαύτην τε σώζειν ἀγαθὴν συν- 
είδησιν πρὸς τοὺς Πατέρας, εἴγε μὴ νόθοι τυγχάνο- 
μεν, ἀλλ᾽ ἐξ αὐτῶν ἔχομεν τὰς παραδόσεις. καὶ παρ 
αὐτῶν τὴν τῆς εὐσεθείας διδασχαλίαν. 

Τοιαύτη μὲν οὖν ἡ διάνοια τῶν Πατέρων λεγέ- 
ούω χαὶ πιστευέτθω. Φέρε δὲ xal μετ αὐτῶν πάλιν 
ἐξετάσωμεν τὸ πρᾶγμα πράως, xai μετὰ συνειδή- 
σεως ἀγαθῆς, μνημονεύσαντες xai τῶν προειρη- 
µένων’ εἰ μὴ τῷ ὄντι δείχνυνται χαλῶς φρονῄσαντες 
οἱ ἐν τῇ Νικαίᾳ συνελθόντες ἐπίσκοποι. El μὲν 
ποίημά ἐστιν ὁ Λόγος, xal ἀλλότριος τῆς τοῦ Πα- 
τρὸς οὐσίας, ὥστε xol χωρίζεσθαι αὐτὸν à πὸ τοῦ Πα- 
τρὸς τῷ ἑτεροφυεῖ χωρισμῷ, οὐκ ἂν εἴη ὁμοούσιος 
τῷ Πατρὶ, ἀλλὰ μᾶλλον ὁμογενῆς τῇ φύσει τοῖς 
ποιήµασι, xàv ὑπερθάλλῃ τῇ χάριτι’ εἰ δὲ ὁμολογοῦ- 
μεν μὴ εἶναι αὐτὸν ποίηµα, ἀλλὰ Ὑνήσιον ἐκ τῆς 
οὐσίας τοῦ Πατρὸς γέννημα, ἀχόλουθον ἂν sfr xai 
ἀχώριστον αὐτὸν εἶναι τοῦ Πατρὸς, ὁμοφυῇῃ ὄντα δ.ὰ 
«5 i£ αὐτοῦ γενεννῖσθα:. Τοιοῦτος δὲ ὢν, εἰκότως 


481 


x4 ὁμρούσιος ἂν λέγοιτο. "Ez:tzx εἰ μὴ 1x µετουσίας 
ἐἑστὶν ὁ Ytóg, ἀλλὰ τῇ οὐσίᾳ Λόγος ἐστι xal Σορία 
τοῦ Πατρὸς, ἡ δὲ οὐσία αὕτη τῆς οὐσίας τῆς πατρ: 

xr; ἔστι γέννηµα xa ὁμοιότης αὐτῆς, ὥσπερ xal τὸ 
ἁπᾳύγασμα τοῦ φωτός λέγει δὲ ὁ Υἱὸς, ε ᾿Σγὼ χαὶ ὁ 
Παττρ tv ἔσμεν,» xat, ε Ὁ ἐμὲ ἑωραχὼς ἑώ- 
ραχε τὸν Πατέρα» πῶς δεῖ νοεῖν ταύτας τὰς φωνάς; 
$ πῶς αὑτὰς ἐχλαμθάνοντες, σώτομεν τὸ By εἶναι 
τὸν Πατέρα xai τὸν Ylóv; Éi μὲν οὖν τῇ συμφωνία 
τῶν δογµάτων, xa* τῷ μὴ διαρωνεῖν πρὸς τὸν Πα- 
τέρα, ὡς οἱ ᾿Αρειανοὶ λέχουσι, φαῦλος ὁ τοιοῦτος 
vous. Καὶ γὰρ χαὶ οἱ ἅχιοι, καὶ μᾶλλόν γε &y- 
Υελοι xaY ἀρχάγγελο;, τὴν τοιαύτην ἔχουσι πρὸς τὸν 
Ozbv συµφωνίαν, xat οὐδεμία παρ᾽ αὐτοῖς ἐστι δια- 
Φωνία. Ὅ vip διαφωνίσας διάδολος ἐθεωρίθη πί- 
στων Éx τῶν οὐρανῶν, ὡς εἶπεν ὁ Κύριος. Οὐχοῦν 
εἰ διὰ τὴν συμφωνίαν ἔν ἐστιν ὁ Πατὶρ κὰλὁ YU, 
εἴη ἂν καὶ τῶν γενητῶν τὰ συμᾳωνεῦντα οὕτω πρὸς 
τὸν θΕὸν, χαὶ εἴποι ἂν ἕκαστος « "Eq xal ὁ Πα- 
vho f£» ἐσμεν.» Ei δὲ τοῦτο ἄτοπον' ἄτοπον γάρ 
ἐστιν ἀλτθῶς: ἀνάγχη λοιπὸν χατὰ τὴν οὑσίαν νοςῖν 
xzi τὴν Yioo xai Πατρὸς ἑνότητα. Τὰ μὲν γὰρ Υε- 
νητὰ xiv συμφωνίαν ἔχῃ πρὸς τὸν πεποιηχότα, ἀλλ᾽ 
ἐν κινήτει xal µετουσίᾳ xal νῷ ταύτην ἔχει, ἓν- 
περ ὁ μῆ φυλάξας ἐχθέθληται τῶν οὐρανῶν' 
Ὁ δὲ Υἱὸς ἐκ τῆς οὐσίας ὢν γέννημα, οὐσίᾳ ty 
ἐστιν αὐτὸς χαὶ ὁ γεννήσας αὐτὸν Πατήρ. 

Διὰ τοῦτο γὰρ xaV τὸ ἰσάςον ἔχει πρὸς τὸν 
Πατέρα ταῖς ἐνοξιδέσι φωναῖς, καὶ τὰ ἐπὶ τοῦ Πατρὸς 
λεγόμενα, ταῦτα καὶ ἐπὶ ὙΥἱοῦ λέγουσιν αἱ Γραφαλὶ, 
χιυρὶς µόνον τοῦ λέγεσθαι αὐτὸν Πατέρα. Αὐτὸς 


ΓΑΝΟΡΙΙΑ DOGMATICA. — TIT. XI. 


482 


À Deiade si non ex participatione Filius cst, sed sub- 


$slantia ipsa. Verbunt est. ct. Sapientia. Patris : hace 
autem substantia, paternae substantie fetus est et 
cjus similitudo, v:luti splendor est similitudo lucis, 
Filiusque dicit : « Ego et Pater unum suinus 12» 
et : « Qui vidit me, vidit et Patrem ὧν quomodo, 
ha: voces intelligendze sunt? aut qua mente eas acci- 
pientes, Patrera et Filium unum esse tuebimur? Nam 
$i ob dogmatum consensu;n , et quod Pater a Filio 
noa dissentiat, ut dicunt Ariaüi, prava sape est haec 
intelligendi ratio. Etenim saucti, el inulto magis 
a:geli et archangeli , hujusmodi habent. cum. Deo 
consensum, nec ulla apud ipsos est dissensio; nam 
qui discors fuit diabolus, e caelo cadere visus est, 
ut ait Dominus. Si ergo ob conseusum Pater et Fi- 


Blius unum sunt, etiam opificia qua ila cum Dco 


consentient , unum:cum eo fuerint, quorum quod- 
que dicere possit : « Eso et Pater unum sumus. » 
Quod si absurdum hoc sit, ut revera est , necesse 
demum fuerit Filii et. Patris unitatem secundum 
substantiam intelligere, Res facta: euim quantumvis 
cum opifice suo consensum habeant : motu tautum, 
participatione, eL mente eum habent, quem cum 
ille non servasset, ejectus ex celo e.t. Filius autetu 
cum sil ex substautia fetus, substantia quoquc ipse 
et, qui genuit cum, Pater unum sunt. 


Quamobrem vocibus uuitatem indicantibus 
:equalitatem cum Patre habere dicitur, et hinc fit 
ut qua de Patre dicuntur, eadem de Filio 
Scripture asseraut : ea tamen exceptione quod ille 


Yàp εἶπεν ὁ Υἱός' « Πάντα, ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, ἐμά C Pater dicatur. Ipse cnim Filius ait : « Omnia quz- 


ἐστι» τῷ τε Πατρὶ Έλεγε" «Πάντα τὰ ἐμὰ σά ἐστι, 
χαι τὰ cà ἐμά.» οἷον τὸ, θεός. « Gehe i γὰρ e fy 
ὁ Aéyoz» τὸ, IIavtoxpázop: « Τάδε λέγει ὁ ὢν, xa 
ὁ fv, χαὶ ὁ ἑρχόμενος ὁ Πἀντοχράτωρ"» τὸ εἶναι Qi; 
« "Evo εἰμι,ρ φησὶ, « τὸ φῶς' » τὸ δημιουργιχὸν αἴ- 
TOv" «Πάντα γὰρ δι αὐτοῦ ἐγένετο » χαὶ, « "A 
βλέπω τὸν Πατέρα ποιοῦντα, ταῦτα χἀγὼ Tou)» τὸ 
εἶναι ἀῑδιον' « Ἡ τε γὰρ « ἀῑδιος αὐτοῦ δύναµις 
χαὶ θειότης, ϱχαλ, «Ἐν ἀρχὴῇ ἣν ὁ Λόγος,» καὶ, 
ε "Hy τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, ὃ φωτίζει πάντα ἄνθρω- 
vov ἐρχόμενον εἰς τὸν χόσμον᾽» τὸ εἶναι Κύριος 
« Ἕδρεξε γὰρ Κύριος θεῖον xal πῦρ παρὰ Κυρίου.» 
χαὶ ὁ μὲν Πατήρ φησιν’ «€ Ἐγὼ Κύρις. χαλ, ε Τάδε 
λέχει Κύριος ὁ θεὸς ὁ παντοχράτωρ,) περὶ δὲ 


cunque hahet Pater, mea sunt * ; » Patrique dixit: 
ε Omnia mea, tua sunt, et tua mea *. » Hujusmodi 
est illud , Deus : nam, « Deus erat Verbum *; » ct 
illu], Omnipotens : « Hzc dicit qui est, et qui erat, 
et qui venturus est Omnipotens * ;» οἱ quod sit 
lux : « Ego sui, » inquit, « lux " ; » quod sit erea- 
trix causa, nam, «Omnia per ipsum faeta sunt *, » et, 
t Qus video Patrem facieutem, ha:c et ego facio * ;» 
quod sit zternus : « Sempiterna » enim « quoque 
ejus virtus et divinitas !'*, » et, « In principio erat 
Verbum !! ; » et, « Erat lux vera qu: illuminat om- 
nem hominem venientem in mundum "* ; » quod s.t 
Dominus * « Pluit enim Dominus ignem ct su'phur 
a Domino 5; » et Pater quidem ait : « Ego Doni- 


τοῦ Υἱοῦ ó Παῦλός φησιν « Εἷς Κύριος Ἰησοῦς D nus **, » et, « Hxc dicit Dominus Deus omnuipo- 


Χριστὸς, δι’ οὗ τὰ πάντα.ν Καὶ τῷ μὲν Πατρὶ λει- 
τουργοῦσιν ἄγγελοι’ ὁ δὲ Υἱὸς προσχυνεῖται παρ᾽ αὖ- 
τῶν" « Καὶ προσχυνησάτωσαν αὐτῷ πάντες ἄγγελοι 
θεοῦ.» Λέγεται δὲ εἶναι xaX Ἱύριος ἀγγέλων' 
« Διηχόνουν » γὰρ « αὐτῷ οἱ Ryye)ov o xal, « Απο 
στελεῖ ὁ ὙΥἱὸς τοῦ ἀνθρώπου τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ" » 
τὸ τιμᾶσθαι ὡς τὸν Πατέρα « "Iva » γὰρ, qnot, ετι- 
μῶσι τὸν Ylàv, χαθὼς τιμῶσι τὸν Πατέρα » τὸ εἶναι 
[ca θεῷ' εΟὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα 

! Joan. x, 30. * Joan. xiv, 9. 
* Joan. vii, 12... * Joan. 1. 3. * Joan. v, 19. 


24. !* Malach. 11, δ. | Gen. xvii, 4. 
Axiv, οἱ. ?* Joan. v, 25. 


? Joan. MS i 
om. 1, 90. 
19] Cor. vin, 6. 


tens '* ; » de Filio autem inquit Paulus : « Unds 
Dominus Jesus Christus, per quem omnia !'*. » Pa- 
tri ministrant angeli , Filius autem ab ipsis adora- 
tur : « Et adorent eum omncs angeli Dei 17.» Dici- 
tur etiam esse Dominus angelorum, nam, « Angeli 
ministrabant ei'*; » et, « Mittet Filius homi:is 
angelos suos'? ; » quod honoretur sicut Pater: 
εί», inquit, « honorificent Filium, sicut hono i 

ficant Patrem *^, » Quod sit :qualis Deo : « Non 
* Apoc. 1, 8. 


!3 Gen. xix, 
!? Mattb, 


* joan. xvu, 10. * Joan. 1, 1. 
U Joan, 1, 1. !* ibid. 9. 
' Matth. 1v, 11. 


Lj 


U Hlebr. i, 6. 


A*3 
rapinam arbitratus est esse se. cequalem Deo ! : 
quod sit ex vero veritas, ex vivente vita, ut qui revera 
ex Patris fonte emanaverit : quod Filius vivificct et 
suscitet mortuos sicut Pater, ita enim legitur in 
Evangelio. Et de Patre quidem scriptum est : « Do- 
minus Deus tuus, unus Dominus est * ; »et: «Deus 
deorum Dominus locutus est, et vocavit terram *; » 
de Filio autem, « Deus Dominuset illuxit nobis *,» 
et, « Videbitur Deus deorum in Sion *. » Et rursum 
de Deo quidem ait Isaias : « Quis Deus, ut tu, tol- 
lens iniquitates, et superans injustitias *?» Filius 
vero dicebat, quibus placuit ipsi : « Dimittuntur 
tibi peccata tua * : » quo tempore Judzis murmu- 
rantibus, opere illam remissionem comprobavit, 
dicens paralytico : « Surge, tolle grabatum tuum, 
et vage in domum tuam *. » De Deo quoque dixit 
Paulus : « Reyi seculorum * ; » de Filio autem Da- 
vid cecinit : « Attollite portas, principes, vestras, et 
elevamini, portx* zternales, et introibit Rex glo- 
rie !*; » Daniel vero hzc audivit : « Regnum ejus, 
regnum sempiternum "! , » et, « Regnum ejus non 
corrumpetur !*. » Demum quzcunque de Patre di- 
ΦΙΑ repereris, tot tantaque de Filio dicta deprehen- 
des, ea solum exceptione, quod ipse non sit Pater, 
uf dictum supcrius est, 


50. Si quis igitur aliud principium et alium Pa- 
trem excogilet, eo qnod zqualia sint qux dicun- 
tur, insanum certe illud commentum. Si autem 
quia Filius ex Patre est, omnia quz Patris sunt (ut 
in imagine et charactere) Filii sunt : 
cogitemus, num substantia aliena a Patris substan- 
tia, istiusmodi rerum capax sit : et si, qui talis 
est, diversz naturz, οἱ alienze substantizx sit, et nou 
potius Patri consubstantialis. Cavendum enim, ne 
qua Pairis propria sunt transferentes ad illud, quod 
ei substantia dissimile est, et ne in eo qui dissi- 
milis natura, et alienus substantia est, Patris divi - 
nitatem designantes, extraneai aliam inducamus 
substantiam, primae substantize proprietatum capa- 
cem : pudoreque afficiamur ab ipso Deo dicente, 
« Gloriam meam alteri non dabo 13,9 et deprehenda- 
mur alicnum adorare, talesque habeamur, quales 
olim fuere Judaei, qui aiebant « Quare tu, hcino 
cum sis, facis teipsum Deum ?*? » cum illi ea qua 


Spiritus erant alio transferentes , blaephemarent Ρ ὅτι « 


his verbis: « In Beelzebulem ejicit daemonia '*. ν 
Quod si illud indecorum est , certe non dissimilis 
substantiz: fuerit Filius, sed consubstantialis Patri. 
Etenim οἱ qua Patris sunt, naturaliter Filii sunt, 
ipseque Filius ex Patre est, et propter hujusinodi 
unitatem divinitatis et naturz, ipse οἱ Pater unum 
. Sunt , et qui vidit Filium vidit et Patrem , merito a 
Patribus dictus est consubstantialis : neque enim 
qui alterius esset substautiz, ἰαἰία habere pos- 
set. 


! Philipp. 11, 6. * Deut. vi, 4. 


95. "Matth. ix, 5... * Marc. n, 11. 
*! [sa. xL), 8. '** Joan. x,99. "'' Lue. xi, 15. 


5 Psal. χεις, 1. 


EUTIIYMII 2Ι6ΛΡΕΝΙ 
» A Oz» τὸ εἶναι ἐξ ἀληθινοῦ ἀλήθειαν, xal ix ζῶντος 


δόξης» ὁ 65 Δανι]λ Ίχουσεν' ΄ 


squo animo ( 


* [ Tim. 1, 17. 


184 


ξωὴν, ὡς ἀπὸ πηγῆς ὄντως ^ τοῦ Πατρὸς, τὸ 
ζωοποιεῖν τὸν Υἱὸν xal ἐγείρειν τοὺς νεχροὺς ὥσπερ 
ὁ Πατήρ’ οὕτω γὰρ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ γέγραπται. 
Καὶ περὶ μὲν τοῦ Πατρὸς Υγέγραπται « Κύριος ὁ 
Θεός σου, Κύριος εἷς ἐστι» xal, « θεὸς θεῶν Κύ- 
ριος ἑλάλησε, xal ἐχάλεσε τὴν yhv: » περὶ δὲ τοῦ 
Υἱοῦ θεὸς Κύριος, xai, « Ἐπέφανεν ἡμῖν, » xal, 
« Ὀφθήσεται ὁ θεὸς τῶν θεῶν ἐν Σιών’ πάλιν 
τε περὶ μὲν τοῦ Θεοῦ φησιν ὁ Ἡσαῖας, « Τίς 
Θεὸς, ὥσπερ σὺ, ἑξαίρων ἀνομίας, xal ὑπερθαίΐνων 
ἁδικίας; » à δὲ Υἱὸς ἔλεγεν οἷς Ίθελεν « ᾽Αφέων- 
ταί σου αἱ ἁμαρτίαι ὅτε xal τῶν Ἰουδαίων 
γογγυξόντων, ἔργῳ τὴν ἄφεσιν ἐδείχνυε, λέγων τῷ 
παραλυτικῷ' « Ἔγειραι, pov. τὸν κράθόατόν σευ, 


B xai ὕπαγε εἰς τὸν olxóv σου.» Καὶ περὶ μὲν τοῦ 


θεοῦ ἔλεγεν ὁ Παῦλος « Ti δὲ βασιλεῖ τῶν 
αἰώνων' » περὶ δὲ τοῦ Υἱοῦ ὁ μὲν Δαθὶδ ἔφαλλεν' 

« ΄Αρατε πύλας, οἱ ἄρχοντε, ὑμῶν , — xal ἑπάρ- 
θητε, πύλαι αἰώνιοι, χαὶ εἰσελεύσεται ὁ βασιλεὺς τῆς 
«'H βασιλεία αὐτοῦ 
βασιλεία αἰώνιος, xal, e Ἡ βασιλεία αὐτοῦ οὗ δια- 
φθαρήσεται.» Καὶ ὅλως ὅσα ἂν εὗροις περὶ τοῦ Πα- 
τρὸς λεγόμενα, τοσαῦτα ἂν εὗροις xal περὶ τοῦ Υἱοῦ 
λεγόμενα, χωρὶς μόνου τοῦ εἶναι αὐτὸν Πατέρα, xa- 
θάπερ εἴρηται. 

50. El μὲν οὖν ἄλλην ἀρχὴν ἐνθυμεῖταί τις, xal 
ἄλλον Πατέρα διὰ τὸ ἱσάξον τῶν λεγομένων, μανιχὸν 
τὸ ἐνθύμημα" εἰ δὲ διὰ τὸ ἐχ τοῦ Πατρὺς εἶναι «by 
Yiàv, πάντα τὰ τοῦ Πατρὸς, ὡς ἐν εἰχόνι xai χαρα- 
χτῆρι τοῦ Υἱοῦ ἐστι, λογισώµεθα εὐμενῶς, εἰ 
ξένη οὐσία τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας δεχτιχἡ τῶν τοιού- 
των ἐστί' καὶ εἰ ὁ τοιοῦτος ἑτεροφυὴς xat ἀλλοτριού- 
σιός ἐστι, xal οὐχ ὁμοούσιος τῷ Πατρἰ. Εὔλα- 
θητέον γὰρ μὴ τὰ τοῦ Πατρὸς ἴδια µεταφέροντες ἐπὶ 
«b ἀνομοιοούσιον αὐτῷ, xal Ev ἀνομοιογενεῖ καὶ ἆλ- 
λοτριοουσίῳ χαραχτηρίφοντες τὴν τοῦ Πατρὸς 
θεότητα, ξένην μὲν ἄλλην εἰσάξωμεν οὐσίαν, δεχτι- 
xhv τῶν τῆς πρώτης οὐσίας ἰδιωμάτων, ἐντραπῶμεν 
δὲ ὑπ) αὑτοῦ τοῦ Θεοῦ λέγοντος « Thv δόξαν µου 
ἑτέρῳ οὐ δώσω" » xal εὑρεθῶμεν προσχυνοῦντες τῷ 
ἁλλοτρίῳ, xal νομισθῶμεν εἶναι τοιοῦτοι, οἷοι ἦσαν 
οἱ τότε Ἰουδαῖοι λέγοντες « Διὰ τί σὺ, ἄνθρωπος 
ὧν, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν» » ὅτε xol, τὰ τοῦ 
Πνεύματος µειαφέροντες, ἑθλασφήμουν λέγοντες, 
Ἐν Βεελζεθοὺλ ἐχδάλλει τὰ δαιμόνια.» El δὲ 
τοῦτο ἀπρεπὲς, δῆλον, ὅτι οὐχ ἀνομοιοούσιος ἂν 
εἴη ὁ Υἱὸς, ἀλλὰ ὁμοούσιος τῷ Πατρί. xa γὰρ εἰ τὰ 
τοῦ Πατρὸς φυσιχῶς τοῦ Υἱοῦ ἐστιν, αὐτός τε ὁ Υἱὸς 
ix τοῦ Πατρός ἐστι, χαὶ διὰ τὴν τοιαύττν ἑνότητα 
τῆς θεότητος χαὶ τῆς φύσεως αὐτὸς xal ὁ Πατὴρ ἓν 
εἰσι, xa ὁ ἑωραχὼς τὸν Υἱόν ἑώραχε τὸν Πατέρα, 
εἰχότως ἐλέχθη παρὰ τῶν Πατέρων ὁμοούσιος' 00 ? vie 
ἑτεροουσίου τὰ vota Uva ἔχειν Eoi, 


* Psal. cxvii, 27. 
16 Psal. xxin, 7. 


* [s3. xL, 
15 Dan. vis, 14. 


5 Psal. σαχ, 8. 
11 Dan, in, 100. 


435 


PANOPLIA DOGMATICA, — TIT. XI. 


486 


Πάλιν τε cl, χ1θὰ mposíxeusv, ox ix µετουσίας A — flursum si, prout. supra diximus, non ος parti- 


ἑστὶν ὁ Υἱός - ἀλλὰ τὰ μὲν γενητὰ πάντα ix µετου- 
σίας ἔχει τὴν παρὰ soU χάριν. αὐτὸς δὲ τοῦ Πατρὸς 
σοφία καὶ Λόγος ἐστὶν, οὗ μετέχει τὰ πάντα’ δῆλον, 
ὅτι αὐτὸς ὧν τὸ θεοποιὸν χαὶ φωτιστιχὸν τοῦ Πατρὺς, 
&v ᾧ τὰ πάντα θεοποιεῖται xal ζωοποιεῖται, οὐχ ἀλ- 
λοτρ’οούσιός ἐστι τοῦ Πατρὸς, ἀλλ ὁμοούσιος. Τούτου 
γὰρ µεταλαμθάνοντες, τοῦ Πατρὸς µετέχομεν, διὰ τὸ 
τοῦ Πατρὸς εἶναι ἴδιον τὸν Λόγον. 0θεν εἰ ἦν Ex µετ- 
ουσίας καὶ αὐτὸς, χαὶ μὴ ἐξ αὑτοῦ οὐσιώδης θεότης 
xai εἰχὼν τοῦ Πατρὸς, οὐκ ἂν ἐθευποίησε θεοποιού- 
µενος xal αὗτός. Καὶ τὴν αἰτίαν δὲ ὅμως, δι ἣν τι- 
νες, ὡς λέγεται, παραιτοῦνται τὸ ὁμοούσιον, ἔξετάς 
Gov ἀληθῶς, μὴ ἄρα μᾶλλον ἐκ ταύτης ὁμοούσιος 
δείχνυται ὁ Υἱὸς τῷ Πατρἰ. Φασὶ τοίνυν, ὡς ὑμεῖς 
ἐγράφατε, μὴ χρῆναι λέγειν ὁμοούσιον τὸν Υἱὸν τῷ 
Πατρὶ, ὅτι ὁ λέγων ὁμοούσιον «pla λέγει, οὐσίαν τινὰ 
προπηχειμένην, xal τοὺς ἐκ ταύτης γεννωμέ- 
νους ὁμοουσίους εἶναι. xal ἐπιλέγουσιν Ἑὰν 
οὖν ὁ Υἡὺς ὁμοούσιος fj τῷ Πατρὶ, ἀνάγχη mpo- 
Ὀποχεῖσθαι αὐτῶν οὐσίαν, ἐξ ἧς xaX ἐγεννήθησαν, xal 
μὴ εἶναι τὸν μὲν Πατέρα, τὸν 6$ Υἱὸν, ἀλλ) ἀμφοτέ. 
Ρρους ἁἀδελφούς. Ταῦτα εἰ xal Ἑλλήνων εἰσὶν ἑρμη- 
velat, χαὶ οὐχ ἀναγχαῖα ἡμῖν τὰ παρ᾽ ἐκείνων' ἀλλ᾽ 
ἴδυμεν τὰ εἱρημένα τὰ ὁμοούσια, τὰ ἐκ τῆς προ- 
νοουµένης οὐσίας ἀδελφὰ, πότερον ἑαυτῶν εἰσιν 
ὁμοούσια, f| τῆς οὐσίας ἐξ ἧς xal ἐγεννήθησαν, εἰ 
μὲν yàp ἑαυτῶν, ἑτεροούσια xal ἀνόμοια ἔσται πρὸς 
τὴν γεννήσασαν αὐτὰ οὐσίαν' ἀντίχειται γὰρ τῷ 
ὁμοουσίῳ τὸ ἑτεροοῦσιον' εἰ δὲ τῆς γεννησάσης αὐτὰ 
οὐσίας ἐστιν ἕκαστον ὁμοούσιον, δῆλον, ὅτι τὸ Éx 


τινος Υεννώμενον ὁμοούσιόν ἐστι τῷ γεννήσαντι’ xal C 


οὐχέτι χρὴ ζητεῖν τρεῖς οὐσίας, ἀλλὰ µόνον ζητεῖν, 
εἰ τόδε ἀληθὲς Ex τοῦδέ ἐστι. Kàv γὰρ συμθῇ μὴ εἷ- 
ναι δύο ἀδελφοὺς, ἀλλὰ xal µόνον ἕνα ἐξ ἐκείνης τῆς 
οὐσίας Ὑενέσθαι, οὐ διὰ «b μὴ εἶναι ἕτερον, ἄλλο- 
τριοούσιος ἂν λεχθείη ὁ γεννηθείς ἀλλὰ xat 
μόνος ὧν, εἴη ἂν xaX αὐτὸς ὁμοούσιος τῷ γεννήσαντι. 
"Erst τί ἂν εἴποιμεν περὶ τῆς θυγατρὸς τοῦ Ἱε- 
φθάε, ὅτι μονογενὴς ἣν « Kal οὐκ fv, » φησὶν, « ἄλλο 
τέχνον αὐτῷ, » xal περὶ τοῦ υἱοῦ δὲ τῆς χήρας, ὃν 
ἤγειρεν kx νεχρῶν ὁ Κύριος, ὅτι xal αὐτὸς οὐκ εἶχεν 
ἁδελφὸν, ἀλλὰ μονογενἠς ἣν * ρα οὐχ ἣν ὁμοούσιος 
ἕκαστος αὐτῶν τῷ Ὑεννήσαντι; χαὶ μὴν σαν, 
tíxva γὰρ ἦσαν ' xal τοῦτο τέχνων [διόν ἐστι πρὸς 
Ὑονέας. Οὕτω xai τὸν τοῦ Θεοῦ Υἱὸν ἐχ τῆς οὐ- 


σίας εἰπόντες οἱ . Πατέρες, εἰχότως xai ὁμοούσιον υ 


εἰρήχασι. Ἔκεται δὲ τούτοις μηδὲ τὴν χτίσιν ix 
τοῦ μὴ ὄντος Υεγονέναι. Οἱ γὰρ κατὰ πάθος Υεν- 
νῶντες ἄνθρωποι, αὐτοὶ xal τὴν ὑποχειμένην Όλην 
ἑργάζονται, xol ἄλλως οὐχ ἂν δύναιντο ποιεῖν * εἰ δὲ 
τὸ χτίζειν οὐχ ἀνθρωπίνως νοοῦμεν ἐπὶ Θεοῦ, πολλῷ 
μᾶλλον οὐδὲ -b γεννᾷν ἀνθρωπίνως πρέπει νοεῖν ἐπὶ 
Θεοῦ, οὐδὲ τὸ ὁμοούσιον αωματικῶς ἐχλαμθάνειν, 
ἀλλ' ἀναχωρεῖν δεῖ ἀπὸ τῶν γενητῶν, xal ἁποτι- 
Δέντας χάτω που τὰς ἀνθρωπίνας εἰχόνας xai má- 
ea; ἁχλῶς τὰς αἰσθήσεις, ἀνιέναι ἐπὶ τὸν Πατέρα 


! Jud. x1, 54... * Luc. vii, 19. 


cipatione sit Filius : sed opificia quidem omnia ex 
participatione Dei gratiam habeant, ipse vero Pa- 
tris sapientia et Verbum sit, quicum communia 
habet omnia : certe cum sit ipse id quo Pater dei- 
ficat et illuminat, in quo scilicet omnia deificantur 
οἱ vivificantur, non alien: a Patre substantiz est, 
sed censubstantialis. Πυ]ας enim participatione 
Patris participes efficimur, eo quod ipse proprium 
Patris sit Verbum. Unde si. ipse quoque ex par- 
ticipatione esset, et non ex se substantialis divini- 
tas et. imago Patris, non dei(icaret alios, cum et 
ipse deiflcatus esset. Causam tamen cur quidam» 
ut fertur, consubstantiale respuant, sincere exami- 
nemus, an non magis ex illa ipsa Filius Patri con- 
substantialis ostendatur. Aiunt igitur, ui vos scri- 


Β psistis, Filium Patri consubstantialem dici minime 


debere, quia qui dicit consubstantialem, tria dicit, 
substantiam aliquam, quie prius subjaceat, et eos 
qui ex illa geniti sunt esse consubstantiales : atque 
hinc concludunt : Si ergo Filius sit Patri consub- 
stantialis, necesse est prius subjacere eorum sub- 
stantiam ex qua geniti sipt, et non esse illum Pa- 
trem, hunc Filium, sed ambos fratres. H:ec tametsi 
ethnicorum sunt explicationes, nosque nihil eorum 
egemus ratiociniis : nihilominus videamus utrum 
illa consubstanüalia, qux cum ex prius intellecta 
substantia sint, fratres dicuntur, sibi mutuo, an 
substantie ex qua orta sunt , sint consubstantialia. 
Si enim sibi mutuo; diverse ergo substantiz, 30 
dissimilia eruut substantiz a qua ortum duxerunt : 
opponitur enim consubstantiali, quod est ex diver- 
sa substantia. Quod si utrumque consubstantiale 
sit substantie a qua ortum duxit, nam id certe 
quod ex alio nascitur ei qui se genuit est. consub- 
stantiale; non ultra sunt quarendz (res substantie : 
sed id solum investigandum, num hoc vere ex illo 
sit. Nam etsi contingal non esse duos fratres , sed 
unicum ex illa substantia ortum esse : eo quod al- 
ter non sit, nequaquam qui natus est, divers: sub- 
slanti€ dicatur; sed, licet solus sit, erit tamen 
et ipse ei qui sé genuit consubstantialis. Alioqui 
qui. dixerimus de filia Jephthe, qua unigenita erat: 
« Et non habebat, » | ait, « alios liberos 1; » et de 
filio vidue quem Dominus ex mortuis suscitavil, 
qui et ipse fratrem non habebat, sed unigenitus 
erat * : an uterque ei qui se genuerat. consubstan- 
tialis non erat? £rant plane, nam liberi erant : 
idque proprium liberis est erga parentes suos. Sc 
cum Patres Dei Filium ex ejus substantia dixerint, 
merito et consubstantialem dixerunt. Hinc autem 
sequitur, neque creatas res cx non emxsistente 
factas esse. Homines enim ipsi qui cum pas- 
sione aliqua gignunt, in subjacente materia ope. 
rantur, nec aliter quidquam facere potuerint. Quod 
si creandi modum in Deo non humano more in- 
telligimus, multo minus gignendi in ipso intelli- 


A51 


EUTIIYMILVIGABENI 


εδ 


gere humano more debemus, neque corporeo modo A μὴ λάθωμεν ἀφαιροῦντες τὸν YDv ἀπὸ του Πατρὸς, 


consubstantiale accipere. Sed recedendum nobis 


χαὶ προστιθέντες τοῖς ἑαυτοῦ χτίαµασι. 


est a rebus factis, ac depcsitis humanis imaginibus, omnibusque omnino sensibus, ad Patrem ascen- 
dere, ne inscii Filium a. Patre auferamus, eumque rebus a se creatis adjungamus. 


Rursum si Patrem οἱ Filium confitentes, duo 
principia, aut duos Deos dicimus, quemadmo- 
aum Marcion et Valentinus; aut Filium, quemdam 
altum divinitatis modum habere, et non esse ima- 
ginem et figuram Patris, quod ex ipso genitus sit : 
esto dissimilis ; nam alienz inter se prorsus sunt 
istiusmodi substantize, Quod sj unam agnoscimus 
et solam Patris divinitatem, lujusque Verbum et 
Sapientiam Filium esse, et hoc credentes, duos ta- 
men Deos minime dicimus , unitatemque Filii cum 
Patre non doctrine similitudine, sed secundum 
substantiam, et revera consistere sentimus , ita ut 
propterea non duos Deos, sed unum dicamus, cum 
una sit species divinitatis, ut est lux et splendor; 
illa enim patriarch:ze Jacob visa est, aitque Scriptu- 
ra: « Ortus est autem illi sol, postquam transivit 
species Dei '. » Hoc cum viderent sancti prophetz, 
ac intellizerent cujusnam sit ille Filius οἱ imago, 
aiebant τε Factum est Verbum Bomini adine — *, » 
cumque Patrem in eo visum revclatumque cogio- 
scerent, fidenter dicebant: « Visus est mihi Deus pa- 
trum nostrorum, Deus Abraam, et Isaac et Jacob ?.» 
Cum igitur ita se res habeat, cur cum qui unus est 
cum Patre, et talis apparet qualis est Pater, secun- 
dum similitudinem atque unam divinitatem, verce- 
mur dicere corsubstantialem ? Si enim , queima- 
modum sxvpius dictum est , nullam habet ut Filius 
proprietatem similitudinemve cum paterna substau- 
tia, ea voce uti recte veremur. Sin autem ille est 
Patris propria vis illuminatrix et creatrix, sine qua 
ncc creat, nec cognoscitur (omnia enim per ipsum 
«t in ipso consistunt), cur rem intelligentes , recu- 
samus vocem id significantem proferre? Quid enim 
est ejusdem naturz esse cujus Pater, nisi esse illi 
consubstantiale? Non enim alienum Deus veluti mi- 
nistro egens Filium assumpsit; neque opificia 
Creatori sunt dignitate paria, ut perinde illa atque 
ipse honorentur, aut, ut putandum sit, ea ct Patrem 
unum esse. Alioquin ausit qu's liec dividere, ae di- 
cere solem et splendorem duo esse lumina, aut di- 
versam aliquam substantiam, aut splendorem solis 
accidens csse, et non simplicem ac purum solis 
partum; ita ut duo quidem sint. sol ct splenior, 
una tamen lux, eo quol ille a sole oriatur. Cum 
hujusmodi sit, imo magis inseparabilis natura Filii 
a Patre, οἱ cum divinitas Filio non acciderit, sed 
paterna divinitas in Filio sit; ita ut qui videt Fi- 
lium, in ipso Patrem videat, cur qui hujusmo.!i cst, 
non dicatur consubstantialis ? 


Sat quidem hzc sunt , quie vobis suadocant , 
ut non accuscetis eos qui dixere Filium esse Patri 
consubstantialem. Attamen ipsam consubstantialis 


C 


Καὶ ἄλλως δὲ, εἰ μὲν Πατέρα xai Υἱὸν 6u0Xo- 
γοῦντες, δύο τινὰς ἀρχὰς, f| δύο θεοὺς, χαθάπερ 
Ἀ]αρχίων xal Οὐαλεντῖνος, λέγοµεν, f| ἕτερόν τινα 
τρόπον θεότητος ἔχειν τὸν Υὸν, καὶ μὴ εἰχόνα xa 
χαραχτῖρα τοῦ Πατρὸς εἶνσι τὸν Υ:ὸν, διὰ «b ἐξ αὖ- 
τοῦ πεφυχέναι’ ἕστω ἀνόμοιος ξέναι γάρ εἰσι παν- 
τάπασιν ἀλλήλων at τοιαῦται οὐσίαι εἰ δὲ μίαν οἴδα- 
μεν καὶ µόνην θεότητα τὴν τοῦ Πατρὸς, τούτου τε 
Λόγον xa Σοφίαν εἶναι τὸν Υἱὸν, xal οὕτω πιστεύον- 
τες οὗ λέγομεν 620 θεοὺς, τήν τε ἑνότγτα τοῦ Yti55 
πρὸς τὸν Πατέρα οὐχ ὁμοιώσει δ,δασκαλίας, ἁλλᾶ 
χατὰ thv οὐσίαν χαὶ ἀληθείᾳ φρονοῦμεν ὥστε 
διὰ τοῦτο μὴ λέγειν δύο θεοὺς, ἀλλ᾽ ἕνα θεὸν, ἑνὸς 
ὄντος εἴδους θεότητος, ὡς ἔστι τὸ ςῶς καὶ τὸ ἁπαύ- 
γασμα * τοῦτο γὰρ ὤφθη τῷ πατριάρχη Ἰαχὼθ, xat 
φησιν 7, Γραφή’ « Αγέτειλε δὲ αὐτῷ ὁ ἥλιος, fjvixa 
παρῖΏλθε τὸ εἶδος τοῦ Θεοῦ.» xal τοῦτο θεω- 
ροῦντες οἱ ἅγιοι προφΏται xal νοοῦντες, τίνος ἑστὶν 
Yibg χαὶ εἰχὼν, ἔλεγον" « Ἐγένετο Λόγος Κυρίου 
πρὸς μέ.» Γινώσχοντες τὸν ἐν αὐτῷ θεωρούμενον 
xal ἁποχαλυπτόμενον Πατέρα, ἐθάῤῥουν εἰπεῖν 
ε Ὥφθη uot ὁ θεὸς τῶν πατέρων ἑμῶν, ὁ θεὸς 
Λλθραὰμ, xai Ἰσαὰχ χαὶ Ἰαχώθδ. Τούτου δὲ 
οὕτως ὄντος, διὰ τί τὸν ἕνα va. πρὸς τὸν Πατέρα 
χαὶ Φαινόμενον, ὡς ἔστιν ὁ Πατὶρ , χατὰ thv 
ὁμοιότητα xai µίαν θεότητα, εὐλαθούμεθα εἰπεῖν 
ὀμοούσ.ον; El μὲν γὰρ, ὥσπερ εἴρηται πολλάχις, οὐκ 
ἔχει τὴν ἱδιότητα τῆς πατριχῆς οὐσίας, οὐδὲ τὴν ἐμ- 
φέρειαν ὡς ὙΥἱὸς, χαλῶς εὐλαθούμεθα' ci δὲ τοῦτό 
ἐστι τὸ Φωτ.στικὸν xal δημιουρχιχὸν τὸ |ἱδιαίτατον 
τοῦ Πατρὸς, οὗ ἄνευ οὔτε δημιουργεῖ, οὔτε γινώσχε- 
τα: (πάντα γὰρ 57 αὐτοῦ χαὶ ἓν αὐτῷ συνέστηκε) * 
διὰ τί, τὸ πρᾶγμα νοοῦντες, παραιτούµεθα τὴν τοῦτο 
σηµαίνουσαν λέξιν εἰπεῖν; Τί yàp ἐστι τὸ οὕτοις 
ὁμοφυὲς τῷ Πατρὶ Ἡ ὁμοούσιον αὐτοῦ; Οὐ γὰρ ἁλλό- 
τριον ὡς ὑπουργοῦ δεόµενος προσελάθετο ὁ θεὺς τον 
Υὸν, οὐδὲ τὰ ποιέµατα ἰσάξια τοῦ χτίσαντος, ὥστε 
τιμᾶσῆαι ταῦτα ὡς ἐχεῖνον, f| νομίζειν, ὅτι ταῦτα 
xat ὁ Πατῆρ £v cia:v. ^H τολμησάτω τις διελεῖν. xai 
εἰπεῖν, δύο φῶτα εἶναι τὸν Ίλιον xal τὸ ἁπαύγασμα., 
)| ἑτέραν τινὰ εἶναι: οὐσίαν, f, ὅτι ἐπισνμδέδηχε τὸ 
ἀπαύγασμα, καὶ μὴ ἁπλοῦν εἶναι xa χαθαρὸν γέν- 
vrua ἐκ τοῦ ἡλίου τοῦτο" ὥστε buo μὲν εἶναι ἦλιον 
καὶ ἁπαύγασμα, By δὲ τὸ φῶς, διά τὸ Ex του {λίου 
εἶναι τοῦτο γέννημα. Τοιαύτης δὲ οὕσης καὶ μᾶλλον 
ἁδιαιρέτου τῆς «ὕσεως τοῦ Υἱοῦ πρὸς τὸν Πα- 
τέρα, xaY οὐχ ἐπισυμθάστς τῆς θεότητος τῷ Υἱῷ, 
ἀλλὰ τῆς πατριγῆς Οξεότητος οὖσης ἐν τῷ Υἱῷ, ὥστε 
τὺν ἑωραχότα τὸν 1 ὰν ὁρᾶν £v αὐτῷ τὸν Πατέρα, διὰ 
τί ὁ τοιοῦτος μὴ ἂν λέγοιτο ὁμοούσιὸς; 

Ἔστι μὲν οὖν lxavX καὶ ταῦτα πεῖσαι 
ὑμᾶς, uf, χατηγορεῖν τῶν εἰργχέτων, ὀμρούσιον εἷ- 
να. τὸν Yibv τῷ Πατρί: xa αὐτὴν δὲ ὅμως τὴν τού 


* Gcr. xxxn, 51. ? Isa. xxxvi, 4; Jer, 1, 9, 4, 1M, etc. 2 Exod. ui, 19. 


μ9 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. ΧΙ. 


490 


ὁμοοοσίου λέξιν καθ) ἑαυτὴν ἐξετάσωμεν, ἵνα γνῶ- À vocem secundum se explanemus, ut comperia- 


μεν εἰ χρὴ λέχειν ὅλως ὁμοούσιον, xal εἰ χυρία 
λέξις bac, καὶ ἁρμονόντως ἐστιν αὕτη ἐπὶ αἱοῦ λε- 
γομένη. Οἴδατε γὰρ xal ὑμεῖς, χαὶ οὐδ ἄν τις ἀμφι- 
θάλλοι, ὅτι τὸ ὅμοιον οὐχ ἐπὶ τῶν οὐσιὼν, ἀλλ) 
ἐπὶ σχημάτων xa ποιοτήτω» λέγετα! ἅμοιον’ ἐπὶ γὰρ 
τῶν οὐσ.ῶν οὐχ ὁμριότης, ἀλλὰ ταυτότης ἂν Aca cts. 
Ἄνθρωπος You» ἀνθρώπῳ ἔμοιος λέγεται, οὗ xat 
τὴν οὐσίαν, ἀλλὰ κατὰ τὸ σχΏμα χαὶ τὸν χα- 
paxTnoa τῇ Υὰρ οὐσίᾳ ὁμοφυεῖς cis. Καὶ πάλιν 
ἄνθρωπος χυν) οὖὑχκ ἀνόμοιος λέγεται, ἀλλ᾽ Exe- 
ροφυἠς ' οὐχοῦ» τὸ μὲν ὁμοφυὲς xaX ὁμοούσιον, τὸ δὲ 
ἑτεροφυὲς καὶ ἑτεροούσιον. Ad) xaX ὁ λέγων ὅμοιον xav 
οὐσίαν ix µετουσίας τοῦτο λέγει ὅμοιον, Τὸ γὰρ ὅμοιον 
ποιότης ἑἐστὶν, ἥτις τῇ οὐσίᾳ προσγένοιτ᾽ ἄν. Τοῦτο δὲ 


mus utrum hac vox, consubstantialis, usurpanda 
sit, et si propria sit dictio, atque congruenter de 
Filio dicatur. Nam ipsi scitis, et nemo dubitaverit, 
siniile non de substantiis, sed de figuris et qualitati- 
Dus dici. De substantiis enim, non similitudo, sed 
identitas dici dehet. Homo ig'tur hominis similis 
dicitur, non secundum substantiam, sed secundum 
habitum et figuram : quod ad substantiam enim 
ejusdem nature sunt. Rursum homo cani nequa - 
quam dissimilis dicitur, sed diverse naturz : ergn 
quod ejusdem nature est, etiam consubstantiale 
est; et quod diverse nature, diversz etiam sub- 
$.antiz;. Quapropter qui dicit similem secundum 
substantiam, ex participatione siimilem dicit : si- 


τῶν ποιημάτων ἴδιον ἂν εἴη' ταῦτα γὰρ ix. μετοχῆς B rilitudo enim est qualitas, qux substantie accidere 


ὑμοιοῦται τῷ ei. « "Οταν » γὰρ, qnot, « φανερωθῇ, 
ὅμοιοι abcip ἑσόμεθα:» ὅμοιοι δηλονότι οὗ τῇ οὐαίᾳ, 
ἀλλά τῇ υἱότητι, TG µεταλαμδάνοµεν παρ) αὑτοῦ. 
Ei μὲν οὖν xai τὸν Υἱὸν ix µετουσίας λέγετε, λε- 
γέσθω μὲν παρ) ὑμῶν Ὁὁμοιοούσιος. Ὀύχ ἔστι 
μέντοι λεγόμενος οὕτως ἀλήθεια, οὐδὲ ὅλως cux, 
οὐδὲ φύσει θεός. Τὰ γὰρ Ex μετυνσίᾶς οὐχ ἀληθείᾳ, 
ἀλλ᾽ ὁμοιώσει της ἀληθείας λέγεται ὅμοια, ὥστε xal 
μεταπίπτειν, xal ἀφαιρεῖσθαι δύνασθαι ἀπὸ τῶν µετ- 
εχόντων thv μειάληψιν. Τοῦτο δὲ πάλιν ἴδιον τῶν 
χτισµάτων xal ποιημάτων ἐστίν. Οὐχοῦν cl τοῦτο 
ἄτοπον, οὐχ ἂν cim ix µετουσίας, ἁλλὰ φύσει; xal 


ἀληθείᾳ Τιὸς, φῶς, σοφία, Θεός. Φύσει δὲ ὧν καὶ οὗ . 


p&10, 3, οὖχ ἂν χυρίως λεχθείη ὁμοιοούσιος, ἀλλ 
ὁμοούσιος. Ὅ δὲ μηδὲ ἐπ᾽ ἄλλων ἄν τις εἴποι' ἐδείχθη 
Υὰρ τὸ ὅμοιον μὴ ἐπὶ τῶν οὐαιῶν λεγόμαενον πῶς 
οὐχ ἀνόητον μὲν, fj] τάχα xa χαλεπὺν τοῦτο προφέ- 
ειν ἐπὶ You, χαὶ ph μᾶλλον τὸ ὁμοούσιον ; 


polest. Hoc autem opificiis proprium fuerit; ea 
euim ex participatione Deo similia efficiuntur. Nam 
« cum, » ail, « apparuerit ille, similes ei erimus !,» 
similes scilicet non substantia, sed filiorum ado- 
ptione, quam per eum participamus. Si igitur euin 
ex parlicipatione F.lium dicitis, dicatur a vobis 
substantia eimilis : sed si ita appelletur, nec veri- 
tas, nee lumen ullatenus, nee natura Deus erit. 
Nam qua ex participatione sunt, non vere, sed si- 
militudine veritatia similia dicantur; ita ut quod 
participatur, a participantibus decidere et tolli pos- 
sit: hoc autem crealis rebus atque opifüciis pro- 
prium est. liaque si absurdum illud est, nequaquamu 
erit ex parlicipatione, sed ex nalura el veritate, 


C Filius, lumen, sapientia, Deus : cum autem na- 


tura talis sit οἱ non participatione, nuiquam pro- 
prie substantia similis dici potuer.t, sed consub- 
stantialis. Quod autein. de aliis neino dixerit (de- 


monstratum est enim , simile de substantiis non. przdicari), qui, quiso, non stultum fuerit, et 


lortasse etiain gravissimum 
lare? | .. 

Διὰ τοῦτο γὰρ xal ἡ ἐν Νικαίᾳ σύνοδος xa- 
λῶς ἔγραψεν, ὅπερ ἔπρεπεν εἰπεῖν, γεννητὸν Ex. τῆς 
οὐσίας τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν ὁμοούσιον. Ταῦτα 
xai ἡμεῖς µαθόντες, μὴ σχιαμαχῶμεν, xai μάλιστα 
γινώσχοντες, ὅτι οἱ xal ταῦτα Ὑράψαντες, οὐχ ὡς 
παρεξηγούμενοι τὴν ἀλήθειαν, ἀλλ᾽ ἐχδιχοῦντες μὲν 
τὴν ἀλήθειαν xai τὴν εἰς Χριατὸν εὐσέδειαν, χαθαι- 
ροῦντες δὲ τὰς χατ᾽ αὐτοῦ τῶν ᾿Αρειομανιτῶν βλασφη- 
μίας, οὕτως ὡμολόγησαν τὴν πίστιν. Σχεπτέον γὰρ 
xal χατανοητέον ἀκριβῶς, ὅτι λέχοντες μὲν ávo- 
μοιοούσιον xai ἑτεροούσιον, ob σηµαίνοµεν τὸν 
ἀληθινὸν Υἱὸν, ἀλλ᾽ ἕν τι τῶν ποιημάτων χαὶ τὸν 
εἰσποιητὸν xaX θέσει Υἱὸν , ὅπερ τοῖς αἱρετιχοῖς 
δοχεῖ' λέγοντες δὲ μὴ ἑριστικῶς τὸ ὁμοούσιον, 1 τὸν 
σηµαίνοµεν γνήσιον ἐκ τοῦ Ἡατρὸς πεφυχότα , κἂν 
ἓν τούτῳ διαῤῥηγνύωνται πολλάκις οἱ Χριστομάχοι. 
Ταῦτα μὲν, ἅπερ ἔγνων ἐγὼ, xat διαλεγοµένων 
ἔχουσα φρονίμων, δι ὀλίγων γέγραφα᾽ ὑμεῖς δὲ, µέ - 
νοντες ἐπὶ τὸν θεµέλιον τῶν ἁποστόλων, καὶ τὰς 
παραδόσεις τῶν Πατέρων χατέχοντες, εὔχεσθε ἵνα 


! Joan. 1, 3. 


PaTROL. Gg. CXXX. 


id de Filio proferre, et non potius eum 


cousubstantialeih: appel- 


* — ]deirco probe Nicena synodus id scripsit 
quod consentaneum erat, Filium nempe ex sub- 
stantia Patris genitum , esse consulistantialem. 
Hzc eadem nos cu: didicerimus, ne cum umbris 
pugnemus : gnari maxime eos, qui bxec scripserunt, 
Bon studio prave explicandi veritatem, sed eam 
una cum pielale in Christum asserendi, et Ario- 
manitarum blasphemias damnandi , sic fidem pro- 
mulgasse suam. Considerandum enim est, et accu- 
rate animadvertendum , cum eum dicimus sub. 
élantia dissimilem , et diverse substantia, uos 
haudquaquam verum Filium siguificare, sed unum 
ex opificiis, et ascitum adoptioneque Filium, q.od 
baretici sentiunt : quem si dicamus sine coaten- 
tione consubstantialem, verum significamus Fili um 
ex Patre natum : etiamsi hac de causa plures 
disrumpantur Christi hostes. Haec quidem, que 
nota mihi, et ex prudentium disputalionibus explo- 
Γαία erant, paucis scripsi. Vos autem mauentes &U- 
per fundamentum apostolorum , Patrumque tradi- 


(6 


491 


EUTIIYMII ZIGADENI 


491 


tione» relinentes, orate uL jam cesset. omnis Con- A δη ποτὲ παύσηται πᾶσα 20 πὸν ἔρις xal ζήλος, τῶν 


tentio et zelus, hereticorumque insanz quzstiones 
et una omnis verborum contentio damnentur, 
utque nefaria οἱ sanguinaria Arianorum  hzresis 
aboleatur, in omnium vero cordibus veritas eluceat 
ja ut omnes ulique idem dicant, idem sentiant: 
ας nulla deinceps relicta Ariana blasphemia, per 
universam Ecclesiam dicatur, atque in confesso 
habeatur illud : « Unus Dominus, una fides, unum 
baptisma *, » in Christo Jesu Domino nostro, cui 
gloria et imperium in secula seculorum. Amen. 
Ejusdem adversus Artanos pro Dionysio episcopo 
Alexandrig apologia. 

Judzi olim, cum ex tam multis rebus admirandis, 
quas Dominus faciebat, agnoscerent ipsum esse 
Christum Filium Dei viventis, ab eo reprehensi, 
hec reprehensionibus illius valentes obsistere, eo 
confugiebant, ut dicerent habere se patrem Abra- 
ham, et ejus auctoritate improbitatem suam tegere 
conabantur. Verum quemadmodum ea re nihil illi 
proficiebant, sic isti nunc, qui tanquam Judzi ad 
Dionysium confugiunt, non evitabunt eamdem, iu 
quam illi inciderunt, condemnationem. Nam et 
illos Dominus, ob ea qux contra legem admittebant, 
reprehendit, Hoc, inquiens, Abraham non fecit. Et 
istos impios atque mendaces eadem rursus 
veritas reprehendet, Dionvsius, inquiens, episcopus 
neque probavit sententiam — Arii, neque veritatem 
ignoravit. Aiunt igitur veritatis inimici, beatum 
Dionysium in epistola quadam scripsisse Dei Filium 
facium), et creatum esse, 
proprium, sed a Paris essentia alienum, instar 
agricole, aut navium fabricatoris, si ille cum vite, 
hic cum navigio comparetur. Etenim, quia factus 
est, priusquam fleret, non fuisse, Hoc cum Dionysius 
intellexisse, sollicitudine enim afliciebatur, ut 
banc, sic alias plurimas scripsit epistolas, quas 
quidem epistolas legere oportebat, ut ex omnibus, 
non autem ex una sola fides hominis agnosceretur. 
Nam et navium fabricatoris, qui triremes multas 
éxmdificavit, ars non ex una, sed ex omnibus 
"perspicitur et judicatur. Si igitur eo consilio, ut 
fldem suam exponeret, quam isti dicunt, epistolam 
scripsit, aut solam hanc scripsit, hominem accusent, 
ut volugt; ejusmodi enim opinio vere est repre- 
hendenda. Sin occasio temporis et persons traxit 
ad illud scribendum, et alias rursum epistolas 
, Scripsit, quibus ejus criminis suspicionem diluebat, 
quid mirum videtur? Et agricola pro agri qualitate 
wunc hanc, nuinc illam arborem curat, nec ob id 
euiquam reprehendendus, sed potius ob artem 
multiplicem admtrandus existimatuf. 


]n superioris Libye Pentapoli tunc episcopi 
quidam opiniones Sabellii tuebantur, et fallaciis 
Eus tantum effecerant, ut. prope jam in ecclesiis 
Dei Filius amplius non prsedicaretur. Quod cum 
fWHonysius accepisset, quoniam et earum ecclesia- 


* Ephics. iv, 5. 


neque natura esse C 


τε αἱρετιχῶν al μωραὶ ζητήσεις χαταγνωσθῶσι, xat 
πᾶσα λογοµαχία ' χαὶ ἡ μὲν δυσώνυµος χαὶ áv8po- 
ποχτόνος τῶν ᾿Αρειανῶν αἴρεαις ἑξαφανισθείη, ἄνα- 
λάμφειε δὲ πάντων ἐν ταῖς χαρδίαις fj ἀλίθεια, ὥστε 
πάντας πανταχοῦ τὸ αὑτὸ λέγειν, xal τὸ αὐτὸ 
φρονεῖν ' μηδεμιᾶς δὲ ἔτι περιλειποµένης ᾿Αρειανῖς 
βλασφημµίας, χαὶ λέγηται xat ὁμολογῆται χατὰ πᾶσαν 
Ἐκκλησίαν * εΕῖς Κύριος, µία πίστις, ἓν βάπτισμα, » 
ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίφ ἡμῶν, i ἡ δόξα xoi 
τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. ᾽Αμήν. 

Tov αὐτοῦ κατὰ ᾿Αρειαγῶν ἁπο.]ογία. ὑπὲρ Διο- 

γυσίου ἀρχιεπισχόπου ᾿Α.ἰεξαγδρείας. 

Οἱ πάλαι Ἰουδαῖοι τοσαῦτα τοῦ Κνρίου πεποιη- 
χότος ἔργα, δι ὧν ἐγνώριζον αὐτὸν εἶναι τὸν Ἆρι- 
στὸν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντο;, ἐλεγχόμενοι zap' 
αὐτοῦ, xol μὴ δυνάµενοι πρὸς τοὺς ἑλέγχους ἀντι- 
θλέπειν, εἰς τὸν πατριάρχην κατέδραμον λέγχοντες * 
'Hysic πατέρα ἔχομεν τὸν ᾿Αδραὰμ, νοµίζοντες ἓν 
τούτῳ δύνασθαι τὴν ἁλογίαν ἑαυτῶν ἐπιχαλύπτειν. 
'A22* οὔτε ἐχεῖνοι τοῦτο λέγοντες ὤνησάν τι, οὔτε οἱ 
νῦν ἹἸουδαῖοι Διονύσιον ὀνομάξοντες, φεύγειν τὴν 
ὁμοίαν ἐχείνοις αἰτίαν δννῄσονται. Καὶ γὰρ κἀχεί- 
vote, Ex" οἷς παρηνόµουν, Ίλεγξεν ὁ Κύριος λέγων * 
Τοῦτο ᾿Αδραὰμ οὐκ éxoli08, xaX τούτους ἀσεδοῦν- 
τας xal φευδοµένους ἡ αὐτὴ πάλιν ἀλήθεια διελέγ- 
χει, ὅτι τὰ ᾿Αοείου Διονύσιος ὁ ἐπίσχοπος οὔτε 
ἑφρόνησεν, οὔτε τὴν ἀλήθειαν Ἠγνότσξ. Φαχοὶν οὖν 
οἱ ἐχθροὶ 57; ἀληθείας kv. ἐπιστολῇ τὸν µακάριον 
Διονύσιον εἱρηχέναι ποίηµα καὶ γέννημα εἶναι τὸν 
Υἱὸν τοῦ θεοῦ, μήτε δὲ φύσει ἴδιον, ἀλλὰ ξένον χατ᾽ 
οὐσίαν αὐτὸν εἶναι τοῦ Ἡατρὸς, ὥσπερ ἑστὶν ὁ 
γεωργὸς πρὸς τὴν ἄμπελον, χαὶ ὁ ναυπηγὸς πρὺς τὸ 
σχάφος. Καὶ γὰρ ὡς ποίηµα πρὶν γένηται, val ἔγρα- 
Ψεν, ὁμολογοῦμεν xal ἡμεῖς εἶναι τοιαύτη» ἔπιστο- 
λἣν αὑτοῦ. 'AXX' ὥσπερ ταύτην ἔγραψεν, οὕτω xai 
ἑτέρας πλείστας ἐπιστολὰς ἔ-ραψε, xat δεῖ χαὶ ταύ- 
ταις ἐντυχεῖν αὐτοὺς, ἵνα ἐχ πασῶν, χαὶ μὴ µόνον 
ix τῆς μιᾶς ἡ πίστις γνωρισθῇ τοῦ ἀνδρός. Καὶ γὰρ 
xdi ναυπηγοῦ πολλὰς τριήρεις χατασχευάσαντος, 
οὐκ ix μιᾶς, ἀλλ᾽ Ex πασῶν ἡ τούτου τέχνη χρίνεται. 
El μὲν οὖν ἁπλῶς ὡς πίστιν ἐχτιθέμενος ἔγραφεν, 
fjv λέγουσιν ἐπιστολὴν, εἰ µόνην ταύτην ἔγρρφε, 
χατηγορείτωσαν ὡς βούλονται ᾿ χατηγορία γὰρ ἀλη- 


D θῶς τὸ τοιοῦτον φρόνημα. El δὲ καιροῦ καὶ προσ- 


ώπου πρόφασις εἴλχνσεν αὐτὸν τοιαῦτα γράψαι, 
ἔγραφε δὲ πάλιν xai ἄλλας ἐπιστόλὰς ἀπολογούμε- 
vo; περὶ ὧν ὑπωπτεύθη, τί χαινόν» Καὶ γὰρ xal 
γ:ωργὸς τῶν αὐτῶν δένδρων ἄλλοτε ἄλλως ἔπιμε- 
λεῖται διὰ τὴν ὑποχειμένην τῆς Υῆς ποιότητα, 1»al 
οὐ διὰ τοῦτο μέμφαιτ᾽ ἄν τις αὐτῷ, ἀλλὰ μᾶλλον 
μαθὼν τὴν αἰτίαν θαυμάσει τὸ ποιχκίλον τῆς αὐτοῦ 
ἐπιστήμης. | 

Ἕν Πενταπόλει τῆς ἄνω Λιθύης τηνικαῦτά τινες 
τῶν ἐπισχόπων ἐφρόνησαν τὰ Σαθελλίου, xal τοσοῦ» 
τον ἴσχυσαν ταῖς χαχονοίαις, ὡς ὀλίγου δεῖν µηχέτι 
iv ταῖς ἐχχλησίαις χηρύττεσθαι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ. 
Τοῦ:ο μαθὼν Διονύσιος, αὐτὸς γὰρ slys "ἣν µέρι- 


103 


PANOPLIA DOGMAT:CA, — TIT. XI. 


491 


uyXv καὶ τῶν ἐχχλησιῶν ἑχείνων, πέµπει, καὶ συ.” A rum. curam gerebat, scripsit ad cjus factionis 


Φουλ:ύει τοῖς αἰτίοις παύσασθχι τῆς χαχοδοξίας. 
ὃς ὃ οὐχ ἑπαύοντο, μᾶλλον δὲ ἀναιδέστερον ξιετέ- 
θπσαν, ἠναγκάσθη πρὸς τὴν ἀναίδειαν ἑχείνων γρά- 
ψαι τοιαύτην ἑπ,στολὴν, xal τὰ ἀνθρώπινα τοῦ δω- 
τηρος ix τῶν Εὐαγγελίων παραθέσθαι, tva, ἐπειδὴ 
τολµηρότερον ἐκεῖνοι τὸν Υἱὸν ἠρνοῦντο, χαὶ τὰ ἀν- 
θρώπινα τῷ Πατρὶ ἀνετίθεσαν, οὗτος δείξας, ὅτι οὐχ 
ὁ Πατὴρ, ἀλλ ὁ Υἱός ἔστιν ὁ γενόμενος ὑπὲρ ἡμῶν 
ἄνθρωπος, πείσῃ τοὺς ἁμαθεῖς μὴ εἶναι τὸν Πατέρα 
Yibv, καὶ οὕτω λοιπὸν xaz' ὀλίγον ἐχείνους πρὸς τῖν 
ἀλτθη ἐναγάγῃ θεότητα «52. Λόγου, καὶ xtv γνῶσιν 
την περὶ τοῦ Πατρός. Αὕτη τῆς ἐπιστολῆς ὑπ/θεσις. 
Διὰ ταύτην thv αἰτίαν οὕτως ἔγραφε καὶ αὐτὸς, E 
τοὺς οὕτως ἀναισχύντως θελλσαντας μεταθεῖνχι τὴν 
της ἀληθείας πίστιν. n 

Tí τοίνυν ὅμοιον ἡ ᾿Αρείου αἴρεσις, καὶ ἡ Διονυ- 
σίου διάνοια; "H δ-ατί Διονύσιος ὡς Αρειανὸς vo- 
αίζεται, πολλῆς οὔσης αὐτῶν τῆς διαφορᾶς; Ὁ μὲν 
Υὰρ τῆς χαθολιχῆς ᾿Ἐχχλησίας 0132x215; ἐστιν, ὁ 
Ub καινης αἱρέσεως ἐφευρετῆς γέγονε, Καὶ ὁ μὲν 
"Aps:o; τὴν ἰδίαν χκαχκοδοξίαν ἐχτιθέμενος ἔγραφε 
Μαν ἑἐκτεθηλυμένοις xal veXolo:, ἤθεσι χατὰ τὸν 
Αἰγύπτιον Σωτάδη». 'O μέντοι Διονύσιος ἔγραύε xal 
ἄλλας ἐπιστολὰς, ἀπελογήσατο δὲ xal περὶ ὧν ὑπ- 
μπτεύθτ, xal ἑράνη φρονῶν ὀρθῶς, E: μὲν οὖν ἕναν - 
τία ἑαυτῷ γράφει, μὴ ἑλχέτωσαν αὐτὸν πρὸς ἑσνυ- 
τούς ΄ οὐ γὰρ ἀξιόπιστος χατὰ τοῦτο * εἰδὲ γράγας 
την πρὸς ᾽Αμμωνᾶν ἐπιστολὴν ὑπωπτεύθη, xal 
ἀπελογήσατο θεραπεύων τὰ πρῶτα, ἀπολογησάμε- 
νός τε οὐ µεταθέξχηται, δῆλον ἂν cr, ὅτι καὶ τὰ 
ὑποπτευθέντα κατ οἰχονομίαν ἔγραφεν. Οὐ δεῖ δὲ 
τὰ χατ᾽ οἰχονομίαν γραφόμενα, xal γινόμενα, ταῦτα 
χαχοτρόπως δέχεσθαι, χα. εἰς τῶν ἰδίαν ἕλχει 
ἔχαστον βούλῆσιν. Καὶ γὰρ χαὶ ἰατρὺς πρλλάκις τὰ 
δοχοῦντα εἶναί τισιν ἀκατάλληλα, ταῦτα τοῖς ὑπο- 
Χειμένοις τραΌμασιν, ὡς οἶδεν αὐτὸς, ἐπιτίθησιν, 
ο-δὲν ἕτερον f) πρὺς τὴν ὑγείαν ἔχων τὸν σχοπὀν. 
Καὶ διδασχκἀλου δὲ φρονίμου τρόπος οὗτος πρὸς τὰ 
τῶν δ.δασχοµένων ἤθη διατίθεσθαι, χαὶ λαλεῖν, ἕως 
ἂν αὐτοὺς cl; τὴν ὁδὸν τῆς τελειότητος µεταγά»η. 
Ei δ ὅτι µόνον ἔγραφεν οὕτως ὁ µαχαρίτης, αἰτιῶν- 
ται αὐτὸν (αἱ γὰρ τῶν Αρειανῶν ὑπὲρ αὐτοῦ 750- 
φάσεις αἴτιαι xav! αὐτοῦ γεγόνασιν), ὥρα λυιπὶν 
αὐτοὺς ἁποθρασύνεσθαι xal λέγειν (οὐδὲν γὰρ αὖ 
toig ἁἀτόλμητον) ὅτι xal αὐτοὶ οἱ ἁπόστολοι τὰ 
Αρείου ἑφρόνουν. "Ανθρωπον Υὸρ ἀπὸ ἹΝαζαρὲς, 
xii παθητὸν τὸν Χριστὸν χαταγγέλλουσιν. 


6 


auctores, nt ab improba illa epinione desisterent. 
llis autem non obtemperantibus, sed impudentius 
in illa permanentibus, ob impudentiam ipsorum 
coactus est, ejusmodi epistolam scribere, οἱ ca 
que ad Christi pertinent. human'tatem LlFvangelio- 
rum testimoniis comprobare, wt, quoniaur auc 

cius illi negabant Filium, et humanitatem ejus ad 
Patrem referebant, ostenderet, non Patrem, sc! 
Filium pro nobis factum esse liominem, atque i:a 
imperitis hominibus Patrem non esse Filius: 
persuaderet, et deinceps paulatim eos ad Filii di:- 
nitatem et Patris cognitionem adiuceret, lloc ii: 
in ea epistola propositum fuit. Ob hanc ilie causaiu 
in hanc sententiam scripsit, ut eos reprimerct, 
qui tam impudenter fidei veritatem opprimere 
conabantur. Quid ergo Arii bxeresis cum Dionys i 
sententia simile et conjunctum habet? Aul cur 
Dionysius Arianus existimatur, cum tanta s.t 

inter eum et Arium differentia? llle enim Ecclesi : 
catholicz doctor est, hic vane liereseos inventor. 
Et Arius quidem improbam suam opinionem ολ- 
ponens vehementer eífeminatis et ridiculis mori- ' 
bus, ut Sotales Agyptius scripsit. Dionysius auteiu 
etalias scripsit epistolas, et a se depulit illius 
criminis suspicionem, et ostendit se recle sentire. 
Quamobrem cuim ea scripserit, que ab ipsorum 
opinione sunt aliena, suorum gregi ne conentur 
illum ascribere, Neque enim fidem facient. Nam si 
ad Ammonam seribens suspectus fuit, et se purga- 
vit, et ejus defensio probata est, patet ea quoque, 
qui suspecta vilebantur, bono animo et consilio 
fuisse scripta. Qua autem bono animo atqu: 
consilio scribuntur et (iunt, non debent in malaia 
partem accipi, et ad cujusque sententiam accommo- 
dari, Medici enim proposita sibi ejus, quem curant, 
valetudine, tanquam aliquo signo, eo cogitationem 
intendunt, quamvis ea nonnunquam adhibeant 
vulubribua medicamenta, qux alicui minus saluta- 
ria videantur. Quam quidem ralionem observat 
eiiam magistri prudentes, uL. pro discipuloruin 
moribus loquantur, ct se affectos ostendant, ut eos 
in viam perfectionis reducant. Quod δἱ beatuia 
hunc virum, quia semel ita scripsit, accusandu:n 
existimant, est enim quoddam accusationis genus, 
quo illum onerant Ariani, dum ejus auctoritaie 
pravam opinionem suam defeudunt, tempus jam 
est, ut quando nibil non audent, naviter sint impu- 


denies, οἱ dicunt eadem, qux sensit Arius, apostolos ipsos sensisse, Christum enim hominem a 
Nazareth, et cruciatus. niortemque perpessum esse pronuntiarunt. 


Ἐχείνων τοίνυν τὰ τοαῦτα φανταζοµένων, a.2' 
ἐπεὶ τοῖς ῥήμασι τούτοις ἐχρήσαντο, µόνον ἄνθρω- 
zov ἤδεισαν τὸν Χριστὸν οἱ ἁπόστολοι, xai πλέον 
μηδέν; Mh Υένοιτο. ᾽Αλλὰ xat τοῦτο ὡς ἀρχιτέχτ)- 
Yes σοφοὶ, χαὶ οἰχονόμο, μυστηρίων θ:ου πεποιή- 
κασι, xal τὴν αἰτίαν ἔχουσιν εὔλογον. Ἐπειδὴ γὰρ 
οἱ τότε Ἰ.νδαῖοι πλανηθέντες, xal πλανήσαντες 
Ἓλληνας, ἑνόμινον τὸν Χοριστὸν Φιλὸν ἄνθρωπον 


Num igitur, ut isti opinantur, quia verbis ejus- 
modi usi sunt apostoli, ideo Christum tantummodo 
hominen, et nihil preterea aliud esse senserunt? 
Absit. Imo vero ut sapientes architecti et dispen- 
satores mysterioruin Dei, se ratione et prudenter 
ita gesserunt. Nam Judai tunc decepti, Gra cosque 
decipientes, Messiam ex semine Davidis ut purum 
hominem venturum arbitrabantur, et ad alioruu 


405 


EUTHYMII ZIGABENI 496 


filiorum Davidis sinnlitudinem fore, neque enim Α µόνον ix σπέρματος Δαθὶδ ἔρχεσθαι, χαθ᾽ ὁμοιότητα 


Deum ipsum, neq:e Verbum factum esse carnem 
credebant. Hac de causa sapienter admodum apo- 
stoli Judwis priuum ea quz ad Servatoris humani- 
tatem pertinent explicaverunt, ut cum Messiam illis 
ex signis, qua demonstrata. factaque fuerant, ve- 
nisse persuasissent, deinde eos ad ejus divinitatem 
admittendam adducerent, declarantes — illius opera 
non esse hominis, sed Dei. Petrus certe, «ui dixerat 
Christum hominem passum, statim subjecit : Hic 
est princeps vitz. Et in Evangelio conlitetur : Tu 
es, inquiens, Christus Filius Dei viventis *. [In Epi- 
stola autem dicit ipsum esse episcopum anima- 
rum*; et Dominum suum, et angelorum, atque 
virtutum *.. Paulus item, qui dixerat Christum 
hominem ex semine Davidis, ad tlebraos scribens : 
Qui cum sit, inquit, splendor glorie, et figura. sub- 
stanti.e ejus ὃς ad Philippenses autem * : Qui cum 
jn forma, inquit, Dei esset, non rapinam arbitratus 
est. esse se α qualem Deo .Verba illa, vite princeps, 
Filius, splendor, figura, equalis Deo, Dominus, et 
episcopus animarum, quid aliud significant, nisi 
eum in corpore esse, cum sit Verbum, per quod 
omnia facta sunt, et a Patre, tanquam splendorem 
a luce, separari non posse? 


Dionysius igitur apostolorum exemplum secutus 
est. 'Nain cum Sabellii liresis vigeret, coactus est 
illam, ut diximus, episto,am scribere, «t qu;e 
abjecta et humana de ipso dicta fuerunt, hzreticis 
illis opponere, ut cum eos illa rat'oneab ea opinione 
qua dicebant Filium esse Patrem, depulisset, facilius 
eis Filii divinitatem — persuaderet, cum in aliis 
epistolis illum Verbum, sapientiam, virtutem, va- 
porem splendoremque Patris appellaret. Quibus 
enim epistolis sese defendit, in illis his utens vo- 
cibus se in fide, et pietate erga Christum cons- 
tantem et strenuum facile declarat. Itaque sicut 
apostoli non reprehenduntur, quod ea verba, ho- 
mini convenientia, de Domino pronuntiarint, quin 
etiam propter consiliuaa et doctrinam tempori 
prudenter accommmodatam "*videniur admiratione 
digni, sic Dionysius ad Euphranorecm et Ammonam 


τῶν ix τοῦ Δαθὶδ ἄλλων Ὑενοµένων τέχνων, οὔτε 
γὰρ θεὸν αὐτὸν, οὐδ' ὅτι ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο ἑπί- 
στευον * τούτου ἕνεχα μετὰ πολλῆς τῆς συνέσεως οἱ 
µαχάριοι ἁπόστολοι τὰ ἀνθρώπινα πρῶτον τοῦ Συ- 
τῆρος ἐξηγοῦντο τοῖς Ἰουδαίοις, ἵν ὅλως πείσαντες 
αὐτοὺς ix τῶν φαινομένων, χαὶ γενοµένων σηµείων 
ἐληλυθέναι τὸν Ἀριστὸν, λοιπὸν xal εἷς τὴν τῆς 
θεότητος αὐτοῦ πίστιν ἐναγάγωσι δειχνύντες, ὅτι τὰ 
γενόµενα ἔργα οὐχ ἔοτιν ἀνθρώπου, ἀλλὰ θεοῦ. 
Αμέλει Πέτρος ὁ λέγων ἄνδρα παθητὸν τὸν Χρι- 
στὸν εὐθὺς συνῆπτεν * Οὗτος ἀρχητὸς τῆς ζωῆς 
ἐστιν. Ἐν δὲ τῷ Γῥαγγελίῳ ὁμολογεῖ * Eb. εἶ ὁ 
Χριστὲς ὁ Υἱὲς τοῦ θεοῦ τοῦ ζῶντος " lv δὲ τῇ 
Ἐπιτολῇ φησιν αὐτὸν ἐπίσχοπον γυχῶν, καὶ Kv- 
ριον ἑαυτοῦ τε. xal dryéAov, καὶ δυνάμεων εἶναι. 
Πόλιν τε ὁ Παῦλος ὁ λέγων ἄνδρα ix σπέρματος 
A» 615 εἶναι τὸν Χριστὺν, οὗτος ἐπέστελλεν Ἑδραίοι, 
p£v * "Oc ὢν ἁπαύγασμα τῆς δόξης, xal χαρακεὴρ 
τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ * Φιλιππησίοις δὲ ' "Oc ἐν 
popgü Θεοῦ ὑπάρχων οὐχ ἁρπαγμὸν ἡ]ήσατο 
vt) εἶναι ἴσα θεῷ. Τὸ δὲ λέγειν ἀρχηγὸν τῆς ζωῖς, 
xai Υἱὸν xai ἀπαύγασμα , xal χαραχτῆρα, καὶ [sov 
Βεῷ, χαὶ Κύριον, καὶ ἐπίαχοπον ψυχῶν, τί ἕτερον ἂν 
εἶπ, ἡ ὅτι ἐστὶ Λόγος ὢν Θεοῦ, δι οὗ τὰ πάντα 
ἐγένετο, χαὶ ἔστιν ἁδιαίρετος τοῦ Πατρὸς, ὡς ἔστι τὸ 
ἀπαύγασμα πρὸς τὸ φῶς ; 

Καὶ Διονύσιος τοίνυν παρὰ τῶν ἁποστό)ων τοῦτο 
μαθὼν πεποίγχεν. Ἐπειδὴ γὰρ ἤχμαξεν ἡ Σαθελλίου 


C αἴρεσις, ἠναγχάσθη , χαθὰ προεῖπον, την τοιαύτην 


ἐπιστολὴν Υράψαι, xal τὰ εὐτελῶς χαὶ ἀνθρωπίνως 
εἰρημένα περὶ) τοῦ Σωτῆρος xav' αὐτῶν ῥίγαι, ἵνα, 
τοὺς τοιούτους ἁποσχοινίσας διὰ τὰ ἀνθρώπινα τοῦ 
μὴ λέγειν εἶναι Υἱὸν τὸν Πατέρα , εὐχολώτερον a5- 
τοῖς χατασχευάσῃ τὴν περὶ τῆς θεότητος τοῦ Yloo 
διδισχκαλίαν, ὅταν αὐτὸν ἐν ταῖς ἅλλαις ἐπιστολαῖς 
ἀπὸ τῶν Γραφῶν λέγῃ A^yov, coplav, ὀύναμιν, 
ἀτμίδα, καὶ ἁπάύγασμα τοῦ Πατρές. "Ev γὰρ ταῖς 
ἐπιστολαῖς τΏς ἀπολογίας τοιαῦτα λέγων παῤῥη ιά” 
ζεται ἐν τῇ πίστει, xal τῇ εἰς Χριστὸν εὐσεθείᾳ. 
Ὥσπερ οὖν οἱ ἁπόστολοι οὐ κατηχοροῦνται διὰ τὰ ἀν- 
θρώπινα ῥήματα περὶ τοῦ Κυρίου, ἀλλὰ μᾶλλον θαύ- 
µατος &Stol eiat διὰ τὴν οἰκουομίαν xal τὴν ἓν xaipip 
διδασχαλίαν, οὕτως οὐκ ᾿Αρειανὸς Διονύσιος πρὸς 


contra Sabellium scribens non est Arianus. Licet D Εὐςράνορα χαὶ ᾽Αμμωνᾶν κατὰ Σαθελλίου ἔπιστο- 


enim humilibus verbis et exemplis usus sit, ea 
tamen εκ Evangeliis deprompsit, eo quidem eon- 
silio, uL Christi in. carne adventnm per hxc οί 
alia his similia comprobaret. Etenim quemadmodum 
est Verbum Dei, sic etiam Verbum caro factum cst, 
el habitavit in nobis. Et quod id principio erat 
Verbum, Virgo, completis jam :*zeculis, in utero 
gestavit, et Dominus homo factus est. Et unus ex 
utroque significatur. Verbum enim caro factum 
est εἰ habitavit in nobis. Et quae de ipsis tum 
divinitate, tum humanitate dicla sunt, ita pro- 
priam de illaram alterutra et de utraque conjun- 
tam significationem babent, ut qui de Verbi scribit 


* Mattb, xvi, 16. ?* IL Petr. 1, 29. ? Hebr. 1, 8. 


λὴν γράφων. El γὰρ val ταπεινοῖς ἐχρῆσατο λόγχοες, 
χαὶ παραδεἰγµααιν , ἁλλ' Ex τῶν Εὐαγγελίων ἐστὶ, 
xa! ταῦτα, καὶ πρόφασδιν ἔχει τούτων τὴν τοῦ Σωτῇ- 
po« ἔνσαρχον παρουσίαν, δι ἣν καὶ ταῦτα, xal τὰ 
ὅμοια Ὑέγραπται. Καὶ yàp ὥσπερ Λόγος ἐστὶ τοῦ 
θεοῦ, οὕτω μετὰ ελῦτα ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο, xal 
ἑσχήνωσεν Ev ἡμῖν, καὶ ἐν ἀρχῇ ἣν ὁ Λόγος. δὲ 
Παρθένος ἐπὶ συντελείᾳ τῶν αἰώνων ἓν Υαστρὶ ἔσχε, 
καὶ Υέγονεν ἄνθρωπος ὁ Κύριος, xal εἷς μὲν ἔστιν 
ἐξ ἀμφοτέρων σηµαινόµενος. 'O yàp Λόγος σὰρς 
ἐγένετο, xa ἑσχήνωσεν ἐν ἡμῖν ΄ τὰ δὲ περὶ τῆς 
θεότητος αὐτοῦ, xal τῆς ἑνανθρωτᾖσέως εἰρημένα 
ῥήματα ἰδίαν καὶ κατάλληλον ἔχει πρὸς ἕχαστον τω» 


* Philipp. i1, 6. 


49] 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. ΧΙ. 


493 


λεγομένων τηµασίαν, xa: ὁ xà ἀνθρώπινα τοῦ Λόγου Α humanitate ejus divinitatem non ignoret, et qui de 


γράφων, olbe καὶ τὰ περὶ τῆς θεύτητος αὐτοῦ. 'O δὲ 
περὶ τῆς θεότητος ἐξηγούμενος οὖχ ἀγνοεῖ τὰ ἴδια 
τῆς ἑναάρχου παρουσίας αὐτοῦ, ἀλλ ἕκαστον ὡς 
ἐπιατήμων xal δόχιµος τραπεξίτης διαχρίνων, τὴν 
εὐσέδειαν βαδιεῖται. Ὅταν γοῦν αὐτὸν χλαίοντα λέγῃ, 
οἵδεν, ὅτι ἄνθρωπος γενόμενος ὁ Κύριος, δείχνυσι τὸ 
μὲν χλαίειν ἀνθρώπου, ἑγείρει δὲ Λάναρον ὡς θεός. 
Καὶ πεινῶντα μὲν, xai διφψῶντα olós σωματιχῶς, 
θεῖχκῶς δὲ χορτάζοντα ἀπὸ πέντε ἄρτων πενταχισχι- 
λίους. Καὶ χείµενον μὲν οἶδεν ἐν μνημείῳφ, ὡς σῶμα 
ἀνθρώπινον, ἐγειρόμενον δὲ ὡς Θεοῦ σῶμα παρ᾽ αὖ- 
«90 τοῦ Λόγου, οὗ xal γέγονεν σάρδ. 

Ὁ μὲν γεωρχὸς ξένος box xas' οὐσίαν τῆς ἁμπέ- 
λου, τὰ δὲ χλήµατα ὁμοούσια xal συγγενη, xol 
ἁδιαίρετα τῆς ἀμπέλου τυγχάνουσι, xaX µίαν ἔχονσι 
xai τὴν αὐτὴν γένεσιν αὐτά τε χαὶ ἡ ἄμπελος. στι 
δὲ, ὡς εἶπεν ὁ Κύριος, αὐτὸς ἡ ἄμπελος, ἡμεῖς 
τὰ χλήματα. El μὲν οὖν ὁμοούσιος ἡμῖν ἐστιν ὁ Υἱὸς, 
xai τὴν αὐτὴν ἡμὶν ἔχει γένεσιν, ἕστω χατὰ τοῦτο 
καὶ ὁ Υἱὸς ἀλλότριος κατ οὐσίαν τοῦ Πατρὸς, ὥσπερ 
xai ἡ ἄμπελος τοῦ Τεωργοῦ. si δὲ ἅλλο ἑστὶν 
ὁ Υἱὸς παρ) ὅ ἑσμεν ἡμεῖς, χἀχεῖνος μὲν Λόγος του 
Πατρὺς, ἡμεῖς δὲ ἐχ γῆς Υεγόναµεν. xai τοῦ Αδάμ 
ἆσμεν ἔχγενοι, οὐχ ὀφείλει τὸ ῥητὸν εἰς τὴν θεότητα 
ἀναφέρεσθαι τοῦ Χριστοῦ, ἁλλὰ λοιπὸν εἰς τὴν àv- 
θρωπίνην αὐτοῦ παρουαίαν. Ἐπεὶ καὶ οὕτως εἴρη- 
χεν ὁ Σωτήρ Ἐγὼ ἡ ἄμπείος, ἡμεῖς τὰ xArpaca, 
ὁ Illathp ὁ γεωργός. ᾿Ημεῖς γὰρ τοῦ Κυρίου χατὰ 


8b ἀνθρώπινον αὐτοῦ συγγενεῖς ἔσμεν, xax αὐτὸς bii (c 


εοῦτο εἶπε ' διηγήσοµαι τὸ ὄνομά σου τοῖς ἀδεῖ- 
φοῖς µον. Ὁ δὲ Πατ]ρ ὁ γεωργός * αὐτὸς γὰρ εἰργά- 
eato διὰ τοῦ Λόγου τὴν ἄμπελον, fiv doti τὸ 
Κυριαχὺν σῶμα. "Ap" οὖν ὡς οἱ χριστοµάχοι θρυλ- 
}οῦσι Διονύσιος τὰ ἀνθρώπινα τοῦ Χριστοῦ γράφων, 
χαὶ λέγων οὕτω, ποίηµα αὐτὸν f| ἕνά τῶν ἀνθρώπων 
ἔλεχεν elvot; xal μὴν οὐχ οὕτως ἔνραφεν ἐν sat; ἅλ- 
λαις ἐπιστολαΐς, ἀλλὰ καὶ ὀρθῶς φρονῶν iv αὐτεῖς 
φαίνεται, xal δύναται δι αὐτῶν βοῆσαι κατὰ τούτων 
λέγων, Οὐκ εἰμὶ τῆς αὑτῆς δόξης, ὦ θεοµάχοι, οὐ δὲ 
τὰ ἡμέτερα πρόφασιν ἸΑρείῳ ταρέσχεν εἰς ἀσέδειαν, 
ἀλλὰ πρὸς ᾽Αμμωνᾶν xat Eógpávepa διὰ τοὺς 01- 
6ελλίζοντας γράφων, ἐμνήσθην xal τοῦ γεωργοῦ, καὶ 
τῆς ἀμπέλου, χαὶ τῶν τοιούτων ἄλλων ῥημάτων, ἵνα, 
τὰ ἀνθρώπινα τοῦ Χρισιοῦ δείξας, πείσω μὴ λέγειν 
ἐχείνους ὅτι ὁ Πατήρ ἐστιν ὁ γενόμενος ἄνθρωπος. Ὡς 
γὰρ ὁ γεωργὸς οὐκ ἔστιν ἐν τῇ ἀμπέλῳ, οὕτως οὐχ 
ἔστιν ἓν τῷ σώματι γενόμενο; ὁ Πα-ἡρ, ἀλλ' ὁ Λόγο». 
Καὶ ἑ Λόγος £v τῇ ἀμπέλῳ γενόμενος ἄνθρωπος ἐκλήθη; 
ἄμτελος δὲ ἐκλήθη ὁ Υἱὸς διὰ τὴν πρὸς τὰ χλήματα, 
ἅπερ ἑσμὲν ἡμεῖς, αωματιχὴν συγγένειαν. Ταύτῃ 
μὲν οὖν τῇ διανοίᾳ τὴν πρὸς Εὐφράνορα, καὶ ᾽Αμμω- 
νᾶν ἔγραψα ἐπιστολὴν, πρὸς δὲ τὴν ὑμῶν ἀναίδειαν 
τὰ; ἑτέρας ἐπιστολὰς τὰς παρ’ ἐμοῦ γραφείσας áva- 
τίθηµε, ἵνα xal περὶ τῆς ἐπιστολῆς, ἧς θρυλλεῖτε, 
γνῶσιν οἱ φρόνιµ.ι τὴν ἐν αὐτοῖς ἀπολογίαν, xal τῆς 
ἐν Χριστῷ πίστεως τῆν ὁ,θήν µου φρύνησιν. 


! Joan. xv, 5... * Psal. xs, 25, 


hac disputat, ea qux ipsius {η carne adventus propria 
sunt, sciat, et in utroque tanquam peritus et pro» 
batus aliquis nummularius judicio suo. germanam 
pietatem explorat et agnoscit. Quare cum illum 
flentem adducit, novit eum ut loniinem flere, ut 
Deum tamen revocare Lazarum in vitam. Quem 
humanitate eaurite sitireque animadvertit, eumdem 
divinitate videt quinque panibus quinque hominum 
millia saturare. Quod in monumento positum ut 
corpus humanum aspicit, id ut Dei corpus in- 
telligit excitatum ab ipso Verbo, cujus est illa caro. 


Agricola quidem a vite diversus est essentia ; pal- 
mites autem eadem essentia cum vite conjuncti 
sunt, et ab ea separari non possunt, et eumdem ha- 
bent ortum cum ipsa vite. Dominus, ut ipsemet ait, 
vitis est, nos? autem palmites, si igitur ejusdem 
essentiz nobiscum est Filius, et eumdem nobiscum 
ortum habet; sit ob id etiam Filius ab essentia 
Patris alienus, αἱ vitis ab agricola. Sin aliud est 
Filius, quam nos sumus, atque ille quidem 
Verbum est Patris, nos autem ut fllii Adam e 
terra facti sumus, dictum illud ad Christi divi- 
nitatem referendum non est, sed ad ejus huinani- 
tatem, quo quidem et ipse Dominus spectans : Ego 
sum, inquit, vilis et vos palmites, Pater autem 
agricola *. Nosenim Domino propter humanitatem 
ejus cognatione conjuncti sumus, Quamobrem et 
ipse : Narrabo, inquit, nomen tuum fratribus meis *. 
Pater autem agricola est, qui per Verbum vitem, 
hoc est, Domini corpus fecit et coluit. Non igitur 
eo sensu, quo przdicant hostes Christi, Dionysius 
scribens ea que ad Domini pertinent liumanitatem, 
dixit, tum esse factum, atque unum esse ex 
hominibus. Quod ex aliis ejus epistolis inulto cla- 
rius potest intelligi, in quibus tam aperte decla- 
ravit, se recte sentire, ut adversusillos clara voce 
dicere videatur : Ego sententiam 
probo, Dei hostes, neque scripta nostra occasionem 
Ario, ut impie sentiret, prxbuerunt. Sed ad Aumo- 
nam et Euphranoreim scribens, ut eos qui Sabellii 
partibus favebant , impugnarem, agricolz et vitis et 
similium verborum mentionem fecit quo demonstrata 
Christi humanitate persuaderem illis ne Patrem 
factum esse hominem, crederent. Quemadmodum 
enim agricola non est in vite, sie nec Pater est in cor- 
pore factus homo, sed Verbum. Quod quidem Verbum 
in vite factum homo vocatus est. Filius ergo voca- 
ts est vitis propter corpoream cognationem, qua 
cum palmitibus, qui nos sumus, devinctus est. 
Sic ego sensi in epistola, quam ad Euphranorem 
et Ammonam scripsi. Nam quod ad impudentiain 
vestram altinet, exteras meas proferam, ut ex 
iis, quomodo purgem me in eo quod contra me 
propter illam epistolam divulgastis, orudentes homi 
nes intelligant et rectam. meam (fidei in Christum 
sententiam agnoscat. 


vestram που . 


493 


EUTHYMII ZIGABENI 


500 


]tem adversus Arianos et Eunomianos. Magni Basi- Α Ἔτι κατὰ Ἀρειαγῶν τε καὶ Εὐγομιανῶν τοῦ µε- 


lii, ex primo libro, 


lem expendentes invenimus, nos ingeniti notio- 
iin assequi non ex ea quzstione, qua quid sit, sed 
ες illa, qua quomo.lo sit, indagamus. Animus enim 
yoster exquirens, utrum Deus, qui supra oninia est, 
»liquam supra se causam liabeat, cum excogitare 
nullam possit, illud ipsius. vit: principium non 
habens ingenitum appellat. Utenim cum de ho- 
minibus loquentes hunc ex illo natum dicimus, 
non quid ille sit, sed unde ortus sit, exponimus, 
sic cum ingenitum vocamus Deum, ex voce non 
quid Deus sit, sed eum a nulloesse declaramus. 
Sic autem id quod dico planius fiet. Lucas evange- 
lista Dei et Servatoris nostri Jesu Christi genea- 
logia carnis exponens, et ab ultimis ad primos 
progrediens initium sumpsit a Joseph, et hune Eli 
fllium dicens, Eli autem filium Matthan, atque ita 
deinceps singulos recensens ad Adam narrationem 
deduxit. Sed cum ad supremos pervenisset, Seih, 
inquiens, ex Adam, Adam autem ex Deo, fecit nu- 
merandi finem. Neque vero in ea cujusque ortus 
explicatione naturas eorum quos recensuerat, 0s- 
tendit, sed conjuncta principia, ex quo quisque 
natus esset exposuit. Quemadmodum igitur ille 
dixit, Adam ex Deo, ita nosmet si a nobis exqui- 
ramus, Deus autem ex quo? nonne in cujusque 
cogitatione promptum illud erit, ex nullo? Ex 
nullo autem quid aliud significat, nisi non babere 
principium, et non habere principium, quid aliud, 
nisi ingenitum esse? Όι igitur in hominibus, cum 
hic ex illo natus diceretur, non eorum essentia 
declarabatur, sic cum de omnium Deo ingenitum 
dicimus, quod perinde est ac si ex nullo dieeretur, 
non ejus essentiam ostendimus; jam qui in principio 
carere, essentiam esse dicit, similiter facit, ut si 
quis interrogatus quzenam sit Adam essentia atque 
natura, respondeat non ex hominis et femine 
commistione natum esse, sed manu divina forma- 
tum. Tunc enim ille, qui interrogavit : Non 
4 στο, inquiet, quomodo exstiterit, sed qux sub- 
jecta ipsius materia fuerit, quod multum abest, ut 
ex responsione iua colligere valeom. Idem nobis 
ex ἴωο voce ingenitus , contingit. Ex ea namque 
quomodo sit potius, quam ejus naturam discimus. 
' Video enim nos, quemadmodum si mentis aciem 
ad ventura szcula dirigamus, vitam quz nullo fine 
terminata sit, infinitam dicimus, ita si cogitatione ad 
superiora secula conscendamus, et infinitatem vitz 
Dei tanquam immensum quoddam pelagus intuen- 
tes, nullum principium, ex quo esse coeperit, repe- 
rire possimus, sed Dei vitam ultra quam cogitari 
10ssit, semper excedentem animadvertamus, illud 
ipsius vite principio vacans ingenitum appellare. 
Ea enim ingeniti vis est, ut ex nullo signilicet ha- 
bere principium exsistendi. | 


yd.lov Βασιλείου ἑκτοῦ πρώτου Aóyov τῶν πρὸς 
Εὐγόμιον ἀν τιῤῥητικῶωγ. 


Εὐὑρίσχομεν λογιξόμενοι, ὅτι οὐχ ἐν τῇ τοῦ τί bov v 
ἀνερευνήσει dj τοῦ ἀγεννέτου ἡμῖν ἔννοια ὑποπίπτει, 
ἀλλὰ υᾶλλον ἐν τῇ τοῦ ὅπερ &ozlv. Ἐξετάζων γὰρ 
ἡμῶν ὁ νοῦς, εἰ ὁ ἐπὶ πάντων θεὸς ἑαυτοῦ τινα αἰτίαν 
ὑπερχειμένην ἔχει, εἶτα οὐ δυνάµενος ἐπινοεῖν οὖδε- 
μίαν, τὸ ἄναρχον τῆς αὐτοῦ ζωῆς) ἀγέννητον προσ- 
ηγόρευσεν. Ὡς γὰρ Ev τοῖς περὶ τῶν ἀνθρώπων λόχοις, 
ὅταν λέγωμεν, ὅτι ὁ δεῖνα kx τοῦδε γέγονεν, οὐ τὸ τί 
ἔστιν ἑκάστου, ἀλλὰ «b ὅθεν γέγονε διηγούµεθα, οὕτω 
χαὶ bv τοῖς περὶ Θεοῦ ἡ ἀγέννητος φωνὴ οὐ τὸ τί, 
ἁλλα τὸ μηδαμόθεν αὐτοῦ σηµαίνει. Οὑτωσὶ δ᾽ ἂν σα- 
φέστερον, ὃ λέγω, Ὑένοιτο. Ὁ εὐαγγελιστῆς Λουχᾶς 
τὴν χἀτὰ cápxa γενεαλογίαν τοῦ Θεοῦ xal Σωτῆρος 
ἡμῶν Ἱησοῦ Χριστοῦ ἐκτιθέμενος, xal ἀπὸ τῶν 
τελευταίων ἐπὶ τοὺς πρώτους ἀναποδίζων, ἤρξατο 
μὲν ἀπὸ τοῦ Ἰωσὴς, εἰπὼν δὲ τοῦτον μὲν τοῦ Ἠλὶ, 
τὸν δὲ τοῦ Ματθᾶν, χαὶ οὕτω χατὰ ἀνάλναιν πρὸς 
tiv ᾿Αδὰμ τὴν ἐξήγησιν ἑπανάγων, εἶτα ἐλθὼν ἐπὶ 
τοὺς ἄνω, xal εἰπὼν, ὅτι ὁ 20 ix τοῦ ᾿Αδὰμ, ὁ δὲ 
ἁδὰμ ἐχ τοῦ θεοῦ, ἐνταῦθα τῆς ἀναθάσεως ἕληξεν, 
οὐχὶ τὰς οὐσίας τῶν ἀπηριθμη µένων δηλῶν ἐν τῇ 61r,» 
γήσει τῆς ἑχάστου γενέσεως, ἀλλὰ τὰς προσεχεῖς ἁρ- 
χὰς, ἀφ' fc ἕχαστος véyoytv, ἐχτιθέμενος. Ὥσπερ 
οὖν ἐχεῖνυς εἶπεν, ὅτι ᾿Αδὰμ Ex τοῦ θεοῦ, οὕτως ἡμεῖς 
ἑαυτοὺς ἑρωτήσωμεν, ᾿0 δὲ θεὸς ix τίνος; "Apa 
οὐχὶ πρὀχειρόν ἔστιν àv. τῇ ἑκάστου διανοίᾳ, ὅτι 
ἐξ οὐδενός; Τὸ δὲ ἐξ οὐδενὸς τὸ ἄναρχόν ἐστι δηλον 
ότι τὸ δὲ ἄναρχον τὸ ἀγέννητον. Ἑς οὖν ἐπὶ ἀνθρώ- 
πων οὐχ ἣν οὐαία τὸ Ex τινος, οὕτως οὐδὲ ἐπὶ τοῦ 
Θεοῦ τῶν ὅλων οὐσίαν ἑἐστὶν εἰπεῖν τὸ ἀγέννητον, ὅπεβ 
gov ἐστὶ τῷ ἐξ οὐδενός. ᾿Οεδὰ τὸ ἄναρχον οὐσίαν εἷ- 
ναι λέγων καραπ)ἡσιον πομεῖ, ὥσπερ ἂν el «lo ἔρω- 
τώµενος τίς dj *ou 'Abàp οὐσία, καὶ τίς dj φύσις 
αὐτῷ; 'O δὲ ἀποχρίνοιτο τὸ μὴ ἐκ συνδυασμοῦ áv- 
δρὸς καὶ γυναιχὸς, ἁλλ᾽ kx τῆς θείας χειρὸς δια- 
πλασθήναι. Αλλ) οὐχὶ τρόπον τῆς ὑποστάσεως ζητῷ, 
φίισειεν ἄν τις, ἀλλ᾽ αὑτοῦ τοῦ ἀνθρώπου τὸ ὑλιχὸν 
ὑποχείμενον, ὃ πολλοῦ δέω µανθάνειν διὰ τῆς ἆπο- 
κρίσεως. Τοῦτο δὲ καὶ ἡμῖν συµθδαίνει ix τῆς τοῦ 
ἀγεννήτου φωνῆς τὸ πῶς τοῦ θΘεοὺ μᾶλλον fj αὖ- 
τὴν τὴν φύσιν διδασχοµένοις. ᾿Εγὼ μὲν γὰρ ὁρῶ, ὅτι 
ὥσπερ τοῖς ἑπερχομένοις αἱῶσι τὴν διάνοιαν ἐπεχτεί- 
νοντες, ἀτελεύτητον Ἀέγομεν τὸν οὐδενὶ πέρατι τὴν 
Qut» ὁριζόμενον, οὕτω xat εἰς τὸ ἄνω τῶν αἰώνων 
τοῖς λογισμοῖς ἀναθαίνοντες, xat olov εἷς τι πέλαγος 
ἀχανὲς ἐπὶ τὸ ἄπειρον τῆς τοῦ Θεοῦ ζωῆς διαχκύπτον- 
τες, οὐδὲ μιᾶς ἀρχῆς, ág' ἧς Υέγονε, λαδέσθαι δυνά- 
µενοι, ἀλλά τοῦ νοουµένου ἐξωτέραν ἀεὶ, xal ὕπερ- 
εχπίπτουσαν τοῦ θεοῦ εν ζωῆν ἐννοοῦντες, τοῦτο 
τὸ ἄναρχον τῆς ζωῆς ἀγέννητον προσειρήχαμεν. Αὕτη 
γὰρ τοῦ ἀγεννήτου dj Évvota , τὸ μὴ ἔχειν ἑτέρωθεν 
τὴν ἀρχὴν τοῦ εἶναι δηλοῖ. 


501 
Ἐκ τοῦ αὐτοῦ «1όγου. 

Αλλ’ 6 Εὐνόμιος τὸ μὲν τοῦ Πατρὸς χαὶ τοῦ 
Υἱοῦ ὄνομα σιωπᾷ, ἁπλῶς δὲ περὶ ἆγεννῆτου 
καὶ Ὑεννητοῦ διαλέγεται, xal τὰ τῆς σωτηρίου 
πίστεως ὀνόματα χρύπτων, ψιλά παραδίδωσι τῆς 
βλασφημίας τὰ δόγματα” ἵνα τῆς ἁσεβείας ἓν 
«ol; πράγµασι γυµνωθείσης, εἶτα τῆς µεταθά- 
6εωυς ἐπὶ τὰ πρόσωπα ἨὙενομένης, αὐτὸς μὲν 
μηδὲν δόξη δύσφημον εἰρηχέναι, τῇ δὲ τοῦ λόγου àxo- 
λουθίᾳ χατεσχευασµένην ἔχη τὴν βλασφημίαν. ᾽Αγέν- 
γητος δὲ ὧν, φησὶν, ἐχφύγοι ἂν πᾶσαν σύγχρισιν χαὶ 
χοινωνίαν τὴν πρὸς τὸ Υεννητόν. Οὐκ εἴπεν, ὅτι Πα- 
^hp xai Υἱός ἀλλ, Αγέννητος χαὶ γεννητός. ν 
μὲν 65 αὑτοῦ τοῦτο ἐοιοῦτον χακούργηµα ἕτερον δὲ 
ποῖον, σχοπεῖτε. ᾽Αγέννητος δὲ ὧν, φησὶν, οὐχ ἄν 
ποτε πρόσοιτο γἐννησιν * xal ἐπάγει, ὥστε τῆς ἰδίας 
μεταδοῦναι τῷ γεννωµένῳ φύσεως. Τὸ, οὐκ ἄν ποτε 
πρόσοιζο γέγγησιν, δύο σηµαίνει’ Ev. μὲν, ὅτι τῇ 
ἰδίᾳ αὐτοῦ φύσει οὐχ ἐφαρμόζει Υέννησις ( ἁδύ- 
νατον γὰρ ὑπὸ γέννησιν ἐλθεῖν τὴν ἀγέννητον φύ- 
σιν) * ἕτερον δὲ, ὅτι γεννῆσαι οὗ χαταδέγεται. 
Οὗτος μὲν οὖν χατὰ τὸ δεύτερον σηµαινόμενον ἐχρή- 
gato τῇ φωνῇ * συναρπάξει δὲ τοὺς πολλοὺς Ex τῆς 
προτέρας ἑννοίας. Ἐπεὶ ὅτι ve τοῦτό ἐστι τὸ xata- 
σχευαζόµενον, σαφῶς τὸ ἐπιφερόμενον δείχνυσιν. 
Ειπὼν γὰρ ὅτι, Οὖὑκ ἄν ποτε πρόσοιτο γἐνγησιν, 
επήγαγεν' ὥστε τῆς l6lac μεταδοῦναι τῷ Teyvo- 
μένῳ φύσεως. Tf, γὰρ δευτέρα ἑννοίαᾳα τοῦτό 
ἔστιν ἀχόλουθον ' ὅτι οὐ καταδέχεται γενέσθαι Πα- 
*ho, ἵνα μὴ μεταδῷ τῆς ἰδίας φύσεως τῷ γεννω- 
μένῳ. Τίς ἂν Υένοιτο τῆς ἀσεθείας ταύτης χαλεπω- 
τέρα. τίς ἑλάλησε τοσαύτην ἁδικίαν εἰς τὸ Όδος 

-ξο 

Ἐγὼ μὲν γὰρ φοθοῦμαι, μὴ καὶ ἡμεῖς, ἓν 
τῷ τὰς ἀλλοτρίας ἀναλαμέάνειν βλασφηµίας διὰ τοῦ 
στόματος, μολύνωμεν ἑαυτῶν τὴν διάνοιαν, xol τῆς 
χαταχρίσεως αὑτοῖς χοινωνῄσωμεν. Παραμν- 
θᾳῖται δέ µε τὸ ἓν τοῖς Εὐαγγελίοις, ὅτι xai τὸ 
Πνεῦμα τὸ ἅγιον τὴν τῶν Ἰουδαίων εἰς τὸν Κύριον 
βλασφημίαν ἔγγραφον τοῖς μετὰ ταῦτα παραδοῦνα, 
οὐ παρῄῃτῄσατο, ἐχξείνων στηλιτεῦον εἰς ἅπαντα χρό- 
voy τὴν βλασφημίαν, οὐχὶ τῇ ἀχράντῳ δόξῃ τοῦ Mo- 
νογενοῦς προστριθόμενόν τινα βλασφημίαν. E! 
τοίνυν οὐκ ἄν ποτε πρὀσοιτο γέννησιν, ὥστε τῆς ἰδίας 
μεταδοῦναι τῷ γεννωμένῳ φύσεως. οὐχ ἔστι μὲν 
Πατὴρ ὁ θεὺς, οὐκ ἔστι 64 ᾽ ἀλλ' ἄμεινον ἡμῖν 
ἀφεῖναι ἀτελὲς τὸ βλάσρημον. 'O μὲν γὰρ οὐ προσ- 
fxatzo γἐννησιν' ὁ δὲ οὐ µετέλαθε τῆς τοῦ γεννῄσαν- 
τος φύσεως. Ea ἐπαγωνίκεται αὑτὸς ἑαυτῷ χαι- 
viv τῆς βλασφημίας τὶν παραμυθίαν ἐπινοῶν. 
οὐ τῷ εἰπεῖν τι µετανρίας ἐχόμενον, ἀλλὰ τοῖς δευ- 
τέροις φ'λονειχῶν ἀποχρῦναι τὰ φθάσαντα. Τί γὰρ 
ὑπέμεινε φθέγζασθαι ; 

EYN. Ἐκφύγοι τε ἂν πᾶσαν σύγχρισιν xal χοι- 
νωνίαν τὴν πρὸς τὸ γεννητόν. 

ΒΑΣ. El δὲ μὴ σὐγχρισίς ἐστ. τῷ Yl πρὸς τὸν 
Πατέρα, μηδὲ Χχοινωνία πρὸς τὸν γεννῄσαντα, Ψευ- 
δεῖς μὲν οἱ ἁπόστολοι, φενυδῆ δὲ τὰ Εὐαγγέλια ' αὑτὴ 
τε f) ἀλίθεια, ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός. 


PANOPLIA DOGMATICA, — TIT. XI. 
A 


5)3 
Ex eodem libro. 

Verum Eunomius Patris et Filii nomen silentio 
pratermittit, ac simpliciter deingenito et genito 
disserit. Quin et occultatis salutiferz fidei nomini- 
bus, blasphemiz dogmata nuda tradit, ut, denudata 
in ipsis rebusimpietate, ac deinde facto ad perso- 
nas transitu, videatur ipse nibil dixisse blasphemi, 
sed orationis serie blasphemiam concinnatam ha- 
beat. Ingenitus autem cum sit, inquit, effugit utique 
omnem comparationem ac communionem cam ge- 
nito. Non dixit: Pater et Filius, sed, Ingenitus et 
genitus. Tale est igitur unum , quod ab eo excogi- 
tatum est : alterum vero quale sit considerate. 1n- 
genitus vero cum sit, inquit, nunquam sane admi- 
serit generationem : el subjungit, adeo ut suam 
ipsius naturam communicet cum genito. Illud, nun- 
quam sane admiserit generationem, duo significat : 
ungüm, quod propriae ipsius nature non corgruit 
generatio ( quippe fleri non potest ut natura inge- 
nita generetur ) : alterum, quod generare non sus- 
tinet. Hic quidem hac voce secundum posterioreni 
sensum usus est: sed ex priore sensu vulgus lio- 
minum iu suam sententiam trahit. Etenim quod hoc 
sit quod astruitur, manifeste patet ex eo quod in- 
fertur. Nam posteaquam dixit : Nunquam. 
sane. admiserit generationem , subjunxit, adeo wi 
suam ipsius naturam communicet cum genito. lloc 
.hamque sensui posteriori convenit, siquidem non 
sustinet Pater fleri, ut ne cum genito naturam pro- 
priam communicet. Impietate hac qua possit esse. 
C Perniciosior? quis unquam tantam iniquitatem 10- 

culus est in celsitudinem? 


Ego equidem vereor, ne nos quoque dum. 
alienas blasphemias ore repetimus, mentem nostram 
polluamus, atque condemnationis eorum ([iamus. 
participes, Sed consolatur me illud in Evangeliis 
proditum, quod Spiritus sancius quoque Judzo-. 
rum in Dominum blasphemiam scriptam posteris 
tradere non. abstinuerit, illerum blasphemiam in 
omne tempus ita notans, ut nullam tamen inconia- 
minatze Uuigeniti majestati blasphemiam affricet. 
ltaque si nunquam generationem admiserit, adeo 
ut propriz natur: participem faciat genitum , uon 
est quidem Pater Deus, non est etiam ; sed prestat 


D ui blasphemiam imperfectam relinquamus. Alter 


quidem non admisit generationem : alter vero geni- 
toris naturam non participavit. Deinde ipse secum 
certat, novam blasphemia mitigationem excogilans, 
non quod quidquam dicat quod ad poenitentiam 
pertineat, sed quod posterioribus priora superare 

conetur. Quid enim proferre ausus est ? 


Eux. Effugeritque utique omnem comparationem 
ac communicationem cum genito. 

Das. At nisi comparatio sit Filii cum Patre, nisi 
sit communicatio cum genitore, mendaces sunt 
apostoli, mendacia Evangelia , ipsa etiam veritas, 
Dominus noster Jesus Christus. Sed ego iterum. 


* 


^c3 


EUTHYMII ZIGABENI . 


901 


horreo blasphemiam, quam cuique facile est in- A 'AXX' ἐγὼ μὲν πάλιν φρίσσω τὴν βλασφημίαν ᾿ ravit 


telligere. Nam si nullam habet comparationem cum 
Patre, quomodo dicebat Philippo : Ταπίο tempore 
vobiscum sum, el non vidisti me, Philippe — ' ? 
εἰ, Qui videt me, videl eum qui misit me ' ? Nam 
eum qui nec comparationem suscipit nec ullam cum 
Filio communionem habet , quomodo ia seipso Fi- 
lius ostendere potuisset? Nec enim per dissimile 
aut alienum comprebendi potest quod ignoratur: 
sed ex affini affine solet cognosci. Sic in sigillo in- 
spicitur ejus qui se impressit effigies, et per imagi- 
nem exemplar cognoscitur, si videlicet. compare- 
mus nos eam oua in utroque est identitatem. 


Quare hac una Ulasphemia voces omnes quie B 


a Spiritu sancto ad glori(icationem Unigeniti tra- 
ditze sunt, reprobantur. Et quidem Evangelium docet, 
quod Hunc Pater signavit Deus ? : Apostolus 
vero ait : Qui est imago Dei invisibilis *. lmago, 
non inanimata, neque inanu elaborata, neque artis 
aut industrie opus : sed imago viva, imo vero, ipsa 
per se vita, non in figura similitudine, sed quz in ipsa 
substantia similitudinem dissimilitudinis cujuscunque 
experlem semper retinet. Ego enim illud, in forma 
Dei esse * , idem valere dico, quod hoc, in substan- 
tia Dei esse. Sicut enim illud, formam assumpsisse 
servi *, significat Dominum nostrum in substantia 
humane nature natum esse : ita etiam hoc, in 
[orma Dei esse, prorsus divine substantiz proprle- 
tatem exhibet. Qui vidit me, inquit, vidit Patrem *, 
Ilic autem alienum a Patre Unigenitum faciens, ac 
prorsus rescindens ab ejus societate, cognitionis 
ascensum qui per ipsum flt, quantum in ipso est, 
abscindit, Quecunque habet Pater, mea sunl, in- 
quit Dominus *. At Eunomius communionem nul- 
lam esse ait Patri cum eo qui ex ipso est. Et, Sicut 
Pater in seipso vitam habet, sic dedit εἰ Filio vitam 
habere in semetipso *. Που sumus ab ipso Domino 
edocti : ab Eunomio vero quid? Nempe, nullam 
esse comparationem geniti cum genitore. Et uno 
verbo, ut imaginis rationem hac unica voce tollit, 
ita splendorem ac characterem esse substantia '^ 
negat. Neque enim fieri potest, ut imaginem in- 


δὲ συνιδεῖν ῥάδιο». El γὰρ μηδεμίαν σύγχρισιν ἔχει 
πρὸς τὸν Πατέρα, πῶς ἕλεγς τῷ Φιλίππφ' Tocob- 
τον χρόνον μεθ ὑμῶν εἰμι, xal οὐχ ἑώραχάς ps. 
Φ/ιππε; xoi, 'O θεωρῶν ἐμὲ θεωρεῖ τὸν z&p- 
ύαντά µε; Τὸν γὰρ μήτε σύγχρισιν ἐπιδεχόμε: 
voy, µήτε χοινωνίαν vtvà πρὸς αὐτὸν χεχτηµένον, 
πῶς ἂν ἔδειξεν ἐν ἑαυτῷ ὁ Yló;; Οὐ γὰρ διὰ τοῦ 
ἀνομοίου xaX ἀλλοτρίου χαταληπτόν ἐστι τὸ ἀγνοού - 
µενον ἀλλὰ τῷ οἰχείῳ πέφυχε τὸ οἶχειον ἐπιγινώ- 
σχεσθαι. Οὕτως ἓν μὲν τῷ ἁκοσφραγίσματι ἆ 
τοῦ τυπώσαντος χαρακτὴρ χαθορᾶται ’ δι εἰχόνος δὲ 
ἡ γνῶσις τοῦ ἀρχετύπου γίνεται, συγχρινόντων ἡμῶν 
δηλονότι τὴν ἓν ἑκατέρῳ ταὐτότητα. 

"fase διὰ μιᾶς ταύτης βλασφηµίας πάσας ἀθε- 
τεῖσθαι τὰς φωνὰς τὰς παρὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος 
εἰς τὴν τοῦ Μονογενοῦς δοξολογίαν πιαρχδοαθείσας - 
τοῦ μὲν Εὐαγγελίου διδάσκοντος ὅτι, Τοῦτον ὁ Ha- 
τὴρ ἑσφράγισεν ὁ θεός. τοῦ δὲ Αποστόλου. "Oc 
ἐστιν εἰκὼν τοῦ 0500 τοῦ ἀοράτου. Εἰχὼν οὖχ 
ἄγυχος, οὐδὲ χειρόχµητος , οὐδὲ τέχνης ἔργον xai 
ἐπινοίας' ἀλλὰ εἰχὼν ξῶσα, μᾶλλον δὲ αὑτοθῦσα ζωὴ, 
οὐκ ἐν σχήματος ἁμοιότητι, à ἐν αὐτῇ τῇ οὐσίᾳ τὸ 
ἀἁπαράλλαχτον ἀεὶ διασώζουσα. Ἐγὼ γὰρ καὶ τὸ, 
ἐν µορφῇ θεοῦ ὑπάρχει», ἴσον δύνασθαι τῷ, ἐν 
οὐσίᾳ θεοῦ ὑπάρχειν, qupl. Ὡς γὰρ τὸ, µορφὴν 
ἀνεωληφέγαι δού.Ίου, Ly τῇ οὐσίᾳ τῆς ἀνθρωπότη- 
τος tbv Κύριον ἡμῶν γεγεννῆσθαι σηµαίνει: οὕτω 
δὲ xal τὸ, àv pops θεοῦ ὑπάρχει», τῆς θείας 
οὐσίας παρίστησι πάντως τὴν ἱδιότητα. Ὁ ἑωραχκὼς 
ἐμὲ, φησὶν, ἑώραχε τὸν Πατέρα. Οὗτος δὲ ἀλλοτριῶν 
τοῦ Πατρὸς «bv Μονογενῆ, χαὶ παντελῶς ἀποσχίζων 
τῆς πρὸς αὐτὸν χοινωνίας, τὴν Ov αὐτοῦ γενομένην 
τῆς Υνώσεως ἄνοδον, τὸ ὅσον ἐπ᾽ αὐτῷ , διαχό- 
πτει. Πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, ἑμά ἐστι», ὁ Κύ- 
ριός φησιν. Εὐνόμιος 6 οὐδεμίαν λέγει χοινωνίαν εἷ- 
ναι τῷ Πατρὶ πρὸς τὸν ἐᾷ αὐτοῦ. Καὶ, Ὥσπερ ὁ Πα- 
tp ζωὴν ἔχει àv ἑαυτῷ, οὕτως ἔδωχε καὶ τῷ Υἱῷ 
ζωὴν ἔχειν ἐν ἑαυτῷ. Τούτο παρ᾽ αὐτοῦ δεδιδάγµε- 
θα τοῦ Κυρίου’ παρὰ δὲ Εὐνομίου τί; Μηδεμίαν εἷ- 
ναι σύγχρισιν τῷ γεννηθέντι πρὸς τὸν γεννήσαντα. 
Καὶ ἁπαξαπλῶς, διὰ μιᾶς ταύτης φωνῆς ἀναιρεῖ μὲν 
τὸν τῆς εἰχόνος λόγον, ἀθετεῖ δὲ τὸ ἁπαύγασμα εἶναι 


tciligas ejus qui nullam habet comparationem, ne- p καὶ χαραχτῆρα τῆς ὑποστάσεως. Οὗτε γὰρ εἰχόνα ὃυ- 


que, ut splendor sit ejus qui nullam communionem 
secundum naturam habet. Caeterum in eodem arii- 
ficii genere rursus persistit, dum ait non esse com- 
parationem iogeniti-cum genito: non Patris, cum 
eo qui ex ipso est, ut quam bis vocibus inesse op- 
positionem ostenderit, eam in ipsam Patris et Filii 
substantiam transferat. 


Ex eodem libro. 

Ordine vero, inquit, et temporis preroga- 
tiva, ille prinus est, hic secundus. Quid ne- 
cesse est ea quorum coninunis est essentia, et 
ordini subjici, et esse tempore posteriora? Non 


* Joan. xiv, 9... ? Joan. xni, 45. 
x)», 9. * Joan. xvi, 10. ? Joan. v, 20. 


νατὸν τοῦ ἀσυγχρίταυ νοεῖσθαι, οὔτε ἀπαύγασμα εἷ- 
ναι τοῦ ἀχοινωνήτου χατὰ τὴν φύσιν. Tq δὲ αὐτῷ 
εἴδει πάλιν τοῦ τεχνάσµατος ἐπιμένει, τῷ ἁγεννήτῳ 
λέγων μὴ εἶναι πρὸς τὸ γεννητὸν σύγχρισιν' οὐχὶ 
τῷ Πατρὶ πρὸς τὸν ἐξ αὐτοῦ, ἵνα ἤνπερ ἂν ταῖς φω- 
vaig ταύταις ὑπάρχουσαν ἀντίθεσιν ἐπιδείξη, ταύτην 
ἐπ αὐτῆς τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς xai τοῦ Yiou µετ- 
ε)ἐΥκΤ. 
'Ex τοῦ αὐτοῦ «Ἰόγου. 

Τάξει δὲ, qnot, καὶ τοῖς ἐκ χρόνου πρεσθείοις ὁ μὲν 
ἔστι πρῶτος, ὁ δὲ δεύτερος. Τίς ἡ ἀνάγκη ἐφ᾽ ὧν ο - 
ala χοινὴ, τάξει τε ὑποθεθλῆσθαι ταῦτα, καὶ χρόνου 
εἶναι δεύτερα; UD γὰρ δυτατὸν τῇ ἑαυτοῦ εἰχόνι ἄχρύ- 


? Joan. vi, 31. * Coloss. 1, 15. * Philipp. 1, 6. *ibid. 7." Joan. 
19 Hebr. 1, 5. 


505 . 


PANOPLIA DOGMATiCA. — TIT. XI. 


906 


νυς ἀπἀνγασθείσῃ τὸν Θεὸν τῶν ὅλων μὴ ἐξ ἀῑδίου À cnim fleri potest, ut universorum Deus cum sua 


συνεῖναι, xal μὴ χρόνον puó.ov, χαὶ αἰώνων δὲ 
πάντων ἐπέχεινα τὴν συνάφειαν ἔχειν. Δ:ὰ τοῦτο γὰρ 
ἀπαύγασμα εἴρηται, ἵνα τὸ συνημμένον νοῄσωμεν, 
καὶ χαραχτὴρ τῆς ὑποστάσεως, ἵνα τὸ ὁμοούσιον ἐχ- 
μµανθάνωμµεν. ᾽Αλλὰ καὶ τάτι; ἡ μὲν φυσικἡ slc ἐστιν, 
ἡ δὲ xav ἐπιτήδευσιν. Φυσικὴ μὲν, ὡς ἡ τῶν κτι- 
αµάτων χατὰ τοὺς δημιουργιχοὺς λόγους διαταχθεζ 
σα, χαὶ ὡς ἡ τῶν ἀριθμητῶν θέσις, xal ὡς 
$ wv αἰτίων πρὸς τὰ αἰτιατὰ σχέσις, ἐχείνου προ- 
δνωµολογηµένου τοῦ xal τῆς φύσεως αὐτῆς ποιητὴν 
εἶναι xal δημιουργὸν τὸν Θεόν’ ἐπιτετηδευμένη δὲ 
χαὶ τεχνιχὴ, ὡς dj tv τοῖς χατασχευάσµασι, xal µα- 
θήµααι, xal ἀξιώμασι, xal ἀριθμῷ, χαὶ τοῖς τοιού- 
τοις. Τούτων τοίνυν τὸ πρότερον ἀποχρυφάμενος οὗ- 
τος. τοῦ δευτέρου εἴδους τῆς τάξεως ἀπεμνήσθη, xal 
φησι, μὴ χρῆναι λέγειν ἐπὶ θεοῦ τάξιν, ἐπείπερ ἡ 
τάξις δεντέρα ἑστὶ τοῦ τάττοντος. Ἐχεϊῖνο δὲ f) ob 
συνεῖδεν, 3) ἑχὼν ἀπεκρύφατο, ὅτι ἔστι τι τάξεως 
εἶδος, οὐχ ἐχ τῆς παρ ἡμῶν θέσεως συνιστάµενον, 
ἀλλ αὐτῇ τῇ χατὰ φύσιν ἀχολουθίᾳ συμθαῖνον, ὡς τῷ 
πυρὶ πρὸς τὸ φως ἐστι τὸ ἐξ αὐτοῦ. Ἐν τούτοις γὰρ 
πρότερον τὸ αἶτιον λέγαμεν, δεύτερον δὲ τὸ ἐξ ab- 
το * οὗ διαστήµατι χωρίξοντες ἀπ᾿ ἀλλήλων 
ταῦτα, ἀλλὰ τῷ λογισμῷ τοῦ αἰτιατοῦ προεπινοοῦν- 
τες τὸ αἴτιον. Πῶς οὖν εὔλογον ἀρνεῖσθαι τὴν τάξιν, 
ἐφ᾽ ὧν ἐστι πρότερον xal δεύτερον, οὐ χατὰ τὴν ἡμε- 
τέραν θέσιν, ἀλλ᾽ Ex τῆς χατὰ φύσιν αὐτοῖς ἑνυπαρ- 
χούσης ἀχολουθίας» Τίνος οὖν ἕνεχεν ἀθετεῖ τὴν τά- 
ξιν ἐπὶ θεοῦ λαμδάνεσθαι; Ἡγεῖται, el ἐπιδείξειε 
μηδαμῶς ἄλλως τὸ πρότερον ἐπὶ Θεοῦ νοεῖσθαι, 
λχειπόμενον ἕξειν, xax! αὐτὴν τὴν οὐσίαν τὴν ὑπερ- 
οχὴν ἐπιδείχνυσθαι. Ἡμεῖς δὲ, κατὰ μὲν τὴν 
τῶν αἰτίων πρὸς τὰ ἐξ αὐτῶν οσχέσιν, προτε- 
τάχθαι τοῦ Ylou τὸν Πατέρα φαμέν ' χατὰ 65 τὴν τῆς 
φύσεως διαφορὰν, οὐχέτι, οὐδὲ xatà τὴν τοῦ χρό- 
νου ὑπεροχήν' f| οὕτω γε xai αὐτὸ , — «b Πα- 
τέρα εἶναι τὸν Θεὸν, ἀθετῆσομεν, τῆς κατὰ «bv 
οὐσίαν ἁλλοτριότητος τὴν φυσιχὴν συνάφειαν ἆθε- 
τούσης. 

Ἐπεὶ μέντοι ἀφορίσασθαι ἡμῖν τοῦ χρόνου τὴν 
φύσιν ὁ σοφὸς τὰ πάντα προήχθη, xa ἐνταῦθα 
αὐτοῦ τὸ βέθαιον χαὶ περιεσχεμµένον τῆς διανοίας 
Όωμεν. Χρόνον τοίνυν εἶναί φησι ποιάν τινα χίνησιν 
ἁστέρων * ἡλίου δηλονότι χαὶ σελήνης καὶ τῶν Xot- 
πῶν, ὅσοις χαθ) taux χινεῖσθαι δύναμίς ἐστι. 
Τὸ τοίνυν ἀπὸ γενέσεως οὐρανοῦ xat γῆς µέχρι τῆς 
ποιήσεως των ἁστέρων διάστηµα τι ποτε ἄρα εἶναι ὁ 
δεινὸς τὰ μετέωρα οὗτος ἀποφανεῖται; Σαφῶς γὰρ ὁ 
τὴν χοσµογονίαν τῇ δυνάµει τοῦ Πνεύματος àva- 
Υράφας τῇ τετάρτῃ ἡμέρᾳ τοὺς μεγάλους φωστῆρας 
καὶ τοὺς λο,ποὺς ἁστέρας ὙεγενΏσθαί φησι. Xpó- 
vog οὖν οὐχ ἣν, ὡς ἔοιχεν, Ey ταῖς κατόπιν ἡμέ- 
ῥαις * οὗ γὰρ ἐχινοῦντό πω οἱ ἁστέρες. Hox γὰρ, 
ot vs μηδ' ἐγεγόνεισαν τὴν ἀρχίν ; Καὶ πάλιν, 
ὅτε ἐπολέμει τοῖς Γαθαωνίταις ὁ τοῦ Navf Ἰη- 
σοῦς, ἐ ειδη ἀχίνητος ὁ ἥλιος ἔμεινε τῷ προσ: 


' Hebr. 1, δ. 3 Jbid. * Gen. 1, 14-19. 


3 


ipsius imagine qux citra temporis accessionem  il- 
lustrata est, ab ΦΡΙΘΓΠΟ non sit, et conjunetionem 
non habeat non solum ultra tempora, sed etiam 
ulira oinnia &ecula. Nam ideirco splendor ' dici- 
Lur, ut conjunctionem intelligamus : et (iguca eub- 
SLantiz *, ut consubstantialitatem perdiscamus. Sed 
et ordo alius naturalis est, alius artificialis. Natu- 
ralis quidem, ut creaturarum, qui ex creandi ratione 
dispositus est, et sicut numerabiliuin positio, et cau- 
sarum ad producta habitus ; cum res confessa sit, 
Deum etiam ipsius naturz conditorem esse et opi- 
ficem. Excogitatus vero et artificialis, ut ille, 
qui deprehenditur in probationibus, in disciplinis, 
iu dignitatibus, in numero et reliquis hujusmodi. 
Eunomius itaque horum priore occultato, de se- 
cundo ordinis genere fecit mentionem ; ailque non 
oportero dicere in Deo ordiuem esse, quoniam ordo 
ordinante posterior est. lllyd vero aut non intelle- 
xit, aut ultro occuluit, quoddam ordinis esse genus, 
non nostra constitutum ordinatione, sed ipsa ne- 
cessitudine naturali contingens, quo se modo ha- 
bent iguis et lux, qux ex ipso est. Nam in iis cau- 
sai priorem esse dicimus ; posterius vero id quod 
ab ipsa est, non intervallo hec a se invicem diri- 
mentes, sed cogitatione causam ante effectum iu- 
telligentes. Quonam igitur pacto rationi consenta- 
neum fuerit, ordinem in iis negare, in quibus est 
prius et posterius, non ex nostra dispositione, sed 
ex naturali quadam rerum consecutione ? Cur igi- 
tur fastidit ordinem in Deo admittere? Arbitrauir, 
si ostenderit non aliter prius in Deo intelligi, rcli- 
quum se habiturum, in ipsa scilicet substantia prae- 
stautiam demonstrari, Nos autem, pro babitu cau- 


sarum ad ea quie ex ipsis sunt, Patrem Filio prae- 


poni dicimus : at vero secundum naturz diversita- 
tem, non ítem, neque secundum temporis excessuimn: 
alioquin hoc pacto etiam Deum Patrem esse negà- 
bimus; cum alienatio quz in essentia reperitur , 
conjunctionem naturalem aboleat. 

Sed quoniam huc ille in omnibus sapiens pro- 
gressus est, nobis ut definiret temporis naturam, et 
lic quam firma, quam circumspccta sit mens ejus, 
videamus. Tempus ergo certum quemdam stellarum 
motum esse dicit, solis videlicet et lunz ac reliqua- 
rum, quibus inest qua per se moveantur. Inter- 
vallum igitur quod ab origine cceli et terrze ad stel- 
larum usque creationem intercessit, quidnam esse 
decernet eximius ille rerum sublimium speculator? 
Nam qui mundi creationem virtute Spiritns conscri- 
psit, magna illa luminaria et reliquas stellas die 
quarta producias esse perspicue narrat *. Tempus 
igitur, ut liquet, in prioribus diebus nequaquam 
erat : siquidem nondum movebantur stelle. Quo- 
nodo enim id fieri potuisset, cum ne condit qui- 
dem fhissent initio ? Et iterum, eum Jesus Nave ad- 
versus Gabaonitas pugnaret, quoniam sol praecepto 


$07 


EUTHYMII ZIGARENI 


503 


ligatus manebat immobilis, ac luna in loco stabat !, A τάγµατι πεδηθεὶς, καὶ ἡ σελένη χατὰ χώραν εἰστῃ» 


teinpus tunc non erat? Quodnam igitur nomen illi 
diei spatio imponemus ? quam excogitabis appel- 
lationem ? Etenim si temporis defecerat natura, 
evum utique ei successit. At evum exiguam dii 
partem appellare, quem  dementi:? modum 
non superat ? Sed, quie multa est ejus solertia, pu- 
tare videtur, diem ac noctem fieri quapiam stella- 
rum motione ad qualitatem pertinente, atque has 
esse temporis partes : utide tempus statuit quemdam 
esse stellarum motum qualitate prieditum, ne id 
quidem quod dicit intelligens. Non enim motum 
qualitate przditum , sed quantitate donatum, si ta- 
men ita loqui fas est, dicere magis conveniebat. Quis 
*nim sic omnino puer est inente, ut ignoret dies, 


χει, χρόνος οὑκ Tv τηνικαῦτα; Τί ἐκεῖνο οὖν τὸ 
διάστηµα τῆς ἡμέρας εἴπωμεν; tiva προσηχορίαν 
ἐπινοῆσεις; El γὰρ ἡ τοῦ χρόνου φύσις ἔπιλε - 
λοΐπει, αἰὼν ἀντεισηλθε δηλονότι. Αἱἰῶνα δὲ μικρὸν 
ἡμέρας µέρος προσαγορεύειν τίνα τῆς ἀνοίας ὑπερ- 
θολὴν ἀπολείπει; Αλλ' ἔοιχεν Ex. πολλῆς ἁγχινοίας 
ἡμέραν μὲν xat νύχτα Ev τῇ ποιᾷ τῶν ἀστέρων χινή- 
cet νοµίζειν γίνεσθαι, ταῦτα δὲ εἶναι τοῦ χρόνου 
µέρη ' ὅθεν τὸν χρόνον ποιάν τινα Ἀένηδιν ἁστέρων 
ἀπεφήνατο, οὐδὲ αὐτὸ τοῦτο συνεὶς b τι λέγει. Οὐ 
γὰρ ποιὰν, ἀλλ εἴπερ ἄρα, ποσὴν, μᾶλλον tv 
εἰπεῖν οἰχειότερον. ᾽Αλλὰ τίς οὕτω Tal; παντελῶς 
τὴν διάνοιαν, ὥστε ἀγνοεῖν, ὅτι ἡμέραι μὲν, xal ὧρα:, 
xaX μΏνες, χαὶ ἐνιαυτοὶ, µέτρα τοῦ χρόνου εἰσὶν , 


horas, menses, annos, temporis mensuras, non par- p οὐχὶ µέρη; Χρόνος δἐὲστι τὸ συμπαρεχτεινόμενον τῇ 


tes esse? Tempus autem spatium est, quod sque 
extenditur atque ipsa mundi constitutio : quo motum 
omnem sive stellarum, sive animalium, sive cujus- 
eunque rei qux movetur, admetimur, prout dicimus 
aliud alio velocius aut tardius esse : velocius qui- 
dem, id qubd minore tempore plus percurrit spatii ; 
tardius vero, quod minus longiore tempore movetur. 
Eunomius vero quoniam in. tempore stella moven- 
tur, temporis ipsas esse opifices pronuntiat. Proinde 
ex eapientissimi illius sententia, quoniam scarabei 
quoque in tempore moventur, constituamus tempus 
talem quamdam motionem esse sScarabeoruim : et- 
enim quod dixit, id ab hoc nibil differt, nominum 
dignitate excepta. 


Ex eodem libro. 

Majus vel esseutiz: ratione, vel virtutis excellen- 
Ua, vel pr:estantia. dignitatis, vel molis amplitu- 
dine dicitur. Amplitudine molis majus hic intelli- 
gi non potest. Quis euim ea qux nulla magnitudi- 
ne sunt circumscripta, vcl potius que molem non 
habent omuino, et quantitate dimetiatur ? Quis 
rursum eorum excellentiam agnoscat ullo modo, 
qua nullam admittant dimensionem? Jaa si Dei 
sedes dignitatis est nomen, sessio 2d dexteram Pa- 
tris Filio definita quid aliud s'gnificat, nisi parem 
εἰ zqualem dignitatis statum?  Denuntiatur. eniin 
et Dominus in gloria Patris csse venturus. Filium 
vero virtute minorei dicere, quam Pater sit, cum 
. Deivirtutem Paulus Cliristum appellet *, plane 

puerile est, et eorum qui Domiui vucem non exau- 
diant, dicentis : Ego ei Pater unum sumus *, sic 
unum accipientis, ul virtutis qualitatem siguificet, 
μένα ιού! ex ipsis Evengelii verbis ostende- 
mus. Cum enim de iis qui iu ee crediderant, lo- 
quens diaissel : Nemo rapietl i.(0$ e manu mea *. 
Et : Pater quidedit mihi, major omnibus. est *. Et : 
. Nemo polest rapere e manu Patris mei *, subjicit : 
Ego et Pater unum cumus. Ex quo perspicuum est 
illud, unum, virtute et potentia parem significare. 
Reliquum est igitur, ut majus hic cause radonem 
deinonstret. Nam quoniam a Patre Filius. princi- 


! Jos. x, 12, 102. * II Cor. 1, 34. 


5 Joan. x, 90. 


συστάσει τοῦ χόσµου διάστηµα ᾧ πᾶσα Tapaps- 
τρεῖται χἰίνησις, εἴτε ἁστέρων, εἴτε ζώων, εἴτε οὗτι- 
νοσοῦν τῶν χινουµένων, xaüb λέγομεν ταχύτε- 
pov ἢ βραδύτερον ἕτερον ἑτέρου ΄ ταχύτερον μὲν τὸ 
ἐν ἑλάττονι χρόνῳ πλεῖον διάστηµα μεταθαῖνον, βρα- 
δύτερον δὲ τὸ ἔλαττον ἐν πλείονι χρόνῳ κινούµενον. 
"O δὲ, ἐπειδὴ ἐν χρόνῳ οἱ ἁστέρες χινοῦνται, χρόνου 
αὐτοὺς εἶναι δημιουργοὺς ἀποφαίνεται. Οὐχοῦν 
χατὰ τὸν τοῦ σοφωτάτου λόγον, ἐπειδὴ xal χάνθαροι 
ἐν χρόνῳ χινοῦνταιρὁρισώμεθα τὸν χρόνον εἶναι ποιάν 
τινα κανθάρων κίνησιν οὐδὲν γὰρ τούτου τὸ map 
αὐτοῦ λεχθὲν διαφέρει, πλὴν τῆς σεµνότητος τῶν 
ὀνομάτων. 


Ἐκ τοῦ αὐτοῦ Aóyov. 

Τὸ μεῖζον f| χατὰ τὸν της οὐσίας λόγον, ἢ κατὰ 
τὸν τῆς δυνάµεως πλεονασμὸν, ἢ χατὰ τὴν ὑπερ- 
οχἣν τοῦ ἀξιώματος, 1| χατὰ τὴν τῶν ὄγχων περιον- 
σίαν λέγεται. Κατὰ μὲν οὖν τὸ τῶν ὄγχων μέγεθος 
οὐκ ἂν ἐνταῦθα τὸ μεῖζον λέγοιτο. Τὰ γὰρ ἁπερί- 
ληπτα τῷ µεγέθει, μᾶλλον δὲ ἀμεγέθη, καὶ ἅἄποσα 
παντελῶς τις ἂν ἀλλήλοις παραμετρήῄσειεν. "Qv δὲ 
ἀμήχανος fj παράθεσις, τίνι ἂν τρόπῳ τὸ ὑπερθάλ- 
λον ἐν τούτοις ἐπιγνωσθείη; ᾽Αλλὰ μὴν εἴγε xav ὁ 
θρόνος τοῦ θεοῦ ἀξιώματός ἔστιν ὄνομα, fj Ex δε- 
ξιῶν τοῦ Πατρὸς ἀφωρισμένη τῷ Υἱῷ  xa0éópa τί 
ποτε ἕτερον, xal οὐχὶ τὸ ἱσότιμον τῖς ἀξία, ἀποση- 
µαΐνει, καὶ γὰρ xax "ize ὁ Κύριος ἐπαγγέλλεται 
iy τῇ δύξῃ τοῦ Πατρός. ᾽Αλλὰ καὶ τὸ λέγειν έἐλατ- 
τοῦσθαι δυνάμει τὸν Yióv τοῦ Πατρὸς χομιδῆ νηπίων 
ἐστί. Χριστὸς γἀρ, qnot, θεοῦ δύναμις. Καὶ οὐδὲ 
χαταχουόντων τῆς φωνῆς Κυρίου λέγοντος * ᾿Εγὼ 
xal ὁ Πατὴρ ἕν ἑἐσμεν, χαὶ τὸ £y ἀντὶ τοῦ χατὰ 
τὴν δύναμιν ἴσου παραλαμθάνοντος, ὡς EG αὐτῶν 
δείξοµεν τῶν τοῦ Εὐαγγελίου ῥημάτων. Εἰπὼν γὰρ 
περὶ τῶν πιστευσάντων, ὅτι OD µή τις ἁρπάσῃ ἐκ 
τῆς χειοός µου, χαὶ ὅτι 'O Πατὴρ ὃς δέδωκέ poi 
μείζων πάντων ἐστὶ, xaX Οὐδεὶς δύναται ἁρπά- 
σαι ἐκ τῆς χειρὲς τοῦ Πατρός µου, ἐπήγαχεν - 
E yo καὶ ὁ ΠΙατὴρ ἕν ἐσμεν, caque τοῦ &r ἐσμεν 
ἀντὶ τοῦ ἴσου χαὶ ταυτοῦ κατὰ δύναμιν παραλαμµ- 


* Ibid. 28, *Ibid. 39. 8 Πο, 


509 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 


510 


ἑανομένου. Λείπεται τοίνυν κατὰ τ)ν τῆς αἰτίας λό- A pium habct, idcirco Pater, ul causa et principium, 


40v ἐνταῦθα τὸ μεῖζον λέγεσθαι. Ez: γὰρ παρὰ 
τοῦ Πατρὸς f ἀρχὴ τῷ Yl, χατὰ τοῦτο μείζων ὁ 
Ηατὴῆρ, ὡς αἶτιας, za ἀρχή. Διὸ xat ó Κύρ.ος 05- 
τως εἶπεν ' Ὁ Πατήρ µου μείζων μού £071, καθὸ 
Πατῆο δτλονότι. Τὸ δὲ Πατηρ zi ἄλλο σηµαίνει, f) 
τὸ αἰτία εἶναι καὶ ἀρχὴ τοῦ ἐξ αὐτοῦ γεννηθέντος ; 
Καΐτοι εἰ χατὰ τὸν σὸν λόγον, ὦ Εὐνόμιε, τὸ ἁγέν- 
νητον οὐσία ἣν, ἐθούλετο δὲ τὴν xat' οὐσίαν τοῦ 
Ηατρὸς ὑπεροχὴν ἐπιδείξαι, εἶπεν ἂν, ὅτι Ὁ ἁγέν- 
νητος µείζων μού ἐστίὶν. ᾿χµέτερος δέ ἐστι λόχος, 


major est. Et propterea Dominus ait : Pater major 
me esL *, nempe quatenus est Pater. Quid enim 
illa vox, Pater, aliud significat , nisi illum causan 
et principium esse, ex quo genitus ipse sit ? Quod 
si, quemadmodum ipse sentis, £unomi, ingenitus 
essenlia est, cuui vellet Patrem essentia majorem 
indicare, dixisset ad liunc imodurn, ingenitus major 
me est. Quid quo sapientia vestra docct, essentiam 
essentia majorem , aut minorem non dici? Quam- 
obrem hoc luco non de essentia majus dictum est, 


ὅτι ἡ τοῦ Πατρὸς προσηἹορἰα ἑνερχείας ἐστι, xal οὐκ οὐὑσίας σημαντική. Καὶ ἄλλως δὲ οὐσία οὐσίας 
xavà τὴν ὑμετέραν σοφίαν τὸ μεῖζον xal ἔλαττον οὐχ ἐπιδέχδται, ὥστε τὸ μεῖνον οὐ κατ οὐσίαν ὁ 


προκείµενος ἑνέφηνε λόγος. 


Tov αὐτοῦ ἐκ τοῦ f' «Ίόγου τῶν Αγτιῤῥητικῶν. B. Ejusdem ez secundo libro adversus Eunomium. 


Ἐπὶ μὲν τῆς κτίσεως εὕρυμεν ἀπὸ τοῦ ᾿Εποίησε 
τεἨν τοῦ ποιηµατος προσηγορἰαν χαταληφθεῖσαν * 
ἐπὶ δὲ τοῦ Υἱοῦ τοῦ θεοῦ οὐχ ἔτι, "Ev ἀρχῇ Táp, 
φησδὶν, ἐποίησεν ὁ Θεὺς τὀν οὐρανὸν καὶ τὴν 
Σην xa πάλιν ' 'Ev ποιἡµασι τῶν χειρῶν σου 
ἀμε.λέσων * xal πάλιν ' 1ὰ γὰρ ἀόρατα αὐτοῦ ἀπὸ 
Άτίσεως χόσµου τοῖς ποιήµασι voovusva καθ- 
ορᾶται. Οὕτως ἐφ᾽ ὧν ἐστι χρήσιµον τὸ ὄνομα 
παραλαμδάνουσα ἡ Γραφὴ, ἐπὶ τοῦ Κυρίου xal Σω- 
τῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ὡς πρέπον τῷ µεγαλείῳ 
τῆς δόξης παρεσιώπησε. Nov δὲ ἀξίνην μὲν, xai 
λίθον ἀχρογωνιαῖον, xai λίθον προσχόµµατος, xal 
πέτραν σχανδάλου, xal τοιαῦτα ἕτερα, ἐν οἷς οὐ 
πυλὺ δοχεῖ τὸ εὔφημον εἶναι sol; uir] καθιχνουµένοις 
τῆς σημασίας τῶν ὀνομάτων, τὸν Κύριον τῆς δόξης 
τροσαγορεύειν οὐκ ἐπαισχύνεται, ποίημα δὲ οὖὐδα- 
μοῦ τὸ παράπαν ὠνόμασε, Καΐτοι γε οὗτος map' 
αὐτῶν εἰληφέναι τῶν ἁγίων τὸ ὄνομα τδῦτό φησιν, 
ἵνα ταῖς συχοφαντίαις μὴ µόνον τοὺς κατ αὐτὸν 
περιδἀλλῃ, ἀλλά xal τοὺς πάλαι ποτὲ Ὑγενοµένους 
ἁγίους. "Ανεν δὲ τοῦ μὴ χρΏναι διὰ τὸ ἐπιχίνδυνον 
τοῖς τοιούτοις ἐπιτολμᾷν, xal τὰ τοῦ Κνρίου ὀνόματα 
παρ) ἑαυτοῦ µεταπλάττειν, ἔτι οὐδὲ ἡ τοῦ Απο 
ὅτόλου διάνοια τὴν πρὸ αἰῶνος ὑπόστασιν τοῦ Μο- 
νογενοῦς ἡμῖν παρἰστησι, περὶ ἧς ἡμῖν ὁ λόγος &v 
τῷ παρόντι. Οὐδὲ γὰρ περὶ τῆς οὐσίας αὐτῃς τοῦ 
Θεοῦ Λόγου τοῦ £v ἀρχῇ ὄντος πρὸς τὸν ΘΕὸν, ἀλλὰ 
περὶ τοῦ χονώσαντος ἑαυτὸν ἐν τῇ τοῦ δούλου µορ- 
φῇ, xai Ὑενομένου συµµόρφου τῷ σώματι τῆς τα- 
πεινώσεως ἡμῶν, xal σταυρωθέντος && ἀσθενείᾳ- 
σαφῶς διαλέγεται. Καὶ τοῦτο παντὶ γνώριµον τῷ xal 
μικρὸν ἐπιστήσαντι τῆς ἀποστολικῆς λέξεως τῷ 
βουλήματι, 0v. οὐχὶ θεολογίας ἡμῖν παραδίδωσι 
τρόπον, ἀλλά τοὺς τῆς οἰχονομίας λόγους παραληλοῖ: 
Κύριον γὰρ, φησὶν, αὐτὸν, xal Χριστὸν d θεὺς 
ἐποίησε τοῦτον τὸν Ἱησοῦν, ὃν ἡμεῖς ἑσταυρώ- 
σατε, τῃ δειχτιχᾗ φωνῇ npb; τὸ ἀνθρώπινον αὐ- 
τοῦ, xal ὀρώμενον πᾶσι προδήλως ἑπερειδόμενος. 
"O δὲ τὴν ἐποίησε φωνὴν εἰς τὴν ἀρχῆθεν γέννησιν 
τοῦ Μονογενοῦς μεταφέρει, xal οὐδὲ ἐχεῖνο αὐτὸν 
δυσωπεῖ, ὅτι τὸ Κύριος οὐχὶ οὐσίας ἐστὶν, ἀλλ ἐξ- 
ουσίας ὄνημα, Ὥστε ὁ εἰπὼν, Κύριον αὐτὸν xal 


' Joan. xiv, 28. * Gen. ι, 1. * Psal. cxxxxi, δ. * Rom. i, 20. 


Comperimus res procreatas a verbo Fecit, 
appellationem accipere, ut facte dicantur, et ope- 
ra vocentur, id quod non cadit in Filium Dci: 
In principio enim, inquit, fecit Deus celum et ter- 
ram *. Et : [n operibus manuum tuarum meditabar *, 
E! : Invisibilia ipsius a creatura mundi per ea, (να 
[αεία sunt intellecta conspiciuntur *. Sciiptura igitur 
hac voce utens, ubi erat utilis et necessaria, eam 
de Domino et Servatore nostro Jesu Christo lo- 
quens, ut ejus glori» magnitudini minus congruen- 
tem nunquam pronuntiavit, Cum tamen et secu- 
rim, et lapidem angularem, et Japidem offensionis, 
et petram scandali, et aliis ejusmodi nominibus, 
in quibus non multum inesse laudis existimant illi 
qui ad intimam eorum significationem non perve- 
niunt, appellare Dominum glori» non erubuerit. 
Eum vero nunquam omnino vocavit opus. Quod 
tamen nomen iste dicil sea sanctis hominibus 
accepisse, ut non suz tantum zlatis, sed superio- 
rum etiam viros sanctos calumniis involvat. Αο 
preterquam quod periculosa res audere ejusmodi 
vocabulis uti, et Domini nomina fingere arbitratu 
suo, me Apostolo quidem propositum est, ut Uni- 
geniti naturam, de qua in presentia loquimur, nobis 
explicet. Non enim de Verbi essentia in principio 
apud Deum exsistentis verba facit, sed de illo, ut 
semetipsum exinanivit, ut servi formam accepit, 
ut corporis nosiri similitudinem humilitatis induit, 


D et ex in(irmitate crucis mortem sustinuit , aperte 


disserit, Quod autem non divinse illius nature ra 
tionem nobis tradat, sed dispositionis ejus consi- 
lium ostendat, perspicuum est omnibus qui pa- 
rumper orationis apostolie: sententiam norunt : 
Dominum enim, inquit, ipsum et Christum Deus 
fecit, hunc Jesum, quem vos, crucifixistis*. 1n ea 
voce, qua perspicuam ipsius humanitatem omni- 
bus significat, immoratur. At iste verbum illud, 
fecit, ad ortum illum primum Unigeniti refert. 
Neque deterret eum ea vox, Dominus, quz non es» 
sentiam indicat, sed potestatem. Quare Dominum, 
inquiens, ipsum et Christum Deus fecit, priucipatum 
potestatemque illi in omnes a Patre datam decla» 


* Act. 11, 96. 


$11 


EUTHYM!I ZIGABENI 


5.2 


rat, non aulem exsistendi facultatem exponit. A Χριστὸν ó θεὲς ἐποίησε, την κατὰ πάντων ἀρχην 


Verum hzc paulo post deinonstrabimus, cum ipsum 
contra Spiritus voluntatem abuti Scripturz testi- 
moniis ostendemus. Nunc in iis quz institulo ser- 
moni conjuncta sunt, progrediamur. Quid igitur 
sibi vult hoc vocabulum, aut cur omnium rerum 
effectorem iste factum conatur appellare? Falso 
commento seipsum fallit, arbitraturque simul cum 
nominum diversitate essentizx diversitatem appa- 
rere. Quis autem sapiens ad is:am accedat senten- 
tiaim, ut eredat, quorum diversa sunt nomina, 
eorun item essentiam diversam esse necessario? 
Petri quidem et Pauli et aliorum nomina sunt 
diversa, essentia tamen est omnium una. [taque 
cum rebus plurimis iidem inter nos sumtus, pro- 
prietatibus solum, quie in unoquoque perspiciuu- 
tur, inter nos alius ab alio distamus. Quare app:1- 
lationes non essentias siguilicant, sed proprietates, 
quibus tanquam notis quibusdam homines singuli 
ab aliis distinguuntur. Proinde cum Petrum audi- 
mus, non ex eo nomine essentiam ejus animo con» 
cipimus ( essentia'a nunc materiam subjectam ap- 
pello, qux» nullo pacto nomine exprimitur ), sed 
proprietates, quie circa ipsuu spectantur cogita- 
mus. Statim enim ex hac voce Petrum illum Jona 
intelligimus, ex leihsaida, fratrem Andrez, qui 
ex piscatore ad munus apostolicum vocatus est, 
qui propter excellentiam fidei in seipso suscepit 
zedificationem Ecclesie, quorum nihil est essentia. 


Itaque nomen hoc Petri quidem figuram nobis etfin- c 


git, essentiam vero neutiquam proponit. Pauli 
rursus audito nomine concursum aliarum proprie- 
tatum comprehendimus, nempe Tarsensem illum 
Hebrzum, lege Phariseum, Gamalielis discipulum, 
qui zelo. incensus Ecclesias Dei persequebatur, qui 
terribili commotus viso pervenit ad veritatis co- 
gnitionem, et gentium Apostolus factus est. Hac 
una Pauli appellatione hzc omnia describuntur. 
Quod si verum esset, quorum nornina differunt, 
«0s essenlias habere differenies, Paulus, et Petrus, 
et caeteri homines inter se essentia differrent. Sed 
nullus est adeo imperilus, el nature communis 
ignarus, qui ad hoc asserendum adduci possit. 
Quare constat mendacem esse, qui ex nominum 
discrimine consequi allirmat essentiz dillerentiam. 
Neque enim nomina sequitur rerum Datura, sed 
rebus ipsis nomina sunt posteriora , al'oquin eve- 
niret, ut quorum eadein essent nomina, eamdem 
essentiam haberent. Et quoniam bomines virtute 
períecti, Dei nomine digni sunt babiii, cum om- 
nium Deo forent ejusdem essentie. Verum ut hoc 
dicere plane insipienlis est, sic illud asserere pe- 
nitys insaui. Quamobrem ex iis qus dicta sunt, 
petet, nouinibus non essentias, sed proprietates 
iadicari. Quapropter orationi ex nominum diversi- 
taje contrarias essentias colligenti nullus egt locus. 
Sic eniin seipsam in primis evertit, Si cnim facta 
. εἰ genita inter se differunt, erunt essentue Unige- 
niti dillerentes, quaa ex nominum differentia con- 


καὶ ἐξουσίαν λέγει, τὴν παρὰ τοῦ Πατρὸς ixttoa- 
πεῖσαν αὐτῷ, οὐ τὴν εἰς τὸ εἶναι πάροδον αὑτοῦ 
δι, γεῖται. Ταῦτα μὲν οὖν μιχρὸν ὕστερον ἐπιδείξο- 
μεν, ὅταν ἑλέγχωμεν αὐτὸν παρὰ τὸ βούλημα τοῦ 
Πνεύματος τὰς ix τῆς Γραφῆς μαρτυρίας παρατι- 
θέµενον' νυνὶ δὲ ἐπὶ τὰ συνεχη τοῦ λόγου προῖωμεν. 
T: οὖν αὐτῷ βούλεται τὸ ὄνομα τοῦτο, xal τί δή- 
ποτε πυΐηµα προσαγορεύειν τὸν πο'ητ]ν τῶν ὅλων 
ἐπιχειρεῖ; Σοφίσµατι χιθδήλῳ παραχρουσάµενος 
ἑαυτὸν οἵεται ταῖς τῶν ὀνομάτων διαφοραῖΐς χαὶ τὴν 
τῆς οὐσίας παραλλαγὴν συνεκφαίνεαθαι. Καΐτοι τίς 
ἂν τῷ λόγῳ τούτῳ σωφρονῶν προστίθοιτο; "Ov ὧν 
τὰ ὀνόματά ἐστι διάφορα, τούτων παρηλλάχθαι xal 
τὰς οὐσίας ἀνάγχη. Πέτρου yàp, xai Παύλου, χαὶ 
ἁπαξαπλῶς ἀνθρώπων πάντων προσηγορίαι μὲν 
διάφοροι, οὐσία δὲ πάντων µία. Διόπερ 5v μὲν τοῖς 
πλείστοις οἱ αὐτοὶ ἀλλήλοις ἐσμὲν, τοῖς δὲ ἰδιώμασι 
µόνον τοῖς περὶ ἕχαστον θεωρουµένοις ἕτερος ἑτέ- 
ρου δ.ενηνόχαµεν. "O0:v xal αἱ προσηγορἰαι οὐχὶ 
τῶν οὐσιῶν εἶσι σηµαντικα), ἀλλὰ τῶν ἱδιοτήτων, 
al τὸν xa0' ἕνα χαραχτηρίζουσιν. Ὅταν γοῦν 
ἀχούσωμεν Πέτρον, οὗ τὴν οὐσίαν αὐτοῦ νοοῦμεν ἐκ 
τοῦ ὀνάματος, οὐσίαν δὲ λέγω νῦν τὸ ὑλικὸν ύπο- 
κείμενον, ὅπερ οὐδαμῶς σηµαίνει τοῦνομα, ἀλλὰ 
τῶν ἰδιωμάτων, & περὶ αὐτὸν θεωρεῖται, τὴν Év- 
νο-αν ἐντυπούμεθᾳ. Εὐθὺς γὰρ ἐκ τῆς φωνῆς ταύτης 
νοοῦμεν Πέτρον τὸν Ἰωνᾶ, τὸν ix της Εηθσαϊδᾶ, 
τὸν ἀδελφὸν Ανδρέου, τὸν ἀπὸ ἁλιέων εἰς τὴν δια- 
xovlav τῆς ἀποστολῆς προσχληθέντα, τὸν διὰ πἰ- 
στεως ὑπεροχὴν ὑφ) ἑαυτῷ τὴν οἰχοδομὴν τῆς Ἐκ- 
χλησίας δεξάµενον, ὧν οὐδέν ἐστιν οὐσία, "Docs τὸ 
ὄνομα τὸν χαρακτῆρα μὲν ἡμῖν ἀφορίζει τοῦ Πέ- 
τρου, αὐτὴν δὲ οὐδαμοῦ παρίατησι τὴν οὐσίαν. 
Παῦλον ἀχούσαντε; πάλιν, ἑτέρων ἰδιωμάτων σὺν: 
δρομἣν ἑνοήσαμεν, τὸν Ταρσέα, τὸν Ἑδραϊον, «^v 
κατὰ vópov Φαρισαῖον, τὸν μαθητὴν τοῦ Γαμαλι]λ, 
τὸν κατὰ ζῆλον διώκτην τῶν ἐχκλησιῶν τοῦ θεοῦ, 
τὸν kx τῆς φοθερᾶς ὁπτασίας εἰς τὴν ἐπίγνωσιν ἓν- 
ακθέντα, τὸν Απ/στολον τῶν ἐθνῶν. Ταῦτα γὰρ πάντα 
Ex μιᾶς φωνῆς τῆς Παῦλος µεριορίζσετα,. Καΐτοι χε 
εἰ ἀληθὲς ἦν, ὅτι ὧν τὰ ὀνόματα διενήνοχεν, ivay- 


Ἱπτίως ἔχουσιν αἱ οὐσίαι, ἐχρῆν δήπου καὶ Ιαῦλον, 


χαὶ Πέτρον, χαὶ ἁπαξαπλῶς ἀνθρώπους ἅπαντας 


D ἑτεροουσίους ἀλλήλοις εἶναι. Ἐπεὶ δὲ τοῦτο οὐδεὶς 


οὕτως ἀμαθὴς, xat τῆς χοινῆς φύσεως ἀνεπίσχεπτος, 
ὥστ ἂν εἰπεῖν προαχθΏναι, ψευδὴς ὁ τῇ διαφορᾷ 
τῶν ὀνομάτων τὸ τῆς οὐσίας διάφορον ἔπεσθαι 6ο- 
φιζόµενος. Οὐ γὰρ τοῖς ὀνόμασιν ἡ τῶν πραγμάτων 
quat ἀκολουθεῖ, ἀλλ' ὕστερα τῶν πραγμάτων εὕρη- 
ται τὰ ὀνόμα-α. El γὰρ τοῦτο ἣν ἀληθὲς, ἔδει xol 
ὧν αἱ προσηγορίαι εἰσὶν αἱ αὐταὶ, µίαν xal τὴν αὖὐ- 
τὴν οὐσίαν εἶναι. θὐχοῦν ἐπειδὴ οἱ xav' ἀρετὴν 
τέλειοι τῆς τοῦ Θεοῦ προσηγορίας ἠξίωνται, ὁμοού- 
σιοι ἂν εἶεν τῷ Θεῷ τῶν ὅλων οἱ ἄνθρωπει. Αλλ' 
ὥσπερ τοῦτο λέγειν µανία σαφὴς, οὕτω xáàxstvo; ὁ 
λόγος τῆς ἴσης ἔχεται παρανοίας. Φανερὸν τοίνυν ix 
τῶν εἰρημένων, ὅτι καὶ ἐπὶ Πατρὸς, xai Υἱοῦ οὐχὶ 
οὐσίαν παρίστησι τὰ ὀνήματα, ἀλλὰ τῶν ἰδιωμάτων 


E sd 


2313 


PANOPLIA DOGMATICA. — TiT. ΧΙ. 


Jt 


ἐστὶ δηλωτικἁ, ὥστε µηδεµίαν εἶναι χώρὰν s λόγῳ, A sequentur. At quemadmodum qui hoc dicunt , de- 


τῷ ix τῆς τῶν ὀνομάτων παρσλλαγῆς τὴν τῶν ob- 
θιῶν ἑναντίωσιν παρεισάχοντι. Οὕτω δ ἂν mp) 
πάντων ἑαυτὸν χαταθάλλοι. El γὰρ διαφἑρει ποἰτμά 
«s χαὶ γέννημα, διάφοροι ἔσονται τοῦ Μονογενοὺς 
οὖσίαι, τῇ διαφορᾷ τῶν ὀνομάτων ἑπόμεναι. El δὲ 
τουτο παραφρονοῦντων εἰπεῖ», οὐδ: ἐχεῖνο καθεστη- 
Χότων. 'O δὲ προσποιεῖται μὲν µυρίας ἔχε.ν τὰς 
ἀποδείςεις τοῦ παρὰ τῶν ἁγίων ποίημα τὸν Ἰη- 
σοῦν προσειρῆσθαι ὡς δὲ ἐφ᾽ ἕτερά τινα προηγού- 
μενα σπεύδων ὑπερτίθεται δῃᾳθεν ἐν τῷ παρόντι 


τὴν μνήμην. Ἔστι δὲ χαὶ τοῦτο τεχνιχὸν τὸ χαχούργηµα ἐν of; 


lirant, sic insaniunt illi qui illud asserunt. Sed 
lste argumenta se fingit habere innumerabilia, 
quibus demonstrare possit, Filium a sanctis opus 
appellatum fuisse, sed ea se, quoniam ad majora 
quadam festinet, in przsentia non commemorare, 
Sed. hoc item versuti bominis malitiam et artificium 
arguit, qui ea in quibus hzret, silentio transit. 
Nam si vel umbram haberet alicujus testimonii, 
quo Unigenitus factus, aut. opus diceretur, jacta- 
tione ipsins aures nostra jam obsurdescerent. 

incpel λόγων tv. σιωπῖν προτιμᾷν. 


Ei γὰρ σχιὰν μαρτυρίας εἶχε τῆς τὸν Μονογενῖ, λεγούσης ποίηµα, xÀv ἐχεχώφωτο ἡμῶν ἔδη τὰ Ga 


περιθρυλλούμενα. 
Ἐκ τοῦ αὐτοῦ «όγου. 

Ταῦτα μὲν οὖν ὥσπερ προαγωνές τινες xal 
χατασχευαὶ τῆς βλασφημίας εἰσί' τὸ δὲ κεφάλαιον 
τοῦ χαχοῦ by τοῖς ἑξής ἐπιφέρει λέγων’ 

EYN. Τὴν οὐσίαν τοῦ ὙΥἱοῦ γεγεννῆσθαι μὲν οὐχ 
οὗσαν πρὸ τῆς ἰδίας συστάσεως, εἶναι δὲ γεννηθεῖσαν 
πρὸ πάντων γνώµη τοῦ Πατρός. 

ΒΑΣ. Ἔτι τῶν αὐτῶν ἔχεται τεχνασµάτων. Περὶ 
ες οὐσίας ἡμῖν τοῦ Υἱοῦ διαλέχεται, ὡς δή τι ἔτε- 
pov λέγων παρ᾽ αὐτὴν τὸν Υἱὸν, καὶ τούτῳ «ip 
ερόπῳ προημεροῖ τῇ βλασφημίᾳ τὴν ἀχοήν ' oüx ἐκ 
τοῦ προφανοῦς λέγων Ex. μὴ ὄντων γεγεννῆσθαι τὸν 
Y&w, ἀλλὰ τὴν οὐσίαν αὐτοῦ γεγεννῆσθαι οὐχ 
ὗσαν. Πρὸ τίνος οὐχ οὖσαν; εἰπέ. θεωρεῖτε αὐτοῦ 
9$) σόφισµα; Αὐτὴν ἑαυτῇ συγχρίνεερ, ἵνα πᾶσι δὴ 


ἀνεχτὰ δόΣη λέγειν, οὐχὶ πρὸ τῶν αἰώνων λέγων αὖ- ο 


τὴν μὴ εἶναι, οὐδὲ ἁπλῶς μὴ εἶναι, ἀλλὰ πρὸ τῆς 
ἰδίας συστάσεως. Thv δὲ τοῦ Πατρὸς οὐσίαν, εἰπέ 
μοι, πρεσθυτέραν εἶναι Gb φῆς τῆς ἰδίας συστάσεως; 
Ei μὲν γὰρ οὐχ ὑποδάλλει χρόνοις τοῦ Ylou τὴν οὐ- 
slav, οὐδὲ τὸ πρότερον κατὰ τοῦτον τὸν λόγον irte 
vost , µάταιος μὲν αὐτῷ xal ἀργὸς ὁ λόγος, διό- 
περ οὐδὲ ἀποχρίσεως ἄξιος. Οὐχ Ttov μέντοι χαὶ 
ἐπὶ τοῦ Θεοῦ τῶν ὅλων ὑπάρξει τοῖς βουλοµένοις ps- 
ταχοµίζειν τὴν µαταιότητα. Τό τε γὰρ οὐχ εἶναι λέ- 
ειν τὸν Θεὸν πρὸ τῆς ἰδίας συστάσεως, xal τὸ εἶναι 
λέγειν πρὸ ἑαυτοῦ. τῆς αὐτῆς ἐστιν ἀφροσύνης. 
El δὲ χρονιχῶς ἐπὶ τῆς οὐσίας τοῦ Ὑἱοῦ τὸ πρότερον 
δέγεται, xai ἐχ μη ὄντων φῄσει τὴν obolav αὐτοῦ 
γεχεννῆσθαι . μᾶλλον δὲ αὐτὸν τὸν Υἱόν οὐδὲν 
yàp διαφέρει πρὀς γε αὐτὴν τὴν διάνοιαν οὕτως ff, 
οὕτω λέχειν πρῶτον μὲν χρόνον [χρόνων] δεύτερον 
εἰθεται. εἰ δὲ βούλει, xal αἰώνων, τὸν ποιητὴν τῶν 


αἰώνων :  ἔπειτα μέντοι ἀκολουθῶν ταῖς ἑαυτοῦ 
βιασφημίαις, xaX τὸν Πατέρα φῄήσει, οὐκ ὄντα 


Πατέρα τὸ ἐξ ἀρχῖς, εἶτα ὕστερον γεγονέναι. 


Καΐτοι εἰ μὲν χαλὸν χαὶ πρέπον τῇ µαχαριο- 
ςητι τοῦ Θεοῦ τὸ εἶναι Πατέρα, πῶς οὐχ ἐξ ἀρχῆς 
tb πρέπον αὐτῷ παρῆν; Ἡ γὰρ ἀγνοίᾳ τοῦ βελτίονος, 
 ἀδυναμίᾳ πάντως λογιοῦνται τὴν ἕλλειψιν ' ἀγνοίφ 
μὲν, εἶπερ ὕστερον ἐξεῦρε τὸ βέλτιον, ἀδυναμίᾳ δὲ, 
εἶπερ εἰδὼς χαὶ συνιεὶς ἀπετύγχανε τοῦ χαλλίστου. 
EL δὲ (8 μὴ θέµις εἰπεῖν) οὐ χαλὸν αὐτῷ τὸ εἶναι 
Πατέρα, τίνος ἕνεχεν ἐκ μεταβολΏς τὸ χεῖρον προ- 


Ex eodem libro. 
Sed hsec sunt quasi praeludia quzdam  blas- 
phemiz atque apparatus; caput àutem mali infert 
ih sequentibüs, ubi dicit: 


Ευν. Substantiam Filii genitam quidem esse cum 
non esset ante propriaui constitutionem, genita 
tamen esse ante omnia voluntate Patris. 


Bas. lisdem adhuc insistit artificis. De substan- 
tia Filii nobis verba facit, quasi dicat Filium esse 
aliud quid prater ipsam, atque hoc modo aures ad 
blasphemiam audiendam  demulcendo prwparat, 
cum non aperte dica genitum esse ex nihilo Fi. 
ljum ; sed ejus substantiam cum non esset, genitam 
esse. Dic, ante quas res non erat? Videtis ejus ca- 
villationem ? Substantiam cuta seinetipsa comparat, 
ut tolerabilia dieere omnibus videatur. Niniram 
non dicit eam ánte szecula non fuisse, neque sinpli- 
citer non fuisse, sed ante suam ipsius coustitutio- 
uem non fuisse. Sed, dic mihi, alsne tu Patris sub- 
stantiam sua ipsius constitutione e»se ahtiquiorem 5 
Etenim si temporibus ποπ subjicit Filii substau- 
tiaw, neque prius hac ratione intelligit, inanis et 
vana esi ejus oratio, quapropter ne respousione 
quidem digna est. Et. quidem id ipsum non miuus 
de Deo ctiam universorum dici poterit, si quis ia 
eum hanc inanilatem voluerit transferre. Nam et 
dicere Deum snte suam constitutionem non fuisse, 
et dicere eum ante seipsum fuisse, ejasdem demen- 


ti»? est, Quod si temporaliter vocem prius de Vill 
substantia accipit, dicetque genitam fuisse ex ni» 


D hilo substantiam ejus, imo Filium ipsum; nihil euis 


referi, quod ad sententiam attiuel, sic vel sic di- 
cere : primum quidem temporibus, atque, si ita vis, 
«eeulis conditorem seculorum  constitait posterie- 
rem : deinde vero blasphemiis suis insistens dictw- 
rus est etiam Patrem, cum Pater noa esset ab imi- 
lio, tum demum factum fuisse. 

Atqui si — honestum ae decorum est Dei 
beatitudini Patrem esse; qui fit ut id quod decebat, 
ei ab initio non adesset? Aut enim inelioris igno- 
rationi, aut omnino impetentiz hunc defectum ime- 
potabunt : ignorationi quidem, si deinceps quod 
melius est excogitavit; impotentiz vero, si sciens 
atque intelligens, quod optimum erat assequi non 
potuit, Quod si (qued fas non est dicere| aae est 


n15 


tus pejus elegit? Sed recidat in suos auctores blas- 
phemia. Nau Deus universorum Pater est ex in- 
linito, nec unquam Pater esse ccpit, Neque enim 
potentiz defectu, ne expleret voluntatem, detineba- 
tur : neque ullorum seculorum circuitus exspecta- 
vit, ul sicut in honiinibus ac reliquis animalibus, ei 
generandi facultate post completam :etatem acce- 
dente, quod volebat assequeretur. Insavientium 
enim est hzec et. cogitare, et loqui. Sed, ut ita di- 
cam, extentami habet cum sua. zeternitate paterni- 
tatem. Quamobrem et Filius cum ante sacula sit, 
et semper sit, nunquam esse incopit : sed ex quo 
Pater est, et Filius est, et statim una cum Patris 
notione, Filii quoque notio subrepit. Nam Pater, 
Filii utique est Pater. Patris igitur origo nulla : 
origo vero Filii, Pater; inter hos nihil est medii. 
Quomodo igitur a principio non erat ( nam illud, 
ante suam constitutionem , quod ab bis per cavilla- 
tionem profertur, hoc sibi vult, ) is, qui nihil habet 
quod ante se intelligatur, nisi illum, a quo esse ha- 
bet, non intervallo precedentem, sed causz digni- 
tate. praepositum? Proinde si Filii cum Patre et 
Deo conjunctio ostensa est zeterna, cum nostra co- 
gitatio a Filio ad Patrem per nullum medium de- 
veniat, imo absque intervallo Patri Filium conjun- 
gat ; is qui nullo medio sejungitur, quem jam adi- 
tum prave blasphemize relinquit eorum, qui eum 
dicunt ex non exsistente ad esse productum esse? 
Ad hzc ipsorum quoque dementiam mirari 
opera pretium est, quod dum ex non exstantibus 
esse dicunt Filium , nequaquam intelligunt. quod 
eum non Patre solum, sed ea etiam re per quam 
Unigenitum a Patre separant, posteriorem statuant, 
Nam necesse est, si quid sit inter Patrem et Filium, 
id Filii exsistentia autiquius esse. Quid igitur hoc 
esse poterit? Quidnam aliu nisi aut aevum ουί tem- 
pus? Qui enim Patris vitam vita Unigeniti intelligit 
anteriorem, qua re alia quam szculoruin aut temn- 
porum quorumdam spatio admetiens, excessum 
iuvenisse se dixerit? quod si lioc verum est, falsa 
Scriptura est, quie dicit facta esse per ipsum &2- 
cula. !; quaeque docel facta esse per ipsum omnia. 3, 
Cum cerle in omnium numero $axcula etiam com- 
preleundantar. Si vero dicturi sunt. se non. negare 
F lium ante secula geuituim esse, sciant, quod 
. verbis concedunt, id revera ab ipsis tolli. Interrogabi- 
mus enim eos, qui ex non exstantibus substantiam 
pro!ucunt Unigeniti : Quando non erat, ut dicitis, 
quid erat. illud intervallum? quain ei appellationem 
excogitabitis? Nam communis consuetudo spatium 
omne aut temporibus aut szculs. subjicit, Nam 
quod in sensibilibus est tempus, hoc siculi est na- 
tura in rebus wundo superioribus. Isti vero, si quid 
tertium pro sua sapientia comminiscuntur, dicant. 
Sed duin tacebunt, haud ignorent se Unigeniti sub- 
stantiam seculis posteriorem eonstituere. Etenim 


! Hebr. t, 3. * Joan, 1, ὃ. 


EUTIiYMII ZIGADENI 


ei bonum Patrem esse, cujus rei gratia cominuta- A 2ἶλετο; Αλλά τρέποιτο μὲν εἰς 


B 


C 


516 
* 


3:77 "d 
βλασφημία”: ὁ δὲ θεὸς τῶν ὅλων iQ ἀπείρου ἐστὶ 
Πατὴρ, οὐκ ἀρξάμενός ποτε τοῦ εἶναι Πατήρ. Οὔτε 
γὰρ τῇ τῆς δυνάµεως ἑνδείᾳ πρὸς τὴν ἐχπλήρωσιν 
τοῦ θελέµατος ἐχωλύέτο, οὔτε αἰώνων τινῶν περίοδος 
ἀνέμενεν, ἵνα, ὥσπερ ἐπὶ τῶν ἀνθῥώπων xal τῶν 
λοιπῶν ζώων, µετὰ την τῆς ἡλιχίας guum? fctbzt 
τῆς εἰς τὸ γεννᾶν αὐτῷ δυνάμεως προσξλθοῦσης, 
τὸ σπουδακόµενον περ,γἐντται (µαινομένων Ὑὰρ 
ταῦτα καὶ ἐννοῆσα: xai φθέγτασθαι), ἀλλὰ τῇ ἑαυτοῦ 
ἀϊδιότητι συμπαρεκτεινοµένην ἔχει τὴν ἵ) οὕτως 
ὀνομάσω) πατρότητα. Οὐχοῦν xai ὁ Yo, mpb 
αἰῶνος ὧν, xal ἀεὶ ὧν, οὐχ ἔρξατο τοῦ elvat 
ποτε, ἀλλ᾽ dig" οὗ Πατῖρ, καὶ Ylbz, καὶ εὐθὺς τῇ τοῦ 
Πατρὸς ἐννοίᾳ ἡ τοῦ Υοῦ συνξισέρχεται. Ὁ Υὰρ Πα- 
τὴρ Υἱοῦ Πατὶρ δηλονότ,. ᾽Αρχὴ μὲν οὖν Πατρὸς 
οὐδεμία, ἀρχὴ δὲ τοῦ Υἱοῦ ὁ Πατήρ: μέσον δὲ τούτων 
οὐδέν. Πῶς οὖν οὐκ ἣν τὸ ἐξ ἀρχῖς { τοῦτο γάρ ἐστί 
τὸ, πρὸ τής ἰδίας συστάσεως, ἓν σοφίσµασι λεγό- 
µενον παρὰ τούτων ) ὁ μηδὲν ἔχων προεπινοούµενον 
ἑαυτοῦ, εἰ μὴ τὸν ἐξ οὗ ἔχει τὸ εἶναι, οὐ διαστήµατι 
ὑπερέχοντα, ἀλλὰ τῇ αἰτίᾳ προτεταγµένον ; ει 
τηίνυν ἀῑδιος ἡ τοῦ Υἱοῦ κοινωνία πρὸς τὸν θεὸν xal 
Πατέρα ἀναπέφανται, τῆς διανοίας ἡμῶν ἀπὸ τοῦ 
Ylou δι) οὐδενὸς χενοῦ πρὸς τὸν Πατέρα χωρούσης, 
ἁλλ ἁδιαστάτως τὸν Υἱὸν τῷ Πατρὶ συναπτούσης, ὁ 
μηδενὶ µέσῳ διοριξόμενος τίνα ἔτι παρείσδυσιν χατα- 
λείπει τῇ πονηρᾷ βλασφημίᾳ τῶν λεγόντων, ἐκ τοῦ 
μὴ ὄντος αὐτὸν εἰς τὸ εἶναι παρῆχθαι ; 

Ἔπειτα μέντοι χαὶ τῆς ἀνοίας αὐτοὺς θαυμά» 
σαι ἄξιον, οὐ συνιέντας, ὅτι, ἐκ μὴ ὄντων λέγοντες 
τὸν Yibv, οὗ τοῦ Πατρὸς µόνον νεώτερον ἁποφαίνου- 
σιν, ἀλλὰ καὶ τοῦ, ᾧ τὸν Μονογενῆ ἀπὸ τοῦ Βα- 
τρὸς διορίζουσιν. ᾿Ανάγχη yàp, εἴπερ τι sir µε- 
ταξὺ (76) Πατρὸς χαὶ Υἱοῦ, πρεσθύτερον εἶναι τοῦτο 
τῆς ὑπάρξεως τοῦ Υἱοῦ. Τί οὖν ἂν εἴη τοῦτο; Τί 
ἄλλο γε f| αἰὼν πάντως Ἡ χρόνος; 'O Υάρ τοι περισ- 
σοτέραν τὴν τοῦ Πατρὸς ζωὴν τῖς του Μονογενοῦς 
ἐννοῶν ϱ tiv γε ἄλλῳ παραμετρῶν, εὑρηχέναι 
ἂν εἴποι τὸ περισσὸν, f οὐχὶ αἰώνων ἢ χρόνων 
τιγῶν διαστήµατι; El δὲ τοῦτο ἀλτθὲς, Φευδὴς ἡ λέ- 
Ύουσα Γραφὴ τοὺς αἰῶνας δι’ αὐτοῦ γεγενΏσθαι, xal 
$ διδάσχουσα, ὅτι πάντα δι αὐτοῦ ἐγένετο τοῖς 
πᾶσι, δηλονόύτι, ἐμπξριειλημμένων χοαὶ τῶν αἰώνων. 
El δὲ φῄήσουσι μῆ ἀπαρνεῖσθαι πρὸ τῶν αἰώνων τὸν 
Ὑἱὸν γεγεννΏσθαι, μὴ λανθανέτωσαν, ὃ τῷ λόγῳ 
συγγωροῦσι. χατὰ ἁλέθειαν ἀφαιρούμανοι. Ἐκωτέ- 
σωμµεν γὰρ αὐτοὺς τοὺς Ex pt ὄντων παράγ.ν- 
τας του Μονογενοῦς τὴν οὐσίαν ' "Ott οὐχ fv, ὥς 
φατε, τί ἣν ἐχεῖνο τὸ.δ,άστηµα; τίνα αὑτῷ προσηγο- 
ρίαν ἐπινοῄσετε; Ἡ μὲν γὰρ xoti) συνήθεια 7] χρό- 
νοις 1] αἰῶσιν ἅπαν διάσττµα ὑποθάλλει' ἐπειδὴ 
ὅπερ kv τοῖς αἰσθητοῖς ὁ χρόνος, τοῦτο Ev τοῖς ὑπερ- 
χοσµίοις ἡ τοῦ αἰῶνος φύσις ἐστίν. θὗτοι δὲ, εἴ τι 
τρίτον Ex τῆς ἑαυτῶν σοφίας ἐπινοοῦσι, λεγέτωσαν. 
Ἔως δ ἂν σιωπῶσι, μὴ λανθανέτωσαν δευτέραν 
αἰώνων τὴν τοῦ Μονογενοῦς οὐσίαν τιθέµενοι. Ei γὰρ 


. 
5 


517 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 


cig 


ἣν τι διάστηµα πρεσθύτερον τοῦ Υἱοῦ, συµπαρ- A si quod spatium fuit Filio antiquius, quod videlicet 


εχτεινόµενον τῇ ζωῇ τοῦ Πατρὸς, ἓν τι τούτων ἣν 
ὅπλονότι. Αλλ’ οὔτ᾽ ἔστιν, οὔτε μὴ γένηται ἔννοια 
πρεαθυτέρα τῆς τοῦ Μονογενοῦς ὑποστάσεως. Παν- 
tb; yàp τοῦ δυναµένου εἰς ἀρχαιότητος λόγον ἐπι- 
νοεῖσθαι ἀνωτέρα ἡ Όπαρξις τοῦ Θεοῦ Λόχου τοῦ ἓν 
ἀρχῇ ὄντος πρὸς τὸν 8cbv εὑρεθήσεται. Κὰῑν, µυρίαις 
Φαντασίαις ἑαυτὸν ἑξαπατήσας ὁ νοῦς, xal τοῖς τῶν 
ἀννυπάρχτων ἀναπλασμοϊῖς ἐπιθάλλων, τὰ μὴ ὄντα 
περινοῇ , οὐδεμίαν τῶν πασὼν μηχανὴν ἑξευρή- 
est, δι ἧς δυνἠσεται τῆς ἀρχῆς τοῦ Μονογενοῦς ἑαν- 
τὸν ὑπερθεῖναι " xal χατωτέραν τοῦ ἰδίου κινήματος 
τὴν ζωὴν καταλιπεῖν τῆς αὑτοζωῆς: χαὶ τῷ ἰδίφ 
λόγῳ τοῦ Θεοῦ Λόγου τὴν ἀρχὴν ὑπερθῆναι' χαὶ 
αἰῶνας ἑ ποπτεῦσαι ἐρήμους τοὺ θεοῦ τῶν αἰώνων. 
Ἑκ τοῦ αὐτοῦ .1ὀγου. 

ΕΥΝ. Ὄντα, φησὶν, ἐγέννγσεν ὁ θεὸς τὸν Υἱὸν, f) 
οὐχ 6vxa ; Αλλ' εἰ μὲν οὖχ ὄντα, µηδείς pot, φησαὶ, 
«όλμαν ἐπεγχαλείτω * εἰ δὲ ὄντα, οὐχ ἁτοπίας µόνον 
χοὶ βλασφηµίας, ἀλλά xol πάσης εὐηθείας ὑπερθο- 
ἣν ὁ λόγος ἔχει. Ti γὰρ ὄντι οὗ δεῖ γεννήσεως. 


ΒΑΣ. Τὸ μὲν οὖν πολυθρύλλητον σόφ.σµα τὸ 
πάλαι μὲν ἐξευρεθὲν παρ) ἑτέρων , τελείως δὲ 
νυν ἓν ταῖς ἀπηρυθριασμέναις χαὶ ἀναισχύντοις 
χλώασαις τούτων ἐξεργασθὲν τοῦτό ἐστιν. Ἡμεῖς 
δὲ πρῶτον ἐχεῖνν τους ἀχροατὰς ὑπομνῆσομεν, 
ὅτι οὗτός ἐστιν ὁ ἂιὰ τὴν τῶν πολλῶν ἄγνοιαν 
ἀνθρωπιχκῶς ἐξαχούων τῆς γεννήσεως τοῦ Υἱοῦ , 
εἰς ἀνάγκην ἐληλυθὼς τῶν λόγων τούτων ' οὗτος 


ὁ ἀπὸ τῶν σωματικῶν ἐννοιῶν ἐπὶ τὴν πνευματικὴ» C 


θιωρίαν τὰς ἀπαιδεύτους ψυχὰς ἑπανάγων, ὃς ἐπειδὴ 
τὰ γεννώμενα Qa υὐκ ὄντα πρότερον, εἶτα γεννᾶται, 
xai à σήμερον γεννηθεὶς χθὲς οὐχ ὑπῆρχε, ταύτην 
χαὶ ἐπὶ τῆς τοῦ Μονογενοῦς ὑποστάσεως τὴν ἔννοιαν 
μεταφέρει. Καὶ ἐπειδὴ γεγέννηται, φησὶν, οὐχ ὑπῆρχε 
πρὸ τῆς γεννήσεως. Οὕτω μεγαλοφυῶς τὴν γέννη- 
σιν ἡμῖν τοῦ Μονογενοῦς θεολογεῖ, xaX διὰ τοιούτων 
λόγων τὰ ἀῤῥωστήματα τῶν ἀδελφῶν ἐπανορθοῦται, 
ἄξο, ὢν εἴπερ τις ἀχοῦσαι τῆς παροιµίας, ὅτι "[a- 
ερὲ, θερἀάπευσον σεαυτόν. Τίνα μέντοι καὶ παραμυ:. 
θίαν τῆς ἁτόπου ταύτης τῶν λογισμῶν νόσου πρ.α- 
ενέγχωµεν;, Ἡ τὰ παρὰ τοῦ Πνεύματος διὰ τοῦ 
µακαρίου Ἰωάννου λαληθέντα ἡμῖν, ὅτι Ἐν ἀρχῇ 
ἦν ὁ Λόγος xal ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν θεὸν, xal 
sóc ἦν ὁ Λόγος. Οὔτε ἀρχῆς ἔστι τι ἐπινοῆσαι 
πρ«σθδύτερον * οὗ γὰρ ἂν ἔτι εἴη ἀρχὴ, εἴπερ τι ἑαυ- 
41; ἔχει ἐξωτέρω * οὔτε τὸ ἣν διαδάντας τῷ λογισμῷ 
εἰς τὸ ὅτε οὐκ ἂν δυνατὸν ὑπερχύψαι. ᾿Αθέτησις γἀρ 
ἔστι τοῦ ἣν ἡ τοῦ ὅτε οὐκ ἦν ἐπίνοια. El μὲν γὰρ ἡ 
ἀρχὴ τῶν πρὸς ἕτερον λεγομένων fv, ὡς τὸ ἀρχῇ 
σοφίας, xaX ἀρχὴ ὁδοὺ ἀγαθῆς, καὶ 'Ev ἀρχῃ 
&z b(nosv d θεὺς, ἣν ἂν τυχὸν τοῦ Ex τοιαύτης àp- 
Yi: ὑὁγεστῶτος δὺ ἑνθυμήσεως ὑπερθῆναι τὴ» γένντ- 
σε» * ἐπειδὴ δὲ τὸ σηµαινόμενον τουτὶ τῆς py]; ἆπο- 
λελυμένον xaX ἔσχετον vh» ἀνωτάτω φύσιν δηλοϊ, 
πῶς, 00 καταγέλαστος ὁ τὰ ἐξωτέρω ταύτης ἐπινοῶν, 
ἢ ἐπιχειρῶν αὐτὴν τοῖς λοχισμηῖς ὑπερθάλλειν ; 
! Luc.iv, 25, 


se eque ac Patris vita extenderit, utique alterum 
ex his erat. Sed nec est, nec erit cogitatio Filii 
exstantia antiquior. Nam omni re, qux ordine :uf- 
tiquitatis excogitari potest, anterior invenietur illa 
Dei Verbi quod apud Deum a principio erat, exsi- 
stentia, Etsi eniui se ipsa decipiens mens innumeris 
imaginationibus, seque rerum non subsisteutium 
commentis occupans, ea qui non sunt excogitave- 
rit; nullam omnino inveuiet artem. qua seipsam 
pos:it ultra Unige.iti principium exteudere, aut 
vitam ejus qui per se vita est, suo ipsius motu in- 
feriorem reliuquere, aut sua cogitatione originem 
Dei Verbi transcendere, aut szcula. Deo sxculorum 
destituta sibi fingere. 
Ex eodem libro. 

EUN. Exsistentemne, inquit, Filium genuit, an 
non exsistentem ? Atqui si non exsistentem, nullus 
me accuset audacis. Si jam exsistentem, quid liac 
oratione non modo absurdius, sed magis exsecran- 
dum, aut stultum dici potest ? Quod enim e:t, cur 
gigni oportet ? 

BAS. Fallax hoc argumentum vulgarissimum 
3b aliis quidem inventum fuit, sed perfecte 
nunc in istorum inverecundis et impudentibusg 
linguis est elaboratum. Nos aulem auditores pri- 
mum admonebimus, istum propter multitudinis 
ignorantiam humano more Filii ortum  existi- 
mantis ad ejusmodi argumenta  devenisse, et a 
corporeis notionibus ad spiritales contemplationes 
iinperitorum animos traduxisse, qui quoniam anima- 
lia cum antea non sint, postea generantur, et qu:e 
hodie sunt, heri non erant, hauc eamdem rationem 
ai Unigeniti naturam refert. Et quoniam, inquit, 
genitus est, non erat antequam gigneretur. Tam 
magnifice nobis ortum Uuigeniti theologus iste 
declarat, et istiusinodi verbis fratrum morbos curat, 
dignus, si quisquam alius, in quem proverbium il- 
lud jactetur : Medice, cura te. ipsum '. Quodnam 
medicamentum turpi isti mentis morbo adhibebi- 
mus, nisi aliad, quod a Spiritu sancto mobis per 
Joannem exhibitum est hisce verbis: In principio 
erat Verbum, ei Verbum erat. apud. Deum et Deus 
erat. Verbum? Neque principio quidquam — est 
antiquius. Si quid enim supra se haberet non esset 
principium. Neque licet illud, erat, cogitatione tran- 
silire, et quando non erat, intueri. Dum eoim cogi- 
tamus non erat, tollimus illud, erat. Nam si prin- 
cipium hoc esset ex eorum numero que cum 
aliquo conferuntur, ut illud : Principium sapientie, 
et, principium vie bone, et, [n principio fecit Deus, 
liceret fortasse ortum illius, qui ex tali principio 
constaret, cogitatione transcendere. Cum autem 
absoluta sit hic principii ratio, nec cum alia re 
conferatur, sed summain naturam indicet, nonne 
ridiculus cst, qui supra principinm hoc aliquid 
cogitat, aut conatur ipsum ratione superare ? Illud 
autem, Erat, extenditur ex :quo cum hujus prin- 


519 


EUTHYMII ZIGABENI 


520 


cipi vi, que nihil. habet superius. Neque enim A Συµπαρεκτείνεται δὲ καὶ τὸ fv τῷ ἀνυπερθέτ » τὰς 


rationem temporis ostendit, ut eo loco: Erat vir in 
regione Ausitide, Et: Erat vir ex Armathem: Et: Terta 
erat invisibilis et incomposita; sed ipse nobis evange- 
lista husjusce vocis; eral, significationem alibi 
ostendit : Qui est, inquiens, et qui erat, εἰ qui ven- 
turus est, omnipotens *, sicut enim hoc: Quid est, 
sic etiam illud : Qui erat, eternüm et sine tempore 
declarat. Qui vero non exsistentem dicit eum, qui 
in principio est, neque principii vim tuetur, neque 
huic conjunctam esseutiam Unigeniti. Nihil enim 
principio potest antiquius excogitari, a quo Dei Verbi 
natura sejungi nequit. Quare curiose quantuuivis 
animo recurre, nunquam cogitatione tua illud erat 
transcendere, et extra ipsum esse poteris. Sed iste 
vicissim a nobis interrogetur, utrum in principio 
erat apud Deum Deus Verbum, an posterius fue- 
ri. Si erat, coerce linguam tuam 8 malo, et a 
voce illa exsecranda qua dicis: Non erat. Sin, quod 
nefas est dicere, tuis ego adversum te verbis utar 
aptius, dicamque nihil oratione tu» detestabilius 
aut stultius fieri posse, qui homo cum sis, eorum 
qu;e a Spiritu saucto dicia sunt, rationem exigere, 
cumque te discipulum Evangelii profitearis, adver- 
sus ipsum velis consurgere : In principio erat Ver- 
bum, et Verbum erat apud Deum εἰ Deus erat. Ver- 
bum ?. /Eteriam ipsius essentiam, ortum perturbatio- 
nis expertem, naturalem cum Patre conjunctionem, 
natura prestantiam, omnia paucissimis verbis 
complectitur, et addens illud, erat, ad principium 
reducit, ut impiorum ora, Νου erat, dicentium 
obstruat, et fallacibus ipsorum argumentis omues 
aditus intercludat Deinde per theologiam tanquam 
expressam Unigeniti natur: picturam oculis jam 
intelligentium proponit : Hoc, inquiens, erat apud 
Deum. Hic rursum adjiciens, erat, ortum Unige- 
nid cum Patris xternitate conjungit. ltem : Vita, 
inquit, erat : et vita erat lux hnominum, et : Erat lux 
sera *. Attamen quamvis Verbum undique illa vo- 
cis, erat, adjunctione communiatur, i«te omnia 
spiritus testimonia respuit, eumque nobis assidue, 
erat, inclamantis ne audiendum quidem existimat, 
sed cum non esset, inquit, genitus est; cum non 
esset, post orius est. Si in principio nou erat, ut 
dicitis, qua ratione valeat quisquam apertius os- 
Aendere, vos Evangelii vocibus, quibus credimus, 
adversari. 
Ex eodem libro. 


Sed si erat, inquit, genitus non est. Respondemus 
^rgo, quod quoniam genitus est, erat, cum ingenitum 
esse non habeat, sed exsistal semper, el coexsistat 
Pauia quo etiam exsistendi habet causam. Quando 
igiturad esse a Patre productus est ? Ex quo Pater est? 
Sed ab zterno, inquit, Pater ; ab zterne igitur et 
Filius, per generationem ingenitx» Patris natur:e 
conjunctus. Quod autem non nostra sit bxc oratio, 
ipsas sancti Spiritus voceseis ob oculos ponemus. Et 
* jbid. 4, 9. 


? Ápoc, 1, 6. * Joan. 1, 1, 2. 


ἀρχῆς ταύτης. O0 γὰρ τὴν ἀπὸ χρόνου ὕπαρξιν τὸ 
Tiv ὑποφαίνει, ὡς τὸ, "Ανθρωπος ἦν ἐν τῇ χώρᾳ τῇ 
Αὐσίτιδι, καὶ ἦν ἄνθρωπυς 6E ᾽Αρμαθαὶμ, καὶ τὸ, 
Ἡ δὲ γῆ ἦν ἁόρατος. "AA αὐτὸς ἡμῖν ὁ Βύαγγε- 
λιστῆς τοῦ ποιούὐτου ὁποῖον ἣν τὸ σηµαινόμενον 
bv. ἑτέρῳ λόγῳ ἔδειξεν εἰπὼν, & dv, καὶ ὁ ἦν καὶ ὁ 
Παν τοκρἀτωρ. Όἷον γὰρ τὸ ὧν, τοιοῦτον καὶ τὸ 5), 
ἁἴδιον ὁμοίως xaX ἄχρονον. O5x ὄντα δὲ λέγειν τὸν Ev 
ἀρχῇ ὄντα, οὔτε διασώνοντός ἐστι τὴν ἔννοιαν τῆς 
ἀρχῆς , οὔτε συνάπτοντος τὴν ὕπαρξιν τοῦ Μονοχε- 
γοῦς. ᾿Ανεπινόητον μὲν γὰρ τῆς ἀρχῆς τὸ πρεσδύτε- 
gov, ἀχώριστον δὲ ταύτης τοῦ Θεοῦ Λόχου τὸ εἶναι, 
ὥστε ἐφ᾽ ὅσον ἂν βουληθῇς ταῖς τοῦ νοῦ πολυπραγµο- 
σύναις ἀναδραμεῖν, ὑπερθῆναι τὸ ἦν, χαὶ ἔξω τούτου 


B γενέσθαι τοῖς λογιαμαῖς οὗ δυνἠσῃ, ᾽Αντερωτάσθω 


τοίνυν καὶ παρ ἡμῶν πύτερον, Ev ἀρχῇ ἣν πρὸς τὸν 
Θε)ν 6 θεὺς Λόγος, f| ὕστερον προσεγένετο El μὲν 
γὰρ f». παῦσον τὴν γλωσσάν σου ἀπὸ xoxo τῆς 0t: 
οὐκ ἣν βλασφηµίας εἰ δὲ, ὅπερ οὐδὲ θέµις εἰπεῖν, 
τοῖς σοῖς οἰκξιότερον πρὸς σὲ χρήσοµαι ῥήμασιν, ὅτι 
οὗ Ρλασφηµίας µόνον, ἀλλὰ xa παρανοίας ὑπερδολὴν 
ὁ λόγος ἔχει, ἀνθρώπους ἁἀπαιτεῖν τῶν λόγων τοῦ 
Πνεύματος τὰς εὐθύνας, xal μαθητὴν μὲν εἶναι τῶν 
Εὐαγγελίων ὀμολογεῖν. αὐτῶν δὲ τούτων χατεξανίστα- 
σθαι. Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος καὶό Λόγος ἦν πρὸς τὲν 
Θεόν, καὶ Θεὺς ἦν ὁ Λόγος.Την ἐξ ἀἳδίου U παρξιν, τὴν 
ἀπαθὴ γέννησιν, τὸ συμφυὲς τῷ Πατρὶ, τὸ μεγαλεῖον 
τῆς φύσεω; πάντα ἓν τοῖς ὀλίγοις ῥήμασι αυλλαδὼν, 
καὶ τῇ προαθήχῃ τοῦ fjv ἀνάγων εἰς τὴν ἀρχὴν, 
ὥσπερ ἀποφράττει τὰ στόµατα ὅτι οὐχ fjv βλάσφη- 
μούντων, ᾿πόῤῥωθεν τὰς τῶν τοιοὐτων δὀφιέμάτων 
εἰσδύσεις ὑποτεμνόμενος. Εἶτα διὰ τῆς θεολογίας olo- 
νεὶ ὑπογραφήν τινα ἐναργὴ εἲς φύσεως τοῦ Μόνογε- 
νοὺς ἐντυπώσας, ὡς ἤδη γνωρίζουσιν, ὑποδείχνυσι τῇ 
quvfj* Οὗτος ἦν ἐν ἁργῇ πρὸς τὸν θὲόν. Πάλιν 
ἐνταῦθα τῇ προσθήχ}ῃ τοῦ jv, τῇ ἀῑδιότητι τοῦ Tla- 
τρὸς τοῦ Μονο: ενοῦς συνάπτει τὴν γέννησιν. Καὶ ά- 
v * Ζωὴ ἦν, kal ἡ Cen) ἦν τὸ ρῶς τῶν ἀνθρώπων. 
Kal * "Hy τὺ φῶς τὸ ἆ.ηθινόν. 'AXY ὅμως οὕτω, 
πανταχόθεν τοῦ λόγου tal; τοῦ fiv προσθήχάες ἡόφα- 
λισμένου, πάσας παρωσάµενος τὰς μαρτυρίας τοῦ 
Πνεύματος, xal οὐδὲ ἀχούειν δοχῶν οὕτως ἡμῖν πυ- 
κνῶς ἐκδοῶντος τὸ ἣν, Οὐκ ὧν, φτσὶν, ἐγεννήθη, οὐχ 


D ὢν ὕστερον προσγεγένηται, οὐ δὲ tv ἀρχὴ οὐκ Tv, ὥς 


qat. Τίνα περιφανεστέραν µάχην ἐπ.δείξειέ τες πρὸς 
τὰς φωνὰς τῶν Εὐαγγελίων ai; πεπιστεύχαμεν; 
Ἐκ τοῦ αὐτοῦ Aórov. 


Ἁλλ' εἰ ἣν, φπσὶν, οὗ γεγέννηται. Αποχρινόμεθα 
τοίνυν, ὅτι ἐπειδὴ γεγέννηται, ἂν οὐχ ἀγέννητον ἔ(ων 
τὸ εἶναι, Gv δὲ ác, καὶ συνὼν τῷ {]ατρὶ, nap' οὗ καὶ 
τὴν αἰτίαν τῆς ὑπάρξεω; ἔχει. Πότε οὖν εἰς sb εἶναι 
παρὰ τοῦ Ἡατρὸς προήχθη; 'Ae' οὗ ἐστιν ὁ Πατήρ. 
Ἁλλ) ἐξ ἀδίου, φησὶν, C Πατήρ. 'EG ἀῑδίου τοίνυν χαὶ ὁ 
Υἱὸς, γεννητῶς τῇ ἀγεννησίᾳ τοῦ Πατρὸς σννακτόµε- 
γος. Ὅτι δὲ οὕτος οὐχ ἡμέτερος ὁ Λόγος, αὑτὰς τὰς τοῦ 
ἁγίου Πνεύματος φωνὰς αὐτοῖς παρεξόμεθα. Ἐκ μὲν 


52] 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 


623 


οὖν τοῦ Εὐαγγελίου λάδωµεν τὸ, "Ey ἀρχῇ iv ó AC- A ex Evangelio quidem sumamus illud : In principio 


Toc * ix δὲ τοῦ φαλμοῦ ὡς ἓχ προσώπου τοῦ Πατρὸς 
εἰρημένον τὸ, Ἐκ γαστρὸς πρὸ ἑωσφύρου γε- 
Τἐνγηκἁ σε’ xaX σννθέντες ἀμφότερα, εἴπωμεν, ὅτι 
xai fjv xa γεγέννηται. ᾽Αλλὰ τὸ μὲν, Γεγένγνηκα, 
τὴν αἰτίαν ἀφ᾽ ἧς ἔχει τὴν ἀρχὴν τοῦ εἶναι σηµαίνει" 
τὸ δὲ, " Hr, τὴν ἄχρονον αὐτοῦ xal προαιώνιον ὕπαρ- 
ξιν. Ὁ δὲ, ἐἑπαγωνιζόμενος τῇ ἑαυτοῦ ἁπάτῃ, εἰς 
ἄτοπον τὸν λόγον ἀπάγειν οἴεται. 


EYN. Ei γὰρ, φησὶ, πρὸ τῆς γεννήσεως fv 
τῆς bauco9 ὁ Υἱὸς, ἀγέννητος fv. 

ΒΑΣ. ᾽Αλλὰ τὸ πρὸ τῆς γεΥνήσεως τοῦτο, Q 
µάταιε, ftot ἀν παρντόν ἐστι παντελῶς, χαὶ δια- 
vola; ἀναπλασμὸς οὐδενὶ ἐρειδοµένης ὑποχειμένῳ : 
καὶ τί δεῖ ἀντιλέγειν τοῖς ἀνοῆτοις; παραπλήσιον 
Υὰρ ταῦτο, ὥσπερ ἂν εἰ χαὶ τῷ τὸν λογισμὸν ἐχ ope- 
νίτιδος παρενεχθέντι διεµαχόμεθα * f| εἰ πρός τι τῶν 
ὄντων φέρεται, καὶ πρὸς τὴν τῶν αἰώνων ἔννοιαν 
ἐνεχθήσεται. AXI εἴπερ αἰῶνες πάντες χάτω που 
τῆς γενέσεως τοῦ Μονογενοῦς νουῦνται, αὐτοῦ 
ἐκείνον ὄντες ποιήµατα, µάταιος ὁ ἐπιζητῶν τῆς 
ὑποστάσεως τοῦ Υἱοῦ τὰ πρεσθύτερα. 0ὐδὲν γὰρ 
ἁλλοιότερον ἐρωτᾷ, f| εἰ xal περὶ τοῦ Πατρὸς &mxvv- 
θάνετο, πότερον ὑπῆρχε πρὺ τῆς ἰδίας συστάσεως, 
ἡ οὐχίς Ὡς γὰρ ἑχεῖ ἀνόητον τὸ ἐρώτημα , ἐπὶ τοῦ 
ἀνάρχου xal ἁἀγεννήτου ζητεῖν «b. ἀνώτερον' οὕτω 
καὶ ἐντάῦθα, ἐπὶ τοῦ ἐξ ἀῑδίου τῷ Πατρὶ συνόντος, 
καὶ οὐδὲν ἔχοντος μέσον ἑαυτοῦ τε xal τοῦ γεννήσαν- 
*o$, χρονικὰς ποιεῖσθαι τοῦ προτέρου τὰς ἐρωτήσεις, 
τῆς ἴσης ὄντως ἀνοίας. Παραπλήσιονγὰρ ερωτᾷν, 
τέ ἔσται μετὰ τὴν τελευτὴν τοῦ ἀθανάτου, xaX ἔπι- 


erat Verbum ' ; hoc. vero ex Psalmo velut e per- . 
sona Patris dictum : Ab utero ante. luciferum geni 
te * ; atque utrisque inter se compositis dicamus : 
Et erat, et genitus est. Verum vox Genui causam a 
qua principium habet essendi, signilieat : vox au- 
tem, Erat, indicat ejus exsistentiam tempore ca- 
rentem ac sempiternam. Sed vero pro sua [raude 
deccrtans Eunomius, orationem ad absurdum addu- 
cere se putat. . 

Βυκ. Si enim , inquit, ante suam generationem 
Filius erat, ingenitus erat. 

Bas. At illud, ante generationem, 6 vir vane, aut 
nullo modo subsistit, mentisque nulli subjecto in- 
harentis commentum est, Sed quid attinet. stultis 
contradicere ? hoc enim perinde est atque cum eo 
contendere , cui rationis usum phrenesis ademerit. 
Aut si ad quidpiam eorum quz sunt tendit, ad sz- 
culorum quoque notionem deducetur. Verum si sze- 
cula omnia infra generationem Unigeniti intelligun- 
tur, cum illius ipsius sint creatura, vanus est qul 
quid substantia Filii antiquius quixrit. Nihil enim 
alienius quserit, quam si de Patre etiam percontare- 
(ur, utrum ante suam constitutionem fuerit, an non. 
Etenim ut illic hie quaestio stulta est, quzerere 
videlicet in eo qui principio caretac ingenitus est su- 
perius quiddam : ita hic quoque de eo qui ab zeteruo 
est cum Patre, nihilque babet medii inter se et ge- 
nitorem, temporales facere de priore quaestiones ; 
equalis plane dementiz est. Nam perinde erit, ac 
8i quis interroget quid futurum sit post obituin ejus 


. qui immortalis est, quxratque quid exstiterit aate 


ζητεῖν τί ὑπῆρχε πρὸ τῆς γεννήσεως τοῦ ἀϊῑδίου..Οἱ C generationem sempiterni. Hi autem, quia principii 


δὲ, ἐπειδὴ τὸ ἄναρχον τοῦ Πατρὸς ἀῑδιον ὀνομάζεται, 


ταντὸν τὸ ἀνάρχῳ τὸ átótov ἀποφαίνουσι, xal ἐπειδὴ 
μὴ ἀγέννητος ὁ Yiübc, οὐδὲ αἴδιον εἶναι ὁμολογοῦσι. 
Ηλεῖστον δὲ διαφέρει xav τὴν ἔννοιαν. ᾽Αγέννητον 
μὲν γὰρ λέγεται τὸ μηδεµίαν ἀρχὴν ἑαυτοῦ, μτδὲ 
αἰτίαν ἔχον τοῦ εἶναι" ἀῑδιον δὲ τὸ χρόνου παντὸς xal 
αἰῶνος χατὰ τὸ εἶναι πρεσθύτερον. "0θεν χαὶ 6 Yo, 
καὶ οὐκ ἀγέννητος, xai ἀῑδιος, δη δὲ xal τοὺς 
αἱῶνας ἀξιοῦσί τινες τῆς τοῦ &iblou προσηγο- 
plac, ὡς kx τοῦ ἀεὶ εἶναι τῆς κλήσεως ταύτης τετυ- 
χηχότας. Ἡμεῖς δὲ τῆς αὐτῆς λογιζόμεθα παρα- 
voía; xai τῇ χτίσει προσμαρτυρεῖν τὸ àtótov, καὶ tbv 
Δεσπότην τῆς χτίσεως τῆς ὁμολργίας ταύτης ἁποστε- 
ρεῖν. 
'Ex tov αὐτοῦ .1όγχου. 

Τὸν μονογενῆ Υἱὸν ὑπουργὸν προσηγόρευσε, τοῦτο 
auti προστιθεὶς µέγα, ὅτι εὔθετος πρὸς τὴν διαχο- 
νίαν uv. ἐπιτασσομένων ἐστίν. El γὰρ οὐκ kv τῷ 
Oei εἶναι τέλειος τὴν δόξαν κέχτηται, ἀλλ᾽ iv τῷ 
ὑπουργὸς ἀχριθὴς, τί διοίσει τῶν λειτουργικῶν πνευ. 
µάτων ἁμέμπτως τὸ ἔργον τῆς διαχονίας ἐπιτελούν- 
των; Διὰ ταῦτα τῷ γεννηθεὶς τὸ χτισθεὶς συνῆψεν, 
ἵνα κἀντεῦθεν µηδεµίαν οὖσαν Υἱοῦ xa κτίσματος 
διαφορὰν ἐπιδείξῃ. "Αξ.ον δὲ ἀκοῦσαι χαὶ τῆς παραι- 


! Joan. 1, 1. * Psal. cix, 2. 
PaTROL,. Gn. CXXX. 


in Patre privatio sgternitas nominatur, privationem 
principii decernunt idem esse atque aeternitatem, et 
quoniam Filius non est ingenitua, ne zternum qui- 
dem esse profitentur. Sed tamen hzc differunt plu- 
rimum signiflcatione, Nam ingenitum dicitur, quod 
neque principium sui ipsius, neque causam ut sit 
babet : zeternum vero, quod tempore omui et aevo 
secundum esse antiquius est. Unde el Filius ut est 
non ingenitus, ita zeternus est; Jam vero szecula etiam 
eterni appellatione nonnulli dignantur, quasi ex eo 
quod semper sint, hoc nominis adepta sint. Nos au- 
tem εἰ creaturis zlernitalis testimonium praebere, 
εἰ creaturarum Dominum hac confessione privare, 
ejusdem esse amentia arbitramur. 


Ex eodem libro. 

Unigenitum Filium ministrum appellawt, noe ei 
magnum attribuens, quod ai eornm qua przcipiun- 
tur ministerium idoneus est, Si enim non in eo 
quod Deus perfectus sit, majestatem possidet, aed 
in eo quod sedulus sit minister, jam a minisirMo- 
riis spiritibus, qui inculpate ministerii opus .pasft- 
ciunt, qua in re differet? His decausis voci genitus 
vocem creatus coajunzit, ut etiam binc nullam inter 
Filium et creaturam diversitatem esse ostendat. Jem 


1" 


223 


EUTIIYMII ZIGABENI 


524 


vero operz pretium fuerit illius quoque admonitio- Α νέσεως, Οὐ χρὴ, qn», τῇ τοῦ Πατρὸς xai τοῦ Yio2 


nem audire. Non oportet, inquit, cuin Patris ac Fi- 
lii appellationem audimus, ejus generationem buma- 
nam intelligere : nec hominum generatione addu- 
ctos, Deum communionis nominibus aut passionibus 
subjicere. Monet Filium Patri secundum substantiam 
' similem intelligi non oportere. Hoc enim sibi vult 
illa participationis negatio, quasi substantia Patris 
cum substantia Filii non queat communionem ullam 
habere. Eo iendebant graves illae, quarum nos tur - 
bam proetermisimus, nominum distinctiones, ut 
propter eos qui in terra patres nominantur, negel 
Deum Filii Patrem esse. Ego vero, cum multa sint 
que Christianiamum a gentili errore ae Judaica 
ignorantia dirimant, nullum arbitror in nosire sa- 
utis Evapgelio inesse potius ac majus dogma, quam 
in Patrem et Filium fldem. Nam vel ii qui quocun- 
que errore scissi sunt, Deum creatorem ac 
epificem osse couftentur. Qui vero falso appellat 
Patrem, ei Filium nuda eppellatione przdicat, ni- 
bilque differre arbitratur, vel Patrem vel creatorem 
profiteri, et aut Filium aut factura'n dicere, ubi a no- 
bis collocabitur, aut qua in secta numerabitur? Ju- 
daoruwne an gentium ? ^ Nee enim Christianis se 
adjunget, qui pietatis robur et. velut religionis no- 
str characterem inficistur. Non enim in opificem 
credidimus, et in facturam : sed in Patrem et Fi- 
lium per baptismi gratiam obsignati sumus. Quam- 
obrem qui has rejicere voces audet, omnem simul 
Evangeliorum vim facit irritam, «um nec Patrem 
generantem, mec Filium genitum predicet, Sed 
hec dico, inquíl,: ut passienis intelligentiam e 
Patris voce enascentem fugiam. Verum oportebat 


eum qui pie agere statnisset, absonum borum vwer- | 


borum sensum, si qui tamen inerat, respuere, non 
totam simul vocem reprobare ; 


rejicere ; sed, humili carnis intelligentia postha- 
bita, puram de Deo sententiam tueri, et gene- 
ralionem  sauctitati atque -apathixw Dei conve- 
wientem lutelligere : adeo ut modum quidem quo 
Deus genuit, tanquam qui ineffabilis ac incompre- 
hensibilis sit, prsetermitteret, ad substantiz vero 
similitudinem per generandi appellationem dedu- 
ceretur. Quanquam perspicuum est reputanti, hzc 
nomina, Pater et Filius, corporalium affectionum 
cogitationem proprie ac priniario parere non so- 
lere, sed cum per se sola dicuntur, solum habi- 
ium mstuum jndieare. Pater enin est, qui alteri 
enaistendi principium segeupdum.: shnilem ..sibiipsi 
esturam contulit : filiu move, quéex etio.per gene- 
Ἄφιίουσιη priscipium uL sit. Irmbbits desque, eum 
Adimus, beminem psuem eb, tune ineidit 
nebis affectus cegitaiio : aL vere- eum Deum 
Petrem, tum οὐ impsessibilem causam mente 
eutollinur. Egaomius autem hanc appellationem de 
euUjecta affectionibus nalura accipere assuetus, 
quod rationis ejus captum superat, id ut impossi- 
bile pernegat. Non enim par erat eum, corrupti- 


neque indeeóri . 
obtento, quidquid ab ea a«cedit utilitatis, id sirimul - 


προσέχοντας προσηγορίᾳ, ἀνθρωπιχὴν αὐιοῦ τὴν 
γέννησιν ἐννοεῖν, xal ἐχ τῶν ἐν ἀνθρώπο:ς Ὑενέσεων 
ἀναγομένους τοῖς τῆς µετουσίας ὀνόμασι κχαὶ πάθ:- 
σιν ὑπάγειν τὸν Θεόν. Ἡ μὲν παραίνεσις μὴ δεῖν τὴν 
κατ) οὐσίαν τοῦ YlouU καὶ Πατρὸς ὁμοιότητα kvyosiv. 
Τοῦτο γὰρ αὐτῷ βούλεται ἡ τῆς µετονσίᾳς ἁπαγό- 
ρευσις, ὡς ἀχοινωνήτου τῆς τοῦ Πατρὸς οὐαίας περὶ 
thv τοῦ Μονογενοῦς ὑπαρχούσης. Διὰ τοῦτο αἱ 
σεμναὶ ἐχεῖναι τῶν ὀνομάτων διαστολαὶ, ὧν τὸν ὄχλον 
ἡμεῖς ὑπερέθημεν, ἵνα τὸ Πατέρα εἶναι τοῦ Υἱοῦ τὸν 
θεὸν διὰ τοὺς ἐπὶ γῆς πατέρας ὀνομαζομένους ἀφέ- 
ληται. Ἐγὼ δὲ πολλῶν ὄντων, ἃ τὸν Χριστιαν ισμὸν 
ἀπὺ τῆς Ἑλληνικῆς πλάνης καὶ τῆς Ἰουδαῖχῆς &yvo- 
σίας διίστησιν, οὐδὲν ἡγοῦμαι χυριώτερον δόγμα t5; 
εἰς Πατέρα xai Υἱὸν πίστεως τῷ Εὐαγγελίῳ τῆς συ- 
τηρίας ἡμῶν ἑνυπάρχον. Ἐπεὶ τῷ γε κτίστην καὶ δη- 
μιουργὸν εἶναι τὸν Θεὸν xal οἱ χαθ᾽ ὁποιανδήπος: 
πλόνην ἀπεσχισμένοι συντίθενται. Ὅ δὲ Πατέρα 
ψευδώννμον, καὶ Ylv µέχρι προσηγορίας φιλῆς 
χαταγχέλλων, xal οὐδὲν ἡγούμενος διαφέρειν — fj 
Πατέρα ὁμολαχεῖν, ἡ xslatnv, xal Άτοι Ylbv λέγειν, 
) ποίηµα, τοῦ τετάξεται map! ἡμῶν ; f) τῆς mola; 
µερίδός ἀριθμηθήεεται ;, τῆς Ἰουδαίων, ἡ τῆς Ἑ)- 
λίνων; Οὐ γὰρ δη Χριτσ.ανοῖς ἑαυτὸν εἰσποιῆσει € 
sh δύναμιν τῆς εὐσεθείας, xat τὸν οἰονεὶ χαραχτῆρα 
«Ώς λατρείας ἡμῶν ἀρνούμενος. 02 γὰρ εἰς ἄῆμιουρ- 
γὰ xal ποίηµα ἀπιστεύσαμεν, ἁλλ᾽ εἰς Πατέρα xat 


Kiss vc bv τῷ βαπτίσµατι χάρ:τος ἑσφβραγίσθημεν. 
6 ἍἝτης ὁ ταύτας ἀθετῶν τὰς φωνὰς πᾶσαν ὁμοῦ tov 
ο φαγγελίων παραγράφεται τὴν δύναμιν, Πατέρα μὴ 
:«γεννήσαντα, καὶ Υἱὸν μὴ Ὑγεννηθέντα χηρύσσων. 


Αλλά ταῦτα λέγων, φησὶ, τὴν τοῦ πάθου; ἔννοιαν 
τὴν £x τῆς τοῦ Πατρὸς φωνῆς. ἐγγινομένην ἐχχλίνω. 
Ἐχρῆν δὲ δήπου τόν γε εὐσεθεῖν ἐγνωχότα τὸ 
ἀπεμφαΐνον τῆς Ev τοῖς ῥήμασι τούτοις διανοίας, 
εἴ ει ἄρα xal ἐνυπῆρχε παραιτησάµενον, μὴ πᾶσαν 
ἁθράως τὴν φωνὴν ἀθετεῖν, μηδὲ προφάσει τοῦ 
ἀπρεποῦς καὶ τὸ ὅσον ἀπ᾿ αὐτῆς χρῄσιµον συνεχ- 
θάλλειν, ἀλλ &mb μὲν τῶν ταπεινῶν xal σαρκι- 
xiv νοημάτων tv τοῖς cepi θ:οῦ δόγµασι χαθα- 
ρεύειν, γέννησιν δὲ τῇ ἁγιωσύνῃ τοῦ θεοῦ, καὶ τῇ 
ἀπρθείᾳ πράέπουσαν ἐννοεῖ», τὸν μὲν τρόπον, χαθ᾽ 
ὃν ἐγέννησεν ὁ θεὺς, c; ἄῤῥητον, καὶ ἁπερινόητον 
ἀφιέντα, πρὸς δὲ τὴν κατ΄ οὐσίαν ὁμαιότητα kx τῆς 
τοῦ γεννᾷν προσηγορἰας ὁδηγούμενον. Καΐτοι γε qa- 
νερὺν σχοπουµένῳ, ὅτι o0. σωματιχῶν παθῶν xv- 
ρίως xal πρώτως ἔννοιαν ἐμποιεῖν ταυτὶ πέφυχε τὰ 
ὀνόματα, ὁ Πατὴρ, λέγω, καὶ ὁ Υἱὸς, ἀλλὰ xav 
ἑαυτὰ λεγόμενα τὴν πρὸς ἄλληλα αχέσιν ἑνδείχνυ - 
«o µόνην. Πατὴρ μὲν γάρ ἐστιν à ἑτέρῳ τοῦ εἶναι 
κατὰ τὴν ópolav αὐτῷ φύσιν τὴν ἀρχὴν παρασχὼν, 
χἱὸς δὲ ὁ ἐξ ἑτέρου τοῦ γεννητὸς εἶναι τὴν ἀρχὴν 
ἑσχηχώς. "Otav μὲν οὖν ἀκούσωμεν , ἄνθρωπος πα- 
τὴρ, τότε καὶ τὴν τοῦ πάθους ἔννοιαν προασλαµθδά- 
νοµεν * ὅταν Ob, ὅτι 6 θεὸς Πατὴρ, ἐπὶ τὴν ἀπαθη 
αἰτίαν τοῖς λογισμοῖς ἀνατρέχομεν. Ὁ δὲ ἐπὶ τῆς 
ἐμπαθοῦς φύσεως τῇ προσηγορίᾳ ταύτῃ συνετισθεὶς 
τὸ ὑπὲρ τὴν χατάληψιν τῶν ἑαυτοῦ λογισμῶν ὡς 


525 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. ΧΙ. 


526 


ἀδύνανου &zapysisdt. OU γὰρ τῷ πάθει τῶν φθαρ- A bilium affectionem attendentem, alque substan- 


τῶν «εροασέχογτα τῇ ἀπαθείᾳ τοῦ θεοῦ ἀπιστεῖν 
προσΏχον, οὐδὲ τῇ ῥευστῇ φύσει, καὶ μµνρἰίαις 
ὑποχειμένῃ μεταθολαῖς τὴν ἄτρεπτον χα) ἀναλλοίω- 
«ov οὐσίαν παρατιθέναι. Μηδὲ ὅτι τὰ θνητὰ Qua διὰ 
πάθους γεννᾷ, xai «by Θεὸν ἑἐχρῆν οὕτως οἴεσθαι, 
&X)' ἐντεῦθεν μᾶλλον ὁδηγεῖσθαι πρὸς τὴν ἀλήθειαν, 
ὅτι ἐπειδὴ τὰ φθαρτὰ οὕτως, ὁ ἄφθαρτος ἑναντίως. 
Καὶ μὴν οὐδὲ ἐχεῖνό γε ἂν εἴποιμι, ὡς χυρίως καὶ 
«parttos ἐπὶ τῶν ἀνθρώπων τεταγµένων τῶν ὀνομά- 
πων τούτων, χαταχρηστικῶς ἡμεῖς ἐπιλέγομεν τῷ 
Θεῷ. Ὁ γάρ τοι Κύριος ἡμῶν Ἰησους Χριατὰς αρὺὸς 
τὴν πάντων ἀρχὴν καὶ τὴν ἀληθή τῶν ὄντων αἰτίαν 
ἑπανάγων ἡμᾶς, ᾿Υμεῖς δὲ pi) na Monts, qnot, Xa- 
τέρα ὑμῶν ἐπὶ τῆς γῆς ' εἷς γάρ ἐσει ὁ Πατὴρ 
ὑμῶν ὁ οὐράνιος. liec οὖν ὡς σαρχικῶν παθῶν 
προηγουμένως ἑνδεωντικὰς ταύτας ἡμᾶς ἀξιοῖ τὰς 
φωνὰς ἀἁποπέμπεσθαι, ἃς ὁ Κύριος ἡμῶν ὡς τῇ 
ἁπαθείᾳ τοῦ θ:οῦ πρεπούσας ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων 
πρὸς ἑαυτὸν µετατίθησιν; El δὲ xal τῶν κτισμάτων 
Matho ὀνομάνεται, οὕπω τοῦτο τῷ λόγῳ τῷ ἡμε- 
τέρῳ μάχεται. Ὁ γὰρ τετοχὼς βώλους δρόσου, χατὰ 
οὖν τοῦ Ἰώδ6 λόγον, οὐχ ὁμοίως τάς τε βώλους καὶ 
τὸν Υἱὸν ἑτεχνώσατο. "Il εἰ τοῦτο λέγειν τολµήσουσιν, 
ὥστε ἓν [5j τάξει χαὶ τὴν οὐσίαν τῆς δρόσου YU 
ὀνομάζειν, παντὶδς ἡμᾶς τοῦ πρὸς αὐτοὺς ἁπαλλά- 
ξουσι λόγου εἰς περιφανεστάτην ἀναισχυντίαν τὴν 
βλασφημίαν προαγαγόντες. O20» γὰρ ὅτε Πατρ 
ἡμῶν πάντων λέγεται ὁ θεὺς, χατὰ τὸν αὑτὸν τρύ- 


πον ἡμῶν τε xal τοῦ Μονογενοῦς ἐστι Πατήρ. Ei δὲ, ς 


ὅτε πρωτότοχος πάσης Χτίσεως, xal πρω:ότοχος tv 
πολλοῖς ἀδελφοῖς ὁ Κύριος προσηγόρευται, τοῦτο αὖ- 
τοὺς ππιδοτριθεῖ πρὸς ἀσέδειαν, διδασκέσθωσαν ix 
τοῦ Εὐαγγελίου, ὅτι καὶ πατέρα αὐτοῦ xai ἆδελ- 
φοὺς ὁ Κύριος τοὺς Ex τῶν ἔἕργων τῆς ἀρετῆς οἰχειω- 
θέντας προσαγορεύει. Τίς γάρ ἐστι, φησὶν, ἡ µήτηρ 
µου, xal τίνες οἱ á6£Azol µου dAA' f οἱ ποιούγτες 
τὸ θέ.Ίημα τοῦ Πατρός µου τοῦ ἐν τοῖς ocparoic ; 
ἝὭστε Πατὴρ ἡμῶν ὁ θεὺς οὐ καταχρηστιχῶς, οὐδὲ Ex 
μεταφορᾶς, ἀλλὰ κυρίως xal πρώτως xal ἁληθινῶς 
ὀνομάζεται, διὰ τῶν σωματικῶν γονέων εἰς τὸ εἶναι 
ἡμᾶς Ex τοῦ μὴ ὄντος παραγαγὼν, xal ταῖς Χηδε- 
µονίαις προσοιχειούµενος. Ei δὲ ἡμῶν τῶν χάριτι 


τῆς υἱοθεσίας ἠξιωμένων ἀληθῶς χέχληται Πστὴρ p 


ὁ θεὺὸς, τίς ἀφαιρήσεται λόγος, τοῦ χατὰ φύσιν Ytou 
xai ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ προελθόντος, τὸ μὴ οὐχὶ 
πρεπόντως αὐτὸν Πατέρα προσαγορεύτσθαι; 

'Ex τοῦ αὐτοῦ Aórov. 

ΕΥΝ. Ἡότερον ἄλλο τι σηµαίνει, φῃσὶ, τὸ φῶς ἐαὶ 
ἀγεννήτου παρὰ τὸ γεννητὸν, ἡ ταυνὸν ἑκάνερον; 
Mi μὲν γὰρ ἕτεράν τι xai ἕτερον, εὔδηλον, in: 
x«i ούνθετον τὸ ἐξ ἑτέρου χαὶ ἑτέρου συγχείµενον ΄ 
9*b δὲ σύνθετον οὐχ ἀγέννητον" εἰ δὲ ταυτὸν, ὅσον 
παρ/λλακται τὸ γεννητὺν πρὸς τὸ ἀγέννητο», τοσοῦ- 
νον ἀνάγχη παρηλλάχθαι τὸ φῶς πρὺς τὸ φῶς, xal 
«ἣν ζωὴν πρὸς τὴν ζωὴν, καὶ την δύναμιν πρὸς τὴν 
ὀόναμιν. 


! Matth. xxi, 9. * Job xxxviii, 28. 


* Coloss, 1, 15. 


liam immutabilem ac inalterabilem nature fluxz 
εἰ innumeris mutationibus obnoxiz coinparantem, 
Deum non credere a»ffectionibus immuuem. Nec 
quoniam mortalia animalia per affectum generant, 
ità quoque dc Deo seniire oportebat, sed hinc 
magis deduci ad veritatem, quod quoniam corru - 
ptibilia hoc modo, is qui incorruptibilis est, modo 
contrario generat. Neque vero illud dizerit, no- 
mina hac qus proprie ac primario de homi- 
pibus usurpata sunt, de Deo a nobis dici per ab- 
usum. Etenim Dominus noster Jesus Christus, ad 
omnium principium et veram rerum causam nes 
reducens : Vos autem nolita vocare, inquit, patrem 
vestrum in terra ; unus enim est Pater. vester ε- 


B iestis *, Quomodo igitur voces has, tanquam si 


precipue «earnales affectus — signiflcarent, repu- 
diandas censet: quas Dominus noster velut Dei 
apathiam decentes ab bominibus ad ipsum trans- 
feri * Quod si et creaturarum nominatur Pater, ii 
huie nostrz? sententie nequaquam repuguat. Qui 
enim genuil glebas roris secundum verba Job *, 
non eodem modo glebas et Filiam genuit. Aut si 
hoc dicere audebunt, si ut rori& etiam substan- 
tam Filium pari ordine nominent, ab omni nos 
adversum ipsos oratione liberabunt, cum blasphe- 
miam ad manifestissimam impudentiam provexe- 
rint. Neque eniin cum Pater omnium nostrum di- 
citur Deus, eodem inodo et noster εί Uuigeniti 
Pater est : si vero quod primogenitus totius crea- 
tura *, et primogenitus in multis fratribus *, Do- 
ininus appellatus est, id eos ad impietatem erudit, 
discant ex Evangelio, quod Dominus eos qui sibi 
ex virlutis operibus eoujuucti sunt, etiam matrem 
et fratres. suos appellat. Que enim est, inquit, 
maler mea, et qui [ratres. mei, nisi. qui faciunt vo- 
luntatem Patris mei qui in celis est * ? Quare Pater 
noster Deus, neque abusu, neque translatione, sed 
proprle et primario et vere nominatur : quippe qui 
nos per eorporeos parentes ex nihilo ad esse pro- 
duxerit, nobisque sua in nos providentia conjunga- 
tur. Quod si nostrum, qui per gratiem adoptione 
digni effecti sumus, vere vocatum esse Patrem 
Deum dicimus, qox ratio prohibebit ne ipse ejus, 
qui natura Filius est, et ex substantia ipsius Ῥευ- 
venit, Pater jure ac merito vocetur ? 


Ex eudem libro. 


Eus. Utrum aliud qoid signileat, ioquit, lu£ Ín 
ingenito preter genitum, an idem utrumque? Nam, 
sj aliud atqoe aliud, palam est etiam compositum 
id esse, quod ex alio atque alio constat. Quod aa- 
tem compositum est, ingenitum mon est. Si vero 
idem, quantum diversum cst genitum ab ingenito, 
tantuin necesse est lucem a luce diversam esse, et 
vitam a vita, et potentiam a potentia. 


* Rom. viu, 29... * Μο]. xii, 48, 50. 


927 


Quantam, inquit, ingenitum a.genito differt, tan- 
tum differet lux a luce, et vita a vita, et potentia 
a porentia. [nterrogemus igitur ipsum , Quanto in- 
tervallo ingenitum a genito sejunctum est? utrum 
parvo aliquo, €t talj, ut queant tandem aliquando 
: in idem inter se convenire? an hoc omnino impos- 
! sibile, eL magis, quam eumdem mortuum esse simul 
.ei vivere, quam sanum simul esse et sgrotare, 
quam vigilare simul et dormire? Talia namque sunt 
quacunque sibi invicem summa oppositione adver- 
santur, adeo ut presente altero alterum abesse ne. 
cesse sit : quae ita comparata sunt, ut omnino nec 
simul eise, nec inter se conciliari possint. 


Itaque cum. ad hunc modum genito ingeni- 
tum opponatur, qui Patrem lucem nominat , lucem 
itidem Filium, quique hanc lucem ab illa luce tan- 
tum distare dicil, quantum geuitum ab ingenito 
distat, ille quanquam humaniorem se verbo simu- 
lat, luceni scilicet Filium quoque nominans, nonne 
saltem vi verborum sententiam in contrarium aperte 
abducit ? Considerate enim quid opponatur ingenito, 
aliudne ingenitum, an genitum ?* Genitum utique. 
Quid vero opponitur luci ? luxne alia, an tenebrze? 
Tenebr:» profecto. Itaque, si quantum differt geni- 
tum ab ingenito, tantum necesse esi lucem a luce 
differre, cui ex omnibus impietas comperta non est, 
quod in appellatione lucis interserens quod luci 
oppositum est, Unigeniti substantiam natur lucis 
contrariam esse submonet? Aut ostendat nobis 
lucem quie luci opponatur, quaque eum oppositio- 
nis nodum labeat , qui genito cum ingenito inter- 
ceiit. Quod si bsc nec est, nec ipse unquam exco- 
gitare poterit; ne ignoretur ars, qua blasphe- 
miam alte adornat. Nam , quoniam putat ingenitum 
genilo ex adverso opponi , eamdem luci cum luce 
oppositionem adaptat : ut Patris substantiam osten- 
dat substantiz Unigeniti per omnia contrariam esse 
alque adversam. Propterea nova hzc est dogmatum 
sanctio, qua dicit : Quantum diversum est genitum 
ab ingenito, tantum necesse est lucem a luce diver- 
sam esse. Αἱ ingenitum cum genito babct quamdam, 
positione verborum, non natura rerum, oppositio- 
1δίη, quod tamen hi afürmant : lucis autem cum luce 
nec secundum prolationem net secundum intelligen- 
tiam contrarietas ull excogitari potest. Sed videtur 
fucatis cavillationibus se ipsum decipere. Putat enim, 
qua ex contrariis sequuntur, eamdem inter $e pu- 

: giam haberc, quam habent et principalia contraria, 
οἱ vum contrarium inest alteri contrariorem, ex 
*aitero etiam contrariám neccssario secuturum. Ut, 
si ex visu lux sequitur, ex cxcitatle tenebra» ς si ex 
vita sensus, ex morie privatio sensuuu, ljzc au- 
tem observatio quam debilis sit, quamque evanida, 
cuilibet vel paululum attendenti. perspicuum est. 
Nec cnim quoniam ex vigiliis vita sequitur, ne- 
cessario ex somno mors sequitur. Sed nev con- 
tario modo se habet genitum. cum ingenito. Et- 


. EUTIIYMII ZIGADBENI 
Bas. Vi.lete οἱ intelligite horrendam impietatem. A ΒΑΣ. ὉΟρᾶτε xa συνίετε τὸ τῆς ἀσεθδείας φρι- 


928 


κτόν. Όσον, φησὶ, τὸ ἀγέννητον τοῦ γεννητοῦ διενἠ- 
νοχε, τοσοῦτον διοίσει τὸ φῶς πρὸς τὸ φῶς, xaX f) 
ζωὴ πρὸς τὴν ζωὴν, xal dj δύναμις πρὸς τὴν δύνα- 
piv. Ἐρωτήσωμεν τοίνυν αὐτόν, Τὸ δὲ ἀγέννττον 
τοῦ (εννητοῦ πόσῳ µέτρῳ διώριαται;, ἄρα μιχρῷ zwi, 
χαὶ τοσούτῳ , ὥστε δύνασθαί ποτε xal εἰς ταυτὸν 
ἀλλήλοις συµθήναι ; f) τοῦτο παντελῶς ἀμήχανον, καὶ 
πλέον ἀδυνατώτερον τοῦ τὸν αὐτὸν (fjv Ev τῷ αὐτῷ 
καὶ τεθνάναι, χαὶ ὑγιαίνειν χατὰ ταντὸν xal νοσεῖν, 
xaX ἐγρηγορέναι ὁμοῦ xal χαθεύδειν; Τοιαῦτα γὰρ 
ὅσα χατὰ τὴν ἄχραν ἀντίθεσιν ἀλλήλοις ἀντικαθέστη- 
x&v, ὥστε παρόντος τοῦ ἑτέρου ἀναγχαίως ἀπεῖναι 
θάτερον, ἃ καὶ ἀσυνύπαρχτα . παντελῶς xal ἀὰσύμ- 
6axa — slvat πέφυχε. 

Κατὰ 65 οὖν τοῦτον οὸν τρόπον. πρὸς τὸ γεν- 


B νητὸν τῷ ἁγεννήτῳ τῆς ἀντιθέσεως οὔσης, ὁ *bv Πα- 


τέρα φῶς ὀνομάζων, φῶς δὲ καὶ τὸν Υἱὸν, τοσοῦτον 
δὲ τοῦτο τὸ φῶς Exclvou τοῦ φωτὸς διωρἰσθαι λέγων, 
ὅσον τὸ γεννητὸν ἀπὸ τοῦ ἀγεννήτου διώρισται, οὐχὶ 
δήλός ἐστι, xÀv τῷ ῥήμστι προσποιῆται φιλανθρω- 
πεύεσθαι, φῶς ὀνομάξων δηθεν xai τὸν Yibv, ἀλλὰ 
τῇ ys δυνάμει τῶν λεγομένων πρὸς τὸ ἑναντίον 
ἀπάγων τὴν ἔννοιαν; Σχοπεῖτε γὰρ τί ἀντίχειται τῷ 
ἁγεννήτῳ, ἄλλο ἀγέννητον, ἢ τὸ γεννητόν; Τὸ γεν- 
νητὸν δηλονότιο Τί δὲ ἀντίχειται τῷ φωτί; φῶς ἔτε- 
pov, Ἡ τὸ σχότος, Τὸ σχότος πάντως. El τοίνυν ὅσον 
παρῄήλλαχται τὸ γεννητὸν πρὸς τὸ ἀγέννητον, τοσοῦ- 
τον ἀνάγχη παρηλλάχθαι τὸ qug πρὸς τὸ que, τένι 
τῶν ἁπάντων ἅδηλος fj ἀσέθεια, ὅτι, Ev προσηγοο!χ 
φωτὸς τὸ ἀντιχείμενον τῷ φωτὶ παρεισάγων, ἑναν- 
τίαν εἶναι τῇ τοῦ φωτὸς φύσει τὴν οὐσίαν τοῦ Μονο- 
γενοῦς ὑποθάλλει; Ἡ δειχνύτω ἡμῖν φῶς ἀντιχείμε- 
vov τῷ φωτὶ, xXxslvo τὸ µέτρον τῆς ἀντιθέσεως 
ἔχον, ὃ τῷ γεννητῷ πρὸς τὸ ἁγέννητόν ἔστιν. El δὲ 
τοῦτο οὔτε ἐστὶν , οὖτ ἂν αὐτὸς ἐπινοήσειε, μὴ 
ἀγνοείσθω ἡ τέχνη μεθ) ἧς βαθέως χατασχευάζει τὸ 
βλάσφημον. Ἐπειδὴ γὰρ οἴεται τῷ ἁγεννήτῳ τὸ vev- 
νητὸν xaz' ἑναντίωσιν ἀντικεῖσθαι, τὴν αὐτὴν τῷ 
φωτὶ πρὸς τὸ φῶς ἀντίθετιν ἐφαρμόζει, ἵνα διὰ πάν- 
των τὴν τοῦ Πατρὸς οὐσίαν ἀντίπαλον xal πολεμίαν 
τῇ τοῦ Μονογενοῦς ἐπιδείξῃ. Διὰ ταῦτα ἡ παινὴ 
αὕτη τῶν δογμάτων νοµοθεσία - "Ocov παρήἠλλακται 
τὸ γεννητὺν τοῦ ἀγεννήτου, τοσοῦτον ἀνάγχη παρηλ- 
λάχθαι τὸ φῶς πρὸς τὸ φῶς. Καΐτοι τῷ μὲν ἀγεν- 


D νήτῳ πρὸς τὸ γεννητόν ἐστί τις, κατὰ τὴν θέσιν τῶν 


ῥημάτων, εἰ χαὶ μὴ κατὰ τὴν φύσιν τῶν πραγμάτων, 
ἀντίθεσις, ὅπερ οὗτοι χατασχευάζουσι ' φωτὶ δὲ πρὸς 
«b φῶς οὔτε χατὰ τὴν προφορὰν οὔτε χατὰ τὴν Év- 


-νοιαν ἐπινοῆσαί τινα δυνατὸν ἑναντίωσιν. ᾽Αλλὰ γὰρ 
:ἔουιε σοφίσμασιν ἁπατηλοῖς ἑαυτὸν 


παραχκρού- 
εσθαι. Οἴεται γὰρ, ὅτι τὰ τοῖς ἑναντίοις ἑπόμενα 
«ἣν αὐτὴν ἔχει πρὸς ἄλληλα µάχην, Ίνπερ ἂν ἔχει 
καὶ τὰ ἡγούμενα' xal ὅταν τῷ ἑτέρῳ τῶν ἑναντίων 
«b ἑναντίον ὑπάρχῃ, xal τῷ ἑτέρῳ πάντως τὸ ἑναν- 
loy ἀχολουθήσει. OTov, εἰ τῇ ὁράσει τὸ qui; ἔπετα:, 
«j| τυφλότητι τὸ σχότος’ εἰ τῷ ζὴν τὸ αἰσθάνεσθαι, 
τῷ τεθνηχέναι τὸ ἀναισθητεῖ,. Τοῦτο δὲ ὡς ἁσθε- 
νὲς χαὶ διαπῖπτον τὸ παρατήρημα, Ταντὶ γνώριμον 


Li 


PANOPLIA DOGXATICA. 


— TIT. XI. 030 


τῷ xai μικρὸν ἐπιστήσαντι. Οὐ γὰρ ἐπειδὴ τῷ ἐγρη- A enim οἱ contraria sunt, jam mutuo se destruent 


γορέναι τὸ ζῇν ἔπεται, τῷ καθεύδειν ἀχολουθεῖ πάν- 
«ως τὸ τεθνάναι. ᾽Αλλ' οὔτε ἑναντίως ἔχει τὸ γεννη- 
4by αρὸς τὸ ἀγέννητον. El γὰρ ἑναντία χαὶ φθαρτιχὰ 
ἀλλήλων, ὅπερ εἰς χεφαλὴν τοῖς βλασφημοῦαι τρέ- 


(quod in caput blasphemantium vertatur), imo 
neque natura adversa sunt, neque qux consequun- 
tur, eamdem necessario liabebunt distautiam, quam 
et principalia demonstrabantur habere. 


φοιτο, ἀλλ οὔτε τῇ φύσει πολέμια, οὔτε μὴν τὰ ἑπόμενα τούτοις την αὑτὴν ἀναγχαίως ἕξει διάστασιν, ἂν 


ἐδεέχνυτο ἔχειν xat τὰ ἠγούμενα. 

"Ἡ τοίνυν ἀπάλειφόν σου τὸ ῥήματα, fi μὴ 
ἀρνοῦ τὴν ἀσέδειαν. Xh γάρ ἐστιν dj βλασφημία τοῦ 
εἰπόντος : Όσον παρήλλαχται τοῦ γεννητοῦ τὸ ἁγέν- 
lees, τοσοῦτον ἀνάγχη παρηλλάχθαι τὸ φῶς πρὸς 
τὸ φῶς. Οὐχοῦν ὡς οὐδέποτε µεθέξει τῆς ἁγεννη- 
αΐας 
μεταδώσεις. Καὶ ἔσται, χατὰ σὲ, dj οὐσίᾳ toU 
Μονογενοῦς ἴσον ἀπέχουσα τοῦ γε ἀγέννητος εἶναι, 


ὁ γεννητὸς, οὕτως οὐδέποτε αὐτῷ τοῦ φωτὸς 


Aut igitur tua ipsius verpa expunge, aut 
noli impietatem negare. Est enim blasphemia tua, 
qui dixisti : Quautum differt genitum ab ingenito , 
tantum necesse est lucem a luce differre. Quare 
quemadmodum qui genitus est, nunquam ingene- 
rationis erit particeps : sic eum lucis participem 
nunquam facies, Atque Unigeniti substantia ex tua 
sententia seque aberit ab eo ut ingenita sit, atque 


xai τοῦ φῶς νοεῖσθαι xat ὀνομάκεσθαι. ᾽Αλλὰ Ἰωάν- y; abest ab eo ut Jux esse intelligatur, et nominetur. 


νης μὲν τῇ µεγαλοφωνίᾳ τοῦ Πνεύματος ἐμβοᾷ aoi 
λέγων * "Hy τὸ φῶς τὸ ἀληθιόν' σοὶ δὲ οὐκ ἔστιν 
ὧτα τοῦ ἀχούειν, οὐδὲ καρδία τοῦ συνιέναι' ἀλλὰ 
πρὸς τὴν ἀντίπαλον φύσιν, χαὶ ἀσυνύπαρκτον τῷ 
cuti τὴν οὐσίαν τοῦ Μονογενοῦς, τοῖς σοφίσµασιν 
ἁπελαύνεις. OOo γὰρ δη ἐχεῖνο ἰσχυρὸν ἐρεῖς, 
ὅτι καὶ ἐπὶ τοῦ Μονογενοῦς τὴν προσηγορίαν τοῦ 
φωτὸς οὐκ ἀφείλου. Οὐ γὰρ ἐν φόφῳ ἀέρος, ἀλλ᾽ Ey 
τῇ δυνάµει τῶν σηµαινοµένων τὸ εὐσεθές. 'O δὲ οὐχ 
ἐπὶ τούτων ἔστη, ἀλλά καὶ τὴν ζωὴν xol τὴν 
δύναμιν τῷ αὐτῷ µέτρῳ τῆς εἰς ἑναντίον ἁπο- 
στάσέως συνεπάγει, εἰπών "Όσον παρήλλαχται τὸ 
γεννητὸν πρὸς τὸ ἀγέννητον, τοσοῦτον ἀνάγχη παρ- 
ηλλάχθαι τὸ φῶς πρὸς τὸ φῶς, xal τὴν ζωὴν πρὺς 


At Joannes magna Spiritus voce inclamat tibi, di- 
cens : Erat (ux vera *. Tibi tamen aures non sunt 
ad audiendiimn, neque cor ad intelligendum. lmo tuis 
cavillationibus Unigeniti substantiam ad contra- 
riam naturam, et qux cum luce esse non possit , 
detrudis. Nec enim profecto validum illud dices, 
quód ab Unigenito appellationem lucis non abstule- 
ris. Non eniu in sono aeris, sed in vi rerum signi- 
ficatarum pietas est. Hic vero nou in his quievit , 
sed simul οἱ vitam et potentiam inter se cadei 
distantize mensura conirarias inducit, cum ait : 
Quantum differt genitum οὐ ingenitlo, tautum ne- 
cesse est lucem a luce differre, et vitam a vita, el 
potentiam a potentia. Ergo Unigenitus seeun- 


τὴν ζωὴν, καὶ τὴν δύναμιν πρὸς τὴν δύναμιν. Οὐκοῦν ϱ dum te nec vita est, nec potentia. At spernis Domi- 


οὔτε ζωὴ, κατὰ σὲ, οὔτε δύναμις ὁ Μονογενής. 'AXAX 
παραγράφῃ μὲν αὐτὸν τὸν Κύριον λέγοντα᾽ Ἐγώ 
&lpe ἡ ζωή” παραγράφῃ δὲ Παῦλον τὸν εἰπόντα ' 
Χρισεὸς 6600 δύναμις. "À γὰρ ἐν τοῖς χατόπιν ἐδεί- 
χνυτο, ταῦτα xal τοῖς νῦν ἐφαρμόσει. Οὗτε γὰρ ζωὴν 
οὔτε δύναμιν τῇ ζωῇ xat τῇ δυνάµει ἀντιχεῖσθαι qain 
τις ἄν ἀλλά θάνατον xai ἁἀδυναμίαν τὴν τελεωτά. 
την ἀντίθεσιν ἐχπληροῦν. "Άπερ οὗτος, ἐν παν- 
$apyla δόλον τὸν λόγων ἀποχρυφάμανος , βα- 
λέως xal περικεκαλυµµένως τὸ φρικτὸν τῆς ἀσεδείας 
εατασχευάψει, χαὶ τοῖς τῶν λό-ων τεχνάσµασι πρὸς 
) ἑναντίον τῷ Πατρὶ τὴν φύσιν τοῦ Μονογενοῦς 
ἁποστήῄήσας, µόνην καταλείπει τὴν εὐφημίαν τῶν óvo- 
µάτων, Τί οὖν ἡμεῖς; πῶς, καὶ ἀγέννητον τὺν Πα- 


τέρα xaX γεννητὸν τὸν Ylbv ὁμολογοῦντες, τὴν xav' D 


αὐτὸ τὸ εἶναι δια ρύγοιμεν ἐναντίωσιν ; τί λέγχον- 
τες; Ὅτι ἀγαθοῦ μὲν Πατρὺὸς ἀγαθὸς ὁ Υἱός' φωτὸς 
δὲ τοῦ ἀγεννήτου qug ἑξέλαμφε τὸ ἁῑδ.ον, xax ix 
τῆς ὄντως ζωῆς f) ζωοποιὸς προῆλθε vh, xa Ex τῆς 
αὐτοδυνάμεως ἡ τοῦ θεοῦ δύναμις ἐξεφάνη : 
σχότος δὲ, xat θάνατος, καὶ ἀσθένεια τῷ ἄρχοντι τοῦ 
κόσμου τούτου, xaX τοῖς κοσµοκράτορσι τοῦ σχότους, 
καὶ τοῖς πνευματικοῖς τῆς πονηρίας, xal πάσῃ τῇ 
ἑχθρᾷ τῆς θείας φύσεως δυνάµει συντέταχται, 90δ" 
τούτοις κατ αὐτὴν τὴν οὐσίαν πρὸς τὸ ἀγαθὸν λα- 
χοῦσι τὴν ἑναντίωσιν (οὕτω γὰρ ἂν fj µέμψις ἐπὶ τὺν 
»] Cor. 1, 21. 


! Joan. 1, 9. * Joan. xiv, 6. 


num ipsum, qui dicit: Ego eum vita * ; spernis iti- 
dem Paulum, qui dixit : Christus Dei potentia 3. 
Nam quecunque in superioribus demonstrata sunt; 
ea hi8 quoque nunc accominodabuntur, Nam neque 
vitam, neque potentiam γι ac potentize opponi 
quisquam dixerit : sed mortem- εἰ impotentiam 
eppositionem  integerrimanr explere. Quibus hic 
iste, per verborum versutiam dolum oceultans, fite 
ac tecte. borrendam impietatem concinnat, atque 
eloquenti: artibus Unigeniti naturam ad contra- 
rium paterne nature avocans, solam nominum 
commendationem relinquit. Quid igitur nos? que- 
modo οἱ ingenitum Patrem et genitum Filium coa- 
fitentes , secundum ipsum esse contrarietatem effu- 
gerinus? quid dicturi sumus? Quod ut boni Patris 
bonus Filius, ita ex ingenita luce lux :zeterua effulsit, 
exque vera vita vivificans fons prodiit, et ex ipaa 
per se potentia Dei potentia einersit : tenebra vero, 
mors et imbecillitas una cum hujus mundi principe 
tenebrarumque principibus, et spiritualibus pravi- 
tatis ministris et omni potestate divine naturz ini- 
mica collocatzesunt ;: quanquam ne quidem sccundum 
ipsam substantiam sortiti sunt contrarietatem ad 
bonum ullam (sic enim reprehensio ad Creatorem 
rediret), sed sua ipsorum voluntate per boni pri- 
vationem in vitium inciderunt. Neque euim in 


531 


EUTIIYMII ZIGABENI 


essentia Contrarium esse potest. Quid si quis , A Δημιουργὸν ἑπονίοι), &AX' ix. τῆς οἰχείας xpaacpt- 


ut verum est, genitum et ingenitum sic acce- 
perit, ut in essentia proprietates esse intelligat, 
quibus tenquam notis mens ad veram ae mi- 
nime confusam Patris a Filio distinetionem cognos- 
cendam perdueatur, is et impietatis periculum 
evitabit, et rationis ordinem tuebitur. Proprietates 
enim sunt quedam veluti note aique forms, qux 
quod commone est, ita distinguunt, ut essentise na- 
turam non dirimant. Commune Divinitas eat. Pro- 
prietates sunt ία, quibus Pater bie, ille Filius di- 
citur. Ex liorum complexu, nempe ex 90 quod coin- 
mune el ex eo quod proprium esl, cognitio veri- 
talis in nobis inuascitur, ut. cum lucem ingenitam 
awdimus, Patrem; cum lucem genitam , Filium 
intelligamus. Quatenus lux. et lux, niliil in se con- 
wrarium admittunt ; quatenus autem genilus et in- 
genitus, accipiunt distinctionem. IlIec est enim na- 
tura proprietatum, ut in eadem essentia diversita- 
tem ostendant, οἱ sepe cuin ipsx inter se. distinctae 
sint, atque in contrarium teudant, essentia: lamen 
non distrahant unitatetn, 

ἀντιδιαιρούμενα πολλάκις τὰ ἰδιώματα πρὺς τὸ 
οὗ διασπᾷ. 

Ex eodem libro. 

Ευν. Si quis enim, inquit, rem ex creaturis con- 
siderans, ope harum ad substantias perducatur, 
propterea quod iugeniti creaturam Filium inveniat, 
Unigeniti vero, Paracletum, item propterea quod ex 
Unigeniti prastantía, operationis conürmet diver- 
Bitalem, ejus etiam diversitatis quas. secundum sub- 
stantiam est, argumentum certissimum accipit. 

Bas. Primum igitur quomodo substantia: ex crea- 
turis 3stiiari possint, ego quidem non video. Enim 
vero potentiam, sapientiamque et. artem, non sub- 
stanüan ipsam iudieaut creaturae. 1mio ne ipsam 
quidem opilicis potentiam totam necessario decla- 
fant ; Cum nonnanquam feri poscit, ut artifex non 
emnes vires suas in agendo exserat, sed sspe re- 
miesiorem eonatum jn operibus urtis adhibeat. Quod 
οἱ totam etiam potentiam trausaioverit in opus, ita 
domum futerum est, ut ejus vires operibus ιδέας 
NF, nOn autom fiel ut substantiam, qua tandem 
ea ait, intelligamus. Quod si, quoniam divina na- 
tura simplex est aiqide. incomposita , substantiam 
existimet una cum potestate concurrere, ei, propter 
innatam Deo bonitatem, diest. totam Patris poten- 
tiam ad. generationem Filii commotant, atque ite- 
rum totam. Uuigeniti ad substantiam Spiritus san- 
cU, adeo ut ex Spiritu quidem poteutla Unigeuiti 
eouspiciatur , simulque etiam — substantia : rursus 
vero ex Uuigenito, Patris intelligatur et potentia et 
substantia , advertite quid hinc colligatur. Nam e 
quibus conatus est substantize dissinilitudinem os- 
tendere, ex iis comperitur similitudinem astruere. 
Etenim sj. potestas nihil cum substantia habet com- 
mune, quomodo ex opificiis que effectus sunt. po- 
tes*atis, ad comprehensionem ipsius deductus est ? 
toutra, Sj idem est substantia et potestas: quod 


σεως ἐν «fj τοῦ κάλοῦ στερήσει πρὸς τὴν xaxiav 
ἀποβῥυεῖσιν ἀμήχανον ὑπάρχειν ἐν οὐσίφ viv ἕναν- 
είωοιν. El 5, ὅπερ ἐστὶν ἀλπθὲς, γνωριατκὰς ἐδιόνη- 
ἐς ἐπιθοωρουμένας τῇ οὐσίᾳ δέχοιτό tu; εἶναι 9b 
{εννηὺν καὶ "b ἀτέννητον πρὸς «hv cpaviv καὶ 
ἀαύγχντον Πατρὸς καὶ Yleó χειραγωγούσας ἔννοιαν, 
«όν τε τῆς ἀσεθείας διαφεύξεται κίνδυνον, καὶ τὸ iv 
τοῖς λογισμοῖς ἀχόλουθον διασώσει. Al γάρ «οι ἰδι- 
τητες ὡς χαρακτῆρές τινες, xal μορφαὶ ἐπιθεωρού- 
µεναι τῇ οὐσίᾳ, διαιροῦσι μὲν τὸ κοινὸν τοῖς ἰδιάζουσι 
χαρακτῆρσι, τὸ δὲ ὁμοφυὲς τῆς οὐσίας οὗ διαχόπτον- 
dw , olov χοινὸν μὲν εότης, ἰδιώματα δὲ πατρότης 
xaX υἱότης. Ἐκ δὲ τῆς ἑχατέρου συμπλοχῆς τοῦ τε 
xotyou xat τοῦ ἰδίου ἡ χ.τάληψις ἡμῖν τῆς ἀληθείας 
ἐγγίνεται, ὥστε ἀγέννητον μὲν φῶς ἀχ,ύσαντες τὸν 
Πατέρα νοεῖν, γεννητὸν δὲ φῶς τὴν Υἱοῦ λαμθάνειν 
ἔννοιαν χαθὸ μὲν φῶς, xal φῶς οὐδεμιᾶς αὐτῆς 
ἐναντιότητος ὑπαρχούσης, χαθὸ δὲ γεννητὸν, xai 
ἁγέννητον ἐπιθεωρουμένης τῆς ἀντιθέσεως. Αὐτὴ γὰρ 
τῶν ἰδιωμάτων f) φύσι; * év τῇ τῆς οὐσίας ταυτότητι 
δειχνύει την ἑτερότητα, xal αὐτὰ μὲν πρὺς ἄλληλα 


ἑναντίον διίσταται, τὴν γε μὴν ἑνότητα τῆς οὐσίας 


C 


D 


Ἐκ τοῦ aócov JóTov. 

EYN. Είτε γὰρ, φῃσὶν, ix τῶν δημιουργηµάτων 
σχοπούμενός τις, Ex τούτων ER τὰ; οὐσίας ἀνάγοιτο 
τοῦ μὲν ἀγεννήτου τὸν Υἱὸν εὑρίσχων ποίημα, τοῦ δὲ 
Μονογενοῦς ci» Παράκλητον, χάχ τῆς τοῦ Μονογενοῦς 
ὑπεροχῆς τὴν τῆς ἑνεργείας διαφορὰν πιστού- 
μενος, ἀναμρισθήτττον λαμθάνει ναὶ τὴς κατ οὐσίαν 
παραλλαγῆς τὴν ἁ Γόδειδιν. 

ΒΑΣ. Πρῶτον μὲν οὖν πῶς δυνατὺὸν Ex τῶν δη- 
μιουργηµάτων τὰς οὐσίας ἀναλογίζεσθαι, ἐγὼ μὲν 
οὐχ ὁρῶ. Δυνάμεως Υὰρ, xai σοφίας, xal τέχνης, 
οὐχὶ δὲ τῆς οὐσίας αὐτῆς ἑνδειχτικά ἐστι ποιήματα. 
Καὶ οὐδὲ αὐτὴν πᾶσαν τοῦ δημιουργοῦ τὴν δύναμιν 
ἀναγχαίως παρίστησιν, ἐχδεχομένου ποτὲ «by τεχνί- 
την ph πᾶσαν ἑαυτοῦ τὴν ἰσχὺν ἑνκποθέσθαι cal; 
ἑνεργείαις, ἀλλ’ ὄφειμένοις πολλάκχες ἐπὶ τῶν ἔργων τῆς 
τέχνης τοῖς τόνοις χρήσασθαι. El δὲ xai ὅλην τὴν 
δύναμιν ἐπὶ τὸ ἔργον ἀναχινήσειε, xal οὕτως ἂν 
ὑπάρχοι thv ἰσχὺν αὐτοῦ διὰ τῶν ἔργων ἀναμετρεῖ- 
σθαι, οὐχὶ δὲ τὴν οὐσίαν, ficio ποτέ ἐστι, χάταλαμ.- 
ὀάνεσθαι. El δὲ διὰ τὸ ἁπλοῦν xal ἀσύνθετον τῆς 
θείας φύσεως τῇ μὲν δυνάμει σύνδρομον τίθεται τὴν 
οὐσίαν, καὶ διὰ «tv προσοῦσαν ἀγαθότητα τῷ θεῷ 
ὅλην μὲν κεχ,νῆσθαι λέγοι —— «hv τοῦ Πατρὸς δύναμιν 
εἰς τὴν γέννπσιν τοῦ Υἱοῦ, ὅλην δὲ πάλιν τὴν τοῦ 
Μονογενοὺς εἰς τὸν ὑπόστασιν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, 
ὥστε Ex μὲν τοῦ Πνεύματος τὴν τοῦ Μονογενοῦς δύ- 
ναµιν θεωρεῖσθα:, ὁμοῦ δὲ xai «hv οὐσίαν, Ex δὲ τοῦ 
Μονογενοῦς πάλιν την τοῦ Πατρὸς δύναμἰν τς xai 
οὐσίαν χαταλαμθάνεσθαι ' σχοπεῖτο τὸ συναγόμενον. 
Ἐξ ὧν γὰρ ἐπεχείρησε τὸ ἀνόμοιον συστῆσαι τῖς 
οὐσίας, Ex τούτων ἑφάνη χατασχενάζων τὴν ὁμοιόττ- 
τα. Ei μὲν γὰρ οὐδὲν ἔχει χοινὸν fj δύναμις πρὸς τὸν 
οὐσίαν, πῶς Ex τῶν δημιουργηµάτων, ἅπερ δυνά- 
pog ἐστιν ἁποτςλέσματα, πρὺς τὸν χατάλτψιν αὐτῖς 


D 


533 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 


534 


potestatem designat, id profecto substantiam etiam A ὡδηγήθη; εἰ δὲ ταυτὸν οὐσία τέ ἐστι xal δύναμις, 


designabit. Proinde opilicia non ad substanti:xe dis- 
similitudinem, αἱ tu dicis, sed ad perfectain simi- 
Πιαόίαειι ducunt. Hursus certe οἱ bie conateb no- 
stram magis quam ipsios séntehtiam stabilit. Aut 
enit non habet unde ea qus dizit demensiret ; aut, 
si ο rebus humanis exempla thutuatur, inveniet non 
ex artilicis operibus intelligi a nobls ejus essen- 
tjam, sed ex genito genitoris naluram cognosci. Nec 
enim fieri potest, ut ejus qui domum construxit es- 
sentia comprehendatur ex domo : at difficile hon 
est ex genitura genitoris naturam intelligere. Quare 
8i Unigenitus creatura est, Patrís nobis essentiam 
mon exhibet : si vero Patrem nobis notum per se- 
ipsum- facit, non creatura est, sed Filius verus, 
Deique imago, et substantize character. Atque bac 
quidem sunt hujusmodi. 

τέρα, οὐχὶ δημιούργημα, ἀλλὰ Υϊὸς ἀληθῆς, xal 
Καὶ ταῦτα μὲν τοιαῦτα. 

Ejusdem ex eodem quarto libro. 

Si unigenitum constituis non ex eo quod gehitus 
est, sed ex eo quod nihil ei comparatur, et Pater, 
cui nihil comparari potest, erit unigenitus. 

Ex eedem libro. 

Si Filius nom simpliciter est Unigenitus, sed Fi- 
lius anigenitus, et a Patre unigenitus, est uuigeni- 
tus Filius, non autem res creata unigenita. 

Ex eodem libro. 

Si communione concessuque Patris, non autem 
nalura Filius est procreator, nihil est ab ipso na- 
tura procreatsm. Quorum enim natura procreator 
ille non est, quomodo ea sint natura procreata ? 


Ex eodem libro. 

Si Deus agit ratione singulari, ratíoue ilem gi- 
gri singulari; Deus enim nulla in re cum ullo com- 
parari potest, 

Ez eodem libro. 

Quod fit, non ex natura facientis est. Quod au- 
tem gignitur, est ex gignentis essentia. Non igitur 
idein est facere, et gignere. 

Ex eodem libro. 

Quod in lorma Dei est, est in essentia Dei. Non 
enim aliud est Dei forina, aliud ejus essentia. Álio- 
quin esset compositus. Quamobrem qui forma 
a»ualis est, et essentia est x:equalis. 

Ex eodem libro. 

Si Pater aute Filium erat, alterius omniuo erat 
Filii Pater. Namsiue Filio Pater non potuisset dici. 
Ex eodem libro. 

Si is qui Filium per essentiam novit, Patrem no- 
vii ; Si me enim, iuquit, cognovissetis, et. Patrem 
meum utique cognovisselis *, ejusdem prorsus es- 
sentiz cuin Patre Filius est. Nam ες dissimili es- 
sentia non posset agnosci. ) 

Ex eodem libro. 
Si is, qui credit. Christum esse Filium Dei, vitai 


* juan. xiv, 7. 


εἰχὼν τοῦ Θεοῦ, xal 


τὸ τὴν δύναμιν χαρακτηρἰζον χαρακτηρίσει πάντως 
καὶ τὴν οὐσίαν. "fete τὰ δηµιουργήµατα, ὡς σὺ 
qiie, οὐ πρὸς τὸ ἀνόμοιον τῆς οὐσίας, ἀλλὰ πρὸς τὴν 
ἀχρίδειαν τῆς ὁμοιότητος φέρει. Πάλιν μέντοι xal 
τοῦτο τὸ Σγχείρηµα τὸν ἡμέτερον μᾶλλον f] τὸν αὐτοῦ 
λόγον συνἰστησιν. "H γὰρ οὐδαμόθεν ἔχει παρασχέ- 
σθαι τῶν εἱρημένων τὰς ἁἠοδείξεις, f) εἴπερ ἐκ τῶν 
ἀνθρωπίνων τὰς εἰχόνας λαμθάνοι, εὑρήσει οὐχ Ex 
τῶν ἔργων τοῦ τεχνίτου Ev περινοίᾳ τῆς οὐσίας αὑ- 
τοῦ γινοµένους ἡμᾶς, ἀλλ ἐκ τοῦ γεννηθέντος τὴν 
τοῦ γεγεννηχότος φύσιν ἐπιγινώσχοντας. Οὐ γὰρ Ex 
τῆς οἰχίας τὴν οὐσίαν τοῦ οἰχοδόμου καταλαθεῖν 
δυνατόν ' ἐχ μέντοι τοῦ γεννήµατος νοῆσαι ῥάδιον 
τοῦ γεγεννηχότος τὴν φύσιν, "Lace εἰ μὲν δηµιούρ- 


p nua ὁ Μονογενῆς, οὐ παρίστησιν ἡμῖν τοῦ Πατρὸς 


τὴν οὐσίαν * εἰ δὲ γνωρίζει ἡμῖν δι’ ἑαυτου τὸν α- 
ὑποστάσεως χαραχτὴρ. 


Tov αὐτοῦ àx τοῦ ὃ «ἰόγου. 

El μὴ Ὑεννήσεως τὸ μονογενὲς, ἀλλὰ διὰ τὸ 
ἀσύγχριτον. μονογενῆς καὶ ὁ Πατήρ. ᾿Ασύγχρι- 
τος Υάρ. 

Ἑκ τοῦ αὐτοῦ Acyov. 

Ei ὁ Υίὸς οὐχ ἁπλῶς Movoysvfj; ἐστιν , ἀλλ' Yl; 
μονογενῆς, xat παρὰ Πατρὸς μονογενὴς, Υἱὸς povo- 
γενἠς ἐστι, xal οὐ χτίαµα µονογενές. 

Ἐκ toU αὐτοῦ Aóqov. 

El χατὰ µετάδοσιν καὶ συγχώρησιν.τοῦ Πατρὸς, xa* 
οὐ χατὰ φύσιν δημιουργὸς ὁ Υἱὸς , οὐδὲν ἂν εἴη ὑπ' 
αὐτοῦ δημιουργηθὲν χατὰ φύσιν * ὧν γὰρ ὁ δη- 
μιουργὸς οὗ κατὰ φύσιν, πῶς τὰ δημιουργηθέντα 


C χατὰ φύσιν ; 


'Ex tov avtov «1όγου. 

El ἐνεργεῖ ὁ θεὸς, ὡς οὐδεὶς ἕτερος, χαὶ γεννῶν, 
ὡς οὐχ ἕτερος γεννήσει. ᾿Ασύγχριτος γὰρ πρὸς πάντα 
χατὰ πάντα 6 θεός. 

Ἐκ τοῦ αὑτοῦ «όγου. 

Τὸ ποιούµενον οὖκ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ ποιοῦντο;, 
τὸ δὲ γεννώμενον Ex τῆς αὐτῆς οὐσίας τοῦ γεννῶντος. 
Οὐ ταυτὸν ἄρα τὸ ποιεῖν καὶ τὸ vevydv. 

'Ex τοῦ αὐτοῦ «Ἰόγου. 

Τὸ iv μορφῇ θεοῦ tv οὐσίᾳ θεοῦ ἐστιν. O5 γὰρ 
ἄλλο μορφὴ, καὶ ἄλλο οὐσίά Θεοῦ, ἵνα ut) σύνθετο.. 
Ὁ κατὰ μορφῆν οὖν ἴσος xal χατ οὐσίαν ἐστὶν 
ἴσας, 

'Ex τοῦ αὐτοῦ «Ιόγου. 


D ἍἨΕἰ ὁ Πατὴρ πρ) τοῦ Υἱοῦ ἣν, ἑτέρου ξινὸς πάντως 


Πατὴρ ἦν ' χωρὶς γὰρ Υἱοῦ Πατῆρ οὐχ ἂν λεχθείη. 
Ἐκ τοῦ αὐτοῦ «Ἰόγου. 
Ei ὁ τὸν Υἱὸν γνοὺς xav' οὐσίαν, ἔγνω xa. t^v 
Πατέρα" El ἐμὲ γὰρ, φησὶν, ῄδειτε, καὶ τὸν Πατέρα 
µου ᾖδειτε ἄν ' ὁμοοῦσιος πάντως τῷ Πατρὶ 
ὁ Υἱός. Οὐδὲν γὰρ ἐξ ἀνομοίου οὐσίας γνωρίςεσθτι 
ὀύνατα.. 
'Ex τοῦ αὐτοῦ .Ιόγου. 
Ei τὸ πιστεύειν τὸν Χριστὸν Υὸν εἶναι θεὀῦ, ζωὴν 


535 


EUTHYMII ZIGABENI 


536 


seiernam liabet, necesse est ut qui non eredit, mor- Α αἰώνιον ἔχει, τὸ ἀπιστεῖν ἐξ ἀνάγχης θάνατον. 


tem liabeat 2eternam. 
Ex eodem libro. 

Quoru: actiones ezedem sunt, eorum una essen- 
tja. Actio autem Patris et Filii una est, ut ex illis 
verbis intelligitur : Faciamus hominem '; et ex 
illis: Que Pater facit, eadem et Filius similiter facit *. 
Una igitur est essentia Patris et Filii. 


Ex eodem libro. 


Si Patris Filiique cognitio vita zlerna est, ne- 
cesse est ul sint ejusdem  essentim. Quz enim es- 
sentia diversa sunt, nec eadem coguitione compre- 
henduntur, nec vitam possunt elargiri. 

Ex eodem libro. 


Si isti, qui Filium creatum dicunt, aliquam ex B 


rebus, quz create sunt, esse negant, cur nobis eum 
genitum esse dicentibus, similem aliorum, qui ge- 
niti sunt, esse cogitant? 

Ex eodem libro. 

Si Deus non generat, ne fluxum sustineat, ne- 
que creat, ne subeat laborem. At si nulla perturba- 
tione creat, multo aiagis gignit sine perturbatione. 

Ex eodem libro. 

Si omnis lucis splendor »b ipsa giguitur luce, 
mullo tamen certo spatie, aed sine tempore, οἱ 
perpetuo simul cum ipsa est : non enim sine splen- 
dore lux est : et Filius, qui splendor est, nullo certo 
" gignitur spatio, sed ab οιηπὶ :eternitate splendor 
est Dci et Patris, qui est lux. David enim 7n luce, 
inquit, («a vídebimus lucem * ; et Daniel : Et (lux, 
inquit, cum ἔρεο est. 

Ex eodem libro. 

Si Deus non gignit, i4 fit vel quia nequit vel quia 
non vult. Si nequit, preterquam quod imbecillus 
e:t, nature giguenti perfectzque cedit. Sin potest, 
sed non vult, quod natura habet, cohibet voluntate. 
Quare licet nunquam genuerit, gignel iamen ali- 
«quando, cum volet. 

Ex eolem libro. 

Quia uos exsistente Patre Filiu u dicimus exsistere 
necessario, isti, Quoniam igitur, inquiunt, et Filius 
semper est procreator, semper erit et procreatio, 
, alqueita jimul cum  Patreet Filio erit aterna. 
Minime vero : nam qui procreatorem dicit, non 
' eontinuo dicit etiam procreationem. Neque enim sí- 
mul cum architecto zdillcium exsistit, neque navis 
simul cain illo quí navium est zdificator. 


Ἐκ τοῦ αὐτοῦ Jóyov. 

"Qv αἱ αὐταὶ ἑνέργειαι, τούτων xat ἡ οὐσία µία. 
Ἐνέργεια δὶ Πατρὸς xai Υἱοῦ µία, ὡς τὸ, Ποιήσω- 
par ἄνθρωπον, καὶ πάλιν "A ]ὰρ ἂν ὁ Πατὴρ 
ποιῇ, ταῦτα xal ὁ Ylóc ὁμοίως ποιεῖ. ἄρα χαὶ οὐσία 
µία Πατρὸς xai Υἱοῦ. 


Ἐκ τοῦ αὐτοῦ «Ἰόγου. 


El ἡ γνῶσις Πατρὸς xai Υἱοῦ ζωὴ αἰώνιος, ἀνάγχη 
καὶ |μιᾶς οὐσίας εἶναι. Τὰ γὰρ ἑτεροούσια οὐ μιᾷ 
γνώσει χαταλαμθάνεται, οὔτε ὁμοίως ζωοποιεῖν 
δύναται. 

Ἐκ τοῦ αὐτοῦ Aóyov. 

El κτίσμα λέχοντες τὸν Ὑϊὸν, οὐχ ὡς ἓν τῶν 
κτισμάτων λέγουσι, διατί, γέννημα λεγόντων ἡμῶν, 
ὡς ἓν τῶν γεννηµάτων νουῦσιν ; 


'Ex τοῦ αὑτοῦ «Ἰόγον. 

El οὐ γεννᾷ θεὸς, ἵνα μὴ ῥεῦσιν ὑπομείνῃ , οὐδὲ 
χτίζει, ἵνα μὴ xápp. Ei δὲ χτίζει ἀπαθῶς, πολλῷ 
μᾶλλον γεννᾷ ἀπαθῶς. 

Ἐκ τοῦ αὐτοῦ «Ἰόγου. 

Ei ἀπαύγασμα παντὸς φωτὸς γεννᾶται μὲν ix τοῦ 
φωτὸς, οὐ ποτὲ δὲ, ἁλλ᾽ ἀχρόνως xal συναϊδίως 
ἐχείνφ * 0b γάρ ἔστι qi; χωρὶς ἁπαυγάσματος ^ καὶ 
ὁ Υἱὸς ἁπαύγασμα τυγχάνων οὗ ποτὲ ἔσται, ἀλλὰ 
αυναϊδίως, φωτὺς ὅ»τος τοῦ Θεοῦ xal Πατρὸ», ὡς 


6 Δαδίδ φησιν, Ἐν τῷ φωτίσον ὀψέμεθα gGc* xal 


Δανιλλ, Kal τὸ góc μετ) αὐτοῦ ἐστιν. 


'Ex τοῦ αὑτοῦ Aóyov. 

Ei θεὸς οὗ γεννᾷ, ἢ διὰ τὸ μὴ δύνασθαι, ἡ διὰ τὸ 
μὴ βούλεσθαι. Αλλ’ εἰ μὲν οὐ δύναται, ἥττων ἑστὶ 
γεννητικῆς καὶ τελείας φύσεως πρὺς τῷ xa ábuva- 
τεῖν * el δὲ δυνάµενος obx ἠδουλήθη, ὃ φύσει ἔσχε, 
βουλήσει χατέσχεν, ὥστε, εἰ xal µήπω ἐχέννησε, 
βουληθεὶς ἄρα γεννήσει ποτέ. 

Ἐκ τοῦ αὐτοῦ .Ίόγου. 

Ἡμῶν λεγόντων, Too Πατρὸς ὄντος ἀεὶ, ἀνάγχη 
καὶ τὸν Υἱὸν ἀεὶ εἶναι, ἐχεῖνοί φασιν, Οὐκοῦν ἐπειδὴ 
xai ὁ Ὑἱὸς ἀεὶ δημιουργὸς, καὶ ἡ δηµιονργία ἀεὶ 
ἔσται, καὶ οὕτως ἔσται xa ἡ δηµιουργία συναΐδ-ος 


D Πατρὶ xoi Υἱῷ. 'AXX ὁ εἰπὼν δημιουργὸν οὐχ ἅμα 


καὶ τὴν δημ'ουργίαν λέγει. O0 γὰρ τῷ οἰχοδόμῳ 
συνυπάρχει xat τὸ οἰχοδόμημα, οὐδὲ τῷ ναυτηγῷ τὸ 
σχάφος. Ἡ μὲν yàp δηµιουργία &v τῷ δημιουργῳ. 


τὸ δὲ δημιουργούμενον μετὰ τὸν δηµιουργόν. Πατέρα δὲ εἰπεῖν ἀδύνατον, ph ὄντος υἱοῦ. Καὶ ὁ ε’πὼν 
T4:(0X οὐχ ἁπλῶς πατέρα, à)ÀX τινὸς λέγει πατέρα. 


Ex eodem libro. 

Rursum quxrunt, utrum Fil'us exsisteus, an non 
exsistens genitus sit. Quie sane quastio obscura 
et callida est. Cum enim pude:teos quarere, utrum 
sliquando et in tempore genitus sit, dicunt utrum 
, exsisteus an non exsistens si! genitus. Tu igitur ab 
illis vicissim quare utrum Deus Pater exsistens, an 


' en. i. 30, ? Joan, v, 19. 


5 δα]. xxxv, 10. 


"Ex τοῦ αὐτοῦ «Ἰόγου. 

Πάαλιν ἐρωτῶσιν, "Dv ἐγεννήθη ὁ Υἱὸς, $ μὴ &v; 
ἀσαφοὺῦς xaX χαχοτέχνου τῖς ἑρωτήσεως αὐτῶν οὗ - 
σης. Λἰσγυνόμενοι γὰρ τὸ ποτὲ καὶ ἓν χρόνῳ ἑρωτη- 
σα:, τὸ (v λέγουσιν. ᾽Αντερώτησον οὖν αὐτοὺς, "Qv 
Πατήρ ὁ 8:5; τὸν Υἱὸν ἐγέννησεν, f) μὴ àv Πατήρ; 
El μὲν γὰρ ὢν Da, ὧν ὄντα ἐγένντσεν * εἰ δὲ οὐκ 


* 
* 


"n 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 


538. 


v, γεννητὸς, καὶ οὗ φύσει Tlavfo. Πᾶσαν δὲ φιλο- A non cxsistens Pater Filium genuerit. Si enia. exsi- 


νειχίαν αὐτῶν ἀποχλείουσιν αἱ θεῖαι Γραφαὶ, Mo- 
σέως μὲν βοῶντος περὶ τοῦ Υἱοῦ, 'O ὤν ps ἁπέ- 
στει.ῖ5, τοῦ δὲ εὐχγγελιστοῦ Ἰωάννου, Ἐν ἀρχῇ ἦν 
ὅ Λόγος, καὶ οὐχ ἅπαξ τὸ ἦν, ἀλλὰ τέταρτον. Καὶ 
πάλιν ἀλλαχοῦ, 0 ὢν ἐκ τοῦ θεοῦ, x21, Ὁ ὢν ἐν τοῖς 
κό.Ίποις τοῦ Πατρός. Καὶ tv ἑτέροις, Ὁ ὧν «ἐν τῷ 
οὐρανῷ * xat £v τῇ ᾿Αποχαλύνει, '0 ὧν, καὶ ὁ ἦν, 
xal d ipxóperoc. Καὶ ὁ Παῦλος, "Oc ὧν ἁπαύ- 
}ασμα τῆς δόξης, καὶ ἐν µορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων. 
Καὶ πάλιν, 'O ὢν ἐπὶ πάντων θεὸς εὐ.Ίογητός. 


Ἐκ τοῦ αὐτοῦ .Ίόγου. 
El τὸ αἴτιον τοῦ αἰτιατοῦ μεῖζον χαὶ διάφορον xat' 


siens Pater, exsistens exsistentem — genuit. Si 
nou exsistens, factus est, non autem natura Pater, 
Sed omnes istorum quiestiones. «xcludunt. divini 
Scripturis, cuu Moses de Filio clara voce testetur : 
Qui est, inquiens, misit me *. Joannes autem evauge- 
lista : In principio, dicat, erat Verbum? ; quater illam 
vocem, erat, repeteus. Etalibi : Qui est. ex Deo *; 
et : Qui est in sinu Patris * ; et alio loco : Qui est in 
celo*, Et in. Apocalypsi : Qui est, qui erat, et 
qui venturus est *, Et Paulus : Qui cum sit splendor 
glorie * ; eV : Qui cum in forma Deieset *; οἱ : 
Qui est in. omnibus Deus benedictus *. 
Ez eodem libro. 
Si eausa inajor est eo, cujus est causa, et abíipso 


οὐσίαν, πᾶς δὲ πατ]ρ αἴτιος, xal πᾶς υἱὸς αἰτιατὸς, B per essentiam differt, omnis pater cum filii causa sil, 


µείξους xal ξεάφοροι xaz' οὐσίαν ol πατέρες τῶν 


, νἷῶν, χαὶ ob μιᾶς οὐσίας. ᾽Αλλ' οὐχ ἀληθές. 


Ἐκ τοῦ αὐτοῦ «Ἰόγου. 

Ἑρωτῶσιν, εἰ γεννήσας ὁ Πατὴρ τὸν Υἱὸν ἑπαύ- 
σατο γεννᾷν αὐτόν», xiv λάέωσιν, ὅτι ἐπαύσατο, 
ἐπάγουσιν, Οὐχοῦν καὶ Ίρξατο γεννᾷν. Πᾶ» γὰρ τὸ 
τέλος ἔχου xa! ἀρχὴν ἔχει. Οὐκ ἄρᾳ ἣν ἀεὶ ὁ Υἱός. 
Ἑροῦμεν οὖν, El τὸ πανόµενον ἀνάγχη χαὶ ἀρχὴν 
ἔχειν, xal τὸ ἀρχὴν ἔχον ἀνάγχη xal παύεσθαι, 
ἄγγελοι οὖν, xol πάντα τὰ ἀσοώματα ἀρχὶν τοῦ εἷ- 
ναι ἔχοντα, ἀναγχαίως xal τέλος τοῦ εἶναι ἕξει. "AX? 

τοπον. Δυνατὸὺν οὖν xai ἀρξάμενον τοῦ εἶναι μὴ 
πεπαῦσθαι, xal παυσάµενον μὴ ἠρχθαι. El δὲ μὴ, 
{αἱ αὐτὸς ὁ Υἱὸς, εἰ ἀρχὴν τοῦ εἶναι ἔχει, xal τέλος 


— ἐς ἀνάγχης ἔχει κατ᾽ αὐτούς. Ἐπειδὴ πᾶν τὸ ἀρχἣν 


ἔχον χαὶ τέλος ἔχειν βρύλονται. Καὶ πῶς οὗ βλάσφη- 
pov ; Καὶ ἡ πρόγνωσις 6b τοῦ θεοῦ ἀρχὴν οὐχ ἔχουσα, 
μετὰ τ) γενέσθαι τὰ περὶ ὧν προέγνω, τέλος ἔχει. 
Ὥστε οὗ tb τέλος ἔχον ἀνάγχη χαὶ ἀρχὴν ἔχειν. 


major est filio , et patres a filiis essentia diversi suut, 
mon autem ejusdem essentie; quod falsum est. 
Ex eodem libro. 

Quarunt an Pater. qui Filium genuit, ipsum gi- 
gnere desierit, et si desiisse concesscrimus : Ergo, 
inquiunt, gignere etiam coepit; quidquid enim habet 
fiaem, habet etiam priucipiu:n. Filius igitur non fuit 
semper. Queramus et nos, num quia id, quod desinit, 
principium  hapere necesse est, εἰ quod principium 
habet, desinere, augeli et quaecunque, sunt corposis 
expertia quoniam principium habent, finem quoque 
sinl habitura necessario. Quod si absurduin est, con» 
stat, et quod co»pit esse, posse non desinere : et quod 
desinit, non cepisse. Alioquin ex ipsorum sententia 
necesse est, ut Filius etiam, οἱ principium habet 
exsistendi, finem quoque habeat, siquidem omnia 
que hahent principium, (inem item habere volunt. 
Quod quidem dictu nefarium est. Dei certe praco- 
gnitio, quz principium non habet, posteaquam ad^. 


venerunt ea. qua ante cognoscebantur futura, desinit, Quamobrem patet, non esse necessarium, ui prin" 


cipium habeant omnia qux finem habent. 
Ἐκ τοῦ abtov JAóyov περὶ ἀγενγῄτου. 

El ὁ ἀγέννητος πρὸς τὸν γεννητὸν Υἱὸν ἀντιδια- 
σ:ελλόμενος οὐσία ἐστὶ, xal ὁ ἄχτιστος πρὸς τὴν 
χτίσιν ἀντιδιαστελλόμενος οὐσία ἐστίν ' ἔσται οὖν xal 
ὁ ἀγέννητος οὐσία, xal ὁ ἄκτιστος οὐσία. Δύο οὖν ὁ 
θτὸς, καὶ οὗ µἰχοὺσία. Οὕτω δὲ καὶ τὸ ἄτρεπτον a5- 
τοῦ χαὶ τὸ ἄναρχον xal πολλὰ ἕτερα οὑσία ἔσονται. 

Ἐκ τοῦ αὐτοῦ Aóyov. 

Ei ἀγέννητον τὸν Πατέρα, vxaY γεννητὸν τὸν Υὶὸν 
εἰπών τις, τὰς οὐσίας ἕδῆλωσε, τὸν τρόπον τῆς 
ὑπάρξεως αὐτῶν εἰπεῖν τις θελἠσας, πῶς ἂν ἑτέρως 
εἰπεῖν δυνήσεται ἢ οὕτως; Ὑπάρξεως οὖν τρόπος τὸ 
ἀγέννητος, xal οὐκ οὐσίας ὄνομα. Ei δὲ τὰ διάφορον 
τὴν ὕπαρξ.ν τοῦ εἶναι ἔχοντα διάφορον ἔχει xa τὴν 
οὐσίαν, οὐδὲ οἱ ἄνθρωποι ὁμοούσιοι. "Αλλη γὰρ 
ὑπαρξ.ς Αδάμ bx γῆς πλασθέντος, ἄλλη δὲ Εὔας ix 
πλευωρᾶς γενομένης, ἄλλη δὲ "Αδελ, Ex συνδυασμοῦ 
γάρ ἄλλη δὲ τοῦ ix Μαρίας, &x πα;.θένου γὰρ pó- 
vns. Ωσαύτως δὲ χαὶ ἐπὶ τῶν πτηνώὼν «s xal 
τετραπόδων. 


! Exod. 11, 14. ση. !, f. 


? ibid. 15. 
* Philipp. 0, * Rom. ix, 5. 


» ihid 18. 


C 

Ex eodem libro, De inaenito. | 

Si ingenitus, ut a genito distinguitur, essenua 

est; e increatus, ut a creato scparatur, essentia 

est, et ingenitus eril essentia, et increatus essentia, 

atque ita uon una erit esseutia Deus, sed dus. 

l:emque ut immutabilis, ut principium non habens, 
ut alia multa, multas habebit essentias, 

Ez eodem libro. 


D sii; qui Patrein ingenitum, et. Filium — genitum 


dicit, esseuntias ostendit, is, qui eorum  exsistendi 
modum volet declarare, qponam | alio. pacto. loqui 
poterit ? Ingenitus exsislendi rationem indicat, non 
au.em est nomen esseutie. Quod siea quz diver- 
sam exsistendi rationem habent, diversam obtinent . 
eliam essentiam, nec homines cjusdem essentiae 
sunt. Alia enim est exsisteudi ratio Ada: ex terra con- 
flati, alia Evae ex costa foriiaue, alia Abelis ex maris 
et femiu:e conjunctione nati, alia Domiui ex Maria 
Virgine orti. ldem etiam de volatilibus et quadru- 
pedibus intellige. 

' Hebr. 1, 8. 


* σου. i1, 15. * Apoc. t, 8. 


- 


539 


Ex eodem libro. 

Bi id, quod fieri nequit, ei, quod fleri potest, con- 
trarium est, et insipiens insipienti, et qnarcunque 
eudem pacto distinguuntur, inter se conuaria sunt, 
ingenitum etiim. genito contrarium erit, ei Pater 
Filio. Quod quidem sequeretur, si ingenitum non 
exsistendi modum, sed essentiam significaret. 

Ez eodem libro. 

Si Filius creatus est, non autem genitus, el tes 
item omnes creatz sunt, frustra Pater vocatur inge- 
nitus, eum genitus non adsit, quicum comparatus 
ingenitus appelletur. ltaque rectius increatus dicere- 
tur. quam ingenitus, Si enim ingenitus nomen est, 
non essentia. Nomina enim essentias signif(ican!, 
non autem ipsa suat essentiz. Quod si ingenitum 
dicunt essentiain esse, ipsius afferant nomen. Non 
enim ex essentia, sed ex nomine actloneque res 
cognoscimus, eas przsertim qui corporis sunt 
expertes. 

Ez eodem: 

Siingenilus est nomen essentize Dei, aut essentiam 
cognoscens suam Deus essenti:e notnen ignoravit, 
aut nomen etiam sciens audientes decepit: Domi- 
n&s enim omnipotens, inquit, est nomen meum !. 
Et Mosi quserenti nomen ípsius : Ego, inquit, sum, 
qui sum *. Et rursum : Deus, inquit, Abraham, et 
Deus ]saac, et Deus Jacob, hoc mihi nomen «ter- 
num *. Et David : Dominus, inquit , est. nomen ejus *. 
Iogenituto antem esse nomen illius nec ipse dixit, 
nec ullus sanctorum hominum. Quod si neque dece- 
pit, neque ignoravit (id enim nefas e.t dicere), in- 
genitus non est nomen ejus. 

Ez eodem. 

Ingenitus aut essentia, aut accidens est, nihil enim 
aliud esse potest. Essentia non est , quando ne id 
quidem, quod ab eo distinetum ei ex. altera parte 
fespondet, nempe genitus, uon est essentia. Genitus 
enim dicitur Filius, non quatenus essentia est, sed 
quatenus gignitur. Sin est sccidems, sut natura 
éonjunctum, aut ejusmodi, ut adesse possit. et abes- 
se. Si natura conjunctum, necesse est Deo, ut 
essentia, οἱ accidens sit : necessario enim hec 
accidunt illis quibus accidunt. Sin ejusmodi, ut 
adesse possit et abesse, erit et ingenitus aliquando, 
εί genitus. 
Ex eodem. 

Siingenitus non est nomen essentiz, sed essentia, 
et Filius est essentia, ingenitus et Filius est, et 
emuis essentia est ingenita. 

Ez codem. 

Si ingenitum esse est esseutia Dei, et genitum 
esse esL essentia f'ilii, essentia ejus non est esse 
ereatum, nec factum, Filius enim est essentia una, 
non plures. 

Ex eodem. 

Qui horhinem, aut lapidem, aot lignum dixit, essen- 
tiam aliquam significat. Qui autein. genitum. dicit, 
no" siguifieat essentiam simpliciter, «moniam 


KUTHYMII ZIGABENI 


A 


540 
Ἐκ τοῦ αὐτοῦ Jóvov. 

El τὸ ἀδύνατον ἑναντίον τῷ δυνατῷ, xal τὸ &oogov 
τῷ σοφῷ, xal πάντα τὰ ἀντιδιαστελλόμενα ἑναντία 
ἀλλήλοις, ἑναντίον xaX τὸ ἀγέννητον τῷ γεννητῷ. 
Ἑναντίος οὖν à Πατηρ τῷ YU χατ) οὐσίαν, af γε μὴ 
τρόπος ὑπάρξεως τὸ ἀγέννητον, ἀλλ οὐσία. 


'Éx tov αὐτοῦ Aórov. 

El χτίσμα, xoi οὐ γέννημα ὁ Υἱὸς, χαὶ πάντα δὲ 
τὰ ὄντα χτίσµατα, μάτην ἀγέννητος 6 Πατῆρ λέγεται, 
οὐχ ὄντος ὅλως γεννήµατος, πρὸς ὃ χαλεῖται ἁγέννη- 
τος. Διχαιότερον οὖν ἄχτιστος, ἢ ἁγέννητος λέγοιτο 
ἄν. Τὸ γὰρ ἀγέννητος εἰ ὄνομα, οὐχ οὐσία. Τῶν γὰρ 
οὐσιῶν σημαντιχὰ τὰ ὀνόματα, οὐκ αὐτὰ οὐσία. EL δὲ 
αὐτὸ οὐσία τὸ ἀγέννητος, λεγέτωσαν τὸ ὄνομα αὐτῆῃ.. 
Οὗ γὰρ ix τῶν οὐσιῶν, ἀλλ Ex τῶν ὀνομάτων 
xai τῶν ἐνεργειῶν γνωρίζοµεν, xai μάλιστα τὰ 
ἀσώματα. 


Ἐκ τοῦ αὐτοῦ. 

El τὸ ἀγέννητος ὄνομα τῆς οὐσίας τοῦ θεοῦ, 
ἡ τὴν οὐσίαν εἰδὼς τὴν ἱδίαν 6 Geb; τὸ ὄνομα τῆς 
οὐσίας Ἠγνόησεν, ἢἣ καὶ τὸ ὄνομα εἰδὼς τοὺς ἀχοῦον- 
τας Ἱπάτησε. Κύριος Τὰρ, φησὶ, παντοκράτωρ 
ὄγομά µου. Ἱαὶ παρὰ Μωσέως ἑἐρωτῃθεὶς, τί ὄνομα 
αὐτῷ, φησὶν, Εγώ εἰμι ὁ ὧν. Καὶ πάλιν, Ὁ Θεὸς 
']σαὰκ, καὶ ὁ θεὸς 'laxó6, tovtó uot ὄνομα 
αἰώγιον. Καὶ 6 Δαθδὶδ, Κύριος ὄνομα αὐτῷ. ᾽Αγέν- 
νητον δὲ ὄνομα οὔτε αὑτὸς ἑαυτῷ, οὔτε τις τῶν ἁγίων 
εἴρηχεν. El δὲ οὔτε ἡπάτησεν , οὔτε Ἰγνόησεν, ἆσε- 
θὶς γάρ τι τούτων εἰπεῖν , τὸ ἀγέννητος οὖκ ὄνομα 
αὐτοῦ. 

Ἐκ τοῦ αὐτοῦ. 

Τὸ ἀγέννητος fj οὐσία ἐστὶν, f] συµθεδηχός. Παρὰ 
ταῦτα γὰρ οὐκ ἂν εἴη. "AX οὐσία μὲν oüx ἔστιν ’ 
οὔτε γὰρ τὺ ἀντιδιαστολλόμενον αὐτῷ' γεννητὸς γὰρ 
ὁ Υἱὸς, οὗ χαθὸ οὐσία, ἀλλὰ χαθὸ ἐγεννήθη * εἰ δὲ 
συμδεθηχὸς, f| συµπέφυχεν, fj, ἑνδέχεται ὑπάρχειν 
καὶ μὴ ὑπάρχειν. Ἁλλ’ εἰ μὲν συµπέφυκεν, ἀνάγχη 
τῷ θεᾷῷ καὶ οὐσία, καὶ συμδεθηκὸὺς εἶναι. ἐξ ἀνόγ- 
χῆς γὰρ τὰ τοιαῦτα συµδα[νει οἷς συµδέδηχεν ’ εἰ δὲ 
ἑνδεχομένως, ἔσται xal ἁγέννητός ποτε xal yev- 
νητός. 


Ἐκ τοῦ avtov. 

E; τὸ ἀγέννητος οὐκ ὄνομα οὐσίας, ἀλλ' αὑτὸ οὐσία, 
οὐσία δὲ xat ὁ Υἱὸς, ἀγέννητος καὶ ὁ Ὑἱὸς, χαὶ πᾶσα 
δὲ οὐσία ἀγέννιτος. 

Ἐκ τοῦ avtov. 

El τὸ ἀγέννητον οὐσία τοῦ Θεοῦ, καὶ vb γέννημα 
οὐσία τοῦ Υἱοῦ, τὸ χτίσµα f) ποίηµα οὐχ οὐσία αὐτοῦ. 
Μία Υὰρ, καὶ οὐ πολλαὶ οὐσίαι ὁ Υἱός. 


Ἐκ cov αὐτοῦ Aóvov. 
"Ανθρωπόν τις εἰπὼν, f] λίθον, ἢ ξύλον, οὐσ'αν τινὰ 
δηλοῖ. 1 έννημα δὲ εἰπὼν οὐκ οὐσίαν ἁπλῶς δηλοῖ, 
ἐπεὶ πᾶν γέννημα οὐσία µίαι El δὲ οὐχ οὐσίας 


? Exod, xv, 9. ? Exod. i 11. * lbid. 15. - Psal. rx vin, 5. 


i 


/ 


51 


'Ex τοῦ αὐτοῦ. 
El φόσιι ἁγέννητος ὁ Πατὴρ, φύσει γεννητὸς xol 


ὁ Yiéc. El δὲ φύφει γέννημα, οὐχ ἔστι χτίσµα. 


Ὄντος οὖν τοῦ φύσει γεννήµατος, ἀνάγχη xal τὸν 
Ἱεννήσαντα εἶναι. Γέννημα yàp χωρὶς γεννῄσαντος 
οὐκ ἂν «n. Λεγέτωσαν οὖν τὸν γεννήσαντα, εἰ ὁ Πα- 
tho οὐκ ἐγέννησεν. 
Ἐκ τοῦ αὐτοῦ. 

El ὁμοούσιος, φασὶν, ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ, ὁ Πατ]ρ 
ὃξ ἀγέννητος, ὁ δὲ Υἱὸς γεννητὸς, ἡ αὐτὴ ἄρα οὐσία 
ἀγέννητος xal Ὑγεννητήη. Αλλ οὐ µέρος φαμὲν 


Ὃν Υιὸν τοῦ Πατρὸς, ὡς διαιρουµένην τὴν οὐσίαν 
ἀγέννητον καὶ γεννητὺν εἶναι, ἀλλ᾽ ὅλον ἐξ ὅλου, γέννη- B 


τὸν ἐξ ἀγεννήτου, τέλεια δύο, xal οὐ δύο µέρη 
ἐξ ἑνός τινος. 
'Ex τοῦ avtov. 
Ei ἐφανέρωσεν ὁ Yib; τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς τοῖς 


ἀνθρώποι-, ὡς αὑτός φησιν, '"Ezarépocá σου τὸ 
ὄνομα τοῖς ἀγθρώποις, χύριον δὲ τῆς οὐσίας αὐτοῦ 
ὄνομα τὸ ἀγέννητος, δειχνύτωσαν ποῦ ἀγέννητον αὖ- 
τὸν ὁ Σωτηρ εἴρηχεν. 


Ἐκ τοῦ ᾽αὐτοῦ. 
Τὸ ἁγέννττος οὔτε ὄρος ἐστι θεοῦ, οὔτε ἴδιον, 


Ταῦτα γὰρ ἀντιστρέφει ἐχείνοις ὧν ὄρος, f| ἴδιον 
τυγχάνουσιν. "Άνθρωπος γὰρ ζῶον λογιχὸν, θνητὸν, 
xaY el τι ζώον λογιχὸν, θνητὸν, ἄνθρωπος τοῦτο. 
Ἴδιον δὲ ἀνθρώπου τὸ γελαστικὸν, xai et τι γελαστι- 
x^v, ἄνθρωπος. Τὸ δὲ ἀγέννητος, st τις συγχωρήσει 
ἐπὶ µόνου θεοῦ λέγεσθαι, οὐχ ἅμα xal s! v: θεὺς, 
τοῦτο ἀγέννητον. 'O οὖν Υἱὸς θΞεὺς ὧν, οὐχ ἁγέννη- 
τός ἔστιν. Οὔτε οὖν ὄρος, οὔτε ἴδιον τὸ ἀγέννητον. Οὐ 
γὰρ ἀντιστρέφει. 


'Ex τοῦ αὐτοῦ. 
Ei χτίσµα θεοῦ ὁ Υἱὸς, πᾶν δὲ χτίσμα δοῦλον τοῦ 


χτίστου, δοῦλος ἄρα ὁ Χριστὸς, xai οὐχ Υἱὸς θεοῦ. 


Οὐχ ἔλαδεν οὖν μορφὴν δούλου Κύριος ὢν, ἀλλ᾽ ἣν 
ῥοῦλος. 
Ἐκ τοῦ avtov. 
El τὰ ἑλάττονα mh ἑλάττονος δημιουργεῖται, xal 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 
eiie γέννημα οἡμαντωὺν, οὐδὲ τὸ ἀγέννητος A omne genitum est una essentia. Quod si certam 


542 


aliquam essentiam genitus non significat, ne inge- 
Bitus quidcm. 
Ex eedem. 

Si natura Pater ingenitus est, et Filius natura 
est genitus, Quod si natura genitus, non est creatus. 
Cum autem genitus sit natura, et genitorem esee 
necesse est, Nam sine genitore genitus esse non 
potest. Dicant igitur genitorem, si Pater non genuit. 


Ex eodem. 

Si Filius, inquiunt, est ejusdem essentize cum Patre, 
et Pater ingenitus est, Filius autem genitus, eadem 
essentia est. ingenita et genita. Nos autem non dici- 
mus Filium esse partem Patris , ut esscntia divisa 
ingeuitus genitusque proveniant, sed totum ος toto, 
geuitum ex ingenito, ut duo perfecti sint, non au- 
tem du: partes ex uno aliquo. 

Ez eodem. 

Si Filius nemen Patris hominibus patefecit, ipse 
enim , Manifestavi, inquit, nomen tuum hominibus *, 
proprium autem ipsius essenti:2 nomen ipngenitus, 
ostendant, ubi ipsum ingenitum norminaverit. 


Ex eodem. 

lngenitus neque definitio Dei est, neque proe 
prium. Hxc enim cum illis, quorum suut definitio ét 
proprium, convertuntur, et eis ex zequo respondent. 
Hoino enim animal est ratione praeditum et mor- 
tale. Et si quod animal est ratione praeditum ac 
mortale, illud est hoo. Hominis autem proprium 
est, esse ad ridendum aptum. Quaresi quid est ejus- 
modi, id est bomo. At ingenitum si quis de solo 
Deo dici cencesserit, non continuo si quid Deus 
est, id sit ingenitum. Filius enlm cum Deus sit, 
non eit ingenitus. Quamobrem Ingenites nec defi. 
Ditío, nec proprium est; non enim convertuntur. 

Ez eodein. 

Si Filius à D.o creatus est, et qui creatus est, 
servus est creatoris, servus utique est Christus, 
hon autem Filius Dei. Non ergo servi formam 
assuinpsit, cum esset Dominus, sed erat servus. 

Ex eodem. 
Sí minora a minore creantuf, et majora a ma- 


τὰ µτίζονα δὲ ὑπὸ μείζονος, δ.ὰ πολλῶν ἄρα ἡ χτί- D jore, per multos universitas creata est, et non est 


δις, ἐπεὶ οὗ πᾶσα Lon. 
"Ex τοῦ αὐτοῦ. 
Ei δημ.ουργιχὸς ὁ θεὺς φὖσει, οὐχ ἑνὸς ἔσται, 


ἁλλὰ πολλῶν. Ἡ γὰρ ἁἀσθενείᾳ ἄλλο οὗ δημιουργεῖ, 
3 φθόνῳ καὶ βασκανίᾳ. 


Ἐκ τοῦ αὐτοῦ. 

Ei τὴν δημιοὐργίαν τῖς οὔσης κτίσεως ἐπησχύνθη 
δι) ἑαυτοῦ morosa. ὁ θεὸς, χαὶ τὴν δοξολογίαν αὐτῆς 
οὗ προαίετα!:. "À γὰρ ποιῆσαι ἐπησχύνετο, γενόµενα 
ἴδια νομισθῆνλι o2 θελήσει. 

Ἐκ τοῦ αὐτοῦ. 
El ταυτὸν τὸ χτίςε.ν χαὶ γεννᾷν τὸν 8:5», ἐπειδὴ 


! Joan. vit, 6. 


i qualis. 
Ux eodem. 

Si natura Deus creator est, ton unius est, sed 
multorum. Alioquin aut impotentia non cfeat aliud, 
aut iuvidentia. 

Ex eodem. 

Si rerum universitatem Deum per se condere 
puduisset, ue laudem quidem ejus adinitteret, Qus 
enim facere erubuisset, ea sibi ui propria nollet 
auribui. . , 

Ex eodem 
Si idem est. Deum creare οἱ gignere, quoniam 


acti 


543 


EUTHYMHII ZIGABENI 


54 


simplex est, idem etiam est servare et perdere, vi« A4 ἁπλῶς ταντὸν xal τὸ σώζειν αὐτὸν καὶ ἀπολλύδιν, 


tain largiri atque. interflcere, 3tque ita. idem erit 
salus et interitus, vita et mors. 
Ex eodem. 

Si Christus Dei virtus cst, et sapientia, et bz 
creatae non sunt, sed vetern:e simul cum Deo : nurn- 
quami enim sapientia virtuteque caruit : Christus 
Ccieatus non est, et est siuul $ternus cum Deo. 
Q :od si quatenus actiones sunt, dicitur virtus et 
sapientia, uos item Christi, ut ipse Dei , virtus 
sapientiaque dicemur, quod absurdum est. 

Ez eodem. 

Si Filius zeternus Deus non est, recens est. Si 
verus non est, falsus. Si natura non est, hominum 
est iustituto. Impium autem est deos novos, falaos, 
non naturales adorare : Non erit, iuquit, tibi deus 
recens '. Et Paulus : Sed tunc, inquit, ignorantes 
Deum, serviebatis illis qui natura dii non sunt 3. 

Ex eodem. 

Si unigenitus est Filius, propterea quoJ solus a 
solo f»ctus est, cur magis proprie unicreatus non 
dicitur ? Quando non vere creatum ilum Eunowius 
affirmat, et falso genitum appellari? 

; Ez eodem. 

Si Patri similis est Filius, non natura tamen, 
figura igitur, aut actione. Figura similis dici non 
potest, Nain. res qua non habeut corpus, figuran 
non liabent. Sin actione, non cst commutabilis, 
Talis enim illu: egit, qualis ipse est. Siquideni a 


xai ζωογονεῖν, xal ἁποχτείνειν. El δὲ τοῦτο, ταυτὸν 

ἄρα σωτηρία xaX ἀπώλεια, καὶ Qu xat θάνατος. 
Ἐκ τοῦ αὐτοῦ 

«Εἰ Χριστὸς Θεοῦ δύναµες, xol σοφία, savva δὲ 
ἄκτιστα, xat συναῖδια θεῷ'' οὐ γὰρ ἦν ποτε ἄσοφος 
xai ἀδύναμος * ἄκτιστος xal συναΐδιος ὁ Χριστὸς νῷ 
Θεῷ. Ei δὲ χαθὸ ἑνέργεια, δύναµις, καὶ σοφία Θεοῦ 
λέγεται, καὶ ἡμεῖς Δύναμις xal σοφἰα Χριστοῦ λε- 
γοίµεθα ἂν, ὡς αὐτὸς θεοῦ. Αλλ ἄτοπον. 


Ἐκ tov αὑτοῦ. 

Ei μὴ ἀῑδιος θεὸς ὁ Yibc, ££ ἀνάγχης πρόσφατος. 
Ei μὴ ἀληθινὸς, φευδἠς. E! μὴ φύσει, θέσει. 'Ασε- 
θῶν δὲ προσφάτοις, χαὶ ψευδέσι, xal μὴ φύσει λα- 
τρεύειν. Obx ἔσται ydp σοι, Φησὶ, θεὸς πρόσ- 
gatoc. Καὶ ὁ Παῦλος, Ἀ.1.Ἰὰ τότε μὲν οὐκ αἱδό- 
τες θεὸν ἐδου.εύσατε τοῖς μὴ φύσει οὖσι θεοῖς. 

'Ex τοῦ αὑτοῦ. 

El μονογενῆς ὁ YU, διὰ τὸ μόνος ix póvou Υε- 
γεννῆσθαι, µονόχτιστος χυριώτερον ἂν λέγοιτο, 
χτίσµα μὴ ἀληθῶς χατ Εὐνόμιον Gv, Ὑέννημα δὲ 
ψευδωνύμως καλούμενος. 

'Ex τοῦ αὐτοῦ. 

El ὅμοιός ἐστιν à Υἱὸς τῷ Πατρὶ, οὐ κατ οὐσίαν 
δὲ, λείπεται f] xac μορφὴν, f, xav. ἑνέργειαν. ᾽Αλλὰ 
μορφὴν μὲν ἀλύνατον εἰπεῖν ' οὐδὲν γὰρ ἀσώματον 
ἐν μορρῇ ' εἰ δὲ xav' ἑνέργειαν, οὐκ ἂν xal αὐτὸ, 
ἁλιοἷόν τι, ἀλλὰ τοιοῦτον, ο-ος αὐτός ἐστιν, ἑνήργη 


Patre factus est, non autem genitus. Quanquam ( σεν ἄν, εἴπερ ποίηµα τοῦ ΠἩατρὸς, xat οὗ γέννημα. 


eliam dictum est antea, id, quod est actione simile, 
essentia ilem esse simile. 
Ex eodem. 

Si Dei opero, ut David ait ?, in fide, nou autem 
in demonstratione consistunt, quanto magis gene- 
ratio Filii, quse est ante szecula, fide, uon autem 
deinonstratione percipitur ? ' 


Ex eodem. 

Si ex nihilo Deus Filium fecit, et Filius ex nibilo 
fecit omnia, eadem est virtus et aetio eorum, qui 
quod volunt, ex nihilo creare queunt, cum nulla 
sit inter ila qux» creautur, differentia. Quandoqui- 
dem et in rerum universitate licet muliiplex varie- 
tas sil, non varii tamen sunt conditores, sed unus, 
nempe Filius, per quem omnia facta sunt. At 
quorum una virtus et actio est, eorum, ut diximus, 
una est etiam essentia atque natura. 

Ex eodem. 

Si fides iu Filium uostra est opus Dei: Hoc 
enim, in juit, est opus Dei, ut credatis in eum, quem 
ille wisit ^, Filius esse non potest opus Dei. Neque 
euim idem est fides in Filium, et ipse Filius. 


Ez eodem. 
Si Filius, quatenus est. Deus, subjicietur Patri, 
litio subjectus fuit, nimirum ex quo Deus est. Quod 


Καὶ ἄλλως δὲ xai προείρηται τὸ xav' ἐνέργειαν 
ὅμοίον ἐξ ἀνάνκτς xal κατ' οὐσίαν ὅμοιον εἶναι. 
Ἐκ τοῦ abtov. 

E! τὰ ἔργα τοῦ θεοῦ ἐν πίστει, χαὶ o2x tv ἆπο- 
ἐείξει χατὰ τὸν Δαθὶδ εἰπόντα, Kal πάντα τὰ ἔργα 
αὑτοῦ ἐν πίστει, πόσῳ μᾶλλον dj του Yioo πρὸ 
αἰώνων ἐκ ΠἩατρὺς γέννησις ἓν πίστει, xol οὐχ ἐν 
ἀποδείξει; m 

Ἐκ τοῦ αὐτοῦ. 

EL ἐξ οὐκ ὄντων ὁ Ob; τὸν Υἱὸν ἑἐποίησε, καὶ à 
Yo; δὲ ἐξ οὑχ ὄντων τὰ πάντα, fj αὐτὴ δύναμις xal 
ἑνέργεια τῶν ἐξ οὐχ ὄντων ὃ βούλονσαι δημιουργεῖν 
δυναµένων, οὐδαμοῦ τῆς διαφορᾶς τῶν δηµιουργχου- 
µένων σχοπουµένης. Ἐπεὶ xai τῆς Χτίτεως ἓν πολ- 


D λοῖς χατὰ πολλὰ διαφόρου τυγχανούσης, οὗ διάφοροι 


οἱ δημιουργοὶ, ἀλλ εἷς Ylbo δι’ οὗ τὰ πάντα ἐγένετο. 
ὃν δὲ d αὐτῃῆ ἑνέργεια xal δύναµι-, τούτων, ὡς 
προείρηται, xa οὐὑσία xal φύσις fj αὐτή. 

Ἐκ τοῦ αὐτοῦ. 

Ei ἡ πἰστις ἡμῶν dj εἰς τὸν Υἱὸν ἔργον kat! τοῦ 
8:00: Τοῦτο γάρ écti, «ra, εὐ ἔργον τοῦ θεοῦ, 
εἰς ὃν ἀπέστειεν ἐκεῖνος, ἵνα πιστεύσητε ab- 
τὸς Épyov οὐ δύναται εἶναι θεοῦ. Οὐ ταυτὸν γὰρ ἡ 
εἰς αὐτὸν πίστις, xat αὑτός. 

Ἐκ τοῦ αὐτοῦ. 

El θεῖχῶς ὁ ας τῷ [Πατρὶ ὑποταγάήσεται, i£ 

ἀρχῆς ἂν ὑποτέτακτο, ἐξ οὗ vai θεὺς fv. EL δὲ οὐχ 


'! l'sal.Lxxx, 40... * Galat, iv, 6. ? Psal. axxu, 9... * Joan, vi, 23. 


515 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 


5.6 


ὕπο-έτακτο, ἀλλ’ ὕστερον ὑπυταγήσεται, ἀνθρωπί- Α οἱ subjectus non fuit, sed suhjwietur, ut. homo 


νως ὑπὲρ fjv, vai οὐ θεῖχῶς ὑπὲρ ἑαυτοῦ. 
Ἓκ τοῦ αὐτοῦ. 

Ei μετὰ τὴν ἑἐνανθρώπησιν διὰ τὴν ὑπαχοὴν τὸ 
Ὁπὲρ πᾶν ὄνομα τῷ Υἱῷ θεῷ ὄντι ὁ Πατὶρ ἑχαρί- 
ὅ6στο, xal πᾶσα γλῶσσα ἐξωμολογίσατο Κύριον, πρὸ 
«Ὡς ἐἑνανθρωπήσεως οὔτε τὸ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν 
ὄνομα εἶχεν, οὔτε παρὰ πάντων τὴν ὁμολοχίαν τοῦ 
εἶναι Κύριος. Μείζων οὖν ἐγένετο μετὰ τὴν ἐνανθρώ- 
πησιν, f) πρὸ τῆς ἑνανθρωπήσεωφ, ὅπερ ἄτοπον. 
Τοιοῦτονυ δέ ἐστι xat τὸ, 'E8000n pou πᾶσα ἐξουσία 
ἐν οὐρανῷ xul ἐπὶ γῆς. El; τὴν ἑνανθρώπτσιν 
οὖν, χαὶ οὐχ εἰ; τὴν θεότητα ταῦτα νοεῖν δεῖ. 


"Ex τοῦ αὐτοῦ. 

Ei δημιουργὸς τῶν ὅλων ὁ Υἱὸς, τὸν δὲ χρόνον 
ttc χρίσεως οὐχ οἵδεν, ὃ ἑδημιούργῆσεν οὐκ οἵδεν. 
Οὐ γὰρ τὴν χρίσιν εἶπεν ἀγνοεῖν, ἀλλά τὸν χρόνον * 
xal πῶς οὐχ ἄτοπον, 

Ἐκ τοῦ αὐτοῦ. 

El τὴν γνῶσιν πάντων ὧν ὁ Πατὴρ ἔχει, ὁ Yl; 
o)x ἔχει, ἐφεύσατο εἰπὼν, Πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πα- 
thp, ἑμά ἐστι" xal, Καθὼς ὁ Πατὴρ viro xti µε, 
κἁ γὼ γινώσχω τὸν Πατέρα. El δ᾽ ἕτερον τὸ τὸν 
Πατέρα εἰδέναι, καὶ ἕτερον τὸ τὰ τοῦ Πατρὺὸς, μεῖ- 
ζον δὲ τὸ εἰδέναι τὸν Πατέρα τοῦ τὰ αὐτοῦ εἰδέναι, 
xa0' ὅσον ἕχαστος αὐτὸς τῶν ἑαυτοῦ μείζων, τὸ 
μεῖζον ὁ YU εἰδὼς, Οὐδεὶς γὰρ, φησὶν, εἶδε τὺν 
Πατέρα εἰ μὴ d Yióc, τὸ ἔλαττον οὐκ δει, ὅπερ 
ἀδύνατον. Διὰ τὸ μὴ; συμφέρον οὖν τοῖς ἀνθρώποις 
ἀχοῦσαι τὸν χαιρὸν τῆς χρίσεως ἀπεσιώπησεν. Ἡ 
μὲν γὰρ ἀεὶ προσδοχία θερµοτέρους περὶ τὴν εὐσέ- 
ϐε.αν ἀπεργάζεται' dj δὲ τοῦ πολὺν «bv μεταξὺ 
χρόνον ἔσεσθαι γνῶσις ὁλιγωροτέρους ἂν ἐποίησεν 
ἐλπίδι τοῦ xal ὕστερον µεταθαλλοµένους δυνηθῆναι 
εὐαρεστῆσαι. Ἐπεὶ πῶς ὁ πάντα µέχρι τῆς ὥρας 
ἐχείνης tlbi; οὐχ) χἀκείνην τὴν ὥραν δει; Μά- 
την δὲ à Απόστολος ἔλεγεν, Ἐν ᾧ εἰσι πάντες οἱ 
θησαυροὶ τῆς σοφίας, xal τῆς }Σὠσεως οἱ áxó- 
κρυφοι. 

Ἐκ tov αὑτοῦ. 

El διὰ τὸν Πατέρα ὁ Yi; ζᾷ , δι) ἕτερον, xal οὐ 
δι ἑαυτὸν ζᾖ. Ὁ δὲ δι ἕτερον ζῶν αὐτοζωὴῇ εἶναι 
οὗ δύναται. Οὐδὲ γὰρ ὁ χατὰ χάριν ἅγιος αὗτο- 


suhjicietur pro nobis, non autem ut Deus pro se. 
Ez eodem. 

Si Pater Filio Deo, posteaquam factus est homo, 
propter quod obediens fuit, donavit nomen auper 
omne nomen, ut omnis lingua Dominum confitere- 
tur, antequam homo fieret, non habebat. nomen 
supcr omne nomen |, neque illum omnes Domiuum 
confitebantur. Major igitur evasit postquam homo 
factus. est, quam erat priusquam homo fleret. 
Quod absurdum est..Idem argumentum sumi po- 
test ex illis verbis : Data est. mihi omnis potestas 
in celoet in. terra *. Quamobrem hzcad. humani- 
tatem ejus, non autem ad divinitatem referenda sunt, 

Ex eoiem. 


. Si mundi conditor est Filius, et tempus judicii 


ignorat, quod ase conditum est, ignorat. Neque 

enun negavit se judicium scire, sed tempus. lloc 

alisurdum est, . 
Ez eodem. 

Si coguitiongm omnium que Pater habet, non 
habet Filius, mentitus est, inqniens : Omnia, que 
Pater habet, ea. sunt . Et: Quemadmodum 
cognoscit me Paler, sic ego cognosco Patrem *. Sin 
aliud est, Patrem. noasc, aliud nosse quas Patris ssi, 
et majus est nosse Patrem, quam ea quie sunt ipsius, 
cum unusquisque major ipse sit. quam ea qua sur 
ipsius: quod majus est noscens Filius, Nullus enim, 
inquit, novit Patrem nisi Filius *, id quod mi- 


6 nus est ignoravit. Hoc autem fleri non potest. Reticuit 


igitur, quoniam hominibus judicii tempus scire non 
expediebat. Nam assidua exspectatio illos ad pie- 
tatem excolendam promptiores reddit, Quod si 
lengum temporis spatium intercessuruim cognovis- 
sent, negligentiores effecti essent, sperantes fore, 
ut post etiam, si resipiscerent, placerent, Nar qui 
fleri potest, ut eum illa. hora lateat, qui usque sd 
ipsam horam novit omnia? Frustra praterea dixis- 
set Apostolus : ]n quo sunt omnes thesauri sapiene 
tie el cognitionis reconditi *. 
Es eodem. 

Si propter Patrem Filius vivit, per alium, uon 
per se vivit. Qui autem per alium vivit, non. ext 
ipsa vita : nam et qui per alium sanctus est, non 


ἅγιος. Ἐφεύσατο οὖν ὁ Υἱὸς εἰπὼν, Εγώ εἰμι ἡ D estipsa sanctitas. Mentitus est. igitur Filius , Ege, 


ζωή: xa πἀλιν, Οὕὔτω καὶ 0 Ylóc οὓς θ4.1ει ζωο- 
ποιαῖ. Eig τὴν ἑνανθρώπησιν οὖν, καὶ οὖκ εἰς τὴν 
θεότητα τὸ εἰρημένον δεῖ νοεῖν. 

Ἐκ τοῦ αὐτοῦ. 


inquiena, sum vita" ; et : Sic et Filius quos vult, tisi- 
fcat*. Quare dictum — illud που ad divinitatem 
pertinet, sed ad humanitatem. 

Ex eodem. 


Ei ἄμπελος, φασὶν, ὁ Σωτὶρ, χλήµατα δὲ - Si vitis est, inquiunt, Servator, nos autem pal- 


ἡμεῖς, γεωργὸς δὲ ὁ Πατὴρ, τὰ δὲ χλήµατα ópoputi 
μὲν τῇ ἀμπέ)ῳ, 1, δὲ ἄμπελος οὐχ ὁμοφρὴς τῷ 
γεωργῷ, ὁμοφνὴς μὲν ἡμῖν ὁ Υἱὸς, xe µέρος ἡμεῖς 
αὐτοῦ, οὐχ ὁμοφυῆς δὲ τῷ Πατρὶ, ἀλλὰ χατὰ πάντα 
ἀλλότριος. Πρὸς οὓς ἐροῦμεν' Οὐ τῆς θεότητος αὑ- 
$20, ἀλλὰ τῆς σαρχὺς εἴρηχεν ἡμᾶς κλήµα-α. Κατὰ 


mites, Pater autem agricola *, palmites autem viti 
natura cunjuncti suat, vitis autem agricula natura- 
Mter non est conjuncta, Filius natura .aobiscum 
conjunctus est, non autem ejusdem est natura eom 
Patre, [sed οὐ eo penitus alienus. Respondemus, 
Dominum non divinitatis, sed carnis suz nos palmi- 


"Philipp. αν 9. * Mivb. xxv, 18. * Joan. xvi, 1δ. * Ibid. ' Matth. x, 27. — * Coloss. n, δ. 


! joan. xiv, 0, * Joan v, 21. ? Juan. xv, 4, δ. 


ο] 


EUTHYMII ZIGABENI 


518 


tes esse dixisse. Quemadmodum Apostolus : Nos, A δὲ τὸν 'AmóatoAov εἰπόντα, 'Hyeic δέ ἐσμεν copa 


inquit, sumus corpus Christi, et membra ex. parte. '. 
Et alibi : Nescitis, inquit, corpora vestra esse 
Christi membra *? Et alio loco : Qualis, inquit, 
Lerrenus, tales et terreni; et qualis ccelestis, tales el 
celestes. Et : Sicut. poriavimus imaginem terreni, 
portemus et imaginem caelestis ?. 


Ez eodem. 

Si Filius de se ipso loquebatur , Pater, inquiens, 
si fieri potest, transeat a me caliz iste *, non modo 
timorem et imbecillitatem suam declarabat, sed 
aliquid etiam 4 Patre fieri non posse arbitrabatur. 
Nam illa verba: Si fieri potest, ambigentis sunt. 
Non igitur pro se ipso ita loquens postulabat, sed 


Χριστοῦ, xal u£An ἐκ µέρους. Καὶ πάλιν, Oox 
οἵδατε, ὅτι τὰ σώματα ὑμῶν μέλη Χριστοῦ ἐστι; 
xat ἐν ἄλλοις, Oloc ὁ xotxóc, τοιοῦτοι xal οἱ χοὶ- 
xol, καὶ οἷος d ἑπουράνιος, τοιοῦτοι xal οἱ &x- 
ουράγνιοι. Καθὼς ἐφορέσαμεν τὴν εἰκόνα τοῦ 
χοϊκοῦ, φορέσωμεγ καὶ τὴν sixóra τοῦ «ἐπουρα- 
viov. 
Ἐκ tov avtov. 

El περὶ ἑαυτοῖ, ὁ Υἱὸς ἔλεγε, Πάτερ. εἰ δυνατὸν., 
παρελθέτω ἀπ᾿ ἐμοῦ εὸ ποτήριον τοῦτο, οὗ µόνον 
ἑαυτοῦ δειλίαν καὶ ἀαθένειαν χατηγορεϊ, ἀλλ εἶναί 
τι χαὶ ἀδύνατον τῷ Πατρὶ ἑνόμιζε. Τὸ γὰρ εἰ δυνα- 
τὸν ἀμφιδάλλοντος fjv. Οὐχ ὑπὲρ ἑαυτοῦ οὖν ἡτεῖτο 
τοῦτο λέγων, à)" ὑπὲρ τῶν µελλόντων ἀνελεῖν αὐτὸν, 


pro illis qui ipsum erant occisuri, ne tantum scelus B t, μὴ οὕτως ἁμάρτωσιν, ὑπὲρ ὧν αὖθις ixtite καὶ 


admitterent, pro quibus etiam in crueem sublatus 
orabat : Peter, inquiens, dimitte illis *. 
Ez eodem. 

Si hominis caput est Christos, et Christi caput 
est Deus *, homo autem nen est. ejusdem esseniiz 
cum Deo, neque enim Deos egt, Christus antem est 
ejusdem essentiee cum Deo, nempe Dens, von eo- 
dem modo caput hominis Christus est, quo Deus 
est Christi. Natura. euim ογθαία et divinitas iu 
uuum non concurrunt. Ergo Deus, ut Pater, est 
Christi caput, Christus autem, ut effector, caput est 
hominis. 

Ex eodem. 


αταμρωθεὶς, Udrap, λέχων, ἄρες αὐτοῖς. 


Ἐκ tov αὐτοῦ. 
Ki ἀνδρὺς χεφαλὴ ὁ Χριστὸ:, χεφαλὴ δὲ Χριστοῦ 
ὁ θεὸς, ἄνθρωπος δὲ τῷ Kei οὐχ ὁμοούσιος * οὐ γὰρ 
θεὺς, Χριστὺς δὲ τῷ θεῷ ὁμοούσιος * θεὸς γάρ * οὐκ 
&pa ὡς àvbph; κεφαλὴ Χριστὸς, οὕτω xal Θεὸς 
Χριστοῦ. Ἡ γὰρ χτιστὴ φῦσις xal ἡ ἄχτιστος θεό- 
της εἰς ἓν xal ταντὸν οὗ συµθαίνουσ.ν. Οὐχοῦν ὁ 
μὲν ὡς Πατὴρ χεφαλὴ Χριστοῦ, ὁ δὲ ὥς moth; 
κεφαλὴ ἡμῶν. | 


Ἐκ τοῦ αὐτοῦ. 


Si ut Dens, non autem ut homo petebat : Clari. (1. El δοξασθῆναι παρὰ τοῦ Πατρὸς αἰτῶν 6 Υἱὸς, 


ea me, inquiens, Pater "*, non habebat id quod po- 
gtulabat, Et evangelista, qui, Vidimus, inquit, gloriam 
ejus *, meutitur; et Apostolus, Dominum, inquiens, 
glori* non crucifizissent * ; οἱ David, Bt iniroibit, 
inquiens, Rez glorie **,. Non petebat igitur acees- 
sionem glorie, sed humane salutis consilium 
patefleri. 
Ex eodem. 

Si gloriam, quam habebat antequam mundus 
fleret, vere flagitabat a Patre, illam amissam flagi- 
:abat : neque enim id quod habebat, flagitasset. 
Quod si ita est, non gloriam solum, sed divinita- 
tem amiserat, Gloria enim 4 divinitate sejungi non 
potest. Ergo, ut Photinus sentiebat, erat homo 
purus. Constat igitur h»c ad bumanitatem ejus, non 
autem ad divinitatem referri. 

Ez eodem. 

Bi ex eo quo] primogenitus ereaturse dictus est *!, 
colligitur eum primum ereatum esse, Apostolus, 
qui dixit, per ipsum et in ipsum creata esse omuia, 
dieere debuit, et ipsum ante omnia creatum fuis- 
96'*, Neuc aetea dixit: Kt ipse est ante ownia **. 
Ex quo declaravit, et illum sempor eset, ot rerum 
univereiistem 9000 (actam. ἨΗἰμά enim esk- conao- 
πού iiis nerbis : Ja principio erat Verbum. 


θεϊχῶς, xat οὐχ ἀνθρωπίνυις ᾖτεε, ὃ οὐκ εἶχεν ᾖτει, 
xai φεύδεται ὁ Εῥαγγελιστὴς εἰπὼν, ᾿Εθεασάμεθα 
τὴν δάξαν αὐτοῦ * καὶ ὁ Απόστολος, Οὖκ ἂν cóv 
Κύριον τῆς δόξης ἑσταύρωσαν ' καὶ ὁ Δαδ'δ, Kol 
εἰσεεύσεται ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης. 00 προσθή- 
χην οὖν δόξης αἰτεῖ, ἀλλὰ τῆς οἰχονομίας τὴν qa- 
νέρωσιν γενέσθαι. 
Ἐκ τοῦ αὐτοῦ. 

El τὴν δόξαν ἣν εἶχε πρὸ τοῦ τὸν xóspov γενέσθαι 
ἀληθῶς παρὰ τοῦ Πατρὸς ᾖτει, οὐχ ἂν ὃ εἶχε λαδεῖν 
ἐπεζήτει. El δὲ τοῦτο, οὐ τὴν δόξαν ἀποθεθλήχει 
µόνον, ἀλλὰ xaX τὴν θεύτητα. ᾽Αχώριστος γὰρ tj δόξα 
τῆς θεότητος. TOO οὖν κατὰ Φωτεινὸν ἣν ἄνθρωπος 
ἄρα. Φαίνεται οὖν τὰ τοιαῦτα χατ᾽ οἰχονομίαν τὴν 


D τἌς ἀνθρωπότητος, οὗ κατ’ ἕλλειψιν τῆς θεότητος 


εἰρηχώς. 
'Ex τοῦ αὐτοῦ. 

E! τὸ πρωτότοχον εἱἰρῆσθαι τῆς χτίσεως πρῶτον 
ἐχτίσθαι δείχνυσιν ὁ Ἀπόστολος εἰπὼν, Πάνεα Oc 
αὑτοῦ, καὶ slc αὐτὸν ἔπσισται, ὤφειλεν εἰπεῖν, 
Καὶ αὐτὺς ἐγένετο πρὸ πάντων. Εἰπὼν δὲ, Καὶ αὐτός 
ἐσει «ρὸ πάντων, ἴδειξε «bv μὲν ἀεὶ ὄνια, τν d 
χτίσιν γενοµένην. Τὸ γὰρ ἔστι τῷ, "Er ἀρχὴ ἦν à 
Αόγος, οννῴδει. 


110905. xu, 27. * Cor. vi, 45. ? E Cor. xv, 48, 40. * Matth. xxv1, 59. * Lue, xxii, δὲ. * lH Cor. 3x, 


3. * Joan. xvii, 1. 


* [ Cor. n, 8. 
35 jbig. 47 


* joan. 1, 14. 


16 Psal, xxin, 9. 


*! Coloss. 1, 15. 1 ibid. 16. 


49 
"Ex τοῦ αὐτοῦ. 

El πρωτότοχος. qa3:v, ὁ Υἱὸς, οὐχ ἔατι µονογε- 
vhe, ἁλλ᾽ ὀφείλει χαὶ ἄλλος εἶναι οὗ πρωτότοχος λέ- 
γεται. Καΐτοι γε, ὦ σοφὲ, xal ix Μαρίας τῆς παρ- 
Οένου μόνος γεννηθεὶς πρωτότοχος αὐτῆς εἴρηται. 
"ἕως οὗ γὰρ ἔτεχε, qol, τὸν Υἱὸν αὐτῆς εὐν' 
Φξρως ότοκον. Ὥστε οὐκ ἀνάγχη ἁἀδελφοῦ πρωτότοχον 
λέγεσθαι. Λεχθείη ἂν, ὅτι χαὶ ὁ πρὸ πάσης vevvt- 
σεως πρωτότοχος ἑλέγετο. Ἔτι δὲ xal πρὸς τοὺς 
διὰ νἰοθεσίας τοῦ ἁγίου Πνεύματος &x Θεοῦ γεννω- 
µένους ὡς Παῦλάς φησιν,ὄτιΟῦς προέγνω, xal προώ- 
ῥρισε συµµόύρφους τῆς εἰχύγος τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ εἰς 
τὸ εἶγαι αὐτὸν πρωζότοκον ἐν zoAAotc ἀδε.φοῖς. 


Ἐκ τοῦ αὐτοῦ. 


PANOPLIA DOGMATICA, — TIT. ΧΙ. 


b80 


Ex eodem. | 

Si primogenitus, inquiunt, Fiiius, non est uni- 
genitus, sed est alius propter quem dicitur priu o- 
genitus. Atqui, o sapientes viri, cum solus etian 
ex Maria genitus sit, dictus est ejus primogenitus. 
Douec, inquit, peperit Filium suum primogenitum *, 
Ex quo apparet, non esse fratrem necessarium, ut 
quis primogenitus dicatur. Responderi ctiam potest, 
quod ante omnium ortum primogenitus dicebatur. 
Preterea primogenitus appellatus est propter cos 
qui per Spiritus sancli adoptionem ex Deo geniti 
sunt : Quos, ut ait Paulus, prascivit, et predestina- 
vi!, conformes fieri. imaginis Filii sui, ut sit ipse 
primogenitus in multis fratribus *. 

Ez eodem. 


Ei 6 ἐν cagx! φησιν, Ἐτώ εἰμι ἡ ὁδὸς, καὶ ὁ B. Siin carnedegens dizit: Ego sum via 3, el : Nemo 


αὐτὸς, Οὐδεὶς ἔρχεται πρὸς εὐν [Iacápa εἰ μὴ δι 
ἐμοῦ, αὐτός ἐστι xal ὁ εἰπὼν, Κύριος ἔκτισέ µε 
ἀἠρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ λέγεται δὲ χαὶ ἐπὶ γἐννήμα- 
τος Χτίσμα xai ποίημα, ὡς τὸ, ᾽Ακτισάμην ἄνθρω- 
zov διὰ τοῦ θεοῦ. χαὶ πάλιν, Ἑποίησεν υἱοὺς 
αἱ θυγατέρας ΄ xal ὁ Δαθιδ, Καρδίαν καθαρὰν' 
«είσον ἐν ἐμοὶ ὁ θεὸς, οὐχ ἄλλην αἰτῶν, ἀλλὰ τὴν 
οὖσαν χαθαρθΏναι δηλονότι. Εἴρηται δὲ xat χαινὴ 
χῖίσις, οὐχ ὡς ἄλλης κτίσεως γενομένης, ἀλλὰ τῶν 
φωτιζομένων ἐπὶ βελτίοσιν ἔργοις κατασκευαζομᾶ- 
νων. 
Ἐκ τοῦ avtov. 
EL; [f. εἰ εἰς] ἔργα τὸν Υἱὸν ὁ Πατὴρ ἕχτισε' τὸ δὲ 


wnit ad Patrem nisi per me *, idem etiam dixit : 
Dominus creavit we initium viarum suarum *. Porro 
eiiam de filio dicitur, ereari et fieri, ut ibi : Creavi 
hominem per Deum * ;. et rursum: Fecit filios et filias. 
Et David : Cor mundum , inquit, crea in nee, 
Deus *, nil aliud petens, nisi ut quod jam erat, cor 
mundum purumque fleret. Dieta est etiam nova 
creatura, non quod alia facta esset creatura, sed 
habita eorum ratione, qui ad recte pieque vivendum 
il; ustrantur. 


Ex eodem. 
Si Filium ad opera creavit Pater : qui autem pro- 


δι) ἕτερον, χαὶ οὐ δι᾽ ἑαυτὸ Υινόµενον Ἡ µέρος Exe'vou ᾳ pter aliud, non autcm propter se fit,ant pars est ejus, 


δι) ὃ ἐγένετο, 1] fivsov αὐτοῦ" ἔσται ἢ µέρος ὁ Σωτὴρ 
«ῆς χτίσεως, ἢ Ώττων αὐτῆς. ᾽Ανάγκη οὖν εἰς τὴν 
ἀνθρωπότητα αὐτοῦ τοῦτο νοεῖν. Εἶποι δ᾽ ἄν τις xal 
τὸν Σο)ομῶντα περὶ τῆς σοφίας ἑχείνης elgnxévat, 
ὃς χαὶ ὁ Παῦλος µέμνηται εἰπὼν, ᾿Επειδὴ γὰρ ἐν 
τῇ σοφἰᾳ τοῦ θεοὺ οὐκ ἔγγω ὁ κόσμος διὰ τῆς 
σορίας τὸν Θεόν. "Αλλως τε καὶ οὐδὲ προφήτης ὁ 
εἰπὼν, ἀλλὰ παροιμιαστῆς * al δὲ παροιµίαι εἰχόνες 
ἑτέρων, xat οὐχ αὐτὰ τὰ λεγόμενα. 


Ἐκ τοῦ αὐτοῦ. 

El ὁ θεοὺ Υἱὸς ἣν ὁ λέγων, Κύριος ἔκτισέ µε, 
μᾶλλον ἂν εἶπεν, 'O Πατὴρ ἔχτισέ µε. Οὐδαμοῦ γὰρ 
αὐτὸν Κύριον ἑαυτοῦ, ἀεὶ δὲ Πατέρα ἐχάλει. Λη- 
πτέον οὖν τὸ μὲν ἐγέγνησεν ἐπὶ τοῦ Υἱοῦ φοῦ θεοῦ, 
τὸ δὲ ἔχτισεν ἐπὶ τῆς μορφῆς τοῦ δούλου. Ἐν πᾶσι 
ἃ τούτοις οὐ δύο λέγομεν, 8cbv ἰδίᾳ, χαὶ ἄνθρωπον 
ie, εἷς yàp ἂν, ἀλλά xas' ἐπίνοιαν τὴν ἑχάστου 
φύσιν λογιζόμενοι. 0ὐδὲ γὰρ ὁ Πέτρος δύο ἑνόησεν 
εἰκὼν, Χριστοῦ οὗν παθόντος ὑπὲρ ἡμῶν σαρκἰ. 


'Ex τοῦ αὐτοῦ. 

El γέννημα, φασίν, ὁ Υἱός ἐστι, xal οὗ πρίηµα, 
πῶρ ᾖὁ Γραφὶ λέχει, Ασφαλῶς γιωσχέτω πᾶς 
οἶκος "IcpatA, ὅτι Κύριον αὐτὸν καὶ Χριστὸν ὁ 
Θεὸς éxoíncs ; Ῥητέον οὖν xal ἐνταῦθα περὶ τοῦ ἐχ 


* Matib. 1, 3δ. * Rom. vin, 29, ? Joan, xw, 
*1€or. 1,21. * I Petr. iv, 4. 9 Act, νι, 90. 


* ibid. * Prov. viii, $2. 


aut ininor est eo, cujus causa fit: Filius aut ereaturz 
pars est, aut ea winor. Necesse est igitur, ut ad 
ejus humanitatem iila verba referamus. Dixcrit 
aliquis, Salomonem eo loco sapientiam illam jn- 
tellexisse, cujus mentionem fecit Paulus: (Quo- 
niam, inquiens, in sapientia Dei non cognovit mun- 
dus per sapientiam Deum *. Quonjuam ne. propleta 
quidem fuit, qui ita locutus est, sed proverbiorum 
scriptor. Proverbia autem sunt rerum imagines, non 
ipsz res. | 
Ex eodem. 

8i Dei Filius erat, qui dixit : Dominus creavit 
me, dixisset potius : Pater creavit me. Nunquam 
enim lllam Dominum suum, sed Patrem sempee 


D appellat. Reliquum igitur est, ut de Filio dictum 


illud genuit accipiamus, de servi autem forma 
itfud creavit. In omnibus autem ejusmodi Scripturae 
locis non duo síc accipimus, αἱ Deum per se, et 
per se hominem intelligamus, unus enim est. Sei 
cogitatione separatam utriusque: naturam colligi- 
mus. Etenim ne Petrus quidem duo intelligebat, 
cum diceret : Christo igitur pro nobis passo caime *. 
Es eodem. 

Si genitus, inquiunt, est Filius, non autem fa- 
C!Us, cur scriptom est ad hunc modum : Certissime 
sciat. omnis domus Israel, quod εἰ Dominum ipsum 
el Christum Deus fecit '* ? Ex hic. igitur. dicendum 


* Gen. iv, 1. " Psal. L, 19. 


bh] 


EUTIiYMII ZIGADENI 


952 


est, bzec veiba de. illo intelligi, quatenus ex Maria A Μαρίας τὸ χατὰ σάρχα clprc0at. Ὥσπερ οὖν xai ó 


natus est, et ad humanitatem illius pertinere. 
Quemadmodum et angelus pastoribus bonum illud 
nuntium ferens : Natus. est, inquit, vobis hodie 
Servator *, qui est Christus Dominus. Ea namque 
vox, hodie, ad eum, ut est ante saecula, referri nou 


ἄγγελος εὐαγγελιζόμενος τοὺς ποιμένας λέγει, ὅτι 
Ετέχθη ὑμῖν σήμερον Σωτὴρ, óc ἐστι Χριστός 
Κύριος. Τὸ γὰρ σήμερον οὐκ ἂν περὶ τοῦ πρὺ αἱώ- 


vv νοµισθείη. Σαφέστερον ὃξ τὸ ἑξῆς δείχνυσι λέ- 
γων, Τοῦτον τὸν Ιησοῦ», ὃν ὑμεῖς ἑσταυρώσατε. 


potest. [Joc autem clarius patet ex verbis illis, que deinceps sequuntur : Hunc ipsum, quem vos crucifi- 


istis *. 
Ex eodem. 

Si cum natus est Filius, tunc sapientia factus 
est, falsum est illud : Christus Dei virtuset Dei | sa» 
pientia. Nam Dei sapientia non est facta, sed sem- 
per fuit. Quanquam fleri de Patre etiam dicitur. Da- 
vid enim : Fias, inquit, mihi in Deum protectorem *. 
Et Paulas : Fiat, inquit, Deus veraz, omnis au- 


Ἐκ τοῦ αὐτοῦ. 

Ei ὅτε ἐγεννήθη ὁ Υἱὸς, τότε σορία ἐγένετο, φευ- 
δὲς τὸ, Χριστὸς Θεοῦ δύγαμις, καὶ Θεοῦ σοφία. 
'Η γὰρ τοῦ θεοῦ σοφία οὐχ ἐγένετο, ἀλλ᾽ ἣν ἀεί. Τὸ 
γίνεσθαι οὖν xal ἐπὶ τοῦ Πατρὺς λεγόμενόν ἑττι 
παρὰ Δαθὶδ, Γεγοὺ poi slc. θεὺν ὑπερασπιστή!". 
Καὶ ὁ Παῦλος, Γενέσθω δὲ ὁ θεὺς ἀ-ηθής ' xàác 


lem liomo mendax *. Sic etiam Dorfninas factus est B δὲ ἄνθρωπος γεύστης. Οὕτω xa ὁ Κύριος ἐγενήίη 


nobisa Deo sapientia, et sanctitas, et redemptio. Si 
Pater igitur factus protector et verax, non est res 
creata sut facto, nec Filius, factus sspientia et 
sanctitas, res creata factave intelligitur. 


Exeodem. . 

SI verum est illud : Unus Deus Pater *, verum 
est et illud ; Unus Dominus Jesus Christus Serva- 
4or *. Neque igi:ur, ut. isti sentiunt, Servator est 
Deus, neque Pater est Dominus, ut frustra. dictum 
sit: Dixit Dominus Domino meo ", et id sit (al- 
sum : Propterea. unxit te. Deus Deus. tuus. *, et 
illad : Pluit Dominus α Domino * , et illud : Fecit 
Deus hominem ad imaginem Dei '*, Et illud : Ecquis 


Deus prater Domiuum ? Ecquis Deus. preter Deum (c 


nostrum !!? et illud Joaunis : Et Verbum erat apud 
Deum, et Deus erat Verbum !*. Et illud Thoma de 
Filio : Dominu» meus, et Deus meus **. Quamobrem 
inter res procreatas, falsosque deos, et qui impro- 
prie dicuntur dii differenti& sunt excogitanda, non 
inter Patrem. οἱ Filium, qui verus dicitur, ut a 
falsis sejungatur. Cum illo autem nilil comparatur, 
quia anie oninia est, et omnibus antecellit. 


Ejusdem ex Epistola ad Maximum philosophum. 


Ego, si dicendum est quod sentio, vocem illam 
ὅμοιον, hoc est, simile, si ita accipiatur, ut. nullam 
admiitat diversitatem, probandam suscipiendam- 
que censeo, In idem enim cum altera illa voce, 
ὁμοούσιον, 8i sana illius sententia capiatur, ut ejus- 
dem essentiz seu consubstantiale significet, concur- 
.rit, quemadmodum Patres Nicez: congregati lumen 
4e lumine et Deum verum de Deo vero intelligentes 
ὁμορύαιον induxerunt, Neque igitur inter lumen 
.e& lumen ncque inter veritatem οἱ veritatem, ne- 
.que inter Unigeniti et Patris. easentiam, discrimen 
ullum cogitari potest. Si quis, inquam, hoe sensu 
voceni illam ὅμοιον, hoe est. similem, accipiat, eam 
approbo, Si quis autem non omnem ab illa diversi- 
tatem ahjungit, ut illi qui Constantiaopoli coacti 
&uni, vocem suspectam existimo, utpote qua Uni- 


* Luc. in, 14. 3 Act. i, 36. 


* | Cor. 1, 34. * Psal. xvx, 3. 
€x, 1. * Psal. atv, δ. * Gen. 11x, 94. !* Gen. v, 1. ο) Peal. xvi, 52. '* Joan. 1, 4. !* Joan, xx, 93. 


ἡμῖν ἀπὸ θεοῦ σοφία, xal ἁγιασμὸς, καὶ ἁπολύτρω- 
δις. El οὖν ὁ Πατηρ γενόμενος ὑπερασπιστὴς καὶ 
ἀληθῆς, οὗ ποίηµα, xol ὁ Υἱὸς, γενόμενος σοφία 
xai ἁγιασμὸς, οὐ ποίηµα. 

Ἐκ τοῦ abtov. 

Ei ἀληθὲς τὸ, Elc Θεὸς ὁ Πατὴλρ, ἀληθὲς ὅτλον- 
ότι xal τὸ Εἷς Κύριος ᾿Ιησοῦς Χριστὸς ὁ Σωεήρ. 
Οὔτε οὖν 8sb; 6 Σωτὴρ κατ' αὐτοὺς, οὔτε ὁ Πατὴρ 
Κύριος, καὶ µάτην τὸ, Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳφ 
pov. Ἐευδὲς δὲ καὶ τὸ, Διὰ τοῦτο ἔχρισέ σε ὁ θεὸς 
ὁ θεός σου, xa τὸ, Εδρεξε Κύριος παρὰ Κυρίου, 
καὶ τὸ ᾿Εποίησεν ὁ θεὸς κατ εἰκόγα tov τὸν 
ἄνθρωπον, χα), Τίς θεὸς παρὲξ τοῦ Κυρίου; xa', 
Τίς θεὸς π.1ην tov θεοῦ ἡμῶν; Καὶ ὁ Ἰωάννης, 
Kal ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν θεὸν, xal θεὸς ἦν ὁ Λ:- 
Ίος" καὶ ὁ θωμᾶς ἐπὶ τοῦ Υἱοῦ, *O Κύριός pov, xal 
ὁ θεός µου. Πρὸς τὰ χτίσµατα οὖν, καὶ τοὺς φευ- 
δῶς θεοὺς xat o0 χυρἰως εἰρημένους νοεῖν τὰς ἀν- 
τιδιαστολὰς δεῖ, οὐκ εἰς τὸν Πατέρα xai τὸν Υἱόν. 
Ὅ ἀληθινὸς πρὸς τοὺς ψευδεῖς ἀντιδιαστελλόμενος 
λέγεται ΄ ὁ δὲ ἀσύγκριτος πρὸς πάντα χατὰ πάντα 
ὑπερέχωγ. 

Tov αὐτοῦ dx τῆς πρὸς Μάξιμον τὸν φιλόσοφον 
ἐπιστοῆς. 

Ἐγὼ δὲ, εἰ χρῆ τοὺμὸν ἴδιον εἰπεῖν, τὸ ὅμοιον 
χατ οὑσίαν, εἰ μὲν προσχείµενον ἔχει τὸ ἁπαραλλά- 
Χτως, δέχοµαι τὴν φωνὴν, ὡς εἰς ταυτὸν τῷ όµοου- 
σίῳ φέρουσαν, κατὰ τὴν ὑγιᾶ δηλονότι τοῦ ὁμοουσίου 
διάνοιαν, ὅπερ xat οἱ iv Νικαίᾳ νοῄήσαντες, φῶς ix 
φωτὸς, xal 8sbv ἀληθινὸν ἐχ. θεοῦ ἀληθινοῦ, xol τὰ 
τοιαῦτα τὸν Μονογενῆ προσειπόντες, ἐπήγαγον &xo- 
λούθως τὸ ὁμοούσιον. Οὔτε οὖν φωτὸς πρὺς φῶς, 
οὔτε ἀληθείας πρὸς ἀλήθειάν ποτε, οὔτε τῆς τοῦ 
Μονογενοῦς οὐσίας πρὺς τὴν τοῦ Πατρὸς ἐπινοῆσαί 
τινα παραλλαγὴν δυνατόν. Εἴ τις οὖν οὕτως, ὡς εἷ- 
που, ἐχδέχοιτο, προσίεµαι τὴν φωνήν. El δέ τις τοῦ 
ὁμοίου τὸ ἁπαράλλαχτον ἀποτέμνει, ὅπερ οἱ χατὰ 
τὴν Κωνσταντινούπολιν πεποιῄχασιν, ὑποπτεύω τὸ 
ῥημα, ὡς τοῦ Μονογενοῦς τὴν δόξαν κατασμικρῦνον. 
Καὶ γὰρ καὶ ἀμυδραῖς ἐμφερείαις, χαὶ πλεῖστον τῶν 
* | Cor. vui, 6 


* Πορ. inn, 4. * Psal, 


- - 


^ 
) 


5: 


PA*OPLIA DOGMATICA4. — TIT. XI. 


opi 


ἁ.'νετύπων ἁπηδεούσαις τὸ ὅμοιον πολλάκις ἐπιλέ- A geniti gloria inmiuuatur.. Scinus enim verl;um 


ειν εἰώθαμεν. Ἐπεὶ οὖν ἥττον οἶμαι χακουργεῖσθαι 


τὸ ὁμοούσιον, οὕτω xai αὐτὸς τίθεμαι. 


hoc, similem, solere in eas etiam res conferri, que 
tenuem οἱ obscuram aliquam pra se ferunt. simi- 


litudinem, licet ab exemplaribus plurimum distent. Quamobrem quoniam in hae voce, ópoojctov, mi- 
nus timenda fraus est, idcirco illam ego quoquc magis awplector et probo. 


Tov avrov ἐκ τῆς πρὺς xarovixobe ἑπιστολῆς. 

Ἑν ἀμφοτέροις ἡμῖν τὸ τῆς πίστεως φρόνηµα, 
ἐπειδῆ xol τῶν αὑτῶν Πατέρων ἐσμὲν κληρονόμοι 
τῶν χατὰ τὴν Nixatáv ποτε «4b µέγα τῆς εὖσε- 
ξείας ἐξαγγειλάντων χέρυγµα, οὗ τὰ μὲν ἄλλα 
παντάπασἰν ἐστιν ἀσυχοφάντητα, τὴν δὲ τοῦ όμου- 
σίου φωνὴν χαχῶς παρά τινων ἐκληφθεῖσάν εἰσί 
τινες ol µήπω παραδεξάµενοι, οὓς xal μέμφαιτ' 
ἄν τις δικαίως, καὶ πάλιν μὲν τις συγγνώµης αὖ- 
τοὺς ἀξιώσειεν. Τὸ μὲν γὰρ Πατράσι μὴ ἀχολου- 
θεῖν, xal thv ἑχείνων φωνὴν χυριωτέραν τίβε- 
σΏαι τῆς ἑαυτῶν γνώµη:, ἐγχλήματος ἄξιον, ὡς 
αὐθαδείας Ὑέμον. τ) δὲ máAw bg! ἑτέρων δια- 
ἐληβεῖσαν αὐτὴν ὕποπτον ἔχειν , τοῦτόὸ πως δοχεῖ 
τοῦ ἐγχλήματος αὐτοὺς μετρίως ἑλευθεροῦν. Καὶ γὰρ 
τῷ ὄντι , οἱ ἐπὶ Παὐλῳ τῷ Σαμοσατεῖ συνελ- 
ἑόντες, δ:έδθαλον τὴν λέξιν ὡς οὐκ εὖηχον. Ἔφασαν 
vkp ἐχεῖνοι τὴν τοῦ ὁμοουσίου φωνὴν παριστᾷν Ev- 
νρ:αν οὐσίας τε xal τῶν &m' αὐτῆς ' ὥστε χαταµε” 
ϱ:σθεῖσαν «hv οὐαίαν παρέχειν τοῦ ὁμοουσίου τὴν 
προσηγορίαν τοῖς εἰς ἃ διηρέθη. Τοῦτο δὲ ἐπὶ χαλκοῦ 
μὲν χαὶ τῶν ἁπ᾿ αὐτοῦ νομισμάτων ἔχει τινὰ λόγον 
τὸ διανόηµα ^ ἐπὶ δὲ Θευῦ Πατρὸς xai θεοῦ Υοῦ 
οὐχ οὐσία πρεσθυτέρα , οὐδ' ὑπερχειμένη ἀμφοῖν 


θεωρεῖται * ἀσεθείας γὰρ ἐπέχεινα τοῦτο χαὶ νοῆσαι ϱ 


χαὶ φθέγξασθαι. Τί γὰρ ἂν γένοιτο τοῦ ἀγεννῆτου 
πρεσθύτερον; ᾿Αναιρεῖται δὲ Ex τῆς βλασφημίας 
ταύτης χα) ἡ εἰς τὸν Πατέρα καὶ Υὸν «iov: ἁδελφὰ 
γὰρ ἀλλήλοις τὰ ἐξ ἑνὸς ὑφεστῶτα. 

Καὶ ἐπειδὴ ἐξ οὐκ ὄντων εἰς τὸ εἶναι παρΏχθαι τὸν 
Yiov ἔτι τότε σαν οἱ λέγοντες, ἵνα xai ταύτην ἐχτέ- 
µωσι τὴν ἁσέθδειαν, τὸ ὁὀμοούσιον προσειρ/κασιν, 
χρονος γὰρ xat ἁδιάστατος Ἡ τοῦ Ylou πρὺς τὸν 
Πατέρα συνάφεια. Δηλοϊ δὲ xai τὰ προλαθόντα ῥή- 
µατα ταύτην εἶναι τῶν ἀνδρῶν τὴν διάνοιαν. Εἰπόν- 
τες γὰρ φῶς Ex φωτὸς, xal &x τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς 
τὸν YUv γεγεννησθαι, οὐχὶ δε πεποιῆσθαι, ἐπήγαγον 
τούτοις τὸ ὁμοούσιον * παραδειχνύντες, ὅτι ὄνπερ ἄν 
τις ἀποδῷ φωτὸς λόγον ἐπὶ Πατρὸς, οὗτος ἁρμόσει 
xa ἐπὶ Ylou. Φῶς γὰρ ἀληθινὸν πρὸς qi; ἀληθινὸν, 


Ejusdem ez epistola ad canonicos. 

ln utioque nobis de (ide seutentia : siqui- 
dem οἱ eorumdem Patrum. lizredes sumus, 
qui quondam Nice wagnum pietatis. praco- 
nium promulgarunt : cujus rcli jue. quidem pertes 
calumniz: nulli obnoxie sunt; sed vocem con- 
substantialis male a nonnullis acceptam, sunt qui 
nondum receperint : quos quis et jure reprelien- 
deri!, ac rursus venia dignos judicarit. Nam Pa- 
trum vestigiis non insistere, nec sua sententia 
vocem illorum potiorem ducere, res est reprehen- 
sione digna, ut plena arrogautiz. Rursus autem 
vituperata ab aliis vecem suspectam habere, 
videtur id quodam modo mediocrem illis excusa- 
tionis veniam conciliare. Nam revera qui in. Pauli 
Samosatensis eausa convenerant, vocem lianc quaes 
male sonantem culparunt. Dixerunt enim consub- 
stantialis voce exhiberi notionem substantiz et 
eorum quz ex substantia; adco ut divisa substan- 
tia appellationem consubstantialis conciliet iis in 
quz divisa est. Quie quidem cogitatio locum ali- 
quem habet in aere et in conflatis ex eo numisma- 
tibus : at in Deo Patre et in Deo Filio substantia 
non est anti,uior, neque utrique superposila in- 
telligitur : hoc. enim cogitare, aut dicere, omnem 
impietatis modum excedit. Quid enim ingenite 
antiquius sit? Tollitur etiam hac blasphemia fidet 
in Patrem et Filium: nam inter se fratrum ratio- 
nem habent qui ex uno subsistunt. 

Et quia Filium ex nibilo productum adhuc 
tunc erant qui dicerent; ut hanc. quoque przci- 
derent impietatem , consubstantiale usurparunt. 
Nam sine lempore est οἱ sine intervallo Filii cum 
Patre conjunctio. Demonstrant autem el superiora 
verba hanc illorum esse mentem. Postquam enim 
dixerunt lumen de lumine, atque Filium ex Patris 
substantia renitum esse, non vero factum ; his 
consubstantiale subjunxerunt: indicantes, quam 
quis luminis rationem in P'atre reddiderit, eam et 
Filio aptam et cougruentem futuram : siquidem 


γατ αὐτὴν τοῦ φωτὸς τὴν ἔννοιαν, οὐδεμίαν δει D lumen verum cum vero lumine, secundum ipsam 


παραλλαγήν. Ἐπεὶ οὖν ἐστιν ἄναρχον φῶς ὁ Iachp, 
γδννητὸν δὲ que ὁ Υἱὸς. φῶς δὲ xal φῶς ἑχάτε- 
pos , ὁμοούσιον εἶπαν δικαίως, ἵνα τὸ τΏς φύσεως 
ἑμότιμον παραστἠσωσιν. Οὐ γὰρ τὰ ἁδελφὰ ἀλλήλοις 
ὁμοούσια λέγεται, ὅπερ τινὲς ὑπειλῆφασιν' 
ἀλλ ὅταν χαὶ τὸ αἴτιον xal τὸ ἐκ τοῦ αἰτίο) τὴν 
ὕπαρξιν ἔχον τῆς αὐτῆς ὑπάρ»ῃ φύσεως, ὁμοούσια 
λέγεται. 


Λότη δὲ ἡ φωνὴ xal τὸ τοῦ Σαθελλίου καχὺν 
ἐπανορθοῦται' ἀναιρεῖ γὰρ την ταυτότητα τῆς ὑπο- 
στάσεως, xai εἰσάγει τελείαν τῶν προσώπων τὴν 
ἔννοιαν. 00 γὰρ αὐτό τί ἐστιν ἑαυτῷ ὁμοούσιον , ἀλλ' 

ParROL. Ga. CXXX. 


luminis notionem ,  dissimilitudinem nullam habe- 
bit. Cum igitur Pater lumen sit principii expers, 
Filius vero lumen genitum, ac uterque lumen et 
]umen, jure consubstantialem dixerunt, ut nature 
aualem dignitatem demonstrarent. Non enim qua 
fratrum inter se rationem habent, dicuntur con- 
substantialia, id quod quidam existimant ; sed cum 
et causa, et id quod ex causa exsistentiam habet, 
ejusdem sunt naturz, consubstantialia dicuntur. 
Caterum vox eadem Sabellii quoque pravitatem 
corrigit : tollit enim hypostasis identitatem, et 
perfectam personarum notionem inducit. Neque 
enim quidquam sibi ipsi consubstantiale est, 


A8 


555 


EUTHYMII ZIGADENI 


556 


sed alterum alteri : quare przelare ac Ρίο se habet A ἕτερον ἑτέρῳ' ὥστε χαλῶς ἔχει καὶ εὐσεθῶς, τῶντε 


ila vox, et lypostasecv proprietatem definiens, 
et naturze sine ullo discrimine similitudinem de- 


monstrans. Cum autem ex Patris substautia Filium , 


esse dicimus, eumque genitum, non autem factum, 
ne prolabamur in corporales perpessionum cogi- 
tationes. Non enim divisa est substantia a Patre iu 
Filium : neque fluendo dilapsa generavit, neque 
proferens, quemadiodam arbores fructus. profe- 
runt : sed inenarrabilis et indeprehensus cogita- 
tionibus hominum diviuz generationis modus. Ilu- 
milis enim revera et carualis est. mentis, caducis 
ac temporalibus assimilare aterna, ac existimare, 
quemadmodum corporalia, ita et Deum generare. 
Ejusdem ez epistola ad Eustathium.  Armenium, ad- 


versus quosdam, qui videbantur Arianorum opi- 
nionibus favere. 


Oportet igitur ut. aperte eoufiteantur se crede- 
re, quemadmodum verba a Patribus nostris Ni- 
9394 exposita prescribunt, si. tamen sana ipsorum 
verborum sententia accipiatur. Sant enim quidam 
inbac etiam (ide, qui veritatis orationem depra- 
vant, et eorum. verborum sensum ad opinionem 
suam confirmandam trahunt. Quandoquidem οἱ 
Marcellus inipie sentiens de persona Domini nostri 
Jesu Cliristi, eumque purum esse Verbum  przdi- 
cans, ausus est dicere, 66 ut ita sentiret, adductum 
esse propter illam vocem ὁμοούσιον, cujus vim male 
intelligebat. Et qui Sabellii Libyci defendunt im- 
pietatem, personam et essentiam idem existiman- 
tes, ad eam confirmandam simulant se propterea 
compulsos esse, quod in ea fide ita scrotum sit : 
Si quis Filium ex alia essentia sive lypostasi esse 
diferit, eum exsecratur et. detestatur catholica et 
apostolica Ecclesia. Non autem Patres iili idem 
esse dixerunt essentiam et. hypostasim : si enim lie 
dux voces unum et eumder sensum haberent, utra- 
que uti non erat opus. Cum igitur alii Filium esse 
negarent ex Patris essentia, alii ipsum non ex 
essentia, sed ex alia hypostasi constare dicerent, ut 
utramque istorum opinionem tanquam falsam re- 
probarent, ambas illas voces adhibuerunt. Nain 
ubi declararunt senteutiam suam, Filium ex Pa- 
tris essentia dixerunt, ibique alteram illam vocem 
bypostasiim non addiderunt, quie quidem uL ad pra- 
vam opinionein condemnandam adhibita est , sic ad 
Patrum sensum explicandum, essentiam solam 
pronuntiare satis fuit. Oportet igitur conliteri Filium 
ὁμοούσιον, id est, ejusdem essentiz sive consubstan- 
tjalem, ut scriptum est; confiteri praicrea Pa. 
wrem in propria persona, et Filium in propria eL in 
propria Spiritum sanctum. Quemadmodum οι ipsi 
Patres perspicue tradiderunt ; dicentes enim : «Lu- 
men de lumine, satis aperte declararuut, sic. aliud 
esse lumen gignens, elaliud esse luimeu geuitum, 
ut u.:3 lamen eademque sit essentix ratio. 


Ejusdem ex capite sexio ad Amphilochiwm. 


Non cui) Paire, inguiunt, sed post Patrem cst 


ὑποστάσεων τὴν ἰδ.ότητα διορίζουσα, καὶ τῆς φύσεως 
τὸ ἀπαράλλαχτον παριστῶτα (59). "Oxav δὲ ix τῆς 
οὐσίας τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν εἶναι διδασχώµεθα, xai 
γεννηθέντα, ἁλλ᾽ οὐχὶ ποιηθέντα, ph χαταπ{-τωµεν 
ἐπὶ τὰς σωματικὰς τῶν παθῶν ἑννοίας. Οὐ γὰρ 
ἐμερίσθη fj οὐσία ἀπὺ Πατρὸς εἰς Υόν' οὐδὲ ῥυεῖσα 
ἐγέννησεν, οὐδὲ προδαλοῦσα, ὡς τὰ φυτὰ τοὺς xap- 
ποὺς, ἀλλ ἄῤῥητος χαὶ ἀνεπινόητος λογισμοῖς ἀν- 
θρώπων τῆς θείας Τεννήσεως ὁ τρόπος. Ταπεινῆης 
γὰρ τῷ ὄντι xal σαρχίνης ἐστὶ δ.ανοίας τος φθ ερτοῖ» 
xai προσχαίροις ἀφομοιοῦν τὰ ἀῑδια, καὶ οἵεσθα., 
ὅτι, ὡς τὰ σωματιχὰ, οὕτω γεννᾷ xal ὁ θεός. 


Tov αὐτοῦ ἑχ τῆς αρὸς Εὐστάθιον τὸν Ἁρμένιον 
irc rosis χατά turuv ὑποπτευομέγων ἀρεια- 
vits. 


Ἱροσήχει τοίννν ἑναργῶς αὑτοὺς ὁμολογεῖν, ὅτι 
πιστεύουσι χατὰ τὰ ῥήματα τὰ ὑπὸ τῶν Πατέρων 
ἡμῶν ἑκτεθέντα ἐν τῇ Νιχαίᾳ, χαὶ χατὰ τὴν ὑγιῶς 
ὑπὸ τῶν ῥημάτων τούτων ἐμφαινομένην διάνοιαν. 
Εἰσὶ γάρ τινες οἱ xai &v ταύτη τῇ πίστει δηλοῦντες 
τὸν λόγον τῆς ἁληθείας, xal πρὸς τὸ ἑαυτῶν βοὺύ- 
λημα τὸν νοῦν τῶν Ev αὐτῇ ῥημάτων ἕλχοντες' ὅπου 
γε χαὶ Μάρχελλος ἑτόλμησεν ἀσεδὼν εἰς τὴν ὑπό- 
στασιν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, xal ψιλὸν 
αὐτὸν ἐξηγούμενος λόγον ἐχεῖθεν προφασίσασθαι τὰς 
ἀρχὰς εἰληφέναι τοῦ ὁμοουσίου, τὴν διάνοιαν χακῶς 
ἐξηγούμενος. Kal τινες τῶν ἀπὸ τῆς δυσσεδείας τοῦ 
Λίθνος Χαθελλίου, ὑπόστασιν xal οὐσίαν ταυτὸν εἶναι 
ὑπολαμθάνοντες, ἐχεῖθεν ἕλχουτι τὰς ἀφορμὰς np 
την χατασχευὴν τῆς ἑαυτῶν βλασφημίας, ix τοῦ 
ἐγγεγράφθαι τῇ πίστει, ὅτι "Eàv δέ τις λέγῃ ἐξ ἐτέ- 
pag οὐσίας fj ὑποστάσεως τὸν Υἱὸν, τοῦτον ἆναθ:- 
µατίξει d καθολιχἡ καὶ ἀποστολικὴ Ἐκχχλησία. 00 
Υὰρ ταντὸν εἶπον ἐχεῖ οὐσίαν xal ὑπόστασιν. El γὰρ 
μίαν xoi τὴν αὐτὴν ἐδήλουν ἔννοιαν αἱ φωναὶ, «i; 
χρεία ἣν ἑκατέρων; ᾽Ἀλλὰ δῆλον ὡς τῶν μὲν ἀρνου- 
µένων ἐχ τῆς οὐσίας εἶναι τοῦ Πατρὸς, τῶν δὲ 
λεγόντων οὐκ ix τῆς οὐσίας, ἀλλ’ ἐξ ἄλλης τινὸ» 
ὑποστάσεως , οὕτως ἀμφότερα ὡς ἀλλότρια τοῦ ἐχ- 
χλησιαστιχοῦ φρονήµατος ἀπηγόρευσαν. Ἐπεὶ ὅπου 
Υε τὸ ἑαυτῶν ἑδήλουν φρόνημα, εἶπον ix τῆς οὐσίας 
τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν, οὐχέτι προσθέντες καὶ τὸ ἐκ 


D τῆς ὑποστάσεως, ὥστε ἐχεῖνο μὲν ἐπ᾽ ἀθετήσει χεῖ- 


ται τοῦ πονηροῦ φρονήµατος, τοῦτο δὲ φανέρωσιν 
ἔχει τοῦ πατρικοῦ δόγµατος. Ael τοίνυν ὁμολογεῖν 
ὁμοούσιον τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν, χαθὼς γέγραπται: 
ὁμολογεῖν δὲ ἐν ἰδίᾳ μὲν ὑποστάσει τὸν Πατέρα, 
ἐν ἰδίᾳ δὲ τὸν Υὸν, καὶ iv ἰδίᾳ δὲ «b Πνεῦμα τὸ 
ἅγιον, χαθὰ xal αὐτοὶ σαφῶς ἐχδεδώχασιν. Αὐτὰάρ- 
χως Υὰρ xal σαφῶς ἑνεδείξαντο εἰπόντες, « Φῶς Ex 
φωτὸς, » ὅτι ἕτερον μὲν τὸ γΣννῆσαν que, ἕτερον δὲ 
τὸ γεννηθὲν, φῶς μέντοι, χα) φῶς, ὥστε ἕνα xat τὸν 
αὐτὸν εἶναι τὸν τῆς οὐσίας λόγον. 


Τοῦ αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ ἔκτου xepalaiov τῶν πρὸς 
'Augidóycor. 


O0 μετὰ Πατρὺς, qno:v, 6 Υἱὸς, ἀλλὰ μετὰ τὸν α- 


551 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 


903 


τέρα. Αιόπερ ἀκόλουθον Oi αὐτοῦ τὴν δόξαν τῷ Πατρὶ A Filius. Quare consentaneum est, αἱ honor exhibea- 


προσάχειν, ἀλλ οὐχὶ μετ᾽ αὐτοῦ. Τὸ μὲν γὰρ μετ 
αὐτοῦ τὴν ἰδοτιμίαν δηλοῖ, τὸ δὲ δι οὗ τὴν ὑπουρ- 
γίαν παρίστησιν. Οὔτε μὴν σὺν τῷ Πατρὶ, qnot, 
καὶ τῷ Υἱῷ τὸ Πνεῦμα τακτέον, ἀλλ' ὑπὸ τὸν }1ὸν, 
χαὶ τὸν Πατέρα, οὐ συντξταγµένον, ἀλλ᾽ ὑποτεταγ- 
µένον, οὐδὲ συναριθμούμενον, ἀλλ' ὑπαριθμούμι- 
νον. Καὶ τοιαύταις viol τεχνολογίαις ῥημάτων τὸ 
ἁπλοῦν xdi ἁχατάσχευον τῆς πίστεως ἑνδιαστρί- 
φουσι. Πρὸς οὓς ἀπολογητέον, ὡς ἡμεῖς, ὅταν μὲν 
τὸ µεγαλεῖον τῆς φύσεως τοῦ Μονογενοῦς, xat τὴν 
τῆς ἀξίας ὑπεροχὴν θεωρῶμεν, μετὰ Πατρὶς xai 
οὖν Πατρὶ εἶναι αὐτῷ τὴν δόξαν μαρτυροῦμεν * ὅταν 
δὲ τὴν εἰς ἡμᾶς χορηγίαν τῶν ἀγαθῶν ἑννοήσωμεν, 
3| τὴν ἡμῶν αὐτῶν προσαγωγὴν xat οἰχείωσιν πρὸς 
τὸν θεὸν, δι’ αὐτοῦ xat àv αὐτῷ ἐνεργεῖσθαι τὴν χά- 
pw ἡμῖν ταύτην ὁμολογοῦμεν. 

"Etv κατὰ 'Apsiavov τε καὶ Εὐνομιανῶν τοῦ 
μεγά Ίου Γρηγορίου τοῦ θεολόγον éx τοῦ περὶ 
Ylov a' AóTov. 

Πῶς οὖν οὐκ, ἐμπαθὴς ἡ Υέννησις; "Ort ἀσώμα- 
τος. El γὰρ ἡ ἑνσώματος ἐἑμπαθὴῆς, ἁπαθὴς fj ἁφώ- 
µατος. Ἐγὼ δὲ σε ἀντερῄσομαι. Πῶς θεὸς, εἰ 
κτίσμα ; Οὐ γὰρ Osho τὸ χτιζόµενον, ἵνα μὴ λέγω, 
ὅτι χἀνταῦθα Ἀπάθος, ἂν σωματιχῶς λαμθάνηται, 
οἷον Χρόνος, ἔφεσις, ἀνατύπωσις, φροντὶς, ἑἐλπὶς, 
λύπη, Χίνδυνος, ἀἁποτυχία, διόρθωσι;ς * ἃ πάντα xal 
πλείω τούτων περὶ τὴν χτίσιν, ὧς πᾶσιν εὔδηλον 
Θαυμάζω δὲ, ὅτι μὴ χαὶ τοῦτο τολμᾷ», συνδυασμούς 
τινας ἐννοεῖν, xal χρόνους κυῄσεως, χαὶ χινδύνους 
ἀμθλώσεως, ὡς οὐδὲ γεννᾷν ἑγχωροῦν, εἰ μὴ οὕτω 
γεγέννηχεν ' 7) πάλιν πτηνῶν τινας, καὶ χερααίων 
καὶ ἐνύδρων γεννήσεις ἀπαριθμούμενος, τούτων" 
τινὶ φῶν γεννήσεων ὑπάχειν τὴν θείαν xai ἀνεχλὰ- 
470v, )) xal τὸν Yibv ἀναερεῖν kx τῆς χαινῆς σοῦ 
ὑποθέσεως. Καὶ οὐδ' ἐχεῖνο δύνασαι συνιδεῖν, ὅτι 
ᾧ διάφορος 1j χατὰ σάρκα Ὑέννησις (mo) yàp ἐν 
τοῖς σοῖς ἔγνως θεοτόκον Παρθένον), τούτῳ xol 
à πνευματικὴ Ὑέννησις ἐξαλλάττουσα μᾶλλον 
δὲ, p τὸ εἶναι μὴ ταυτὸν, τούτῳ xol τὸ vsvvdv 
διάφορον. 


C 


tur Patri per ipsum, non cum ipso. Cum ípso euim 
parem dignitatem signat ; per ipsum autem  osten- 
dit ministerium. Nec vero cuim Patre, inquiunt, et 
Filio Spiritus collorandus est, sed post Filium et 
Patrem constituendus, neque cum illis, sed sub illis 
nuweraudus. [stiusiodi verborum artilicio puram 
fidei simplicitatem perverlunt. Quibus respeuden- 
dum est, nos cum amplitudinem naturse Unige- 
niti, et dignitaiis ejus excellentiam contemplamur, 
gloriam illi simul cum Patre, et una cum Patre esse 
testari : at cum bouorum largitionem nobis factam et 
conciliationem, atque conjunctionem nostram Cum 
Deo cogitamus, per ipsum et in ipso nos eam gratiam 
asseculos conliteri. 


Hem contra. Arianos εἰ Eunomianos. magni Grege- 
rii Theelogi ex eratione prima de Filio. 


Quomodo ergo a passione immunis est hec 
generatio? Quia incorporea. Si enim corporea ge- 
neratio passionem covjuuctam habet, expers utique 
passionis erit incorporea generaudi rato. Atqne 
ego cx tle vicissim quxram : Quomode Deus eri. 
si creatura est? Non enim Deus esse potest, quod 
creatur ; ne dicam, quod hic quoque passio sit, :1 
corporeo modo id accipiatur, hoc est, tempus, €u- 
piditas, informatio, cura, spes, maeror, periculum, 
spei frustratio, correctio : quse» omnia, atque his 
plura, circa creaturam accidere nemo est qui nom 
facile perspiciat. Demiror autem, quin tu eo que- 
que audaci» prorumpas, ut coitms quosdam, et 
pregaationis tempora, et abortus pericula cogites, 
perinde ac non aliter gignere potuerit Pater, si non 
ita genuerit : aut rursus avium quarumdar, alio. 
rumque animalium, quz vel in terra, vel in aquis 
degunt, generationes enumerees, ac cuipiam Ίνα 
ru:» generationum divinam illam et ineffaliiiem 
subjicias, aut etiam Filium per hane novam hyps3- 
thesim de medio tollas. Acne illud quidem perspi- 


cere potes, cujus diversa sit carnalis generatio (alicubi enim apud homines Deiparam Virginem nesti), 
hujus diversam quoque atque ab aliis discrepantem esse spiritualem generatiotem : vel, ut rectius. di- 
cam, cujus esse ipsum minime idem sit, cjus diversam quoque esse generandi ratienem. 

Τίς οὖν ἐστι Ilastp oóx tpyué£voc; "Osttz οὐδὶ D — Quisnam ergo est Pater iffe principii expers? 


τοῦ εἶναι Ἡρξατο. ᾧ δὲ τὸ εἶναι ἤρξατο, τούτῳ 
καὶ τὸ εἶναι Πατρί. Οὐκοῦν Πατὴρ ὕστερον, οὐ 
Ὑὰρ ἤρξατο * καὶ [ατὴρ κυρίως , ὅτι μὴ καὶ 
Yló; * ὥσπερ xai Υἱὸς χκνρίως, ὅτι uh xa: Πατήρ. 
Τὰ γὰρ ἡμέτερα, οὗ κχυρίως, ὅτι xal ἄμφω' οὐ 
(3p τόδε μᾶλλον, 7| τόδε' xal ἐξ ἀμφοί» ἡμεῖς, «ὑχ 
ἑνὸς, ὥστε µερίνέσθαι, xal xaz' ὀλίγον ἄνθρω- 
ποι * xai ἴσως οὐδὲ ἄνθρωπλι, καὶ olo: μὴ τεθε- 
λήµεθα, xaX ἀφιέντες, xat ἀφιέμενοι, ὡς µόνας τὰς 
σχέσεις λείπεσθαι ὀρφανὰς τῶν πραγμάτων. ᾽Αλλὰ τὸ 
ἀγέννησε, qna, αὐτὸ, xal 55 γεγένγηται, τὶ ἄλλο 
ἣ ὀρχὴν εἰσάγει γεννήσεως; Τί οὖν ἂν μηδὲ τοῦτο 
λέγωμεν, ἁλλ᾽ ἣν ἀπ᾿ ἀρχῆς Ὑεγεννημένος, ἵνα σου 
ῥᾳδίως φύγωμεν τὰς περιέργους ἑνστάσεις, xal φι- 


ls nempe, cujus ne ulla quidem ipsius essentiam 
origo reperiri potest. Qui autem aliquando esse 
carpit, liic quoque paternitatis suz principum ba- 
buit. Non igitur Pater postea exstitit, quando- 
quidem nec esse aliquando ccepit : et Pater pro- 
prie est, quia non etiam Filius : quemadmodum vi- 
cissim Filius proprie fllius, quia non etiam Pater. 
Nam quod ad nos attinet, neutro nomine proprie 
appellari possumus, quoniam utrumque sumus; 
neque lioc potius, quam illud ; nec ex uuo, sed ex 
utroque parente nascimur, ac proinde dividimur, 
paulatimque homincs efficimur; imo ne homines 
quidem fortasse, ei quales noluimus, Uo doe - 
tes, tum dimissi, adco ww aV te λο οκ νο» 


559 


EUTIIYMII ZIGABENI 


560 


orbe relinquantur. At, inquies, ipsum hoc, genuit A 2oypó.o9;; "Δρα ypagh» ἀποίσεις καθ) ἡμῶν, ὡς 


et genitus est, quid aliud quam generatiouis priuci- 
pium inducit? Ego vero ita respondeo : Quid si ue 
hoc quidem dixerimus, sed, a principio genitus 
erat, ut curiosas ipsas ac temporis ainicas ubjectio- 
nes nullo negotio fugiamus? An tu crimen nobis 
inferes, quasi Seriptur:e ac veritatis aliquid adul- 
teremur? Nonue cuivis perspicuum est, .ac prz- 
sertim in Scripture usu positum, ut pleraque ex 
his, qua temporaliter dicuntur, inversa tewporuin 
ratione proferantur, nec ea solum, qua prateriti 


παραχαραττόντων τιτῆς Γραφῆς xal τῆς ἀληθείας ; 
Ἡ πᾶσιν εὔδηλον ὅτι ποὶλὰ τῶν χρονιχῶς λεγομέ - 
wv, ἑνηλλαγμένως τοῖς χρόνοις προφέρεται, xal 
μάλιστα παρὰ τῇ συνηθεἰᾳ t5; θείας ΓραφΏς, οὐχ 
ὅσα τοῦ παρεληλυθότος χρόνου µόνον ἐστὶν, ἢ τοῦ 
παρόντος, ἀλλά καὶ ὅσα τοῦ µέλλοντο;, ὡς τὸ, "Ira 
ti ἑφρύαξαν ἔθνη ; οὕπω γὰρ ἐφρυάξαντο' xai, Ἐν 
ποταμῷ διεεύσονται ποδί: ὅπερ ἐστι, διαθεθἠχα- 
σιν. Καὶ μαχκρὸν ἂν εἴη πάσας ἀταριθμεϊν τὰ; τ.ιχύ- 
τας φωνὰς, al τοῖς φ'λοπύνοις τετήρηνται. 


temporis sunt, aut presentis, sed etiam qus futuri significationem habent? Quo in genere illud est : Quare 
[remuerunt gentes * * ( Nondum enim fremnerant.) Et, In flumine pertransibunt pede *, id est, pertrausie- 
runt. Nimis longum foret omnes hujusmodi voces recensere, qua a studiosis observata: sunt. 


Ex eadem oratione, 


Ἐκ τοῦ αὐτοῦ Aórov. 


Atque ad lune modum se habet hzc illorum ῃ Toóto μὲν δὴ τοιοῦτον. Οἷον δὲ αὐτῶν κἀκεῖνο, 


objectio. Jam quale illud eorum est, cujusque 
rizandi libidinis et impudeutiz ? Vel volens, in- 
quiunt, Filium genuit, vel nolens. Ác deinde uexi- 
bus, ut quidem ipsi putant, utrinque. adversarios 
illigant, uon tainen firmis, sed perquam etiam iui- 
becillie, Si enim nolens, inquiunt, vis ergo ei allata 
est. Et quisuam cst qui vim intulit? Et rursus, 
quomodo, cui vis allata est, Deus esse potest? Si 
autem volens, ergo Filius, voluntatis est Filius. Quo 
igitur ndo ex Pau progenitus est? ]ta novam 
quamdam matrem, voluntatem, patris loco cowmi- 
niscuntur. In hoc quidem argumento, primum hoc 
seitum ac lepidum cst, quod a passione illa, quam 
tantopere urgebant, abscedentes, ad voluntatem 


ὡς λίαν δύσερι xal ἀναίσχυντον; Βουληθεὶς, φασὶ, vs- 
γέννηχε τὸν Υἱὸν, ἡ μὴ βουλόμενος. Εἴτα δεσμοῦσιν, 
ὡς οἴονται, ἁμφοτέρωθεν ἆμμασιν, οὐχ ἰσχυροῖς, 
ἀλλὰ xal λίαν σαθροῖς. E! μὲν γὰρ οὐ θέλω», 
φασὶ, τετυράννηται. Καὶ τίς ὁ τυραννῄσας;, Καὶ 
πῶς ὁ τυραννηθεὶς, θεός; EL δὲ θέλων, θελήσεως 
YU, ὁ Yl; πῶς οὖν ἐκ τοῦ Πατρός ; Καὶ χαινήν 
τινα μητέρα τὴν θέλησιν ἀντὶ τοῦ Πατρὸς ἀναπλάτ- 
τοὺσιν. "Ev μὲν οὖν τοῦτο χάριεν αὐτῶν, ἂν τοῦτο 
λέγωσιν, ὅτι τοῦ πάθους ἀποστάντες, ἐπὶ τὴν βούλη- 
σιν χαταφεύγουσιν οὐ γὰρ πάθος , ἡ βούλησις. 
Δεύτερον δὲ, ἴδωμεν τὸ ἰσχυρὸν αὐτῶν, 6 τι λἐγουσιν' 
ἄριστον δὲ αὐτοῖς συμτλαχῆναι πρότερον ἐγγυτέρω. 
Σὺ δὲ αὐτὸ; ὁ λέγων εὐχερῶς ὅ τι ἂν θέλῃς , ix 


confugiunt; non.enim passio est voluntas. Deinde C θέλοντος ὑπέττης τοῦ σοῦ πατρὸς, ?) μὴ θέλοντος; Ei 


videamus , obsecro, quam vim habeat quod 
dicunt, Optimum autem fuerit, prius cum ipsis 
pedeni propius conferre. Dic ergo ipse, quisquis es, 
qui temere, quidquid libido tua tulerit, effutis. Ex 
volente patre tuo procreatus es, au nolente? Si ex 
nolente, vis ergo ei allata est. O indignum facinus! 
Ei quis tandem ei viin attulit? Non enim profecto 
naturam dixeris. Nam ei quoque $ua8 constat casti- 
* tas. Si autem ex volente patre, pater tibi propter 
paucas syllabas periit: voluntatis siquidem filius , 
46 non patris exstitisti, Sed a: Deum et creaturas 
6ransco , ac tuaninet quasiiouem sapienlie tua 
admoveo. Volensne Deus universam lianc rerum 
molem condidit, an nolens et coactus ? Si coactus, 
hic quoque vis adhibita, et quidam qui vim adhi- 
buit. Si autem volens, oibantur Deo, tum ali 
creature, tum tu. pre czeleris, qui tales ratiocina- 
tiones , talesque verborum captiones excogitas. In- 
termedia quippe voluntate a Creatore disjungentur. 
Verum aiiud , ni fallor, est volens, aliud voluntas : 
aliud gignens, aliud generatio : aliud qui loquitur, 
aliud sermo, nisi forte temulenti simus. Ilorun 
enim alterum est , is qui movet, alterum velut mo- 
tus ipse. Non ergo voluntatis est, volitum (neque 


μὲν γὰρ ἐξ οὗ θέλοντος, τετυράννηται. Τῆς βίας! 
Καὶ τίς ὁ τυραννήσας αὐτόν; Ob γὰρ 6h τὴν φύσιν 
ἐρεῖς' ἑκείνη γὰρ ἔχει χαὶ τὸ σωφρονεῖν. El δὲ 0£- 
Ἄοντος, ἀπόλωλέ σοι δι) ὀλίγας συλλαθὰς 6 maf: 
θελήσεως γὰρ υἱὸς, ἀλλ᾽ οὗ πατρὸς ἀναπέφτνας. 
Ἁλλ' ἐπὶ τὸν θεὸν µέτειμι καὶ τὰ κτίσματα, xal 
τὸ σὺν ἐρώτημα ποοσάγω τῇ cfj σοφίἰᾳ ᾽  θέλων 
ὑπέσττσεν ὁ Geb; τὰ πάντα, Ἡ βιασθείς:; E! 
μὲν βιασθεὶς, χἀνταῦθα ἡ τυραννὶς καὶ ὁ τυραννήσας' 
εἰ δὲ βουλόμενος, ἑστέρηται τοῦ θεοῦ, xal τὰ χτί- 
σµατα, xal σὺ μὲν πρὸ τῶν ἄλλων ,  ὁ τοιούτους 
ἀνενυρίσχων λογισμοὺς, χαὶ τοιαῦτα σοφιζόµενος  θε- 
λήσει γὰρ µέσῃ τοῦ κχτίστου διατε'χίζεται. 
Ἁλλ) ἕτερον, οἶμαι θέλων Eoi xai θέλησις, 
γεννῶν xa γέννησις, λέγων xai λόγος, εἰ pit] μεθύο- 
psv* τὰ μὲν ὁ χινούμενος , τὰ δὲ olov d) χίνησις. 
Οὕχουν θἐλῄσεως, τὸ θεληθὲν (οὐδὲ Υὰρ ἔπετα: 
πάντως) οὐδὲ τὸ γεννηθὲν, γεννήσεως ' οὐδὲ τὸ 
ἀκουσθὲν. ἐχφωνήσεως ᾿ ἀλλὰ τοῦ θέλοντος, xal τοῦ 
γεννῶντος , καὶ τοῦ λέγοντος. Τὰ τοῦ Θεοῦ 5i 
xai ὑπὲρ ταῦτα πάντα. ᾧ γἐννησἰς ἐστιν ἴσως f; τοῦ 
γεννᾷν θέλησις' ἀλλ οὐδὲν µέσον, εἴ γε χαὶ τούτο 
δξξώμεθα ὅλως, ἀλλὰ μὴ καὶ θελήσεως χρεΐττων 
ἡ γέννησις. 


enim hoc prorsus sequitur); nec generationis, quod genitum est, nec locutionis, quod auditum 
est, sed volentis, et giguentis, et loquentis. At qux in Deo considerantur, supra haec quoque omnia 


? Ps) η, ).. ?* Psal. ixv, 0. 


6l 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. VI. 


C2 


sunt, utpote cui generatio fortasse sit ipsa gignendi voluntas; verum nihil est iutermedium , si modo 
hoc quoque omnino admittimus, ac non potius statuimus generationem hanc voluntate sublimioreim 


et przstantiorem esse. 


Βούλει τι προσπαίξω καὶ τον Πατέρα: Παρὰ A 


σοῦ vào ἔχω τὰ το.αῦτα τολμᾷν' θέλων θεὺς 5 Πα- 
vip, ἡ μὴ θέλων. Καὶ ὅπως ἀπογφεύξῃ τὸ σὺν περι- 
ξέξ.ον. El. μὲν δὴ θέλων, πότε τοῦ θέλειν Ἰργμένος ; 
O9 γὰρ πρὶν εἶναι.» οὐδὲ γὰρ ἦν τι πρότερον. τὸ 
μὲν αὐτοῦ θελΏσαν, τὸ δὲ θεληθέν; Μεριστλς oiv. 
lcg δὲ οὐ θελήσεως xai οὗτος, κατὰ σὲ, πρόθληµα; 
El δὲ οὐ θέλων, τί τὸ βιασάμενον εἰς τὸ εἶναι; Καὶ 
πῶς θεὺς, el βεθίασται, xal -αντα οὐχ ἄλλο τι. ἡ 
αὐτὸ τὸ εἶναι θεός; Πῶς oov, φησὶ , γεγένντ- 
ται; Πῶς ἕκτισται, εἴπερ ἕχτισται xasà o£; Καὶ 
γὰρ xai τοῦτο τῆς αὐτῆς ἀπορίας. Táya ἂν εἴποις, 
ὅτι θουλήσει xat λόγῳψ. ᾽Α)λ οὕπω λέγεις τὸ πᾶν. 
Πῶς γὰρ ἔργου δύναμιν ἔσχεν dj βούλησις xal 


Visne in Patrem quoque ipsum cavillis 
nounibil Judam ? Ta mihi ansam  12lia audendi 
pr:bes. Pater itaque vel voleus Deus est, vel no- 
lens. Ac vide qua tandem ratione scitum illud tuum 
el aculum argumentum effugies, Si volens, quando 
velle caepit? Non. enim priusquam esset. Nequo 
enim prius quié'quaim erat, Au. partim in eo quid- 
dam fuit quod voluit, partim. quiddam quod in νυ- 
luntatem cecidit ? Divisib lis igitur erit. Quid autem 
afferri poterit, quin juxta tuam argumentandi ra- 
tionem, ipse quoque voluotatis fetus sit? Quod «t 
uolens, quis eum coegit ut esset ? Quo ctiam modo 
Deus, si coactus est; et coactus quidem non a. 
aliud quidquam, quam ad hoc, ut Deus essei? 


6 λόχος; "Est λείπεται λέγειν. Οὐ yip οὕτως ῃ Quomodo, inquis, Filius genitus est? Verum tu 
ἄνῆρωπος. quoque responde, quomodo creatus est ? siqui.lem, 
ut ipse asseris, creatus est. Nam id quoque cadem difficultate laborat. Dices fortasse, voluntate et ser- 
mone. Àt nondum rem totam expedis. Quomodo enim operis vii voluntas ei sermo liabuerint ? lloc ex. 


plicandum adhuc tibi superest. Neque eniim homo ita fabricatur. 


Πῶς οὖν γεγεννηται; Οὐχ ἂν ἣν µεγάλη ἡ 
νένντσις, εἰ σοὶ χατελαµθάνετο, ὃς οὐδὲ τὴν ἰδίαν 
ἐπίστῃ Υέννησιν, ἢ µιχρόν τι ταύτης κατείληφας, xoi 
03oy αἰσχύνῃ λέγειν ' ἔπειτα οἵἴει τὸ πᾶν γινώσχειν; 
Π;λλὰ ἂν xápotg πρότερον, ἡ εὗροις λόγους συµπή- 
ξεως, μορφώσεως, φαγερώσεως, ψυχῆς πρὸς σῶμα δε- 
αμὸν, νοῦ πρὸς ψυχἠν, λόγου πρὸς νοῦν, χίνησιν, αὕξη- 
σιν, τροφῆς ἐξομοίωσιν, αἴσθησιν, μνήμην, ἀνάμνησιν, 
τἆλλα ἐξ ὧν συνέστηχας΄ xal τίνα μὲν τοῦ σοναµφοκέ- 
ρου, ψυχῆς. καὶ σώματος) τίνα δὲ τὰ μεμερισμένα, τίνα 


Quomodo ergo, inquies, genitus est ? Haut 
magna esset hzec generatio , si a te percipi posset , 
quipp* qui ne tuam quidem noris, aut certe exi- 
guam quamdam partem percepisti , quantumque t6 
dicere pudeat. Et postea eam plene tibi cognitam 
esse censes? Magnus Ubi labor prius subeundus est, 
quam ut rationes eas invenias , quibus constitutus , 
formatus, ac manifestatus fueris , quibus etiam 
anima cum corpore , menus cuu auima , ratio eum 
mente quasi vinculis quibusdam sstringatur : tum 


δὲ & παρ) ἀλλήλων λαμθάνουσιν. "(1v γὰρ ὕστερον fj τε- C quomodo corpus moveatur, et augeatur, atque ali- 


λείωσις, τούτων ol λόγοι μετὰ τῆς γεννήσεως. Εἰπὲ τί- 
veg" xal μηδὲ τότε Φιλοσοφῆσῃς θεοῦ γέἐννησιν’ 
οὐ γὰρ ἀσφαλές. El μὲν γὰρ τὴν σὴν γινώσχεις, οὐ πάν- 
ttg xal τὴν τοῦ Oto): εἰ δὲ μηδὲ τὴν otv, πῶς τὴν 
τοῦ θεοῦ ; "Oct γὰρ θεὸς ἀνθρώπου δυστεχµαρτότε- 
pos τοσούτῳ καὶ τῆς σῆς Yevvfjgetog ἁληπτο- 
τέρα ἡ ἄνω γέννησις. El δὲ ὅτι µή σοι χατείληπται, 
διὰ τοῦτο οὐδὲ γεγέννηται , . ὥρα σοι πολλά δια- 
γράφειν τῶν ὅντων, ἃ μὴ χατείληφας, xal πρό γε 
πάντων τὸν θεὸν αὐτόν οὗ γὰρ ὅ τί ποτέ 
ἐστιν εἰπεῖν ἔχεις, xal εἰ λίαν τολμηρὸς &l, xal τὰ 
περιττὰ µεγαλόφυχος. Κατάέξαλέ σου τὰς ῥεύσεις, 
xai τὰς διαιρέσεις, xol τὰς τομὰς, xal τὸ ὡς περὶ 
σώματος διανοεῖσθαι τῖς ἀσωμάτου φύσεως xai 
τάχα ἄν ἄξιόν τι διανοηθείης Θεοῦ γεννήσεως. 
Πῶς Υεγέννηται:; Πάλιν γὰρ τὸ αὐτὸ φθέγξομαι 
δυσχεραίνων  θεοῦ γέννησις σιωπῇ τιµάσθω. Μέγα 
σοι τὸ μαθεῖν. ὅτι γεγέννητα:. Τὸ δὲ πῶς, οὐδξ ἀγγέ- 
λοις, μὴ ὅτι γε σοὶ ἐννοεῖν συγχωρήσωμεν. 
Ῥούλει παραστήσω τὸ πῶς; Ὡς οἵδεν ὁ γεννήσας 
Mazho, xai ὁ γεννηθεὶς Yióg: τὸ δὲ ὑπὲρ ταῦτα, 
νέφει χρύπτεται, τὴν otv διαφεῦγον ἀμθλυωπίαν. 


mentum ipsi assimiletur : ad hzc quz sit sensuum 
fatio , quie memoria , ο reminiscenti:e , rerum« 
que caterarum, ες quibus constas : $c prs- 
terea quz conjuuctim utriusque partis sint, quie 
divisa el separata, quz? rursus a se invicem accei- 
píaut. Quze enim temporis progressu pe:fectionem: 
suam consequuntur, eorum cerie rationes ipsa 
simul cum generatione exstiterunt, Dicas, velim, 
qus sint hz rationes; sed ne tum quidem de Dei 
eoneratione perliracta. Nec eniin id. periculo vacst. 
Si enim tuam cognoscis, non protinus sequitur, Dei 
quoque generationem tibi cognitam el exploratan 
esse. Si autem tua tibi ignola est, quo tandem 
modo Dei generatio tibi nota erit? Quanto enim 
difficilius est Dei naturam, quaw hominis, indagare, 
tanto quoque difficilius percipi potest superna illa 
et divina generatio, quam tua. Quod si, quia eam 
cognitione assequi nequis, idcirco ne genitum qui- 
dem esse contendis, tempus jam tibi fuerit, multa , 
qua tu minime percepisti, atque ante omnia Deum 
quoque ipsum, e rerum natura delere aique obli- 
terare. Neque enim, quid tandem sit, explicare 


potes, quamlibet audax sis, atque'in supervacancis rebus strenuus el magnanimus. Tuas illas fluszio- 
nes, el divisiones, et sectiones prius abjice, ac de incorporea illa natura, quasi de corporea, disputare 
desine ; atque ita fortasse dignum | aliquisl generatione divina concipere animo queas. Quoimnoo  ge- 
uius est? [σα euim indignabundus repeto. Dei generatio silentii honore decoretur. Abunde 


560 


EUTHYMII ZIGABENI 


564 


magnum tibi eat seire, eum genitum esse. Que autem modo genitus sit, ne ipsis quidem angelis, nedum 
tibi intelligere concesserim. Vis declarem quomodo ? Ut scit Pater, qui genuit, et Filius qui genitus est. 
Quod supra lire est, nube obtegitur, animique tui hebetudinem fugit. 


Sed ατριιιαγὶ pergunt. Exsistenteimn, vel non. ex- Α 


sistentem genuit Pater. O futiles nugas! H:ec. enim 
mihi ac tibi conveniunt, qui partim eramus, ut 
Levi ille, in !umbis Ahbrahz *, partim procreati 
sumus; ac proinde partim ex eutibus, partim ex 
non entibus sumus : contra quam in primigena illa 
nateria accidit, quze liaud dubie ex nen ente pro- 
ereata est, utcunque eam nonnulli z:eternam esse 
confingant. AL liic generatio cum essentia ipsa eon- 
eurrit, atque a principio exstitit. Ubi ergo anceps 
illud tuum, atque utrinque praeceps argumentum 
poues? Quid euim eo, qued a principio erat, anti- 
quius esse potest, nti illic tempus collocemus, vel 
quo erat Filius, vel quo non erat? Utroque enim 
modo illud, a princiyio, dissolvetur et evertetur , 
nisi forte libi quoque Pater, percunctantibus rursus 
nobis, ex eutibusne, an ex non entibus sit, bia 
esse periclHetur, alter ninirum praeexsistens, alter 
exsistens ; aut certe propter ludicras tuas interro- 
gationes, atque ex arena constructas domos, quas 
me levibus quidem ventis resistere possunt, idem 
ei, quod Filio, accidat, lioc est, ex non eute sit. 
Ego quidem neutrum horum admitto, quazsiionem- 
que hanc iuam absurditatis multum, diflicultatis 
nihil babere aio, Quod si tu juxta tuas dialecticas 
senlentias in omni argumento alterutram disjun- 
ellonum veram esse oportere existimas, parvam 
quamdam interrogatiunculam a me accipe. Tenipus 
esine in tempore, annon? Si iu tempore, quo tan- 
dem? Quidque supra hoc exsistente? Ac quomode 
hoe copineute? Si autem. non in tempore, qua 
bee eximia sapientia, tempus temporis expers in- 
ducere? Age, liujus. sermonis, Nunc ego mentior, 
da alterum, aut duntaxat verum esse, aut. falsum : 
non enim utrumque dabimus. Atqui tulo. mode 
hoc feri potest. Vel enim mentiens verum dicet, 
vel mentielur verum dicens. lta prorsus necesse 
est. Quid igitur mirum, si quemadmodum hic con- 
traria concurrunt, ita etiam illie utraque pars 4 
vero aberret, atque ita. scitum illud et eruditum 
tuum argumentnn stulium. atque. ineptum appa- 
reat? Àc velim wihi loc etiam anigma solvag: 
Aderasne tibi cum giguereris? Adesne etiam nunc 


tibi? An neutrum horum ? Si enun aderas, et ades, 


Ὄντα oSv γεγέννηχεν, f| οὐχ ὄντα. Tov ληρη» 
µάτων { Περὶ ἐμὲ χαὶ ok ταῦτα, of τὸ μέν τι ημεν, 
ὥσπερ ἐν τῇ ὀσφύῖ τοῦ ᾿Α6ραὰμ, 5 Λευϊ * τὸ δὲ vevó- 
ναµεν. Ὥστε ἐξ ὄντων, τρόπον τινὰ τὸ ἡμέτερον, xot 
οὐχ ὄντων  ἑναντίως περὶ τὴν ἀρχέγονον Όλην ύπο- 
στᾶσαν σαφῶς ἐξ οὐχ ὄντων, χᾶν τινες ἁγέννη- 
τον ἀναπλάττωσιν. Ἐνταῦθα δὲ σύνδρομον τῷ 
εἶναι τὸ γεγεννῆησθαι, καὶ ἀπ ἀρχῆς. Ὥστε ποῦ 
θήσεις τὸ ἀμφίκρημνον τοῦτο ἐρώτημα; Tl γὰρ 
τοῦ ἀπ᾿ ἀρχῆς πρεσθύτερον, ἵν ἐχεῖ θῶμεν τὸ εἶναί 
ποτε τοῦ Υἱοῦ, ἡ τὸ μὴ εἶναι; ᾽Αμϕοτέρως γὰρ τὸ, 
ἀπ' ἀρχῆς, λνθήσεται εἰ μή σοι καὶ ὁ Tacho, πάλιν 
ἑρωτώντων ἡμῶν, ἐξ ὄντων, ἡ ἐξ οὐχ ὄντων, χινδυ- 
νεύσειεν f| Ot, εἶναι, ὃ μὲν προὠν, ὃ δὲ ὢν, 1] ταυτὸν 
τῷ Υἱῷ παθεῖν, ἐξ οὐχ ὄντων εἶναι, διὰ τὰ σὰ τῶν 
ἐρωτημάτων παίγνια, xaX τὰς Ex ψάμμων olxo— 
δομὰς, at μηδὲ αΌραις ἵστανται. Ἐγὼ μὲν οὖν οὐδ- 
έτερον τούτων δέχοµαι, xal τὴν ἐρώτησίν φηµι τὸ 
ἄτοκον ἔχειν, οὐχὶ τὸ ἄπορον την ἀπάντησιν. El δὲ 
σοὶ φαίνεται ἀναγχαῖον εἶναι τὸ ἕτερον ἆλη- 
θεύειν ἐπὶ παντὸς, χατὰ τὰς σὰς διαλεχτικὰς ὑπολή- 
Ψεις, δέξαι μού τι μιχρὸν ἐρώτημα» Ὁ χρόνος ἐν 
χρόνῳ, 7| οὐκ Ev χρόνῳ; El. μὲν οὖν ἓν χρόνῳ, xlvi 
τούτῳ; xal τί παρὰ τοῦτον ὄντι; xal πῶς περιέχοντι; 
El δὲ οὐκ ἓν χρόνῳ, τίς ἡ περιττὴ σοφία, χρόνον εἰσ- 
άγειν ἄχρονον; Τοῦ δὲ, NOx. ἑγὼ ψεύδομαι, bb; τὸ 
ἕτερον, f) ἀληθεύεσθαι µόνον, f| φεύδεσθαι ' οὐ 
γὰρ ἀμφότερα δώσοµεν. ᾽Αλλ) οὐχ ἑνδέχετα:. "H γὰρ 
ψευδόµενος ἀληθεύσει, ἡ ἀλτθεύων φεύσεται " πᾶσα 


 ἀνάγχη. TE οὖν θαυμαστὸν, ὥσπερ ἐνταῦθα συµβα(- 


νει τὰ ἑναντία, οὕτως ἐχεῖσε ἀμφότφρα Φφεύδεσθαι, 
xaY οὕτω σοι τὸ σοφὸν ἡλίθιον ἀναφανήσεται; "Ev 
ἔτι µοι λύσον τῶν αἰνιγμάτων ' Σεαυτῷ δὲ γεννωμένῳ 
παρῆς; πάρει δὲ νῦν; f| οὐδέτερον; El μὲν γὰρ xal 
παρῆς, xal πάρει, ὡς είς, xal τίνι; xal πῶς ὁ εἷς 
ἄμφω γεγόνατε; El δὲ µηδέτερον τῶν εἰρημένων, 
πῶς σεαυτοῦ χωρίζη; xat tl; ἡ αἰτία τῆς δια- 
ζεύξεως ; Ἁλλ' ἀπαίδευτον τὸ περὶ τοῦ ἑνὸς, 
εἰ ἑαυτῷ πάρεστιν, f μὴ, πολυπραγμονεῖν. Ταῦτα 
γὰρ bx ἄλλων, οὐχ ξαυτοῦ λέγεται. ᾿Απαιδευτότερον, 
εὖ ἴσθι, τὸ ἀπ᾿ ἀρχῆς Υεγεννηµένον », εἰ fjv πρὸ 
ες Ὑεννήσεως, fj οὐκ fv, διευθύνεσθαι. Οὖτος γὰρ 
περὶ τῶν χρόνῳ διαιρετῶν ὁ λόγος. 

quisnam tandem, et cui? Et quomodo unus duo 


effeetus es? Si autem neutrum horum quz dixipus, quoniodo a teipso disjungeris? Et quae disjunctionis 
hujusce causa? Sed ineptum est, inquies, cum de uno dispu'atur, adsitne sibi, necne, curiosius 
juquirere. [ο enim de aliis, non de seipso dicuntur. Ineptius, m hi crede, est, id, quod a principio 
erat, utrum ante generatiouem erat, necne, in quaestionem vocare. Hxc enim disputatio ii& demum 
eonveuit, que tempore dividi possunt. 

At enun, inquiunt, non idem sunt genitum et D 
ingenitum ; ac proinde, nec Filius cum Patre 
idem est. Quid opus est dicere, hoc arguwento 
vel Patrem. vel Filium a divinitate manifeste sub- 
moveri ? Si cnim ingenitum essentia Dei est, pio- 


λλ) οὐ ταυτὸν, qvo, τὸ ἀγέννητον xa τὸ χεν- 
νητόν. Ei δὲ τοῦτο, οὐδὲ ὁ Υἱόὸς τῷ Πατρὶ ταυτόν. 
Ὅτι μὲν φανερῶς ὁ λόγος οὗτος ἐκβάλλει τὸν Υἱὸν 
τῆς θεότητος, ἢ τὸν Πατέρα, τί χρὴ λέχειν; EL γὰρ 
τὸ ἀγέννητον οὐσία θεοῦ, τὸ Υ:ννητὸν οὐχ οὑσία" 


9 ουν, vii, 10 s4q. 


569 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. VII. 


906 


εἰ δὲ τοῦτο οὐκ ἐκεῖνο. Τίς ἀντερεῖ λόγος; Ἑλοῦ «ol- A fecto genitum essentia non erit : aut si hoc, pro- 


νυν τῶν ἀσεδειῶν ὁποτέραν βούλει, ὦ χαινὰ (80) θεο- 
λόχε, εἴπερ ἀσεθεῖν πάντως ἑσπούδακας. Ἔπειτα, 
πῶς 00 ταυτὸν λέγεις τὸ ἀγέννητον xal τὸ Υ5ν- 
νητόν; El μὲν τὸ μὴ ἐχτισμένον, χαὶ ἐχτισμένον., κά» 
γὼ δέχομαι: οὐ γὰρ ταυτὸν τῇ φύσει τὸ ἄναρχον xal 
τὸ χτιζόµενον. El δὲ τὸ γεγεννηχὸς, καὶ τὸ ΥεΥεννη- 
µένον, οὐ ταυτὸν λέχεις, οὐχ ὀρθῶς λέγεται. Ταυτὸν 
Υὰρ εἶναι πᾶσα ἀνάγχη ' αὕτη yàp φύσις Υεννήτορος 
καὶ γεννήµατος , ταντὸν εἶναι τῷ Υεγεννηκότι 
χατὰ τὴν φύσιν τὸ γέννημα. "H οὕτω πάλιν 
Πῶς λέγεις τὸ ἀγέννητον xai τὸ γεννητόν; El μὲν 
γὰρ τὴν ἁγεννησίαν αὐτὴν χαὶ τὴν Υέννησιν, οὗ 
ταυτόν " εἰ δὲ οἷς ὑπάρχει ταῦτα, πῶς οὐ ταυ- 
τὀν; Ἐπεὶ xal τὸ ἄσοφον, xal τὸ σοφὸν, ἀλλήλοις μὲν 
o) ταυτὰ, περὶ ταυτὸν δὲ τὸν ἄνθρωπον * χαὶ οὐκ οὗ- 
σίας τέμνει, περὶ δὲ τὴν αὐτὴν οὐσίαν τέµνεται. "H 
καὶ τὸ ἀθάνατον, xal τὸ &xaxov, xai τὸ ἀναλλοίωτον 
οὐσία θεοῦ ; ἸΑλλ' εἰ τοῦτο, πολλαὶ οὐσίαι θεοῦ, xal 
οὐ µία” 3j σύνθετον Ex τούτων τὸ θεῖον' οὐ γὰρ ἁσυν- 
θέτως ταῦτα, εἵπερ οὐσίαι. 

circa eumdem liominem considerantur : 


nec substantias scindunt, 


cul dubio non illud. Quis enim est qui contrarii 
disputando tueri queat? Quainobrem , utram e 
duabus impietatibus malis, elige, ο nove theologe, 
siquidem impiam doctrinam omning amplecti tibi 
propositum est. Deinde, quomodo ingenitum οἱ ge- 
nitum nou idem esse dicis? Si per h:ec verba nihil 
aliud intelligis, quam id quod increatum et quod 
creatum, in eadem ipse quoque sum seutentia. 
Neque enim natura idem est quod principio caret, 
et quod procreatum est. Sin autem his verbis eut, 
qui genuit, el euin, qui genitus est, accipis, haud- 
quaquam recte id abs ie dicitur. ldem euim 
ounnino esse necesse esl. Πας quippe geniti natura 
est, ut idem, si naturam spectes, sit. cum eo qui 
genuit. Vel ad hunc rursus modum agamus : Quid 
per ingenitum ac genitum intelligis? Si ipsam in- 
geniti et geniti proprietatem, non idem sunt, Sin 
au:en) ea, quibus liec insunt, quid vetat quominus 
idem sint? Quandoquidem quod insipiens est, e£ 


Sapiens, inter se quidem neu idem sunt; verum 
$ed circa eamdem sub:fantiata 


scinduntur, Quid? Ap etiam immortalitas, et innocentia, et immutabilitas, essentia Dei sunt? At si 
ita est, multe Dei essenti: erunt, non una; aut certe compositus ex his Deus erit, Νομό enim 
bac citra compositionem esse queuut, sí mode essentize sunt. 


Ίαῦτα μὲν οὔῦ qact^ xowà Y&p xoi ἅλ- 
λων. "O δὲ µόνου θεοῦ xol ἴδιον, τοῦτο οὐσία. 
Οὐχ ἂν μὲν συγχωρήσαιεν εἶναι μόνου 800 τὸ ἁγέννη- 
τον, οἱ χαι τη» ὕλην xa τὴν ἰδέαν συνεισάγοντες, 
ὡς ἀγέννητα. Τὸ γὰρ Μανιχαίων ποβῥωιέρω ῥίέφωμεν 
σχότος. 
οὗ µόνος πλάσμα θεοῦ; Καὶ πἀνυ, φῄσεις. "Ap" οὖν 
καὶ μόνος ἄνθρωπος; Οὐδαμῶς. Τί δἠ ποτε; "Ow 
μὴ ἀνθρωπότης ἡ πλάσις * xal γὰρ τὸ γεννηθὲν, 
ἄνθρωπος. Οὕτως οὐδὲ τὸ ἀγέννητον µόνον θεὸς, εἰ 
xai μόνου Πατρός. ᾽Αλλὰ δέξαι χαὶ τὸ γεννητὸν εἶναι 
Θεόν. ἐχ θεοῦ γὰρ, εἰ xaX λίαν sl φιλαγέννητος. 
Ἔπειτα, πῶς οὐσίαν θεοῦ λέχεις, οὐ «nv τοῦ ὄντος 
θέσιν, ἀλλὰ τὴν τοῦ μὴ ὄντος ἀναίρεσιν; Τὸ γὰρ μὴ 
ὑπάρχειν αὐτῷ γἐννησιν, ὁ λόγος δηλοῖ, οὐχ ὃ τὴν 
φύσιν ἑστὶ παρίστησιν, οὐδ' ὃ ὑπάρχει τὸ μὴ 

ἔχον γἐννησιν. Τίς οὖν οὐσία Θεοῦ; Τῆς σης ἀπονοίας 
" τοῦτο λέγειν, ὃς πολυπραγμονεῖς xat τὴν γέννησιν’ 
ἡμῖν δὲ µέγα, κἂν εἴποτε xa εἰς ὕστεροι 
τοῦτο µάθοιµεν, λυθέντος ἡμῖν τοῦ ζόφου καὶ τῆς πα- 
χύτητος, ὡς ἡ τοῦ ἀφευδοῦς ὑπόσχεσις. Τοῦτο 
μὲν οὖν xal νοείσθω, xal ἐλπιζέσθω τοῖς ἐπὶ τούτῳ 
χαθαιροµένοις. Ἡμεῖς δὲ τοσοῦτον εἰπεῖν θαῤῥήσω- 
μεν , ὅτι εἰ xal µέγα τῷ Πατρὶ, τὸ μηδαμόθεν 
ὠὡρμῆσθαι, οὐχ ἔλαττον τῷ Yl, τὸ Ex τοιούτου α- 
τρός. Tr; τε γὰρ τοῦ ἀναιτίου δόξης µετέχοι ἂν, ὅτι 
ἐκ τοῦ ἀναιτίου, xai πρόσεστι τὸ τῆς γεννήσεως 
πρᾶγμα τοσοῦτον, xal οὕτω σεδάσµιον τοῖς 
μὴ πάντη χαμµαιπετέσι χαὶ ὑλικοῖς τὴν διά- 
νοιαν. 


Πλὴν ἔστω µόνου θεοῦ. Τί δὲ 6 Αδάμ. .. 


Hire quidem baud dicunt. Communia quippe 
aliorum quoque sunt. Quod autem solius Dei est, 
ipsique proprie convenit, hoc ipsi essenlia 
est. Atqui solius Dei ingeuitum esse, miuime illi 
concesserinl, qui materiam quoque et formam, ut 
lugenitas, induxerunt. Mauiclivorum enim tenebras 
longius adhuc projiciamus. Sed sit sane solius Dei 
ingenitum. Quid Adam ? Nonne solus a Deo effictus 
est? Maxime, inquies. Utrum. ergo. solus quoque 
homo? Minime. Quare? Quia effictio humanitas 
non est. Nam is quoque, qui progenitus est, bomo 
est. Eodem modo nec ingenitum solum Deus est, 
eisi solius Patris, Verum adwitte etian. eum qui 
genitus est, Deum esae, Ex Deo quippe est, quame 
libet tu ingenito faveas. Ad hec quomode Dei essen- . 
tiam dicis, nen ejus, quod est, positionem, sed 
ejus, quod non est detractionem ? Vox euim ingeniti 
significat, eum quidem generationis expertem esae, 
non autem declarat quidnam natura sua sit id qued 
generatione caret. Quaenam. ergo est Dei essentia? 
Tus est dementis hoc dicere, qui generationem 
quoque ipsam anxie perserutaris : nobis autem 
abunde magnum atque amplum fuerit, si in posterum 
quoque discamus, soluta videlicet hac caligine et 
crassitie * , ut pollicitus est is, qui non mentitur *, 
Ergo lioc ab his, qui ad eam rem sese perpurgamt, ᾿ 
cogitetur, ac speretar. Nos autem lioc duntaxat di-... 
eere non dubitabimus, οἱ maguum Patri est a nullo 
profectum esse, non minus illustre Filio esse, εκ. 
tali Patre prodiisse. Nam pr:terquam quod glori - 


illius, qui causam a nullo habet, particeps est, quia ex 60 est, accedit etiam generationis decus, res tanta, 
lamque venerauda, iis utique, qui non omnino humi provoluti sunt, crassoque animo praediti. 


! 1oan. m, 9. * Tit. i, 9. 


501 


cam Paire est, profecto, cum ingenitus sit. Dater, 
ingenitus quoque Filius erit. llecte, si ingenitum 
essentia Dei essel, ul sic nova quzdam mistio esset 
genito-ingenitum. Cum autem hoc discrimen circa 
essentiam consideretur, quid tu hoc quasi (irmum 
quiddam profers? Anu tu. quoque patris pater es, 
ut nulla re à patre tuo supereris, quandoquidem 
essentia idem cum eo es? Nonne perspicuum est, 
proprietate fixa et stabili permanente, quareudum 
nobis esse qus sit Dei essentia, si tamen ea ullo 
inodo quarenda est ? Quod autem ingenitum et Deus 
idem non sint, hinc fere. intelliges. Si euim idem 
essent, prorsus oporleret, quoniam — Deus 
quorumdam Deus est, quorunidain quoque ingeni- 
tum esse : aut contra, quoniam. ingenitum nullius 
est, nec Deum quoque quorumdam. esse. Nam qux 
emnino eadem sunt, similiter etiam. efferuntur. AL 
iugenitum non quorumdam. est. (quorum eui ?), 
Dcus vero quorumdam Deus. est, omnium quippe. 
Quo ergo inodo ides eruit. Deus et ingenitum ? Ac 
rarsus, quouiam ingenitum et genitum inter se op- 
pouuntur, ul babiius et privatio, substantias quoque 
imter se oppositas induci necesse est, quod nemo 


EU I1YMII ZIGABENI 


Sed si Filius, inquiunt, esseuliz :atioue ideni Α 


5:8 

'AXÀ εἰ 'ταυτὸ», ρασὶν, ὁ Yit; τῷ Πατρὶ xa" 
οὐσίαν, ἁγέννητος δὲ ὁ Πατὴῆρ, ἔσται τοῦτο xol 
ὁ Υἱός. Καλῶς, εἴπερ οὐσία cou τὸ ἀγέννητον, ἵν m$ 
τις χαινὴ µίξις, γεννητοαγέννητον (98). El δὲ περὶ 
οὐσίαν ἡ διαφορὰ, τί τοῦτο, ὡς ἰσχυρὸν, λέγεις; Ἆ 
καὶ σὺ πατὴρ τοῦ πατρὸς, ἵνα μηδενὶ λείπῃ τοῦ coU 
πατρὺς, ἐπειδὴ ταυτὸν el xax οὐσίαν; Ἡ δῆλον, ὅτι, 
τῆς ἱδιότητος ἀχινήτου μενούσης, ζητήσομεν οὐ- 
σίαν Θεοῦ, fjv; ποτέ ἐστιν, εἴπερζητήσομεν; "Οτι δὲ 
οὗ ταυτὸν ἀγέννητον xai Θεὸς, ὧδε ἂν µάθοις : El 
ταυτὸν ἣν, ἔδει πάντως, ἐπειδὴ τινῶν 65; ὁ θεὸς, 
τινῶν εἶναι καὶ τὸ ἀγέννητον; 1| ἐπεὶ μηδενὸς τὸ ἀγέν- 
νητον, μηδὲ τὸν θεὸν εἶναι τινῶν * τὰ γὰρ πάντη ταν- 
τὰ, xa ὁμοίως ἐχφέρεται. "AAA μὴν οὐ τινῶν τὸ ἀγέν- 
νητον, τίνων γάρ; χαὶ τινῶν θεὸς ὁ θεὸς, πάντων γάρ. 


B πῶς οὖν ἂν εἴη ταντὸν θεὸς καὶ ἀγέννηνον; Καὶ τά- 


Atv, ἐπειδὴ τὸ ἀγέννητον, xal τὸ γεννητὸν ἀντίχειται 
ἀλλήλοις, ὡς EG xal στέρτσις, ἀνάγκη xal οὐσίας 
εἰσαχθΏηναι ἀντιχειμένας ἀλλήλαις, ὃπερ οὗ δέδοται. 
Μ, ἐπειδὴ πάλιν αἱ ἕξεις τῶν στερῄσεων πρότεραι, xal 
ἀναιρετιχαὶ τῶν ἔδεων αἱ στερήσεις, ut µόνον πρε- 
σθυτέραν εἶναι τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας τὴν τοῦ Υἱοῦ, 
ἁλλὰ χαὶ ἀναιρουμένην ὑπὸ τοῦ Πατρὸς, ὅσον ἐτὶ ταῖς 
οαῖς ὑποθέσεσι. 


concesserit. Aut rursus, quoniam habitus privationibus priores sunt, ac privationes habitus ipsos ex- 
sStinguunt, non solum antiquior erit Filii essentia quam Potris, sed etiam, juxta hypotheses tuas, a 


Patre exstinguetur, ac de inedio tolletur. 
Quid adhuc nunc superest ex ineluetabillbus 


Τίς ἔτι λόγος αὐτοῖς τῶν ἀφύχτων; Τάχα ἂν 


ipsorum, ut putant, argumentis? Fortasse ad illud ρ ἐπ᾽ ἐχεῖνο καταφύγοιεν τελευταῖον, ὡς El μὲν οὐ πέ- 


postremum confugient : Si Deus. giguendi finem non 
fecit, iunpeifecla. est. generatio. Et quando. finem 
facturus est? Si autem gignere cessavit, omnino 
quoque coepit. Sie rursus crassi et corporis rebus 
afüxi homines corporeas ratiocinationes afferunt. 
Bgo vero sic. respoudeo : Sempiternuinne sit Filio 
nasci, necne, nondum dico, quoadusque illud Scri- 
pturz : Ante omues. colles gigrst me* , accuratius 
expeudero, lllud autem non video, quam necessa- 
rium sit hoc eorum argumentum. Si enim, ut ipsi 
annt, aliquando id. coepit, quod finem habiturum 
est, profecto id non cepit, quod finem non est ha- 
biturum. Quid ergo de anima vel de augelica na- 
tura pronuntiabunt? Si principium habuit, finem 
quoque habebit : si autem (ine carebit, secundum 
605 utique principio quoque hanc caruisse constat. 
Atqui el principium habuit, nec unquam esse desi- 
net. Falsum cst itaque quod aiunt, id, quod finem 
habiturum est, principium quoque habuisse. Enim- 
vere doctrina nostra hzc est : Ut equi, et bovis, et 
bominis, ac denique uniuscujusque earum rerum, 
que sub idem genus cadunt, eadem est defiuitio ; 
ac quidquid definitionis hujusce particeps est, hoc 
etiain : proprie dieitur ; quidquid autem particeps 
mon est, hoc vel non dicitur, vcl certe improprie 
dicitur : eodem niodo unam quoque Dei essentiam, 
et naturam, et appellationem esse, tamebii per co- 


D τὸ αὐτὸ εἶδος, εἷς λόγος 


πανται τοῦ γεννᾷν ὁ θεὸς, ἀτελὶς ἡ Υέννησις. Καὶ 
πότε παύσεται; El 6b πέπαυται, πάντως xai Ἡρξατο, 
Πάλιν οἱ σωματιχοὶ τὰ σωμµατιχά. Ἐγὼ δὲ, εἰ 
μὲν ἀῑδιον αὐτῷ τὸ γεννᾶσθαι f), uh, οὕπω λέγω, ἕως 
ἂν τὸ, [fpó πάντων βουνγῶν γεΥΥᾷ µε, ἀχοιθέστε- 
pov ἑπισχέφωμαι. Οὐχ ὁρῷ δὲ, τὶς ἡ ἀνάγχη τοῦ 
λόγον. El γὰρ Ίρκται xaz' αὑτοὺς τὸ παυσόµενον, 
οὐχ Ἄρχται πάντως τὸ μὴ παυσόµενον. Τί τοίνυν ἆπο- 
φανοῦντα, περὶ ψυχῆς, ἢ τῆς ἀγγελιχῆς φύσεως; El 
μὲν Ίρχται, καὶ παύσεται΄ εἰ δὲ οὗ παύσεται, δηλον, 
ὅτι xat' αὐτοὺς οὐδὲ Ίρχται. ᾽Αλλὰ μὴν χαὶ Ἶρχτα:, 
xai oj παυσεται. Ovx ἄρα Άρχται χατ αὐτοὺς τὸ 

πανσόµενον. Ὁ μὲν οὖν ἡμέτερος λόγος ' Ὥσπερ ἵτ- 

που, xal βοὺς, xai ἀνθρώπου, xai ἑχάστου τῶν ὑπὸ 

ἑστίν' χαὶ ὃ μὲν ἂν µετέκη 

τοῦ λόγου, τοῦτο xai χυρίως λέγεσθαι ᾽ ὃ δ' ἂν μὴ 

µετέχη, τοῦτο ἢ μὴ λέγεσθαι, f) μὴ χυρίως λέγεσθαι ' 

οὕτω δὲ xal θεοῦ μίαν οὑὐσίαν εἶναι xal φύσιν, xal χλῆ- 

σιν, χἂν ἐπινοίαις τισὶ διαιρουμέναις συνδιαιρῆται xat 

τὰ ὀνόματα  χαὶ ὃ μὲν ἂν χυρίως λέγηται, τοῦτο χαὶ 
εἶναι Θεόν à δ᾽ ἂν ᾗ xatà φύσιν, τοῦτο xal ἀληθῶς 
ὀνομάξεσθαι” εἵπερ μὴ £v ὀνόμασιν, ἀλλ᾽ ἐν πράγµα- 
σίν ἐστιν ἡμῖν dj ἀλῄβθεια. Οἱ δὲ, ὥσπερ δεδοιχότες, 

ph πάντα κινεῖν χατὰ τῆς ἀληθείας, θεὸν μὲν εἶναι 
τὸν Υἱὸν ὁμολογοῦσιν, ὅταν βιασθῶσι τῷλόγῳ xal ταῖς 
µαρτυρίαις * ὁμώνυμον δὲ xal µόνης χοινωνοῦντα 
τῆς γλήσεως. 


gitariones quasdam distinctas, nomina quoque simul distinguantur : οἱ quod quidem proprie dicitur, 


Uo Ῥιον, vin, 25. 


59 PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. VH. 510 


id etiam Deum esse; ei rursus quod natura sua sit, hoc quoque proprie nuncupari : siquidem 
non in nudis nominibus, sed in rebus nobis veritas sita est. At isti, perinde ac pertimescant ne quid 
adversus veritatem immolum relinquant, Deum quidem Filium esse fatentur, cum Scripturze ac au- 
ctoritatum testimoniis opprimantur; sed :equivoce Deum dici, ac nominis solius participem esse con- 
tendunt, 

ὍΌταν δὲ ἀνθυποφέρωμεν αὐτοῖς, Τί οὖν ; οὗ A Cum autem hanc ipsis objectionem subjici- 
κυρίως  Θεὸς ὁ Υἱὸς, ὥσπερ οὐδὲ ζῶον τὸ γεγραµ- — mus: Quid ergo? nou proprie Deus est Filius, 
µένον; πῶς οὖν θεὸς, εἰ μὴ χυρίως θεός; Τί γὰρ quemadmoduin id quod ρἰσιι est, non est animal? 


χωλύει, qaot, xal ὁμώνυμα ταῦτα εἶναι, xaX χυρίως 
ἀμφότερα λέγεσθαι; Καὶ προσοίσουσιν ἡμῖν τὸν χύ- 
να, τὸν χερσαῖον, xal τὸν θαλάτστιον, ὁμώνυμά τε ὄν- 
τα. xal χυρίως  Ἅµλεγόμενα (ἔστι γάρ τι xal τοιοῦ- 
τον εἶδος ἐν τοῖς ὁμωνύμοις" καὶ εἴτε τι ἄλλο τῇ αὐτῇ 
προσχρΏται  Ἠπροσηγορίᾳ, xal μετέχει ταύττς Em- 
ίσης, τῇ φύσει διεστηκός). "AXX ἐχεῖ μὲν, ὦ βέλτιστε, 
δύο φύσεις τιθεὶς ὑπὸ τὴν αὐτὴν προσηγορίαν, οὐδὲν 
ἀμείνω τὴν ἑτέραν τῆς ἑτέρας εἰσάγεις, οὐδὲ τὴν μὲν 
πρότερον, thv δὲ ὕστερον, οὐδὲ τὴν μὲν μᾶλλον, thv 
δὲ ἧττον οὖσαν τοῦθ᾽ ὅπερ λέγεται. Ωὐδὲ γάρ τι συν- 
έκευχται τὸ ταύτην παρέχον αὐταῖς τὴν ἀνάγχην. O5 
γὰρ ὁ μὲν μᾶλλον χύων, ὁ δὲ ἦττον τοῦ ἑτέρου χυνὸς, 
οἵον ὁ θαλάττιος τοῦ χερσαίου, ἣ ὁ χερσαῖος ἔμπαλιν 
τοῦ θαλαττίου διὰ τἰ γὰρ, ?) κατὰ τίνα λόγον; Αλλ' 
ἐν ὁμοτίμοις πράγµασι χαὶ διαφόροις, Ἡ Χχοινωνία 
τῆς χλήσεως. Ἐνταῦθα δὲ τῷ θεῷ παραζευγνὺς Ὁὸ 
σεθάσµιον, xal τὸ ὑπὲρ πᾶσαν οὐσίαν εἶναι xaX φύσιν, 
ὃ μόνου θεοῦ χαὶ οἱονεὶ φύσις θεότητος, εἴτα τῷ Πα- 
τρὶ μὲν τοῦτο διδοὺς, τὸν Υἱὸν δὲ ἆ ποστερῶν καὶ ὑπο- 
τιθεὶς, xal τὰ δεύτερα νέµων αὐτῷ τῆς τιμῆς xat τῆς 
προσκυνῄήσεως, χἂν ταῖς σνλλαβαῖς χαρίζη τὸ ὅμοιον, 
τῷ πράγματι τὴν θεότητα περιχόπτεις, xa µεταδαί - 
νεις καχούργως ἀπὸ τῆς τὸ ἴσον ἐχούσης ὁμωνυμίας, 
ἐπὶ τὴν τὰ μὴ ἴσα συνδἐουσαν. Ὥστε ὁ γραπτός aot, 
xai ὁ ζῶν ἄνθρωπος μᾶλλον, 7| οἱ τοῦ ὑποδείγματος 
χύνες τῇ θεότητι πλησιάζουσιν. Ἡ δὸς ἀμφοτέ- 


Quomodo ergo Deus, si Deus proprie uon est? Re- 
spondent: Quid probibet, quominus, et πο zqui- 
voca sint, et proprie utrumque dicatur ? Ac nobis, 
et terrestrem, et marinum canem profereut, qui, 
eum sub eodem nomine diversam significationem 
babeant, proprie tamen dicuntur. (Est enim hujus- 
modi quoque species quadam inter zequivoca ; οἱ si 
quid aliud, quod eadem appellatione utatur, ejusque 
perevque particeps sit, cum interiin naturz ratione 
dissideat.) At, vir optime, cum illic duas naturas 
sub eadein appellatione collocas, neutram altera 
prestantiorem | introducis; nec alteram priorem. 


B alteram posteriorem ; nec denique alteram. quae 


magis, alteram qua: winus sit id quod esse dicitur. 
Neque enim quidquam conjunctum est, quod hanc 
Ipsis necessitatem afferat. Non enim hic canis ma- 
gis canis est, quam ille canis, hoc est, marinus 
magis quam terrestris, vel contra, terrestris magis 
quam iarinus ; cur enim, aut qua ratione? Sed 
in rehus, diversis quidem illis, verum pari hondre 
praeditis, communis est appellatio. llic vero, cum 
Deo venerationem adjungas, eumque supra omnem 
essentiam et naturam esse dicas (quod Dei solins 
est, et. velut divinitatis natura), ac deinde Patri 
quidem boc tribuas, Filium autem prives, atque 
subjicias, secundasque illi honoris et adorationis 
partes assignes, quamvis verborum syllabis aequa- 


ροις, ὥσπερ την χοινωνίαν τῆς χλήσεως, οὕτω δὲ xal C litatem ipsi largiaris, re ipsa tamen divinitatem el 


τὴν ὁμοτιμίαν τῶν φύσεων , εἰ χαὶ διαφόρους 
ταύτας εἰσάγεις xal χαταλέλυχάς σου τοὺς Χχύνας, 
οὓς ἑξεῦρες χατὰ τῆς ἁνισότητος. Τί γὰρ ὄφελος τῆς 
ὁμωνυμίας, εἰ τὸ ἰσότιμον μὴ ἔχοιεν οἱ παρὰ σοῦ 
δ αιρούμενοι. Oo. yàp (v ἰσότιμα δείξῃς, ἁλλ' 
ἵνα ἀνισότιμα, πρὸς τὴν ὁμωνυμίαν, χαὶ τοὺς χύνας 
χατέφυγες. Πῶς ἄν τις ἐλεγχθείη μᾶλλον, xaX ἑαυτῷ 
μαχόμενος, xat θεότητι; 


amputas, ae veteratorie ab hoc homonymiz genere, 
quod zqualitatem complectitur, ad genus illud 
transis, quod res zquales minime connectit. Ac 
proinde, ut. quidem argumentari instituis, pictus 
illeac vivus homo, ad divinitatem adumbrandam 
propius accedunt, quam canes, quos exempli causa 
proposuisti. Alioqui utrique, ul nomen commune, 
sic etiam parem natura dignitatem tribue, etiamsi 


diversas eas inducis ; atque ita canes illos tuos deleveris, quos ad probandam Patris ac Filii inzqua- 


litatem 


excogitasti. Quis enim homonymiz fructus, si dignitate pares sint, qui a te dividuntur? 


Nee enim, ut eos bonore zquales, sed ut dispares ostenderes, &d homonymiam illam, et canes con- 
fugisti. Quonam modo quispiam magis convincl queat, et secum ipse, et cum divinitate pugnare? 


Ἐὰν δὲ λεγόντων ἡμῶν, ὅτι τῷ αἰτίῳ μείζων D 


ὁ Πατὶρ τοῦ Υἱοῦ, προσλαθόντες τὴν, Τὸ δὲ αἷ- 
τιον φύσει, πρότασιν’ ἔπειτα, Τὸ μεῖκον τῇ φύσει, 
συνάγωσιν΄ οὐκ οἶδα πότερον ἑαυτοὺς παραλογίζον- 
ται, 7| τοὺς πρὸς οὓς ὁ λόγος. Οὐ γὰρ ἁπλῶς , ὅσα 
χατά τινος λέγεται, ταῦτα χαὶ χατὰ τοῦ ὑποχειμένου 
τούτῳ ῥηθήσεται ᾿ ἀλλά δῆλον χατὰ τίνος, xal τίνα. 
Ἐπεὶ τί χωλύει χἀμὲ ταύτην πρότασιν ποιησάµενον, 
τὴν, ὅτι Ὁ Πατ}ρ μείζων τῇ φύσει, ἔπειτα προσλα- 
θόντα τὸ, Φύσει δὲ οὗ πάντως μείζων οὐδὲ Πατήρ; 
ἐντεῦθεν συναγαγεῖν. Τὸ μεῖςον οὗ πάντως μεῖιον 


Jam si dicentibus nobis, Patrem, quantum 
ad causam, Filio majorem esse, ipsi hanc proposi- 
tionem assumant : At causa natura ; posteaque con- 
clusionem hanc suhnectant: Ergo major natora; 
haud scio, seipsosne potius, an eos, cum quibus 
disputant, captiosa hac argumentatione cireumve- 
niant. Neque enim simpliciter, qusecunque de ali- 
quo dicuntur, etiam de co, quod ipsi subjectum est, 
dicuntur; sed perspicuum est dc quo, et quinam 
dicantur. Alioqui quid prohibet, quominus ipse 
quoque allata liac. propositione : Pater major na- 


il 


EUTIIYMII ZIGABENI 


512 


tura est; ac. deinde assumpta altera : Natura au- A f$, Ὁ Ilathp οὐ πάντως Πατήρ. El βούλει δὲ οὕτως; 


iem Ώου omnino major, neque Pater; ita postremo 
rencludam: Majus igitur non omnino majus ; vel, 
later non. omniuo Pater. Aut. si mavis, ad hunc 
modum agam : Deus est essentia: Essentia non 
omnino est Deus; quod sequitut ipse conclude: 
Ergo Deus non omnino Deus. Verum, ni fallor, ab 
eo, quod secundum rationem quamdam dicitur, ad 
id quod simpliciter dicitur, captiose progreditur πο 


Ὅ θεὸς, obcía: Ἡ obcía δὲ, οὗ πάντως θεός' τὸ 
ἕξης αὐτὸς συνάγαχε ᾽ Ὁ θεὸς οὗ πάντως θεὸς. 
Αλλ) οἶμαι, παρὰ τὸ mj καὶ ἁπλῶς ὁ παραλοχι- 
σμὸς οὗσος, ὡς τοῖς περὶ ταῦτα τεχνολογεῖν σύνηθες. 
Ἡμῶν γὰρ τὸ μεῖζον τῇ τοῦ αἰτίου φύσει διδόντων, 
αὐτοὶ τὸ τῇ φύσει μεῖζον ἐπάγουσιν' ὥσπερᾶν cl 
χαὶ λεγόντων ἡμῶν, ὅτι ὁ δεῖνα νεχρὸς ἄνθρωπος, 
ἁπλῶς ἐπῆγον αὐτοὶ τὸν ἄνθρωπον. 


argumentatio, quod artis hujus studiosis usitatum estet familiare. Nam cum nos hanc vocem, majus, 
cause naturz tribuamus, inferunt ipsi, causam natura majorem esse. Quod perinde est, ac si dicentibus 
nobis : Hic mortuus homo ; inferrent ipsi : Ergo homo. 


Quomodo autem istud, quod certe non mi- 


'Ex:lvo δὲ πῶς παραδράµωµεν, οὐδενὸς ἥττον 


nori admiratione dignum est, quam quie superius p τῶν εἰρημένων ὃν ἀφιάγαστον; Ὁ Πατὴρ, qratv, οὐ- 


dicta sunt, pratermittemus? Pater, inquiunt, vel 
essentim, vel actionis nomen est: sic enim nos 
utrinque itla astrictos putant, ut nulla ratione ex 
eorum vinculis elabi possimus. Si enim essentiz 
nomen esse dixerimus, assentiemur, ul existimant, 
Filium diversam a Patre essentiam babere ; quan- 
doquidem una sit Dei essentia, quam Pater, ut 
censent, Jam ante occuparit. Sin autem actionis, 
creajum esse fatebimnur, non genitum. Ubi 
enim est agens, illic quoque omuino id quod agitur 
esse necesse est. Ac mirari se dicent, quo pacio 
facium cum factore idem esse queat. Me quoque 
ipsum vehementer hzc distinctio vestra permove- 
ret, si mili duorum alterutrum necessario adnitten- 
dum essel, ac uon potius, utraque disjunctionis 
parte vitata, tertium aliquid verius dicere liceret, 
Nec enim essentiz nomen. est Pater, o viri acutia- 
Bimi, nec actionis; sed relationem eam indicat, 
quam Pater erga Filium habet, vel Filius erga Pa- 
wrem. Ut enim apud nos hzc nomina germanam 
quaudam eonjunctionem et. necessitudinem decla- 
rant : ad eumdem  moduin. illic quoque genitorem 
8c genitum eamdem  naturain. habere significant. 
Bed sit sane, in vestri gratiam, Pater essentize no- 
men : Filium utique simul introducet, non autem 
removebit, et alieuabit, ut et communes notiones 
ferunt, et ipsa horum nominum vís ac facultas. Sit 
etiam actionis, si ita videtur: nec sic quidem cau- 


σίας, ἡ ἑνεργείας ὄνομα ' ὡς ἀμφοτέρωθεν ἡμᾶς δή- 
σοντες. El μὲν οὐσίας φῄήσομεν, συνθησοµένους ἕτερο- 
οὖσιον εἶναι τὸν Υόν * ἐπειδὴ µία μὲν οὐσία Θεοῦ, ταύ- 
την δὲ, ὡς οὗτοι, προχατείληφεν ὁ Πατήρ; el δὲ ἑνερ- 
γείας, ποίηµα σαφῶς ὁμολογήσοντας, ἀλλ᾽ οὗ γέννημα’ 
οὗ γὰρ ὁ ἐνεργῶν, ἐχεῖ πάντως xal τὸ ἐνεργούμενον. 
Καὶ πῶς τῷ πεποιηχότι ταντὸν τὸ πεποιηµένον, θαυμά- 
ζειν φῄσουσιν. Σφόδρα ἂν ἠδέσθην ὑμῶν xaX αὐτὸς τὴν 
διαίρεσιν, εἰ τῶν δύο τὸ ἕτερον δέξασθαι Tiv ἀναγχαῖον, 
ἀλλὰ μὴ τὰ δύο διαφυγόντα, τρίτον εἰπεῖν ἀληθέστε- 
pov * ὅτι οὔτε οὐσίας ὄνομα ὁ Πατὴρ, à σοφώτατοι, 
οὔτε ἑνεργείας' σχέσεως δὲ καὶ τοῦ πῶς ἔχει πρὸς 
τὸν Υὸν ὁ Πατὴρ, ἡ ὁ Υἱὸς πρὸς τὸν Πατέρα. Ὡς 
γὰρ παρ᾽ ἡμῖν αἱ κλήσεις αὗται τὸ γνήσιον καὶ ol- 


, χεῖον γνωρίζουσιν, οὕτω κἀχεῖ τὴν τοῦ γεγεννηµένου 


πρὸς τὸ γεγεννηχὸς ὁμοφυῖαν σηµαίνουσιν. Ἔστω δὲ, 
ὑμῶν χάριν, χαὶ οὐσίας τις ὁ Πατήρ’ συνεισάξει 
τὸν Ὑἱὸν, οὖκ ἀλλοτριώσει, χατὰ τὰς χκοινὰς ἑν- 
νοίας, καὶ τὴν τῶν κλήσεων τούτων δύναμιν. 
"Ἔστω καὶ ἑνερχείας, εἰ τοῦτο δοχεῖ' οὐδὲ οὕτω ἡμᾶς 
αἱρήσετδο Αὐτὸ δὲ τοῦτο ἐνηργηχὼς ἂν εἴη 
τὸ ὁμοούσιον, f) xal ἄτοπως ἄλλως ἡ τῆς περὶ 
τοῦτο ἐνερχείας ὑπόληψις. Ὁρᾶς ὅπως ὑμῶν, xalxa- 
χομαχεῖν ἐθελόντων, τὰς στροφὰς διαφεύγομµεν; 
Ἐπεὶ δέ σου τὸ ἐν τοῖς λογισμοῖς xal ταῖς στρο- 
φαῖς ἅμαχον ἔγνωμεν, ἴδωμέν σου xal τὴν Ex τῶν 
θείων λογίων ἰσχὺν, ἂν &oa δέξη κἀντεῦθεν πείθειν 
ἡμᾶς. 


gam obtinebitis. Exdem enim modo dicemus hoc ipsum egisse Patrem, ut consubstantialis. ipsi Filius 
esset ; etsi alioqui absurditate non caret hujusmodi actionis opinio. Videsne quo pacto, quamlibet im- 
probe ac maligne puguare studeatis , captiones tamen vestras effugiamus? Quoniam autem invictum 
illud tuum in ratiocinationibus et argutiis robur cognovimus, videamus jam quam vim in divinis 


oraculis positam habeas, $i modo hinc quoque nobis dogma tuum persuadere non grave ducas. 


Nos quippe ex magnis et excelsis voci- D 


hus Filii divinitatem percepimus, ac pradicamus, 
Quibus tandem ? His nimirum, Deus, Verbum, quod 
ip principio erat, et cum principio, et principium: 
ut in his locis: In principio erat. Verbum, εἰ Ver- 
bum erat apud. Deum, εἰ Deus erat. Verbum * ; et, 
. Tecum principium *; et, Qui vocat. eam a genera- 
tionibus principium ?. Ad hzc Filius unigenitus di- 
citur : Unigenitus Filius, qui est in sinu Patris, ipse 
enarravit. *. Via, Veritas, Vita, Lux : Ego sum via, 
3! [s2. ΧΕΙ, 4. 


! doon. 1, 1.. * Psal. εις, 5. 


Ἡμεῖς μὲν γὰρ ix μεγάλων καὶ ὑφηλῶν τῶν 
φωνῶν, τοῦ Υἱοῦ τὴν θεότητα xal κατειλῆφαμεν, xal 
κηρύσσομεν. Τίνων τούτων; Τῆς θεὸς, τῆς Λόγος, ὁ 
ἐν ἀρχῇ, ὁ μετὰ τῆς ἀρχῆς, ἡ ἀρχή" Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ 
Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν θεὺν, καὶ Θεὸς 
ᾗν ὁ Λόγος * χαὶ, Μετὰ cov ἡ ἀρχή καὶ, Ὁ xa- 
Aov αὐτὴν ἀπὸ γεγεῶν ἀρχήν. Ἐπειδὴ Yi 
μονυγενῆς, 'O µονογεγἠς Υἱὸς, ὁ àv εἰς τὸν xdA- 
πον τοῦ Πατρὸς, &xeivoc ἑξηγήσατο. Οδὸς, ᾽Αλή- 
θεια, ζωὴ, Φῶς' Εγώ tlt ἡ ὁδὺς, xal ἡ ἀ.λή- 


* Joan. 1, 18. 


513 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 


514 


θεια, sal ἡ ζωή” xal, Ἐγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ xÓ- Α verias et vita ' ; et, Ego sum lux mundi *. Sapien- 


 cpov. Σοφία, Δύναμις ᾽ Χριστὸς 8600 δύναμις, xal 
θεοῦ σοφία. ᾿Απαύγασμα, Xapaxthp, Εἰχὼν, Σφρα- 
γίς' Ὃς àv ἀπαύγασμα τῆς δόξης χαὶ, Χα- 
puxthp τῆς ὑποστάσεως αὐὑτοῦ ' xal, Εἰχὼν τῆς 
ἁγαθότητος" χαλ, Τοῦτον γὰρ ὁ Πατὴρ ἑσεράγι- 
σεν ὁ θεός. Κύριος, Βασιλεὺς, ὁ "Qv, ὁ Παντοχρά- 
τωρ” Ἔδρεξε Κύριος πΌρ παρὰ Κυρίου ' καὶ, Ῥά- 
όδος εὐθύτητος, ἡ ῥάόδος τῆς βασιείας σου’ 
xol, Ο ὧν, καὶ à ἦν», καὶ ὁ ἑρχόμεγος, xal ό παν- 
τοκράτωρ. Σαφῶς περὶ τοῦ Υἱοῦ λεγόμενα, xal 
ὅσα τῆς αὑτῆς τούτοις ἐστὶ δυνάµεως, ὧν οὐδὲν ἐπι- 
χτητον, οὐδὲ ὕστερον τῷ Υἱῷ πρυσγενόµενον, fj τῷ 
Πνεύματι, ὥσπερ οὐδὲ αὐτῷ τῷ Πατρί. οὐ γὰρ ἐχ 
προαθῄχης τὸ τέλειον. Οὐ γὰρ ἣν, ὅτε ἄλογος 


ἂν ' οὐδὲ ἣν, ὅτε οὐ Πατήρ ᾿ οὐδὲ ἦν, ὅτε οὐχ ἀληθὴς, B 


ἡ ἄσνγος, ?| ἄδυνατος, f| ζωῆς ἑνδεῆς, ἡ λαμπρότη- 
τος, f| ἀγαθότητος. 

Σὺ,δέ uot καταρίθμει πρὸς ταῦτα, τὰ τῆς ἆγνω- 
μοσύνης ῥήματα, τὸ, θεός µου, xat θεὸς ὑμῶν. τὸ 
µείνων, τὸ ἔχτισε, τὸ ἑποίησε, τὸ ἡγίασεν. El βούλει 
δὲ, καὶ τὸ δοῦλον, καὶ τὸ ὑπῆχοον " τὸ δέδωχε, τὸ ἕἔμα- 
θε. τὸ ἐντέταλται . τὸ ἀπέσταλται, τὸ μὴ δύνα- 
σθαι ἀφ᾽ ἑαυτοῦ τι ποιεῖν, 7| λέγειν, f) χρίνειν, f) δω- 
ρεῖσθαι, Ἡ βούλεσθαι. Ἔτι δξ χαὶ ταῦτα τὴν 
ἄγνοιαν, την ὑποταγὴν, τὴν εὐχῆν, τὴν ἐρώτησιν, τὴν 
προκοπὴν, τὴν τελείωσιν. Ἡρόσθες, εἰ βούλει, xal 
ὅσα τούτων ταπεινότερα, τὸ ὑπνοῦν, τὸ πεινῇν, τὸ 
χοπιᾷν, τὸ δαχρύειν, τὺ ἁγωνιᾷν , . τὸ ὑποδύεσθαι. 
Τάχα δ' ἂν ὀνειδίσαις καὶ τὸν σταυρὸν, xai τὸν θάνα- 
τον. Τὴν γὰρ ἔγερσιν, καὶ τὴν ἀνάληψιν παρήῄήσειν 
μοι δοχεῖς, ἐπειδή τι xal πρὸς ἡμῶν ἐν τούτοις εὑρί- 
σχεται. Πολλὰ δ᾽ ἂν ἔτι πρὸς τούτοις σπερµολογή- 
σαις, εἰ βούλοιο συωντιθέναι τὸν ὁμώνυμόν σοι 
θεὸν xal παρέγγραπτον, ἡμῖν δὲ ἀληθινὸν, χαὶ ὁμό- 
τιµον τῷ Πατρ!. Τούτων γὰρ ἕχαστον, οὗ 
χαλεπὸν μὲν, xai χατὰ µέρος ἐπεξιόντα ἐξηγεῖσθαί 
σοι πρὸς τὸ εὐσεθέστατον, xai ἀναχαθαίρειν τὸ ἓν 
το Ὑράμμασι πρόσχκομµα, el γε προσπταίεις by- 
τως, ἀλλὰ μὴ ἑχὼν χαχουργεῖς. Ἑνὶ δὲ χεφαλαίῳ, τὰ 
μὲν ὑψηλότερα πρόσαγε τῇ θεότητι, xal τῇ χρείττο- 
νι φύσει παθῶν xal σώματος * τὰ δὲ ταπεινότερα τῷ 
συνθέτῳ, xal τῷ διὰ σὲ χενωθέντι xal σαρχωθέντι, 
οὐδὲν δὲ χεῖρον εἰπεῖν, xai ἀνθρωπισθέντι, εἶτα xal 
ὑγωθέντι, ἵνα aU τὸ τῶν δογμάτων σου σαρχιχὸν xal 
χαμερτὲς καταλύσας, µάθης ὑψηλότερος εἶναι, 
xaX συνανιέναι θεότητι͵, xaX μὴ τοῖς ὁρωμένοις ἕναπο- 
µένοις, ἀλλὰ συνεπαίρῃ τοῖς νοουµέγοις, xal γινώ» 
exnc , τίς μὲν φύσεως λόγα»:, τίς δὲ λόγος 
οἰχονομίας. 


tia, Potentia ; Christus Dei potentia et Dei sapientia. 5. 
Splendor, Character, lmago, Sigillum, ut in bis 
verbis: Qui cum sit. splendor glorie * ; ct, Cha- 
racter substaniig ipsius * ; et, Imago bonitatis * ; 
et alio loco: Quem Pater signavit Deus". Domi- 
nus, Rex, Ens, Ownipoteus :. lluit Dominu 
ignem a Domino * ; et, Virga directionis virga regni 
(ui *. et, Qui erat, qui est, et qui. venturus est omni- 
potens ille **, Qux: perspicue de Filio dicuntur, sicut 
eL alia plura, que eamdem vim babent, quorum 
nihil ascititium est, ncc Filio, aut Spiritui sancto 
posterius accessit, quemadmodum nec Patri. Neque 
enim ex accessione perfectio ipsis comparata est. 
Non enim Pater Verbi unquam expers fuit; nec 
unquam fuit quin Pater esset ; nec deuique unquam 
veritate, sapientia, viribus, vita, splendore, aut bo- 
nitate caruit. 

Tu mihi coutra, illas ingrati animi tul 
voces enumera, has videlicet : Deus meus οἱ Deus 
vester !', major '*, creavit '*, fecit !*, sanctiflca- 
vit !* ; servum 16 etiam, si ita lubet, οἱ obedientem '* 
adjunge; atque loc etiam, dedit '*, didicit 9, 
mandatum est **, inissus est : illud etiam, quod 
a seipso quidquam facere non possit ** aut loqui **, 
aut judicare "^, aut donare ** , aut velle **. Huc 
adde ignorationem, subjectionem, precem, interro- 
gationem, profectum, consummationem. Addeetiam, 
si ita placet, qux his adhuc abjectiora sun! : Dor- 
mire 31, esurire **, fatigari **, lacrymari ?**, mortís 
pavore affici *', ac dejecto animo esse. Fortasse 
eiiam probri causa crucem quoque ipsam et morten 
objicies. Resurrectionem enim, ipsiusque in cos- 
lum ascensionem, consulto mihi pretermissurus 
videris : quoniam in his quidpiam, quod causs 
nostra faveat, reperitur. Multa etiam alia conge- 
rere queas, si componere velis :equivocum illum de 
tua seutentia et ascriptitium Deum, ut autem ípsi 
statuimus, veruin, Patrique honore aqualem. Εῑυ- 
rum enim unumquodque sigillatim persequi, pioque 
sensu explicare minime difficile est, atque offendi- 
culum illud, quod in litteris exsistit, repurgare ei 
eximere, si modo vere offeudis, ac non potius de 
industria peccas. Ut autem rem summatim 
contrabam, hoc tibi faciendum est, ut sublimiores. 
voces divinitati, ac illi natura, passionibus et cor« 
pore przstantiori, attribuas : humiliores vero, come 
posito, et tua. causa inanito atque incarnato, ime 
eliam (non enim minus commode hoc à me dice- 
tur) humanato, ac deinde exaliato, ut tu videlicet, 


abjecta hae dogmatum humilitate et crassitie, sublimior esse, simulque cum divinitate ascendere, 
non autem rebus in aspectum cadentibus inbzrescere condiscas ; imo potius cum intellectibilibus rebus 
assurgas, atque intelligas, quas natur ralio, quz ratio Incarnationis. 


3 Joan. vit, 19. ? 1 Cor. 1, 24. 
91. *Gen.xix, 24. * Psal. xuiv, 7. 
99. ^ Act. 11, 30. '5 Joan. x, 96. 

5 Joan. vi, 49. ** E Cor. xv,28. *! Joan. 1x, 4. 
*! Marc. x, 40. ** Matth. xxvi, 99. 


Μ Morc. xiv, 39. 


! Joan. riv, 6. 


* [lebr 1,5. 

5 Apoc. 1, 8. 
16 Ίνα. τι, f. 
1. Joan. v, 19. 
37 Matth. viu, 94. 


* lbid. *Sap. vii, 20. " Joan. vi, 
1! Joan. xx, 417. !* Joan. xiv, 28. | Prov. τι, 
U Phil. n, δ. !'* Joan. xvi, 9; Matth. ας, 25. 
15 Joan. xui, 49... ** Joan. vini, 15, 
*: Matth. iv, 2... ?*Joan. iv, 0. ?* Joan. xi, 93. 


5:9 


EUTHYMII ZIGABE NI 5. 


Πο enim, quem nunc aspernaris, quondam erat, A Οὗτος yàp ὁ νῦν σοι χαταφρονούμενος, ἦν ὅτε 


et supra te erat : qui nunc homo est, compositio- 
nis expers erat. Quod erat, permausit : quod. nou 
era!, assumpsit. In principio sine causa erat. Quz 
enim Dei causa afferri queat? Át postea quoque 
ceria de causa natus. est, Ea autem erat, ul. tu, 
insuleus ac proterve, salutem consequereris, qui 
deitatem ideirco contemnis, quia crassitiem tuam 
suscepit, per intermediam mentem cuim carne cou- 
junctus, atque inferior hic homo Deus effectus, 
posteaquam cuin Deo coaluit, przestantiorique parte 


xai ὑπὲρ σὲ fj 6 νῦν ἄνθρωπος, καὶ ἀσύνθετος fjv. 
*O μὲν fjv, διέµεινεν ὃ δὲ οὐκ fjv, προσέλαδεν. Ἐν 
ἀρχᾗ ἣν ἀναιτίως' sl; γὰρ αἰτία θεοῦ ; ἀλλὰ xat 
ὕστερον γέγονε δι αἰτίαν. Ἡ δὲ ἣν, τὸ σὲ σωθῆ- 
ναι τὸν ὑδριστὴν, ὃς διὰ τοῦτο περιφρονεῖς θεότητα, 
ὅτι τὴν σὴν παχύτητα κατεδέςατο, διὰ µέσου vob; 
ὁμιλήσας σαρχὶ, xal γενόμενος ἄνθρωπος ὁ κάτω 
θεὺς, ἐπειδὴ συνανεχράθη ΘΞεῷ, xal γέἐγονεν «T; 
τοῦ χρείττονος ἑχνικήσαντος, ἵνα Υένωµαι τοσςῦτον 
θεὸς, ὅσον ἐχεῖνος ἄνθρωπο;. 


Superante, unus factus est, ut. ipse quoque tantum deus efficiar, quantum ille bomo. 


Ejusdem in eosdem, Ez τι oratione de Filio, 


Illud quidem unuin ipsis fere in promptu est : 
Dominus creavit me principium viarum suarum ad ogero 
sua '. Cui argumento quo tandem modo occorre. 
mns? Num Salomonem accusabimus ? Num pristina 
ipsius dicta ob po- tremum ipsius lapsum abrogabi- 
nius ? Num ipsiusmet sapienti: , ac velut scientiz, 
arlifici-que rationis, seeundum quam omnia condita 
sunt, hunc sermonem esse dicemus? Pleraque enin 
ex lis, qux» anima carent, Scriptura per prosopo- 
'opeeiaw loquentia. inducere consuevit, juxta i'lud : 
Mare hac. atque illa dixit * ; et, Abyssus dixit : Non 
est in me ? ; et, Coli enarrant. gloriam Dei * ; et 


9 
rursus, framezx aliquid imperatur *, et montes ac 


B To? αὐτοῦ πρὲς τοὺς αὐτοὺς ἐκ τοῦ περὶ Υἱοῦ 


δευτέρου «Ἰόγου. 

Ἔσιι γὰρ ἓν μὲν αὑτοῖς ἐχεῖνο xai λίαν πρὀό- 
yetpov τὸ, Κύριος ἔκτισέ µε ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ εἰς 
ἔργα αὐτοῦ. Πρὸς ὃ πῶς ἁπαντησόμεθα: 0ὐ Σολο- 
μῶντος χατηγορήσοµεν; οὐ τὰ πρὶν ἀθετήσομεν, 
b.& τὴν τελευταίαν παράπτωσιν; οὐχὶ τΏς σοφίας 
αὐτῆς ἐροῦμεν εἶναι τὸν λόγον, τῆς olov ἐπιστήμης 
xaY τοῦ τεχνίτου λόγου, xa0' ὃν τὰ πάντα συν- 
έστη; Πολλὰ γὰρ ἡ Γραφὴ προσωποποιεῖν οἶδε xal 
τῶν ἀφύχων, ὡς τὸ, Η θάλασσα εἶπε τάδε καὶ cdós. 
Καὶ, 'H ἄδυσσος εἶπεν ' Obx ἔστω ἐν ἐμοί * χα), 
0l οὗραν οἱ διηγούµεγοι δόξαν θεοῦ. Καὶ πά- 
λιν ῥομφαίᾳ τι διαχελεύεται, χαὶ ὄρη καὶ βουνοὶ λό- 
ToU, ἑρωτῶνται σχιρτῄσεως. Τούτων οὐδέν φαμεν, 


colles exsultationis * causam exposcuntur. Horum C εἰ xal «at τῶν πρὸ ἡμῶν ὡς ἰσχυρὰ τέθειται. Αλλ' 


nihil proferre libet, etiamsi alioqui a nonnullis eo- 
rum, qui ante nos exstiterunt, pro firmis et validis 
allata sunt. Sed demus hoc sane S.lvatoris ipsius, 
hoc est, verz Sapientize, hzec verba esse. lllud vero 
aliquantisper una consideremus. Qnid est ex om- 
nibus rehus quod causz sit expers? Divinitas. Nemo 
enim e:t, qui Dei causam dicere queat : alio- 
qui id Deo antiquius esset. Qua autem humanitatis 
a Deo propter nos susceptz causa exstitit ? Pro- 
fecto ut nobis salus pararetur. Quid enim aliud 
causa afferri possit? Ergo quoniam hic aperte, et 
erenvit, et gignit me, reperimus, hoc simpliciter 
dictum censeamus. Quod enim cum causa conjun- 
etum. juvenimus, id. humanitati. assignandum est: 
quod outem simplex causeque expers, divinitati 
ascribendum. Age igitur, annon illud , creavit, ad- 
nmexam causam habet? Creavit enim πε, inquit, 
principium viarum suarum. ad opera sua. *, Opera 
agtem ipsius, veritas et judicium *, quorum causa 


ἕστω τοῦ Σωτῆρος αὐτοῦ, της ἀληθινῆς Σοφίας, ὁ λό- 
Ύος. Μικρὸν δὲ συνδιασχεἑὤώμεθα" TU τῶν ὄντων 
ἀναίτιον ; θεότης. Οὐδεὶς γὰρ αἰτίαν εἰπεῖν ἔχει θεοῦ * 
J| τοῦτο ἂν εἴη θεοῦ πρεσθύτερον. Τίς δὲ τῆς ἀνθρω- 
πότητος, fjv δι ἡμᾶς ὑπέστη θεὸς, αἰτία: Τὸ σωθῆ - 
ναι πάντως ἡμᾶς. Τί γὰρ ἕτερον;: Ἐπειδὴ τοί- 
νυν ἐνταῦθα, καὶ τὸ ἔχτισε, χαὶ τὸ γΕΥΥᾷ µε, σα- 
φῶς εὑρίσχομεν, ἁπλοῦς ὁ λόγος. Ὅ μὲν ἂν μετὰ τῆς 
αἰτίας εὑρίσχωμεν, προσθῶμεν τῇ ἀνθρωπότητι΄ ὃ 
δὲ ἁπλοῦν xal ἀναίτιον, τῇ θεότητι λογισώμεθα. ᾿Αρ' 
οὖν οὐ τὸ μὲν ἔχτισεν εἴρηται μετὰ τῆς αἰτίας ; 
Ἔκτισε γάρ µε, qnoi, ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ εἰς 
ἔργα αὐτοῦ. Ἔργα δὲ χειρῶν αὐτοῦ, ἀλίθεια xal 
χρίσις, ὧν Évexev ἐχρίσθη θεότητι. Ἆρίσις γὰρ αὕτη 
τῆς ἀνθρωπότητος. Τὸ δὲ γεγνᾷ pue, γωρὶς αἰτίας" 
)c δεῖξόν τι τούτῳ προσχείµενον. Τίς οὖν ἁντ- 
ερεῖ λόγος, Χτίσμα μὲν λέγεσθαι τὴν σοφίαν, χατὰ 
τὴν χάτω Ὑέννησιν, γέννημα δὲ, χατὰ τὴν πρύώττν 
καὶ πλέον ἅληπτον; 


divinitate delibutus est, Hzec enim humanitatis unctio est. At illud, gignit me, causam non liabet, Alioqui 
ostende quidnam ipsi adjunctum sit. Quis igitur in(icias ibit, quin sapientia, secundum inferioreui quidem 
generationem creata, secundum autem primum illam magisque inco:iprehensibilem genita dicatur ? 


Huic velut cousectarium est, quod etiam ser- 
vus dicitur *, et multis bene serviens *9?; illud- 
que item, quod magnum atque amplum ipsi sit 
Filiun Dei vocari 11, Haufl. dubie quippe carni, et 
generationi, et affectionibus nostris, libertatis no- 
sirs& causa servivit, ac denique omnibus illis, per 


! Prov. vii, 22. 


* Job xxvi, 44. 
* Prov. viu, 23. 


* [psal cx, 7. 


3 ihid. 
* [sa, xLix, 0. 


* Psal. xvin, ./. 
τν, Lii, 461. 


Τούτῳ δὲ ἕἔπεται καὶ τὸ, δοῦλον ἀκχούειν εὖ 
δουλεύοντα πολλοῖς. Καὶ τὸ, μέγα εἶναι αὐτῷ κλη- 
θήναι flaiba θΞοῦ. Τῷ ὄντι γὰρ ἑδοῦλευσε ααρ»ὶ, 
x3: Υγενέσει, xal πάθεσι τοῖς ἡμετέροις, διὰ τὲν 
ἡμετέραν ἑλευθερίαν, xal πᾶσιν οἷς σέσωχεν ὑπὸ 
τῆς ἁμαρτίας χατεχοµένοις. Ti δὲ µεῖνον ἀνθρώπου 


5 Zich. xin, 47. 


* Psal. cxin, 4. 
Luc, 1, 39. 


9.] 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 


18 


ταπεινάσητι, ἤ θεῷ πλακΏνα:, xal γενέσθαι θεὺν bx. A quie eos, quia peccato deiinebantur, in. salutem 


τὶς µίξεως, xai τοσοῦτον ἐπισχεφθῖναι ᾿Ανατολῇ ἐξ 
ὕψους, ὥστε xai τὸ γεννώμενον ἅγιον Υἱὸν Ὑψίστου 
κληθήναι, xal χαρισθῆναι αὐτῷ  5voua τὸ ὑπὶρ 
πᾶν ὅ.ομα; Τ. Ότο δὲ τί ποτε ἄλλο ἐατὶν f] Θεός; 
Καὶ τὸ, πᾶν Yóvo χάµψαι τῷ κενωθέντι δι’ ἡμᾶς, 
xa τὴν θείαν εἰχόνα δωυλικῇ μορφῇ συγχεράσαντι, 
xal yrora« πά»τα olxor Ἱσραὴ.ὶ, ὅτι καὶ Κύριον 
αὐτὸν καὶ Χριστόν ὁ θεὺὸς ἐποίησεν. Γέγονε γὰρ 
ταῦτα ἑνερ-είᾳ μὲν τοῦ γαννήματος, εὐδοχίᾳ δὲ τοῦ 
γεν» ᾖτορος. 


asseruit. Quid autem majus et honoriflcentius hio-. - 
minis huwilitati contingere queat, quam Deo cupu- 
lari, atque ex illa mistione Deum ellici, tantumque 
ab Oriente ex alto visitari *, ut illu etiam sanctum, 
quod giguehbatur, Altissimi Filius vocaretur *, eo- 
que nomine donaretur, quod est super omne no- 
men *? Quod porro aliud nomen i'lud ext, quam 
Deus ? Atque istud, οἱ) genu ante eum θα» 
tur 5, qui nostra causa exinauitus est, ac divinam 
imaginem servili forma coujunzit, sciatque omnis 


donus lsrael, quia et l'ominum eum et Christum fecit Deus *. Hac.enim factus est, opera quidem ejus 


qui genitus est, bona autem voluntate genitoris. 

Δεύτερον δὲ τὶ τῶν µεγίστων abtol; xal ἁμά- 
χων ; Δεῖ γὰρ αὑτὸν βασιλεύειν ἄχρι τοῦδε, xal ὑπ) 
οὐρανοῦ δεχθῆναι ἄχρι χρόνων ἀποχαταστάσεως, xal 
τὴν ἐχ δεξιῶν καθέδραν ἔχειν, ἕως τῆς τῶν ἐχθρῶν 
ἐπιχρατήσεως. Τὸ μετὰ τοῦτο δὲ τί; Λῆδαι τῆς βα- 
σιλείας, ἢ τῶν οὐρανῶν ἀποστῆναι ; Τίΐνος παὺ- 
σοντος , ἣ δι) Ίντινα τὴν αἰτίαν ; Ὡς τολμτρὸς 
ἑξηγητὴς σὺ, xal λίαν ἀθασίλευτος ! Καὶ μὴν 
ἀχούεις τῆς βασιλείας αὐτοῦ μὴ εἶναι πέρας. ᾽Αλλὰ 
τοῦτο πάσχεις, παρὰ τὸ μὴ Υγινώσχειν, ὅτι τὸ, ἕως, 
οὐ πάντως ἀντιδιαιρεῖ τῷ µέλλοντι, ἀλλὰ τὸ µέχρι 
μὲν τοῦδε , ἍἈτίθησι: τὸ ὑπὲρ τοῦτο δὲ, οὖκ 
ἀναίνεται. Ἡ πῶς νοῄσεις, ἵνα μὴ τἆλλα λέγω, τό; 
"Ἔσομαι μεθ) ὑμῶν ἕως τῆς συγντε.]είας τοῦ alo- 
voc; Αρ ὡς μετὰ τοῦτο οὐκ ἔτι ἑσομένου ; 
Καὶ τίς ὁ λόγος, Οὐ΄ µόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ παρὰ τὸ μὴ 
διαιρεῖν τὰ σηµαινόµενα. Βασιλεύειν γὰρ λέγεται, 
χαθ) ἓν μὲν, ὡς Παντοχράτωρ, xai θελόντων, xal 
μὴ, βασιλεύς ΄ xa0' ἕτερον δὲ, ὡς ἐνεργῶν τὴν ὑπο- 
ταγὴν , xai ὑπὸ thy ἑαυτοῦ βασιλείαν τιθεὶς 
ἡμᾶς, ἑχόντας δεχοµένους τὸ βασιλεύεσθαι. Τής μὲν 
οὖν ἐχείνως νοουµένης βασιλείας o)x ἔστα. πέρας 
τῆς δευτέρας δὲ, τί ; Τὸ λαθεῖν ἡμᾶς ὑπὸ χείρα 
σωνοµένους. Τί γὰρ δεῖ τὴν ὑποταγὴν ἐνεργεῖν 
ὑποτεταγμένων ; Μεθ᾽ fjv ἀνίσταται χρίνων τὴν γῆν, 
xaX δια!ρῶν τὸ σω»όμενον, χαὶ τὸ ἀπολλύμενον * μεθ) 
ἣν ἵσταται Θεὺς iv µέσῳ θεῶν, τῶν σωδοµένων, 
διαχρίνων καὶ διαστέλλων, τίνος ἕκαστος τιμῆς xal 
ovi], ἄξιος. 


Quid secundo loco, tanquam maximi atque 


B invicti cujusdam rohoris, opponunt ? Oportet enim 


illum regnare * huc usque, et a ca-lo suscipi usque 
ad restitutionis tempora ?, et a iextiis sedere", 
donec hostes in potestatem. redegerit. Quid. vero 
postea ? Regnandi finem facere, aut e calis ex- 
pelli? Et quisnam, obsecro, enm e reguo cjiciei? 
Ant quam ob causam ? Quam audax. enarrator ος, 
nimiumque 4 regio jugo abhorrens! At regni illius 
nu:|wn finem. * fore audis. Verum hzc tibi 
erroris causa est, quod non intelligis hane vocem, 
ἕως (id est, usque), non. semper futuro. teinpori 
oppoui, sed ita interjectum tempus statuere, ut. iu- 
terim sequens tempus non excludat, Nam uisi ita 
res 5e habeat, quonam modo illud, ut alia prieter- 
eam, intelliges : Ero vobiscum usque ad consumma- 


^ tionem seculi '*? An quasi postea. minime futurus 


sit? Et qux hzc ratio esset? Nec. vero hac solum 
de causa in errorem incidis, sed etiam quia sigui- 
ficationes ipsa« non distinguis. Regnare enim du- 
plici modo dicitur, uno, ut Omnipotens, ac volen- 
tium nolentiumque Rex : aliero, ut subjectionem iu 
nobis gignens, et sub imperium suum ac ditionem 
hos redigens, utpote qui lubeuter ipsius regno colla 
submittimus. Quod ergo ad priorem siguilicationem 
attinet, regni ipsius finis nullus erit, Quod autem ad 
secundam, quis erit finis? Ut nus subjectos teneat, 
servetque, Quid euim opus erit suhjectionem Ín 
nobis moliri, cum jam ipsi subjecti fuerimus ? Quod 


postquam effecerit, surrecturus est ad judicium de terra ferendam, et secernendos eos qui salutem eon« 
sequuntur, ab iis qui pereunt ; stabitque Deus in medio deorum |", hoc eet, beatorum hominum, ut di- 
j dicet ac distinguat, quo quisque honoris gradu, quaque mausione dignus sit. 


Τούτῳ σύναπτε xal τὴν ὑποταγὴν, fjv ὑποτάσ- D 


σεις τῷ Πατρὶ τὸν Υὶόν. Τί Meyeri, ὡς νῦν οὐχ 
ὑπο:εταγμένου; Δεῖται δὲ ὅλως ὑποταγῆναι θεῷ 
θεὸς ὤν; Ὡς περὶ λῃστοῦ τινος, f| ἀντιθέου, ποιῇ 
τν λόγον. 'AXX οὕτω σχόπει’ ὅτι ὥσπερ χατάρα 
Ίχουσε δι. ἐμὲ, ὁ τὴν ἐμὴν λύων χατάραν' xo 
ἁμαρτία, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ χόσμου’ xa 
᾽λδὰμ ἀντὶ τοῦ «παλαιοὺ Ὑίνεται νέος οὕτω xal τὸ 
ἐμὸν ἀνυπότακτον ἑαυτοῦ ποιεῖτα:, ὡς χεφαλὴ τοῦ 
παντὸς σώματος. "Ew; μὲν οὖν ἀννπόταχτος ἐγὼ xot 
στασιώδης, τῇ τε ἀρνῆσει τοῦ 8:00, xal τοῖς πάθε- 


: νὰ. 18. 
6 Psal. cix, 1. 
*! Ἡ Cor. v, 21 


* ibid. 32.  * Philipp. n, 9. 
"Luc. t 39. '* Mattb, xxvii, 30, 
35 [ Cor, 1v, 45. 


* ibid. 16. 
!! Psal, Lxxxi, 1. "ICor. xv, 28. 


Huic subjectionem quoque istas adjunge, qua 
Filium Patri subjicis. Quid ais, quasi Jam nunc 
subjectus non sit !'* ? Aut etiam omnino opus est ut 
Deo subjiciatur, qui οἱ ipse Deus est? Ergo quasi 
de latrone quotam, aut Dci. hoste, verba facis. Ve- 
rum ita re: expen.le. Queinadmodum salutis mete 
causa maledictum vocatug est !5, qui maledictionem 
meam solvit ; et precatum, qui mundi peccatum 
delet !* ; ac pro veteri Adanio, novus Adamus effici- 
tur !* : ad eumdem quoque modum contumaciam et 
rebellionem meam sibi asciscit, ut totius corporis 


" Act. m, 91. 


5 Act, n 96. 
*5 Gulot, 11, 13. 


* [ Cor. xv, 25, 


579 


EUTHYMI!I ZIGABENI 


$50 


caput, Proinde quandiu inobedicns ipse sum actur- A σι’, ἀνυπότακτος τὸ xaz ἐμὲ xa ὁ Χριστὶς 


bulentus, tum per Dei abnegationem, tum per vitia- 
sas animi permotiones, tandiu inobediens quoque, 
quantum ad me attinet, Christus dicitur. Cum autew 
ei omnia subjecta fuerint (suhjicientur autem, et per 
agnitionem, et. per immulationem), tum ipse quo- 
que subjectionem  impleverit, adducens me, salu. 
tem consecutum. Nec enim quidquam aliud est, mea 
quidem sententia, Christi subjectio, quam paternze 
voluntatis expletio, Subjicit autem, et Filius 
Patri, et vicissim Filio Pater : ille opera sua, hic 
beueplacito, quemadmodum ante a nobis dictum 
est. Atque ita eos, qui subjecti sunt, Deo sistit ac 
reprzsentat is, qui subjecit, nostra videlicet sibi 
vindicans. Eodem in genere mihi illud quoque esse 
videtur : Deus, Deus meus, respice in me, quare me 
dereliquisti * ? Neque enim, quod quidam opinan- 
Ur, ipse, vela Patre, vel a sua divinitate, quasi 
passionem extimuisset, ac propterea sese a perpe- 
tiente corpore collegisset, derelictus est. (Quis enim 
eum, vel primum humanitus gigni, vel in crucem 
ascendere coegit?) Verum in seipso, ut dictum est, 
nostra representavit. Nos enim eramus derelicti illi 
prius atque contempti; nunc vero per impatibilis 


AMeezat* ὅταν δὲ ὑπηταγῇ αὐτῷ τὰ πάντα, ómotayt- 
σεται δὲ xal τῇ ἐπιγνώσει, χαὶ τῇ µεταποιῄσει, τότε 
καὶ αὐτὸς τὴν ὑποταγὴν πεπλῄρωχε, προσάγων bp 
τὸν σεσωσµένον. Τοῦτο γὰρ ἡ ὑποταγὴ Χριστοῦ, 
χατά γε τὸν ἐμὸν λόγον, ἡ τοῦ Πατρικοῦ θελήµατος 
πλήρωσις. Ὑποτάσσει δὲ xal Υ]ὸς Πατρὶ, xai Υἱῷ 
Πατήρ ὁ μὲν ἐνεργῶν, ὁ δὲ εὐδοχῶν, 5 χαὶ πρότερον 
εἴπομεν ΄ xal οὕτω τὸ ὑποτεταγμένον ὁ ὑποτάξας 
Θεῷ παρίστησιν, ἑαυτοῦ ποιούµενος τὸ ἡμέτερον. 
Τοιοῦτον εἶναί uot φαίνεται xal τό" '0 θεὺς. ὁ θεός 
µου, πρόσχες poi ἵνα τί ἑγκατέλιπές µε; Οὐ γὰρ 
αὐτὸς ἐγχαταλέλειπται, ἢ ὑπὸ τοῦ Πατρὸς, ἢ ὑπὸ 
τῆς ἑαυτοῦ θεότητος, ὃ δοχεῖ τισιν, ὡς ἂν φοδουµέντς 
τὸ πάθος, καὶ διὰ τοῦτο σνστελλοµένης ἀπὸ τοῦ 
πάσχοντας (τίς γὰρ 1!) γεννηθῆναι χάτω τὴν ἁρ- 
yh», f| ἐπὶ τὸν σταυρὸν ἀνελθεῖν ἠνάγκασεν ;) "Ev 
ἑαυτῷ δὲ, ὅπερ εἶπον, τυποῖ τὸ ἡμέτερον. 'Ἡμεὶῖς 
γὰρ ἣμεν οἱ ἑἐγκαταλελειμμένοι καὶ παρεωραμένοι 
πρότερον, εἶτα νῦν προσειλημμµένοι xai σεσωσµένοι 
τοῖς τοῦ ἁπαθοῦς πάθεσιν * ὥσπερ xai τὴν ἀφροσύ- 
γην ἡμῶν, xal τὸ πλημμελὲς οἰχειούμενος, τὰ ἑξῆς 
διὰ τοῦ φαλμοῦ φησιν ' ἐπειδὴ προδῄήλως εἰς Χριστὸν 
ὁ εἰχοστὸς πρῶτος φαλμὸς ἀναφέρεται. 


illius passiones, assumpti ae servati sumus; quemadmodum noetram quoque insipientiam ac pecca- 
tum sibi arrogavit, ut ea, quz deinceps in psalmo sequuntur, pronuntiant. Siuuidem vicesimus pcei- 


inus psalmus manifeste ad Christum refertur. 
Ejusdem speculationis illud etiam est, quod 
ex his, qux passus est, obedientiam didicit; quod 
cum clamore et. lacrymie suppliearit; quod exau- 
ditus sit pro sua reverentia * ; quz& omnia nomine 
nostro mirabiliter efliciuntur et. contexuntur. Nam, 
ut Verbum, nec obediens erat, nec inobediens, Hxc 
namque iis, qui aliorum imperio tenentur, quique 
secund» classis sunt, conveniunt ; illud scilicet, pro- 
bis atque honestis, istud vero, improbis ac suppli- 
cio dignis. Ut autem servi forma, ad conservos, 
imo ad servos sese demittit, atque alienam formam 
suscipit, totum me simul, cum jis qua mea suut, 
im seipso ferens, ut, quod deterius est, in seipso 
absumat, et conficiat, non secus ac ceram ignis, aut 
terrse vaporem solis radius, atque ipse ob lujus- 
inodi conjunctionem bonorum illius particeps fiam. 
Quocirca re ipsa obedientiam honore afficit, eain- 
que perpetiendis doloribus experitur ; neque enim 


* 


' «at θαυµασίως ὑπὲρ ἡμῶν». 


Τῆς δὲ αὐτῆς ἔχεται θεωρίας, xai τὸ μαθεῖν 
αὐτὸν τὴν ὑπαχσὴν ἐξ ὧν ἔπαθεν ^ fj τε χραυγῆ, xat 
τὰ δάχρυα, xai «b ἰχετεῦσαι, xal «b εἰσαχουσθῆναι, 
xai τὸ εὐλαθές * ἃ δραματουργεῖται xai πλέχε- 
Ὡς μὲν γὰρ Λόγος, 
οὔτε ὑπήχοος ἣν, οὔτε ávfixoog. Τῶν γὰρ ὑπὸ χεῖρα 
ταῦτα, xal τῶν δευτέρων τὸ μὲν τῶν εὐγνωμονεστέ- 
ρων, τὸ δὲ τῶν ἀξίων κχολάσεως. Ὡς δὲ δούλου 
μορφἡ, συγχαταθαίνει τοῖς ὁμοδούλοις xai δούλοις, 
xai μορφοῦται τὸ ἀλλότριον, ὅλον Ev ἑαυτῷ ἐμὲ φέρων 
μετὰ τῶν ἐμῶν , — lva iv ἑαυτῷ δαπανήση τὸ 
χεῖρον» ὡς χηρὸν πῦρ, ἡ ὡς ἀτμίδα γῆς fioc, 
χἀγὼ µεταλάδω τῶν ἐχείνου διὰ τὴν σύὐγχρασιν. Auk 
τοῦτο ἔργῳ τιμᾷ τὴν ὑπακοὴν, xol πειρᾶται ταύ- 
της ἐκ τοῦ παθεῖν. οὐ yàp ἱκανὸν ἡ διάθεσις, 
ὥσπερ οὐδὲ ἡμῖν, εἰ μὴ xat διὰ τῶν πραγμάτων 
χωρήσαιμεν’ ἔργον γὰρ, ἀπόδειξις διαθέσεως. Οὐ χεῖ- 
pov δὲ (sto; κἀχεῖνο ὑπολαθεῖν, ὅτι δοχιµάξει τὴν fpes 


sufficiebat anumi affectio, quemadmodum nec uobis, p τέραν ὑπακοὴν, xal πάντα µμετρεῖ τοῖς ἑαυτοῦ 


nisi manuin quoque operibus admoveamus : opus 


enim, affectionis animi declaratio est. Nec forte pe-- 


jus (uerit existimare, quod obedientiam nostram 
exploret, passionibusque suis omnia wmeiriatur, arte 
quadam humanitatis et benevolesti: erga genus 
nostrum : ita ut ex suis nostra zstimare queat, 
quantumque et a nobis exigi et condonari debeat, 
expensa nimirum cum passionibus virium nostra- 


πάθεσι  céyvy φιλανθρωπίας ὥστε ἔχειν εἰδέναι 
vol; ἑαυτοῦ τὰ ἡμέτερα, xal πόσον μὲν ἀπαιτού- 
µεθα, πόσον δὲ συγχωρούµεθα, λογιζοµένης μετὰ 
τοῦ πάσχειν xal τῆς ἀσθενείας. "Ecc 6b προτθήσω 
τοῖς εἰρημένοις ἐχεῖνο, ἐνθυμηθε᾽ς τὸ, Ἐν ᾧ γὰρ 
πάέπονθε», αὐτὸς πειρασθεὶς, δύγαταιτοῖς πειρα- 
ζομένοις βοηθῆσαι, ταφῶς πρὸς τὴν αὐτὴν φέρον 
διάνοιαν. 


rum imbecillitate. Addam illud quoque iis quze dicta sunt, locum hunc mecum reputans : In quo enim pas- 
48 est, ipse Lentalus, polest iis, qui tentantur, gviliari *, quod perspicue ad eumdem sensum tendit. 


3 P523), xxx, 3. * Hebr. v, 8, 7. ?lWelr. n, 18. 


55l 


'Ex τοῦ αὐτοῦ .Ἰόγου. 

"Εσται δὲ ὁ θεὸς τὰ πάντα ἐν adc, ἓν τῷ 
χαιρῷ τῆς ἁπ)καταστάσεως' οὐχ ὁ Πατὴρ, máv- 
εως εἰς αὐτὸν ἀναλυθέντος τοῦ Υἱοῦ, ὥσπερ εἷς 
πυρὰν μεγάλην λαμπάδος πρὸς xatpbv ἁάποσπα- 
σθείση:, εἶτα συναφβείσης, μηδὲ γὰρ Σαθέλλιοι 
τῷ ῥητῷ τούτῳ παραφθειρέσθωσαν , ἀλλ ὅλος 
Εεὺς, ὅταν µηχέτι πολλὰ (pev, ὥσπερ νῦν τοῖς 
χινὴμασι xal τοῖς πάθεσιν, οὐδὲν ὅλως θεοῦ, 1| 
ὀλίγον ἐν ἡμῖν αὐτοῖς φέροντες, ἀλλ ὅλοι θεοςιδεῖς, 
ὅλου Θεοῦ χωρητιχκοὶ xal μόνου τοῦτο γὰρ ἡ 
τελείωσις, πρὸς fv σπεύδοµεν' τεχμτριοῖ δὲ µά- 
λιστα Παῦλος αὐτός' ὃ γὰρ ἐνταῦθα περὶ θεοῦ 
Φησ.ν ἀθρίστως, ἀλλιαχοῦ σαφῶς περιορίζει Χριστῷ. 
VE λέγων; ΄Ὅπου οὐκ ὄνι " EAAnv, οὐδὲ ᾿Ιουδαῖος, 
περιτομὴ xal ἀκχροδυστία, βάρδαρος, Σχύθης, 
δοῦ.Ίος, ἐ.λεύθερος' ἀ.1.1ὰ τὰ πάντα καὶ ἓν πᾶσι 
Ἀριστός. 

Tplvov, ἀρίθμει τὸ, μδῖζον" τέταρτον τὸ, 
Θεόν µου xal θεὸν ὑμῶν. El μὲν οὖν μείζων 
μὲν ἐλέχετο, μὴ ἴσος δὲ, τάχα ἂν ἣν τι τοῦτο 
αὐτοῖς ' el δὲ ἁμφότερα caque εὑρίσχομεν, τἰ φῄ- 
σουσιν οἱ γεννάδαι; τί τὸ ἰσχυρὸν αὐτοῖς; πῶς συµ- 
βήσεται τὰ ἀσύμθατα; τὸ γὰρ αὑτὸ τοῦ αὐτοῦ ὁμοίως 
μεῖκον xa [sov εἶναι, τῶν ἀδυνάτων ' f) δῆλον, ὅτι τὸ 
μεῖζον μέν ἐστι τῆς αἰτίας, τὸ δὲ ἴσον, τῆς φύσεως ; 
xal τοῦτο ὑπὸ πολλης εὐγνωμοσύνης ὁμολογοῦμεν 


ἡμεῖς. Τάχα δ' ἂν εἴποι τις ἄλλος τῷ ἡμετέ- 
eu λόγῳ προσφιλονειχῶν , μὴ ἔλαττον εἶναι 


τὸ Ex τοιαύτης αἰτίας εἶναι τοῦ ἀναιτίου. T5 τε 
ὰρ τοῦ ἀνάρχου δόξης µετέχοι ἄν, ὅτι ἐκ τοῦ ἀνάρ- 
yov * xat πρόσεστιν ἡ γέννησις, πρᾶγμα τοσοῦτο , 
τοῖς Τε νοῦν ἔχουσι, xal οὕτω σεθάσµιον. Τὸ 
yàp δὴ λέγειν, ὅτι τοῦ κατὰ τὸν ἄνθρωπον νοουµένου 
μείζων ,  ἀληθὲς μὲν, οὗ µέγα δέ’ sl γὰρ θαυ- 
μαστὸν, εἰ µείξων ἀνθρώπου θεός; Ταῦτα μὲν οὖν 
εἰρήσθω πρὸς τοὺς τὸ μείζον κομπάζοντας. 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 
A 


* 


582 
Ex endem oratione, 

Sicut etiam : Erit autem Deus omnia in omnibus! 
illo restitutionis tempore; non utique Pater, resolu- 
to videlicet in ipsum Filio, non aecus ac si fax ali- 
qua ad aliquod tempus ab ingenti rogo abstracta, 
jn eum rursus (adjungatur neque enin Sabelliani hig 
verbis abutantur), sed totus Deus; tum nempe, 
cum jam non multi erimus, sicut nunc sumus ra- 
tione motuum et affectionum , nihil omnino Dei 
gestautes in nobis, aut saltem parum, sed toti dei- 
formes, totiusque ac solius Dei espaces : hac 
enim ea perfeclio est, ad quam oinni celeritate 
properamus; quod quidem Paulus ipse maxime 
coujicit ; quod enim hic de Deo indeliniie ait, alio 
loco apertissimis verbis Christo sigillatim attribuit. 
Quibus verbis ?* Ubi non est Grecus, non Judeus, 
circumcisio et preputium, barbarus et Scytha, servus 
el liber ; sed omnia ei in omnibus Christus *. e 

Tertio loco vocem hanc, major * , nume - 
rant : quarto item, Deum meum et Deum vesirum*, 
Sane, si major quidem diceretur, non item aequalis, 
fortasse vim aliquam haberet quod. afferunt. Cum 
autem utrumque inveniri liquido constet, quid tan- 
dem generosi homines dicent? Quid roboris habe- 
bunt? Quomodo convenient, qui convenire ne- 
queunt? ldem euim seipso majus, pariterque sibi 
ipsi :equale, (leri non potest. Nouue ergo perspicuum 
est majoris vocem ad causam, aqualis autem ad 
naturam referendam esse? Àc nos istud ingeuue 
admodum οἱ candidé confitemur. Fortasse auteo 
dixerit alius quispiam , serimmoneim nostrun 
acriori animi contentione prosequens, inferius ha- 
bendum non esse, ab hujusmodi causa, causa om- 
nis experte, proficisci. Nam et quia ab eo, qui prin- 
cipio caret, originem trahit, ejus quoque glori: 
partem sibi vindicat: el accedit insuper generatio- 
nis przrogativa, res tanta, tamque veneranda, iis 


quidem certe, qui meute praditi sunt, Nam, quod ratione humanitatis Pater. Filio major intelligendus. 
sit, vere quidem dici potest, sed. non perinde honorifice: quid euim mirum, Deum homine majorem 
esse? Atque hzc mihi dieta sint. adversus eos, qui majoris vocem insolentius jactant. 


θεὸς δὲ λέγοιτο ἂν, οὗ τοῦ Λόγου, τοῦ ὁρωμέ- 
νου δὲ * πῶς γὰρ ἂν en τοῦ χυρίως θεοῦ θεός; "Ωσ- 
περ xai Πατὶρ, οὗ τοῦ ὁρωμένου, τοῦ Λόγου δέ: 
χαὶ γὰρ ἣν διπλοῦς' ὥστε τὸ μὲν χυρἰίως ἐπ ἀμ- 
φοῖν , τὸ δὲ οὗ χυρίως, ἑναντίως f] ἐφ᾽ ἡμῶν ἔχει. 
Ἡμῶων γὰρ χυρίως μὲν cb; 6 θεὸς, οὐ χυρίως 
ob Πατ{ρ. Kat τοῦτό ἐστιν ὃ ποιεῖ τοῖς αἱρετιχοῖς 
τὴν πλάνην, ἡ τῶν ὀνομάτων ἐπίζευξις, ἑπαλλαττο- 
µένων τῶν ὀνομάτων διὰ τὴν σύγχρασιν. Σημεῖον δὲ, 
ἠνίχα αἱ φύσεις διίστανται ταῖς ἐπινοίαις, συν- 
διαιρεῖ-αι xa τὰ ὀνόματα. Παύλου λέγοντος ἄχούαον' 
"Ira ὁ Θεὴὺς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὁ 
Πατὴρ τῆς δόξης. Χριστοῦ μὲν θεὸς, τῆς δὲ δόξης 
Πατίρ: εἰ γὰρ xoi τὸ συναμφότερον ἓν, ἀλλ οὐ 
τῇ φύσει, τῇ δὲ συνόδῳ τούτων. Τί ἂν γένοιτο γνω- 
ριμώτερον; 


Quod autem ad alteram partem attinet, 
Deus dicitur, non ratione Verbi, sed partis quz in 
oculorum sensum cadit (quo enim modo illius, 
qui proprie Deus est, Deus dici queat ?). Quemad- 
modum Pater, non humanitatis, sed Verbi respectu; 
duplici quippe natura constabat ; quo fit ut alterum 
de eo proprie dicatur, alterum improprie: contra 
quam in nobis se res habet. Deus enim proprie Deus 
noster est, non autem proprie Pater. Atque hoc est 
quod hareticos in errorem inducit, nempe nomi- 
num horum conjunctio, permulatis videlieet inter 
se nominibus propter utriusque natura connexio- 
nem..Argumento est, quod cum natur: animo οἱ 
cogitatione distinguuntur , simul quoque nomina 
dividuntur, Audi Paulum his verbis loquentem. 
Ui Deus Domini nostri Jesu. Christi, Pater ille glo- 


rm *.Viles quomodo Christi quidem Deus, glori: autem Pater dicatur: quamvis enim haec. duo unum 
efficiant, id tamen non natura fit, sed eorum coitione. Quid his apertius et manifestius esse queat? 


Πέμπτον λεγέσθω τὸ, AapÓávew αὐτὺν ζωὴν, 


! ] Cor. xv, 28. * Galat. Ην 26. 3 Joan. xiv, 39. * Joan. xx, A1. * Eyes. 


Quiatum | numeretur, quod vilam *, aut. ju- 


X, M. . 191. v, SR. 


553 


EUTHYMII ZIGABENI 


93í 


dicium * , aut. gentium bxreditatem * , aut carnis A 1] χρίσιν, f| χληρονομίαν ἐθνῶν, 1| ἐξουσίαν πάσης 


omnis potestatem ?, aut gloriam *, aut discipulos, 
cxleraque ejusdem | generis, accipere dicitur; hoc 
quoque ad humanitatem spectat, Quanquam ut liec 
etiam Deo tribuamus, nulla iude absurdítas conse- 
quetur : non enim velut ascititia ei tribuemus, sed 
velut qua a principio una cum ipso exstiterint, non 
ratione gratiz, sed natura. 

Sexto loco ponatur, quod Non potest Filius a 
seipso (acere quidquam, nisi id viderit Patrem facien- 
(επι 3. Quz verba ejusmodi sensu explicanda sunt : 
Posse, vel non posse, non uno modo dicitur ; variam 
enim 4ο niultiplicem significationem habet, Non- 
nunquam enim secundum virium defectum 
dicitur, et certi lemporis ac personae ratione ha- 
bita : ut quod puer luciari non possit, aut catulus 
cernere, aut cum aliquo dimicare: luctabitur enim 
Byrtasse aliquando, et ceruet, et cum που dimica- 
Lit, etiamsi cum altero nequeat. Interdum. de eo 
dicitur, quod. s:epenuinero contingit, ut. illad: Non 
potest civitas abscondi supra montem posita *. Fieri 
euim potest, ut quzedam civitas abscondatur , ma- 
jori ntmirum aliquo monte Ipsius aspectum impe- 
diente. Impossibile etiam dicitur, quod minime z- 
quum est, rationique consentaneum ; cujus generis 
est illud: Non possunt filii sponsi jejunare, quandiu 
presens est sponsus ?; sive eum intelligas, qui 
corporeis oculis cernitur (ueque cnim zrumuz at- 
que afflictionis tempus erat illud tempus, quo Chri- 
stus cum discipulis versabatur), sive eum ut Ver- 


bum spectes : quid enim eos corporeo modo jejunare C 


necesse est, qui a Verbo purgantur? Quarta signi- 
ficatione hoc fieri non posse dicitur, a quo nostra 
voluntas abhorret ; cujusmodi est illud : Non poterat 
illic signa facere propter ineredulitatem eorum *, qui 
ea excipiebant : quoniam enim ad morborum de- 
pulsiones utrumque accedere necesse est, nempeut 
' etzgroti fidem, et medici vim et facultatem medendi 
afferant, idcirco alterum, deficiente altero, minime 
contingebat. laud scio autem, au hoc quoque non 
adjungendum sit, ad id quod rationi consentaneum 
est : neque enim lis mediciuam afferre conveniebat, 


capxo;, ἢ δόξαν, f) pa9nvàc, 7] ὅσα λέγεται, xat τοῦ- 
το — 5T; ἀνθρωπότητος. EL δὲ xal τῷ θεῷ ῥδοίης, 
οὐχ ἄτοπον ' οὐ γὰρ ὡς ἑπίχτητα δώσεις, ἁλλ' ὡς 
ἀπ ἀρχῆς συνυπάρχοντα , — xal λόγῳ φύσεως, 
ἁλλ᾽ οὐ χάριτος. 


Ἔκτον τιθέσθω τὸ μὴ δύνασθαι τὸν Yiór 
dp' ἑαυτοῦ ποιεῖν μηδὲν , ἐὰν μή τι β.έαι 
τὸν Πατέρα ποιοῦγτα. Τοῦτο δὲ τοιοῦτόν ἐστιν οὐ 
τῶν χαθ᾽ ἕνα τρόπον λεγομένων, τὸ δύνασθαι, 1 uii 
δύνασθαι πολύσημον δὲ. Τὸ μὲν γάρ τι λέγεται 
χατὰ δυνάµεως ἕλλειψιν, xa ποτὲ, xal πρός τι, ὡς 
«b, μὴ δύνασθαι τὸ παιδίον ἀθλεῖν, f| τὸ σχυλάχιον 


B βλέπειν, f) πρὸς τόνδε διαγωνίζεσθαι ' ἀθλήσει γὰρ 


ἴσως ποτὲ, xal ὄψεται, xaX διαγωνιεῖται πρὸς τόνδε, 
κἂν πρὸς ἕτερων ἀδυνάτως ἔχῃ. Τὸ δὲ, ὡς ἐπὶ πλεῖ- 
στον, ὡς τό' Οὐ δύναται πόἰις κρυδήγαι ἐπ᾽ ἄνω 
ὅρους χειµένη. Τάχα γὰρ ἂν χαὶ χρυφθείη τις, Emi- 
προσθοῦντος μείζονος. Τὸ δὲ, ὡς οὖχ εὔλογον, ὡς τό᾽ 
Οὐ δύνανται οἱ υἱοὶ τοῦ γυμϕῶνος νηστεύει. 
ἐφ᾽ ὅσον ἔνδημος ὁ νυμϕίος" cse ὁ σωματιχὼς 
ὀρώμενος (οὐ γὰρ χαχοπαθείας, ἀλλ᾽ εὐφροσύντς xat- 
ρὸς 6 τῆς ἐπιδημίας), eive ὡς ὁ Λόγος νοούµενος * 
τί Ὑὰρ δεῖ νηστεύειν σωματικῶς τοὺς Λόγῳ χαθαι- 
ροµένους ; Τὸ δὲ, ὡς ἀθούλητον, ὡς τὸ, ΜΗ δύ- 
γασθαι àxei σηµεῖα ποιῆσαι, διὰ τὴν ἀπιστίαν tow 
δεχοµένων" ἐπειδὴ γὰρ τοῦ συναμφοτέρου χρεία πρὸς 
τὰς ἰάσεις, xa τῆς τῶν θεραπευοµένων πίστεως, xai 
τῆς τοῦ θερἀαπεντοῦ δυνάµεως, οὐκ ἑνεδέχετο τὸ 
ἕτερον τοῦ συζύγου ἑλλείποντος. O2x οἴδα δὲ, εἰ 
ph xai τοῦτο τῷ εὐλόγῳ προσθετέἐον΄ οὐ γὰρ εὔλο- 
Yos ἴασις τοῖς βλαθησομένοις ἐξ ἀπιστίας. Tou δὲ 
αὐτοῦ λόγου, xaX τό’ OO δύναται ὁ κόσμος μισεῖν 
ὑμᾶς ' xoi, Πῶς δύνασθε áya0à «Ίαλεῖν, xornpol 
ὄντες; Πῶς γὰρ ἀδύνατόν τι τούχων, f) ὅτι ἀθούλη- 
τον; Ἔστι δέ τι xai τοιοῦτον ἐν τοῖς λεγοµένοις, ὃ 
τῇ φύσει μὲν ἀδύνατον, θεῷ δὲ δυνατὸν βουλη: 
θέντι͵, ὡς τὸ, μὴ δύνασθαι τὸν αὐτὸν γεννηθῆναι δεύ- 
τερον, xal ῥαφὶς οὐκ εἰσδεχομένη xápmov* τί γὰρ 
ἂν xai χωλύσειε γενέσθαι ταῦτα, θεοῦ θελήσαντος: 


quibus ineredulitas detrimentum allatura erat. Quo etiam in ordine ponendum est illul : Non potest 
snundus odisse vos * ; et, Quomodo potestis bona loqui. cum sitis mali '* *? Quo enim pacto quidquam 
horum impossibile est, nisi quia voluntas repugnat? Jam ilfüd. quoqne. impossibile dicitur, quod 
natura quidem impossibile est, Deo autem volenti possibile; quo in genere est. illad * Eumdem; homi- 
nem bis nasci non posse 3, nec acu camelum admitti 13 
si Dei voluntas ita tulerit ? 

Preter hos omnes modos impossibile dicitur D 
quod nulla omnino ratione fieri potest, ut quod 
nunc exquirimus. Ut enim impossibile esse dicimus 


: quid. enim prohibeat quominus hire fiant, 


To3*zu0v δὲ πάντων ἑχτὺς, τὸ παντελῶς ἀδύνα- 
τον xal ἀνεπίδεχτον. ὡς ὃ νῦν ἑξετάζομεν. Ὡς γὰρ 
ἀδύνατον εἶναι λέγομεν, πονηρὺν εἶναι Θεὸν, f| μὴ 


Deum malum es:e, aut omnino non esse (hoc 
enim Dei impotentiam potius atque  imbecilli- 
latem, quam potentiam arguerit) ; aut ut. sil, 
qnod non est, aut ut. bis duo simul et quatuor 
sint et decem: ita nec (leri ullo modo potest, 
ut Filius aliquid faciat, quod Pater non faciat. Om- 
nia enim que Pater habet, sunt. Filii **  quema- 

! Joan, v, 27, * Psal. n, 8. 


M, 15, "Matth. xin, 58. 
7? Joag. xvi, 15. 


3 Joan. xvii, 2. * Apoc. v, 12. 
* Joau, vi, 7, '* Mah. x3, 9A. '! igan. uj, 4. 


εἶναι * τοῦτο γὰρ ἀδυναμίας ἂν εἴη μᾶλλον cou, fyrep 
δυνάμεως’ ἢ τὸ μὴ ὃν εἶναι, f| τὰ δὶς δύο xaX τέσσαρα 
εἶναι xal δέχα ᾽ οὕτως ἀδύνατον καὶ ἀνεγχώρη- 
τον ποιεῖν τι τὸν Υἱὸν, ὧν οὗ ποιεῖ ὁ Πατὴρ. Πάντα 
γὰρ ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, τοῦ Υἱοῦ ἐστιν ὡς ἔμπαλιν 
τὰ τοῦ Υἱοῦ, τοῦ Πατρός. Οὐδὲν οὖν ἴδιον, ὅτι χοινά 
ἐπεὶ xa αὐτὸ τὸ εἶναι χοινὸν xal ὁμότιμον, εἰ χαὶ 


5 Joan. v, 95. * Matth, v 14. ? Matth, 
* Matth. an, 24. 


955 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XT. 


MU 


τῷ Ylo παρὰ τοῦ Πατρός. Καθ) ὃ χαὶ λέγεται xat A modum rursus omnia, quz Filius, Patris. Nihilergo 


τό’ ᾿Εγὼ ζῶ διὰ τὺν Πατέρα". οὐχ ὡς ἐκεῖθεν αὐτῷ 
τοῦ ζῆν, xai τοῦ εἶναι συνεχοµένου, ἀλλ᾽ ὡς ἐχεῖθεν 
ὑπάρχοντος ἀχρόνως xal ἀναιτίως. Ἠλέπει δὲ τὸν 
Πατέρα ποιοῦντα, πῶς, xal οὕτω mot; dpa ὡς οἱ 
τὰς μορφὰς Υράφοντες, xat τὰ γράµµατα, διὰ τὸ μὴ 
εἶναι τῆς ἀληθείας ἄλλως ἐπιτυχεῖν, εἰ μὴ πρὸς 
τὸ ἀρχέτυπον βλέποντας, χἀχεῖθεν χειραγωγουµέ- 
νους ; Καὶ πῶς ἡ Σοφία δεῖται τοῦ διδάξοντος : 
1| οὗ ποιῄσει τι μὴ διδασχοµένη; Ποιεῖ δὲ πῶς ὁ Πα- 
hp, 1| πεποίηχεν; "Δρα ἄλλον προὐπέστησε χόαμον 
ἀντὶ τοῦ παρόντος, xai ὑποστήσει τὸν μέλλοντα, xat 
πρὸς ἐχεῖνα βλέπων ὁ Υἱὸς, τὸν μὲν ὑπέστησε, τὸν 
δὲ ὑποστήσει; Τέσσαρες οὖν χόσμοι κατὰ τὸν 


peculiare, quia communia omnia, quandoquidem 
ipsum quoque esse, commune atque :equale est ipsi 
cum Patre, licet alioqui hoc a Patre Filius habeat. 
Quo etiam sensu dictum est: Ego vivo propter Pa- 
trem. ! ;non quod ab illo ipsius vita atque es:entia 
sustineatur, verum quod ex illo ciira tempus ullum 
alque causam exsistat. Sed quomodo illud acci- 
piendum , quod Patrem facientem videre dicitur, 
atque ita facere ?*? an ut qui formas ac litteras 
pingunt, eo quod veritatem aliter assequi nequeant, 
nisi exemplar suum intueantur, atque inde velut 
manu ducantur? Qui vero quadrat, ut Sapientia ma- 
gistro opus habeat? nihilne efliciet, nisi edocta? 


λόγον τοῦτον, οἱ piv Πατρὸς, οἱ δὲ Υἱοῦ ποιῆµατα. B Quid, Paterne aliquid facit, aut fecit? Utrum 


Ὢ τῆς ἁλογίας | Καθαίρει δὲ λέπρας, χαὶ δαι- 
µόνων, xal νόσων ἁπαλλάττει , — xal ζωοποιεῖ ve- 
κροὺς, γαὶ ὑπὲρ θαλάσσης ὀδεύει, xal τἆλλα ποιεῖ 
ὅσα πεποίηχεν, ἐπὶ τίνος, ἣ πότε τοῦ Πατρὸς ταῦτα 
προενεργήσαντος; "H δᾖλον, ὅτι τῶν αὐτῶν πραγµά- 
των τοὺς τύπους ἐνσημαίνεται μὲν ὁ Πατὴρ, ἔπιτε- 
Ast δὲ ὁ Λόγος, οὐ δουλικῶς, οὐδὲ ἁμαθῶς, ἀλλ) ἐπι- 
στημονιχῶς τε xal δεσποτιχῶς, καὶ οἰχειότερον el- 
πεῖν, πατρικῶς; Οὕτω γὰρ ἐγὼ δέχοµαι τὸ, ἅπερ ὑπὸ 
tov Πατρὸς γίνεται, ταῦτα καὶ τὸν Υἱὸν ὁμοίως 
ποιεῖν * οὗ κατὰ τὴν τῶν γινοµένων ὁμοίωσιν, ἀλλὰ 
χατὰ τὴν τῆς ἑξουσίας ὁμοτιμίαν  χαὶ τοῦτο ἂν 
εἴη τὸ, ἕως ἄρτι xal τὸν Πατέρα ἐργάζεσθαι, xo τὸν 
Yióv* οὗ µόνον δὲ, ἀλλὰ xal την, ὧν  ἹἈεποίηχεν , 
οἰκονομίαν τε xaX συντῄρησιν, ὡς δηλοῖ τὸ, ποιεῖσθαι 
τοὺς ἀγγέους αὐτοῦ πνεύματα, xaX, θεμελιοῦσθαι 
τὴν γην ἑπἰτὴν de gdAsuav αὐτῆς ' ἅπαξ ἠδρασμένα 
τε χαὶ γενόµενα * χαὶ στερεοῦσθαι βροντὴν, xal χτί- 
ζεσθαι πνεῦμα, ὧν ἅπαξ μὲν ὁ λόγος ὑπέστη, ανν- 
εχὴς δὲ xat νῦν dj ἐνέργεια. 


C 


iandem alium mundum ante hunc coagmen- 
tavit, atque alium rursus in posterum coagmenta- 
bit, quos Filius sibi ante oculos proponens, alterum 
quidem jam procreaverit, alterum autem procrcatu - 
rus sit? Quatuor ergo liae ratione mundi erunt, duo 
a Patre, duo a Filio effecti? O supinam vecor- 
diam! Age, cum lepras purgat, damones et mor- 
bos profligat, mortuos ad vitain revocat, inare pe- 
dibus peragrat, aliaque omuia facit, in quo tan- 
dem, aut quando Pater hze ante fecit? Nonne per- 
spicuum est, earumdem rerum formas a Pate qui- 
dem velut designari, a Filio autem peragi, non ser- 
viliter atque indocte, $ed perite el heriliter, atque, 
ut aptius loquar, paterne ? In bunc quippe seusum 
verba hzc accipio : Quecunque Puter facit, eadem 
el Filius similiter [acit * ; non quod similia sint utri- 
usque opera, sed quod par sil utriusque potestas 
alque auctoritas; atque hoc fortasse esse quea!, 
quod et Pater usque modo operari dicitur, et Fi- 
ως *; non autein hoc duntaxat nomino, sed etiam 


ratione gubernationis et conservationis eorum, quae facta sunt, υἱ índicat illud : Qui facit angelos suos 
spiritus *; et, Qui fundat terram super stabiluatem ὃς cum semel et hec (irata atque stabilita 
sit, et illi procreati, Quo etiam pertinet: quod firmare tonitru dicitur ", οἱ ventum εγθατὸ *: quo- 
rum ipsa quidem ratio semel condita est, eaterum uunc quoque perpetua vis est ac facultas. 


Ἔθδομον λεγέσθω τὸ καταθεθηχέναι Ex τοῦ 
οὐρανοῦ τὸν Yibv, οὐχ ἵνα mod] τὸ θέληµα τὸ ἔαυ- 
τοῦ, ἀλλὰ τὸ τοῦ πέµψαντος. El μὲν οὖν μὴ 
παρὰ τοῦ χατεληλυθότος αὐτοῦ ταῦτα ἑλέγετο, εἶπο- 
μεν ἂν ὡς παρὰ τοῦ ἀνθρώπον τυποῦσθαι τὸν λόγον, 


Septimum proferatur, quod Filius e coelo 
descendisse dicitur, non ut voluntatem $uain 
faciat, sed ejus a quo missus est. *. Sane nisi ab 
jllo ipso, qui descendit, hic sermo haberetur, dicere 
possemus, hac verba velut ab homine exprimi, non 


o) τοῦ κατὰ τὸν Σωτῆρα νοουµένου (τὸ γὰρ ἐχείνου p) qui de Salvatore intelligatur (illius enim voluntas, 


θέλειν οὐδὲ ὑπεναντίον Θεῷ, θεωθὲν ὅλον) ἀλλὰ τοῦ 
γαθ᾽ ἡμᾶς, ὡς τοῦ ἀνθρωπίνου θελήµατος οὐ 
πάντως ἐπομένου τῷ θείῳ, ἀλλ' ἀντιπίπτοντος, ὡς 
τὰ πολλὰ, xat ἀντιπαλαίοντος. Καὶ γὰρ &xelvo οὕτως 
ἑνοήσαμεν τό’ Πάτερ, οἱ δυγαςὸν, παρελθέτω áx' 
ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο" xt. οὐχ ὃ ἐγὼ θέ.ω, 
ἆ 1.1ὰ τὸ σὸν loxvéco θέΊημα. Οὔτε γὰρ, εἰ δυνα- 
τὸν, ἢ μὴ, τοῦτο ἀγνοεῖν Exslvoy εἰχὸς, οὔτε τῷ Os- 
λήματι ἀντεισφέρειν τὸ θέληµα. Ἐπεὶ δὲ , ὡς 
παρὰ τοῦ προσλαδόντος ὁ λόγος (τοῦτο γὰρ τὸ κατ- 
εληλυθὸς), οὐ τοῦ προσλήµµατος, οὕτως ἁπαντησόμεθα: 
οὐχ ὡς ὄντος ἱδίου τοῦ Yiou θελήµατος παρὰ 


! Joan. vi, 8. 3 Joan, v, 19. * Ibid, 35. * Ibid. 17. * Psal. ου, 4. * Kid, 5. 


5 Amos iv, 15. * Joan. vi, 32, !* Matth. xxvi, 99. 


PaThOL. GR. CXXX. 


cum tota deificata sit, Deo procul dubio non adver- 
satur); sed qui nostre conditionis sit. Humana 
quippe voluntas divinam non continuo sequitur, ve- 
rum ut plurimum ei resistit atque obluctatur. Nai illu 
quoque eodem modo intelligimus : Pater, si possi- 
bile est, transeat a me calix. iste; verumtamen non 
sea, sed (ua voluntas vincat !*. Neque enim. possi- 
bile esset, necne ipsum ignorasse verisimile est, 
nec voluntati voluntatem opposuisse. Sed quouiam 
partis illius, quae assumpsit (hoc enim est, quod 
descendit), non autem partis assumpt:ze, hic scrino 
est, ad hunc modum respondebimus : hxc nonu iia 


' Job. xxxviii, 29. 


t9 


581 


EU'TIYMII ZIGADENI 


588 


dici, quasi propriam voluntatem Filius habeat, at- A τὸ τοῦ Πατρὸς, ἀλλ ὡς οὐκ ὄντος 6 λόγος. t 3$ 


que a Patris voluntate separatam, sed potius quod 
non habcat * ut, quod colligitur, sit hujusmodi : Non 
ut faciam voruntalem meam. * : nec enim voluntas 
nea a tua disjuncta est, sed communis utriusque 
nostrum, quorum, ut una est deitas, ita una quo- 
que voluntas, Permu!ta enim ex his, quz ita di- 
cuntur, a communi dicuntur, nee affirmationis 
modo, sed inflciationis, ut illud: Non enim ad men- 
suram dat Deus Spiritum — *. Neque enim dat, nec 
mensura definituin : nec enim Deus Deum metitur. 
Ut itein illud : Neque iniquitas mea, neque peccatum 
meum ?, Non enig, quod in eo peccatum sit, hoc 
sermone utitur, sed quod non sit. Ac rursus: Noa 
propter justitias nostras, quas fecimus* . Neque enim 


fecimus. Quod étiam perspicue colligi potest ex his D 


quz sequüntur. One est enim, Inquit, voluntas Pa- 
(ris mei? Ut omnis qui credit in eum, salutem con- 
sequatur *, 4ο postrem:e resurrectionis compos 
fíat. An igitur Patris quidem hzc est voluntas , Filii 
autem minime? an invitus Evarigeliuim  pradicat, 
fidemque apud liomines nanciscitur ? Quis vero hoc 
credat ? quandoquidem illud quoqne, quod ait Filius, 
sermonei, qui ab auditoribus excipiaiur, suum non 
esse, sed Patris *, camdem omnino vim habet. 


τε τοιοῦτον τὸ συναγόµενον' Οὐχ ἵνα ποιῶ τὸ θέ- 
Anua τὸ ἐμόν οὐδὲ γάρ ἐστι τὸ ἐμὸν τοῦ σοῦ χεχω- 
ῥρισµένον, ἀλλά τὸ χοινὸν ἐμοῦ τε xal σοῦ, ὧν ὡς µία 
θεότης, οὕτω χαὶ βούλησις. Πολλὰ γὰρ τῶν οὕτω λε- 
γοµένων ἀπὸ χοινοῦ λέγεται ν καὶ οὗ θετιχῶς, 
ἀρνητικῶς δὲ, ὡς τό Οὐ γὰρ àx μέτρου δίδω- 
σιν ὁ θεὸς τὸ Πνεῦμα. Οὔτε γὰρ δίδωσιν, οὔτε µεμε- 
τρηµένον' οὗ γὰρ μετρεῖται πχρὰ 8:09 θεός. Καὶ τό» 
Οὔτε ἡ ἁμαρτία µου, οὔτε ἡ ἀνομία µου. Ob γὰρ 
ὡς οὔσης ὁ λόγος, ἀλλ᾽ ὡς οὐχ οὕσης. Καὶ πάλιν τό; 
Οὐ διὰ τὰς διχαιοσύνγας ἡμῶν, dc ἐποιήσαμεν - 
οὐ γὰρ ἐποιῆσαμεν. Δῆλον δὲ τοῦτο χάν τοῖς ἓξης - 
Τί γὰρ, qno, τὸ 0£Anya τοῦ Πατρός; ἵνα xac ὁ 
πιστεύων εἰς τὸν Υἱὸν σώζηται, καὶ τυγχάνῃ τῆς 
τελευταίας ἀναστάσεως. "Ap' οὖν τοῦ Πατρὸς 
μὲν τοῦτο θέληµα, τοῦ Υἱοῦ δὲ οὐδαμῶς, f| ἄχων 
εὐαγγελίζεται xal πιστεύέται; Καὶ τίς ἂν τοῦτο 
πιστεύσειεν; ἔπεὶ xal τὸ, τὸν λόγον τὸν ἀκουόμενον 
μὴ εἶναι τοῦ Υἱοῦ, τοῦ Πατρὸς Cà, τὴν αὐτὴν ἔχει 
δύναμιν. Πῶς γὰρ [διόν τινος τὸ χοινὸν, Ἡ µόνου, 
τοῦτο συνιδεῖν οὖκ ἔχω, πολλά σκοπῶν; οἶμαι δὲ, 
οὐδὲ ἄλλος τις. "Av οὕτω διανοῇς (29) περὶ τοῦ θέ- 
λειν, ὀρθῶς νοῄσεις χαὶ λίαν εὐσεθῶς, ὡς ὁ kp 
λόγος, xaX παντὸς τοῦ εὐγνώμονος. 


Quowodo enim hoc cujusquam propriam, ant solius esse queat, quod commune est, licet diu, multum- 
qu: inécuim consid rem, perspicere nequeo, ac ne alius quidem quisquam, nisi mea me opinio fallit, 


Si hoc 


wodo voluntatem — intel'gis, recte iniclligis pieque admodum et ortbodoxe, wi quidem 


mea est sententia, imo etiam cujusvis. modo recto judicio preditus sit. 


Octavo illud afferunt : Ut cognoscant te so- C 


(um Deum. verum, εἰ quem. misisti Jesum Chri- 
sium * ; οἱ, Nemo bonus, nisi solus Deus *. Cujus 
argumenti perfacilis mihi videtur esse solutio. Si 
enim ο verba, Solum verum, Patri duntaxat tri- 
bueris, ubi tandem Veritatem ipsam collocabis? 
Etenim si illud, Soli sapienti Deo * ; aut illud, Soli 
immortalitatem habenti, lucemgue. inaccessibilem ha- 
b!tenii !'* ;aut illud denique, Regi sa'culorum im- 
tortali, invisibili, soli sapienti Deo*!*, ad hunc mo- 
dum iutellexeris, peribit utique tibi Filius, vel 
morte, vel tenebris multatus, vel in hoc condem- 
natus, ut nec sapiens sit, nec rex, nec invisibilis, 
imo nec omnino Deus, quod caput est eorum, qux 
diximus. Quid autem afferri poterit, quin simul cum 
eseterís rebus, bonitatis quoque, qux maxime solius 
Dei est, jacturam faciat? Verum hac verba : Ut 


£ognoscant ie solum. verum Deum, aid eorum, qui, - 


quanquam falso, dii tamen appellantur, sublatio- 
nem dici existimo: neque enim adjectum fuisset, 
el quem misisti, Jesum Christum, si, ad cum oppo- 
sita distinctione sübmovendum, illa, solum verum, 


pertinerent, ac non de communi utriusque divini-- 


tale sermo esset. llla autem Cliristi verba, Nemo 
bonus, eo spectabant, ut tentatori legisperito, qui 
bonitatem ipsi, tanquam homini, tribuebat, occur- 
reret, Suuime enim bonum esse, inquit, solius Del 


* Joan. in, 34. 
* Luc. xvin, 19. 


* Joan. vi, 58. 


? Joan. x*9,5. * Joan. xvi, 27. 


3 P.5l. Levi, 5. 


"Ox5oóv ἐστιν αὐτοῖς τό "Iva γιώσχωσι cà 
τὸν µόνον ἀ4.-ηδινὸν θεὸν, καὶ ὃν ἀπέστειῖας 
'Incovv Χριστόν καὶ τό Οὐδεὶς ἀγαθὸς, εἰ μὴ 
εἷς ὁ θεός. Τοῦτο δὲ ᾿χαὶ πάντη ῥᾷστην ἔχειν τὴν 
λύσιν pot φαίνεται. El γὰρ τὸ µόνον ἀληθινὸν ἐπὶ 
τοῦ Πατρὺς θήσεις, που θήσεις τὴν αὐτοαλήθειαν . 
Καὶ γὰρ εἰ τῷ µόνῳ σοφῷ θεῷ, ?) τῷ póro ἔχοντι 
ἀθανασία», φῶς οἰκοῦντι ἀπρόσιτον, 9 Bacclei 
τῶν αἱώγων ἀφθάρτῳ, ἀοράτῳ, xai μόνῳ 
Θεῷ, νοῄήσεις οὕτως, οἰχήσεταί σοι θάνατον χαταχρι- 
θεὶς ὁ Υἱὸς, ἡ σχότος, ἡ τὸ μὴ σοφὺς εἶναι, μγδὲ ῥ8- 
σιλεὺς, μηδὲ ἁόρατος, μηδὲ ὅλως θεὸς, ὃ τῶν εἰρη- 
µένων χεφάλαιον. Πῶς δαὶ οὐχ ἀπολεῖ μετὰ τῶν 
ἄλλων ναὶ τὴν ἀγαθότητα, fj μάλιστα μόνου 8602 ; 
Αλλ) οἶμαι τὸ μὲν, "Iva γιώσχωσι σὲ τὸν µόνον 


D ἀ.1ηθινὸν Θεὸν, bx! ἀναιρέσει λέγεσθαι τῶν οὖχ 


ὄντων μὲν θεῶν, λεγομένων δέ οὗ γὰρ ἂν προσ- 
έχειτο, xal ὃν ἀπέστειᾶβας "Incovr Χριστὸν, εἰ πρὺς 
ἐχεῖνον ἀντιδιήρητο τὸ, µόνον ἀ.ηθινὸν, ἀλλὰ 
ph κατὰ χοινοῦ τῆς θεότητος ἣν ὁ λόγος. Τὸ δὲ, 
Οὐδεὶς ἀγαθὸς, ἁπάντησιν ἔχει πρὸς τὸν πειράξοντα 
νομιχὺν, ὡς ἀνθρώπῳ, τὴν ἀγαθότητα µαρτυρή- 
σαντα. Τὸ γὰρ ἄχρως ἀγαθὸν, qnot , Ἅµόνου θεοῦ, 
XÀv τοῦτο xai ἄνθρωπος ὀνομάζηται , ὡς τὸ, 
Ὁ ἁγαθὸς ἄνθρωπος ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ θησαυροῦ 
προδά.ει τὸ ἀγαθόν ' xaX, Δώσω τὴν βασιλείαν 
τῷ ἀγαθῷ ὑπὲρ σὲ, τοῦ θεοῦ λόγος πρὺς τὸν 


* Όλη, i£, 18. 
9 | Tim. vi, 10. 


* Joan, vt, 40. 
6 [ Tim. 1, 47. 


* Joan. xiv, 94. 


539 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 590 


Σαοὺλ περὶ τοῦ Δαθὶδ Xéyovio;* χαὶ τὸ, Ἀ]αθυνον, Α est. ! : tametsi hoc quoque nomine homo nuncupe- 


Κύριε, τοῖς dyaoic* xaX ὅσα ἄλλα τοιαῦτα λέγεται 
περὶ τῶν ἐν ἡμῖν ἑπαινουμένων, ἓφ᾽ οὓς fj ἁπόῥῥοια 
τοῦ πρώτου χαλοῦ, χαὶ χατὰ δεύτερον λόγον ἔφθασεν. 
El. μὲν οὖν πείθοιµεν τοῦτο, ἄριστον’ εἰ δὲ μὴ, τί 
φῆσεις πρὸς τοὺς λέγοντας Ἑτέρωθι, τὸν Υἱὸν µόνον 
εἰρῆσθαι θεὸν, χατὰ τὰς σὰς ὑποθέσεις. Ἐν tlm 
τοῖς ῥῆμασιν; ἓν ἐχείνοις Οὗτός σου 85óc , 
οὗ «Ἰογισθήσεται ἕτερος αρὸς αὐτόν. Καὶ μετ' 
(Ava: Μετὰ τοῦτο ἐπὶ τῆς rnc ὤφθη. xal τοῖς 
ἀνθρώποις συγαγεστράφη. "Ότι μὲν γὰρ οὐ περὶ 
τοῦ Πατρὸς, ἀλλὰ τοῦ Ylou τὸ λεγόμενον, f, 
προσθήχη σαφῶς παρίστησιν. Οὗτος γάρ ἐστιν ὁ σω- 
ματιχῶς ὁμιλήσας ἡμῖν, xat μετὰ τῶν κάτω Ὑενό-- 
µενος. El δὰ νιχήσειε, κατὰ τοῦ Πατρὸς λέγεσθαι 


τοῦτο, ph τῶν νοµιζομένων θεῶν, ἠττημεθα τὸν Πα- B. hominibus concersatus est. *. Nam 


τέρα, δι ὧν τοῦ Υἱοῦ χατεσπουδάσαµεν. Καὶ 
τί ἂν τῆς νίχης ταύτης Ὑένοιτο ἁθλιώτερον 1) 
ζημιωδέστερον ; - 


tur, ut illud : Bonus homo de bono thesauro profert 
bonum *, et Deus. ad Saulem de Davide verba fa- 
ciens : Dabo regnum tuum meliori te *. Tum illud: 
Denefac, Domine, bonis -* ; ac denique ea id genus 
omuia, qux de liis dicuntur, qui hominum laude 
ac przedicatione florent, ad quos primi illius boni 
rivus secundario cursu dimanavit. Hzc si tibi per- 
suasimus, commodissime se res habet. Sin minus, 
quid dicturus es ad eos, qui ex altera parte, Juxta 
id, quod pro causz tuz fundamento posuisti, Filium 
solum Deum dictum esse contendunt, In quibus 
autem verbis? in istis nimirum : Πίε Deus tuns, 
et non cstimabitur alius prater. eüm *. Et paucis 
interjectis : Post hec in terra visus est, εἰ cum 
quod, non 
de Patre, sed de Filio, sermo habeatur, adjectio 
h:ec aperte declarat. Hic enim est, qui corpoream 
nobiscum consaetudinem babuit, terrenisque rebtu« 


conjanetns est. Quod sí illud obtineatur, hsec verba, £t non estimabitur alius, adversus Pátrem dici, non ad^ 
versus eos, qui falsa mortalium opinione dil habentur, quod ad Patrem attinet, per ea utique victi sumus, 
quibus adversus Filium obnixe contendimus; Qua victoria quid calamitosius et perniciosius esse queat? 


Ἔννατον ἐχεῖνο φῄσουσι τὸ, Πάντοτε ζῶν, 
εἰς τὸ ἐντυγχάνευ ὑπὲρ ἡμῶν. EO γε xaX λίαν 
μυστικῶς τε xal φιλανθρώπως. Τὸ γὰρ ἐντυγχά- 
ευ, οὐχ, ὡς fj τῶν πολλῶν συνήθεια, τὸ ζητεῖν 
ἐχδίχησιν ἔχει ' τοῦτο γάρπως καὶ  ᾖταπεινότητος: 
ἀλλὰ τὸ πρεσδεύειν ὑπὲρ ἡμῶν τῷ λόγῳ τῆς µεσι- 
τείας d xai τὸ Ἠνεῦμα ὑπὲρ ἡμῶν ἐντυγχάνειν 
λέγεται. Εἷς γὰρ θεὸς, εἷς καὶ μεσίτης θεοῦ καὶ 


Nono illud producent : Semper vivens ad 
interpellandam pro nobis Ἱ. Optime sane ac per- 
quam mystice et benigne. Interpellatio namque non, 
vulgi more, ld sonat, quod est vindictam quzrere 
(hoc enim humilitatis quodammodo esset); séd 
idem significat , quod pro nobis, mediationis 
ratione , supplicare; quemadmodum el Spiri- 
tns pro nobis intercedere dicitur. Unus enim Deus 


ἀνθρώπων, ἄνθρωπος Ἰησοῦς Χριστός. Ἡρεσδεύει O unus etiam mediator Dei et hominum, homo Jesus 


Υὰρ ἔτι xal νῦν, ὡς ἄνθρωπος, ὑπὲρ τῆς ἐμῆς σω- 
τηρίας, ὅτι μετὰ τοῦ σώματός ἐστιν, οὗ προσέλαθεν, 
ἕως ἂν ἐμὲ ποιῄσῃ θεὸν τῇ δυνάµει τῆς ἑνανθρωπή- 
σεως , xÀv µηχέτι κατὰ σάρχα γινώσχηται, τὰ 
σαρχιχὰ λέγω πάθη, καὶ, χωρὶς τῆς ἁμαρτίας, ἡμέ- 
τερα. Οὕτω δὲ xal παράκ.λητον ὄχομαεν '"Incoóv 
Χριστὸν, οὐχ ὡς ὑπὲρ ἡμῶν προχαλινδούμενον 
τοῦ Πατρὸς, χαὶ προσπίπτοντα δουλικῶς. "Arrays τὴν 
δούλην ὄντως ὑπόνοιαν, xal ἀναξίαν τοῦ Πνεύματος, 
Οὔτε γὰρ τοῦ Πατρὸς τοῦτο ἐπιζητεῖν, οὔτε τοῦ Y ioo 
πάσχειν, ἡ ὡς περὶ θτοῦ διανοεῖσθαι δίχαιον ' 
ἀλλ᾽ οἷς πἐπονθεν, ὡς ἄνθρωπος, πείθει καρτερεῖν, 
ὡς Λόγος xal παραινέτης. Τοῦτο νοεῖταί µοι ἡ παρά- 
χλῆσις. , 


Δέχατον αυτοις εστιν fj ἄγνοια, xat τὸ αήδενα 
γινώσκειν τὴν τελευταίαν ἡμέραν, ἢ ὥραν, μηδὲ τὸν 
Yihv αὐτὸν, εἰ μὴ τὺν Πατέρα. Καΐτοι πῶς ἀγνοεῖ 
τι τῶν ὄντων ἡ Σοφία, ὁ ποιητῆς τῶν αἰώνων, 
ὁ συντελεστὴς xal µεταπλιητῆς, τὸ πέρας τῶν γενο- 
píwoy, ὁ οὕτω τὰ τοῦ θεοῦ γινώσχων, ὡς τὸ 
πνεῦμα τοῦ ἀνθρώπου τὰ tv αὐτῷ; Τί γὰρ ταύ- 
της τῆς γνώσεως τελεώτερον; Πῶς δαὶ τὰ μὲν 
πρὸ τῆς ὥρας ἀχριθῶς ἑπίσταται, xal τὰ olov &v 
χρόνῳ τοῦ τέλους, αὐτὴν δὲ ἀγνοεῖ τὴν Qpav; 
Aiviypatt γὰρ τὸ πρᾶγμα ὅμοιον, ὥσπερ ἂν eU τις 


Christians. *. Intercedit euim nunc quoque, ut home, 
pro mea salute ; quoniam cum eo corpore est, quod 
assumpsit, donce me, assumpt:? humomitatis vir- 
tute, Deum effecerit, támetsi non Jam secundum 
carnem cognoscatur, loc est, secundum carnales 
affectiones, ac, citra peccatum, nostras. Eodem 
modo advocatum quoque habemus Jesum Christum *, 


non ui nosira eausa sesc ad Patris pedes advol- 
vcntem,  servilique modo abjicientem, Procul sit 


ista servilis sane suspicio, Spirituque indigna. Ne- 
quc euim Fatris est hoc exposcere, aut. Filii pati: 
nec de Deo hoc cogitare pium atque equum est. 
Sed ex his, quae humanitus perpessus cst, ad to- 
lerantiam me, ut Verbum οἱ exhortator, inducit. 
Sie ego advocationem hanc intelligendam arbitror. 

Decimo loco ignorantiam ponunt, illudque, 
quod extremum diem atque horam nemo cogno- 
$ca!, ac ne Filius quidem ipse, sed solus Pater "9, 
AL qui fieri potest, ut Sapientia quidquam eorum, 
qua sunt, ignoret, ille, inquam, szculorum factor, 
ille consummator aique iminutator, ille eorum qua - 
faeta sunt finls, quique ea, qua Dei sunt, per- 
inle novit, ac spiritus hominis ea, qu: iu ipso 
sut '! ? Quid enim bac cognitione plenius ac per- 
fectius * Qui vero constat , ipsum, ea quidem, quie 
boram illam antecedunt, ac quz velut in ipso (lnis 


! Luc. xvin, 19. * Maub. xir, 25. * LÜReg. xv, 25. * Psal. cxxvv, 4... 5 Baruch m, 6. * Ibid. 28. 
* llebr. v, 35. *1Tim. 1, 5. * 1Joan. t, 4... !* Marc. xin, 92. | Cor. un, 11. : 


59] 


EUTHYMII ZIGABENI 


593 


arüculo sunt, cxacilssime scire, ipsam autem ho- A τὰ μὲν πρὸ τοῦ τείχους ἀχριθῶς ἑἐπίστασθαι A£vot, 


ram ignorare ? /Enigmati quipperes hzc similis est: 

perinde videlícet acsi quis ea, qu: ante muruim 

sunt, certissime se nosse affirmet, murum autem 

ipsum ignorare sc fateatur : aut diei finem probe 
sciens, noctis principium minime coguoscat : ubi 
alterius cognitio 3lterum necessario secum ducit. 
Eccui igitur dubium esse potest, quin horam qui- 
dem, ut Deus, cognitam habeat, ignoret autem ut 
lomo, si quis partem aspectabilem ab ea disjungat, 
«qua mente sola perspici potest ? Nam quia abso- 
lute lioc loco ac sine relatione, Filii nomen poni- 
tur, nec adjungitur, cujus, idcirco hiuc nobis ansa 


αὐτὸ δὲ ἀγνοεῖν τὸ τεῖχος * ἢ τὸ τῆς f u£oac τέλος εὖ 
ἐπιστάμενας, τὴν ἀρχὴν τῆς νυχτὸς ph γινώσχειν * 
ἔνθα ἡ τοῦ ἑτέρου γνῶσις, ἀναγχαίως συνεισάχει τὸ 
ἕτερον. Ἡ πᾶσιν εὔδηλον, ὅτι γ.νώσχει μὲν, ὡς 
θεὺς, ἀγνοεῖν δέ φησιν, ὡς ἄνθρωπος, ἄν τις xb φαι- 
νόµενον χωρίσῃ τοῦ νοουµένου; Τὸ γὰρ ἀπόλυτον 
εἶναι τοῦ Υἱοῦ τὴν προσηγορίἰαν xa ἄσγετον, οὗ 
προσχειµένου τῷ Υἱῷ τοῦ τινὸς , ταύτην ἡμῖν 
δίδωσι τὴν ὑπόνοιαν, ὥστε τὴν ἄγνοιαν ὑπολαμθάνειν 
ἐπὶ τὸ εὐσεθέστερον, τῷ ἀνθρωπίνῳ, μὴ τῷ θείῳ ταύ- 
την λογιζοµένους. 

porrigitur ita existmandi, ut ignorantiam hanc 


sensu maxime pio interpretemur, eamque humanitati, non divinitaii ascribamus. 


Si igitur hzc ratio adversariis satisfacit, 


hic pedem figemus, nec quidquam amplius a nobis Jj στησόµεθα , 


inquiratur. Sin se2us, hanc secundam expositionem 
afferemus; quod quemadmodui singula alia, ita 
rerum quoque maximarum cognitio in Genitoris 
honorem ad causam ipsam referenda est. Quin ne 
exiguum quidem mihi intellecturus videtur, qui sic 
legerit, ut nostrze memoriz vir quidam litterarum 
studiosus, nempe Filium non aliter diem illum vel 
horam nosse, quam ut Pater, Quid enim hioc colli- 
gitur ? Quoniam Pater cognoscit, ideo etiam Filius : 
tapquam videlicet nemo hoc cognoscere ac perci- 
pere queat, prxeter principem illam naturam. Super- 
erat jam de boc verbo: Mandatum est, de eo 
etiam, quod Patris inandata servasse, et, qua pla- 


cita suut ei, seinper fecisse dicitur *; ac iusuper ., 


d: consummatione et exaltatione, ac de eo, quod ex 
his, qux passus est, obedientiam didicisse scribi- 
tur *, de sacerdotio * item, et oblatione *, et tra- 
ditione *, et oratione ad eum qui a morte salvuin 
eum facere poterat; ad hsec de agonis, οἱ sangui- 
neo sudore, atque oratione *, et si quid aliud ejus- 


El μὲν οὖν οὗτος αὐτάρχης ὁ λόγος, ἐνταῦθα 
xaX μηδὲν πλέον ἐπιζητείσθω: εἰ 
δὲ μὴ, τό Ύε δεύτερον, ὥσπερ τῶν ἄλλων ἕχαστον, 
οὕτω δὴ xaX dj γνῶσις τῶν µεγίστων, ἐπὶ τὴν 
αἰτίαν ἀναφερέσθω τιμῇ τοῦ Ὑγεννήτορος. Δοχεῖ δὲ 
pol τις, μηδ ἂν ἐχείνως ἀναγνοὺς. ὡς τῶν καθ) ἡμᾶς 
φιλολόγων τις (56), μικρὸν ἐννοῆσαι, ὅτι οὐδὲ ὁ Yi»; 
ἄλλως οἶδε τὴν ἡμέραν, fj τὴν ὥραν, ἢ ὡς ὅτι 
ὁ Πατήρ. Τὸ γὰρ συναγόµενον, ὁποῖον; Ἐπειδὴ ὁ 
Πατὴρ Υινώσχει, διὰ τοῦτο xoi ὁ Ylho, ὡς δῃλον, 
ὅτι μηδενὶ γνωστὸν τοῦτο, μηδὲ ληπτὸν, πλὴν τῆς 
πρώτης φύσεως. Ἐλείπετο περὶ τοῦ ἐντετάλθαι, xai 
τετηρηχέναι τὰς ἐντολὰς, καὶ τὰ ἀρεστὰ αὐτῷ. πάν- 
τοτε πεποιηχέναι, διαλαθεῖν ἡμᾶς * ἔτι δὲ τελειώ- 
σεως, καὶ ὑψώσεως, xal τοῦ μαθεῖν, ἐξ ὧν ἔπαθε, 
τὴν ὑπακοὴν, xaX ἀρχιερωσύνης τε xal προσφορᾶς, 
καὶ παραδόσεως, xaX δεήσεως τῆς πρὸς τὸν δυ- 
νάµενον σώζειν αὐτὸν ix θανάτου, xat ἀγωνίας, καὶ 
θρόµόωγ, xai προσευχῆς, xal εἴ τι ἄλλο το'οὔῦτον - 
εἰ μὴ πᾶσι πρόδηλον fjv, ὅτι περὶ τὸ πάσχον τὰ 
τοιαῦτα τῶν ὀνομάτων, οὐ περὶ τὴν ἄτρεπτον φύ- 
σιν, xai τοῦ πάσχειν ὑψηλοτέρα»ν. 


dem est generis, pertractare : nisi cuivis exploratum — esset , hujusmodi nomina perpetieuti humaui- 
tati atribuenda esse, non autem immutabili illi naturz, atque omni dolere et cruciatu sublimiori. 


Ejusdem de dogmate εἰ ordinatione episco- 
porum. 


Pater quidem sine principio est, et principatus 
esse intelligitur ac dicitur ; principium, inquam, ut 


Ἐκ τοῦ αὐτοῦ JAórov τοῦ περὶ δόγματος xal κα- 
τασεάσεως ἐπισκόπων. 


Πα-:ρὸς μὲν, καὶ ἀνάρχον, καὶ ἀρχῆς ἐπινοουμέ- 
νου xat λεγοµένου (ἀρχῆς δὲ, ὡς αἰτίου, καὶ ὡς πη- 


. eauso οἱ fons luminis seupiterni. Filius autem non p γῆς, καὶ ὡς ἀῑδίου φωτός) * Υἱοῦ δὲ, ἀνάρχον μὲν 


est ille quidein: omnino sine principo, sed tamen 
egt rerum omnium principium ; principium porro 
cum dico, ne tempus interjicias, nec inter genito- 
rem ct genitum medium aliquid constituas, nec per 
jd, quod inter ea, qua. eamdem «ternitatem — ha- 
bent, et conjuncta sunt, male interponis, naturam 
dividas. Nam si tempus F'ilio est antiquitts, illius 
procul dubio primum Pater causa fuerit necesse est. 
Quod si ita. est, quo tandem modo temporum fa- 
etor erii ?, qui sub tempus cadit? Quo item modo 
Dominus omnium *, si eum tempus przcesserit, 
elque dominetur? Principii igitur expers est l'ater ς 
Mec enim aliuude, nec 4 se ipsoesse habet. Filius 
autem, si quidem Patrem ut caugam accipias, ne- 


* Joan. x, 18; xv, 10 ; vini, 29. 


Jai n, 90. * Luc. xxu, 44 seq. " Hebr. 1. 2. 


* Hebr. v, 9 et seqq. 


οὐδαμῶς, ἀρχῆς δὲ τῶν ὅλων * ἀρχὴν δὲ ὅταν εἴπω, 
ph χρόνον παρενθῇς, μηδὲ μέσον τι τά-ῃς τοῦ γε- 
Υεννηκότος xal τοῦ γεννήµατος, μηδὲ διέλῃς τὴ» 
φύσιν τῷ καχῶς παρεντεθέντι τοῖς συναϊδίοις xai 
αυνηµµένοις. El γὰρ χρόνος Υἱοῦ πρεσθύτερος, 
ἐχείνου δηλαδη πρώτως ἂν «Er αἴτιος ὁ Πατήρ. Καὶ 
πῶς ποιητῆς χρόνων ὁ ὑπὸ χρόνον; Πῶς δὲ xav 
Κύριος πάντων, εἰ ὑπὸ χρόνου προείληπταί τε χαὶ 
χυριεύεται; "Αναρχος οὖν ὁ Πατήρ ' οὐ Υὰρ ἑτέρω- 
θεν αὐτῷ, οὐδὲ παρ) ἑαυτοῦ τὸ εἶναι. Ὁ δὲ Υἱὸς, 
ἐὰν μὲν ὡς αἴτιον τὸν Πατέρα λαμθάνῃς, οὐχ ἄναρ- 
xoc * ἀρχὴ Υὰρ Υἱοῦ Πατὴρ ὡς αἴτιος, ἐὰν δὲ τὴν 
ἀπὸ χρόνου νοῆς ἀρχὴν, καὶ ἄναρχος' οὐχ ἄρχεται 
γὰρ ὑπὸ χρόνου ὁ χρόνων Δεσπότης. 


* Hebr. vii, d seqq... *^ Rom. 1v, 25... * Ca- 


5 Ron. x, 12. 


593 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XT. 
quaquam principio caret; principium enim Filii Pater est , 


591 


ut causs; sin de tempore principium 


intellexeris, principii quoque omnis est expers. Neque enim temporum Dominus tempori subjectus 


est. 


El δὲ, ὅτι τὰ σώματα ὑπὺ χρόνον, διὰ τοῦτο Α 


ἀξιώσεις χεῖσθαι xal τὸν Υἱὸν ὑπὸ χρόνον, περιθή- 
σεις xo σῶμα τῷ ἀσωμάτῳ ' xal el ὅτι τὰ map 
ἡμῖν γεννώµενα, οὐχ ὄντα ποτὲ, εἶτα γινόμενα, διὰ 
τοῦτο xai τὸν Υἱὸν ἀναγχάσεις ἐξ οὖκ ὄντων εἰς τὸ 
εἶναι παρεληλυθέναι, συγχρίνεις τὰ ἀσύγχριτα, 
Θεὸν xal ἄνθρωπον, σῶμα xaX τὸ ἀσώματον * οὐχοῦν 
xai πείσεται xal λυθέσεται, ὅτι xal τὰ ἡμέτερα σώ- 
µατα. Σὺ μὲν οὖν ἀξιοῖς διὰ τοῦτο οὕτω γεννᾶσθαι 
ΘΕὸν, διότι τὰ σώματα ἐγὼ δὲ διὰ τοῦτο οὐχ οὕτως, 
ὅτι οὕτω τὰ σώματα. "Qv γὰρ τὸ εἶναι οὐχ ὅμοιον, 
«2ύτων οὐδὲ τὸ γεννᾷν ὅμοιον᾽ εἰ μὴ xat τἆλλα 
δουλεύσῃ ταῖς ὕλαις, otov πάσχων, καὶ λυπού- 
µενος, xa πεινῶν, xal διφῶν , χαὶ ὅσα Ἡ σώματος, 
j| τοῦ συναµφοτέρου πάθη. ᾽Αλλὰ ταῦτα οὗ παραδέ- 
χεταί σου ὁ νοῦς * περὶ θεοῦ γὰρ ὁ λόγος. ΜΗ τοίνυν 
μηδὲ τὴν γέννησιν ἄλλως, f?) ὡς θεϊχὴν παραδέ- 
χου. 


Quod sj, quia corpora ἰεπιροτί suljacent, 
idcirco Filium quoque teupori subesse statuas, 
tunc rei incorporex corpus attribues; el si, quo- 
niam ea qux apud nos gignuntur, cum ante non 
essent, postea orta sunt, ideo Filium quoque ne- 
cessario ex nihilo in rerum naturam prodiisse 
contendis, comparas ea, que comporationeim om- 
nem respuunt, Deum nempe et hominem, corpus, 
et id quod corpore vacat. Ergo et patietur, et dis- 
sulvetur, atque interibit, quemadmodum et nostra 
corpora. Tu quidem idcirco Deum ita generari cen- 
Ses, quod corpora ita generentur ego vero ob 
id won ita gigui affirmo, quod ea sit corporum 
gignendorum ratio (quorum enim natura diversa 


B est, horum dispar quoque generandi modus) ; nisi 


eum in omuibus aliis quoque rebus corpore: ma- 
(οτί servire contendas, boc est, ut patiatur, οἱ in 


, moerore versetur, εἰ fame ac siti laboret, omnes 


denique eas affectiones, quibus, vel corporis, vel conjunctim utriusque partis natura subjecta est, 
experiatur. l:ec. enim vero mens tua non admittit. De Deo quippe sermo est, Ne tu igitur genera- 


tionem aliter quam ut divinam admitte. 

'AXX εἰ γεγέννηται, πῶς Υεγέννηται, φησίν; 
Λπόχριναί uot, ὦ διαλεκτιχὶ σὺ xal ἄφυχτε. El 
ἔχτισται, πῶς ἕἔχτισται; χἀμὲ ἁπαίτει τὸ, Πῶς ve- 
γέννηται; Πάθος περὶ τὴν γέννησιν; Πάθος καὶ 
περὶ τὴν χτίσιν΄ f| γὰρ οὐ πάθος fj ἀνατύπωσις, χαὶ 
ἡ φροντὶς, χα) ἡ τοῦ νοηθέντος ἀθρόως εἰς τὸ χατά 
µέρος ἑξάπλωσις; Χρόνος περὶ «hv. γέννησιν; Ἐν 
χρόνῳ xai τὰ χτιζόµενα. Τόπος ἐνταῦθα; Téxo; 
ἐχεῖ. ᾽Αποτυχία περὶ τὴν γέννησιν; Αποτυχία καὶ 
περὶ τὴν χτίσιν. Ταῦτα fjxouca φιλοσοφούντων ὑμῶν' 
& γὰρ ὁ νοῦς ὑπέγραψε, πολλάχις ταῦτα fj χεὶρ οὐκ 
ἐτέλεσεν. ᾽Αλλὰ λόγῳ, φησὶ, τὸ πᾶν ὑπέστησε xai 
βουλήµατι. Αὐτὸς γὰρ εἶπε, καὶ ἐγενήθησαν - 
αὐτὸς ἐνετείλατο, xal ἐκτίσθησαν». "Όταν εἴπῃς 
τῷ λόγῳ τοῦ θεοῦ τὰ πάντα ἑχτίσθαι, οὗ τὴν ἀνθρω- 
πίνην χτίσιν εἰσάγεις' οὐδεὶς γὰρ ἡμῶν λόγῳ πράτ- 
τει τὰ γινόμενα. 0ὐδὲν γὰρ ἂν fjv ὑψηλότερον ἡμῶν, 
οὐδὲ ἀπονώτερον, εἰ «b λέγειν ἔργου συµπλήρωσις 
$v* ὥστε εἰ xai λόγῳ χτίζει θεὸς τὰ χτιζόµενα, 
οὐχ ἀνθρώπινον αὐτῷ τὸ χτίξειν. "H. γὰρ δεῖξον 
καὶ ἄνθρωπον λόγῳ τι πράττοντα * 1] δέξαι, ὅτι οὐχ 
ὡς ἄνθρωπος χτίρει θεός. Ἐπεὶ διάγραφον βουλή- 
ματι πόλιν, καὶ παραστήτω πόλις * θέλησον γε- 
νέσθαι σοι 
ἄλλο τι τῶν πραττοµένων, χαὶ εἰς ἔργον f) βούλησις 
χωρησάτω. El 55 τούτων οὐδὲν ἔπεται τῷ βούλεσθας, 
θεοῦ δὲ τὸ βούλεσθαι πρᾶξίς ἐστιν, ἄλλως μὲν ἄν- 
θρωπος χτίξει, ἄλλως δὲ ὁ πάντων χτίστης θεός. 
Πῶς οὖν χτίζει μὲν οὐχ ἀνθρωπιχῶςν Ὑεννᾷν bb 
ἀναγχάζεται ἀνθρωπικῶς; Σὺ μὲν οὐχ Uv, ἔπειτα 
ἐχένου, εἶτα γεννᾷς ' διὰ τοῦτο οὐχ ὄντα εἰς τὸ εἶναι 
πχράχεις. "H, ἵνα τι βαθύτερον εἴπω, τάχα οὐδὲ 
αὐτὸς ἐξ οὑχ ὄντων παράχεις * ἐπεὶ xav 6 Λευῖ, φη- 
olv, ἔτι Ey τῇ, ὁσφύῖ τοῦ πατρὸς ἦν, πρὶν εἰς τὸ εἶναι 

! Psal, ΟΣΗΝΙΗ, 9. 


Verum si generatus est, inquis, quomodo gene- 
ratus est? ltesponde tu quoque mihi, o acute et invicte 
sophista. Si creatus est, quomodo creatus est ? Ac post- 
ea ex me sciscitare, quomodo generatus sit ? Passio 
est, quies, circa generationem ? Est et passioetiam, 
inquam ego, circa creationem. (An non enim pas- 
sionis rationem habet informatio, et cura, et ejus 
rei, qux lola simul ας repente cogitata est, in par- 
tes extensio?) Tempus, addes, circo generationem * 
Iu tempore etiam sunt quz creantur. Locus illic? 
Hic quoque locus. Spei frustratio circa genera- 
tionem? Creatio quoque interdum spem frustratur. 
liec a vobis disserentibus audivi; etenim qua 
mens delineavit, ea plerumque manus perficere uou 
potnit. At dices : verbo et voluntate omuia. condi- 
dit : Ipse enim dizit, εἰ facta sunt : ipse mandati, 
el εγεαία sunt. *, Atqui, cum ais omnia Dei verbe 
creata fuisse, non humanam scilicet creationem 
inducis$; nec enim qifíisquam nostrum. ea, qua 
fiunt, verbo efficit, Nihil quippe nobis sublimius 
ac prastontiws esset, minusque laboriosum, si 
sermone solo aliquid conficere possemus. Quamob- 
rem, etsi. Deus, ea, qua creantur, verbo creat, 


υἱὸν, xaX παραατήτω malo * θέλησον p non tamen bumana est ejus creamdi ratio. Aut 


enim hominem quoque sermone aliquid efficien- 
tem ostende : aut mibi concede Deum non humano 
more creare. Quod οἱ secus existimas, age; volun- 
tate. civitatem describe, et statim civitas reprat- 
sgentetur. Opia tibi filium nasci, et protinus tibi 
puer exsistat. Velis aliud quidpiam corum, qwe 
manibus efficiuntur, et confestim voluntas in opus 
prodeat. Quod si quidem nibil horum voluntatem 
nostrain sequatur, Dei vero volunias actio sit; 
perspicuum utique est, alio quidou mode homi- 


595 
nem 
rem Deum. Qus igitur est hac ratio, ut cum 
Deus alio quam bumano more procreet, hu- 
mano tamen more gignere cogatur? Tu quiden,, 
cum prius non esses, deinde factus es, postea 


EUTHYidIl ZIGABENI 


creare, alio autem rerum omniuin creato- A παρελθεῖν. Kol μηδεὶς ἑπηρεαζέτω τῷ Mq. 00 γὰρ 
οὕτως ix τοῦ Πατρός φηµι τὸν Y'Uv ὑπάρχειν, ὡς ἐν 


506 


τῷ Πατρὶ πρότερον ὄντα, μετὰ δὲ τοῦτο εἰς τὸ εἶναε 
ὁδεύσαντα᾽ οὐδὲ γὰρ ἀτελῆ πρότερον, ἑεἶτα τέλειον, 
ὥσπερ νόμος τῆς ἡμετέρας γεννήσεως. 


εἰριῖθ; ac proinde, eum qui non erat, in rerum naturam producis, Aut, ut profundius aliquid di- 
cam, fortasse ne ipse quidem ex nihilo producis; quandoquidem et Levi, ut ille ait, adhuc in lum- 
bis patris erat, antequam in lucem prodiret *. Nec vero quisquam huic orationi calumniam con- 
flet. Non enim Filium ita ex Patre exsistere dico, quasi in Patre prius quidem fuerit, postea autem 
inesse prodierit. Neque enim imperfectum prius, ac postea perfectum dico, quemadinodum fcrt lex 


nostra generationis. 

Hec suut eorum, qni obtrectatione et ca- 
luinniis gaudent : hec eorum, qui adversus omnia 
quz dicuntur prompte inusiliunt. Nos autem non 
ita sentimus, non ita censemus : verum lioc doce- 


Ταῦτα τῶν ἑπηρεαζόντων ἐστίν ταῦτα τῶν 
ἐπιπηδώντων προχείρως πᾶσι τοῖς λεγοµένοις. Ἡμεῖς 
δὲ οὐχ οὕτω φρονοῦμεν, οὐχ οὕτω δοξάζομεν ἀλλ' 
ὁμοῦ οῷ tbv Πατέρα εἶναι ἁγεννήτως (iei δὲ ἂν, 


mus, et profitemur, quod simul atque Pater inge- D οὐχ ὑπερπίπτει γὰρ εἰς τὸ μὴ elval ποτε ὁ νοῦς), 


nito modo erat (semper autein erat, nec enim eum 
aliquando non fuisse concipil mens nostra, quan- 
tuinvis se altissime efferat), et Filius quoque per 
generationem erat; ita ut Patris essentia concur- 
rat cum Unigeniti generatione, qui ex ip:o quidem 
est, non autem post ipsum, aut saltem sola princi- 


xai ὁ Υἱὸς $v γεννητῶς. "Doce συντρέχει τὸ εἶναι 
τοῦ Πατρὸς τῷ γεχεννῆσθαι τοῦ Movoyevouc, ἐξ αὐ- 
τοῦ τε ὑπάρχοντος, xai οὗ μετ αὑτὺν, f) ἐπινοίᾳ 
μόνη τῇ τῆς ἀρχῆς' ἀρχῆς δὲ, ὡς αἰτίου. ΗΠολλάκις 
γὰρ τὸν αὐτὸν ἀναστρέφω λόγον, τὸ παχύ σου xal 
ὑλιχὸν τῆς διανοίας φοδούμενος. 


pil cogitatione. Principium vero hic pro causa accipio. Identidem enim eadem verba repeto, ut animi tu! 


hebetudini et erassitiej oceurrarm. 
Ejusdem ez oratione n de pace. 

Msgno tibi, atque adeo maximo honori ducis, 
quod filium habeas, eoque magis, si patris mores 
et effügiein ut vera imago omuibus exprimat, nec 
si detur optio, malis habere decem servorum 


Tov αὐτοῦ ἐκ τοῦ β’ εἰρηνικοῦ Aóryov. 
Άλλὰ cel μὲν εἰς τιμὴν µέγα xal µέχιστον ὁ σὓς 
υἱδς, καὶ τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσῳ περ ἂν τὰ πάντα 
πατρώζῃ, χαὶ χαρακτὴρ ᾗ Υνήσιος «oU γεννῄσαντος, 
xai οὐχ ἂν δέἐξαιο µνρίων ἀνδραπόδων εἶναι δεσπό- 


millia, quam unius esse (lii pater, ei in Deo C «nc μᾶλλον f| ἑνὸς γεννήτωρ mais, τῷ θεῷ δὲ ἄλλο 


majus aliquid opinaberis, quam quod sit unius ge- 
nitor Filii, qui gloriam illi non adimit, sed ad- 
jungit, quodque abeo procedat Spiritus saucius? 
Nonne animadvertis, te, dum rerum creatarum 
principium statuis, nempe Filii et Spiritus, quos 
creatos esae contendis, nec principium honorare, 
et ea qux ex ipso exstant principio, afficere cou- 
iumelia? lllud quidem, quoniam rerum, que par- 
v:, nec satis divina majestate sunt digne, prin- 
cipium asseris : illos vero, quoniam et parvos fiu- 
gis, et non solum creatos, verum eiiam rerum 
omnium, qui create sunt, abjeclissimos? Si 
quidem et earum causa, et. in tempore, tanquam 
instrumenta artilici ante res quas ex arte fa- 


clurus est, cum prius non essent, ob id exsti- D 


terunt , ut per illa crearet οἱ faceret, si quid 
vellet Deus, tanquam ad id praestandum voluntas 
ejus non esset satis. Quidquid enim alterius 
«4.099 fiti, eo cujus (i gratia, vilius el dete- 
rius est. Ego vero, qui divinitatis principium ita 
constituo, ut. sine tempore sit, nec separari, aul 
ullo termino circuaiscribi queat, et priucipium, et 
ea qus er ipso exsistunt principio, pariter hono- 
ye prosequor. lllud, quia 1alium priacipium sit ; 
lix»e quod ita sint, et talia, et ex ali, nec tem- 
pore, nec natura, nec majestate disjuncta, sed (quam- 
vi$ hoc sit admirabile) ita unum, ut distincta sini ? 


5 Hebr, vu, 10. 


τι μείζον 3] Yloo τευγχάνειν Πατέρα, 8 προσθήχη 
δάξην ἐστὶν, οὐχ ὑφαίρεσις, ὡς δὲ καὶ προδολέα 
Πνεύματος; Ἡ ἀγνοεῖς, ὅτι οὗ μὲν χτισµάτων τιθεὶς 
ἀρχὴν. τὴν ἀαχὴν λέγω δὲ Υἱοῦ xai Πνεύματος, 
οὔτε τὴν ἀρχὶν τ'μᾷς, χαὶ ἀτιμάζεις τὰ ἐξ αὐτῆς" 
τὴν μὲν, ὅτι μικρῶν εἰσάγεις τὴν ἀρχὴν, καὶ áva- 
ξίαν θεότητος, τὰ δὲ ὅτι μιχρᾶ, καὶ μὴ κτίσυατα 
µόνον, ἀλλὰ xal πάντων χτισµάτων ποιεῖς ἀτιμότερα, 
εἶγε τούτων ὑπέστη, xal ποτε, ὥσπερ ὄργανα τεχνίτῃ 
πρὺ τῶν τεχνιτῶν πρότερον οὐκ ὄντα, οὐδ' ἂν ἄλλως 
γενόµενα, εἰ μὴ τι χτίσαι δι αὐτῶν ἠδουλήθη Ge, 
ὡς οὐκ ἀρχοῦντος τοῦ βούλεσθαι ; Πᾶν γὰρ ὃ v:v5; 
ἕνεχεν, ἀτιμότερον ἑχείνου, δι ὃ γεγέννηται. Ἐγὼ 
δλ θεότητος ἀρχὴν εἰσάγων ἄχρονον, xai ἀχώριστο», 
xal ἀόριστον, τὴν τε ἀρχὴν τιμῶ, καὶ τὰ ἐκ τῆς 
ἀρχῆς ἐπίαης' τὴν μὲν, ὅτι τοιούτων ἀρχὴ, τὰ δὲ, 
ὅτι οὕτω, xal τοιαῦτα, xal ἐκ τοιούτου, µήτε τῷ 
mech, μήτε τῇ φύσει, μήτε τῷ σεπτῷ διειργόµενα, 
ἓν ὄντα διῃρημένως, xat δια.ρούµενα συνηµµένως, 
«i xai παβάδοξον ταῦτο εἰπεῖν, οὐχ ἧττον ἔπαινα -à 
τῆς πρὸς ἄλληλα αχέατως, !| χαθ᾽ ἑαυτὺὸ ἕχαστον 
νοούμενόν τε xa λαμθανόμενον, Τριάδα τελείαν kx 
φελείων τριῶν, µονάδος μὲν χινηθείσης διὰ τὸ πλού- 
otov, δυάδος δὶ ὑπερδαθείσης ' ὑπὲρ γὰρ τὴν ὕλιν 
καὶ τὸ εἶδος ἐξ ὧν τὰ σώματα Τριάδος δὲ ὁρισθεί» 
σης διὰ τὸ τέλειον. Πρώτη γὰρ ὑπερδαίνει δυάδος 
σύνθεσιν, ἵνα μήτε στενἡ µένῃ ἡ θεότης, μήτε εἰς 


537 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 


$98 


άπι:ρον χέηται. Τὸ μὲν γὰρ ἀφιλότιμον, τὸ δὲ ἅτα- A ita distincta, ut unum sint, nec. minus mutuo hoc 


xtov* xal τὸ μὲν Ἰουδαϊχὸν παντελῶς, τὸ δὲ Ἕλλη- 
νικὸν xai πολύθεον. Σχοπῶ δὲ κἀκεῖνο, xai ἴσως οὐχ 
ἀπαιδεύτως, οὐδὲ ἁμαθῶς, ἀλλὰ χαὶ λίαν ἐπεσχεμ- 
µένως, ὅτι col μὲν χίνδυνος οὐδὲ εἷς γεννητὸν εἰσ- 
άγοντι τὸν Ylóy * οὗ γὰρ μὴ πάθῃ τι γεννῶν ὁ ἁγέν- 
νητος τῶν σωματικῶν τε xal ὑλιχῶν, ὅτι μηδὲ ao pua 
xal τοῦτο al χοιναὶ περὶ Θεοῦ παραχωροῦσιν ὑπο- 
λήψεις, ὥστε τί φοθούμεθα φόδον, οὗ μὴ ἔστι φόδος ; 
καὶ ἀσεθοῦμεν διὰ χενῆς, ὃ δὴ λέγεται; Ἐμοὶ δὲ 
κίνδυνος ημιωθῆναι θεότητα, εἰ. τὸ χτίσµα παραδε- 
χοίµην’ οὗ γὰρ θεὸς τὸ χτιζόμενον, οὐδὲ δεσποτικὸν 
τὺ ὁμόδονλον, χὰν τὰ πρὼτα φέρηται δουλείας xal 
χτίσεως, xal τοῦτο µόνον φιλανθρωπεύηται ὑδριζό- 
µενον. '0 γὰρ τῆς ὀφειλομένης ἁποστερῶν τιμῆς οὐ 
μᾶλλον τιμᾷ τῷ διδοµένῳ, ἢ ἀτιμάξει τῷ άφαιρου- 
µένῳ. xiv προσποίητσιν ἔχη τιμῆς τὸ γινόμενον. Καὶ 
εἴ aot πλάττεται πάθη περὶ τὴν Ὑέννησιν, χἀάμοὶ 
περὶ tbv χτίσιν. Οὐδὲ γὰρ τὸ χτιζόµενον ἀπαθῶς 
ε.δα χτ'ζόμενον, εἰ xal μὴ γεγέννηται χατὰ σὲ, 
(ιηδὲ ἔχτισται χατὰ τὸ» ἀληθῃ λόγον. Δέξαι τοῦ λό- 
Υου σοι τὸ λειπόμενον ὁ μιχροῦ τὸ ἴσον λέχειν τολ- 
μῶν διὰ τῆς προσηγορίας τοῦ κτίσαντος. 


inter se habitu simul οιρηία laudanda, quam unum- 
quodque eoruin per se, si sigillatim cogitatione ate 
que animo comprelendantur. Trinitas perfecta ex 
tribus constat perfectis, ex unitite commota pro- 
pter divitias bonitatis : ex binario superg:zedient^, 
propterea quod super materiam et forma.n ex qui- 
bus corpora consistunt, egreditur : ex ternario defl- 
nito propter perfectionem ( numcrus enim terna- 
rius binarii compositionem primus transcendit ), 
ut nequc angusta divinitas maueal!, neque in. infi- 
nitum diffundatur : id enim esset indecorum, hoc 
autem confusum ; illud Judaeorum omnino, hoc 
Grecorum multiplicem deorum turbam confingen- 
tium. Ad hzc nou inerudite fortasse, nec stulte, sed 


B valde considerate perpendo atque perspicio, tibi 


quidem, si Filium genitum admittas, nullum. peri- 
culum imminere, ut qui generat, in earum qua in 
corpora et materiam cadunt, affectionem | aliquam 
incurrat, cum non sit corpus. Procul enim  absce- 
dant, cum de Deo loquimur, communes iste. suspi- 
ciones, ut timeamus ubi nullus est timor, et quod 
dici solet, frustra impii simus. Mihi vero, si crea. 


tuve aduisero, illud instare periculum video, ut divinitotem offendam. Neque enim Deus est is qui 
creatus est, nec Dominus, qui conservus, licet in eorum qui creati et servi sunt numero primas fe- 
rat, et bao una re se coniuuielia affectum. demulceat, Nam qui debito honore aliquem privat, non 
magis eum decorat, quod ei aliquid aliud ünpartiatur, quam ignominia afficit ex eo quod illi adimit, 
licet ea res, quam attribuit, honoris speciem praf.-rat. Quod si. bi in. generatione affectiones occur- 
runt, occurrunt etiam mihi in creatione, sine quihus nihil creatum animadverto, si tu non csse ge- 
uitum alfirmas ex opinione tua, et ego non esse creatum assero ex veritate. Sed jam reliquam orationis 


partem accipe tu, qui creatum appellans audes eum, qui parvus est, squalem dicere. 


Tov αὐτοῦ ἐκ τοῦ εἰς τὸ Πάσχα f' Aóyov. 

Ταῦτα ἐγχαλεῖς θεῷ; Διὰ ταῦτα ὑπολαμδάνεις 
χείρονα, ὅτι λεντίῳ διαζώννυται, xal vier τοὺς 
πόδας τῶν μαθητῶν, καὶ δείχνυσιν ἀρίστην ὁδὸν 
ὑψώσεως τὴν ταπείνωσιν; "Ότι δ.ὰ τὴν συγκύπτου- 
cav ya pa φυχὴν ταπεινοῦται, ἵνα xat συνυψώσῃ τὸ 
“κάτω νεῦον ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας; Ἐκεῖνο δὲ πῶς οὐ 
κατηγορεῖς, ὅτι xal μετὰ τελωνῶν ἑαθίει, χαὶ παρὰ 
τελώναις, xal μαθητεύει τελώνας, ἵνα xat αὐτός τι 
χερδάνη ; Ti τοῦτο; Thv τῶν ἁμαρτωλῶν σωτηρ!αν’ 
εἰ μὴ xal τὺν ἰατρὸν αἰτιῷτό τις, ὅτι συγχύπτει 
ἐπὶ τὰ πάθη, καὶ δυσωδίαν ἀνέχεται, ἵνα δῷ τὴν 
ὑγίειαν τοῖς χάµνουσι, καὶ τὸν ἐπικλινόμενον βόθ;ῳ 
διὰ φιλανθρωπίαν, ἵνα τὸ ἐμπεπτωχὸς κτῆνος χατὰ 
τὸν νόµον ἀνασώσηται. Απεστάλη μὲν, ἀλλ ὡς 


Ejusdem ex oratione n in Pascha. 

fizc objicis Deo? Propterea putas illum  abje- 
ctiorem, quod linteo succingilur, οἱ discipulorum 
pedes lavat , optimamque ad exaltationem et. glo- 
riam viam, bumilitatem, demissionem esse decla- 
rat? quod propter animam humi dejectam — depri- 
nitur, ut id quod peccato afflictum deorsum ten- 
debst, excitot. atque extollat? Cur ποπ el simal 
etiam crimini vertis, quod eum publicanis et 
apud publicanos comedit, ut ipse quoque lucretac 
aliquid ?* Quiduam ? Salutem peccatorum. Ut si quis 
medieum accuset, quod ad segrotantium. morbos 
et vulnera inspicienda sese demittit, foitoremque 
perfert, ut eos curet. Aut sí. quis repreliendat 
eun qui humanitate eompulsus in fossam «descen- 


ἄνθρωπος. Διπλοῦς γὰρ fiv. "Ene xat ἐχοπίασε, χαὶ D dit, ut jumentum  prolapsum, quemadinodum lex 


bxslvnos, xai ἑδίφησε, xai ἡγωνίασε, χαὶ ἐδάκρυσε 
vóptp δώματος. El δὲ xal ὡς θεὺς, τί τοῦτο: Την 
εὐδοεχίαν τοῦ Πατρὸς ἁκοστολὴν εἶναι νόµισον, ἐφ' 
ὃν ἀναφέρει τὰ ἑαυτοῦ, xat ὡς ἀρχὴν τιμῶν ἄχρο- 
vOv, xal τοῦ μὴ δοχεῖν εἶναι ἀντίθτος. Ἐπεὶ xai 
παραδεδόσθαι λέγεται, ἀλλὰ καὶ ἑαυτὸν παραδιδω- 
xivat γέγραττα!:, καὶ ἐγηγέρθαι παρὰ τοῦ Πατρὸς, 
καὶ ἀγειλήφθαι, ἀλλὰ χαὶ ἑαυτὸν ἀνεστηχέναι, xol 
ἀνεληλυθέναι πάλιν. Ἐχεῖνα τῆς εὐδοχίας, ταῦτα 
της ἐξουσίας. Σὺ δὲ τὰ μὲν ἑλαττοῦντα λέγεις, τὰ 
ὑψοῦντα δὲ παρατρέχοις. Καὶ ὅτι μὲν ἔπαθε, λογίζῃ, 
ὅτι δὲ lxiv, οὐ προστίθης: ola πάσχει xal vov ὁ 


pracipit, excitet ac sublevet. Missus ille quidem 
est, sed ut homo. Duplex enim erat. Quamobrem 
et esurivit, et sitivit, et morore affectus est, et 
laerymavit corporis lege. Quid οἱ etiam ut Deus? 
Quid tum? Missionem ac legationem illam bonam 
Patris voluntatem interpretare, cui sua ille refert 
accepta, eumque tempore carentem colit, ut. prii- 
cipium, ne ab ipso discrepare videatnr. Quando- 
quidem et traditus dicitur, et se ipse tradidisse 
scribitur et suscitatus atque assumptus a Patre, et 
se ipse suscitasse, atque in culum ascendisse. Illa 
bonze voluntatis sunt, ha polesialis. Tu aulem 


59) 


EUTHYMII ZIGABENI 


605 


qui humilia οἱ abjecta sun?! commernoras ;. &ubli- A Λόγος, ὑπὸ μὲν τῶν &; Θεὸς τιμᾶται, xol συναλεί- 


mia vero atque przclara pretermittis, Quod mor- 
ttus sit expendis, quod autem ultro mortem oppe- 
tierit, nen consideras, Talia Verbum nunc etiam pa. 
ttur, dum ab aliis ut Deus colitur atque confun- 
ditur, ab aliis ut caro despicitur et separatur. 
Utris magis irascatur, aut potius ignoscat ? lllisne, 
a quibus male contrahitur, an illis, 4 quibus di- 
scinditur ? Oportebat cnim ut et illi personas nume- 
1ο distinguerent, et hi eas divinitate con;jungerent. 
Carne ipsius offenderis? Id δια etiam accidebat. 
Num οἱ Samaritanum ( ut quod sequitur taceam ) 
illam appellas ? Tu Divinitati non credis. Quod ne 
ciones quidem faciebant. O  dzmonibus magis 


φεται͵ ὑπὸ ξὲ τῶν ὡς σὰρξ ἀτιμάζεται, xal χωρίζε- 
ται. Τίσιν ὀργισθῇ πλέον, μᾶλλον δὲ τίσιν ἀφῖ, τοῖς 
συναιροῦσι καχῶς, f| τοῖς τέµνουσι; Καὶ γὰρ x&- 
χείναυς διαιρεῖν ἔδει, καὶ τούτους συνάπτειν * τοὺς 
μὲν τῷ ἀριθμῷ, τοὺς δὲ τῇ θεότητι. Προσχόπτεις 
tfi σαρχί, Τοῦτο xal Ἰουδαῖοι, "H xaX Σαμαρείτην 
ἀποχαλεῖς ; xai τὸ ἕξης σιωπήσοµαι. ᾿Απιστεῖς τῇ 
θεότητι» Τοῦτο οὐδὲ οἱ δαίμονες, ὦ χαὶ δαιμόνων 
ἁπιστότερε σὺ, χαὶ Ἰουδαίων ἀγνωμονέστερς | 
Ἐκεῖνοι τὴν τοῦ Υἱοῦ προσγγορίαν ὁμοτιμίας quy 
ἑνόμισαν, οὗτοι τὸν ἑλαύνοντα θεὸν ᾖδεσαν. Ἐπεί- 
θοντο γὰρ ἐξ ὧν ἕἔπασχον. Σὺ δὲ οὐδὲ τὴν ἰσότητα 
661, ο”δὲ ὁμολογεῖς την θεότητα. 


incredule, οἱ Judzis magis ingrate! Hi Filii appellationem  zequalis lionoris vocem  existimalant, illi 
eum, a quo ejiciebantur, Deum agnoscebant : ες iis enim qua patiebantur, id sibi persuadebant. Tu 
antem nec qualitatem. suscipis, nec divinitatem confiteris. 


]tem adversus Arianos et Eunomianos Gregorii Nys- B Ἔτι κατὰ Ἀρειανῶν τε καὶ Εὐνομιανῶν, τοῦ 


se poulificis ez oratione ad Simplicium scripta 
de Filio. 


ers per Prophetam przcipit ne tllum deum no- 
vum Deum esse existimemus, neque deum adore- 
mus alienum *. Manifestum est autem quod novum 
dicitur id quod a sempiterno non est ; ac rursus ex 
contrario, sempiternum dicitur quod novum non 
est. Igitur qui non ex sempiterno Unigenitum 
Deum ex Patre esse credit, novum eum esse non 
negat; quod enim non sempiternum, novum pror- 
sus est ; quodcunque autem novum est, Deus non 
est, quemadmodum dicit Scriptura : « Non erit in 
t^ Deus novus. * » Ergo qui dicit, quod aliquando 
Filius non crat, is negat ejus deitatem. Rursus 
alienum Deum vetat adorare, qui dicit : « Nunquam 
adorabis deum alienum * : » alienus autem collata 
cum nostro proprio Dco distinctione consideratur. 
Quis igitur noster prcprius est Deus? Palam est 
quod verus Deus. Quis item alienus? prorsus is, 
qui a natura Dei veri alienus est. Si igitur propries 
noster Deus, Deus verus est, si Unigenitus Deus 
ex natura veri Dei non sit, quemadmodum hzre- 
liei dicunt, alienus Deus est, et noster Deus non 
est. Evangelium autem dicit quod oves alieno non 
obediant *. Qui creatum euim esse dicit, alienum a 
veri Dei natura facit. Quid igitur faciunt qui dicunt, 
quod creatus sit? Adorabuntne eum, qui creatus 
sit, annon? Nam si non adorant, Judzos sequuntur, 
negantes adorationem Christi ; sin autem adorant, 
idelolatra sunt, adorant enim eum, qui alienus sit 
4 Deo vero. Atqui zque impium est vel nop ad- 
orare Filium, vel adorare Deum alienum. Oportet 
eryo veri Patris verum Filium dicere, ut adoremus 
eum, εἰ non condemnemur tanquam Deum alie- 
mum adorantes. Adversus 609 autem qui dicunt 
lMiud ex Proverbio, « Dominus creavit me *, » et per 
boc putant, se aliquod (firmum afferre argumentum 
ad probandum quod creatus sit omnium conditor 
ei crcator, bz convenit dicere, quod multa pro- 


Nóconc ἐκ τοῦ β΄ Aópov τοῦ πρὸς Σιμπ.]ί- 
χιο περὶ Ylov. 


Κελεύει ὁ θεὸς δ.ὰ τοῦ Προφίτου µηδένα πρὀσφα- 
τον θεὺν Ozbv εἶναι νοµίζειν, μηδὲ προσχυνεῖν ἆλ- 
λοτρίῳ θεῷ. Οὐχοῦν δῆλόν Eattv, ὅτι πρόσφατον λέ- 
γεται ὃ μὴ ἐξ ἀϊδίου ἐστί * καὶ ἐχ τοῦ ἑναντίου πάλιν 
ἀῑδιον λέγεται ὃ uh πρόσφατὀν ἔστιν. Ὁ τοίνυν μὴ 
ἐξ ἀῑδίου τὸν Μονογενῆ θεὸν Ex τοῦ Πατρὸς εἶναι -τι- 
στεύων, πρὀσφατον αὐτὸν εἶναι οὐχ ἀρνεῖται * τὸ γὰρ 
μὴ ἀῑδιον, πρόσφατον πάντως  πᾶν δὲ τὸ πρόσφατον͵ 
θεὺς οὐχ ἔστιν, χαθὼς εἶπεν fj Γραφὴ, ὅτι « Uox 
ἔσται ἐν cot Θξὸς πρόσφατος.» "Apa 6 λέγων. ὅτι 
π’τὲ οὐχ fiv, οὗτος ἀρνεῖται αὐτοῦ τὴν θεότητα. [Ιά- 
^t ἀλλότριον θεὸν προσκυνεῖν χωλύει ὁ λέγων, ι Οὐ- 


' δέποτε προσχυνήσεις θεῷ ἀλλοτρίῳ: » ὁ δὲ ἁλλότιας 


τῇ πρὸς τὸν ἴδιον ἡμῶν θεὸν ἀντιδιαστολῇ θεωρεῖται. 
Τίΐς οὖν ὁ ἴδιος ἡμῶν ἐστι θεός: Δῆλον ὅτι 6 ἀληθινὸς 
Θεάς. Τίς δὲ ὁ ἁλλότριος : Πάντως 6 «f τοῦ ἀληθι- 
νοῦ Θεοῦ φύσεως ἀλλοτρίως ἔχων. Εἰ οὖν ἴδιος ἡμῶν 
ἐστιν ἆ ἀληθινὸς θεὸς, ἂν μὴ ᾗ τῆς τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ 
φύσεως ὁ Μονογενῆς θεὸς, χαθὼς λέγονσιν οἱ αἱρετι- 
xol, ἀλλότριος Θεός ἐστι, xal οὐχ ἡμέτερος. Λέγει 
δὲ τὸ Εὐαγγέλιον ὅτι τὰ πρόδατα ἀλλοτρίψ οὐ μὴ 
ὑπαχούσῃ. ᾿0 λέγων κτιστὸν αὐτὸν εἶναι, ἀλλότριον 
τῆς τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ φύσεως εἶναι χατασχενάσει. 
Τί οὖν ποιοῦσιν οἱ λέγοντες, ὅτι χτιστός ἐστι : Προσ- 
πυνοῦσι τὸν χτιστὸν αὐτὸν, ἢ οὐχ; El μὲν γὰρ οὐ 
προσχυνοῦσιν, Ἱουδαίζουσιν, ἀρνούμενοι τοῦ Χριστοῦ 


D τὴν προαχύνησιν: εἰ δὲ προσκυνοῦσιν, εἰδωλολα- 


τροῦσι΄ τὸν γὰρ ἀλλότριον τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ προσ- 
«ὐνοῦσιν. ᾽Αλλὰ μὴν ἐπίσης ἀσεδὲς, χαὶ μὴ προσκυ- 
γεῖν τὸν Υἱὸν, καὶ προσχυνεῖν «bv ἀλλότριον θεόν. 
ἄρὴ ἄρα τοῦ ἀληθινοῦ Πατρὸς ἀληθινὸν τὸν Υἱὸν λά- 
ειν, ἵνα προσχυνῶμεν αὐτὸν, καὶ μὴ καταχριθῶμεν 
ὡς ἀλλότριον πραασκυνοῦντες θεόν. Πρὸς δὲ τοὺς λέγον- 
τας τὸ ἐχ τῆς Παροιµίας ὅτι « Κύριος ἔχτισέ µε ». xal 
διὰ τοῦτο νομίζοντας ἰσχυρόν τι λέγειν περὶ τοῦ χτι- 
στὸν εἶναι τὸν πάντων κτίστην xat δηµιουργὸν, ταῦτα 
προσήχει Αέγειν, ὅτι πολλὰ δι ἡμᾶς ἐγένετο ὁ Movo- 


! Psal. Lxvs, 10... 9. Exod. xxxiv, 1$... ? Exod. xx, 3. *Joan. x, 97. *Prov. vin, 99. 


A 


6n 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 


Ysvhs θεός. Καὶ γὰρ χαὶ Λόγος Qv, σὰρξ ἐγένετο - A. pler nos factus. sit Unigenitus Deus. Etenim cum 


xai θεὸς ὢν, ἄνθρωπος ἐγένετο: xai ἀσώματος Ov, 
σῶμα ἐγένετο xal ἔτι πρὸς τούτοις xal ἁμαρτία, 
καὶ κατάρα, xai λίθος, xal ἀξίνη, xol ἄρτος, καὶ 
πρόθατον, xaX ὁδὸς, χαὶ θύρα, xol πέτρα, xai πολλὰ 
τοιαῦτα ἐγένετο, οὐδὲν τούτων τῇ φύσει Ov, ἀλλὰ δι 
ἡμᾶς xav' οἰχονομίαν γενόμενος. 


Ὥσπερ οὖν Λόγος ὧν, δι ἡμᾶς ἐγένετο σάρξ: xol 
θεὸς ὢν, ἄνθρωπος ἐγένετο’ οὕτω καὶ χτίστης ὧν, 
δι’ ἡμᾶς κτίσμα ἐγένετο, χτιστὴ γὰρ fj σἀρξ. Ὡς οὖν 
εἶπεν διὰ τοῦ προφήτωυ, ὅτι « Οὕτως λέγει Κύριος, 
ὁ πλάσας µε kx. κοιλίας δοῦλον αὐτοῦ,» οὕτως εἶπεν 


καὶ διὰ τοῦ Σολομῶντος, τὸ « Κύριος ἔχτισέ µε ἁρ- ῃ 


xh» ὁδῶν αὑτοῦ, εἰς ἔργα αὐτοῦ.» Οὐχοῦν καὶ ὁ àv 
τῇ χοιλίᾳ τῆς παρθένου πλασθεὶς χατὰ τὸν λόγον τοῦ 
προφήτου, ὁ δοῦλός ἐστιν, οὐχ ὁ Κύριος: τουτέστιν͵ 
ὁ xatà σάρχα ἄνθρωπος tv ᾧ 6 θεὺς ἐφανερώθη, 
xal ἐνταῦθα ὁ χτισθεὶς εἰς ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ, οὐχ ὁ 
θεός ἔστιν, ἀλλ ὁ ἄνθρωπος * ἐν ᾧ ἡμῖν ὁ θεὸς ἐσα- 
νερώθη, ἐπὶ τὸ τὴν χαταςθαρεῖσαν ὁδὸν τῆς άνθρω- 
πῖνης σωτηρίας πάλιν ἀνανεώσασθαι. ἜὭστε ἐπειδὴ 
δύο περὶ τοῦ Χριστοῦ γινώσχομεν, τὸ μὲν θεῖον, τὸ 
δὲ ἀνθρώπινον, Ev μὲν τῇ φύσει τὸ θεῖον, ἓν δὲ τῇ 
οἰχονομίᾳ τὸ κατὰ ἄνθρωπον, ἀχολούθως τὸ μὲν ἁῖδιον 
τῇ θεότητι προσμαρτυροῦμεν, τὸ δὲ χτιστὺν τῇ àv- 
θρωπίνῃ λογιξόμεθα φύσει. Ὡς γὰρ χατὰ τὸν προ- 
φήτην ἐν τῇ xoi ἑπλάσθη δοῦλος, οὕτως xat χατὰ 
τὸν Σολομῶντα, διὰ τῆς δουλικῆς ταύτης κτίσεως ἐν 


νήθη καὶ, Ei ἐγεννήθη, οὐχ fjv, διδαχθήτωσαν ὅτι 
οὗ χρῆ τὰ τῆς σαρχικῆς γεννήσεως ἱδιώματα ἐφαρμό- 
ζειν τῇ θείᾳ φύσει. Σώματα μὲν γὰρ μὴ ὄντα γεν- 
νᾶται * ὁ δὲ θεὸς τὰ μὴ ὄντα εἶναι ποιεῖ * οὐχ αὐτὸς 
ix τοῦ μὴ ὄντος Υίνεται, Διὸ xal ὁ Παῦλος ἁπαύγα- 
σµα δόξης αὐτὸν ὀνομάζει, ἵνα διδαχθῶμεν, ὅτι ὥσκερ 
τὸ ἐχ τοῦ λύχνου φῶς xal Ex τῆς φύσεώς ἕσττι τοῦ 
ἀπαντάνοντος, xdi μετ ἐχείνου ἐστὶν (ὁμοῦ τς γὰρ 
ἐξεφάνη ὁ λύχνος, χαὶ τὸ φῶς τὸ ἐξ αὐτοῦ συνεξέλαµ.- 
Φεν), οὕτω χελεύει xal ἐνταῦθα νοεῖν ὁ Απόστολος, 
ὅτι xal ἐκ τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱὸς, καὶ οὐδέποτε χωρὶς τοῦ 
Yioo à Πατήρ" οὐκ ἐγχωρεῖ Υὰρ daz! εἶναι 

την δόξαν, ὡς οὐκ ἑγχωρεῖ ἄνευ ἁπαυγάσματος 
εἶναι τὸν λύχνον. ΔΏλον δὲ ὅτι ὥσπερ τὸ εἶναι ἁπαύ- 
ἵασμα μαρτυρία ἐστὶ τοῦ κατὰ τὴν δόξαν εἶναι ( gh 
γὰρ οὕσης τῆς δόξης οὐχ ἂν efr τὸ ἐκ ταύτης ἆπαυ : 
γανόμενον), οὕτως τὸ λέγειν μὴ elval τε ἆ ταύγασμα, 
ἀπόδειξίς ἐστι τοῦ μηδὲ τὴν δόξαν εἶναι, ὅτε οὐχ ἣν 
τὺ ἀπαύγασμα ᾽ τὴν yàp δόξαν ἄνευ ἀπανγάσματος 
ειναι ἀμήχανον. Ὥσπερ οὖν οὐκ ἔστιν ἐπὶ τοῦ ἁπαν- 
γἁσματος λέγειν ὅτι, El $5,55x ἐγένετο, xat, El ἐγέ- 
νετο͵οὐκ fv, οὕτως µάταιόν ἐστι περὶ τοῦ Υἱοῦ ταῦτα 
λέγειν. διότι ὁ Ὑϊός ἐστι τὸ ἁπαύγασμα. 


Verbum sit, caro factus est, et cum Deus sit, homo 
factus cst; et cum  incorporalis esset, corpus 
factus est ; atque his etiam amplius et peccatum, 
et maledictio, et lapis, et securis, et panis, et ovis, 
et via, et ostium, et petra, et ejusmodi multa fa- 
ctus est, cum natura nihil horum sit, sed propter 


nos per dispensationem et administratione talis 
evascrit. 


Quemadmodum igitur cum Verbum sit, propter 
nos caro factus est; et Dens cum sit, homo factits 
est : ita creator cum sit, propter nos creatura fa- 
clus est, quippe cum caro res creata. sil. Quem- 
admodum igitur per prophetam dixit: « Sic dicit 
Dominus, qui formavit me ex ventre servum suum *,» 
ita etiam dixit illud per Salomonem : « Dominus 
creavit me principium viarum suaram ad opera *.» 
Omnis enim creatura servit, ut inquit Apostolus. 
Proinde et is qui in ventre virginis formatus est, 
secundum verbum prophete, servus est, non. Do- 
minus : hoc est, is qui secundum carnem homo 
est, in quo Deus manifestatus est, οἱ is, qui illic 
creatus est in principium viarum ejus. non Deus 
est, sed homo : in quo nobis Deus manifestatus est, 
ut corrupta ac labefactata via salutis humans ite- 
rum renovaretur. itaque quoniam res duas de 
Christo statuimus et sentimus, unum quidem divi- 
num, alterum vero humanum, in natura quidem 
divinum, in administratione ac dispensatione id 


. quod secundum hominem est : consequenter sem- 
σαρχὶ ἐφανερώθη. Ὅταν δὲ λέγωσιν * Ei $y,vbx ἐγεν. Ὁ 


piternum deitati attestamur, creatum vero humans 
nature assignamus. Quemadmodum enim secun- 
dum prophetam in ventre formatus est servus, ita 
eliam secundum Salomonem, per hsnc servilem 
creaturam in carne manifestatus est. Porro cum 
dicunt : Si erat, non est genitus ; et, Si natus est, 
non erat : doceantur quod non oporteat carnalia 
nativitatis proprietates accommodare divinz na- 
ture. Nam corpora quidem qua non erant, gi- 
gnuntur : Deus autem efficit ut ea qua non sunt 
exsistaut : non ipse ex eo quod non est exsistit. 
ldcireo Paulus quoque eum splendorem glorisz 
nominat *, ut doceamur, quod sicut lumem de Ἰα- 
cerna et ex natura lumen edentis est, et una cum 
illa est (simul enim atque emicuit lucerna, lumen 
quoque quod ai ea exsistit pariter effulget), ita 
hic quoque jubet Apostolus intelligete quod et ex 
Patre sit Filius, et absque Filio nunquam sit Pater: 
Ram fleri non potest, ut gloria sit absque splendore, 
quemadmodum fieri non potest, ut absque splen- 
dore lucerna sit. Manifestum est autem quod sicuti 
splendorem esse, testimonium est ejus quod in 
gloria est (si enim non sit gloria, non fuerit i&gqui 
ab hac editur splendor), ita si quis dicat quod 


nunquam erat splendor, demonstrat quod neque gloma esset, cum non esset splendor; fleri enim 
non potest, ut gloria sit absque splendore. Ut igitur de splendore dici non potest : Si erat, non 
editus est, et, Si editus est, non erat ; ita vanum et absurdum est bxc de Filio dicere, quippe eum 


Filius sit splendor. 


! Ίνα. xLix, 89, * Prov. viri, 22, * Πεν. 1, 3. 


602 ' 


603 


EUTHYMII ZIGABENI 


601 


Crterum qui minus et majus de Filio et Patre A — UL δὲ τὸ µιχρότερον xaX τὸ μεῖζον ἐπὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ 


dicunt, discant a Paulo ne metiantur ea quz nemo 
potest meliri * ; nam Apostolus Filium dicit effi- 
giem esse Patris substantiz. Planum est igitur quod 
quanta fuerit substantia Patris, tanla est etiam 
effigies substantiz : fieri enim non potest, ut mi- 
nor sit effigies quam substantia qux per eam con- 
sideratur. Quin etiam magnus Joannes eadem docet 
cum dicit, « In principio erat Verbum, et Verbum 
erat apud Deum *. » Ex eo namque quod dixit, 
quod in principio erat, et non post principium, 
ostendit. quod nunquam absque Verbo principium 
erat. Ex eo vero quod ostendit, quod Verbuin 
etiam erat apud Deum, signi(icavit quod nihil. desit 
Filio in comparatione Patris; cum toto namque 
Deo totum simul consideratur Verbum. Nam si 
quid Verbo deesset in sua magnitudine, ut non 
posset apud totum esse Deum, prorsus necessc 
esset uL existimaremus absque Verbo esse eam 
Dei partem, qua Verba superior ac major esset. 
Atqui cum tota D:i majestate Verbi majestas simul 
consideratur. Ergo in divinis doctrinis locum non 
habet, ut vel majus vel ininus esse dicamus. Nam 
qui dicunt quod genitum non genito natura dissi- 
nile sit, et similitudine et exemplo Abelis et Adami 
discant haud stulte judicare. Etenim Adam quoque 
secundum naturalem hominum nativitatem non ge- 
uitus fuit : Abel vero ex Adamo genitus est. Sed 
nibil prohibuit Adamum esse hominem, quod geni- 
tus non erat ; neque nativitas Abelem aliud ac di- 
versuu quiddam ab humana reddidit natura, sed 
tam hic quam ille homo fuit, etsi bic quidem natus 
erat, ille vero absque nativitate exstiterat. 

Igitur in divinis quoque dogmatibus nullam natu- 
rse differentiam efficit genitum vel non genitum esse, 
sed quemadmodum in Adamo οἱ Abele una humani- 
6, sive natura humana, eodem modo in l'atre 
quoque ac Filio deitas, seu divina natura una est. 


Ejusdem ez oratione de Filii et Spiritus divinitate. 


Eunoni discipuli, Filius, inquiunt, aliquando 
nen erat. Si Filius non erat, ne Pater quideni om- 
nino. Si splendor non erat, ne splendens quiderm. 
Si figura non erat, ne substautia quidem. Si poten- 
tia non erat, si sapientia von erat, sinequibus non 
οωί Deus, ne Deus quidem erat. Neque enim cogi- 
tare possumus gloriam sine splendore, aut substan- 
tiam sine figura, aut siue sapientia sapientem, 
aut sine potentia polentem, aut denique sine filio 
patrem. Ex his igitur, qus dicia sunt, deuionstra - 
tum est, eum qui Filium tollit, et Patrem tollere. 
Ubi autem Filius non colitur, nec Pater esse cre- 
ditur, tota Divinitas aufertur. Porro Divinitatem 
auferre nullius est, nisi Epicurei. Patet ergo istius 
opinionis auctores esse Epicureos. 

Ex eadem oratione, 

Sententias quasdam abscindunt e Scriptura, quas 

Imperitioribus objiciant. Dicunt enim, ipsum  Do- 


! Rom, a1, 94. ? Joan. 1, 1. 


τοῦ Πατρὸς λέχοντες, διδαχθήτωσαν παρὰ «oo Παύ- 
λου μὴ μετρεῖν τὰ ἁμέτρητα ᾽ ὁ γὰρ ᾿Απόστολος τὸν 
YUv χαρακτῆρα λέγει τῆς τοῦ Πατρὸς ὑποστάσεως. 
Δῄλον οὖν ὅτι ὅση ἂν fj ὑπόστασις fj τοῦ Πατρὸς, 
τοσοῦτος xal ὁ χαρακτἡρ ἐστι τῆς ὑποαστάσευις' οὗ γὰρ 
ἑνδέχεται εἶναι µικρότερον τὸν χαρακτῆρα τῆς θεω- 
ρουµένης ἓν αὐτῷ ὑποστάσεως. ᾽Αλλὰ xal ὁ μέγας 
Ἰωάννης ταῦτα διδάσχει λέγων, ε Ἐν ἀρχὴ ἣν ὁ 
Λόγος, χαὶ ὁ Λόγος ἣν πρὸς τὸν θεόν.» Ἐκ γὰρ τοῦ 
εἰπεῖν, ὅτι «€ £v ἀρχῇ Bv,» xal οὐ μετὰ τὴν ἀρχῖν. 
ἔδειξεν ὅτι οὐδέποτε ἄλογος ἣν fj ἀρχή. Ἐκ δὲ τοῦ 
ἀποδείξαι ὅτι xal ὁ Λόγος ἣν πρὸς τὸν θεὸν, τὸ ἀνελ- 
λιπὲς τοῦ Υἱοῦ ὡς πρὰς τὸν Πατέρα ἐσήμανεν, ὅλῳ 
Υὰρ τῷ θεῷ ὅλως συνθεωρεῖται ὁ Λόγος. El γὰρ ἑλ- 
λιπῆς ἣν ἐν τῷ ἰδίῳ µεγέθει ὁ Λόγος, ὥστε μὴ δύνα- 
σθαι πρὸς ὅλον τὸν Θεὺν εἶναι, ἀνάγχη πᾶσα ἄλογον 
εἶναι τοῦ Θεοῦ νοµίζειν τὸ ὑπερπίπτον τοῦ Λόγου. 
᾽Αλλὰ μὴν πάσῃ τοῦ θεοῦ µεγαλειότητι ἡ τοῦ Λόγου 
µεγαλειότης συνθεωρεῖται. "Αρα οὐκ ἔχει χώραν ἐπὶ 
τῶν θείων δογμάτων τὸ μεῖζον λέγειν xaX οὸ µιχρό- 
τερον. Οἱ δὲ λέγοντες τὸ γεννητὸν τῷ ἁγεννήτῳ εἷ- 
ναι χατὰ τὴν φύσιν ἀνόμοιον, διδαχθήτωσαν μὴ µω- 
ῥραΐνειν kx τοῦ χατὰ τὸν "A6c) xal τὸν ᾿Αδὰμ ὑποδέί- 
γµατος. Καὶ γὰρ xoi ὁ Αδάμ χατὰ τὴν φυσιχὴν τῶν 
ἀνθρώπων Ὑέννησιν οὐκ ἐγεννήθη:, ὁ δὲ "A66. ix 
τοῦ ᾿Αδὰμ ἐγεννήθη. Οὐδὲν δὲ ἐχώλυσε τὸν ᾿Αδὰμ 
τὸ μὴ γεννηθῆναι πρὸς τὸ ἄνθρωπον elvat * οὐδὲ ἡ 


C Υέννησις τὸν "Αδελ ἄλλο «x παρὰ τὴν ἀνθρωπίνην 


φύσιν ἐποίησεν, ἀλλὰ χαὶ οὗτος ἄνθρωπος χἀχεῖνος, 
εἰ χαὶ ὁ μὲν γεννηθεὶς ἣν, ὁ δὲ δίχα γεννήσεως. 


"Apa xal ἐπὶ τῶν θείων δογμάτων τὸ μὴ γεννη- 
θῆναι xal τὸ γεννηθῆναι διαφορὰν οὑχ ἐξεργάζεται 
φύσεως, ἀλλ᾽ ὥσπερ ἐπὶ τοῦ Αδὰμ xal τοῦ ᾿Αδελ 
ἀνθρωπότης µία, οὕτω xal ἐπὶ τοῦ Πατρὸς χαὶ ἐπὶ 
τοῦ Υἱόῦ θεότης µία. 

ToU αὐτοῦ ἐκ τοῦ .1όγου τοῦ περὶ θεότητος ΥἸοῦ 
καὶ Πνεύματος. 

Αέγουσιν οἱ περὶ τὸν Εὐνόμιον, ὅτι ὁ Υἱός ποτε 
οὐχ fjv. El οὐχ ἣν ὁ Υἱὸς, πάντως οὐδὲ ὁ Πατ]ρ $v. 
El οὑκ ἣν ὁ χαραχτὴρ, οὐξὲ fj ὑπόστασις ἣν. El οὐκ 
ἣν τὸ ἀπαύγασμα, οὐδὲ τὸ ἁπαυγάζον fv. El οὐκ 
ἣν δύναμις, εἰ οὐκ ἦν σοφία, ὧν ἄνευ Geb; οὐχ 
ἔστιν, οὐδὲ θεὸς fjv. Οὐ γὰρ ἔστιν ἐννοῆσαι Σόξαν 
ἀλαμπῆ, ἣ ὑπόστασιν ἀχαρακτήριστον, ἡ ἄνευ σηφίας 
σοφὸν, ἣ ἄνευ δυνάµεως δύναμιν, Ἡ ἅἄπαιδα πατἑρα. 
Οὐχοῦν ἀποδέδειχται διὰ τῶν εἰρημένων, ὅτι ὁ τὸν 
Υἱὸν ἀθετῶν συναθετεῖ xai τὸν Πατέρα. Ὅπου δὲ 
οὔτε ὁ Υἱὸς δοξάζεται, οὔτε ὁ Πατὶρ εἶναι πιστεύεται, 
χαθόλου f, θεότης Ἠθέωται. Τὸ δὲ ἀθετεῖν τὴν θεότητα 
οὐδενὸς ἄλλου ἢ ᾿Ἐπιχούρου ἑατίν. Οὐχοῦν Ἐπι- 
χούρειοι οἱ νῦν δογματισταὶ τῆς ἀσεδείας ἀναπὲ- 
φῄήνασιν. 

Ἐκ τοῦ αὐτοῦ .1όγου. 

Τινὰς ῥῆσεις ἐκ τῆς Ἱραφῆς ἀποσπαράστοντες 

τοῖς ἀνοήτοις προτείνονται, χαί φασιν αὐτὸν όμολο- 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 


605 


γεῖν εὐν Kiptoy, ὅτι ἐπέμφθῃ παρὰ τοῦ Πατρός. A minum se missum esse confiteri. Tu ergo illum a 


Kia, ὅτι μὲν ἐπέμφθη, γινώσκεις, ὅτι δὲ 6 πέµ- 
ψας μετ αὐτοῦ ἔστιν, οὐκ ἀχήχοας. Ὁ πέµφας µε 
γὰρ, qnoi, ust" ἐμοῦ ἐστι. Καὶ οὐχ ἑδιδάχθης διὰ 
τῶν εἰρημένων, ὅτι xal ἀποστέλλεται, χαὶ οὐ χωρί- 
ζεται. ᾽Αποότέλλεται μὲν γὰρ διὰ φιλανθρωπίαν, oà 
χωρίζεται δὲ διὰ τὸ τῆς φύσεως ἄτμητον. 

Ἐκ τοῦ αὐτοῦ Aóyov. 

Φοασἱ πάλιν διὰ τοῦ Μονογενοῦς ὁμολογεῖσθαι τὸ 
εἶναι μείζονα αὐτοῦ shy Πατέρα * Ὁ Πατήρ µου 
γὰρ, φησὶ, μείζων μού ἐστι. Καὶ μὴν ὁ αὐτὸς τοῦτό 
φησιν ᾿Εγὼ ἐν τῷ Παερὶ καὶ à Πατὴρ ἐν ἐμοι. 
El µείζων ὁ Πατ]ρ «o0 Υἱοῦ, πῶς χωρεῖται τὸ μεῖ- 
ζον kv τῷ ἑλάττονε; El ἑλάττων à Υἱὸς «τοῦ Πατρὸς, 
πῶς πληροῦται τὸ μεῖζον ὑπὸ τοῦ λείποντος ; 0st 
γὰρ µείνων στενοχωρεῖται πάντως ἐν τῷ ἑλάττονι, 
καὶ ὁ ἑλάττων ἐπεχτανθῆναι πρὺς τὸ ὑπερδάλλον 
οὐ δύναται. Ὥστε ἀνάγχη ἑλλείπειν μὲν ἐν τῷ Dla- 
τρὶ τὸν Υἱὸν, περισσεύειν δὲ ἐν τῷ Υἱῷ τὸν Πατέρα, 
xai φεύδεται χατ' αὐτοὺς ὁ εἰπὼν, ὅτι "Ero ἐν εῷ 
Πατρὶ, δέον εἰπεῖν, εἴπερ ἑλάττων ἐστὶν, ὅτι Ἐγὼ dy 
μέρει τοῦ Πατρὸς, xal µέρος τοῦ Πατρὸς &v ἐμοί. El 
δὲ ὅλος ὁ Πατὴρ ἓν ὅλῳ τῷ YUp, xat ὅλος ὁ Υἱὸς ἐν 
Bap τῷ Πατρὶ, ποῦ τὸ πλέον, καὶ ποῦ τὸ λεῖπον ; 
Καὶ εί δεῖ τὰ πολλὰ λέγειν, Giov μιᾷ φωνῇ περιγρά- 
qat πᾶσαν τὴν φλυαρίαν αὐτῶν, τῷ; "Oc ἐν μορφῇ 
θεοῦ ὑπάρχων οὐχ ἁρπαγμὸν ἠἡγήσατο τὸ εἶναι 
lca θεῷ; Εἰπέ µοι, τὸ ἴσον ἀχούσας, τὸ ph ἴσον &v5- 
7024; Ὢ χενῆς διδασκαλίας διὰ τοῦ ἴσου τὸ ἄνισον 


Patre missum nosti, et eum a quo missus est, si- 
mul esse cum illo non accepisti ? Qui misit me, iu- 
quit, mecum est. Ex quibus verbis poteras intel- 
ligere illum ita mitti, ut non disjungatur. Mittitur 
enim pro sua in homines benevolentia. Non sepa. 
ratur, quia natura secari non potest. 

Ez eadem  orati&ue. 

Aiunt rursus, Filium se Patri minorem confiteri, 
Pater enim, inquit, major me est *. Atqui. idem ipso 
illud etiam dixit : Ego in Patre, et Pater. in. me 
ει". Si major est Filio Pater, quomodo quod 
majus est, a minore capitur ? Si minor Filius Patre, 
quomodo ab eo quod winus est majus impletur? 
Mjorenim in minore uimis anguste concluditur. 
Minor autem majorem ut compleat non assequitur. 
Ut necesse sit deficere Filium in Patre, et Patrem 
iu Filio redundare, atque ita ex sententia istorum 
mentiri, qui , Ego, inquit, in Patre, et Pater in me 
est, cum deberet ( si minor est ), Ego in parte Pa- 
tris, et pars Patrís in mae est. Sin totus Pater. in 
toto Filio est, et totus Filius in toto Patre, ubinam 
est quod redundat? ubipayu id quod de&cit? Ve- 
rum quid wullis opus est, cum uno. verbo possu- 
mus Omnes ipsorum nugas confutare : Qui cum 
in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est. esse 
se a qualem Deo *? Dic inihi. Tu equalem audis, 
et cogitas inzqualem? Ó inanem doctrinam, quae 
quod zquale est, inzquale interpretatur ! Dixit igi- 


ἑρμηνευούσης | Εἴρηται τοίνυν, ὅτι Ὁ xépyac je c wr: Qui misit me, major me est. Considereimus 


μείζων μού ἐστιν. Οὐχοῦν σχοπήσωµεν παρὰ τίνος 
ὁ λόγος, xal κῶς ἐπέμφθη ἐν μορφῇ θεοῦ ὑπάρχων, 
Ἡ μορφὴν δούλον λαδὼν, iv τῷ πληρώµατι ὢν τῆς 
θεότητος, 1| Χχενώσας ἑαυτὸν ἐν τῇ τοῦ δούλου opi; 
Παντὶ γὰρ. οἶμαι, πρόδελον, ὅτι ἡ θεία δύναμίς τε 
καὶ φύσις πανταχοῦ οὖσα, xal διὰ πάντων διῄχουσα, 
καὶ τοῦ παντὸς περιδεδραγµένη οὐκ ἂν εἰχότως 
πέµπεσθαι λέγο:το. Οὐ γάρ ἐστί τι χενὸν ἔξω αὐτῆς, 
ἐν ᾧ μὴ πρότερον οὖσα, ὅταν πεμφθῇ παραγίνεται, 
ἀλλὰ τῇ συντηρητικῇ δυνάµει διανρατοῦσα τὸ πᾶν, 
οὐκ ἔχει εἰς ὃ µεταχωρήσει, αὐτλ τοῦ παντὸς οὖσα 
τὸ πλήρωμα. Ἡ τοίνυν πρὺς τὸ ἡμέτερον νταπεινόν 
τα καὶ ἀσθενὲς τοῦ Υἱοῦ χάθρδος xai συγχατάδασις, 
χατὰ Ὑνώμην τοῦ Πατρὸς γεχενηµένη, ἀποστολὴ 


cujus sait bzc oratio et quomodo missus sit, in 
formane Dei manens, an servi formau accipiens ; 
in plepitudine divinitatie, an in servi forma semet- 
ipsum exinanieng? Divina profectio virlus et na- 
tura, qua ubique est, (ὐ 8 per omnia commeat, 
quie complectitur omnia, merite midi non dice- 
retur. Nihil enim ipsa vacuum est, ut οἱ mittatur, 
alicubi esse possit, ubi antea nou fuerit, Nam vi 
$"a moderaurice conservatriceque cuucta compre- 
hendens, non habet quo tanquam in vacuum traug- 
scendat, sed implet omnia. Quare Filii ex senteutia 
Patris ad imbecillitatem inürmitatemque nostram 
descensus atque profectio wissio dicitur. Trans- 
itus enim ab immortali natura ad morialem bano 


λέγεται. 'H γὰρ ἐκ τῆς ἀχράτου φύσεως πρὸς τὴν D vitam non Domiui motum ip loco, sed excelsi di- 


ἡμετέραν ζωὴν µετάστασις οὐ τοπιχὶν ποιεῖται τοῦ 
Κυρίου τὴν χίνησιν, ἀλλὰ χαὶ τὴν ἀπὸ τοῦ ὕψους 
τῆς θεότητος πρὸς τὸ ταπεινὸν τῆς φαρχὸ, ἑνδεί- 
χνυται χάθοδον. Κατέδη «olvuv οὐ γυμνὸς Λόγος φα- 
νοὶς, ἀλλὰ σὰρξ γενόμενος. Ὅταν μὲν οὖν πρὸς τὸ 
ἀνθρώπινον ὁ λόγος βλέπῃ, μείζονα ὁμολογεῖ τοῦ διὰ 
sapxbc ὀρωμένον τὸν μὴ ὀρώμενον * ὅταν δὲ πρὸς «5 
Θεῖον χειραγωγῇ τὴν διάνοιαν, ἀργεῖ τοῦ μείζονος 
xai τοῦ ἑλάττονος ἡ συγχριτικὴ αὕτη ἀντιπαράθε- 
σις, ἀντὶ δὲ τούτων ἑνότης χηρύσσεται"' ᾿Εγὼ yàp, 
φταὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἄν ἐἑσμεν. 


vinitatis ad carnem abjectam atque humilem ουφθία 
piendam sccessum indicat. Descendit igitur noa 
Verbum nudum apparens, sed caro faetum. Ita- 
que liumanitatis habita ratione majorem eum qui 
non cernitur, illo qui conspicitur, ease con(itetar. 
At cum ad divinitatem cognoscendam nos ducit, ea 
majoris et minoris cessat comparatio, Et pro his 
uuitae predicatur ; Ego euim, inquit, et Pater unum 
sunius *., 


! Juan viu, 29. * Joan, xiv, ?8. ? ibid. 1. * Philip. 11, 6. * Joan. x, $0. 


(01 


EUTHYMII ZIGABENI 


608 


Hem contra. Arianos. Magni Joannis. Chrysostomi A Ἔτι κατὰ "Apeiavóv τοῦ μεγάλου Ἰωάννου τοῦ 


ex interpretatione illorum verborum, « 
hominem !. » 


aciamus 


Hic et Arii opinionem approbantibus lethale vul- 
nus infligit. Non enim imperantis more dixit: Fa- 
cito, tanqu:in. minorem, aut essentia inferiorem 
alloqueretur, sed parem honoris gradum osten- 
dens : Faciamus, inquit. Et que deinceps sequun- 
tur magnam nobis essenti:e declarant — similitudi- 
uem. 

Ejusdem ez interpretatione illorum verborum : « Ft 
assumpsit Deus. hominem, quem [ογπιαυεταί * .» 
In ipso statiu principio duo posuit. Neque enim 

dixit : Dominus, et tacuit, sed adjecit : Deus, duo- 

bus hisce verbis : Dominus Deus, reconditum et 
arcanum quiddam nos docens, 
sive Dominum, sive Deui audiverimus, inter hzc 
duo nomina nilil interesse. Ne igitur audiens 
Paulum ita dicentem : Unus Deus. Pater, ex quo 
omnia, εί unus Dominus Jesus Christus, per quem 
omnia * , putes in his vocibus discrimen aliquod, et 
una quidem majus, altera minus indicari. ldcirco 
utraque promiscue et communiter utitur Scriptu- 
ra, ne liceat hominibus pugnacibus rectam doctri- 
pau coutentionibus suis pervertere et conturbare. 


Ejusdem ez interpreta ione in illa verba : «In prin- 
cipio erat Verbum ^. » 


lllud : [n principio erat Verbum, non siguificat, 


ut scire possimus, B 


Χρυσοστόμου ἐκ τῆς ἑρμηνείας τῆς εἰς τό” 

ε Ποιήσωμεν áv0pozor. » 

Ἐνταῦθα καὶ τοῖς τὰ Αρείου φρονοῦσι χαιρίαν 
δίδωσι τὴν πληγήν. Οὐδὲ γὰρ προστακτικῶς εἶπε * 
Ποίησον, ὡς ὑποδεεστέρῳ f, ἑλάττονε χατὰ τὴν οὗ- 
clav , ἀλλὰ μετὰ πολλῆς τῆς ἱσοτιμίας, Ποιήσωμεν. 
Καὶ τὸ ἑξῆς δὲ πολλὴν δείχνυσιν ἡμῖν τῆς οὐσίας τὴν 
ὁμοιότητα. 


, 7] nc εἰς τὸ, « "EAa€s Κύριος ὁ 
Er re m M Mn ὃν ExAaosr. » proe 

Εὐθέως tx προοιµίων τὰ δύο τέθειχεν. Οὐδὲ γὰρ 
εἶπε « Κύριος, » καὶ ἐσίγησεν, ἀλλὰ προσέθηχε « K5- 
ριος ὁ θ:ὸς, νλανθάνον τι xal χεχρυμμένον ἐντεῦθεν 
διδάσχων ἡμᾶς, ἵνα εἰδέναι ἔχωμεν, ὅτι x&v τε Κύ. 
ριον ἀχούσωμεν, x&v τεθεὸν, οὐδεμία bv τοῖς óvópa- 
σίν ἐστι ὅ.αφορά. Γούτου δὲ νῦν οὐχ ἁπλῶς ἔμνημό- 
νευσα, ἀλλ ἵνα, ὅταν ἀχούσῃ; Παύλου λέγοντος” Elc 
θεὸς ὁ Πατἡρ, ἐξ οὗ τὰ πάντα, xal slc Κύριος 
]ησοῦς Χριστὸς, δι οὗ τὰ πάντα, ph νομῖσης δια- 
qopiv εἶναι ἓν ταῖς λέξεσι, καὶ τὴν μὲν μεῖφόν ^. 
δηλοῦν, τὴν δὲ ἔλαττον. Διὰ τοῦτο xal ἁδιαφόρως ἡ 
Γραφὴ τούτοις χέχρηται τοῖς ὀνόμασιν, ἵνα μὴ ἐξ 
τοῖς Φιλονείκως διαχειµένοις τὰ ἓξ οἰχείας ὑπονοίας 
ἐπεισφέρειν τῇ τῶν δογμάτων ὀρθότητι. 
Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς ἑρμηγείας τῆς elc τό’ « Ἐν ἀρχῃ 

ἦν ὁ Λόγος. » 
Τὸ, Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, οὐ τὸ ἀῑδιον, φασὶ, δεί- 


inquiunt, zteruitatem : idem enim de calo οἱ ter- ϱ χνυσι. Καὶ γὰρ καὶ περὶ οὐρανοῦ τοῦτο ἑλέχθη xat 


ra dictum est. O insignem impudentiam, οἱ ma- 
gnam temeritatem ! Ego tibi de Deo loquor, et tu 
mihi terram et homines e terra conflatos in me- 
dium affers? Ergo quoniam homines filii Dei «di- 
euntur et dii : Ego enim, inquit, dizi, Dii estis, et 
filii Excelsi omnes *, Unigeniti divinitatem in du- 
bium vocabis, eumque niliil amplius babere, quam 
te, dices? Minime vero, inquis. Atqui sic agis, li- 
cet verbis haud ita loquaris. Cum enim ipsum na- 
tura Filium neges, quiu aliud moliris, nisi ut Fi- 
lium esse per gratiam probes? Sed testimonia, 
que ab istis afferuntur, consideremus. In prin- 
cipio, inquit, fecit Deus cmlum et. terram. Terra 
autem erat. invisibilis e£ incomposita * . Et, Fuit 
sir de llamathaimsobim *. Hiec isti putant. admo- 
dum firina et valida argumenta, et sunt. illa sane 
ürma et valida sd doctrinam nostram coirpro- 
bendam. Nam ad confirinandem detestabilem ipso- 
rum opinionem nihil potest. infirmius cogitari. Dic 
enim, obsecro, quid commune habet illud, Fecit, 
eum hoc : Erat? Quid rursum Deus cum hom:ne? 
eur cominisces ea qua» misceri. nequeunt ? cur ea 
«ote sunt divisa confundis, el ea qua superiora 
sunt, inferiora constituis? llic enim non solum il- 
Jud : Erat, indicat aternitatem, sed etiam illud : 
Verbum | erat ; et illud: {1 principio erat. Quemad- 
modum eno illud : Qui est, cum de homine dici- 


! Gen. 1, 36, * Gen. n, 15. *I Cor vin, 6. 
* | Reg. 3, 1. 


περὶ γῆς. Ὢ τῆς ἀναισχυντίας καὶ τῆς ἀνευλαδείας 
ες πολλῆς { Περὶ θεοῦ σοι διαλέγοµαι , xat σὖ pot 
τὴν γῆν φἑρεις εἰς µέσον, xol τοὺς ἀπὸ τῆς γῆς ἀν- 
θρώπους ; Οὐκοῦν ἐπειδὴ xal ὁ ἄνθρωπος υἱὸς Θεοῦ 
λέγεται, xai θεὸ;, Ἐγὼ γὰρ, qnoi, εἶπα, 060i 
ἐστε, καὶ υἱοὶ Ὑψίσεου πάντες, Φφιλονειχκὴσεις τῷ 
Μονοχενεῖ τῆς υἱότητος, xat οὐδὲν φῄσεις αὐτὸν ἔχειν 
κατὰ τοῦτο σ»ῦ πλέον» Οὐδαμῶς, φῄς. Καὶ μὴν τοῦτο 
ποιεῖς, xàv μὴ τῷ λόγῳ λέγῃς. Ti γὰρ μὴ φύσ.ι 
εἶναι λέχειν αὑτὸν Υἱὸν οὐδὲν ἕτερον ἢ χάριτι εἶναι 
τοῦτον Χατασχευάζεις. Ώλὴν ἁἀλλ' ἴδωμεν xal τὰ» 
μαρτυρίας, &; παράγουσιν ἡμῖν. Ἐν ἀρχῃ, φησὶν, 
ἐποίησεν ὁ θεὸς τὸν obparór καὶ εἡν ry. Ἡ δὲ 
Tfi ἦν ἀόρατος καὶ ἁκατασκεύαστος. Καὶ’ " Hr ἄν- 
θρωπος ἐξ Ἀρμαθαὶμ Σιφἀ. Ταῦτά ἐστιν, ἃ νοµ’- 
ζουσιν ἴσχυρά. Καὶ ἰσχυρὰ, ἀλλ᾽ εἰς τὸ δεῖξαι ^iv 
παρ᾽ ἡμῶν ὀρθότητα τῶν δογμάτων ἀπθενέστερα ὄντα 
πάντων, πρὸς τὸ στῖσαι τὴν βλασφηµίαν αὐτῶν. TI 
Y Xp, εἰπέ µοι, χοινὸν ἔχει πρὸς τὸ ἐποίησε τὸ ἦν; Τί 
δὲ ὁ θεὸς πρὸς τὸν ἄνθρωπον; Τί τὰ ἅμιχτα µι- 
γνύει;, χαὶ συγχεῖς τὰ διαιρούµενα, χαὶ τὰ ἄνω 
χάτω ποιεῖς; Ἑνταῦθα γὰρ οὐ τὸ ἦν δείχννσι τὸ ἀῖ- 
διον µόνον, ἀλλὰ xal τὸ, Ἐν» ἀρχῇ cv. Ὥσπερ οὖν τὸ 
ὢν. ὅταν μὲν περὶ ἀνθρώπον λέγηται, τὸν ἑνεστῶτα 
χρόνον δηλοῖ µόνον, ὅταν δὲ περὶ θτοῦ , τὸ ἀῑδιον 
δείχνυσιν’ οὕτω xal τὸ ἦν, περὶ μὲν τῆς ἡμετέρας 
λεγόμενον φύσεως, τὸν παρελθόντα χρόνον σηµαίνει 


* Juan. i, 4. * Psal. axxxt, 6. * Gen. à, 1,2. 


609 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 


610 


ἡμῖν, χαὶ τοῦτον πεπερατωμένον "ὅταν δὲ περὶ Θεοῦ A tur, instaus duntaxat Lempus siguificat, eum autem 


ῥηθείη, τὸ ἀῑδιον ἐμφαίνει. 


de Deo zternitatem declarat, sic et illud, Erat, si 


ad naturam nostram referatur, tempus praeteritum idque teriniuatum ostendit, sin referatur ad Deum, 


zeternitatem. 
'Ex τῆς αὐτῆς dxoAov0(ac. 

Ναὶ, φησὶν, ἀλλ’ ὁ Πέτρος εἶπε τοῦτο σαφῶς χαὶ 
δαῤῥήδην. Ποῦ, xal πότε, "Όταν Ἰουδαίοις διαλεγό- 
µενος ἔλεγεν, ὅτι Κύριον αὐτὸν καὶ Χριστὸν à Θεὸς 
ἐποίησε. Τί οὖν καὶ τὸ ἑξῆς οὐ προσέθηχας, ὅτι Τοῦ- 
τον τὸν Ιησοῦν ὃν ὑμεῖς ἑσταυρώσατε; Ἡ ἀγνοεῖς, 
ὅτι τῶν λεγομένων τὰ μὲν τῆς ἀχηράτου φύσεως, τὰ 
δὲ τῆς οἰχονομίας ἐστίν; El δὲ μὴ ἔστιν, ἀλλὰ πάντα 
ἁπλῶς ἐπὶ τῆς θεότητος ἐχδέςῃ, xoi παθητὸν εἰσ- 
άγεις τὸ θεῖον. Ei δὲ μὴ παθητὸν, οὐδὲ ποιητόν. El μὲν 


Ex eodem loco. 

Ns, ait, sed Petrus dixit hoc plane et palam. Ubi 
et quando? Cum Judzos alloquens : Dominum ip- 
sum, inquit, et Christum Deus fecit *. Gur non et 
id, quod ordine statim sequitur addidisti, nempe, 
Hunc Jesum quem vos. crucifizistis * ? Λη ignoras 
ea qua dicta sunt partim. ad immortalem na- 
turam, partim ad curandz salutis humanse consi- 
lium pertinere? Qus si secus habent, et tu simpli- 
citer omnia refers ad divinitatem, Deum etiam pati 


Yàp ἐκ τῆς θείας αὐτοῦ καὶ ἀῤῥήτου φύσεως τὸ αἷμα p vis; sin pati illum negas, ne factum quidem esse 


ἔῤῥευσε, καὶ ἀντὶ τῆς σαρχὸς αὐτὴ τοῖς χατὰ τὸν 
σταυρὸν fiot; διῃρεῖτο xal ἑτέμνετο, λόγον ἂν εἶχέ 
σον χατὰ τοῦτο τὸ σόφισµα. El δὲ τοῦτο οὐδ' ἂν 
αὐτὸς ὁ διάδολος βλασφημήσειε, τίνος ἕνεχεν αὐτὸς 
ἀγνοεῖν προσποιῇ, ἀσύγγνωστον οὕτως ἄγνοιαν, καὶ 
fj» οὐδ' ἂν οἱ δαίµονες ὑπεχρίναντο; "Άλλως τε τὸ 
Κύριος καὶ Χρισεὸς οὐκ ἔστιν οὐσίας, ἀλλ ἀξιώμα- 
τος. Τὸ μὲν γὰρ τῆς ἐξουσίας ἐστὶ, τὸ δὲ τοῦ χρισθῆ- 
ναι, Τί οὖν ἂν εἴποις περὶ τοῦ Υἱοῦ τοῦ θεοῦ; El 
yàp xai χτιστὺς fv xa0' ὑμᾶς, τοῦτο οὐκ ἂν ἔχοι 
χώραν. O0 γὰρ 6h πρότερον ἐγένετο, χαὶ τότε αὐτὸν 
ἐχειροτόνησεν ὁ θεὺς, οὐδὲ ἐπίχτητον ἔχει τὴν ἀρχὴν, 
ἀλλὰ φύσει καὶ οὐσιωμένην. Ἐρωτηθεὶς γὰρ, εἰ βα- 
σιλεὺς εἴη, ᾿Εγὼ εἰς τοῦτο γεγέννηµαι, Φησίν. οὉ 


δὲ Πέτρος, ὡς περί τινος χειροτονηθέντος, οὕτω δια- C sed. per naturam et esseutiam — babet 


λέγεται. Περὶ γὰρ τῆς οἰκονόμίας 6 λόγος αὐτῷ πά- 
σης. Καλτί θαυμάζει; εἰ τοῦτο ὁ Πέτρος φησίν ; 'A0n- 
valor; γὰρ διαλεγόµενος ὁ Παῦλος, ἄνδρα χαλεῖ μόνου 
οὕτω λέγων, Ἐν ἀν δρὶ ᾧ ὥρισε πίσειν παρασχὼν 
πᾶσιν, ἀναστήσας αὐτόν ἐκ νεκρῶν, xai οὐδὲν 
περὶ τῆς τοῦ Θεοῦ λέγει μορφῆς, οὐδὲ ὅτι [aoc αὐτῷ, 
οὐδ' ὅτι ἀπαύγασμα τῆς δόξης αὑτοῦ, εἰχότως. Οὕπω 
Υὰρ χαιρὸς τούτων τῶν ῥημάτων ἣν. ᾿ΑἈγαπητὸν δὲ fv 
αὐτοὺς παραδέξασθαι τέως, ὅτι ἄνθωπρός ἐστι, καὶ 
ὅτι ἀνέστη. Οὕτω xal αὐτὸς ὁ Χριστὸς ἑποίησε, παρ 
o5 καὶ Παῦλος μαθὼν, οὕτω τὰ πράγµατα οἰχονομεῖ. 
O0 γὰρ εὐθέως ἡμῖν ἑαυτοῦ τὴν θεότητα ἐξεχάλυψεν, 
ἀλλὰ πρῶτον μὲν ἑνομίζετο προφήτης, xal Χριστὺς 
ἁπλὼς ἄνθρωπος ΄ ὕστερον δὲ ἑφάνη διὰ τῶν ἔργων 
xai τῶν ῥημάτων τοῦτο ὅπερ ἦν. Διὰ τοῦτο xal ὁ 
Πέτρος ἐν ἀρχῇ τούτῳ χέχρηται τῷ ερὀπῳ. Καὶ γὰρ 
ταύτην πρώτην πρὸς Ἰουδαίους ἑδημηγόρει τὴν δη- 
μηγορίαν. Καὶ ἐπειδὴ οὐδὲν περὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ 
σαφὲς μαθεῖν ἴσχυον, διὰ τοῦτο τοῖς περὶ τῆς olxo- 
γοµίας ἀνδιατρίθει λόχοις, ἵνα τούτοις f) ἀχοὴ γυ. 
μ»ασθεῖσα τῇ λοιπῇ προοδοποιἠσῃ διδασκαλίᾳ. Καὶ εἰ 
βούλοιτό τις τὴν δημηγορίαν πᾶσαν ἄνωθεν διελθεῖν, 
εὑρήσει τοῦτο ὃ λέγω σφόδρα διαλάµπον. Καὶ γὰρ 
ἄνδρα αὐτὸν χαλεῖ xai αὐτὸς, xal τοῖς τοῦ πάθους 
"xal τῆς ἀναστάσεως xal τοῖς χατὰ σάρχα γεννέσεως 
ἑνδιατρίδει λόγχοις. Καὶ Παῦλος δὲ ὅταν λέγῃ, Too 
Τενοµένου àx σπέρματος Δαέὶδ κατὰ cápxa , οὐ- 
δὲ» ἕτερον ἡμᾶς παιδεύει͵ ἀλλ ἡ ὅτι τὸ ἐποίησεν ἐπὶ 


concedis. Si enim ex divina illa natura, que ver- 
bis explicari non potest, sanguis fluxisset, et ipsa 
pro carne clavis in cruce dilaniata et conscissa 
esset, argumentum tuum hoc loco probabile vide- 
retur. Quod si hzc tam exsecranda nme diabolus 
quidem ipse diceret, cur istam tu nulla venia dií- 
gnam fingis ignorantiam, quam ne dzmones qui- 
dem ipsi pre se ferrent ? Quanquam. verba. illa : 
Dominus eX Christus, που essentiz sunt, sed digni- 
tatis. Dominus enim potestatem, Christus unctio- 
nem signilicat. Quid igitur dices de Filio Dei? 8i 
enim, quemsdmodum vos sentitis, creatus esset, 
hoc non liaberet locum. Non enim cum prius fa- 
etus, elegit tunc Deus. Nec adventitium ille, 
impe- 
rium. Interrogatus enim , 2n esset rex, 
Ego, inquit, ad hoc natus. sum *. Petrus autem de 
illo tanquam electo et cooptato verba facit. Tota 
enim illius oratio ad explicandum divinum salutis 
humenz consilium pertinet. Jam quid miraris Pe- 
trum ita loqui, cum Paulus alloquens  Athe- ' 
nienses eum hominem solum appellet: Jn eiro, 
iuquieus, quem statuerat, fidem omnibus praebens, 
cum illum a mort(uis suscilarit *, Nihil autem. do 
forma Dei loquitur, nec cum ipsi cqualem, nec 
glorie splendorem ipsum esse dicit, ac merito id 
quidem facit. Neque enim tempus ejusmodi verba 
postulabat, cum satis tunc esset Paulo, si illis pei- 
siasisset, eum et hominem 6566, et surrexisse. Sic 
cgit et ipse Christus, a quo Paulus edoctus ita rem 
gerit. Neque enim statim divinitatem sua:a nobis 
patefecit; sed primo quidem putabatur esse pro- 
pheta, et Christussimpliciter homo ; deinde ex factis 
οἱ verbis apparuit id quoJ erat. Idcirco et Petrus 
principio hac ratione utitur. llauc enim primam ad 
Judx:eos concionem habuit. Et quia nihil de divini- 
tate perspicuum discere poterant, ob id in eo eom- 
moratur, ut divinum humaui generis servandi eon» 
silium explicet, quo sibi ad reliqua docenda aditum 
patefaciat, Λο si quis totam concionem ipsam a 
principio perlegat, reperiet id quod dicimus esse 
clarissimum. Nam et ipse virum eum vocat, et in 
ejus morte, et resurrectione,et humano ortu cxplicau- 


* Act. 1, 96. * ibid. *Joan.xxum 37. * Act. xviij, 94, 


- 


6:1 


EUTHYMII ZIGABENI 


612 


dis immoratur. Et Paulus cum diceret eum factum ex A τῆς οἰχονομίας παρείληπται, ὃ καὶ ἡμεῖς ὁμολογοῦ- 


semine David secundum carnem *, nihil aliud nos do- 

cuit, nisi verbum illud, Fecit, d bumanitatem ejus 

esse referendum. Quod nos item confitemur. Sed 

filius tonitrui de natura illius quz verbis explicari 

Quamobrem verbum illud : Fecit, omittens, dizit 
) Ez eodem libro. 

Audivi : In principio erat Verbum. Quid intelligis 
ex hoc principio? Nonne id plane, nempe ipsum 
esse ante res quz mente solum comprehenduntur, 
el ante. secula 5 Quod si aliquis dicat : Quomodo 
potest, si Filius est, non esse junior Patre? quod 
enim ex aliquo est, id illo, ex quo est, necessario 
posterius esse dicimus : hac sunt hominum argu- 
menta rebus humanis conveuientia. Et qui hoc quae- 
rit, alia inagis etiam absurda quzeret. Itaque nos ne 
audis;e quidem hzc oportebat. De Deo enim nunc 10». 
bis est sermo, non de hominum natura, que istius - 
modi argumentorum ordini et necessitati obnoxia 
est. Verum ut inlirmioribus satisfiat, ad bac item 
respondebimus. Dic,imihi : Splendor solis ex ipsane 
solis natura, an aliunde manat? Necesse prorsus est, 
nisi plane sensibus etiam cares, ut. eui ex sols 
natura manare fatearis. Attamen eum ex solis. na- 
tura splendor proveniat, non dicemus illum natura 
solis esse posteriorem. Nunquam enim sine splen- 
dore sol exstitisset, Quod sí in corporibus istis quae 
sensibus percipimus et intuemur, aliquid ex aliquo 
sic esse Constat, ut eo, ex quo est, posterius non 
sit, non credis in ipsa natura, qua nec cerni polest 


psv. 'AXA' 6 τῆς βροντῆς υἱὸς περὶ τῆς ἀῤῥήτου χαὶ 
προαιωνίου ὑπάρξεωῃ διαλέχεται νῦν, διὰ τοῦτο τὸ 
ἐποίησεν ἀφεὶς, «b ἦν ἔθηχεν. 


non potest, quseque est ante szcula, nunc loquitur. 
: Erat. 


'Ex τῆς αὐτῆς ἁκολονθίας. 

"Hxousa ὅτι Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος. Τί νοεῖς ἀπὸ 
«fc ἀρχῆς ταύτης ; Ἡ δῇλον, ὅτι τὸ πρὸ πάντων αὑτὸν 
εἶναι τῶν νοητῶν, xal πρὸ τῶν ἀϊώνων ; Εἰ δὲ λέγοι 
τις, Καὶ πῶς ἐστιν YUv ὄντα μὴ νεώτερον εἶναι τοῦ 
Πατρός; τὸ γὰρ ἔχ τινος ὃν ἀνάγχη πᾶσα Όστερον 
εἶναι τοῦ ἐξ οὗ ἐστιν: ἑροῦμεν, ὅτι μάλιστα μὲν 
«αῦτα λογισμῶν ἀνθρωπίνων ἐστὶ, χαὶ ὁ τοῦτο ζη- 
τῶν xal ἕτερα ταύτων ἁτοπώτερα ζητήσει, χαῖτοι 
οὐδὲ τῇ ἀχοῇ τὰ τοιαῦέα παραδέχεσθαι ἔδει. Περὶ 
θεοῦ yxp νῦν ἡμῖν ὁ λόγος ἐστὶν, οὗ περὶ τῆς τῶν 
ἀνθρώπων φύσεως ὑποχειμένης τῇ τῶν λογισμῶν 
«ούτων ἀχολουθίᾳ τε xal ἀνάγκῃ. ΠὨλὴν ἀλλ ὑπὲρ 
πληροφορίας τῶν ἀσθενεστέρων xal πρὸς ταῦτα 
ἐροῦμεν. Εἰπὲ γάρ µοι, τὸ ἁπαύγασμα τοῦ ἡλίου ἐς 
αὐτῆς ἐκ πηδᾷ τῆς τοῦ ἡλίου φύσεως, ἢ ἄλλοθέν πο; 
θ1ν; ᾿Ανάγχη πᾶσα ὁμολογῆσαι τὸν μὴ xal τὰς αἱ - 
σθήσεις πεπηρωµένον, ὅτι ἐξ αὐτῆς. Ἁλλ' ὅμως καὶ 
ἐξ αὐτῆς ὃν τοῦ ἡλίου τὸ ἀπαύγασμα, οὑχ ἄν ποτε 
ὕστερον εἶναι φαίημεν τῆς ἡλιαχῆς φύσεως, ἐπειδὴ 
μτδὲ χωρὶ; ἀπαυγάσματος ἥλιος ἐφάνη ποτέ. EL δὲ 
ἐπὰ τῶν σωμάτων τούτων τῶν αἱσθητῶν ααὶ ὁρα- 
τῶν, καὶ Éx τινος ὃν, xal οὐχ ὕστερον τοῦ ἐξ οὗ 
ἐστιν ἐφάνη τι ὃν, τί ἀπιστεῖς, el ἐπὶ τῆς ἁοράτου 


nec enarrari, idem esse, ea quidem ratione, que tali C «ai ἀῤῥήτου φύσεως «b αὐτὸ δὴ τοῦτό ἐστιν οὕτονςυ 


nature conveniat? Hac enim de causa et Paulus 
eum splendorem appellavit, ut illum et ex Paire et 
simul cum Patre zternum demonstraret. Quid ? non 
szacula per ipsum facia sunt omnia, αἱ omue spa- 
tium ? Necesse est te, nisi desipis, id confiteri. Nibil 
igitur medium inter Filium et Patrera. Quod si nibil 
inter eos medium intercedit, Filius non est poste- 
rior, sed ziernus cum Patre. At illa verba, ante et 
post, temporum differentias indicant, et aine sc- 
culo et tempore nulla sunt. Temporibus autem et 
szculis superior est Deus. Jam si-Filii principium aig 
emnino comprehensum esse, vide ne eadem ratione 
el argumento cogaris et Patrein sub principio an- 
tiquiore quidem, sed principio tamen constituere. 


Dic enim mibi, nonne terminum quemdam et priu- D 


cipium ita preponis Filio, ut ab eo sursum proó- 
grediaris ad Patrem ? Sic apparet. Dic igitur et illud 
mihi, quanto spatio Pater antecedat. Nam sive 
parvum sive magnum protuleris intervallum, sub 
princ:pio Patrem collocabis. Perspicuum enim est 
te spatium in medio interjectum, seu magnum seu 
parvum sit, dimetiri. Quod fleri neqnit, nisi ex 
utraque parte principium aliquod sit. Quamobrem 
et:Patri, quantum jn te est, principium dedisti. 
Ut jam per vos ne Pater quidem s' ne principio sit. 
Ez eodem libro. 
Libenter ab istis qui contradicunt et illud audirem 
! Hom, 1, 3. 


Ll 


ὡς ἐχείνῃ τῇ οὐσίᾳ πρέπον ἂν; Auk váp τοι τοῦτο 
καὶ ὁ Παῦλος αὐτὸν οὕτως ἐχάλεσε, xol *b. ἐξ αὖ- 
τοῦ, χαὶ τὸ συναῖδιον παριατῶν. Τί δὲ, εἰπέ ot, 
οὐχὶ ol αἰῶνες δι αὑτοῦ γεγόνασι πάντες, xal 
διάστηµα ἅπαν;, Ανάγκη πᾶσα ὁμολογῆσαι τὸν μὴ 
παραπαἰοντα. Οὐκοῦν οὐδὲν µέσον Υἱοῦ καὶ Πατρός᾽ 
εἰ δὲ οὐδὲν, οὐχ ὕστερος, ἀλλὰ συναῖΐδιο. Τὸ yàp 
πρὸ, xai τὸ μετὰ , χρόνων εἰσὶν ἔννθιαι δηλωτικαί. 
Xepi; yàp αἰῶνος f| χρόνου οὐχ ἂν δυνηθείη τις 
ταῦτα νοῆσαι τὰ ῥήματα. ᾶρόνων δὲ xal αἰώνων 
ἀνώτερος ὁ θεός. El δὲ ὅλως toU Υἱοῦ qi; ἀρχὴν 
κατειλτφέναι, 6pa μὴ καὶ τὸν Πατέρα ὑπὸ ἀρχῖν 
Δνιγκασθᾗς ἀγαγεῖν κατὰ τοῦτον τὸν λόγον xai τὸν 
λογισμὸν, πρεσδυτέραν μὲν, ἀρχὴν δὲ ὅμως. Εἰπὲ 
γάρ µοι, οὐχ ὅρον τινὰ xai ἀρχὴν προτιθεὶς τοῦ 
Y lo, οὕτω προϊὼν ἀπ᾿ αὐτῆς ἐπὶ τὸ ἄνω τὸν Πατέρα 
προϊέναι λέχεις; Εὔδηλον. Εἰπὲ οὖν pot πάλιν, πό- 
cov ὁ Πατὴρ προῦπάρχει; "Av τε γὰρ ὀλίχον, ἂν τε 
πολὺ διάστηµα εἶποις, ὑπὸ ἀρχὴν τὸν Πατέρα γα- 
γες. Μετρήσας γὰρ, εὔδηλον, ὅτι τὸ μέσον οὕτως 
ὀλίγον ἐρεῖς, 9j πολύ. Μετρῆσαι δὲ οὐκ ἂν γένοιτο, 
ἑκατέρωθεν οὔσης ἀρχῆς. Ὥστε xal τῷ Πατρὶ δέ- 
δωκας ἀρχὴν τό γε εἰς ck Tjxov, xal οὐκ ἔσται λοι- 
πὺν οὐδὶ ὁ Πατηρ ἄναρχος χαθ᾽ ὑμᾶς. 


Ἐκ τῆς αὐτῆς ἁκο.ουθίας. 
Ἡδέω: à' ἂν x&xclvo ἑροίμην τοὺς ἀντιλέγοντας 


.- I t 


613 


PANOPLIA DOGMATICA, — TIT. XI. 


614 


ἡμῖν τί ποτέ ἐστι τὸ παρὰ τῷ προφήτῃ λεγόμενον, A quid sii velint ea propheta verha : Ante me nou 


τὸ, "EnxpocOév µου cóx ἐγένετο dAJoc θεὸς, 
καὶ uet' éuà οὐκ ἔσται; "Apa ἀναιρήσετε xal αὖ- 
την τοῦ Μονογενοῦς *Lv οὐσίαν; Ανάγχη γὰρ f) 
τοῦτο τοὶμᾷν, ?| píav παραδἐξασθαι τὴν θεότητα 
tv ἰδίαις ὑποστάσεσι Πατρὸς xal Υἱοῦ. Ποῦ δὲ ὅλως 
τό ' Πάντα δι αὐτοῦ ἐγένετο, ἀληθές ; El γάρ ἐστιν 
αἰὼν αὑτοῦ πρεσδύτερος, πῶς ἂν ὁ mpb αὐτοῦ δι 
αὐτοῦ γεγενηµένος εἴη; Ὁρᾶτε εἰς ὅτην τόλµαν αὖ- 
τοὺς, ἅπαξ παραχιντθείσης τῆς ἀληθείας, ὁ λόγος 
ἐξήγαγε; Διατί γὰρ οὐχ εἶπεν ὁ εὐαγγελιστῆς, ὅτι 
ἐξ οὐκ ὄντων ἐγένετο, χαθάπερ περὶ πάντων ὁ Παῦ- 
o; ἀποφαίνεται λέγων οὕτως" 'O xaJécac τὰ ὄντα de 
μὴ ἔντα, ἁλλ᾽, Εν ἀρχῇ ἦν, φησί; Τοῦτο γὰρ ivav- 
τίον ἐχείνῳ, xal μάλα εἰχότως. θεὸς γὰρ οὔτε γίνε- 
ται, οὔτε ἔχει τι πρ:εσθύτερον. ᾽Αλλὰ ταῦτα ᾿Ελλή- 
vv ῥήματα. Εἰπὶ δή µοι xáxslvo, τὸν χτίστην τῶν 
ἔργων ἀσυγκρίτως ὑπερέχειν e rot; ἄν; "Όταν οὖν 
αὐτοῖς ὅμοιον fj τὸ ἐξ οὐχ ὄντων, ποῦ fj ἀσύγχριτος 
ὑπεροχή; El οὐκ ἔστι συναῖδιος τῷ Πατρὶ, πῶς 
ἄπειρον αὐτοῦ τὴν ζωὴν ἐρεῖς ; EL γὰρ ἀρχὴν ἄνω- 
θεν ἔχει, χᾶν ἀτελεύτητος f, ἄπειρος ὅμως οὐκ ἔστι 
Τὸ γὰρ ἄπειρον ἑχατέρωθεν εἶναι χρή. Ὅπερ οὖν à 
Παῦλος δηλῶν ἔλεγε, Μήτε ἀρχὴν ἡμερῶν, µήτε 
ζωῆς τέλος ἔχων, τό τε ἄναρχον xal ἀτελεύτητ.ν 
δηλῶν. Ὥσπερ γὰρ τοῦτο οὐχ ἔχει πέρας, οὕτως 
οὐδὲ ἐχεῖνο. Οὔτε Y^P ἱνταῦθα τέλο:, οὔτε ἑχεῖ 
ἀρχὴ. Πῶς δὲ ζωὴ Gv, fjv 5w οὐκ ἣν: Τὴν γὰρ 
ζωὴν ἀεί τε εἶναι, xal ἀνάρχως εἶναι, καὶ ἆτελευ- 
τήτως, πάντες ἂν ὁμολογήσαιεν, εἴ γε ὄντως εἴη ζωὴ, 
ὥσπερ 05» xal ἔστιν. El δὲ ἔστιν, ὅτε οὐχ ἔστι, πῶς 
ἂν εἴη ζωὴ τῶν ἄλλων αὐτὴ ποτὲ οὐχ οὖσὰ; Πῶς 
οὖν, φησὶν, ἀρχὴν ἔθηχεν ὁ εὐαγγελιστὴς εἰπών ' 
Ἐν ἀρχῇ ἦν ; Τὸ ἐν ἀρχῇ προσέσχες, xai xb xal ὁ 
Λόγος ἦν οὐκ ἐννοεῖς. Τί δὲ, ὅταν περὶ τοῦ Πατρὸς 
ὁ Προφήτης λέγῃ’ Ἀπὸ τοῦ αἰῶνος xal ἕως τοῦ 
alóroc σὺ sl, ápa ὅρους αὐτῷ τιθεὶς οὕτω φησὶν; 
Οὐδαμῶς, ἀλλὰ τὸ ἁῖδιον δηλῶν. ὕτω τοίνυν xal 
ἐνταῦθα νόει. Οὐ γὰρ ὅρους τιθεὶς τοῦτο εἴρηκὲν, 
0ὐδὲ γὰρ εἶπεν, 'ApyEv ἔσχεν, ἁλλ', Ἐν ἀρχῇ ἂν, 
παραπέµπων σε ἐπὶ τὸ ἄναρχον ἐννοεῖν τὸν Yióv. 
Αλλ' ἰδοὺ, φησὶν, ὁ Πατὴρ θεὺς μετὰ τῆς τοῦ ἄρ- 
ρου προσθήκης εἴρηται, ὁ δὲ Υἱὸς χωρὶς ταύτης. 
Τί 00v; ὅταν ὁ ᾿Απόστολος Myn* Τοῦ μεγά,.ου 
Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ : καὶ 
πάλιν, 'O ὧν ἐπὶ πάντων θεός. Ἰδου γὰρ ἐνταῦθα 
οὐ χωρὶς τοῦ ἄρθρου τοῦ Yloó ἐμνημόνευσε. Ποιεῖ 
δὲ καὶ τοῦτο xal ἐπὶ τοῦ Πατρός. Τοιγαροῦν Φιλιν- 
πησίοις ἐπιστέλλων οὕτω φησίν' "0; ἐν μορφῇ toU 
ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἠγήσατο τὸ εἶναι ἴσα θεῷ. 
Καὶ Ῥωμαίοις δὲ πάλιν’ Χάρις ὑμῖν καὶ εἱρήνη 
ἀπὸ sov Πατρὸς ἡμῶν, καὶ Κυρίου Ἰησοῦ Xpi- 
στου. "Άλλως τε xal περιττὸν ἣν ἐνταῦθα αὐτὸ 
προστεθῆνάι ἄνω συνεχῶς προστεθὲν τῷ λόγῳ. 
"ᾷσπερ γὰρ περὶ τοῦ Πατρὸς λέγων φησί’ Πνεῦμα 
ὁ θεὸς, καὶ ϱύχ ἐπειδὴ τῷ Πνεύματι τὸ ἄρθρον οὐ 
πρόσκειται, ἀθετοῦμεν διὰ τοῦτο τὸ ἀσώματον τοῦ 


! [sa. τή, 10. Joan. 1, 5. 
lipp. 11, 6. * Που. 1, 7. 


C 


[uit alius Deus, nec erit post me*. Num essentiam ue- 
gab'tis Unigeniti? Necesse enim est ut vel hoc 
audeatis vel unam suscipiatis in personis propriis 
Patris et Filii divinitatem. Quo autew pacto verum 
illud : Omnia per ipsum facta sunt* * Nam si illo 
seculum est antiquius, quomodo quod aute. ipsum 
est, per eum fieri potuit ? Videte ad quantaur au- 
daciam $emel a véritatis ratione declinantes perve- 
perint. Cur enim evangelista non dixit, eum cum 
antea non esset, fuisse factum? id quod de omni- 
bus pronuntiat Paulus: Vocans, inquiens, ea que non 
sunt, tanquam sini * ? sed quod huic contrarium est : 
[n principio, iuquit, erat? Quia res ita poscebat. 
Deus enim nec fit, nec habet quidquam antiquius. 
Sed haec Graecorum sunt verba, Dic igitur οἱ i!lud 
mihi : Nonne procreator rebus procreatis sic. an- 
tecellit, ut cum illis nequeat. comparari? Ubinam 
igitur erit bzec excellentia, si quod ex nibilo factum 
est, ei dicatur simile? Si Filius non est elernus cum 
Patre, quomodo infinitam esse dices vitam illius ? 
S: enim 4 parte superiori principium habet, licet 
non babeat finem, non est infinitus. Infinitum enim 
utrinque termino careat, necesse est. (Quod quidem 
Paulus declaravit, cuu diceret : Neque initium die- 
rum neque vitg finem habens *. Sic enim infinitum, 
quod et principii et fiuis expers esset ostendit, cuin 
neutra ex parte termino concludatur, quoniam ex 
altera fine, ex altera principio careat. Jam cun vita 
sit, quomodo fuit unquam cuim non esset? Vitam 
enim et semper esse, et principio ac fine careie 


. omnes confitebuntur. ὈὉυ enim esset »liorum vita, 


b 


si ipsa aliquando non esset? Cur igitur, inquis, prin- 
cipium statuit evangelista : In principio erat, dicens ? 
Tu vocem illam : /n principio, consi.leras, nec at- 
tendis quid sequatur. In principio enim, inquit, erat 
Verbum. Quid? cum de Patre Propheta dicit: A 
scculo usque in seculum tu es *, num terminos | illi 
statuens ita loquitur? Minime vero, sed zternum 
significat. Sic etiam hoc loco cogita. Nullos eulm 
fines przescribeus ita locutus est. Neque enim dizit : 
Habebat principium, sed : /n principio erat, du- 
cens te illuc, ut sine principio Filiuin cogites, S«d 
ecce, inquis, cum Patrem dicit Deui, articulum 
addit, quem de Filio loquens pratermittit, Quid 3 
cum Apostolus dicit, magni Dei et Servatoris nosiri 
Jesu Christi *, et rursum : Qui est in omnibus Deus, 
nonne articulum adjungit de Filio loquens 1 Cou- 
tra de Patre verba faciens illum omittit, ut cum 
αν) Philippenses scribit ad hunc modum : Qui cum in 
forma Dei essel, non rapinam arbitratus est. esse. ae 
equalem Deo*. Et ad Romanos : Gratia vobis, inquit, 
et pax a Deo Patre nostro, εἰ Domino Jesu. Christe *. 
Quanquam et. supervacaneum erat, hic articulum 
apponere cum antea semper adjunctus sit verbo. 
Queinadinodum enim cum de Patre loquens dicit, 
Spiritus est Deus, quamvis ad illam vocem, Spiri- 


! Rom. 1v, 47. * Hebr. vn, 5. * Psal. txxxix, 2. * Tit. ii, 44, " Phi 


6.5 


EUTHYMII ZIGADENI 


(16 


tus non. addat articulum, Deum tamen non ne- Α Θεοῦ ' οὕτω xol ἐνταῦθα, χἂν uh προσχέηται τῷ 


gawius corporis expertem. es;e, sic etiam hic, li- 
cet Filio non adhibeatur articulus, non propterea 
Filius non ostenditur Deus. Cum enim dicat Deum, 
et Deum, inter lianc divinitatem nihil medium nobis 
esse siguilicat. Quin etiam cum antea dixisset : Et 
Deus erat. Verbum, ne quis divinitatem Filii mino- 
rem existimaret, statim vere divinitatis indicium ac 
notam effert etiam xternitatem : Hoc enim, iuquit, 
eral in principio apud Deum, et procreatorem indi- 
cat esse, Οπιπία per ipsum, inquiens, facta sunt, et 
siue ipso faclum esl ne unum quidem, quod [α- 
cium est, Quam quidem divinitatis et essentia sua 
notam et Pater per prophetas ubique adhibet. Et boc 
demonstrationis genere semper utuntur prophete 
non simpliciter, sed simulacrorum gloriam impu- 
gnantes: Dii eniin, inquit, gui ccelum et terram non 
fecerunt perdantut *. Et rursum, Ego, inquit, manu 
mea celum extendi*. Et hoc divinitatis indicio pas- 
sium ulitur. Αι evangelista ne lis quidem verbis con- 
tentus, Vitam preterea, et Lucem ipsum  appella- 
vit. Quamobrem si semper cuin Patre erat ; si 
ounia ipse fabricatus est ; si omnia procreavit, et 
omnia fovet, id enim per verbum illud, vitam, 
significatur : si omnia illustrat, quis adeo stultus est, 
ut dicat evangelistam his v.rbis voluisse minorem 
Filii divinitatem ostendere, quibus m2xima po'est 
aequalitas et similitudo deinonstrari ? Ne. coufunda- 
nius res procreatas cum ipsarum procreatore, alio- 


quin illud item in nos usurpabitur : Et. coluerunt (. 


crcaturam magis quam Creatorem *. 
Ejusdem in illa verba : « Omnia per. ipsum facta 
sunt. » 

Si przpositionem illain, per, imminutionià no- 
tau existimas, audi Paulum dicentem Σ Tu, Do- 
mine, in. principio terram fundasti, et opera ma- 
nuum tuarum sunt caeli *. Quod igitur de Patre ut 
procreatore dictum est, id de Filio dicit item ut 
procreatore, non. autem cuipiam subministrante, 
Porro dictum est hic illud, per ipsum, nulla alia 
de causa uisi ut ne Filium unigenitum esse suspi- 
ceris. Nam quod Filius non sit. inferior Patre, 
quantum pertinet ad. immundi procreationem, audi 
ipsum dicentem : Quemadmodum Pater. suscitat 


moriuos εἰ vivificat, sic et Filius quos vult. vivifi- D 


cat * . Si igitur de Filio et iu. Veteri. Testamento 
dictum putas : Tu in principio, Domine, terram fun- 
dasti *, perspicua est ipsius dignitas procreatio- 
nis. Quod si de Patre vis ας Proplietam dixisse, 
cum ea Paulus Filio tribuat, idera couficitur. Ne- 
que enin illa Filio congruere Paulus ststuisset, 


nisl communem illius diguitatis honorem existimas- - 


set, Sunimz enim fuisset audaciz quod nature 
illi, cui nihil comparari potest, convenit, id natu- 
γα ivferiori deteriorique tribuere. Verum inferior 
non est Filius, neque deterior Patre. liaque non 
liec solum Paulus ausus est. dicere, sed alia his 


! Jerem.z, 13. ?*1sa. xtiv, 24. ? Bom. i, 25. 


Υἱῷ «5 ἄρθρον, οὐ διὰ τοῦτο fjv:ov θεὸς 6 Yió:. 
Θεὸν γὰρ xai θεὸν εἰπῶν, o)x ἐμφαίνει τι μέσον 
ἡμῖν τῆς Οεότητος ταύτης, ἀλλὰ χαὶ τοὐναντίον. 
ΙΙροειπὼν γὰρ, Καὶ θεὸς ἦν d Λόγος, ἵνα μὴ νομίσῃ 
τις ἑλάττονα εἶναι tbv θεότητα τοῦ Υἱοῦ, εὐθέως 
αὐτοῦ xil τὰ γνωριστιχὰ τῆς γνησ/ας τίθησι θεότη- 
τθς, τό τε ἁϊδιον, Οὗτος }ὰρ ἦν, φησὶν, ἐν ἀρχῇ 
πρὸς τὲν θεὸν, χαὶ τὸ δημιουργιχὸν προστιθείς ’ 
Πάντα γὰρ , φησὶ, δι αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς 
αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ Br, ὃ Υέγονεν. "O μάλιστα xal 
ὁ Πατὴρ αὐτοῦ διὰ τῶν προφητῶν ἀπανταχοῦ τῆς 
οὐσίας τῆς αὐτοῦ γνωριστικὲν elval φησι. Καὶ συν; 
εχῶς τοῦτο τῆς ἁπ,δείξεως τὸ εἷἶλος περιστρέφου- 
ctv οἱ προφῆται, xal οὐχ ἁπλῶς, ἀλλά πρὸς τὴν τῶν 
εἰδώλων ἀγωνιζόμενοι δόςαν' θεοὶ γὰρ, φησὶν, of ccv 
οὗραν ὃν καὶ τὴν γην οὐκ ἐποίησαν, ἁπω.λέσθω- 
σαν. Καὶ πάλιν, ᾿Εγὼ τῇ χειρί µου ἑἐξέτεινα τόν 
οὔραν όν. Καὶ δειχνὺς θεότητος εἶναι δηλωτιχὸν 
πανταχοῦ αὑτὸ τίθησιν. Αὐτὺς Ck ὁ εὐαγγελιστὶς 
οὐδὲ τούτοις ἠρχέσθη τοὺς ῥήμασιν, ἀλλὰ xai Qwkbv 
αὐτὸν ἐχάλεσε xal φῶς. El τοίνυν ἀεὶ μετὰ v0 
Πατρὸς ἂν, εἰ πάντα αὐτὸς ἑδημιούργησεν, εἰ πάντα 
αὐτὸς παρ]γαγε, χαὶ συγχροτεῖ, τοῦτο γὰρ διὰ τῆς 
ζωῆς ἡνίξατο, εἰ πάντα φωτίξει «τίς οὕτως ἀνόητος, 
ὡς εἰπεῖν τὸν εὐαγγελιστὴν διὰ τούτων ἑσπουδαχέ- 
ναι ἑλάττωσιν θεότητος εἰσηγήσασθαι, δι ὧν μάλι- 
στα ἱσότητα xal ἁπαραλλαξίαν ἑνδέίξασθαι δυνατόν 
ἐστι, Mh συγχέωµεν τὴν χτίσιν μετὰ τοῦ χωτίσαντος, 
ἵνα ph. xai ἡμεῖς ἀχούσωμεν, ὅτι ᾿Εσεθάσθησαν 
tx xclow παρὰ τὸν κτίσαντα. 

ToU αὑτοῦ éx τῆς ἑρμηγείας τῆς εἰς τό!’ « Πάντα 

δι αὐτοῦ ἐγένετο. » 

El τὸ διὰ νομίζεις ἑλαττώσεως εἶναι, ἄχουσον 
Παύλου λέγοντος, Σὺ κατ ἀρχὰς, Κύριε, τὴν γῆν 
ἐθεμελίωσας, xal ἔργα τῶν χειρῶν cob. εἰσιν οἱ 
οὗρανοί" ὃ περὶ τοῦ Πατρὸς ὡς δημιουργοῦ εἴρηται, 
τοῦτο περὶ τοῦ Ylou λέγει, οὐκ ἂν εἰπὼν, εἰ μὴ ὡς 
περὶ δημιουργοῦ, ἀλλ᾽ οὐχ ὑπουργοῦντός τινι. El δὲ 
ἐνταῦθα τὸ δὺ αὐτοῦ εἴρηται, δι’ οὐ2ὲν ἕτερον τέθει- 
ται, ἀλλ ἵνα udj ἀγέννητον ὑποπτεύσῃ τις τὸν YUv. 
Ἐπεὶ, ὅταν χατὰ τὸ τῆς δημιουργίας ἀξίωμα οὐδὲν 
ἔλαττον ἔχῃ τοῦ Πατρὸς, ἄχουσον αὐτοῦ λέγοντος * 
"Ὥσπερ ὁ Πατἡρ ἐγείρει σοὺς νεκροὺς, καὶ ζωο- 
Soul, οὕτω xal d Ylóc οὓς θά1ει ζωοποιετ. Ei 
μὲν οὖν περὶ τοῦ Yloo xaX bv τῇ παλαιᾷ τὸ χατ᾽ 
ἁρ/άς ' Eb τὴν ΗΝ ἐθεμελίωσας, Κύριε, εἴρηται, 
σαφὲς τὸ τῆς δημιουργίας ἀξίωμα ' εἰ δὲ περὶ τεῦ 
Πατρὺς τοῦτο τὸν προφήτην εἰρηχέναι λέγεις, τὸν δὲ 
Παῦλον τῷ Υἱῷ προσνενεµηκέναι τὸ περὶ ἑκείνου 
λεχθὲν, xai οὕτω τὸ αὐτὸ γίνεται πάλιν. Οὐδὲ γὰρ ἂν 
xa τῷ Υἱῷ πρέπειν αὐτὸ ὁ Παῦλος ἑἐνομοθέτησεν, εἰ 
μὴ σφόδρα ἐθάῤῥει, ὅτι τὰ τῆς ἀξίας ὁμότιμα fjv. Καὶ 
γὰρ ἣν τόλµης ἑσχάτης τὰ τῇ ἀσυγκρίτῳ πρέποντ: 
φύσει, ἐπὶ τὴν ἑλάττω καὶ ἁποδέουσαν ἑχείνης ἀγχ- 
χεῖν. AY οὔτε ἑλάττων ἐστὶν, οὔτε ἁποδέει τῆς τοῦ 
Πατρὸς οὐσίας ὁ Yi6;. Διόπερ οὗ ταῦτα µόνον ἐθάῤ - 


* Psal. οἱ, 20: Hebr. 1, 10. * Joan. v, 21. *Psal. c, 25. 


611 


PANOPLIA DCGMATICA. — TIT. XI. 


618 


ῥησεν εἰπεῖν ὁ Παῦλος περὶ αὐτοῦ, ἀλλὰ xai ἕτερα A similia, Nam illud : Ex quo, quod tu soli Patri tan- 


τοιαῦτα. Τὸ γὰρ 'E£ οὗ, ῥῆμα, ὅπερ ὡ; ἀξίαν τινὰ 
µόνον τῷ Πατρὶ ἀπονέμεις, καὶ χλῆρον, xa περὶ τοῦ 
Ylou φησιν οὔ-ω λέγων * 'E£ οὗ πᾶν τὸ σῶμα διὰ 
τῶν ἀφῶν καὶ συνδέσµων ῥἐπιχορηγούμενον, 
xal συμόιδαζόµενον αὔξεαι elc τὴν αὔξησιν τοῦ 
Θεοῦ. Καὶ οὖκ ἀρχεῖται τοῦτο µόνον, ἀλλὰ καὶ ἐτὶ- 
ρωθεν ὑμῖν ἀποφράττει τὰ στόµατα. Τὸ Δι οὗ τοῦτο 
ὑπὲρ ἑλαττώσεως εἶναι λέγεις τῷ Πατρὶ προανέµων’ 
Πιστὸς γὰρ ὁ θεὸς, φησὶ, δι’ οὗ ἐκήθητε εἰς κοι- 
}ωνίαν' τοῦ Ylov αὐτοῦ ' xal πάλιν * Aid. τοῦ ϐ6- 
«αήμαεος αὐτοῦ * χαὶ ἀλλαχοῦ  Ὃει ἐξ αὐτοῦ, xal 
0i αὐτοῦ, καὶ εἲς αὐτὸν và zárvra. Καὶ o5 τῷ 
Yt µόνῳ τὸ "EE οὗ, ἀλλὰ καὶ τῷ Πνεύματι προσνε- 
νέµηται. Καὶ γὰρ τῷ Ἰωσὴφ ὁ ἄγγελος ἔλεγε, Mà 


φοθηθῇς παραλωθδεῖν Μαριὰμ τὴν ]υναϊκά σου, B 


τὸ γὰρ ἐν αὑτῇ γενν ηθὲν ἐκ Πνγεὐματός ἑσειν ἁγίου. 
Ὥσπερ οὖν καὶ τὸ ἐν dp τοῦ Πνεύματος ὃν, οὐχ ἆπα- 
ξιοῖ χαὶ τῷ Θεῷ προσνέµειν ὁ προφήτης, οὕτω λέ- 
yov Ἐν τῷ θεῷ ποιήσωµεν δύναμιν». Καὶ ὁ Παῦ- 
λος δεόµενός φησιν * ET πως ἤδη ποτὲ εὐοδωθήσος 
{αι ἐν τῷ θελήµαει τοῦ θεοῦ ἀλ1θεῖν πρὸς ὑμᾶς. 
"Eni τοῦ Χριστοῦ δὲ πάλιν τοῦτο τίθτσι λέγων, 
Ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. Καὶ ὅλως πολλάκις, χαὶ συν- 
εχέστερον εὕροιμεν ἂν µεθισθαµένας ταύτας τὰς 
λέξεις. Ταῦτα δὲ οὐχ ἂν συνέδη, μὴ πανταχοῦ τῆς 
αὐτῆς οὐσίας ὑποχειμένης. 


Tov αὐτοῦ ἐκ τῆς ἑρμηνείας τῆς εἰς τὸ, « Ὁ ὢν ἐν 
τοῖς χόποις tov Πατρός. » 

Ὁ Εὐαγγελιστὴς τοῦ χόλπου µέμνηται διὰ «o0 
ἑνὸς ῥήματος τούτου ἡμῖν ἐμφαίνων ὅτι πολλὴ τῆς 
οὐὑσίας dj συγγένεια χαὶ ἑγγύτης * ὅτι ἁπαράλλα- 
χτος ἡ Ὑνῶσις, ὅτι ἴση fj ἑἐξουσία. Οὐ γὰρ τὸν ἔτε- 
ροούσιον ἐν τοῖς κόλποις ἂν ἔσχεν ὁ Πατὴρ, ἀλλ οὐδ' 
ἂν αὐτὸς ἑτάλμησε δοῦλος Uv, xal τῶν πολλῶν cle 
ἐν τοῖς χόλποις στρέφεσθαι τοῦ Δεσπότου. Τοῦτο 
γὰρ Υἱοῦ Υνησίου µόνον, xal πολλῇ παῤῥησίᾳ πρὺς 
tbv γεγεννηχότα χρωμένον, χαὶ οὐδὲν ἔλαττον ἔχον- 
το;. Βούλει χαὶ τὰ ἀῑδιον μαθεῖν ; "Αχουσον τί φησιν 
ὁ Μωῦσῆς περὶ τοῦ Πατρός. Ἔρωτήσας γὰρ εἰ ἔρω- 
τηθείη παρὰ τῶν Ἰουδαίων τίς ὁ ἀπεσταλχὼς αὐτὸν 
εἴη, τί χελεύεται ἁποκρίνασθαι πρὸς αὐτοὺς, ἤκου- 
σεν’ Eixé ὅτι ὁ ὢν ἀπέσεα λκέ µε. Τὸ δὲ Ὁ Qv τοῦ 
ἀεὶ σημαντιχὸν, xal τοῦ ἀνάρχως εἶναι, xat τοῦ 
ὄντως εἶναι, xai χυρίως. Τοῦτο χαὶ τὸ, "Er. ἀρχῇ 
ἦν, ἑμφαίνει τοῦ ἀεὶ δηλωτικὸν Uv. Τούτῳ δὴ χαὶ 
ἐνταῦθα τῷ ῥητῷ χόχρηται ὁ Ἰωάννης, δειχνὺς ὅτι 
ἀνάρχως καὶ ἁ]δίως ἐν τῷ χόλπῳ τοῦ Πατρός ἐστιν 
ὁ Υἱός. "Iva γὰρ μὴ διὰ shv τοῦ ὀνόματος κοινωνἰαν 
ἕνα τινὰ τῶν χάριτι γενοµένων νἱῶν εἶναι νομίσῃς, 
πρῶτον μὲν πρόσχειλαι τὸ ἄρθρον, διαιροῦν αὑτὸν 
τῶν χατὰ χάριν. Ri δὲ μὴ τοῦτο ἀρχεῖ σοι, ἀλλ' ἔτι 
χάτω χύπτεις, τούτου χυριώτερον ὄνομα ἄχουε τὸ, 
Μονογενγής. El δὲ xe μετὰ τοῦτο χάτω βλέπεις, θὐ 
ταραιτήσοµαι, φησὶ, xal ἀνθρωπίνην τινὰ ῥῆσιν εἰ- 


quam diguitatem — atque  lizereditatem quamdam 
ascribis, ipse de Filio etiam dicit: Ez quo, in- 
quiens, totum corpus per nexus ei conjunctiones sub- 
ministratum crescit in augmentum Dei *. Neque hoc 
illi satis est, sed alia quoque ratione obstruit ora 
vestra, eum illud : Per quem, quod tu. diminutio- 
nem significare dícis, tribuit etiam Patri : Fidelis, 
inquiens, Deus, per quem vocali estis ἐπ societatem 
Filii ejus *. Et rursum : Per. voluntatem ejus *. Et 
alibi : Quoniam ex ipso, εἰ per ipsum, et in ipsum 
omnia *. Λο non Filio solum ascrihitur illud, Ex quo, 
sed etiam Spiritui. Siquidem angelus ad Joseph : , 
Ne timeas, inquit, accipere Mariam conjugem tuam, 
quod enim in ipsa conceptum est, ez. Spifitu sancto 
est *. Quemadmodum igitur illud : /n quo, cum 
Spiritus sit, non alienum patat Propheta, ut tribus- 
tar Deo, et propterea dicit : In Deo faciemus vir- 
tutem *, Et Paulus optans : Si quo modo, inquit, 
jam aliquando prosperum iter habeam in. voluntate 
Dei venire ad vos *. Ec de Christo item loquens 
eodem utitur verbo, In Christo, inquiens, Jess. 
Denique hzc verba sspe atque adeo assidue ab 
una in aliam personam translata comperies. Quod 
quidem non feret, nisi in omnibus una atque ea- 
dem esset natura atque essentia. 


kjusdem ex interpretationo illins sententie: « Qui eot 
in sinu Patris *. » 


6 Evangelista de sina mentionem facit, ut hoe uso 


verbo nobis ostendat, magnam essentie cognatio- 
nem esse, et propinquitatem, similemque esse cogni - 
tionem et sequalem potestatem. Eum enim, si alte- 
rius esset essentise, non tegeret in sinu Pater. Ac 
ne ipse quidem, si esset servus. οἱ unus e multis, 
suderet ἵα Domini sinu versari. Hoc eaim 
germani solius Filii proprium est, qui magaa 
fiducia in Patrem utitur, eoque nulla re minor est. 
Vis et ceternitatem ejus intelligere? Audi quid Me- 
ses de Patre dicat. Quareasenim si a JjJudswis 
Interrogaretur, ecquod esset nomen ipsius, quisnam 
esset ille qui se misisset, quid illis. esset respon- 
dendum, audivit illud : Dieito, Qui est, misit me *. 


Db Qui es! sutem nihil aliud significat, nisi qui sem- 


per est, qui sine principio est, qui vere οἱ proprie 
est. ldem autem et verbis illis significatur : In pria- 
cipio erst. Eodem verbo et hic Joannes utitur : Qui 
esi, inquiens, in sinu Patris, ut sine principio et ab 
omni selernitate demonstret esse. Δο n6. οκ nomi- 
nis similitudine, aliquem exiis qui graua fii sent 
intelligeres, primom adjunzit articulum, ut eum a 
fliis per gratiam sdoptatis separaret. Deinde, ne 
forte id tibi deorsum intuenti non esset satis, wo- 
men adhuc magis proprium addidit, boc est, Unige- 
nitus. Quod si post hoe oculos adhue humi defixos 


* Coloss. wu, 19. * E Cor. 1, 9. * Galat. 1, &. * Roin. νι, 50..." Matth. 1, 30. * sal. tix, 14. " Rom. 1, 


* Joan. i, 1&. * Exod. ui, 14 | 
PaATBoL. Gg. CXXX. P 


10. 


20 


(19 


EUTIIYMII ZIGABENI 


629 


habes : Non gravabor, inquit, aliquod ctiam verbum A πεῖν περὶ τοῦ 8:00, thy τοῦ χόλπου λέγω µόνον, ἵνα 


lioiiyibus congruens usurpare, quamvis loquar de 


Deo. Attamen, ne quid liumile abjectumque eogites, 
in sinu tantum dicam. 


]tem in. Arianos, sancti Cyrilli Alexandrini. Ex 
commentariis ejus in Joannis Evangelium. 


Quid ad hzc dicitis, qui novum nobis ac re- 
centem inducitis Filium, ut ne omnino quidem jam 
amplius credatur Deus? « Non enim erit in te Dexs 
recens, » ait Scriptura *'. Quomodo autem nmon 
erit recens, si novissimis natus est temporibus? 
Quomodo vero non mentitus sit ad Judaeos dicens: 
« Ànien dico vobis, antequam Abraham fieret, ego 
sum * ?» Neminem enim fugit multis post beatum 
Abraham s:culis Christum ex sancta Virgine ge- 
nitum. Quomodo denique illud,« In principio erat, » 
manebit incolume, et recte quadrabit, si in fine 
&zculorum natus est Unigenitus ? Vide enim vel ex 
1'is que sequuntur, quanta sit absurditatis eternam 
Filii exsistentiam mutilare, et novissimis tempo- 
ribus ipsum natum suspicari. lllud vero subtilius 
rursus explicandum nobis venit quod dixit beatus 
evangelista : 

In principio erat Verbum. 

Principio nihil est antiquius, si principii defini- 
tionem in se retineat. Principium enim principii 
nusquam fuerit: aut si quiddam aliud ante ipsun 
intelligatur oriaturve, vere principium esse de- 
sinet. Alioqui, si fleri potest ut aliquid ante illud 
quod vere principium est exsistat, in infinitum 
nostra de illo abitura est oratio, alio prius semper 
exoriente, et post serejieiente — illud quod qu»re- 
tur. ltaque principium quidem principii non erit, 
si vere et exacte ratiocinari volumus, sed in in- 
Ünitum et incomprehensibile procedet id quod de 
ipse dicetur. Cumque fine careat illa retro acta 
perpetuo conversio, et sxecula perctirrat, non exsi- 
Stere in tempo:e Filius, sed ab zeterno potius esse 
twm Patre coumperietur. Erat enim ín principio. 
Quod si erat in principio, quz mens, amabo, po- 
46Η vim illius verbi, erat, transvolare? Quando 
denique illud, erat, velut in fine consistet, cum 
prosequentem cogitationem semper antecedat , 


μηδὲν ὑποπτεύσηῃς ταπεινὀν. 


"Eri γατὰ ᾿Αρειανῶν τε καὶ Εὖνγομιανῶν τοῦ £v 
ἁγίοις Κυρί.ῖου ᾽Α.εξ/νδρείας ἐκ τῶν κατὰ 
Ἱωάνγην Εὐαγγένιον ἐξηγητιχκῶν. 


Τί πρὸς τοῦτό φατε, οἱ νέον ἡμῖν xal πρὀσφατον 
εἰσφέροντες τὸν Yibv, ἵνα μηδὲ ὅλως ὑπάρχειν ἔτι 
πιστεύηται θεός; « Οὐ γὰρ ἔσται,; φησὶν. e kv σοὶ 
θεὺς πρόσφατος, » fj θεία Γραφή. Πῶς οὖν οὐ πρόσ- 
φατος, εἰ ἓν ὑστέροις ἐγεννήθη χαιροῖς ; Πῶς δξ οὖὐχ 
ἑφεύδετο λέγων πρὸς Ἰουδαίους * « Αμὴν λέγω 
ὑμῖν, πρὶν ᾿Αθραὰμ γενέσθαι, ἐγώ epa - » πρόδηλον 
γὰρ δήπου xal πᾶσιν ὁμολογούμενον, ὡς πολλοῖς 


Β ὕστερον χρόνοις μετὰ τὺν µακάριον "A6paky. ἐγεν- 


νήθη Χριστὸς διὰ τῆς ἁγίας Παρθένου. Ποῦ δὲ ὅλως 
tb, «Ἐν ἀρχῇ ἣν, » σωθῄσεται xat χωρήσει xalix , 
εἴπερ ἐπὶ τέλει τῶν αἰώνων γέγονεν ὁ Μονογενής ; 
"Opa Υάρ µοι καὶ διὰ τῶν ἑφεξῆς, ὅσην ἔχει τὴν 
ἁτοπίαν τὸ χολοθοῦν τοῦ Υἱοῦ τὴν ἀῑδιον ὕπαρξιν, 
καὶ ἓν ὑστέροις αὐτὸν γενέσθαι χρόνοις ὑπονοεῖν. 
Αὑτὸ δὲ δὴ πάλιν ἡμῖν εἰς λεπτοτέραν παρακείσε- 
ται βάσανον, ὅπερ ἔφη ὁ µαχάριος εὐαγγελιστής' 
Ἐν ἀρχῇ ἡν ὁ Λύγος. 

Της ἀρχῆς οὐδέν ἐστι τὸ πρεσθύτατον, εἴπερ ἔχοι 
σωζόµενον ἐφ᾽ ἑαυτῇ τὸν τῆς ἀρχῆς ὅρον. "Apyh 
γὰρ ἀρχῆς οὑκ ἂν εἴη ποτὲ, jf) πάντως ἐχθήῆσεταιι 
sb εἶναι χατὰ ἀλήθειαν ἀρχὴ, προεπινοουµένου τινὸς 


«ἑτέρου καὶ προανίσχοντος αὐτῆς' ἄλλως τε εἰ &v- 


δέχεταί τι προὐπάρχειν τῖς ὄντως ἀρχῆς , ἓπ᾿ ἄπει- 
po» ἡμῖν ὁ περὶ αὐτῆς οἱχήσεται λόγος, ἀεὶ προανα- 
τελλούσης ἑτέρας, xal δευτέραν ἀποφαινούσης τὴν 
ἐφ) ᾗπερ ἂν ἡ παρ) ἡμῶν γένοιτο ζήτησις. Οὐχοῦν 
ἀρχὴ μὲν ἀρχῆς οὐκ ἔσται, κατὰ τὸν ἀκριθῆ τε xat 
ἀληθῃη Ἀλογισμὸν, ἀλλ εἰς ἀμήρνυτον μέντοι χαὶ 
ἁἀχατάληπτον ὁ περὶ αὐτῆς ἁἀποδημήσει λόγος. Τέλος 
δὲ οὐχ ἐχοῦσης τῆς ἀξὶ πρὸς τὸ ἀνόπιν φυγῆς , xal 
τὸ τῶν αἰώνων ἀναφοιτώστς µέἐτρον, οὐκ Ev χρόνῳ 
γεγονὼς ὁ Yic, ἀῑδίως δὲ μᾶλλον ὑπάρχων μετὰ 
Πατρὸς εὑρεθήσεται, "Hy γὰρ ἐν ἀρχῃ. Ei δὲ ἦν ἐν 
ἀρχῇ . ποῖος., εἰπέ pot, δυνήσεται νοὺς τὴν τοῦ ἦν 
ὑπερανίπτασθαι δύναμιν; Πότε δὲ ὅλως τὸ ἦν ὡς Ev 
τέλει στήσεται, προανατρέχον ἀεὶ τοῦ διώκοντος 


mentemque praecurrat? Quam ob rem attonitas D λογισμοῦ, καὶ τῆς ἑπομένης αὑτῷ προαναπηδὼν 


propheta Isaias inquit : « Generationem cjus quis 
enarrabit? Quia tollitur a terra vita ejus *. » Tol- 
«ιν enim profecto a terra generationis Unigeniti 
Σο, hoc est, omnium mortalium mentem exce- 
dit, omnemque rationem superat, adeo ut enarrari 
Aequeat. Quod si mentem et rationem nostram 
-816edit, quomodo ereatus erit, eunt. et tempore et 
«satione circumscribere res creatas ingenii nostri 
vires non excedat ? 


Ália observatio, iu illud, « In princiyio 
erat Verbum. » 


Principum utique illud quod in tempore intel- 


! Psal. 1xxx, 10. * Joan, vir, 58. 


! [sa. Liit, 8. 


ἑννοίας; Ἐπὶ τούτω δη ἄρα καταπεπληγµένος € 
προφίτης φησὶν ᾿Πσαῖας' « Την γενεὰν αὐτοῦ τίς 
διηγήσεται; ὅτι αἴρεται ἀπὸ τῆς Υῆς ἡ ζωὴ αὐτοῦ. 1 
Αίρεται γὰρ ὄντως ἀπὸ τῆς γῆς ὁ περὶ τῆς γεννήσεως 
ἀόγος τοῦ Μονογενοῦς , toov ἔστιν, ὑπὲρ πᾶσάν ἐστι 
διάνοιαν τῶν ὄντων ἐπὶ τῆς γῆς, xaX ὑπὲρ πάντα 
λόγον , ὡς εἶναι ληιπὺν ἀνεξήγητον: εἰ 6b ὑπὸρ νοῦν 
ἐστι xai λόγους τοὺς àv ἡμῖν, πῶς ἂν sr γενη-ὸς, 
σὐχ ἀτονούσης τῆς ἑνούσης ἡμῖν διανοίας, καὶ χρόνῳ 
καὶ λόγῳ περιορίζειν τὰ γενητά; 
'Etépuc εἰς τὸ αὐτὸ θεωρητέο», « Ἐν ἀρχῇ "iV 
ὁ Αόλος.) 
'Aryhy ὅλως τὴν ἂν χρόνῳ νοουµέ»ην οὐκ East 


621 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 


62? 


λαθεῖν ἐπὶ τοῦ Μονογενοῦς. Ἐπεὶ γάρ ἐστι ποὺ A igilur nullatenus capere licet de Uvigenito. Nam 


χρόνου παντὸς, xal προαιώνιον ἔχει τὴν ὕπαρξιν, 
ἔτι τε πρὸς τούτοις τὸ χαταλήγειν εἰς τέλος dj θεία 
παραιτεῖται φύσις (ἒξε, γὰρ ὡσαύτως del, χατὰ τὸ 
ἐν Ῥαλμοῖς µελῳδούμενον, « Σὺ δὲ ὁ αὐτὸς st, καὶ 
τὰ ἔτη σου οὐκ ἐχλείφουσιν ))' ἀπὸ ποίας ἡμῖν ἀρχῆς 
τῆς Ev χρόνῳ xal ποσῷ µετρουµένης ὁ Yi; ἐκθῇσε- 
ται, τρέχειν εἰς τέλος οὐχ ἀνεχόμενος , ἅτε Uh χα) 
χατὰ φύσιν ὑπάρχων θεὺς, xal διὰ τούτο Bow: 
ε Ἐγώ εἰμι ἡ ζωή» Αρχὴ γὰρ αὐτὴ xa0' ἑαυτὴν 
οὐχ ἂν ὅλως ὑπάρχειν νοοῖτό ποτε, pi, πρὸς τὸ oixstov 
βλέπουσα τέλος * ἐπείπερ ὡς πρὸς τέλος μὲν ἀρχὴ, 
τέλος ὃ αὖ πάλιν ὡς πρὸς ἀρχὴν ὀνομάξεται. "Ap- 
yi? 9k πάλιν ἓν τούτοις τὴν χατὰ ypóvov , τοι το- 
σότητα, σηµαἰνομεν. Οὐχοῦν ἐπειδήπερ xal αὐτῶν 
ἐστι τῶν αἰώνων πρεσθύτερος ὁ ΥΙὸς, τὸ μὲν ἐν 
Υοήύνῳ γεγενῆσθαι διαφεύξετα: ᾿ ἣν δὲ χαὶ δ.ὰ παντὸς 
ὡς ἐν tn y) τῷ Πατρὶ, χατὰ τὸ παρ᾽ αὐτοῦ λελεγµέ- 
voy" « Ἐγὼὡ ix τοῦ Πατρὸς ἐξῆλθον, καὶ f.» Πηγης 
τοιγαροῦν νοουµένου τοῦ Πατρὸς, ἣν 6 Λόγος ἓν αὐτῷ 
σοφία, xai δύναμις , καὶ yepaxchp , καὶ ἀπαύγασμα, 
χαὶ εἰκὼν ὑπάρχων αὐτοῦ. Καὶ εἰ χρόνος ἣν οὐδείς, 
ὅτε Λόγου χωρὶς , καὶ σοφίας, xaX χαρακτῆρος , καὶ 
ἁπαυγάσματος ἣν ὁ Πατὴρ᾽ ἀνάγχη συνομολογεῖν 
ἀῑδιον ὑπάρχειν τὸν Υἱὸν, ὃς ταυτά ἐστι τῷ ἀῑδίῳ 
Πατρί. Πῶς γὰρ ὅλως ἐστὶ χαρακτλρ, πῶς 6k εἰχὼν 
ἀχριθὴς , εἰ μὴ πρὸς ἐχεῖνο μεμορφωμένος ὁρᾶται 
τὸ χάλλος, οὗ xai ἔστιν εἰχών, ᾿Αδικήσει δὲ ὅλως 
οὐδὲν, τὸ ὡς ἐν πηγῇ τῷ Πατρὶ) τὺν 1 ὃν ὑπάρχειν 


cu sit ante omne tempus et seculis priorem 
exsistentiam habeat, ac preterea finein attingere 
natura divina nesciat (codem enim modo se sefm- 
per habebit, juxta illud Psalmist:e: « Tu autem 
idem ipse es, et anni tui non deficient ! »), quo- 
nam a& principio tempore et quantitate defi- 
nita. Filius prodibit, qui ad finem tendere ne- 
scit, utpote secundum naturam exsistens Dens, ac 
propterea. clamans: « Ego sum vita * ? » Princi- 
pium enim in 8e neutiquam intelligetur esse, nec 
ad finem suum respicere, cum principium respectu 
ad linem, rursus nutem finis respectu ad princi- 
pium nuncupelur. Principium vero hic rursus ten» 
poris, sive quantitatem significamus. Cum igitur 
ipsis eliam saeculis antiquior sit Filius, in tempore 
genitus esse non poterit, sed erat semper in Patre 
velut in fonte, sicuti ab ipso dictum est: « Ego ex 
Patre exivi et veni *. » Cum ergo Pater fons in. 
telligatur, erat Verbum in ipso, sapientia, et vir- 
tus, et character, et splendor, et imago ejus ex- 
sistens. Et si tempus nullum erat quando abs- 
que Verbo, et sspientia, et charactere, et. splen- 
dore erat Pater, simul etiam fateri necesse est z- 
ternum esse Filium, qui eadem est cum eterno 
Patre. Quomodo enim, amabo, character est, aut 
quomodo exacta imago, nisi ad illam pulehritudi- 
nem expressus videatur eujus etiam est imago? 
Nihil obstabit porro, quod Filium in Patre tanquam 


ἐννοεῖν * μόνον γὰρ τὸ, ἓξ οὗ, τὸ τῆς yy, ἓν τούτοις C 11 onte esse intelligimus. Nomen fontis enim hic 


ὄνομα σηµαίνει. "Este δὲ ὁ Ὑἱὸς ἐν Πατρὶ xai ἐκ 
Πατρὸς, oóx ἔξωθεν f| kv χρόνῳ γεγονὼς, ἀλλ' ἐν 
τῇ τοῦ Πατρὸς ὑπάρχων οὐσίᾳ, καὶ ἐξ αὐτης &va- 
λάμφας , ὥσπερ ἐξ ἡλίο, τυχὸν τὸ ἀπαύγασμα αὐ- 
τοῦ, 7] χαθάπερ ἐχ πυρὸς f) ἔμφυτος αὐτοῦ θερµότης. 
Ἑν γὰρ τοῖς τοιούτοις παραδείγµασιν, ἓν μὲν &E ἑνὸς 
γεννώµενον ἕνεστιν ἰδεῖν, ἀεὶ δ' οὖν ὅμως συνυπὰρ- 
χον, καὶ ἀχωρίστως προσὸν , ὡς δίχα τοῦ ἑτέρου μὴ 
εἶναι δύνασθαι καθ) ἑχυτὸ «b ἕτερον, xal διασώζειν 
ἀληθῆ τὸν τῆς οἰχεία; φύσεως λόγον, Πῶς γὰρ ὅλως 
ἔλιος οὐκ ἔχων ἁπαύγασμα ; f| πῶς ἀπαύγασμα μὴ 
ὄντος ἡλίου τοῦ ἁπαυγάζοντος a0:6; Πῶς δὲ χ2) 
πυρ, εἰ τὸ θερμαίνειν οὐκ ἔχει; πόθεν δὲ τὸ θερμὸ», 
εἰ μὴ ix πυρὸς , f) παρά τινος ἑτέρον τωγχὸν, τῆς τοῦ 
πυρὺὸς οὐσιώδους ποιότητος οὐ μαχράν που χΣιµένου; 
Ὥσπερ οὖν ἐν τούτοις, τὸ ἑνυπάργειν τὰ ἐξ αὐτῶν, 
οὖὑκ ἀναιρεῖ thv ουνύπαρξιν , xl δὲ συντοέχοντα 
τοῖς γεννῶσι δειχνύε; τὰ γεννώμενα , ναὶ μίαν ὧν 
πρὸς αὐτὰ τὴν φύσιν χλγρωσάµενα ᾿ οὕτω xal Eo 
11οῦ. K3v γὰρ ἐν Πατρὶ καὶ Ex Πατρὸς νοῆται xol 
λέγηται , οὐχ ἔχφυλος ἡμῖν xaX ξένος, f) ὡς µετ 
αὐτὸν δεύτερος εἱἰσδήσεται, ἁλλ' ὢν ἓν αὐτῷ , καὶ 
συνυπάρχων ἀῑὶ, καὶ ἓξ αὐτοῦ πεφινὼς, sumi τὸν 
ἄῤῥητον τῆς θείας γεννήτεως τρόπον. "Οτι δὲ xal ὡς 
ἀρχὴ τοῦ Υ]οῦ χατὰ μόνου τὸ, ἐξ οὗ, λέγεται καὶ 
παρὰ τοῖς ἁγίοις ὁ θεὺς καὶ Πατὴρ, &ous τοῦ Ψαλμ- 
ᾠδοῦ τν δευτέραν τοῦ Συτῆρος ἡμῶν ἑτιφάνειαν 
5 Joan. xvr, 98. 


! Psal.c:, 98... * Joan. xiv, 6. 


&olum, id ex quo, significat. Est autem Filius in 
Patre, et ex Paire, non extrinsecus, aut in tem- 
pore genitus, sod in Patris exsistens substantia, 
et ex ipsa effulgens, velut ex sole splendor, aut 
lanquam ab igne innatus ei ealor. ln his enia 
exemplis unum quidem ex alio prognatum videre 
est, verumtamen semper coexsistens, et insepara- 
b.liter insitum, ita ut absque altero alterum per 
5ο nequeat esse, δὲ veram sus nature ratiesem 
retinerc. Quomodo enim demum sol erit, si. splen- 
dore sit destitutus, aut quomodo splendor, si mon 
sit sol a quo illustretur * Quomodo vero ignis, si 
oa'efaeiendi virtute careat? Unde autem calor, nisi 
ex igne, aut ab alia quad.im re quee a substantiali 
qualitate ignis haud. procul absit ?* Quemadmedam 
igitur in his, quod simul ex»istant ea que sunt ex 
ipsis, eorum coexsistentia mon tollitur, sed qued 
scmper concurrant cum productoribus suis, pate 
fit esse producta. et unam eum ipsis bsbere nata- 
ram : ita quoque in Filio; licet enim in Patre-et 
ex Patre intelligntar ae dicatur, non alienus se- 
bis aut. exterhus, aut. tanquam ab ipso secundus 
»rodibit, sed exsistens in ipso, et semper coexsi- 
siens, et ex. ipso effalgens secundum ineffabilem 
di:inz generationis modam. Quod autem etiani a 
sanctis Deus et Pater tanqnam principium solu 
cx que Filii dieatar, tai Psalmistam. sceundum 


623 


EUTHYMI! ZIGABENI 


e 


nostri Servatoris adventum prenuntiantem, et ad A διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος προχηρύττοντος , χαὶ πρὸς 


ipsum Filium dicentem : « Tecum principium in 
die virtutis tux, in splendore sanctorum tuo- 
rum '. » Dies enim virtutis Filii ea est, qua uni- 
versum orbem judicaturus est, et unicuique mer- 
cedem secundum opera sua redditurus. Veniet 
autem omnino etiam ipse exsistens in Patre, et 
habens in seipso Patrem, suzx nature quodam- 
modo principii expers principium, scilicet ex quo 
duntaxat, propterea quod est ex Patre. 

In principio erat Verbum. 

Principii de quo hic querimus, multe ac variz 
significationes se nobis offerunt undique quz utilia 
sint investigantibus, et canum instar veram divi- 
noram dogmatum comprehensionem, et accuratam 
mysteriorum rationem indagantibus : « Scrutamini » 
cnim « sanctas Scripturas , » alicubi Salvator ait, 
« quia vos putatis in ipsis vitam zternam babere : 
et ille sunt quc testimonium perhibent de me *. » 
Videtur itaque beatus evangelista principii nomine 
hie potestatem supra omnia positam significare, 
Patrem nimirum, ut et supra omnia collocata 
natura divina appareat, qua quodcunque creatum 
est sub pedibus habet, et rebus 8.se in rerum 
naturam editis propemodum insidet. [n hoc igitur 
principio quod est in omnes et supra omnes, erat 
Verbum, non cum omnibus sub pedibus ejus, sed 
extra omnia in ipso naturaliter, ceu (ructus cos- 
ternus, locum, ut ita dicam, habens omnibus 
antiquiorem, Patris nimirum mataram. [Idcirco 
etíam liber libero Patre genitus, universi impe- 
rium una cum ipso habet. Quaenam ergo sit dein- 
. eeps horum verborum structura, operm pretium 
est animadvertere. Noanulli audacter, ut antea 
diximus, Dei Verbum tum primum in rerum natu- 
ram editum asserebant, cum assumpto sanctis 
Virginis templo propter nos factus est bomo. Quid 
: ergo demum erit, si aut creatus aut factus, ct 
.ajusdem cum aliis omnibus naturse, de quibus et 
. € nibilo creatio, et servitutis nomen et res ipsa 
jure dicuntur? Quid enim creatum cunctipotenti 
Deo servire impune detrcetabit? Quid autem cun- 
. eipotenti principio, potestati, et dominationi non 
subjacebit, quam ipse alicubi quoque significat 
Selomon dicens : « Cum justitia enim preparator 
solium potesistis * . » Paratus enim est praeclare 
ad justitiam ille thronus ejus nimirum quz: supra 
omnes est potestatis. Et quis ille thronus sit, de 
quo hic loquimur, audi Deum per unum sanctorum 
dicentem : « Coelum mihi thronus.» ltaque pa- 
jetum est ad justitiam colum, hoc est, qui celos 
incolunt sancti spiritus. Quoniam ergo necesse 
erat confiteri una cum aliis creaturis! subjici Deo 
ac atri Filium, tanquam servili conditione prz- 
ditum, et principii potestati perinde ac alia 
eubditum, si, ut illi volunt, sero genitus, et eorum 
«qui in tempore facti sunt. υπυς est : necessario 


* Psal. cix, 5... * Joan. v, 20. * Prov. xvi, 12. 


C 


αὐτὸν λέγοντος τὸν Yióv* « Metà cou ἡ ἀρχὴ iv 
ἡμέρᾳ τῆς δυνάµεώς σου, tv τῇ λαμπρότητι τῶν 
ἁγίων σου. » Ἡμέρα γὰρ δυνάµεως τοῦ Yloo, καθ 
fjv ὅλην χρινεῖ τὴν οἰχουμένην, xa ἀποδίδωσιν εχά- 
ctp χατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ: ἵξει δὲ πάντως xa τότε 
αὐτός τε ὧν kv Πατρὶ, χαὶ ἔχων ἓν ἑαυτῷ τὸν Πα- 
τέρα, τὴν ἄναρχον τῆς οἰχείας φύσεως olovsl πως 
&pyhv, χατὰ µόνον τὸ, ἐξ ob, διὰ τὸ ὑπάρχειν ἐκ 
Πατρός. 
'Ev ἀρχῃ ἦ» 6 Λόγος. 

Eig πολλὰς ἡμῖν xal διαφόρους ἑννοίας ὁ περὶ τῆς — 
ἑνθάδε σηµαινοµένης ἀρχῆς χαταποιχίλλεται λόγος, 
πανταχόθεν θηρᾶσθαι σπουδάζων τά εἰς ὠφέλειαν 
συντείνοντα, xat χατάληψιν ἀληθῃ τῶν θείων δογµά- 
των, χαὶ τὴν ἐν τοῖς µυστηρίοις ἀχρίδειαν χυνὸς 
δίχην ἰχνηλατῶν. « Ἐρευνᾶτε γάρ που τὰς ἁγίας 
Γραφὰς, «φησὶν ὁ Σωτήρ ὅτι ἐν αὐταῖς ὑμεῖς 
δοχεῖτε ζωὴν αἰώνιον ἔχειν, χαὶ αὗταί εἰσιν αἱ µαρ. 
τυροῦσαι περὶ ἐμοῦ. » Ἔθιχε τοίνυν ὁ µαχάριος 
εὐαγγελιστὴς ἀρχὴν ἐνθάδε, τὴν χατὰ πάντων ἑξου- 
σίαν, τοῦτ ἔστι, τὸν Πατέρα σηµαίνειν’ ἵνα δὴ xai 
ἑπάνω πάντων ἡ θεία φαΐνηται φύσις, πᾶν ὅπερ ἑστὶ 
γενητὺν ὑπὸ πόδας ἔχονσα, μονονουχὶ χαὶ ἐποχουμένη 
τοῖς δι αὐτῆς εἰς τὸ εἶναι χεχληµένοις. Ἐν ταύτη 
τοιγαροῦν τῇ ἀρχῃ. τῇ χατὰ πάντων xgt zi πάντας. 
fv ὁ Λόγος, οὐ μειὰ πάντων ὑπὸ πόδας αὐτῆς. ἁλλ᾽ 
ἔξω πάντων ἐν αὐτῇ φυσιχῶς, ὡς καρπὸς σνναῖδιος. 
τόπον ὥσπερ ἔχων τῶν ἁπάντων ἀρχαιότερον τὴν τοῦ 
γεννῄσαντος φύσιν. Διὸ δὴ καὶ ἐλεύθερος ἑλευθέρου 
Πατρὸς πεφυχὼς, τὴν χατὰ πάντων ἀρχὴν σὺν αὐτῷ 
χεχτήσεται. Τίς οὖν &pa xal νῦν ὁ τῆς bv τούτῳ 
χατασχενῆς Υενῄσεται λόγος, ἀχόλουθον συνιδεῖν. Ῥι- 
ψοχινδύνως τινὰς, χαθάπερ ἔφημεν ἐν τοῖς ἀνωτέρω, 
εὺν τοῦ Θεοῦ Λόγον τότε δὴ πρῶτον εἰς «b εἶναι xs- 
χλῆσθαι διισχυρίζοντο, ὅτε τὸν Ex τῆς ἁγίας Παρθέ- 
νου ναὺν λαδὼν, ἄνθρωπος Υέγονε δι ἡμᾶς T.U οὖν 
ἂν aU, λοιπὸν, εἴπερ f] Υενητὸς xal πεποιηµένος, 
xaX τοῖς ἄλλοις ἅπασιν ὁμοφυὴς, οἷς ἐξ οὐχ ὄντων fj 
γένεσις, xal «b τῆς δουλείας ὄνομά τε xai πρᾶγμα 
δικαίως ἐπαληθεύεται; Τί γὰρ τῶν πεπο.ηµένων τὴν 
ὑπὸ τῷ πάντων χρατοῦντι θεῷ δουλείαν ἀχινδύνως 
παραιτήσεται; τί δὲ οὐχ ὑποχύψει τῇ χατὰ πάντων 
ἀρχὴ τε καὶ ἐξουσίᾳ, xai χυριότητι, ἣν καὶ αὑτός 
που σημαίνει λέγων ὁ Σολομών" « Μετὰ γὰρ διχαιο- 
σύνης ἑτοιμάζεται θρόνος ἀρχῆς; » Ἔτοιμος γὰρ 
xai πολὺ λίαν εὐπρεπὴς εἰς διχαιοσύνην ὁ τῆς ἀρχΏς 
θρόνος, τῆς ἐπὶ πάντας δηλαδή. Καὶ τἰς 4 θρόνος περὶ 
οὗ νῦν ὁ λόγος, ἄχουε λέγοντος τοῦ θεοῦ δι’ ἑνὸς τῶν 
ἁγίων. « Ὁ οὑρανός µοι θρόνος. » Οὐχοῦν ἔτοιμος 
εἰς δικαιοσύνην ὁ οὐβανὸς, cout' ἔστι, τὰ ἓν τοῖς οὗ- 
ρανοῖς ἅγια πνεύματα. Ἐπειδὴ τοίνυν fjv ἀνάγχη - 
συνομολοχεῖν, μετὰ τῶν ἄλλων ποιημάτων ὑποχεῖσθαι 
τῷ θεῷ χαὶ Πατρὶ τὸν Υἱὸν, ὡς οἰχετιχὴν ἔχοντα 
τάξιν, καὶ ὑπὸ τὴν τῆς ἀρχῆς ἑξουσίαν ὁμρίως 
πίκτοντα τοῖς ἄλλοις, εἴπερ ἐστὶ xat! ἐχείνους ὁψι- 
γενἠς, xal τῶν bv χρόνῳ πεποιηµένων εἷς' ἀναγχαίως 


625 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 


626 


6 µαχάριος εὐαγγελιστὴς δριμύτερον τοῖς ἑτεροδι- A beatus evangelista acrius insultat hzreticis, εἰ ab 


δασχαλοῦσιν ἐπιπηδᾷ' xal δουλείας μὲν ἁπάσης ἐξ- 
έλχει τὸν Ylóv*. ἓκ δὲ τῆς ἐλευθέρας χαὶ πάντων 
ἀρχούσης οὐσίας ἐχπεφηνότα δειχνύει, χαὶ ἓν abt) 
φυσιχῶς ὑπάρχειν ἰσχυρίζεται, λέγων Ἐν ἀρχῇ ἦν 
ὁ Λόγος. 

Ἐπιπλέχει δὲ τῷ τῆς ἀρχῆς ὀνόματι χρησίµως 
τὸ ἦν, ἵνα μὴ µόνον εὐχλε]ς, ἀλλά νοῆται xai προ- 
αιώνιος * τέθειται γὰρ ἐν τούτοις τὸ ἦν, εἰς βαθεῖάν 
p" xai ἀκατάληπτον, xal τὴν ἔξω χρόνων ἄῤῥητον 
έννησιν ἀνατεῖνον τοῦ θεωροῦντος τὴν ἔννοιαν. Τὸ 
Τὰρ ἦν, ἁδιορίστως ἐχφωνηθὲν, εἰς ποῖον ἡ μῖν χατα- 
λήξει τόπον, ἀεὶ προελαύνειν τοῦ διώχοντος νοῦ 
πεφυκὸς, xal ἣν οἵηταί τις ἔχειν αὐτοῦ τὴν χατάπαυ- 


omni quidem servitute Filium vindicat, et ab ein- 
nipotente substantia manare ostendit, in eaque 
naturaliter ipsum exsistere asserit, dicens : In 
principio erat Verbum. 


Principii autem vocabulo illud, erat, subjungit, 
ut non solum gloriosus, verum etiam ante szcula 
genitus intelligatur. lllud enim, erat, hic positum 
est, quo contemplantis animus in profundam 
quamdam et incomprehensibilem, et ineffabilem 
qua cuncta superat tempora generationem inten- 
datur. « Erat » enim; indeflnite prolatum, quonam 
in loco nos sistet, cum prosequentem mentem 


σιν, τάύτην τοῦ ἐπέχεινα Bpóuou ποιούµενον ἀρχήν; B natura sua semper anteverlat, et quam illius quie- 


« "Hv οὖν ὁ Λόγος lv ἀρχῇ, » τοῦτ' ἔστιν, ὡς iv 
ἀρχῇ τῇ ἐπὶ πάντα, xat ἓξ αὐτῆς ὑπάρχων φυσιχκῶς 
«b δεσποτιχὸν ἔχων ἀξίωμα, Εὶ δὲ τοῦτο ἀληθὲς, πῶς 
ἔτι γενητὸς, f| πεποιηµένος; Ὅπου δὲ ὅλως τὸ ἦν, 
κατὰ τίνα τρόπον τὸ οὐκ ἦν εἰσθήσεται; f] ποῖον 
ket λοιπὸν τὸν χατὰ τοῦ Υἱοῦ τόπον; 


ToU αὐτοῦ àx τοῦ περὶ Τριάδος «όλου. 
Είπερ yh ἣν ποτε ὅτε οὐχ fv, φησὶν, ἀλλὰ ἀῑδιός 
ἁστιν ὁ Υ]ὸς, χαὶ συνυπάρχει τῷ Πατρὶ, οὐκ ἔτι Υὸν, 
ἑλλ) ἁἀδελφὸν λέγε τοῦτον, συναῖδιον εἶναι λέγοντες, 
xa Υἱὸν εἶναί φαμµεν. El μὲν οὖν ἁπλῶς fjv αυναῖ- 
διο;, χαὶ οὐχὶ Yibe, χώραν εἶχεν ὑμῶν fj ὑπόνοια. 


tem esse putaveris, hanc ulterioris cursus faciat 
initium? « Erat » igitur « Verbum in principio, » 
hoc est, in potestate qux est supra omnia, et ex 
ipsa exsistens naturaliter, Dominique majestate 
preditum. Quod si ita est, quomodo creatus de 
mum aut factus erit? Uhi denique illud erat ali- 
quo modo non erat, inibit, aut quem tandem locum 
habebit in Filio? 
Ejusdem ex libro de Trinitate. 

Si nunquam fuit, inquiunt, cum non esset, scd 
proprius est Filius, et simul exsistit cum Patre, cur 
Filius ac non frater potius appellatur? Eum cum 
Patre :sternum dicentes, Filium etiam dicimue. 
SÍ zternum igitur simul cum Patre diceremus, non 


Ἐπειδὴ δὲ πρὺς τῷ ἀῑδίῳ xai Υἱὸν ὁμολοχοῦμεν, C autem Filium, locum haberet vestra suspicio. Cuna 


πῶς-ὁ Ylóg ἀδελφός ἐστι τοῦ γεννήσαντος ; 


Ἑκ τοῦ αὐτοῦ .Ἰόγου. 

Εἴπερ fj πίστις ἡμῶν εἰς Πατέρα xoi Υἱόν ἐστι, 
xai οὕτω βαπτιζόµεθα, mola ἁδελφότης iv τούτῳ 
φαίνεται; 3] πῶς ὁ Λόγος ἁδελφὸς εἶναι δύναται οὗ 
ἐστι Λόγος; 

Καὶ τοῦτο. 

Οὐκ ἔκ τινος ἀρχῆς προὐπαρχούσης ἐγεννήθησαν 
ὁ Πατὴρ χαὶ ὁ Υἱὸς, ἵνα xal ἀδελφοὶ νομισθῶσιν, 
ἀλλ’ ὁ Πατὴρ ἀρχὴ τοῦ Υἱοῦ, χαὶ τίχτει τὸν Υ1ὸν, 
xai μένει Πατὴρ, xai οὐχ Yióg τινος λέγεται. xal 
6 Yl, υἱός ἐστι, καὶ ὅπερ ἐστὶ μένει, καὶ οὐχ ἆδελ- 


autem pariter et zternum, et Filium fateamur, 
quomodo Filius genitoris frater esse queat? 


Et luec ex eodem libro. 

Si fides nostra in l'atrem et Filium est, atque ita 
baptizamur, quinam hic fraternitos, wt ita dicam, 
apparet? Aut quomodo Verbum frater esse potest 
illius, cujus est Verbum? 


Et hec 
Non ex uilo antecedente principio geniti sat 
Pater et Filius, ut fraures etiam possint existimari. 
Sed Pater est Filii principium, et Filium parit, et 
manet Pater, nec ullius esse Filius dicltur. Filius 
iem Filius est, et quod est manet, nec frater 


φός τινος χατὰ φύσιν λέγεται, ποῖον οὖν Eti τόπον p) cujusquam natura dicitur. Quis igitur in bis fra- 


ἁδελφότης bv τούτοις ; 


Καὶ εοῦτο. 

Ei τέλειος ὁ Πατὴρ, τέλειον ἔσται xoi τὸ ἐξ αὐτοῦ. 
Καὶ εἰ πρὸς τούτῳ τὸ ἀῑδιον ἔχει, ἀῑδιον ἔσται xal 
τὸ ἐξ ἁῑδίου Πατρὸς, οὐχ ἐπισυμέεδηχὸς τῇ τοῦ 
γασννήσαντος οὐσίᾳ, ἀλλ᾽ ἀεὶ συνυπάρχον αὑτῇ, καὶ 
οὐχ ἁἀτελὲς διὰ τὸ kv χρόνῳ γενέσθαι xatá τινας, 
ἀλλὰ τέλειον διὰ τὸ πρὸ παντὸς εἶναι χρόνου, 


Kal τοῦτο. 

Αντίθεσις οὐκ ἀληθὴς ἀνατρέπειν δοχοῦφα τοῦ 
Yloo τὸ ἀῑδιον οὕτως. El τοµήν φησιν fj θεία φύσις 
οὐκ ἐπιδέχεται, διὰ τὸ μῇ εἶναι πάθους δεκτιχἠ. OT; 
γὰρ τὸ πάσχειν κατὰ φύσιν ὑπάρχει, τούτοις ἐστὶν 


ternitati locus? 


Et hec. 

Si perfectus est Pater, perfectum erit et quod ex 
ipso est. Si aeternus prseterea est, aternum erit et 
jd, quod ex Patre sterno est. Neque gignentis 
adjunctum essentise, sed cum ipsa simul exsistens, 
nec, ut quidam volunt, iwperfeetum erit, utpote 
factum in tempore sed perfectum, quod ante oinne 
tempus exsistat. 

δι hacc. 

Argumenta, quibus Filii conantur seternitatem 
evertere, fslsa sunt. Si divina, inquiunt, natura 
secari non potest, quia in illam affectiones non 
cadunt. Que cnim Datura affectiones admit, 


62; 


EUTIIYMII ZIGABENI 


623 


sectionem etiam suscipiunt, non debemus. dicere, Α οἰκεῖον xal τὸ x£pvea0a:. OO yph λέγειν ix τῆς o5- 


lilium esse ex Patris essentia, ne qua affectio, aut 
divisio in simp'ici illa natura. appareat. Si enim 
quod ex alio est numero, diversum vest ab illo, ex 
quo est, et provenit, sectio et partitio quadam in 
natura divina perspicietur. Sin extrinsecus est, 
Adventitius accessit, el non est simul zeternus cum 
Patre. Inepte atque imperite quz corporum propria 
sunt, ea ralur corporis experti quadrare volunt. 
Corpora enim affectiones, el. sectiones, et divisio- 
ues auscipiunt, in naturam aute corporis exper- 
wem. nihil cadit ejusmodi. Quare cuim Deus corpore 
careat, sine. partitione parit, gignit sine sectione. 
Quandoquidem et ignis ex se lucem parit, nec 
ullam tamen suscipit divisionem, licet cogitatione 


σίας τοῦ Πατρὸς εἶναι τὸν Y'ibv, ἵνα μή τι πάθος χαὶ 
διαίρεσις περὶ τὴν ἁπλῆν φαίνηται φύσιν, El γὰρ 
τὸ ἔχ τινος προελθὸν Ἑτερόν τι πάντως kot! τῷ ὁρι- 
θμῷ παρ) ἐχεῖνο ἐξ οὗ ααὶ προῖλθε, usptauó; τις 
καὶ διαχοπὴ περὶ τὴν θείαν ὁρᾶται φύσιν, εἰ μὴ ἔξω- 
θεν, ἁλλ᾽ ὄντως ἐξ αὐτῆς δοίηµεν προςλθεῖν «5v 
Υἱόν. £i δὲ ἔξωθέν ἐστιν, ἐπισυμδέδηκεν ἄρα, καὶ 
οὐκ ἔστι τῷ Πατρὶ ουναῖδιος. Καχκῶς xai ἁπαιδεύτως 
τὰ σωμάτων ἴδια, τῇ ἁσωμάτῳ τινὸς προσάπτονσιν 
οὖσίᾳ. "Ev! σωμάτων μὲν yàp ἁρμόσει λέγειν πά- 
Bo; γίνεσθαι, xalcoushw καὶ διαίρεσιν’ ἐπὶ δὲ τῆς 
ἁσωμάτου φύσεως οὐὑδέν ἐστι τῶν τοιούτων. Et δὲ 
ἀσώματος à θεὺς, τίχτει py µερι-όµενος, γεννᾷ μη 
τεµνόµενος. Ἐπειδὴ xal τὸ πῦρ ἓξ Σαντοῦ τίχτει τὸ 


lax ab eo proveniens ab ipso sejuncta videatur. B φῶς οὐδὲ μίαν ὑπομένον διαέρεσιν, χἂν τῇ ἐπινοίᾳ 


Quod si quis non potest, quod corpore vacat, con- 
templari, quin illud corporeis necessitatibus sub- 
jiciat, is proprie mentis accuset imbecillitatem, 
qua impeditus nature corporis experti congruentia 
non potest. intelligere. Et rursum, qui Filium zter- 
num ex Patre zterno genitum nequeuut intelligere, 
el idcirco, quod corpore caret, corporum conditio- 
nibus subjiciuut, iidem Patrem etiam negent, 
quoniam quid natura sit, aut quantus sit invenire 
uon possunt. Quod si ea, qux supra 808 sunt, fide 
comprehenduntur, supra nos autem est Filii geue- 
ratio. Generatiouem euim illius, ut iuquit Propheta, 
Guia enarrabit ? Fide item hac perripiatur, cesset- 


que illud : Yon erat, quod promitur ex humau:e G 


vationis infirmitale. 
Et. hec. 

Si lumen est Deus et Pater, in ipso erat splendor 
ipsius. Si figura substanti Patris est Filius, ut Pau- 
lus ait, qui de ipso audent affirmare illud, Non 
erat, dicant, quando sine gura Patris substantia 
fuerit. Simul enim cum substantia et figura ipsius 
exsistit. Si veritas et sapientia Filius est, quando 
non fuit cum Paire, in quesemper est veritas et. sa- 
pleéntia ? 


Κι hec. 

Φἱ in Filio cernitur Pater, et Filius esv Patris esson- 
Up imago certissima, et ideo: Qui eiditme, inquit, 
tidit Patres, necessarium est. ot natura habeat 
omnia qui Pater habet. Sic enim iinago eiit abso- 
lutissima. Pater autem est immortalis, rex, procrea- 
tor, emnipoters, Deus, effector, idem ct. Filius. 
biequin si factus esset, aut aliquando non. fuisset, 
ih quod sternun, et eemper est, in eo nog 6811165 
Γδίε. expressum. Lnagines autem semper exem- 

 pheait similitudinem: refuruut. 


Ejusdem ex secundo Thesauri libro, in ea verba : 
«Considerate | Apostolum εἰ Pontificem confessio 
uis vestire Jesum.» 


Non naturam Verbi declarans Paulus liec dixit, 
*Is. xn, 8.7 


δοχῇ, πῶς χωρίζεσθαι τούτου τὸ EE αὐτοῦ προελθάν ; 
Ei δὲ τις ταῖς σωματικαῖς ἀνάγχαις ὑποδάλλει τὸ 
ἀσώματον, αἰτιάσθω τοῦ οἰχείου νοῦ τὴν ἀσθένειαν 
οὐ δυναµένου νοεῖν τὰ τῇ ἁσωμάτῳφ πρέπεντα φύσει. 
Καὶ πάλιν εἰ ἀσθενοῦσί τινες περὶ τὸ νοῆσαι τὴν ἐξ 
ἁἀϊδίου Πατρὲς ἀῑδιον τοῦ Υἱοῦ γἐννησιν, διά τε τοῦτο 
ταῖς σωματιχαῖς ἀχολουθίαις ὑποδάλλου «b ἀσώσι- 
µατον, ἐπειδὴ xal τί ἑστιν, f) ποταπὸς ὁ Πατὴρ χατὰ 
φύσιν οὐχ εὑρίσχουσιν, ἀρνείσθωσαν xal αὑτόν. El 
δὲ πίστει τὰ ὑπὲρ ἡμᾶς παραλαµθδάνεται, ὑπὲρ 
ἡμᾶς δὲ ἡ τοῦ 1ἱοῦ. γἐννῆσις, οὐδεὶς γὰρ αὗτοῦ τὴν 
γενεὰν διηγῄσεται, χαθώς «Παιν ὁ προφήτης. Πΐστ.ι 
xa δεχἐσθω xaX τοῦτο, καὶ ἀργείτω τὸ οὐχ fjv, ἐξ 
& θρωπίνων λογιαμῶν ἆ :θενῶς εἰσφερύμενμν, 


Καὶ τοῦτο. 

El φῶς ἐστιν ὁ θεὸς καὶ Πατὴρ, £v αὐτῷ τὸ ἁπαύ- 
γασµα αὐτοῦ ἂν. El χαραντήρ ἐστιν ὁ Υἱὸς τῆς 
τοῦ Πατρὺς ὑποστάσεως χατὰ τὴν τοῦ Παύλου φω- 
νὴν, λεγέτωσαν οἱ ἐπ᾽ αὐτοῦ τὸ Obx iv τολμῶντες 
φέρειν, πότε χαρακτῆρος χωρὶς ἣν ἡ ὑπόστασις τοῦ 
Πατρός. Ὁμοῦ γὰρ τῇ ὑποστάσει χαὶ ὁ ταύτης χα- 
ραχτὴῆρ συνεισάγεται.. El ἀλήθοια χαὶ σοφία ἑἐστῖν 
6 Ἐϊδς, πότε οὐκ ἣν &v τῷ Πατρί; "Ast γὰρ 4$ ἁλή- 
θεια παὶ σορία ἐν θεῷ χαὶ Βκτρί. 

Καὶ ταῦτα. 

EU bv. YE θεωρεῖται ὁ Hacho, παὶ εἰχών ἐστιν 

ἁπαράλλακτος τῆς τοῦ γεννέσαντης οὐσίας κατὰ τὸ 


D λεγόμενον παρ) αὑτοῦ. Ὁ ἑωακὼς ἐμὲ ἑώραχε τὸν 


Πατέρα * προσεῖναι πάντως ἀναγχαῖον αὐτῷ κατὰ 

φὖσιν, ὅσα xa: τῷ Πατρί. "Βσ-αι γὰρ οὕτως ἀχριθὴῆς 

ὁ χαρακτὶρ, ἀῑδιος δὲ ὁ Πατὴρ, ἀθάνατος, βασιλεὲ;ς, 

κτίστης, παντοκράτωρ, θεὸς, ποιητῆς, ταυτὸ xal 

Υἱός. Ἐπεὶ xu £v τῷ γευνητῷ τὸ ἁῄῑδιον φαίνεται, 

j| ἐν τῷ ποτε μὴ ὄντι τὸ ἀεὶ ὃν, f] kv τῷ ποιήµατ. ὁ 

ποιητής; Αἱ γὰρ εἰκόνες dst πρὸς τὰ ἀρχέσνπα τὸν 

ἑμφέρειαν ἔχουσιν. 

Tcv αὐτοῦ ἐκ τοῦ δευτέρου βι6.-1ίου τοῦ Oncav- 
pov εἰς τὺ, « Πωτανο]]σατε τὸν Απόστο.ϊον, 
xal Αρχηιόν τῆς ὁμοᾶσνίας ἡμῶν Χειστὸν 
'"Ineovr.» 


θὰ τὴν τοῦ Λήγον φύσιν ἰξηγούμενος ὁ ᾿Ασόστολος, 


629 


Πότε γὰρ γἐγονεν ἀρχ.ερεὺς τῆς ὁμολογίας ἡμῶν; 
Πότε δὲ ἁπόστολος;, Πότε δὲ πιδτὸς τῷ πο,ἠσαντι 
αὐτόν; "H ὅτε Ov ἡμᾶς καὶ ὑπὲρ ἡμῶν γέγονεν ἄν- 
θρωπο;, xaY χατὰ την Ἰωάννου φωνὴν, « Ὁ Λόγος 
σὰρξ ἐγένετο. » Τότε τῷ ποιῄσαντι αὐτὸν, ὡς ἄν- 
θρωπος, καὶ πιστὺὸς ἐγένετο πληρῶν αὐτοῦ xb ἔργον, 
καθάτερ αὐτὸς Έλεγε ' τότε Ὑέγονεν ἁπόστολος ὑπὲρ 
ἡμῶν καὶ δι ἡμᾶς ἀποσταλείς' τότε γέγονε τῆς όμολο- 
γίας ἡμῶν ἀρχιερεὺς, προσφέρων τῆς πίστεως ἡμῶν 
τὴν ὁμολο" [αν τῷ Πατρὶ, xal τὸ ἴδιον σῶμα, χκαθά- 
περ τι θύμα προσάγων ἅμωμον, ἵνα πάντας ἡμᾶς 
δι αὐτοῦ χαθαρίσῃ. "Av τοίνυν λέγηται περὶ Υἱοῦ 
ὅτι γἐγονξ πιστὸς, ὅτι γέγονεν ἁπόστολος, Υέἐγονεν 
ἀρχιερεὺς, pi] χατὰ τῖς οὐσίας αὐτοῦ φερέσθω τὸ 
ῥημα, ἀλλὰ χατὰ τῆς τῶν πραγμάτων ποιότητος, 
Ἐπειδὴ καὶ Παῦλος, ἄνθρωπος Gv xai ὑπάρχων Ίδη, 
«ἔγονευν ἀπόστολος, xal Μωσῆς ὡσαύτως Υέγονε πι- 
ατὸς by ὅλῳ τῷ οἵχῳ αὐτοῦ, xal ᾽Ααρὼν ὡσαύτως 
Υ2Υονεν ἀρχιερεὺς ἓν ἑαυτῷ καὶ πάλαι τὸν Σωτῆρα 
ὑορφῶν. ΄Όνπερ γὰρ τρόπον ὁ ᾿Λαρὼν οὐκ ἐγεννήθη 
μὲν ἀρχιερεὺς, πολλοϊῖς δὲ ὕστερον χρόνοις τοῦτο γέ- 
1ονε, τὸν ποδήρη περιδαλόμενος, xal τὴν ἐπωμίδα, 
καὶ τὰ ἄλλα τῆς ἱερατιχῆς ἐσθῆτος σχήματα, ἅπερ 
ἣν ἔργα γυναικῶν ' τὸν αὐτὸν δη τρόπον xal ἐπὶ 
Ἀριστοῦ. "Hv μὲν γὰρ ὁ Λόγος by ἀρχῇ, πολλῷ δὲ 
ὕστερον χρόνῳ γέγονεν ὑπὲρ ἡμῶν ἀρχιερεὺς, ὥσπερ 
τινὰ ποδήρη τὸν Ex γυνχιχὸς ἄνθρωπον so: παθη- 
τὸν ἀναλαθών ' ἵνα τῷ ἰδίῳ αἵματι καθαρίση τὸν 
λαὸν, ἑαυτὸν ποοσενεγκὼν ὡς ἁμνὸν ἅμωμον τῷ 
G:Q* « Οὐ γὰρ ἐποίησεν ἁμαρτίαν, ὐδὲ εὐρέθη 
ἕόλος ἓν τῷ στόµατι αὐτοῦ. ) 

Ἐκ τοῦ αὐτοῦ βιδ.ίου εἰς τὸ, ε Κύριο» xal 

Χρισεὸν αὐτὸν ἐποίησεν ὁ θεός. » 

Κύριον αὐτὸν xal Χριστὸν ἐποίησεν ὁ θεὺς, οὐχ 
ἀπὺ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι παράγων; ἂν γὰρ ἀεὶ 
xai πρὸ τῆς σαρχώσεως ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, καὶ οὐκ 
ἄν τις εὖ φρονῶν τὸ « ἐποίησεν » ἐνθάδε κατὰ τῆς 
οὐσίας ἐχλάθοι, ἵνα μὴ ἀσεθεῖν ἀναγχάνηται" τότε 
πρῶτον διδοὺς ὑπάρξαι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον, ὅτε 
1ἐγονεν ἄνθρωπος ' ἀλλὰ τὸ «ἐποίησεν, » ἀντὶ τοῦ, 
ἀπέδειξε, νοητέον. Οὕτω xaX αὐτὸς ὁ Πέτρος τοῖς "lov- 
δαίοις προσδιαλεγόµενος ἔφασχεν « Ἰησοῦν τὸν Na- 
ζωραῖον ἄνδρα ἀποδεδειγμένον ἀπὸ τοῦ θΞοῦ εἰς 
ὑμᾶς δυνάµεσι χαὶ τέρασι καὶ σηµείοις, χαθὼς αὑτοὶ 
οἵδατε. » Οὐχοῦν διὰ τῶν ἔργων δειχνύων ἑνυπάρχον 
αὐτῷ τοῦ Πατρὸς τὸ ἀξίωμα, Κύριος γίνεται τῶν 
πιστευσάντων εἰς αὐτόν ' ἀναδείχνυται δὲ Dt. xa 
αὑτός ἐστιν ὁ Ἀριστός. Διὰ γὰρ τοῦτο τοῖς Ἰουδαίοις 
ἀπειθοῦσιν ἔλεγε' εΚὰν ἐμοὶ μὴ πιστεύητε, τοῖς 
ἔρχοις µου πιστεύσατε, ἵνα vs ὅτ' ἐγὼ ἐν τῷ 
Πατρὶ, καὶ ὁ Πατὴρ ἐν &pol^ » xai πάλιν’ « El οὗ 
ποιῶ τὰ ἔργα τοῦ Πατρός pov, pij πιστεύετέ uot. » 
El ὃΣ διὰ τοῦ δύνασθα!; ποιεῖν τὰ ἔργα τὸῦ Πατρὺς 
καὶ ἔχειν ky. ἑαυτῷ τὸν Πατέρα, elvat τε polo; ἓν 
Πατρὶ, 8:5; ὢν ἀληθινὸς ἀναδείχνυται, χατὰ τοῦτο 


! Joan. 1, 14. 
* ibid. 357. 


* Joan. xvit, 4. ? Num. xin, 7. 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 


τοιαῦτά φησιν, ἀλλά τν μετὰ capxh, οἰκονομίαν. A Sed illius incarnationem. Quando enim. factis 


^4 





60 
et 
pontifex confessionis nostra? quaudo apostolus? 
quando fidelis ei qui ipsum fecit? Nonne quaudo 
proptér nos ct pro nobis factus est liomo, et ut 
Joannes scribit, « Verbum caro factum est !?» 
Tunc factori suo, ut homo, fidelis factus est, perli- 
ciens opus illius, sicut ipse testatur * : tuuc etiain 
apostolus faetusest, pro nobis et propter nos iissus: 
tune factus est pontifex confessionis nostrz, offerens 
confessionem fidei nostr: Patri, et corpus suu, 
veluti immaculatam quamdam — hostiam. adducens, 
ul omnes nos per ipsum inundaret. Si ergo. de Fi- 
lio dicitur, quod factus sit fidelis, quod faetus. sit 
apostolus, factus pontifex ; non ad essentiam ipsius 
dictum referendum est, sed ad 4ualitatem re- 
rum. Siquiden et Paulus homo cum esset, et jam 
exsisterel, factus est apostolus : et Moses eadem ra- 
tione factus est fidelis, in tota domo ejus. *. Simili 
modo etiam Aaron factus est pontifex, Salvatoris 
γρυπι jain. olim. in. se referens. Quemadmodum 
enim Áarou non es! natus poutifex,sed multis post- 
ea temporibus id factus est, talarem vestem indu- 
tus, οἱ superl,uierale, reliquaque pontiflcalis habi- 
tus ornamenta a mulieribus confecta :  ideín plane 
de Christo etiam censendum est. Erat enim Verbum 
in principio : multis vero postea temporibus factus 
est pro nobís pontifex, hominem ex muliere, veluti 
talarem vestem, passibileu! assumeus, ut proprio 
suo sanguine populum mundaret, ut seipsum veluti 
agnum immaculatum Deo offerret : « Neque. enim 
fecit peccatum, neque inventus est dolus in oro 
cjus *. » 

Ex eodem libro in ea verba: * Et Dominum ipsum 

et Christum [ecit Deus. » 

Deus ipsum fecit Dominum et unctum, non ex 
non exsistente ad esse traducens : erat enim seimn- 
per, etiam ante incarnationem Dei Verbum, neque . 
quisquam recte sentiens verbum illud, « fecit, » eo 
loco de essentia interpretelur, ne impium $6 
declaret , qui tum primum Verbum Dei esse coepisse 
dicat , quando factum est homo : sed « fecit » ac- 
cipiendum est pro declaravit, vel osteudit. lta et 
Petrus cum Judzis disserens dixit : « Jesuni Naza- 
renum, qui declaratus est vir a Deo in vos virtuti- 
bus, et prodigiis, etsignis qua fecit, sicut ipsi sci- 
tis 5, » Quocirca cum per opera ostendit dignitatem 
Patris sibi inexsistentem , Dominus fit credentium 
in ipsum : osteuditur vero quod ipse etiam sit Chri- 
stus. Nam idcirco Judzis incredulis dixit : « Etiamsi 
mili nop creatis, operibus meis credite, ut eogno- 
scalis quia ego in Patre, et Paterin me est *" ;«et 
rursum ; « Si ego non facio opera Patris mei, non 
credatis mili *. » Si ergo, quia potest facere opera 
l'avis, et quia habet ia se Patrem, ipseque vicissim 
est it. Patre, verus Deus esse declaratur : hac ra- 
tioue factus est Domiuus credentium in ipsum, «de- 


^T Petr. 5, 39. 5 Act, 1, 92. *** Joan. x, 58. 


631 


EUTHYMII ZIGABENI 


632 


claratusque est etiam ipse essc Cliristus; si vero a A γέγονε τῶν εἰς αὐτὸν πιστευσάντων Κύριος, ἑφάνη 


Deo factus esse Dominus dicitur, etiam hoc recte 
habet, Cognitus enim per opera esse verus Dei Fi- 
lius, dominatur in. eos qui olim non crediderunt, 
propria sua diguitate et Patris nobilitate ipsi testi- 
monium perhibente ut Deo. Cum enim omnino 
coguitus sit esse Filius Dei, factus etiam est Do- 
minus : non quod tunc primum exsistendi initium 
acceperit (semper enim erat et Deus et Dominus), 
sed quando a credentihus cognitus est, tum factus 
est eis Dominus. 


Ex eodem libro in illa verba : « Clarifica 
Filium tuum. » 


Servator alicubi ad Patrem suum ita ait : « Pater, 


δὲ xal αὐτὸς ὧν ὁ Χριστός ' el δὲ παρὰ θεοῦ πε- 
ποιῆσθαι Κύριος λέγεται, xal τοῦτο ἔχει χαλῶς. 
Ἐπιχινωσχόμενος yàp διὰ τῶν ἔργων vvfotóv τε 
καὶ ἀληθινὸν τοῦ Θεοῦ γέννημα, χυριεύει τῶν ἄπει- 
θούντων πάλαι, τῷ τε oixsly ἀξιώματι xal τῇ ἐκ 
Πατρὸς εὐγενείᾳ μαρτυρούμενος ὡς θεός. Ἐπειδὴ 
γὰρ ὅλως ἐγνώσθη θεοῦ ὑπάρχων Υἱὸς, Υέχονε xal 
Κύριος, οὐ τότε πρώτον τοῦ εἶναι Κύριος ἀρθάμενος 
(Rv γὰρ ἀεὶ χαὶ Geb; χαὶ Κύρ.ος), ἀλλ' ὅτε παρὰ 
τοῖς πεπιστευχόσιν ἐγνώσθη, τότε γεγονὼς xal ἐπ 
αὐτοὺς Κύριος. 
'Ex τοῦ αὐτοῦ βιδ.λἰίου εἰς τό" ε«Δόξασόν σου 
τὸν Yiór. » 
Λέγει που πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα διαλεγόµενος * 


venit hora, glorifica Filium tuum '*. » Si ergo B, Πάτερ, ἐλήλυθεν ἡ ipa, δόξασόν σου τὸν Yióv. » 


exacte novit horam, quain venisse dicit, quid obstat 
quominus et illam norit, quam, ut homo, iguorare 
se inquit, quod id humanitati conveniat, norit autem 
omnino u$ Deus? Αἱ non oportet ob hanc vocem 
Verbuin. Dei incusare, et ignorantiam temere illi 
objicere ; sed potius mirgri aurem quo erga huma- 
num genus flagravit, quo impulsus non recusavit ad 
tantam Lbumilitatem sese demittere, ut omnia nostra 
susciperet, quorum etiam unum est ignorantia. 


luterrogandi sunt hostes Christi, quamobrem 
Servator cum angelos et Filium nominarit, Spiritus 


El τοίνυν οἶδεν ἀχριδῶς τὴν ὥραν, fiv. ἑληλυθέναι 
λέγει, τί τὸ χωλύον εἰδέναι χἀχείνην, ἣν ὡς ἄνθρωπος 
ἀγνοεῖν μέν φησι διὰ sb τῇ ἀνθρωπότητι πρέπον, 
olós δὲ πάντως ὡς θ:ός; Χρὴ δὲ οὐ διὰ τὴν τοικύ- 
την φωνὴν χατηγορεῖν τοῦ θεοὺ Λό,ου, xai ῥιφοχιν- 
δύνω; ἄγνοιαν αὐτῷ προσάπτειν τινά * ἀλλὰ μᾶλλον 
θαυμάσειν αὑτοῦ τὴν φιλανθρωπίαν, οὗ παραιτησα- 
µένου διὰ τὴν εἰς ἡμᾶς ἀγάπησιν εἰς τοσαύτην ἐαυ- 
τὸν ταπείνωσιν χαταγαγεῖν, ὡς πάντα φορέααι τὰ 
ἡμῶν, ὧν ἓν ὑπάρχει xaV ἡ ἄγνοια. 

Ἐρωτητέον τὀὺς χριστοµάχους, ὅτου δὴ χάρ v ὁ 
Zw:hp ἀγγέλους xal Υἱὸν ὀνομάσας, οὐδαμοῦ τοῦ 


mentionem nusquam fecerit? Non euim dixit : C Πνεύματος ἑποιήσατο μνήμην; Οὐ γὰρ εἴρηχεν ' Οὐκ 


Mon novit Spiritus, sed, « Nor. norunt angeli, ne- 
que novit Filjus; »atque hoc quiden, simpliciter : 
non enim adjecit, Dei. Manifestum igitur est. quod 
angelos ignorasse dixerit, ut creaturas. Cum vero 
discipulis id dicere dollet, ob ineffabilem quamdam 
diviu:e administrationis et consilii rationem : « Quis 
enin noyit mentem Domini, aut quis consiliarius 
ejus fuit *? » ne videretur illos hoc celare velle 
eoque nomine illos m^erore afficere, dixit, ne Filium 
quidem hoc nosse ; humano more de se loquens, ut 
homo : et omnium interim notitiam sibl servans, ut 
Deus. Idcirco enim nou dixit, Spiritum ignorare. 
Nam αἱ spíritus omnia serutatar, etiam occulta Dei, 
ut scriptum est 5, novit profecto oinnia quz ini ipso 


sunt. Quod si Spiritus qui omnia scit, omniaque D 


inquirere potest, a Filio accipit : « llle enim, in- 
quit, de neo accipiet *, » quomodo Filius censebitur 
ignorare, qui Spiritui omnia scienti suppeditat ? 


Ez eodem libro in ea verba: « De illa autem 
die aut hora. 1 


Si omnia quz habet Pater, sunt Filii, ut ipse 
testatur : at Pater. ultimum ilium diem et horam 
novit: certe etiam Filius norit. [ta enim vere dixe- 
rit : « Omnia qux habet Pater, mea sunt.) 


Ez eodem libro in ea verba: « Et omnia dedit 
in manu ejus. » 


Non ideo dicitur Filius a Patre accepisse, quod 
8ptea non habuerit, Habet euius naturaliter, cum sit 
' Joan. xvii. 1. ? boa. xL, 15 ; Won. xi, o4. 


? | Cor. 11, 10. 


οἵδε τὸ Πνεῦμα, ἁλλ᾽ εΟὑκχ ἴσασιν οἱ ἄγγελοι. οὐδ' 
οἶδεν ὁ Υϊός, » xal τοῦτο ἀπολελυμένως * οὐ γὰρ 
προστέθειχε, τοῦ Θεοῦ. Δῆλον οὖν ὅτι ἀγγέλους μὲν 
ἔφησεν ἀγνοεῖν ὡς χτίσµατα. Εἰπεῖν δὲ col; µαθη- 
ταῖς οὐ θελῆσας, διά τινα λόγον οἰχονομίας ἀπόῤῥη- 
τον’ € Tl; γὰρ ἔγνω νοῦν Κυρίου, $ τίς σύμδουλος 
αὑτοῦ ἐγένετο; » ἵνα μὴ φαίνηται χρύπτων αὐτοὺς, 
xai διὰ τοῦτο λυπήσῃ, xal τὸν Υἱὸν ἔφησε μὴ ci- 
δέναι͵ ἀνθρωπινώτερον μὲν περὶ ἑαντοῦ λέγων, ὥσπερ 
περὶ ἀνθρώπου * φυλάττων δὲ ἑαυτῷ τὸ εἰδέναι πάλιν 
πάντα ὡς θεός. Διὰ γὰρ τοῦτο οὐδὲ τὸ Πνεῦμα ἔφησεν 
ἀγνοεῖν. El γὰρ τὸ Πνελμα πάντα ἐρευνᾷ, xal «à 
βάθη τοῦ θεοῦ, χαθὰ γέγραπται, οἶδε δηλονότι πάντα 
τὰ ἐν αὐτῷ. Καὶ εἰ τὸ Πνεῦμα τὸ πάντα εἰδὸς, καὶ 
τὰ πάντα περιεργάξεσθαι δυνάµενον, παρὰ τοῦ You 
λαμθάνει’ € Ἐχεῖνο γὰρ, φησὶν, t£ ἐμοῦ λήψεται » 
πῶς ὁ Λόγος ἀγνοεῖ, ὁ τοῦ πάντα εἰδότος Πνεύματος 
χορηγός: ; ; 
Ἐκ τοῦ abcov 6. & .ε n 
Perales t d eiii 
Ei πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ τοῦ Υἱοῦ ἐστι, χαθά 
φησιν αὐτὺς, ἔχει δὲ ὁ Tacho τὴν γνῶσιν τῆς ἡμέρας 
xai τῆς ὥρας ἑκείνης, ἔχει δηλονότι ταύτην χαὶ ὁ 
χἱός. Οὕτω γὰρ ἀληθεύσει λέγων * « Πάντα ὅσα ἔχει 
ὁ Πατὴρ, ἐμά ἐστιν. ) 
Tov αὐτοῦ βιδ.ίου εἰς τό" « Καὶ πάντα δέδωκεν 
ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ. » 
Q3 διὰ τὸ ph ἔχειν ὁ Υἱὸς, εἰληφέναι λέγεται 
παρὰ τοῦ Πατρός. Ἔχει γὰρ φυσικῶ;, ἴδιος ὧν αὑτοῦ 
* Joan. xvi, 4. "ibid. 15. 


633 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 


631 


Λόγος xal ἀπαύγασμα, πάντα τὰ αὐτοῦ, δίχα μόνου A proprium ejus Verbum et splendor, omnia quz Pa- 


ςοῦ εἶναι xaX λέγεσθαι Πατήρ. Λέχει δὲ εἰληφέναι 
παρὰ τοῦ Ἡατρὸς, προαναιρῶν ὡς θεὺς τὰς τῶν al- 
ρετιχῶν ὑπονοίας. Ἵνα γὰρ µή τις τὸν YU θεωρῶν 
πάντα τὰ τοῦ Πατρὸς ἔχοντα ix τῆς πολλῆς λίαν 
ὁμοιότητος xal ἁπαραλλάκτου ταυτότητος νοµίσῃ τὸν 
αὐτὸν εἶναι Πατέρα xai Yibv, καὶ εἰς τὴν Σαθδελλίου 
πλάνην ἐχπέσῃ,. ἀναγχαίως εἰληφέναι φησὶ παρὰ 
Πατρὸς, φυσιχῶς τοῦτο ἔχων' fy ὁ λόγος εἰσφέρων 
ἕνα μὲν τὸν διδόντα, δεύτερον δὲ τὸν δεχόμενον, kv 
ἰδιαζούσαις ὑποστάσεσι δυάδα δειχνύῃ οὗ µόνοις óvó- 
µασι διαστελλοµένην. Ἴδιος δὲ ὢν τοῦ Πατρὸς ὁ Λό- 
γος, xal bx τῆς οὐσίας αὐτοῦ προελθὼν, πάντα μὲν 
τὰ τοῦ Πατρὸς ἀῑδίως ἔχει. Παρ) αὐτοῦ δέ φησιν εἰ- 
ληφέναι διὰ τὸ ἐς αὐτοῦ προελθεῖν, φυσικῶς ἔχων τὰ 
πάντα προσόντα αὑτῷ. 


Καὶ τοῦτο. 

Εὐρίσχεταί που λέγων ὁ Σωτήρ; « Ὥσπερ ὁ Πα- 
τἡρ ἔχει ζωὴν iv ἑαυτῷ, οὕτω xal τῷ Yl δέδωχε 
ζωὴν ἔχειν ἐν ἑαυτῷ *  ὅπερ ἀχόλουθον οὕτω νοεῖν. 
"Διά μὲν γὰρ τοῦ λέγειν, « A£buxs, » τὸ ix Πατρὸς 
ἔχειν φυσικῶς σηµαίνει, xal χαθ᾽ ὑπόστασιν ἕτερον 
ἑαυτὸν πρὸς τὸν δεδωχότα δειχνύει * ἕτερον δὲ λέγω 
μόνον τῷ ἀριθμῷ. Διὰ δὲ τοῦ λέγειν, « Ὥσπερ ἔχει 
ὁ Dach, οὕτως ἔχει χαὶ ὁ Υἱὸς, » δηλός ἔστιν ἐχεῖνο 
διδάσχων, ὅτι ὥσπερ ἀϊδίως ἔχει ὁ Πατὴηρ &v ἑαυτῷ 
τὸν ζωὴν, οὕτω xai ὁ Υἱὸς ἀῑδίως ἔχει ζωὴν ἐν 
ἑαυτῷ. 

Καὶ τοῦτο. 

E: τις τῷ iv τοῦ quib; ἀπαυγάσματι περιθείη 
φωνὴν, εἶτα τοῦτο λέγοι ' Πάντα µοι δέδωχε τὸ φῶς 
τὰ ἑαυτοῦ, φωτίζω γὰρ ὥσπερ ἐχεῖνο * ἄρ᾽ εὐλόγως 
ἂν εἴποι μὴ ἐσχηχένα: ποτὲ τὸ ἁπαύγασμα τοῦ qu- 
είζειν τὴν δύναμιν; xal πῶς ἀπαύγασμα ἦν; El δὲ 
xai φωτίτειν δυνάµενον διὰ τὸ πάντα τὰ τοῦ φωτὸς 
ἔχειν, χαὶ γεννᾶσθαι πάλιν ἐξ ἑαυτοῦ, εἱληφέναι λέ- 
γει παρ) αὐτοῦ, πῶς οὑκ ἄτοπον μὴ καὶ πλέον tt 
τοῦ παραδείγματος νοεῖν ἐπὶ τοῦ θεοῦ Λόγου ; Πάντα 
γὰρ ἔχων φυσιχῶς Ex Πατρὸς, εἱληφέναι qnot ἐξ 
αὐτοῦ διὰ τὸ ἐξ αὐτοῦ γεγεννῆσθα:, µετὰ πάντων 
ὧν ἔχει. 


Ἑκ τοῦ αὐτοῦ Bi6Alov ἀντίθρσις Ἀρειανῶν εἰς 
tó * «Ira. Τγιώσκωσί σε τὸν µόνον d Anüiwór 
θεόν. ) 

Ἰδοὺ, φασὶν, αὖτος ὁ Υϊὸς µόνον εἶναι Θεὸν ἆλη- 
θ:νὸν ὁμολογεῖ τὸν Πατέρα. Καὶ αὐτὸς δὲ εὑρίσχε. 
ται ὁ Πατ]ρ λέγων * ᾿Εγὼ θεὸς πρῶτος, ἑγὼ xal 
μετὰ ταῦτα, καὶ οὐκ ἔσει θεὸς π.ἲ]ν épov. Πὼς 
οὖν εἰσάγετε τῷ πρώὠτῳ χαὶ µόνῳ xal χατὰ ἀλήθειαν 
ὄντι θεῷ χαὶ Πατρὶ τὸν Υἱὸν ὡς ὄντα xat αὐτὸν χατὰ 
φύσιν θεόν; Elbtvat χρὴ πρῶτον, ὄτιπερ οὐκ εἰς 
ἀναίρεσιν τοῦ Υἱοῦ τὰ τοιαῦτά φησιν ὁ Πατήρ. Τί 
γὰρ ἣν τὸ εἰς ταῦτα ἐλθεῖν παροτρύνον αὐτόν; El 
μὲν γὰρ ὡς ἄνθρωπος τῷ ἐξ αὐτοῦ προελθόντι qiio- 
νειχεῖ, ὥσπερ ὁ Δαθὶδ πολεμούμενος ὑπὺ τῶν οἱ- 


! Josn. v, 26. ? [sa,. xvii, 10. 


* Joan. xvi, 9. 


tris : excepto eo quod neque sit, ueque dicatur Pater. 
l'icit autem se accepisse 4 Patre, preoccupaus et 
tollens, ut Deus, h:ereticorum suspicionem. Nam ne 
quispiam, Filium contemplans habentem omnia quz 
Pater, existimet ob summam hauc similitudinen ct 
omnimodam identitatem ipsum esse Patrem simul 
et Filium, et in Sabellii errorem incidat, utiliter 
admodum se a Patre accepisse dicit, cuu natura- 
liter id habeat, ut ratio ipsa inferens unum quidem 
esse qui dat, alterum qui suscipit, dualitatei per- 
sonarum manifeste ostendat non solis nominibus 
distinctam. Cum vero sit proprium Patris Verbum, 
etex essentia ipsius procedat, certe omnia qua 
Patris sunt, ab seterno habet. Dicit autem se ab 
illo accepisse, quia ex ipso procedit; cum alioqui 
patoraliter habeat omuia qu:e Patri insunt. 
E! hec. | 

Servator alieubi inquit, « Sicut Pater habet 
vitam in seipso, sic dedit et Filio habere vitam in 
seipso ! : » quod sic íntelligi par est. Nam cum dicit, 
« dedit, » quod ex Patre naturaliter habeat signi - 
ficat, et. hypostatice ab eo qui dedit alium esse : 
alium, inquam, numero solum. Cum vero dicit, 
« Sicut habet Pater, ita habet et Filius, » manifeste 
boc significat, quod, quemadmodut:n Pater habet in 
se vitam ab eterno, ita et Filius vitam ab :eterno 
iu se habet. 


Et hec. 

Si quis splendori luminis sermonem tribuat, et 
dicat : Lumen iibi dedit omnia qua habet : illu- 
mino enim perinde atque illud ; anne recte quispiam 
dixerit splendorem illum aliquando non habuisse 
illuminandi facultatem ? et quomodo splendor erat? 
Si vero cum semper illuminandi facultatem habeat, 
quia omnia qua in lumine sunt, habet, et quí gi- 
gnitur ex ipso, accepisse ab ipso dicitur: quomodo 
non absurdum fuerit nolle amplius aliquid de Verbo 
Dei, quam de boc exeniplo intelligere ? Cum enim 
omnia naturaliter habeat ex Patre, accepísse se ex 
ipso dicit, quia ex ipso genitus est, cum omnibus 
qua habet. 


Ex eodem libro adversus Arianos responsio ez istis 
terbis : « Ut cognoscant te solum verum Deum *.» 


Ecce, inquit, Filius ipse solum esse verum Deum 
Patrem ipsum confitetur. Quin etiam Pater ipse ita 
locutus reperitur ; Ego Deus primus; ego et post 
hec, et non est. Deus prater me ?. Quomodo igitur 
vos primo, et soli, et vero Deo, et Patri, Filium, 
tanquam et ipse sit Deus, adjungitis ? Illud primum 
sciendum est, Patrem non ideo ita locutum esse, ut 
Filium tolleret. Qua enim ratione queat ad hoc in- 
citari ?* Nisi forte hominum more cum Filio pugnat, 
ut David cum fliis suis. Tunc enim ejusmodi indi- 
gnatio probabilis videatur. Quod si nulia in. natura 


635 


apparet, Filium semper tribuere gloriam Patri, qua 
ratio est, ut Patrein, quo Filium tolleret, ea verba 
dixisse suspicemur, ac non potius, uL falsos deos 
everteret ità locutum esse fateunur? | Quid ? Quod 
Servator, cum dixisset : Ut cognoscant 1e verum 
Deu, de sc statim subjicit : Et quem misisti, Jesu 
Clristuii, ut qui non sit a Patris essentia separa- 
tus, quantuim ad divinitatis rationem attinet, sed 
semper cum P«tre conjunctus? 


so 


Ex eodem libro in. illa verba : « Jesus autem profi- 
ciebat. 1 


Quo in aliqua. re proficit, ab illa diversum est. 
Quare si in sapientia proficere dicitur, non ipsa 
crescebat sapientia, sed in ea crescebat ejus huma- 
nitas. Cum enim quotidie m»gis in ipso divinitas 
pateferet et declararetur, ipse semper adnirabilior 
spectantibus videbatur. [loc autem siguiflcant illa 
verba : Proficiebat in sapientia *. 

In eadem verba. 

In sapientia proficiebat humanitas hoe modo : 
Sapientia (id est Dei Verbum) hominis naturam in- 
duta factis et operibus admirandis templum a se 
delectum, et assumptui oculis intuentium divinum 
reddens, proficere faciebat. Atque ita humanitas 
divina per sapientiam effecta proficiebat. 


Et hec. 
Quoniam crescere carnis est proprium, in ipsa 
dicitur crescere, cujus affectiones proprias acce- 


perat; nullius enim, nisi ipsius Verbi, erat caro. 


Quamobrem ut. ipsum dicimus carne passum, licet 
caro sola passa sii, quía quanquam uti Deus passum 
non est, caro tamen, quae passa est, ipsius fuit; sic 
eliam dicitur crescere, nullum uti Deus accipiens 
incrementum, sed quoniam in ipso proprium cre- 
&cit corpus ipsius, 


Ex eodem libro, in ea verba,« Pater, clarifica me.» 

At quo pacto, inquiunt, non sit absurdum dicere 
Filium secundum essentiam similem esse Patri, 
cum ipse gloriam a Patre petat? Dicit enim ; « Pater, 
glorifica ine ea gloria quam habebam apud te ante- 
quam mundus esset *.» Nam si habens petit, temere 
ac supervacanee id f.cere videtur; si vero non ha- 
bens, manifeste hoc ipso declarat se non tantu 
esse atque est largitor ille a quo sibi dari petit 

Qui nominum vitm 2ccurate iuquirun, ei uniuseu- 
jusque siguifleationem diligenter excutiunt, δόξης 
nomen dupliciter accipiunt. Aliquando enim id pro 
honore accipi debere ceusent, aliquando pro opinione 
sive notitia : ul si quis roget quid aliquis δοξάσαι, 
hoe est, opinetur ac sentiat de sole, aut alio quodam 
elemento, utrum creata hzc sint necne, dicet pro- 
fecto, qui recte opinatur ac sentit, esse creata. Ergo 


! Luc. i1, 5. 


EUTHYMII ZIGABENI 


divina seditio, nulla pugaa esse polest, sed potius Α χείων παίδων, ἔχει τινἀ λόγον ἴσως ὁ τοιοῦτος θυμός’ 


636 


εἰ δὲ στασιάζειν καθ Éausxc d) θξία quat; οὖκ olót, 
φαίνεται δὲ μᾶλλον ὁ Yihe ἀεὶ τῷ Πατρὶ τὴν δόξαν 
ἀπιδιδοὺς, molo» ἔχει λόγόν τὸ sig ἀναίρεασιν αὐτ.ῦ 
τοιαῦτα φάναι shy Πατέρα! 0ὐχοῦν πρὸς ἀνατροπὴν 
μᾶλλον τῶν Φευδωνύμων iov εἱἰρῆσθαι τὰ τοιαῦτα 
δώσομεν. Εἶτα πρὸς .τούταις λέγων ὁ Zwtho, "Ira 
}ινώσχωσί ce tór -póv or dAn0üirór. 850r, ἑαυτὸν 
εὐθὺς συνάπτει, Καὶ ὃν ἁπέστει.Ίας ᾿Ιησοῦν Χρι- 
στὸν, ὣς τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας ἁδιαίρετος ὧν, 
ὅσον ἦχεν εἰς θ:ότητος λόγον, καὶ πάντως μετὰ Πα- 
τρὸς νοούμµενος. | 

Tov αὐτοῦ βιθ.ἒἰου εἰς τό" «'Ineovc προένθσατα. » 


Τὸ £v τινι προχόπτον ἕτερόν ἐστι παρ "ἐχεῖνο, 
ἐν ᾧ προχόπτειν λέγεται. El τοίνυν iv gogíg προ» 
κόπτειν εἴρηται, οὐχ dj σοφία προέχοκτεν, ἀλλ ἓν 
αὐτῃ τὸ ἀνθρώπινον. ᾽Αποχκαλυπτομένης vip xa! 
φανερουµένης ὀσημέραι τῆς θεότητος lv αὐτῷ, ἀεὶ 
θαυμαστότερο; παρὰ τοῖς ὁρῶσιν Σγίνετο. Καὶ τοῦτό 
ἑστι τὸ Προέχοατεν ἐν coglg. 

Ek τὸ αὐτό. 

'Ev σορίᾳ προέκοπτε τὸ ἀνθρώπινον xazà τόνδε᾽ 
τὸν τρόπον. Τὴν τοῦ. ἀνθρώπου φύσιν ἑνδυσαμένη f) 
σοφία, τουτέστιν ὁ τοῦ θεοῦ Λόγος, xatà βραχὺ δ.ὰ 
τῶν ἔργων χαὶ τῶν παραδόξων ἀποτελεαμάτων ϐθεο- 
ποιοῦσα παρὰ τοῖς ὁρῶσι τὸν ἀναληφθέντα ναὺν, προ- 
χόπτειν αὐτὸν ἐποίει. Κατὰ τοῦτο οὖν iv σοφίᾳ 
προέχοπτεν fj ἀνθρωπότης θεοποιουµένη δι αὐτῆς. 

Καὶ τοῦτο. 

Ἐπειδὴ τῇ σαρχὶ τὸ προχόπτειν ὀφείλεται, λέγε- 
σαι προχόπτειν ὡς ἑνι αὐτῃ γενόμενος, xai τὰ abs? 
Ιδιοποιούµενος πάθη. OO γὰρ ἑτέρου τινὸς ἣν fj σὰρξ, 
ἁλλ) αὑτοῦ τοῦ Λόγου. Καὶ ὥσπερ λἐγομεν αὐτὸν 
πεπονθέναι σαρχὶ, Χαίτοι µόνης παθούσης τῆς 
σαρχὸς, ἐπειδήπερ καὶ εἰ μὴ πἐέπονθεν ὡς &ebe, ἁλλ' 
ἴδιον fjv αὑτοῦ τὸ πάσχον σῶμα, οὕτω, χἂν προχό- 
πτειν λέγηται προχοπὴν οὐδεμίαν ἐπιδεχόμενος ὣς 
θεὺς, διὰ τὸ προχόπτειν ἐν αὐτῷ τῆν ἰδίαν σάρχα 
προχόπτειν λέγεται. 

Tov αὐτοῦ βιδλίου slc τό’ «Πάτερ, δόξασόν µε. 

Καὶ πῶς, φασὶν. οὐχ ἄτοπον ὅμοιον εἶναι λέγειν 
κατ) οὑσίαν τὸν Υἱὸν τῷ Πατρὶ, ὃς ve δόξαν αἰτῶν 
εὑρίσχεται παρ) αὐτοῦ ; Λέχει yáp* « Πάτερ, δόξα» 


Pd 


D góy µε τῇ ἑόξῃ ᾗ εἶχον πρὸ τοῦ τὸν xócpov εἶναι 


παρὰ ool. » Ei μὲν γὰρ ἔχων αἰτεῖ, περιττῶς τοῦτο 
φανεῖται ποιῶν" εἰ δὲ μὴ ἔχων, Orio; ἐντεῦθέν 
ἐστιν, οὐχ ὢν τοσοῦτος ὅσος ὁ χορηγὸς ὧν ἑξῄτει 
λαθεῖν. 

Οἱ τῶν ὀνομάτων ἀχριθεῖς ἑξετασταὶ, xa τὸ ἐξ 
ἑκάστου σηµαινόµενον σαφῶς δοχιµάζοντες, τὸ τῃς 
δόξης ὄνομα νοοῦσι διχῶς. Hr μὲν γὰρ ἐπὶ τιμῆς αὐτὸ 
λαμδάνειν ὑπειλήφασι δεῖν, mj δὲ πάλιν ἐπὶ τῆς 
γνώσεως τάττουσιν * ὥσπερ ἂν e τις λέγοι, τέ ἄν τις 
δοξάσαι περὶ τοῦ ἡλίου τυχὸν, i] περί τινος ἑτέρω 
στοιχείου, πότερον γενητὰ ταῦτα 1| ἁγένηται ἐρεῖ 
γοῦν πάντως ὁ δοξάζων ὀρθῶς, ὡς cr, Υενητά. Oox- 


531 


CANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 


6:8 


οὖν χαὶ fj περί v: τῶν ὄντων γνῶσις, δόξα χαλεῖται Α et cognitio alicujus rei, ab iis qui nominum pro- 


παρὰ τοῖς ταῦτα σοφοῖς. Üxav οὖν εὑρίσχηται λέγων 
ὁ Ylóg : «Πάτερ, δόξασόν µε τῇ δόξῃ ᾗ εἶχον πρὸ τοῦ 
τὸν χόσμον εἶναι παρὰ aol, » νοεῖν ἀκόλουβον τοιῶσδε 
τὸ λεγόµενον * ἐπειδήπερ, Φησὶν, à Μάτερ, ἄνθρωπος 
δι) οἰχονομίαν γεγονὼς , αὐτὸ δη τοῦτο νοµίζοµαν 
µόνον ὅπερ ὁρῶμαι, wal οὐ πολλοῖς προαιώνιος OV 
YU Υινώφχοµαι, ὀόξασόν µε, ἀντὶ τοῦ, Φανέρωσόν 
µε, τοιαύτην ἐνθεὶς περὶ ἐμοῦ γνῶσιν τοῖς ἀνθρώποις, 
ὁποίαν ἂν δέχοιντο περὶ ἐμοῦ, xal πρὶν γενέσθαι τὸν 
χόσμον ὑπάρχειν ἀχούοντες, θεὸν δηλαδη χατὰ φύσιν, 
φῶς bx φωτὸς, ἀλήθειαν ὃξ ἀληθινοῦ προελθόντα Πα- 
τρός. Γνωσόμεθα δὲ τοῦτο μάλιστα διὰ τῆς ἑπαγωγῆς. 
« Δόξασόν µε » γὰρ, φησὶν, ἀντὶ τοῦ, Φανερόν µε xa- 
τάστησον, ἐπειδή σου χἀγὼ «b ὄνομα πεφανέρωχα 
τοῖς ἀνθρώποις. Ei τοίνυν ὅπερ πεποίηχε γενέσθαι 
βούλεται, ἑδόξασε δὲ τὸν Πατέρα φανερώσας αὐτὸν 
τοῖς ἀνθρώποις, δοξάκεσθαι βούλεται xal αδιὺς, φα- 
νερὸς ὑπὸ τοῦ Πατρὸς τοῖς ἀνθρώποις Υινόμενος. Καὶ 
περιττὸς τῶν χριστοµάχων ὁ λόγος, τιμῆς τοι δόξης 
ἐνδεᾶ τὸν Υὸν εἰσφέρων. 


Τοῦ αὐτοῦ Βιδ.ίου ex Aoyal ῥητῶν ἁἀποστόλων 
ic^, σν.ἳλογιζόµεγαι ὅτι Θεὺς κατὰ φύσιν ὁ 
Yióc, οὐ ποίημα, οὐδὲ ατισμα. 


Πρὸς τοὺς ἐπὶ τοῖς οἰχείοις πταίσμασιν οὐχ εἶδότας 
μετανοεῖν, ἄῤῥηκτον δὲ ὥσπερ ἐπιθέντας ἑαυτοῖς 
τῆς φαυλότητος τὸν δ2σμὸν, ó ΠαῦὈλός φησι" εΚατὰ 
δὲ «hv σχληρότητά σου καὶ ἁμετανόητον χαρδίαν θη- 


prielates ac siguificationes tenent, δόξα vocatur. 
Quando igitur Filius dicit: « Πάτερ, δόξασόν µε ea 
δόξῃ quam habui apud te ante constitutionem mun- 
di * , » d'/ctum hoc ita intelligendum est : Quoniam, 
inquit, o Pater, homo por incarnationem factus, id 
solui esse existimor quod appareo, multique me 
non υἱ Filium tuum ab xterno exsistentem agno- 
scuut, δόξασόν µε, hoc est, nianifesta me, talem ho- 
minibus opinionem atque notitiam de me indens, 
qualem haberent de me aedientes me etiam ante 
constitutionem mundi esse, nimirum natura Deum, 
lumen ex lumine, veritateni ex vero Patre proce- 
dentem. lta. vero intelligendum esso ex sequentium 
serie faeile constabit. Inquit enim δόξασόν µε, 


B , glorifica me, » pro, mavifesta me, siquidem et ego 


nouen tuum manifestavi hominibus. Si ergo id quod 
ipsc fecit, fleri sibi cupit, glorificavit autem Patrem 
manifestans eum hominibus, glorifieari etiam ipsi 
cupH, nimirum a Patre hominibus manifestatus. At- 
que ita inanis ac vanus est hereticorum cavillus, 
qui hondre sive gloria indiguisse Filiom censent. 


Ex eodem libro, Apostolorum sententie sexdecim, 
quibus Filium natura Deum, non autem factum 
aut creatum esse demonsirat. 


De iis qui nullam de peccatis suis poenitentiam 
agunt, sed indissolubili quodam vinculo vitiis suis 
annexi sunt, Paulus ita loquitur : « Secundum au- 
tem. duritiem tuam, et cor tuum impoenitens, iram 


σαυρίδεις σεαυτῷ ὀργὴν ἓν ἡμέρᾳ ὀργῆς xot ἆπο- C tibi thesaurizas in die irz et revelationis justi ju- 


χολύψεως διχαιοχριαίας τοῦ ecu, ὃς ἁ τοδώσει Exá- 
cup χατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. » Elta πάλιν ἑτέροις" 
« Tous γὰρ πάντας ἡμᾶς δεῖ φαμεριυθῆναι ἑνώπιον 
τοῦ Χριστοῦ, ἵνα χοµίσηται ἔχαστος τὰ διὰ τοῦ σώ- 
µατος πρὸς ἃ ἔπραξεν, εἴτε ἀγαθὸν, εἴτε φαῦλον. » 
ὑὐκοῦν εἰ παραστησόµεθα πάντες τῷ βήµατι τοῦ 
Χριστοῦ ( e 800 γὰρ 6 Βατᾗρ κρίνει οὐδένα, ἀλλὰ 
τὴν χρίσιν πᾶσαν δέδωκε τῷ Ylo), » καὶ αὐτὸς ἁποδώ- 
ctt ἑχάστῳ xaoX τὰ ἔργα αὑτοῦ ' πῶς οὐχ ἔσται 
φύσει θεὸς, τοῦ Παύλου λέγοντος ἁποχάλυψιν ἔσεσθαι 
δικαιοκρισίας θεοῦ, τὴν Eg" ἑχάστῳ τῶν χρινοµένων 
παρ αὐτοῦ τιθεµένην φῆφον δηλαδη, ὥς τοῖς μὲν 
φαύλοις εἰπεῖν « Πορεύεσθε à ἐμοῦ, οἱ καττρα- 
µένοε, εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον * » τοῖς δὲ τῆς εἰς αὖ- 
τὸν εὐνεδείας ἐργάταις' « Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ 
Πατρός µου, » καὶ τὰ ἑξῆς. 

Τοῖς διχαιουµένοις διὰ τῆς πίστεως 4.4 εἰς Ἀριστὸν 
συναγορξύων Παῦλός φησι * « Λογιζόμεθα γὰρ διχαιοῦ- 
σθαι ἄνθρωπον χωρὶς ἔργων νόµου. f| ἸἹρυδαίων ὁ 
θεὺς µόνων, οὐχὶ xaX ἐθνῶν; val καὶ ἐθνῶν. Εἴπερ 
εἷς θεὸς ὃς δικαιώσει περιτομὴν Ex. πίστεως, xal 
ἀχροθυστίαν διὰ τῆς πίστεως. » Τοῦτα ποιοῦντα Xpt- 
στὸν εὑρίσχομεν. Δικαιοῦν γὰρ ὑπισχνούμενος τοὺς 
πιστεύοντας elg αὐτὸν, « ᾽Αμὴν, qnot, λέγω ὑμῖν) 
ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ, οὗ κοίνεται, ἀλλ' ἔχει ζωῖν αἱἰώ- 
, νιον.» Kl δὲ πρέπει µόνῳ τὸ δικαιοῦν. τῷ so , ὃ:- 


 υαιι. Xv, ο. 3 Βου. n, 9, 0. 
7 Rom. t, 28-30. * Joan. ini, 13; νι. 37. 


1] Gor. v, 1U. 


dicii Dei, qui retribuet singnlis secundum 
opera ipsorum *.» Rursum aliis : « Omnes nos opor- 
tet manifestari coram Christo, ut unusquisque acci- 
piat propria corporis, prout gessit, sive bonum, 
sive malum * . » Si ergo omnes sistemur ante tri- 
bunal Christi, « Neque enim Pater judicat quem- 
quam, sed omne judicium dedit Filio, et ipse re- 
wribuet unicuique secuudum opera ipsorum *; » 
quomodo non erit naturaliter Deus, cum Paulus 
dicat revelhtionem justi judicii Dei futuram, sen- 
tentiam. nimirum quam ipse de singulorum factis 
est laturus : ita ut malis quidem sit dicturus : « Dis- 
cedite a me, maledicti, in ignem zternum ὃς » pie- 
tatis vero cultoribus : « Venite, benedicti Patris 
mei *, » etc. 


Praeterea Paulus iis qui per fidem in Christum ju- 
suficati sunt patrocinans : « Putamus, inquit, fide 
justificari hominein sine operibus legis : an Judzo- 
rum solum est Deus, non outem etiain gentium? 
certe et gentium. Siquidem unus Deus qui justifica- 
bit eircumcisionem ex (fide, et preputium per fi- 
dem 7. » lloc Christum prastare invenimus. Pro- 
mittens enim se justificaturum credentes in se, 
iuquit, « Amen dico vobis, qui eredil in me non ja- 
dicatur, sed habet vitam aeternam *. » Si vero justi- 


*Joau, v, 22, * Matth. xxv, 4]. * ibid. 54. 


ΕὐΤΗΙΝΙΙ ZIGABENI 


feare soli Deo convenit, justifcat autem Christns, A χα..ἶ δὲ Χοιςσ ὃς, πῶς οὖκ Est: φύσει θεές; E: Σὲ 


quomodo non erit natura Deus? At, si boe est, quo- 
modo non sit creatura ? 

Paulus alicubi de parente nostro Abrabam ita 
dicit : « Qui est pater omnium nostrum, ut scri- 
bitur * : quia Patrem multarum gentium posui te 
coram Deo qui vivificat mortuos *. » Cum igitur 
,D«os dicater vivificare mortuos, cumque Filius di- 
cat : « Ego sum vita? » et, « Qoi credit in me, habet 
vitam seternam,ct ego resuscitabo eum innovissimo 
die* ; » et rursum : « Ego sum resurrectio et 
vita *; » quis non confiteatur, modo sanz mentis 
sit, ipsum ex essentia Patris esse, proprium ac ve- 
rum ipsius Filium, omnes Patris proprietates natu- 
raliter in se gestantem? Quod si verum est, ergo 
Deus ex Deo est, non vero opus vel creatura. 


Paulus divinorum arcanor«m administratorem ac 
painisirum seipsum esse declaraus : « Audacius, in- 
quit, scripsi vobis ex parte in memoriam vos redu- 
cens per gratiam datam mibi a Deo, ut essem mi- 
nister Jesu Christi ad gentes, ministrans Evange- 
lium Dei, ut Gat oblatio gentium acceptabilis, san- 
etificata in Spiritu sancte *. » Ecce etiam hie ma- 
nifeste se per gratiam aflirmat a Deo accepisse 
quod sit minister Jesu Christi. Deinde saeri sui mi- 
pisterii rationem declarans, « in Evangelium, inquit, 
De *.» Atqui Christum Jesum przdicans atque 


τοῦτο, οὗ £02 ; 


Φτοί zoo πάλιν ὁ Παῦλος περὶ τοῦ κροπάτορος 
ἡμῶν ᾿Αόραάι. « Ὅς ἐστι κατὴρ πάντων ἡμῶν, xa- 
(e γέχρασται, ὅτι Πατέρα π)λλὼν ἐθνὼῶν τἐθεικά 
σε χατέναντ. 8:02) τοῦ ζωοποιοῦντος τοὺς νεκρούς. » 
Θεοῦ τοιγαροῦν ζωργονεῖν τοὺς νεχροὺς λεχομένου, 
εἴτα τοῦ Yioo φάσκοντος” « Ἐγώ εἰμε ἡ (uf - πά- 
λεν, ε Ὁ πιστεύων el; üpb, ἔχει ζωὴν αἰώνων, κὰγὰὼ 
ἀναστήσω αὐτὸν kv τῇ ἑσχάτῃ ἡμέρᾳ΄ » χαὶ πάλιν, 
€ "Ero εἰμι dj ἀνάστασις χαὶ ἡ ζωή: » είς οὐχ ἂν 
ὁμοκογήσειεν, εἴ γε νοῦν ἔχοι, τῆς οὖσίας αὐτὸν 
ὑπάρχειν τῆς τοῦ Πατρὺς Υνῄσιόν τε xai ἀληθέστα- 


p ὃν έννημα, πάντα φέρον ἓν ἑαυτῷ Quot»; τὰ του 


γεννήσαντος ἴδια; El δὲ τοῦτο, θεὺς ἄρα τὸ Ex θεοῦ , 
xai οἱ. χτίσµα ἢ ποίηµα. 

Τῶν θείων μυστηρίων οἰκονόμον xai λειτουργὸν 
ἑαυτὸν ἀναδειχνύων ὁ Παῦλος, « Τολμηρότερον δὲ, 
φησὶν, ἔγραψα ὑμῖν ἀτὸ µέρους, ὡς ἐπαναμιμνῄσκω» 
ὑμᾶς διὰ τὴν χάριν τὴν δοθεῖσάν µοι ὑπὸ τοῦ Gen, 
elg τὸ εἶναί µε λειτουργὺν Ἰησοῦ Χριστοῦ, εἰς τὰ ἔθνη 
ἱερουργοῦντα τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ θεοῦ, ἵνα γένηται ἡ 
προσφορὰ τῶν ἐθνῶν εὐπρόσδεχταος ἡγιασμένη kv 
Πνεύματι ἁγίῳ. » "Eoo πάλιν ἐνθάδε σαφῶς εἰληφέναι 
μὲν iv χάριτος µέρει παρὰ τοῦ Θαοῦ διῖσχυρίζεται 
οὐ εἶναι λειτουργὸς Ἰησοῦ Χριστοῦ. Elta τῆς ἱερουρ- 
Τίας τὸν τρόπον ἐξηγούμενος, « εἰς «b Εὐαγγέλιον , 


evangelizaus, ita novit Filium naturaliter Deuin esse. (; φησὶ, τοῦ Θεοῦ. » Καΐτοι Χριστὸν Ἰησοῦν χηρύασων 


Neque enim noninasse! Deum, qui id ex "natura 
892 nou esset ; neque bac de re tantopere gloriare- 
tur dicens : « Beneplacitum fuit Deo revelare 
ilium suum per me *,» si creatura et opus fuis- 
9e. 

Sl enim cognovissent inquit, nunquamDominum glo- 
rie erucifizissent*; vi glorize Dominus esse, qui cruci 
sufüxus fuit pro nobis, quomodo non et natora 
Deus est? Aut quomodo creatus, aut factas est ille, 
quem Seraphim decantant, et celebrant, dicentes 
plenum esae coelum, et terram gloria ejus, eumque 
Dowinum Sabaoth appellantes **, Nam quod liec 
de ipso dicant, non est dubium, siquidem, ot Paulus 
ait, est glorie Dominus. 

« [ta, inquit, nos existimet bomo ut ministros 
Christi, et dispensatores mysteriorum Dei *', » Si 
ergo mysterium Filii, mysterium Dei Paulus vocat, 
quomodo non erit natura Deus, aut quomodo crea- 
taris annumerabitur is cui apostoli ministrant? 
, Quomodo autem non verum dicat, Dei. mysterium 
appellans Evangelium Christi, quique magua animi 
üducia dixit: « Ego enim non accepi ab bomine, 
neque doctus sum, sed a Deo '*? » Cum igitur a Deo 
edoctus, Filium Deum esse agnoscat, quis hereticos 
audiat? 


« Quocirca, iuquit, nolite ante tempus aliquid 
judicare, donec venerit Dominus, qui etilluminabit 


* Gen, xvn, 4... * Rom. 1v,16,. 17. 
* Roin, 1, 1. * Galat. à, 15-16. * E Cor. 1, 8. 


3 Joan. xiv, 6. 
1 ]eb. xi, 2; 


xai εὐαγχελιξόμενος, οὕτως οἷδε φύσει Θεὸν ὄντα τὸν 
Yióv. Οὐ γὰρ ἂν ὠνόμασε θεὺν μὴ τοῦτο χατὰ φύσιν 
ὑπάρχοντα' οὐδ ἂν ἐφ᾽ ἑαυτῷ πολὺ λίαν ἐχαυχήσατο 
λέχων,ε Εὐδόχησεν ὁ θεὸς ἀποχαλύψαι «bv Yiby αὐτοῦ 
δι ἐμοῦ, » εἶπερ ἦν χτίσµα xai ποίηµα. 

El γὰρ ἔγνωσαν, φησὶν, οὐκ ἂν τὸν Κύριον τῆς δό- 
Enc ἐσταύρωσαν. Οὐκοῦν εἰ ες δόξης Κύριός ἐστιν 
ὁ τὸν σταυρὺν ὑπομείνας ὑπὲρ ἡμῶν Yl,, ac οὐχ 
ἔστι φύσει Θεός; πῶς δὲ χτίσµο, f.) ποίηµα ὁ καὶ 
ὑπὸ τῶν Σεραφὶμ ὑμνούμενος; αλήρη γὰρ εἶναί φασι 
τόν τε οὐρανὸν, xaX τὴν γῆν τῆς δόξης αὐτοῦ , xoi 
Κύριον Σαδαὼθ ὀνομάζουσι. Δῆλον γὰρ, ὅτι περὶ αὐ- 
τοῦ τὰ τοιαῦτά φασιν, εἰπέρ ἐστι τῆς δόξης Κύριος 
κατὰ τὴν τοῦ Παύλου φωνήν. 

ε Οὕτω, φηαὶν, ἡμᾶς λοχιζέσθω ἄνθρωκος ὡς 
ὑπηρέτας Χριστοῦ, xal οἰκονόμους μυστηρίων θεοῦ.» 
El τοίνυν τὸ περὶ τοῦ Υἱοῦ µυστήριον, θεοῦ µυστή- 
piov ὁ Παῦλος ἀποχαλεῖ, πῶς οὐκ ἔσται φύσει θεὸς , 
ἡ πῶς ἐν ποιήµασι τετάξεται ὁ διὰ τῶν ἁποστόλων 
ὑπηρετούμενος; Πῶς δὲ οὐκ ἀληθεύσει, Θεοῦ µυ- 
στήριον ὀνομάζων τὸ Εὐαγγέλιον Χριστοῦ, 6. μετὰ 
πολλῆς παῤῥησίας εἰπών' « Οὐδὲ γὰρ ἐγὼ παρὰ ἀν- 
θρώπου παρέλαδον αὑτὸ, οὐδὲ ἐδιδάχθην , ἀλλ’ ὑπὸ 
τοῦ Θεοῦ δηλαδή» "Occ τοίνυν θεοδίδαχτος ὧν, Θεὸν 
ὄντα τὸν Ylbv ἐπιγινώσχει, τίς τῶν ἕτερα διδασχόν- 
των ἀνέξεται ; 

ε Ὥστε, qnot, μὴ πρὺ χαιροῦ τι κρίνετε, ἕως ἂν 
ἔκθῃ ὁ Κύριος, ὃς xal φωτίσει τὰ χρυπτὰ τοῦ σχ:- 


* Joan. vi, 40. * Joan. vi, 28. * Rom. xv,15, 16. 


Isa. v1, 5. " FL Corav, 1. !* Galat. 1, 42. 


64i 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 





61? 


τους, καὶ φανερώσει τὰς βουλὰς τῶν καρδιῶν, xaY Α occulta tenebrarum, et manifestabit consilia cor- 


τότε ὁ ἔπαινος γενῄσεται ἑχάστῳ ἀπὸ τοῦ θεοῦ. » 
"Ev δὲ τοῖς Εὐαγγελίοις, στήσειν μὲν ix. δεξιῶν τὰ 
πρόδατα, ἐξ εὐωνύμων δὲ τὰ ἑρίφια Χριστὸς &xay- 
χέλλεται, χατὰ τὸν χαιρὸν τῆς δευτέρας αὐτοῦ παρου- 
σίας. χαὶ τοὺς μὲν τῆς ἀνομίας ἑργάτας ἐχπέμφψειν 
εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον, τοῖς δέ γε τὸν δεξιὸν ἐπέχουσι 
τόπον τοὺς ἑπαίνους ὁμοῦ τοῖς μισθοῖς ἀποδώσειν, 
λέγων τὸ, « Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός µου, 
κληρονομµήσατε τὴν Πτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν 
ἀπὸ χαταθολῆς χόσµου. » Οὐχοῦν εἰ τὸν τῆς ἀρετῆς 
ἑργάτην xa ἐπιστήμονα ἐπαινέσειν μέλλοντος τοῦ 
Θεοῦ, Χριστός ἐστιν ὁ ἑπαινῶν, πῶς ἔσται ποίηµα, 
xa οὐχὶ μᾶλλον θεὸς Ex θεοῦ, τῆς πατρῴας οὐσίας 


dium, et (υήο unicuique laus flet ab eo *.» In 
Evangeliis autem scribitur, quod in novissino die 
Christus oves ab hzxedis separabit, atque oves qui- 
dem a dextris, hzedos autem a sinistris collocahit : 
malos quidem inissurus in ignem zlternum ; 4 
dextra vero constitulis laudes una cum praemiis lar- 
giturus, dicens : « Venite, benedicti Patris mei, et | 
possidete reguum quod paratum est vobis a con- 
stitutione mundi *. » Si ergo cum virtutis cultores 
laudibus affecturus est Deus, Cliristus est qui lau- 
dat, quomodo sit creatura, et non. potius Deus ex 
Deo, universam paternz  essenti? proprietatem in 
se habens atque idcirco Deus exsistens, perinde at- 


ὅλον ἔχων τὸ ἴδιον, καὶ Ov διὰ τοῦτο φύσει 8cbc, B que ipsePater? 


ὥσπερ χαὶ ὁ Υεννήσας αὐτόν; 

Ἶε U2 γὰρ θέλοµεν ὑμᾶς, φησὶν, ἀγνοεῖν, ἀδελφοὶ, 
ὑπὲρ τῆς θλίψεως ἡμῶν τῆς γενομένης ἐν τῇ Ασία, 
ὅτι χαθ᾽ ὑπερδολὴν ὑπὲρ δύναμιν ἐδαρήθημεν. ὥστε 
ἁξαπορηθῆναι ἡμᾶς χαὶ τοῦ (jv. ἀλλ' αὐτοὶ ἐν αὖ- 
τοῖς τὸ ἀπόχριμα τοῦ θανάτου ἐσχήχαμεν, ἵνα μὴ 
πεποιθότες ὤμεν ἐφ᾽ ἑαυτοῖς, ἀλλ᾽ ἐπὶ τῷ θεῷ τῷ 
ἐχείροντι τοὺς νεχρούς. » Ἰδοὺ πάλιν ἐνθάδε σαφῶς 
θεὸν εἶναί φησι τὸν ἐγείροντα τοὺς νεχρούς. Τοῦτο 
δὲ Χριστὺς ἑργάζνται, λέγων, χοτὲ μέν. ε Ἐγώ 
εἰμι dj ἀνάστασις xal ἡ ζωή» » ποτὲ δὲ πάλιν. ε Ὁ 
πιστεύων εἰς ἐμὲ, ἔχει ζωὴν αἰώνιον, χἀγὼ ἀναστῆσω 
αὑτὸν by τῇ ἑσχάτῃ ἡμέρᾳ.; θεὸς οὖν ἄραᾳ χατὰ 
αύσιν à Υἱὸς, ἐνεργεῖν δυνάµενος, ἃ µόνῳ πρέπει 
8*0. Οὐχοῦν οὐ ποίηµα, οὐδὲ χτίσμα. 

TQ δὲ θεῷ χάρις τῷ πἀντοτεθριαμδεύοντι ἡμᾶς 
ἐν τῷ Χριστῷ, καὶ τὴν ὀσμὴν εῆς γ»ώσεως αὑτοῦ 
φαγεροῦντι δι ἡμῶν. 'O φανερούμενος διά τε τῶν 
ἁποττολικῶν xat εὐαγγελιχῶν χηρυγµάτων τίς ἂν eq 
ἕτερος παρὰ Χριστόν; Αὐτὸς τοιγαροῦν ἐστιν ἡ ὀσμὴ 
τῆς Υνώσεως τοῦ Θεοῦ xal Πατρὸς xarà τὸ εἰρημέ- 
vov παρ᾽ αὐτοῦ Οὐδεὶς ἔρχεται πρὸς τὸν Πατέρα εἰ 
μὴ δι ἐμοῦ. Καὶ πάλιν, 'U ἑωρακὼς ἑμὲ ἑώρακε 
τὸν Πατέρα. ᾿Ὀσμὴ τοιγαροῦν ὑπάρχων τοῦ Πατρὸς 
οὗ xiv εἴη πρὸς αὐτὸν ἑτεροούσιος, ἀλλ' ὥσπερ ἡ ἐξ 
ἀνθέων εὐωδία :φυσιχῶς τε xal οὐσιωδῶς προεχχύ- 
πτουσα τοῦ γεννήσαντος αὐτὴν εἴδους ἐστὶν ἔχφαν- 
τιχὴ, οὕτω χαὶ ὁ Ylbc ὀσμή τις ὥσπερ τῆς πατρῴας 


ε Nolumus, inquit, vos ignorare, fratres, de tribu- 
latione nostra facta in Asia, quoniam supra moduin 
gravati sumus supra virtutem, ita ut tzederet etiam 
nos vivere: sed ipsi in nobismetipsis responsum 
mortis babuimus, ut non simus fidentes in nobis, sel 
in Deo qui suscitat mortuos 5.0 Ecce rursus hic 
aperte ait Deum esse qui suscitst mortuos. Id au- 
tem Christus facit, alicubi quidem dicens : « Ego 
sum resurrectio et «ita ὃς » alicubi vero : « Qui 
credit in me, habet vitam aeternam, et cgo susci- 
tabo eum in novissimo die *. » Filius itaque est 
na!'ura Deus, quippe qui ea faciendi potestatem 
habet qua soli Deo couvenit. Non est ergo creatus 


C ro, neque opus. 


Deo, inquit, gratias qui semper iriumphal nos in 
Christo Jesu, et odorem noiitit sue manifestat per 
nos *. Qui apostolicis et evangelicis praedicationibus 
manifestatur, qui alius est, nisi Christus? ipse ni- 
mirum est odor που Dei, et Patris : Nemo enim, 
inquit, venit ad Patrem, nisi per me. Et rursum: 
Qui vidit me, inquit, vidit Patrem *. Cum igitur sit 
odor Patrís, nou est essentia diversus ab eo, sed 
quemadmodum bonus odor florum naturaliter ab 
ipsis proveniens indicat fluris genus, unde tanquau 
ex patre natus est, sic et Filius essentia paternze 
ex qua ipse quidam veluti odor genitorem declarat 
suum, Non igitur factus, nec creatus , quando nec 


ὑπάρχων οὐσίας, ἀφ' ἧς ἐστιν, αὐτὸς τὸν γεννήσαντα D ejusmodi Pater est. 


δηλοῖ. Οὐκοῦν οὗ ποίηµα, οὐδὲ χτίσµα, ἐπεὶ μὴ τοῦτό 
ἐστιν ὁ Πατέρ. 

«Γνωρίζω δὲ ὑμῖν, ἁδελφοῖ, τὸ Εὐαγγέλιον τὸ 
εὐαγγελισθὲν ὑπ ἐμοῦ, ὅτι οὐχ ἔστι χατὰ ἄνθρω- 
sov. Οὐδὲ γὰρ ἐγὼ παρὰ ἀνθρώπου παρέλαδον αὐτὸ, 
οὐδὲ ἐδιδάχθην, ἀλλὰ δι ἀποχαλύψεως Ἰησοῦ Xp:- 
στοῦ. » ΄Ἴδωμεν τοίνυν τί περὶ τοῦ Υἱοῦ φησιν ὁ 
' παρ αὑτοῦ τὸ περὶ αὐτοῦ μεμαθηχὼς μυστήριον 
ε Ἰησοῦς Χριστὸς, qnot, χθὲς xal σήµερον ὁ αὐτὸς 
xai εἰς τοὺς αἰῶνας. » ἸΙδοὺ σαφῶς τὸ ἐν ἀτρέπτῳ 
καὶ ἁμεταποιήτῳ φύσει χεῖσθαι τὸν YUy ὁμολογεῖ ’ 
ὅπερ ἴδιον µόνου Θεοῦ xal Πατρὸ», ἑτέρῳ δὲ πρόσ- 
εστι τῶν γενητῶν οὐδενί. Οὐχκοῦν εἰ μόνος ἄτρε- 


* JCor. iv, δ. * Matth. α195, 51 
B, 14, 15. Ἱ Joan. sv, G. 


. 31 Thess. iv, 12. 
. ib. ος ον Galat. », 18, 12. 


« Significo, iuquit, vobis, fratres , quod Evange- 
lium, quod a me vobis evangelizatum est , non est 
secundum hominem. Ego enim non accepi illad ab 
homine, sed per revelationem Seu Christi ".» 
Videamus itaque quid de Filio dicat, qui a Christo 
mysterium Christi didicit : e Jesus, inquit, heri et 
hodie, ipse etiam in secula '*. » Ecce quam aperte 
profitetur, Christum immutabilis naturz esse ; quod 
quidem soli Deo ac Patri proprium est, neque cui- 
quam creaturz congruit, Quocirea, si solus Deus 
ac Pater est imiputabilis, Filiug autem ejus. 


Md Joan. χι, $93. e il Cor. 


» Joan. vi, 40. 
ο llebr. xin, 8. 


613 


EUTHYMI! ZIGADBEN! 


eu 


dem plane naturz, quippe qui sen;per idipsum est A 7:55 ὁ θεὺς zat [I ατΏρ, £v ταυ:ότητι δὲ φύσεως xal 


quod Pater, quomodo possit c$se crentura, qui 
solus ineffabilis essentie ratione Patri consimilis 
e«L, ilemque secandum maturam suam est quod 
Pater, eo solo excepto quod non sit Pater? 


t Fratres, obsecro vos, nihil me lsistis : eeitis 
autein quoniawm per infirmitatem carnis evangeli- 
zjverim vobis jampridem, et tentationem νε 
stram in carne ica non sprevistis, neque respuistis : 
sed sicut angelum Dei recepistis nme sicut Jesum 
Christum  *. » Paulus exosculans, multumque ad- 
mirans pietatem Galataruim erga Dcum, et amorem 
erga se, cum dixisset, « Sicut angelum Dei recepistis 
me,» ad aliud longe majus conscendit , addendo, 


ὁ Υἱὸς, ἀεὶ τοῦτο ὢν ὅπερ ἐστιν ὁ γεννήσας αὐτὸν, 
πῶς ἂν ef τῶν γενητῶν εἴς, ὁ µόνος τῷ φύσαντι 
κατὰ τὸν ἄφραστον τῆς οὐσίας λόγον ἁμιλλώμενος, 
xai τοῦτο (v κατὰ φύσιν, ὅπερ ἐστὶν ὁ [Tato 85;a 
μόνου τοῦ εἶναι Πατήρ; 

« Ἄδελ.οὶ, δέοµαι ὑμῶν, οὐδὲν µε Ἰἰδιχήσατε, 
οἴδατε 6k ὅτι δι’ ἀσθένειαν τῆς σαρχὸς εὐηγγελισά- 
μην ὑμῖν τὺ πρότερον, xai τὸν πειρασμὸν ὑμῶν τὸν 
ἓν 51] σαρχί µου οὐχ ἐξουθενῄσατε, οὐδὲ ἐξεπτύσατς, 
ἀλλ' ὡς ἄγγελον θεοῦ ἑἐδέξασθέ µε ὡς Χριστὸν Ἱῃ- 
σοῦν. »  ποΡεξάµενος xaX λίαν θαυμάσας τῶν iv 
Γαλατίᾳ «fv τε εἰς θεὸν εὐλάθειαν, χαὶ τὴν εἰς a5- 
τὸν ἀγάπησιν, εἰρηχώς τε, ὅτι « Ὡς ἄγγελον Θεοῦ 
ἑδέξασθέ ue, καὶ ἐπὶ πολὺ μεῖζον ἀναθαίνει, προσ” 


« sicut Jesum Christum. » Quomodo autem sit ex- Πθεὶς, « ὡς Χριστὸν Ἰησοῦν. » Τίς οὖν ὑπεροχὴ 


cellentior angelis Christus, ipsemet docet dicens : 
e« Quando primogenitum in orbem. terrarum intro- 
duxit, dicit : Et adorent eum omnes augeli Dei *. » 
Et rursum : « Cui unquam angelorum dixit : Filius 
meus es tu, ego hodie geuni te : et, Sede a dextris 
meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum 
tuorum * ?» Scriptum etiam est de angelis : « Qui 
facit angelos suos spiritus, et ministros suos flam- 
mam ignis *. « Cum igitur tantum inter eos sit 
differentize, ut Filius quidem adoretur, angeli vero 
ei ministrent, atque ille instar regis et Filii 
ac Domini sedeat, hi vero ad ministeria allegentur, 
quomo:o non erit Deus , qui etiam ab angelis ιια- 


Χριστοῦ πρὸς ἀγγέλους, αὐτὸς διδασχέτω, λέγων ᾿ 
ε Ὅταν δὲ εἰσαγάγῃ τὸν πρωτότοκον εἰς τὴν oixov- 
µένην, λέγει’ Καὶ προσχυνησάτωσαν αὐτῷ πάντες 
ἄγγελοι θεοῦ. » Καὶ πάλιν € Τίνι γὰρ εἶκπέ ποτε 
τῶν ἀγγέλων * Υϊός µου el σὺ, ἐγὼ σήμερον γεγέν- 
νηχά σε» καὶ, Κάθου ἐχ δεξιῶν µου, ἕως ἂν 900 
τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου; » Γέ- 
γραπται δὲ πάλιν περὶ αὐτῶν ε Ὁ ποιῶν τοὺς 
ἀγνέλους αὐτοῦ πνεύματα, xaY τοὺς λειτουργοὺς αὖ- 
τοῦ πυρὸς φλόγα. » Τοσαύτης τοιγαροῦν μεταξὺ 
κειµένης διαφορᾶς, ὣς τὸν μὲν Υἱὸν προσχυνεῖσθαι, 
λειτουργεῖν δὲ αὐτῷ τοὺς ἀγγέλους' xa τὸν μὲν tv 
τάξει βασιλέως xal ὙΥἱοῦ xaX Δεσπότου χαθἑςεσθαι, 


tur2liter talis esse cognoscitur ? Nam si creatura ϱ τοὺς δὲ ἁποστέλλεσθαι el; διαχονίαν’ πῶς οὐχ ἕσται 


est, juxta vesanam liereticorum opinionem, oppor- 
tune dici poterit nun solum nos, sed etiam ipsas 
potestates ceelestes errasse, quippe qui creaturam 
pro Creatore coluerunt". At si hoc absurdum est 
(neque enim quisquam sanctos angelos errasse 
dicet, imo potius vera Dei cognitione praediti sunt, 
et adorant Fillum tanquam natura. Deum), nun est 
igitur Filius creatura vel opus. Quod cnim factum 
est, Deus natura essc non potest. 


Quamobrem, fratres, non sumus ancille filii, sea 
libere, qua libertate Christus nos liberavit * , etate. 
Si Domini est liberare, Christus autem liberat nos, 
a jugo servitutis eximit, in adoptionem vocans, uon 
est ipse servus sed Filius, et Dominus, et quod ipse 
per naturam est, id dignis per gratiam elargitur. 


« Unus Dominus, una fides, unus baptismus, 
unus Deus et Pater omnium, qui est super omnia, 
et per ounía, et in omnibus *. » Cum unus sit Do- 
minus Deus Pater, quomodo erit Filius Dominus 
si est creatura ? Manifestum enim est crcata omnia 
servilis esse nature. Quomodo autem, cum sit mna 
files, qui credit in. Filium credit in Patrem, s, 
juxta quorumdam insaniam, a naturali cum Patre 
conjunctione sejunclus ést? Atqui, cuin Pater. sit 


! Galat, iv, 13, 14. 


3 [Tebr. 1, 6. 
' Epis, 1v, 5, 6. 


' ibil. 6, 7,13. 


θεὸς ὁ xoi ὑπὸ τῶν ἀγγέλων ὡς τοῦτο ὢν χατὰ οὗ- 
civ γινωσχόμενος; El γὰρ ποίημά ἐστι, κατὰ τὴν 
τῶν ἑτεροδοξούντων ἁδουλίαν, ὥρα λέγειν οὗ µόνον 
ἡμᾶς, ἀλλὰ xaX αὐτὰς τὰς £v οὐρανοῖς πεπλανῆσθαι 
δυνάµεις, ὣς λατρεύειν τῇ χτίσει παρὰ τὸν χτἰ- 
σαντα. EL δὲ τοῦτο ἄτοπην (οὗ γὰρ ἄν τις πλανᾶσθαι 
φίῆσειε τοὺς ἁγίους ἀγγέλους, ἀληθῆς δὲ μᾶλλον ἐν 
αὐτοῖς ἡ περὶ τοῦ θεοῦ γνῶσις, xai προσχυνοῦσιν 
ὡς τοῦτο χατὰ φύσιν ὄντα τὸν Ylbv), οὐχ ἄρα χτίσµα 
ἐστὶν, οὐδὲ ποίημα. Τὸ γὰρ ὅλως ποιηθὲν, οὐχ ἄν ct 
φύσει θ:ός, 

Διὸ ἀδε.1ςοἳ obx δσμὲν παιδίσχης τέχνα, ἆ 1.ὰ 
τῆς ἑ Ἱευθέρας.Τῇ ἑάευθερίᾳ ᾖλριστὸς ἡμᾶς ἠ.τευ- 


p θέρωσε στήκετε. El Δεσπότου τὸ ἐλευθερ’ὸν, ἔλευ- 


θεροῖ δὲ ἡμᾶς ὁ Χ ριστὸς, xaY τῶν ζυγῶν τῆς δου)λεἶας 
ἠνίησιν, εἰς νἱότητα χαλῶν, οὐκ ἄρα δοῦλο οὐ:ὸς, 
ἀλλ YU: c, καὶ Δεσπύτη:, ὅπερ Est: χατὰ φύσιν, 105-0 
κοῖς ἀξίοις χατὰ χάριν ἐπιτιθείς. 

ε E*; Κύριος, µία πίστις, ἓν βάπτισμα, εἷς Θεὸς 
χαὶ Πατὴρ πάντων, ὁ ἐπὶ πάντων, xaX διὰ πάντων, 
χαὶ ἐν πᾶσιν. » Ἑνὸς ὄντος Κυρίου τοῦ θεοῦ xa! Πα- 
τρὸς, πῶς ἔσται Κύριος ὁ Y'loc, εἴ ve ποίηµα ?) χτίσµα 
ἐστί; Πρόδηλον yàp ὅτι τὰ πεποιηµένα δούλην ἔχει 
τὴν φύσιν. Πῶς δὲ καὶ πίστεως οὔσης uid; ὁ τιστεύων 
tic τὸν 1 ὃν, εἰς τὸν Πατέρα πιστεύει, εἴ γε χατὰ 
τὴν τινων ἀδουλίαν διαχέχοπτα: τῖς πρὺς τὸν Mia- 
τέρα κοινωνίας Φυσικης; ἸΑλλ ὄντος Κυρίω τοῦ 


* Post. ci, 4. * Rom. 1, 25. μαι, iv, 51. 


ΓΡΑΝΟΡΙΗΛ DOGMATICA. — TIT. XI. 


640 


θεοῦ xaY Πατρὸς, Κὐρ:ός ἐστι καὶ ὁ Yi, xaX ὁ πι- A Dominus, Filius quoque est Dominus, et qui credit 


στεύων εἰς αὐτὸν, εἰς τὸν Πατέρα πιστεύει. Ἐκ Πα - 
τρὸς Υὰρ δηλονότι χαὶ ἓν Πατρὶ φυπικῶς ὑπάρχων 
Yibc, ἔχων τε αὗ πάλιν Ev ἑαυτῷ τὸν Πατέρα, συν- 
θεολογεῖται xaX συνδοξάζεται. Καὶ οὕτως εἰς μίαν 
ἀναθαίνει θεότητα τῶν προσιόντων ἡ πίστις. Πῶς 
οὖν ἐν ποιἡµασιν, ὁ πάντα ἔχων χοινὰ πρὸς τὸν Πα- 
τέρα, ὡς ἀληθὶς αὐτοῦ τῆς οὐσίας καρπὸς, χαὶ οὗ 
χαθάπερ ἡμεῖς θετοὶ mob; υἱότητα xal ἔγχεχεντρι- 
σμένα βλαστήµατα; 


« Γίνεσθε οὖν µιμηταὶ τοῦ θεοῦ, ὡς τέχνα &ya- 
πττὰ, xal περιπατεϊῖτε £v dà, χαθὼς χαὶ ὁ Χρι- 
στὸς ἠγάπησεν ἡμᾶς, xal παρέδωχεν ἑαυτὸν ὑπὲρ 
ἡμῶν. » "Opa 6h πάλιν ὅπως θεὸν οἶδέ τε καὶ ὀνο- 
µάζει Χριστόν. Εἱρηχὼς γὰρ δεῖν ἡμᾶς μιμητὰς γε- 
νέσθαι Θεοῦ, εὐθὺς παρατίθησιν αὐτὸν, καὶ ὅπως 
μιμεῖσθαι προσήχει, διδάσχει λέγων’ « Καθὼς xal 
ὁ Χριστὸς Ἰγάπησεν ἡμᾶς, καὶ ἑαυτὸν ἔδωχεν ὑπὲρ 
ἡμῶν. » θεοῦ τοιγαροῦν ὄντος τε φύσει χαὶ ὀνομαζο- 
µένου Χριστοῦ, xal τοῦτο παρὰ τοῦ πεπιστευµένου 
τὸ Εὐαγγέλιον παρὰ θεοῦ χαὶ Πατρὸς, τίς τῶν ἕτερα 
λεγόντων ἀνέκετα,; Ὁ δὲ φύσει θεὺς, πῶς ἂν εἴη 
κτίσμα $ ποίημα : 


« Τοῦτο γὰρ ἴστε γινώσχοντες ὅτι πᾶς πόρνος, f) 
ἀκάθαρτος, ἢ πλεονέχτης, ὃς ἐστιν εἰδωλολάτρης, oix 
ἔχει χληρονομίαν ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Χριστοῦ χαὶ 
Εεοῦ. » Ἰδοὺ πάλιν Χρ.στὸν ὀνομάσας, εὐθὺς αὐτὸν 
εἰσφέρει xal θ:ὸν, ὡς τοῦ θεοῦ xai Πατρὺς àv 
αὐτῷ βασιλεύοντος, αὐτοῦ τε αὗ πάλιν ἐν τῷ 
Πατρὶ, χατὰ τὸ παρ’ αὐτοῦ λεγόμενον ὡς πρὸς τὸν 
Πατέρα, ὅτι « Πάντα τὰ ἐμὰ σά ἐστι, χαὶ τὰ σὰ 
ἐμά. » "Ev δὲ τῶν πάντων ἡ βασιλεία, χοινὸ μὲν 
Yüp πρὸς Πατέρα, xowwh δὲ Πατρὶ πρὸς Yibv, συµ- 
θασιλεύοντος δηλαδὴ τοῦ ἁγίου Πνεύματος * οὕτω γὰρ 
ἡ ἁγία καὶ προσχυνουµένη Τριὰς, εἰς τὴ» µίαν τῆς 
θεότητος ἀναφέρεται φύσιν. Πῶς οὖν ποίηµα ὁ βασι- 
λεύων ἐν Πατρὶ xat μετὰ Πατρὸς θεὺς Λόγος; 


« Μηδεὶς ὑμᾶς ἁπατάτω χενοῖς λόγοις. Διὰ ταῦτα 
γὰρ ἔργεται tj Ópyh τοῦ θεοῦ ἐπὶ τοὺς υἱοὺς τῆς ἄπει- 
θείας. » Καὶ τίνες ἂν «lev οἱ τῆς ἀπειθείας υἱοὶ, εἰ 
μὴ πάντως οἱ διὰ τοῦ πλημμελεῖν τῶν τοῦ Σιυτῆρος 
ἁποσχιρτήσαντες νόμων; Εἰ δὲ τούτοις ἐπάγων τὴν 
ἑργὴν, αὐτὸς ἔστιν ὁ Σωτὴρ διὰ τοῦ λέγειν ' « Tlo- 
ρεύεσθε ἀπ᾿ ἐμοῦ, οἱ κατηβαµέ»οι, εἰς τὸ mop τὸ 
αἰώνιον' ν καὶ θεὸν αὐτὸν ὁ µαχάριος Παῦλος οἳδὲ τε 
ὄντα, χαὶ εἰσρέρει διὰ τούτων, τίς τῶν molrua Xzy^u- 
των ἀνέξεται: 

Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῶν κωτὰ Ἰωάννην Εὐαγγέλιον 
ἐξηχητικῶν zpóc Δρειω οὓς Aéyorcac ἔτδρον 
εἶναι τὸν ἐνδιάββτον τοῦ 6500 λόγο», καὶ ἔτδ- 
[or τὸν Ylóv, 

Ἕτερον, φασὶν, ὄντα τὸν Ylbv παρὰ τὸν ἐνδιάγετον 
λόγον εὑρίσχομεν, οὐ ταῖς ἑαυτῶν ἐννοίαι; εἰς τοῦτο 
προσέχοντες, ἀλλὰ τοῖς ἀπὸ της θείας Γραφὴ: θεω- 
ρἡμασιν. Ὅταν yàp ἀχογσωμεν τοῦ Ylow A£yov- 


5$ Ephes, v, 1, 2. ^ibid. "ibid. 5. 


. Dei *. » 


* Joan. xvii, 10. 


in ipsum, in Patrem credit. Ex Patre enim mani- 
feste et in Patre naturaliter exsistens Filius, ha- 
bensque vicissim in se l'atrem, simul cum co Deas 
dicitur, et simul glorificatur. Atque ita credentium 
fides in unam deitatem tendit. Quomodo igitur au- 
numerabitur creaturis qui omnia habet comniunia 
cüm Patre, ut. verus essentize ipsius fructus, non 
autem sicul nos adoptitii filii atque inserti sur- 
culi? 


ε Sitis ergo, inquit, imitatores Dei, sicut β.ἱ 
dilecti, et ambulate in. charitate, sicut et Christus 
dilexit nos, et tradidit seipsum pro nobis! . » Vide 
rursus quomodo Christum Deum ac Dominum no- 
minet. Cum enim dixisset debere nos fleri imitato- 
res Dei, statim, Seipsum, adjungit, et quo pacto 
imitaudus sit, docet dicens : « Sicut et Christus di- 
lexit nos, et tradidit seipsum pro nobis*.» Cum ita- 
que Christus sit revera et vocetur Deus, ab eo cui 
creditum est Deo ac Patre Evangelium, quis ferat 
eus qui contra. sentiunt ? Qui vero est natura Deus, 
quomo.lo sit opus vel creatura? 


« Hoe enim, inquil, scitote, quod omuis forni- 
cator, ant immundus, aut avarus, qui est idolorum 
eultor, nou habet bsreditatem in. regno Christi ac 
Ecce rursus cum Christum nominavit, 
statim subjungit οἱ Deum, utpote Deo et Patre iu 
ipso regnante, ipseque rursum in Patre, juxta il- 
lud a se ad Patrem dictum : » Ownia mea tua 
sunt, et tua. mea *. » Unum autem omnium est 
regnum : commune quidem Patri cum Filio, com- 
mune vero Filio cum Patre, coureguante niniruim 
et Spiritu sancto : iia. enim sancta. οἱ adoranda 
Trinitas in uuam deitatis naturam colligitur. Quo- 
modo igitur sit creatura Deus Verbu:n. in Paure ei 
cum Patre regnans? 


« Nullus, inquit, vos inanibus decipiat verbis. 
Propter hzc enim venit Ίγα Dei in filios iuobedien- 
εἰ 9. » Quinam vero sint. filii inohedienti:e, nisi 
qui per peecata a. Servatoris nostri legibus resilie- 
runt? Si vero is qui iram in illos immittit est ipse 
Christus, dicens : « Discedite a me, maledicti, In 
ignem ziernüm *; » et beatus Paulus Deum ipsum 
esse uovit, talemque inducit, quisnam eos ferat 
qui ipsum creaturam esse dicunt? 


Ejusdem ex commentariis in. Joannis Evangelium 
udversus Arianos dicentes. diversum intimum Dei 
Verbum o Filio, 


Alium, inquit, esse deprehendimus Εν, 
quam sit intimum Verbum. Idque nou propriis 
uobis opinionibus, sed Scripture testimoniis ad- 
ducti persuademus. Cum enim Filium audimus ita 


* Ephes. v, 6. * Matth. xxv, 4M. 


641 

Patrem! alloquentem : 
Patremque vicissim ita respondentem : Et cla- 
rificavi, et iterum clarificabo *, nonne in Verbo res- 
pondisse Patrem Filio concedimus ? Quomodo igitur 
Verbum illud, quo Pater Filio respondet, non diver- 
sun SiL ab ipsoFilio ? Quid istis miserius esse potest, 
'si proprie, et vere fuisse Patris putant illam vocem 
quam non Servator solus, sed ipsa Jud:corum niul- 
titudo, et discipulorum catus audivit ? ZEquius erat, 
prastantiora quzdam, et Deo magis convenientia co- 
gitare, quam ea qu:e supra nos sunt, legibus nostris 
subjicerc? Nam aures corporeas ictu suo vox corporea 
verberat ; consilium autem Patris, quod inexplica- 
bili voce tacite et tanquam in mente versatur, solus 
Filius, qui in ipso naturaliter, utpote sapientia ipsius 


EUTHYMII ZIGABENI 
Pater, clarifica Filium tuum, Α τος πρὸς τὸν Πατέρα’ Ac£acór σου tóv Ylàr, τοῦ 


613 


δὲ Πατρὸς a0 πάλιν ἀποχρινομένου, xa λέγοντος * 
Kal ἐδόξασα, xal ad.ux δοξάσω * àp' οὐχὶ πάν- 
τως ἓν λόγῳ δώσοµεν ἀπολογεῖσθαι τῷ Υἱῷ τὸν Πα- 
τέρα; Πῶς οὖν οὐχ ἕτερος παρὰ τὸν Υἱὸν ὁ δι οὗ 
πρὸς αὐτὺν ὁ Πατὴρ ἀντιφθέγγεται; Τί νένοιτ) ἂν 
τῶν τοιούτων ἀθλιώτερον, εἴ γε χυρίως τε xal ἁλη- 
θῶς ταύτην εἶναι τοῦ Πατρὸς ὑπετόπασαν τὴν φωνὴν, 
fe οὐ μόνος ὑπίχουσεν ὁ Σωτὴρ, ἀλλὰ χαὶ αὐτὴ 
ἡ τῶν Ἰουδαίων περιεστῶσα πληθὺς, xal ὁ τῶν µα- 
θητῶν χορός: Ἔδει γὰρ μᾶλλον αὐτοὺς τὰ θεοπρεπῆ 
φαντάζεσθαι πλεονεκτήματα, xal μὴ τοῖς χαθ) ἡμᾶς 
νόµοις πειρᾶσθαι ὑπάγειν τὰ ὑπὲρ ἡμᾶς. Tbv γὰρ 
τοῦ σώματος ἀχοὴν σωματιχῇ προσαρᾶσσει φωνῇᾷ, 
τὴν δὲ iv ἀῤῥήτοις φωναῖς ἠρέμα xal οἶονεὶ χατὰ 


est, uovit. Όδυιμ vero voce, quz? cum strepitu pro- B νοῦν στρεφοµένην βούλησιν τοῦ Πατρὸς μόνος οἶδεν 


nuntietur, uti plane est incredibile, sí tamen volu- 
mus, prastantissimaui illam naturam rebus procrea - 
tis antecellere. Quanquam et ipse Dominus noster 
Jesus Christus non dixit, eam esse Dei et Patris, 
neque se, ut Patris consillun intelligeret, interpre- 
tis indigere. Itaque : Non propter me, inquit, hac vox 
facta est, sed propter vos *. Alioquin debuisset dice- 
re : Audivistis mecum vocem Patris ? Nunc autem 
dicit, se illius vocis non eguisse, sed propter ipsos 
factam esse affirmat, non autem a Patre pronantia- 
tam. Quod si omnia per ipsum Deus, et Pater agit, 
per ipsum nimirum et illa facta est. lpse enim erat 
vox non sibi Patris voluntatem explicans, quam uti 
Filius noverat, sed auribus circumstantium, ut cre- 
derent, 


kv αὐτῷ φυσιχῶς ὑπάρχων ὁ YU, ὡς σοφία αὑτοῦ. 
Φωνῇ δὲ τῇ διὰ χτύπου χεχρῆσθαι τὸν θεὸν ὑπολαμ- 
6άνειν, παντελῶς ἀπίθανον, εἴπερ οἱόμεθα δεῖν áro- 
σώζειν τῇ ὑπὲρ πάντα φύσει τὰ ὑπὲρ τὴν κτίσιν. 
"AX τε xai αὐτὸς ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὺς 
οὐχ ἔφησεν αὐτὴν εἶναι τοῦ Θεοῦ xat Πατρὸς, ἀλλ' 
οὐδὲ παρ) ἑτέρου δεόµενον ἑρμηνείας πρὸς τὸ δύ- 
νασθαι μαθεῖν τὴν τοῦ Πατρὸς βούλησιν ἑαυτὸν ἔπι- 
δειχνύει λέχων * Οὐ δι ἐμὲ ἡ φωνἡὴ abt γέγονε», 
ἀ 1.1ὰ δι ὑμᾶς. Ἐχρην δὲ μᾶλλον εἰπεῖν, Ἠχούσα- 
τε μετ ἐμοῦ τῆς φωνῆς τοῦ Πατρός. Νὺν δὲ οὗ φω-- 
νῆς αὐτὸν δεδεῆσθαι προσομολοχεῖ, γεγενησθαι δὲ 
μᾶλλον αὐτὴν δι’ ἐχείνους ἰσχυρίζεται, ox ἐχπεφω- 
νῆσθαι παρὰ τοῦ Πατρός. Καὶ εἰ πάντα δι αὑτοῦ Ó 


C θεὸς καὶ Πατὴρ ἐργάζεται, δι αὐτοῦ 565 πάντως καὶ 


φοῦτο. Αὐτὸς γὰρ ἣν d) φωνή, οὐχ ἑαυτῷ τὴν τοῦ γεννῄσαντος ἑρμηνεύων διάθεσιν, δει γὰρ ὡς Υἱὸς » 
ἀλλὰ ταῖς φῶν περιεστώτων ἀχοαῖς, ἵνα πιστεύσωσιν. 


Κι hac. 

Audi evangelistam dicentem : Hoc erat in principio 
apud Deum *. Sic enim ea quae supra dixerat tan- 
quam in summam quamdam redegit. Addena autem 
illud : Hoc, videtur quodam modo clamare : Quod 
est in principio, quod est apud Patrem Verbum, et 
Deus ex Deo, hoc illud est, de quo in presentia 
scribere constituimus. Non frustra mihi videtur 
bsec verba addidisse : Hoc erat in. principio apud 
Deum. Divino enim Spirítu ad eorum qua futura 
erant, cognitionem percipiendam illustratus, non 


Καὶ τοῦτο. 

"Axou& τοῦ Εὐαγγελιστοῦ λέγοντος * Οὗτος ἦν ἐν 
ἀρχῇ xpóc τὸν Θεόν. ᾿᾽Ανακεφαλαίωσιν γὰρ ὥαπερ 
τινά τῶν Ίδη προειρηµένων ἐν τούτοις ὁ Εὐαγγελιστὴ; 
ἑποιῄσατο. Προσθεὶς δὲ τὸ Οὗτος, μονονουχὶ βοῄήσας 
ὁρᾶται, 'Ο ὧν Ev ἀρχῇ 6 παρὰ τῷ Πατρὶ Λόγος, 6 
ὑπάρχων θιὸς ix θεοῦ οὗτός ἐστι, xol οὐχ ἕτερος 
περὶ οὗ τὸ σεμνὲν ἡμὶν πρὀχειται σύγγραμμα. Ἔοιχε 
δὲ πάλιν οὗ µάτην τοῖς εἰρημένοις προσθεὶς τὸ 
Οὗτος ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν θεόν. Ὡς γὰρ ὑπὸ θείου 
Πνεύματος εἰς τὴν τῶν ἑσομένων γνῶσιν φωταγωγού- 


ignoravit, ut mihi quidem videtur, et ut vere licet D µενος οὐκ ἠγνόησεν, ὡς ἔμοιγε δοκεῖ, xat ὡς ἔστιν 


loqui, quosdam fore perditionis operarios, diuboli 
lagueos, filios mortis, qui dicerent aliud ewse inti- 
mum illud |n Deo et Pstre Verbum, cui similis 
suwodum sit Filius, et Verbum hoc, per quod 
ómnia Deus agit, ul verbi verbum, et imago iuiaginis, 
οἱ splendoris splendor intelligatur. Proinde quasi 
jam tum impios istos bomines audiret, exsecraudis 
ipsorum opinionibus scriptisque merito commotus 
beatus evangelista, cum | deünisset, et copiose, ut 
oportebat, declarasset, unum, et solum, et verum 
ex Deo, et in Deo, et apud Deum esse Verbum, 
terribili voce clamat : Hoc, inquieus, im principio 
* [bid. 30. 


! Joan. 1, 28. * Joan. 1, 9. 


εἰπεῖν ἀληθεύοντας, ὅτιπερ ἀναφανοῦνταί τινες ἁπω- 
λείας ἑργάται, διαδόλον θήρατρα, θανάτου παγίδςς, 
λέγοντες ἕτερον μὲν εἶναι τὸν ἑνδιάθετον ἓν τῷ θεῷ 
καὶ Πατρί Λόγον, ἕτερον δέ τινα τὸν τῷ ἑνδιαθέτῳλία» 
ἑμφερέστατόν τε xal ὁμοιότατον Υἱὸν καὶ Aóvov, δι 
οὗ ὁ θεὸς τὰ πάντα ἑργάζεται, ἵνα λόγος Myou νοη- 
ται, xal εἰχὼν εἰχόνος, xal ἀπαύγασμα ἀπαυγάσμα- 
τος. Ὥσπερ οὖν Ίδη ὀνσφημούντων ἀχούσας αὐτῶν, 
xal πρὸς τὰς ἁτόπους ἀπονοίας τῶν παρ) αὐτοῖς 
συγγραμμάτων εὐλόγως χεχινημένος ὁ µαχάριος 
Εὐαγγελιστὴῆς, ὁρισάμενος δη, χαὶ διὰ πολλῶν, ὡς 
ἔδει, χατασηµάνας τὸν ἕνα χαὶ µόνον xal ἀληθινὸν 


649 


PANOPLTA DOGMATICA. — TIT. ΧΙ. 





ουσ 


àx θεοῦ, xoi ἓν θεῷ, xal πρὸς θεὸν ὄντα Λόγον, A erat apud Deum, ut Filius niu'rum. apud Patrew, 


ἐπιφέρει γοργῶς, Οὗτος ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν θεὸν, 
ὡς YR. δηλαδὴ πρὲς τὸν Πατέρα, ὡς ἔμοντος, ὡς 
Ex της οὐσίας αὐτοῦ 6 Μονογενὴς οὗτος, οὐκ ὄντος 
δευτέρου. 


Tov αὐτοῦ ἐκ τοῦ ιδ’ xepa.lalov τοῦ α fi6Alov 
δν σαυρου εἰς τὸ,ε Obcoxaltqo ΥΙῷ δέδωκε 
ωὴν 


χει ἐν ἑαυτφ. 

Αλλὰ πῶς ἂν δύναιτο κατ ὀὐσίαν ὅμριος εἶναι ὁ 
Yibc τῷ Πατρί; f) πῶς οὐκ ἔσται µετ αὐτὸν ἐξ αὐ- 
τοῦ δεχόµενός τι, χαθά φησιν 6 a0xóc* Qo xep γὰρ ὁ 
Πατὴρ ζωὴν ἔχει εν ἑαυτῷ, οὕτωκαὶ τῷ Yi δέδωκε 
ζωὴν ἔχειν ἐν ἑαυτῷ. 0ὐδὲ», ὦ βἐλτιστοι, τοῦ Λόγου 
τὴν οὐσίαν ἀδιχήσει τὸ δέχεσθαί τι παρὰ τοῦ Πατρός. 
Οὐ γὰρ iv τῷ δέχεσθαι τὸ εἶναι ἔχει, ἀλλ Gv. xal 
ὑπάρχων πρότερον, δέχεταί τι, χαθὸ £x Πατρὸς φυ- 
σιχῶς γεγεννηµένος ἐπάγεται πάντα τὰ ἴδια τοῦ Πα- 
τρὸς, ὥσπερ ἂν xaX τὸ φῶς ἐξ ἡλίου προελθὸν, δέχε- 
αθαί τι λἐγοιτο παρ) αὐτοῦ, ἐπειδήπερ πᾶν ὅπερ 
ἑστὶν ἓν αὐτῷ, τοῦτο φαίνεται τοῦ τεχόντος ἡλίου, 
xai οὐδέν Tou τὸν Ίλιον πρὸ τοῦ ἁπαυγάσματος 
εἶναι. χαταναγχάσει τὸ «hv ἐξ αὐτοῦ προελθοῦσαν 
ἔχλαμφιν ἁμερίστως, ὥσπερ παρ) αὐτοῦ Aap6ávou- 
σαν φορεῖν τὸ ἴδιον αὐτοῦ, ἀλλ᾽ fiv ἀεὶ σὺν αὐτῷ, xdv 
ὣς ἐξ αὐτοῦ προελθοῦσα τὰ αὐτῷ προσόντα φορῇ 
φυσικῶς. Οὐχοῦν οὗ τὸ λαθεῖν τι παρὰ τοῦ Πατρὸς 
ἀναγχάσει πάντως δεύτερον εἶναι τῷ χρ΄νῳ τὸν Υἱόν. 
Tip γὰρ ὄντι xaX ὑφεστῶτι δώσει τις, 02 τῷ μὴ ὄντι, 
καὶ µήπω γενοµένῳ. 


Εἰς τὸ αὐτό. 

Ei µη ζωὴ κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁ Υἱὸς, πῶς ἔπαλη- 
θεύσει λέγων ε Ὁ πιστεύων εἰς ἐμὸ, ἔχει ζωὴν aló- 
viov ; » Καὶ πάλιν € Τὰ πρόδατα τὰ ἐμὰ τῆς bg. 
ἀχούειφωνῆς.»---εΚάἀγὼ δίδωµι αὐτοῖς ζωὴν αἰώνιον.ν 
Καὶ πάλιν « Ὅ πιστεύων εἰς ἐμὲ οὐ μὴ γεύσηται 
θανάτου sl; «by αἰῶνα. » Ἔδει γὰρ λέγειν. Ὁ πι- 
στεύων εἰς ἐμὲ λήψεται map! ἐμοῦ ζωὴν, ἣν δέδωχέ 
pot ὁ Πατήρ. Καὶ πάλιν Τὸν εἰς ἐμὲ πιστεύοντα 
οὗ συγχωρῄήσει ὁ Πατ]ρ γεύσασθαι θανάτου. El δὲ 
τοῦτο μὲν εἰρηχὼς o0 φαίνεται, ὡς δὲ φύσει προσοῦ- 
σαν ἑαυτῷ τὴν ζωὴν, xal ὡς οὐσιωδῶς ὑπάρχουσαν 
ἐν ἑαυτῷ, δώσειν τοῖς εἰς αὐτὸν πιστεύουσιν ἕπαγ- 
Υέλλεται, πῶς ἑνδέχεται νοεῖν οὐχ ἔχοντα «bv Υἱὸν 
εἰληφέναι ταύτην παρὰ τοῦ Πατρός, Καὶ γὰρ ἂν εἴη 
πάσης ἑπέχεινα δυσφηµίας τοῦτό γε. AXI, ὥσπερ 
ἤδη προείρηται, προελθὼν ἐκ Πατρὸς, πάντα τὰ αὐ- 
τοῦ χατὰ φύσιν ἐπάγεται, καὶ ὡς εἱληφὼς, κατὰ 
τοῦτο νοεῖται, xal ἀπαύγασμα xal εἰκὼν ὑπάρχων 
αὐτοῦ. "Ev δὲ τῶν προσόντων τῷ Πατρὶ xol ἡ 
ζωή. 

Rlc τὸ αὐτό. 

Λέγων ὁ Yi; 55, « Ὥσπερ yàp ὁ Πατὴρ ἔχει 
ζωὴν ἓν ἑαυτῷ, οὕτω χαὶ τῷ Ylü δίδωχεν ἔχειν Quy 
iv ἑαυτῷ. » «hv ἁπαράλλαχτον ὁμοιότητα δειχνύει 
σαφῶς, ἣν ἔχει πρὸς τὸν γεννήσαντα. Ἔχει γὰρ 
οὕτω τὴν ζωὴν. ὥσπερ xax ὁ Πατὴρ, φυσιχὴν δη)ο»- 


* Joan. v, 96. *Joan. v1, 47. * Joan. x, 97. 
PaTROL. GR. CXXX. 


ut intimus, et ex ipsius essentia, ut Unigenitus. 
Hoc, inquam, cum Dei nullum sit aliud verbum. 


Ejusdem ex Thesauri libro primo in ea verba : « Sie 
dedii et Filio vitam habere in semetipso. » 


Sed quomodo potest, inquiunt, Filius esse similis 
atri, aut post ipsum non esse, cum ab eo aliquid 
accipiat ? sic enim ipsemet loquitur : Quemadmo- 
dum Pater vitam habet in. semetipso, sic ded't et 
Filio vitam habere in semetipso *. Essentixs Verbi 
nihil officit, o viri optimi, quod a Patre aliquid 
accipiat. Neque enim in eo, quod accipit, babet 
ut sit. Sed eum prius exsistat et sit, accipit. Ex 
Patre enim genitus accipit omnia quas Patris sunt 
propria. Ut sí lux e sole proveniens aliquid ab eo 
dicatur accipere, qnoniam quidquid in ipa est, id 
solis eam parientis esse constat. Neque solem 
ante splendorem esse concludent necessario, quo» 
niam ipse ab illo sine ulla divisione progrediens 
quodammodo accipit, ut. ipsius ferat proprieta- 
tem. Semper enim cum ipso erat lux, et ex ipso 
manans, quse lili adsunt, naturaliter ^ tulit. 
Non igitur ex eo quod accipit aliquid a Patre ne. 
cessario sequitur, ut Patre sit Filius tempore po- 
sterior. Nam ei, qui est atque exsistit, dabit 
aliquis, non el qui nondum emxsistit, nec natus 


C est. 


1n eadem verba. 

Si Filius non est vita secundam naturam, quo 
pacto vere dicit : « Qui credit in me, habet vi- 
tam ateruam * ? » Et rursus: « Oves mex vocent 
meam audiunt * ; » et : « Ego do ipsis vitai zeter- 
nam; » et rursus : « Qui credit In me, non gusta- 
bit mortem in :eternum *. » Oportebat enim dice- 
re: Qui credit in me, accipiet vitam, quam dedit 
mihi Pater. ltem : Eum qui crediderit in me, non - 
sinet Pater gustare mortem. Si vero id non dixisse 
cernitur, sed promittit se daturum iis qui ecre- 
dunt in ipsum vitam qua naturaliter et essentialiter 
sibi ipsi inest, quomodo intelligi potest Filium vi- 
tam non habentem eam a Patre accepisse? Hoc 
enim quavis blasphemia gravius est. Sed, ut modo 
dictum est,procedens ex Patre, omnia quz illius sunt 
simul secundum naturam secum affert , et ea ratione 
qua accepit, dieitur splendor et imago ipslus. 
Unum autem eorum quas Patri insunt etiam est 
vita. 


]n eadem verba. 

Cum Filius dicit, « Sicut enim Pat. r habet 
vitam in seipso, ita etiam Filio dedit liabere 
vitam in scip:o *, » aperte omnimodam similitudi- 
nem ostendit, quam habet cuin Patre. Habet enim 
ita vitatu, sicut et Pater, naturalem nhnirum et es» 


* Juan. viu, 592. * Joan, v, 30. 


91 


051 


EUTHYMII ZIGADENI 


052 


sentialem. Cum autem additillud, dedit, naturalem A ότι xaX οὐσιώδη. Τὸ δὲ, δέδωκε, προσθεὶς, τὴν ἐξ 


atque essentialem progressum significat. Non enim 
dedit Pater, tanquam eliquid ex iis quz sibi insunt, 
adimens, et non habenti Filio adjiciens, quemad- 
modum in sectionibus ac distantiis corporeis fit, et 
localiter divisum aliquid ab alio in aliud transfertur : 
scd sicut planta in fructum, qui ex se procedit, na- 
turalem suam qualitatem propagot, ita et Filius a 
Patre accepisse quze ipsi insunt. intelligitur, omnia 
exsistens qua et Pater, prater id. solum quod. sit 
Pater. 


In eadem verba. 

Qui vidit! me, inquit Christus, cidit Patrem *. 
Quamobrem si, quemadmodum colligis, per gra- 
tiam, non autem per essentiam habet, ut vita sit, 
idem dicetur etiam de Patre. Quam quidem ratio- 
nem si ut absurdum vis evitare, contrarium fa- 
tearis necesse est, nempe Filium vitam esse per 
naturam. 

In eadem verba. 

Si Filius non, ut Pater, per naturam est vita, 
quemodo eamdem, quam ipse Pater, actionem 
. habet ? Quodam enim loco Christus ait : Sicut 
Pater, quos vult, vivificat, sic eb Filius, quos vult, 
vivificat *. Neque enim dicent aliter illos viviflcari, 
«ui a Patre vivificantur, quam eos qui idem acci- 
piunt a Filio. Sic enim inquit Patrem vivificare, 
sicnt Filius viviicat, quam Pater habet, eamdem 
babere se actionem significans. Non igitur ei qui 


αὑτοῦ φυσιχἠν τε χα) οὐσιώδη σηµαίνει πρόοδον. OO 
γὰρ δὴ που δέδωχεν ὁ Πατὴρ, ὥσπερ τι τῶν αὐτῷ 
προσόντων ἀφελόμενος, xai οὐχ ἔχοντι προστεθει- 
χὼς τῷ Υἱῷ, κατὰ σωματιχὴν ἁἀποτομὴν ἢ διά- 
στασιν τὴν Ex τινος ἑτέρου πρὸς ἕτερον, f| τοπικῶς 
Ἡ διαιρετιχκῶς νοουµένην. Αλλ᾽ ὥσπερ δίδωσι τὸ 
φυτὸν τῷ ἓξ αὐτοῦ προελθόντι χαρπῷ τὴν αὐτῷ χατὰ 
φύσιν προσοῦσαν ποιότητα φορεῖν, οὕτως ὁ Τὶὸς 
εἰληφέναι παρὰ Πατρὸς τὰ αὐτῷ προσόντα νοεῖται, 
πάντα ὢν ὅσα καὶ ὁ Πατὴρ, δίχα µόνευ τοῦ εἶναι 
Πατήρ. 
Καὶ τοῦτο. 

Φησί που Χριστὸς, 'O ἑωραχὼς ἐμὲ ἑώρακε τὸν 

Πατέρα. El τοίνυν ἐπείσαχτον, ἤτοι κατὰ μετοχὴν, 


p χαὶ οὐχὶ οὐσιωδῶς ἔχει τὸ εἶναι ἡ ζωὴ, ἔσται τοῦ:ο 


καὶ ὁ Πατήρ. Φυγὼν δὲ τοῦ λόγου τὴν ἁτοπίαν 
ἐξ ἀνάγχης ὁμολογήσεις τὸ ἕτερον. Ζωὴ γὰρ κατὰ 
φύσιν ὁ Υἱός. 


Καὶ τοῦτο, 

El ζωῆς ὄντος κατὰ φύσιν τοῦ Πατρὸς, οὐκ ἔστι 
τοῦτο χατ᾽ οὐσίαν ὁ Υἱὸς, ὥσπερ τοῖς χριστομάχοις 
δοχεῖ, πῶς *hv αὐτὴν ἑνέργειαν ἔχει τῷ Παάτρί; 
Φησὶ Υάρ που ὁ Χριστὸς, ὅτι Ὥσπερ à Πατλρ οὓς 
06&Asi ζωοποιδῖ, οὕτω καὶ à Ylóc οὓς θέλει ζωοποιςσῖ. 
Οὐ γὰρ 6$ ζωοποιεῖσθαι μὲν ἑτέρως ἑροῦσι τοὺς ὅσοι 
παρὰ τοῦ Πατρὸς τοῦτο λαµθάνουσι, ζωοποιεῖσθαι δὲ 
πάλιν χαθ) ἕτερον τρόπον τοὺς παρὰ τοῦ Υἱοῦ τοῦτο 
δεχοµένους. Οὕτω γὰρ ἔφησε ζωοποιεῖν τὸν Πατέρα, 


se-genuit, dissimilis est, sed ut Pater, sic et Filius ϱ ὡς ἂν ζωοποιῄσειεν ὁ Υἱὸς, πανταχοῦ τὴν αὐτὴν ἑνέρ- 


vita pcr naturam dicitur. 


οὐχ ἀνήμοιος ἕσται πρὸς τὸν γεγεννηχότα, ἀλλ ὥσπεο ἐχεῖνος φύσει Qui) λέγεται xal ἔστιν, 


ὁ Υἱός. 
In eadem verba. 

Qux Deo ac Patri insunt, naturales et essentiales 
proprietates vocans Paulus, aiicubi ita ait : « Qui 
solus liabet immortalitatem *. » Si vero quispiam 
dicens immortalitatein, nihil aliud per id intelligat 
quam vitam, vita auteiu est Filius dicens : Ego sum 
vita * ; ergo Paterhabet in seipso vitam, nimirum 
Filium : neque diversum quid a se. Ipse etiam si- 
militer exsistens vita, dedit seipsum Filio: nontan- 
quam corpua corpori committens, neque tanquam 
cedens Filio suam hypostasim,et deinceps esse suum 
iu Filio habens ; sed exsistens id quod semper est 


γειαν τῷ Πατρὶ ἔχοντα ἑαυτὸν ὁριζόμενος. Οὐχοῦν 
οὕτω xal 


Καὶ τοῦτο. 

Τὰ προσόντα τῷ θεῷ xat Πατρὶ φυσικά τε xat οὗ- 
σιώδη λέγων ἰδιώματα, φησί που Παῦλος. ε Ὁ µό- 
vog ἔχων ἀθανασίαν. » El τοίνυν οὐδὲν ἕτερόν τις 
ὁριεῖται λέγων τὴν ἀθανασίαν παρὰ τὴν ζωὴν, αὕτη 
δέ ἐστιν ὁ Υἱὸς ὁ λέγων. Ἐγώ εἰμι ἡ ζωὴ, ὁ Πα- 
hp ἔχει ζωὴν ἐν ἑαυτῷ, τὸν Υϊὸν δηλονότι, xal οὐχ 
ἕτερόν τι παρ᾽ αὑτόν. Αὐτός τε ὁμοίως ὑπάρχων ζωὴ, 
δέδωχεν ἑαυτὸν τῷ Ylp* οὐχ ὡς copa χωρήσας E 
cupa, οὐδ' ὡς τῷ Yl παραχωρἠσας τὴν iblav ὑπό. 
στασιν, xal ἐν αὐτῷ λοιπὸν τὸ εἶναι ἔχων ' ἀλλ᾽ ὑπάρ- 
χων μὲν τοῦθ᾽ ὅπερ ἐστὶν ἀεὶ Πατὴρ xai θεός. TR 


Pater ac. Deus. Esseniiz vero identitate, et nature p δὲ τῆς οὐσίας ταυτότητι xal τῇ τῆς φύσεως ἑνότητι 


unitate ineffabiliter cum Verbo quod ex se processit 
copulatus, 
In eamdem sententiam. 


Quazcunque naturaliter ac essentialiter Patri in- 
esse dicuntur, illa omnia est Filius. Solus Pater ve- 
r"$ Deus est, quia solus liabet Filium dicentem : 
Ego sum veritas *. Sapiens ac potens similiter, 
quia Christus Dei potentia, et Dei sapientia. Solus 
dicitar inhabitare lucem inaccessibilem * : habet 
enim in se'pso dicentem : Ego sum lux. Solus im- 


πρὸς τὸν ἐξ αὐτοῦ προελθόντα Λόγον ἁπηῤῥήτως συν- 
δούμενος. - 
Καὶ τοῦτο. 

"Oca προσεῖναι λέγεται τῷ Πατρὶ φυσιχῶς τε xal 
οὐανωδῶς, ταῦτα πάντα ἐστὶν ὁ Yló;. Μόνος ἀληθινὸς 
λέγεται θεὸ; ὁ Πατήρ, ἐπειδὴ µύνος ἔχει τὸν Υἱὸν 
τὸν λέγοντα' Ἑγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια. Σοφὸς xal δυ- 
νατὸς ὁμοίως, ἐπεὶ Χριστὺς θεοῦ δύναμις, xaX θεοῦ 
σοφία. Μόνος λέγεται φῶς οἰχεῖν ἀπρόσιτον * ἔχει 
yàp iv ἑαυτῷ τὸν λέγοντα". "Evo εἰμι τὸ qu;. Móv.6 


1 Joan. 315, 9. * Joan. v, 31. 21 Timoth. νι 16. * Joan, xiv, 6. ὃ ibid. *1 Timoth, vi, 16. 


653 


PANOPLIA DOGMATiCA. — TIT. XI. 


651 


Eyi:v ἀθανασίαν λέγεται’ ἔχει yàp àv ἑαυτῷ τὸν M- Α mortalitatem liabere dicitur, quia habet in se F.lium 


qovza Ylóv* "Ev εἰμι fj ζωή. El τοίνυν σύμπαν τὸ 
τοῦ Πατρὸς ἴδιον, τοῦτό ἐστιν ὁ Τἱὸς, ὅταν λέγηται 
ζωὴν ἔχειν ὁ Πατὴρ ἐν ἑαυτῷ, τὸν Ylbv σηµαίνεέ, 
xai οὐχ ἕτερόν τι παρ) αὑτόν. Ὑπάρχων δὲ xal 
αὐτὸς bv Υἱῷ κατὰ τὸ τῆς οὐαίας ἁπαράλλακτον, 
χαὶ ζωὴ χατὰ φύσιν ὢν, δέδωχεν ἑαυτὸν αὐτῷ. 


Καὶ tovto. 


Zw χατὰ φύσιν ὑπάρχων ὁ Υἳὸς, δέχεσθαι παρὰ 
ποῦ Πατρὸς ταύτην φησὶν, οὐχ f Λόγος ἐστὶν 1 
ἁπαύγασμα φυτιγῶς ἔχει τὰ τοῦ Πατρὸς ἴδια, ἁλλὰ 
χαθὺ γέγονεν ἄνθρωπος, (p πάντα θεύσδοτα. Κατα- 
στήσει δὲ τοῦτο σαφὲς ἓν τοῖς ἑφεξῆς, τοῦ δεδόσθαι 


τὴν αἰτίαν ἐξηγούμενος. Ἐξουσίαν γὰρ, φησὶν, ἔδω- Β 


xtv αὐτῷ χρίσιν ποιεῖν, ὅτι YDg ἀνθρώπου koxlv. El 
6 ἐπειδήπερ ὙΥἱὸς ἀνθρώπου ἐστὶ, τὴν ἐπὶ τῷ xpl- 
νειν ἐξουσίαν εἰληφέναι λέχετοι, τὸν αὐτὸν àvaxu- 
χλώσαντες λόγον ἐροῦμεν * Ἐπειδὴ Υἱὸς ἀνθρώπου 
γέγονε, τὴν ὁμοιότητα φορέσα; τῶν παρὰ θεοῦ δέ- 
χεσθαι τὰ πάντα πεφυχότων, xal ζωὴν εἰληφένα, 
λέγεται, μόνῃ xal γυμνῇ τῇ θεία φύσει τηρῶν, xal 
*b μετοχῆς τινος ἀνεπίδιχτον xal τὸ δύνασθαι τοῖς 
πᾶσι τὰ πάντα χορηγεῖν. 
Tov αὐτοῦ ἐκ τοῦ πε ὶ τῆς ἁγίας Τριάδος 
JAó yov. 

"Ότι 6$ τὰ αὐτὰ δύναται τῷ Πατρὶ xz [^ YU], 

μαθεῖν ἔστιν ἑτέρωθεν * ποτὲ μὲν γὰρ, ε Ὁ Πατήρ 


dicentem : Ego sum vita. Si ergo quidquid Patri 
proprium est, lioc ipsum et Filius : cum Pater di» 
catur liabere vitam in seipso, Filium significai, noii 
aliquid a se diversum. Exsisteus vero etiam ' 
ipse in Filio propter omunimodam essentiz si- 
militudinem, cum etiom naturaliter sit vita, dedit 
Illi seipsum. 


In eamdem sentenam. 


Filius vita naturaliter exsistens, eam 66 a Patre 
accipere dicit, non quatenus Verbuin est, aut ορίου» 
dor naturaliter habeus qua: Pauíis propria suut, 
sed quatenus factus est hoino, cui omnia a Deo data 
sunt. Quod ipsum in sequentibus aperte declarat, 
causam cur data sit explicans, Potestatem enim, 
iuquit, dedit ei judicium facere, quia Filius hominis 
est *. Si vero quia Filius hominis est, potestatem 
judicandi accepisse dicitur, eodeu modo repetentes 
dicemus Quia Filius hominis factus est, similitu- 
dinem gerens eorum qui quidquid habent, a Deo ac- 
cipiunt, vitam quoque accepisse dicitur ; soli ac 
nuda divine nature id reservans, quod nullius par- 
ticipationis capax sit, quodque ounia omnibus lar- 
giatur atque suppeditet. 


Ejusdem ex libro de sancta Trinitate. 


" Quod tautumdem ac Pater Filius possit, aliunde 
discere licet, Nunc enim : « Pater meus, inquit, ue- 


pou, λέγει, ἕως ἄρτι ἐργάτεται, x&và bpyásopar* » C que modo operatur, el ego operor * ; » nunc au- 


moxk δὲ. « Ὥσπερ ὁ Πατὶρ ἑγείρει τοὺς νεχροὺς xal 
ζωοποιεῖ, οὕτω χαὶ ὁ Yl; οὓς θέλει ζωοτποιεῖ. » — 
ε OO θέλει » εἶπεν, οὐχ οὓς χελεύεται * οὓς βούλεται, 
οὐχ οὓς προστάσσεται ᾿ τὸ μὲν γὰρ δουλείας, τὸ δὲ δε- 
σποτείας ἴδιον. Καὶ πάλιν ἑτέρωθεν * « EL οὗ ποιῶ τὰ 
ἔργα τοῦ Πατρός µου, ph πιστεύετέ pov εἰ δὲ 
πο.ῶ, χἂν ἐμοὶ μὴ θέλητε πιστεύειν, τοῖς ἔργοις 
πιστεύστε, xal γινώσχετε ὅτι ὁ Πατὴρ ἓν ἐμοὶ, χατὼ 
lv αὐτῷ. » 0ρᾶτε πάλιν κἀντεῦθεν Πατρὺς χαὶ Υἱοῦ 
τὴν ἰσότητα. « Ὁ Tacho yàp, φηαὶν, &y ἐμοὶ, κἀγὼ 
kv αὐτῷ. » Ἐπὶ δὲ τοῦ µείνονος xai τοῦ µείονος τοῦτο 
εὑρεθῆναι ἀδύνατον΄ οἷόν τι λέγω" Πᾶσαν ὁμοῦ τὴν 
χτίσιν ὁρωμένην tz χαὶ ἀόρατον bv ἑαυτῷ περιγράφει 


tem : € Sicuti Pater suscitat mortuos et vivificat, ita 
et Filius quos vult vivificat *. » — « Quos vult » 
dixit, non quos jubetur; quos ipse deliberat, non 
quos mandatur ; namque illud servitutis est, boc 
dominationis. Et rursus alibi : « Si non facio opera 
lairis mei, milii non credite: siu facio, etiamsi 
mihi credere nolueritis, operibus credite, et scitote 
quod Pater in me sit, et ego in illo *. » Videte 
hinc denuo Patris ac Filii zequalitatem : nau « Pa 
ter, inquit, iu me est, et ego iu illo *. » Id autem 
in majore ac niiuore reperiri prorsus non potést 
idque jam demonstrabo. Universam siinul creaturam 
visibilem atque invisibilem in se circumscribit uni- 


ὁ τῶν ὅλων θεὸς, μᾶλλον δὲ ἐν τῇ χειρὶ xatt£yec: « "Ev p versalis Deus, vel potiua wanu sua tenet : « Namque 


γὰρ τῇ χειρὶ αὐτοῦ, φησὶ, τὰ πέρατα tfc γῆς. » Καὶ 
πάλιν € Ὅ χατέχων τὸν γύρον τῆς γῆς, χαὶ τοὺς 
ἑνοικοῦντας ἓν αὐτῇ ὡσεὶ ἀχρίδας. » Καὶ ἀλλαχοῦ " 
εΤίς ἐμέτρησεν τῇ χειρὶ αὐτοῦ τὸ ὕδωρ, καὶ τὸν οὔρα- 
νὸν σπιθαμῇ, xat πᾶσαν τὴν γην ὁραχί; » Πᾶσαν μὲν 
οὖν, ὡς ἔφην, τὴν κτίσ.ν ἐν τῇ χειρὶ κατέχει τῶν ὅλων 
ὁ ποιητής ' αὐτὸν δὲ ὑπὸ τῆς χτίσεως περιλτφθῖναι 
ἀδύνατον * οὐχοῦν ἀμήχανον ὑπ' ἀλλήλων τὰ ἄνισα 
χωρηθῆναι " εἰ δὲ τοῦτο ἀληθὲς, ὥσπερ xal ἁληθὲς, 
χωρεῖ δὶ ὁ Υἱὸς τὸν Πατέρα, ὥσπερ ὁ Πατὶὴρ τὸν 
Y», εὔδηλον ὁ τῆς ἀνισότητος λόγος ἐχδδληται, xaX 
ἱσύτης ἓν Πατρὶ xoi Υἱῷ γνωρίζεται. 


! Joan. v, 33. * ibit, 2l. 


8 ibid. 12. 


3 Jean, v, 17. 


* Joan. 


in manibus ejus sunt, inquit, omnes (ines terras 5,» 
Ei iusuper,: « Qui continet gyrum terr:e, incolas- 
que ejus sicut locustas *. » Et alibi : « Quis men- 
sns est manu sua aquas, et cce'um palio, οἱ uni- 
versam terram pugillo *? » Universam itaque, ui 
dixi, creaturam manu continct universalis Creator ; 
ipsum autem a creatura contineri impossibile est s 
ergo fieri nequit ut inzsqualia invicem contineant. 
Quod si verum est, ut reapse cst, Filius autem eee 
tinet Patrem, ut Pater Filium : inzqualitatis asser- 
tio evidenter exploditur, οἱ xqual.tas in. Patre Fi- 
lioque »guoscitur. 

X, 97. 


* ibil. 38. * Psal. xciv, à. ? Isa. x), 29. 


Ejusdem et harc. 


Quanto laborant insani: morbo, qui detestande 
Arii et Eunomii doctriuz sunt. h:redes?. Magna 
praterea in eorum stupore atque insania viget im- 
pudentia. Missionem enim, seu legationem diviram 
humanamque commemorant, et eum qui misit, illo, 
qui wmíssus est, honoratiorem esse contendunt. 
Tanta est ipsorum in Scripturis imperitia l1 Nee 
animalvertunt Jacob in Mesopotamiam ab Ίδης 
quidem missu:n esse, ncc tamen οὐ iid, quantum ad 
naturam pertinet, minorem eo, a quo missus fuerat, 
, exstitisse. Josepli rursum a Jacob ille quidem missus 
est , uL fratres inviseret, nec propterea tamen euim 
quisquam natura patre inferiorem dicet, quod patris 


EUTIIYMII ZIGADBENI 


656 
Πα) τοῦτο. 

Ba6a: πόστ τῶν αἱρετικῶν ἡ παραπλτξία, mó- 
ση» νοσοῦσιν ἐμθροντησίαν οἱ της Αρείου καὶ Εύνο- 
µίου βλασφηµίας κληρονόμοι. Πρὸς δὲ τῇ παραπλτξ΄ᾳ 
πολλὴν ἔστιν ἰδεῖν ἓν αὐτοῖς ἐπανθοῦσαν ἀναισχυν - 
τίαν. Τῆς γὰρ ἁποστολτς ἄνω καὶ κάτω pvrpo- 
νεύουσι, χαὶ τὸν ἁποστε[λαντα -οῦ ἆ ποσταλέντος φα- 
otv εἶναι τιμιώτερον. Τοσαύτην ἔχουσι τῶν Γραφρῶν 
ἁμαθίαν | Καὶ o) λογίζονται,. ὡς ὑπὸ τοῦ Ἰσαὰχ 
ὁ Ἰακὼδ ἣν ἀπεσταλμένος εἰς τὴν Μεσοποταµίαν. 
οὗ μὴν διὰ τοῦτο ἑλάττων ἐστὶ τοῦ ἀποστείλαντος 
χατὰ τὸν τῆς φύσεως λόγον. Ὥσαντως δὲ χαὶ Ἰωσ5φ 
ἀπεστάλη μὲν ὑπὺ τοῦ Ἰαχὼθ ἐπισχέφασθαι τοὺς 
ἁδελφοὺς αὐτοῦ, χαὶ οὐδεὶς ἂν φαίη τῆς τοῦ πατρὸς 


mandato obediens, quo missus faerat, profectus est. ῃ φύσεως αὐτὸν μὴ µετέχειν, ἐπειδῃ τῷ πατρὶ πειθό- 


Δι licet nature ratione mittentibus inferiores, 
inquient, non sint illi, quos fuisse missos dicis, 
paterne tamen cedunt dignitati, Imo reperimus, o 
stulti, et dignitate prestantiores οὐ iuferioribus 
miti; neque tamen idcirco suam amittant dignita- 
tem. Jonathas enim regis filius a Davide missus est, 
is qui cum patre regnabat, ab co qui ne servum 
quidem jam audebat se profiteri. Quoniam igitur 
lic quidem misit, ille autem missus est, nec qui 
missus est, a.lhuc erat rex, ut vos. definitis, nec 
qui misit, adhuc erat exsul, sed missi dignitas ad 
mittentem se Davidem descendit, et mitientis cala - 
«itas descendit ad missum Jonatbam. Sed quid 


µενος χατεδέξατο τὴν ἀπ)στολήν. 

"AX" ἴσως φασὶν, εἰ xaX μὴ χατὰ τὸν τῆς φύσεως 
λόγον µείνους ἐνταῦθα τῶν ἁποστελλόντων οἱ ἀποστα- 
λέντες, κατὰ γοῦν τὸ πατριχὸν ἀξίωμα ἔχουσι τῆς 
τιμῆς τὰ πρεσθεῖα. Αλλ᾽ εὑρίσχομεν, ὦ ἀνόητοι, 
φαίην ἂν πρὸς αὐτοὺς, χαὶ τοὺς µείζους ὑπὸ τῶν 
ἑλάττόνων ἁποσταλέντας, χαὶ οὐχὶ διὰ τοῦτο TT; 
olxelac τιμῖς τοὺ; ἁπορταλέντας γυμνώσομεν. Ἆπε- 
στάλη γὰρ ὑπὸ τοῦ Δαθὶδ Ἰωνάθαν, ὁ τοῦ βασιλέως 
vb; ὑπ) φυγάδος, ὁ τῷ πατρὶ συµμθασιλεύων ὑπὸ 
τοῦ μηδὲ ἐν οἰχέτου τάξει φανῆναι τολμῶντος. 
Ἐπειδὴ τοίνυν ὁ μὲν ἀπεστάλη, οὖκ ἔτι μὲν βασιλεὺς 
ὁ πεμφθεὶς χατὰ τὸν ὑμέτ:ρον ὅρον * οὐκ ἔτι δὲ φυ- 
γὰς ὁ ἀπηστείλας, ἀλλὰ µεταθέθηχεν ἐπὶ τὸν ἀποστεί- 


eporiet hutnana recensere, cum. iuveniamns Deum C λαντα Δαθὶδ τὸ τοῦ πεμφθέντος ἀξίωμα. Μεταδέβηχε 


ab homine mitti? Qui enim cum Jacob luctabatur, 
Dimitte me, inquit, quia crepusculum ascendit. Jacob 
autem ad eum, Non dimittam te, respondit, niri 
henedixeris mihi*. Quid ad hzc sap'entes isti fidei 
artifices respondehant? Quanquam ex Domini verbis 
&nimadvertimus, et Patrem ipsum qui miserat, simul 
esse cum Filio qui missus fuerat, Solus enim, iu- 
qnit, non sum, sed ego, εἰ qui misit me Pater?*. Et: 
Non, dimisit me solum Pater meus*. Et alio loco: 
Pater in me manens ipse facit opera *. Si igitur in 
ipso, et cum ipso erat, qui illum miserat, ubi est 
abjectior ejus, qui míssus est, conditio? Unde autem, 
aut quo mittatur is qui implet omnia? Mitti enim 
significat loci mutationem, Quod si Pater et Filius 
omnia continent, nec Pater procul abest ab illis, ad 
quos missus est Filius, nec Filius ex uuo in alium 
locum transcendit. Reliquum igitur est, ut per hanc 
legationem, seu missionem nihil aliud cogitemus, 
nisi humanitatem assumptam indicari 


δὲ ἐπὶ τὸν ἁποσταλέντα Ἰωνάθαν ἡ τοῦ πέµφαντος 
δυσχληρία, ᾽Αλλ’ οὐχ οὕτω taU! ἔχει, Καὶ τί δεῖ «x 
ἀνθρώπινα λέγειν; Εὐρίσχομεν γὰρ Gsbv ἁποστα- 
Ἀέντα, χαν ἄνθρωπον ἁποστείλαντα. 'O γὰρ τῷ' 
'Jaxio6 συμπαλαίσας qnoiv, Απόστει.όν µε * ἀνέδη 
γὰρ ὁ ὄρθρος. Πρὸς ὃν ἔφη ὁ Ἰαχὼδ, Ob µή σε 
ἀποστείω, ἑὰν μή µε εὐογήσῃς. Τί πρὸς ταῦτα 
λέχειν ἔχουσιν οἱ σοφοὶ τῆς πίστεως τεχνολόχοι: 
Ἄλλλως δἐνεὑρίσκομεν ἐχ τῶν δεσποτικῶν ῥημάτων 
xoi αὐτὸν τὸν πέµφαντα Πατέρα «i πεµγθένιι Υἱῷ 
συνόντα. Μόνος yàp, φησὶν, οὐκ εἰμὶ, ἀ 1.) ἐγὼ. 
xal à τέµμψας µε Πατήρ. Καὶ ἀλλαχοῦ, Οὐχ ἁφηκά 
µε µόνον ὁ Πατήρ µου. Καὶ ἑτέρωθεν, Ὁ Πατήρ 
µου ὁ ἐν ἐμοὶ µένων, αὐτὸς xou τὰ ἔργα. El 
τοίνυν ἓν αὐ:ῷ καὶ αὺν αὐτῷ ἣν ὁ πέµψας, ποῦ τοῦ 
πεµφθέντος ἡ εὐτέλεια; Ὁ δὲ τὰ πάντα πληρῶν ToU 
χαὶ πόθεν ἀπεστάλη; 'H γὰρ ἁποατολὴ τόπων ἀλλαγὴν 
αἰνίττεται. El δὲ τὰ πάντα Πατὴρ xai Υἱὸς περιέχει, 
οὔτε ὁ Tlachp ὡς πόῤῥω τυγχάνων ἑχείνων, πρὸς οὓς 


ἀπέστειλεν, ἔπεμψε τὸν Υἱὸν, οὔτε ὁ Υἱὸς ἐξ ἑτέρου εἰς ἕτερον µεταδέδηχε τόπ.ν. Οὐχοῦν λείπετα: vostv 


τῆς ἀναληφθείσης ἀνθρωπότητος τὴν ἀποστοχὴν elvat. 


Ejusdem et hmc 
Pater, venit. hora, clarifíca Filium tuum, ut et 
Filius iwus  clarificet te *. O singularem atqve 
ineredibilem hzreticorum stoliditatem ! Major, in- 
quiunt, est qui gloria afficit, quam ille qui afficitur 
gloria, Pater autem afficit, Filius afficitur, | major 


* Gen. xxxi, 20, 371. *Joan. vin, 16. * ibid. 90. 


* Jan. xiv, 10. 


Kal τοῦτο. 

Πάτερ, ἐ.1ἠ.1υ0εν ἡ ὥρα, δόξασόν σου τὸν Ylóv, 
ἵνα καὶ ὁ χΊός σου δοξάσῃσε. "D τῆς ὑπερθαλλούσης 
τῶν αἱρετικῶν ἀδελτηρίας ! Μείζων, φησὶν, ὁ δοξάζων 
τοῦ δοξαξοµένου, χαὶ δοξάζει μὲν ὁ Πατὴρ. δοξάζεται 
δὲ ὁ Υἱό;. Μείζων οὖν ἄρα τοῦ Ylos 6 Πατήρ. Ei το 


5 Joan.xvit.. [. 


651 
νυν ὁ Yib, οὑχ ἐδοξάσθη µόνον, ἀλλὰ xal ἑἐδόξασε τὸν 
ὁλξάσαντα, :ποίαν σχοίη χώραν τὸ μεῖνον, xaX τὸ 
ἕναττον; El δὲ ἄρα χατὰ τὴν τῶν εἱρημένων ἄκολου- 
θίαν πρὸς τὸν δ.ξάσαντα µεταθαίνει τὸ μεῖζον , εὖ- 
ρεθήσεται ἑλάττων μὲν ὁ Υἱὸς, ἠνίκα ἂν δοξάζηται, 
µείδων δὲ, ἠνίχα ἂν δοξάζη. ᾽Αλλὰ τὸ ταῦτα λέγειν 
παραπληξίας xai μανίας ἑσχάτης. Οὐ γὰρ τὸ μεῖ- 
ζων xai τὸ ἔλαττον ἐντεῦθεν, τὸ δὲ ἴσον Πατρὸς χαὶ 
Yio3 διδασχόµεθα. ᾿Αχούομεν γὰρ ὡς χαὶ ὁ Πατὶρ 
ἑοξάζει τὸν Υὸν, καὶ δοξάσετα! ὑπὸ τὸῦ Υἱοῦ * xal ὁ 
Yi δοξάζεται ὑπὸ τοῦ Πατρὸς, xa* δοξάζει τὸν Πα- 
τέρα. Ὅτι δὲ δοξαζόµενος οὐχ ὃ μὴ εἶχεν ἔλαδεν, 
ἀλλ’ ὃ εἶχεν, ἓν αὐτῷ τῷ χωρίῳ τοῦτο διδάσχει. 
Δόξασόν qe γὰρ, qnot, Πάτερ, παρὰ σεαυτῷ τῇ 
δύξῃ, fj εἶχον, πρὸ τοῦ τὸν xócpor εἶναι, παρὰ 
col. El δὲ cp) τοῦ «bv χόσμον γενέσθαι ταύτην εἴχε 
τὴν δύξαν, πῶς αἰτεῖ λαθεῖν ὃ ἔχει δεί; 
Kal τοῦτο. . 

Εἶτα δειχνὺς, ὡς οὗ δ2ξάσεται µόνον, ἀλλὰ xat δο- 
ξάζει, ἐπήγαχεν, Ἐφανέρωσά σου τὸ ὄνομα τοῖς 
ἀνθρώποις. Καὶ μετ ὀ)ίγον τῶν αἱρετιχῶν ἑἐμφράτ- 
των τὰ στόµατα. Τὰ ἐμὰ πάντα, qnot, cá ἐστι, καὶ 
τὰ ὅὰ ἐμὰ, οὐ διαιρῶν τὴν χοινἠν δεσποτείαν, οὐδὲ 
ἕτερα μὲν τὰ αὐτῷ προσήκοντα, ἕτερα δὲ τὰ τῷ Πα- 
τοὶ διαφέροντα δεῖξαι βουλόμενος, ἀλλ ἐπειδὴ οἱ πᾶ- 
σαν βλάσφημον xacà τοῦ Μονογενοὺς ἀφιέντες φω-- 
vkv αὐτὸν μὲν λαμδάνειν , τὸν δὲ Πατέρα διδόναι 
ςασὶ, δείχνυσιν, ὅτι τὴν αὐτὴν ἔχει τῷ Πατρὶ τῶν 
ἁπάντων δεσποτείαν. Τὰ γὰρ ἐμὰ πἀντα, qnot, cd 


ἐστι, καὶ τὰ cá ἐμὰ, οὐ τηνδιαῖρεσιν τῆςδεσποτεία», 
C 


ἀλλὰ τὸ xowby τῆς ἑξουσίας παιδεύων. 
ToU αὐτοῦ ἐκ τοῦ ε’ xepaJAalov τοῦ α Bi6A'ov τοῦ 
θησαυροῦ. 

Οὐ πάντως τὸ τἶχτειν πεφυχὸς ix τοῦ μὴ τίχτειν 
el; τοῦτο πρόεισιν *. οὐδὲ ἐπειδὴ τίχτειν οἵδε, xai 
καταπαύειν. Καὶ γοῦν γεννᾷ μὲν ἐξ ἑαυτοῦ τὸ πΌρ 
τὴν τε χατὰ φύσιν προσοῦσαν αὐτῷ θερµότητα, xal 
τὸν φωτισμὸν, οὔτε δὲ Ex τοῦ μὴ εἶναι θερμὸν el; 
τ,ῦτο «προῇλθεν, οὔτε παύσεταν Υγεννᾷν τὸ κατὰ 
φύσιν αὑτῷ προσὸν, ἁλλ᾽ ἅμα γέγονε πῦρ, xal fjv ἐν 
αὐτῷ τὰ αὐτοῦ. El τοίνυν χαὶ ἐπὶ τῶν πεποιηµένων 
παρὰ θεοῦ τοιοῦτος φαίνεται γεννήσεως τρόπος, 
πῶς οὐχ ἀσεδὶς μὴ τὰ µείζω παραχωρεῖν αὐτῷ, 
χᾶν μὴ φθάνῃ πρὸς χατάληφιν τῆς μεγάλης αὐτοῦ 
φύσεως ὁ ἀνθρώπινος vous ; 

Καὶ τοῦτο. 

Ei μὴ σννῆν 6 YU τῷ Πατρὶ ἐξ αὐτοῦ τε ὢν 
χατὰ φύσιν, καὶ συναῖδιος Qv, συµδέδηχε δὲ αὐτῷ 
τὸ εἶναι, συνέδη δηλονότι xal τῷ τεχόντι τὺ γενέσθαι 
Πατέρα, xai µεταδολή τις περὶ αὐτὸν χαὶ ἀλλοίωσις 
φαίνεται γενόμενος. El γὰρ οὐκ ἣν, χαθ) ὑμᾶς, τοῦτο 
Υέγονεν ὕστερον. Τροπῆς δὲ πάσης xaX ἀλλοιώσεως 
ἀνεπίδεκτος ἡ θεία φύσις. Οὐκ ἄρα συνέδη τῷ θιῷ 
τὸ γενέσθαι Πατέρα, ἁλλ᾽ ἣν αὐτῷ συναῖδιος ὁ ἐξ 
αὑτοῦ προελθὼν Λόγος, χαθάπερ ἡθερμότης ἓν πυρὶ 
γεννητιχῶς ἐξ αὐτοῦ προϊοῦσα χαὶ ἀεὶ συνυπάρχονυσιν. 

Καὶ τοῦτο. 
El τέλειος, φησὶν, ἑστὶν ὁ Πατὴρ ἐν τῇ ἰδίᾳ µέγα- 


* Joan. avit, 8. * Ibid. 6. 


PANOPLIA DUGXMATICA. — TIT, XI. 


"01 
igitur Filio Pater. Si Filius nou solum affectus. est 
gloria, sed ipse vicissim gloria Patrem affeci', 
quomodo unus altero major dici potest ? Nam si ex 
istorum sententia sequitur, ut qui gloria aflicit, 
major sit, minor quidem est Filius, dum afficitur 
gloria, major autem dum Patrem afficit, Verum hee 
dicere summi stuporis atque dementia est. Ex his 
enim verhis non Patrem Filio majoreu esse disci- 
mus, aut contra, sed Patris et Filii :equalitatem in- 
lelligimus. Nam ut Pater gloria et afficit Filium, et 
afficitur a Filio, sic Filius gloria tum afficitur a 
Patre, tum Patrem afficit. Quod autem dum afficitur 
gloria, nihil accipiat, quod antea non haberc, docet 
lioc loco : Clarifica me, inquiens, Pater, ea gloria, 
quam habui, antequam mundus fieret, apud te*. Si 


p 8utém antequam mundus flerct, hanc gloriam habui, 


quomodo petit ut accipiat quod semper habuit? 
Ejusdem εἰ heec. 

Deinde se non solum gloria affici declarans, sed 
etiam Patrem afficere, Manisfestavi, inquit, nemen 
itum hominibus*. Et paulo post ora obsiruens 
hzreticorum, Omnia mea, inquit, (μα sunt, et Ίνα 
mea. Conmunem non dividit principatum, nec alia 
Patri dieit convenire. Sed quoniam isti contumeliis 
exsecrandis Unigenitum atlicientes dicunt ipsum 
quidem accipere, Patrem autem dare, demonstrat 
se una cum Paire rerum omnium imperium obtinere: 
Omnia" mea, inquiens, tua sunt, et tua. mea. Quibus 
verbis non regnum divisum, sed communem  signi- 
ficat potestatem. 


Ejuidem ex Thesauri cap.6 libri primi. 


Quod pariendi naturam habet, non assecutus «st,. 
cum a'iquando non haberet, nec illam amittet, et 
desinet parere. lgnis quidem natura sibi insitam 
gignit caliditatem atque splendorem, neque ex non 
calido calidus efficitur, neque cessat gignere, quz 
naturaliter ipsius sunt propria. Sed simul atque 
ignis est, et ea cum ipso sunt. Quod si in rebus 
procreatis a Deo talis perspicitur gignendi ratio, 
nonne impium est non ipsi Deo omnibus parti- 
bus majora tribuere? 


Ejusdem et hac. 

Si Filius ex Patre nascens eum 1pso per naturam 
selernus non erat, sed ei contigit, ut esset, et gl- 
gneni nimirum contigit, ut fleret Pater, atque 
ita in illo mutatio quaedam apparet. Quod enim, 
secundum vos, non erat, id postea factusest. At na- 
tura divina nullam immutationem admittit. Non 
igitur Deo contigli, ut fleret Pater, sed Verbum ex - 
ipso progrediens semper cum illo fuit, utin igne- 
caliditas, quas ex igne proveniens cum illo seme 
per exsistit. e 

Ejusdem et hec. | 1 

Si Deus, inquiunt, insua amplitudine perfectis 


659 


EUTHYMII ZIGABENI 


669 


est, et nihil deest natur: ipsius, supervacaneum Α λειότητι, χαὶ οὐδὲν ἑλλείπει πρὸς τοῦτο τὸ φύσ.ι. 


est, Filium tanquam divinltatis ejus plenitudinem 
adjungere. 
Ejusdem et hac. 

Perfectus quidem est Pater in amplitudine 
propria, nec ullus, qui sapiat, — hoc negabit, 
»ed perfectus est, non. quia Deus solum est, sed 
e'iam Pater. Quod si illi ademeris ut Pater sit, 
divinz:e nature tolles fecunditatem, nec amplius 
perfectionem habebit, si desit illi gignendi vis ; 
fecunditas ergo perfeciionis indicium est, et Fi- 
lius a Patre sine tempore genitus declarat ipsum 
csso perfectum. 

Ejusdem el hec. 

Si Patris essenti:&. natura. non adest, ut Filium 
iaaquam fructum arbor fecunda gignat, atque ul 
eum non gignat, perfecta tamen est, supervacaueum 
fult hoc illi addere. lmo vero hoc illa indiguit. 
Quomodo autein perfectus sit, qui aliqua eget re ? 
Aut quomodo absurdum non est, naturg divin:, 
quas| natura perfectione non babeat, quidquam 
adjuugere ? 

Ex capite sexto ejusdem libri, 

Cogitationem tuam, vir optime, parumper a cor- 


περιττῶς ὡς πλήρωμα τῆς θεότητος αὐτοῦ ὁ YU 
ἐπεισφέρεται. 
Καὶ τοῦτο. 

Τέλειος μὲν ὁ Πατὴρ ἐν τῇ αὐτοῦ µεγαλειότητι, 
xaX οὐχ ἄν τις τοῦτο τῶν EU φρονούντων ἑξαρνήση- 
ται τέλειος δὲ, οὐχ ὅτι µόνον ἐστὶ θεὸς. ἀλλ) ὅτι xal 
Πατήρ. El γὰρ ἀφέλῃς τοῦ Θεοῦ τὸ εἶναι Πατέρα, 
ἀναιρῆσεις τῆς μιᾶς φύσεως τὸ χαρπογόνον, ἵνα 
μηχέτι τὸ τέλειον ἔχῃ, λείποντος αὐτῷ τοῦ γεννᾷν. 
Γνώρισμα τοίνυν τῆς τελειότητος ἡ χαρπογονία, χ2ὶ 
σφραγὶς τῷ Πατρὶ τοῦ εἶναι τέλειον ὁ ἐξ αὐτοῦ 
προϊὼν ἀχρόνως Ylóc. 

Καὶ τοῦτο. 

El μὴ κατὰ φύσιν πρόσεστι τῇ τοῦ Πατρὸς οὐσίᾳ 
τὸ καρπογόνον, τέλειος δέ ἐστι xat δίχα τοῦ δύνασθαι 
Υεννᾷν, περιττὸὺὸν ἄρα χαὶ ἐπείσαχτον αὐτῷ γέγονε 
τοῦτο, μᾶλλον δὲ ἑδεήθη τούτου. Kal πῶς ἐστι τέ- 
λειος ὁ δεηθείς τινος; Πῶς δὲ οὐχ ἄτοπον τὸ ἐπεισά- 
γεσθαί τι τῇ θείᾳ φύσει, ὡς οὐχ ἐχούσῃ τὸ τέλειον 
ἐς ἑαυτῆς φυσιχῶς; 


Ἀπὸ τοῦ ς’ χεφα.αίου τοῦ αὐτοῦ βιθ.ου. 
Μικρὸν, à βέλτιστε, σαυτὸν ἄνω σωμάτων Eye, 


poribus et corporum οΠθειίοηίυυωδ revoca. De Deo xa τῶν περὶ τὰ σώματα παθῶν. Περὶ θτοῦ γὰρ ὁ 
euim nobis est sermo. Ne opineris Deum hominum — Aóyo;. El γὰρ οζει καθάπερ ἄνθρωπον τίχτοντα θτεὸν 
more parientem fluxu dimoinui, nec posse parere ῥἑλαττοῦσθαί πως ταῖς ἁποῤῥοίαις, xal δίχα τινὸς 
sine detrimento, aut ip Verlium ex se proveniens ζημίας μὴ δύνασθαι τοῦτο ποιεῖν, µεριζόμενον ὤσ. 
qaodammodo dividi. Quid euim bac exsecranda «p τὸν ἐξ αὑτοῦ προελθόντα Λόχον, τί χωλύσει τὴν 
ratione probibebit in reliquis etiam, qua ille babet, C αὐτὴν ἐπαγαγεῖν βλασφημίαν καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασι 


uti? Si enim ut bomo cum fluxu parit, creabit etiam 
ut bomo cum labore. Quod si absurdum est: neque 
enim ut homo creat: nec profecto gignit ut homo, 
aed in boc etiam naturam bominis superat, sine 
divisione giynans ut Deug. 


Ejusdem εἰ hoec. 

Pater Filium ex seipso absque divisione aut in- 
tervallo produxit, quemadmodum et sol splendo- 
rem ex se emissum. Quamvis spleudor solis non 
habeat propriam hypostasim, neque perfeete ipse 
in seipso essentia sit : habet enim suum esse in 
$0le; divinum vero genimen hoc tantum ex hoc 


τοῖς προσοῦσιν αὐτῷ; El γὰρ ὡς ἄνθρωπος τίχτει 
ῥευστῶς, δημιουργήσει xal ὡς ἄν)ρωπος μετὰ 
πόνου. Ei δὲ τοῦτο ἄτοπον * οὐ γὰρ ὡς ἄνθρωπος δη” 
μιουργεῖ ' οὐδὲ ὡς ἄνθρωπος ἄρα γεννήσει, ἀλλὰ vv 
ἀνθρώπου φύσιν x&v. τούτῳ πάλιν ὑπεραναξήτεται 
γεννων ἁμερίστως ὡς θεός. 

Καὶ τοῦτο. 

Ὁ Πατὴρ ἐξέλαμψεν ἐξ ἑαυτοῦ τὸν Yibv &pept- 
στως τε xal ἁδιαστάτως, ὥσπερ οὖν xai ὁ fuo. τὲ 
ἐξ αὐτοῦ πεμπόµενον ἀπαύγασμα. Αλλ' ἐχεῖνο μὲν 
οὐχ ἰδιοσύστατον οὐδὲ τὴν οὐσίαν ἐντελὲς αὑτὸ καθ 
αὑτό ' ἔχει γὰρ ἐν τῷ ἡλίῳ τὸ εἶναι. τὸ δὲ θεῖον 
γέννημα µόνον ἔχον ἐχ τοῦ παραδείγµατας τὸ ix 


cxemplo habet quod ex Patre procedat citra divi- p Πατρὸς προελθεῖν ἁμερίστως χαὶ ἁδιαστάτως, ἰδίαν 


sionem ullam et absque spatio, propriamque habet 
hypostasim non separatam a Patre, sed in Patre et 
cum Patre intellectain atque exsistentem. Dicere 
aulem seclionem el decisionem ip divina genera- 
tione. factam fuisse, immanis insanis est docuicn- 
tum. Cum enim divinitas loco non circumscribatur, 
19 id quidem quod ex eo procedit in loco erit. Quod 
vere nequa in loco est, neque esse potest, quomodo 
spperari potest! Quonam eniun ibit quód sectum est? 
aut 9 quo in quem trapsferetur ? liac siquidem cor- 
porum sunt propriv, ab incorporea vero nalura 
prorsus aliena. Ne igitur impie in. divina genera- 
tione defluxus, sep rationes, aique his similia 
comminiscautur. Suprema euim illa omuium na- 
tura nulli passioni, scparationi aut sectioni est ob- 


ἔχει thv ὕπαρξιν οὗ χεχωριαμένην τοῦ Πατρὸς, ἀλλ 
ἐν Πατρὶ xoY μετὰ Πατρὸς νοουµένην xaX ὑπάρχου- 
σαν. Τὸ δὲ λέγειν ὅτι τομὴ xa ἀπόχοτὴ περὶ τὴν 
γέννησιν αὐτοῦ Ὑέγονε, μανίας ἀμέτρου σημεῖόν 
ἐστιν. Ἐπειδὴ yàp oüx kv τόπῳ περιείηπται τὸ 
θεῖον, οὐδὲ ἓν τόπῳ τοιούτῳ τὸ ἐξ αὐτοῦ. Τὸ δὲ μὴ 
ὃν ἐν τόπῳ, f] καὶ μὴ εἶναι δυνάµενον, πῶς ἐπιδέ- 
χεται µερισµόν; Ilol γὰρ χωρήσει τὸ τεµνόμενον ; 
f| ἐχ τίνος εἰς τί µετοιχήσεται ; ταῦτα γὰρ σωμάτων 
μὲν ἴδια, τῆς δὲ ἀσωμάτου φύσεως παντελῶς ἀλλό- 
τρια. Mi τοίνυν δυσσεθῶς ἀναπλάττωσάν τινες περὶ 
τὴν θείαν γέἐννησιν τάς τε χαλουµένας ἀποῤῥοίας, 
xaX μερισμοὺς, xal ὅσα πρὸς ταῦτα τὴν συγγένειαν 
ἔχει, Ανω γὰρ πάθους xai μερισμοῦ χαὶ τομῆς, À 
τῶν πάντων ὑπερχε'μένη φύσις, καὶ οὐχ ἑἐπιδέξεται 


€51 


PANOPLIA DOGMAT:CA, — TIT. XI. 





662 


τὰ Gwpdtuy ἴδια. "AAA ὥσπερ óng:oupyct παραδό» A noxia, neque corporum proprietates recipit. Sed 


ξως, οὐ χατὰ τὸν τῆς χρα:ούσης παρ) ἡμῖν συ ηθείας 
νόμο», οὕτω xal γεννήσει τὸ ἐξ αὐτῆς ξέ.ως ἡ χαθ) 
ἡμῶν. 

Kal τοῦτο. 

Ὁ λόγος οὖτος ὁ προφοριχὸς ᾧ κεχρήµεθα, εἰς 
νοῦν xal àx νοῦ γεννᾶται, xal δοχεῖ μὲν ἕτερος εἷ- 
ναι παρὰ τὸν ἐν χαρδίᾳ στρεφόµενον, χαθὸ ἔξω στό- 
pato; ὙΥίγνεται πεμπόµενος ὥσπερ ix βάθους εἰς 
φῶς. Ἔστι δὲ πάλιν ἓν αὐτῷ, xal ὅμοιος αὐτῷ κατὰ 
πάντα. "Ἔστι γὰρ ἰδεῖν ky αὐτῷ λόγῳ τὸν dv καρδίᾳ 
χληθέντα λογισμὸν, καὶ πάλιν tv τῷ vip τὸν λόγον ἔτι 
σιωκώµενον. θὕτω καὶ ὁ Υὓς τοῦ θεοῦ, ἁμερίστως 
ix Πατρὸς προελθών, χαρακτήρ ἐστι xa ὁμοίωμα 
τῆς ἰδιότητος αὑτοῦ, Λόγος (ov ἑνυπόστατος xa ζῶν 
ix ζῶντος Πατρός. 

Kal τεῦτο. 

Οὕτως ἐγέννησεν ἐξ ἑαυτοῦ τὸν Υἱὸν ὁ Πατὴρ 
ἀμερίστως, ὡς ἂν εἰ σοφὺς ἁποτέχοι νόηµα cogby, 
μηχανιχην τυχὸν, ἡ γεωµετρίαν, ἢ ἕτερόν τι τῶν 
τοιούτων. Δοχεῖ μὲν γάρ πως σοφίας εἶναι καρπὸς 
τὰ τοιαῦτα, xal οὕτως ἔχει τὴν φύσιν; ἁλλ᾽ οὐ µε- 
µέρισται τῆς σορίας ἡ ἐξ αὐτῆς ἐπινοηθεῖσα τέχνη’ 
ἀλλ᾽ ἔστιν ἐξ αὐτῖς xal ἓν αὑτῇ τὴν τεχοῦσαν ἕξει- 
χωνίζουσα, xai ἀμερίστως ἕτερόν τι παρ) αὐτὴν εἷ- 
ναι δοχοῦσα. Οὕτως ἡ Υοῦ γέννησις, ἁμερίστως οὖσα 
ἓχ Πατρὸς, ἐν ἰδίᾳ ὑποστάσει σώζεται, τὴν τοῦ πα- 
ραδείγµατος ὑπεραίρουσα δύναμιν. 


Απὸ τοῦ C χεφα.αίου τοῦ αὐτοῦ Bu6AMov. 


quemadmodum creat. mirabiliter, longeque alio 
quam nostra consnetudo fert modo, ita eliam ge- 
nerat ex se alia ratione quam nos. 

Ejusdem et hec. 

Sermo enuntiativus, quo utimur, in mente et ex 
mente gignitur, atque alius quidem videtur esse ab 
eo qui in corde agitatur, quatenus extra os vclu:i 
e tenebris in lucem emittitur ; eat autem rursus in 
co, similisque ei est per omnia. In sermone enim 
v.detur cogitatio cordis, et rursus in inente sermo 
nondum loquendo expressus. [ta etiam F.lius lei, 
alsque separatione e Patre procedens,  cha- 
raeter est et expressa figura proprietatis sux : Ver- 
bum enim esl liypostatice exsisteus et vivens ex 
vivo Patre. 

Ejusdem et hac. 

Ita genuit ex se Pater Filium absque separatione, 
ac si 8apiens aliquis giguat aliquod inventum, sive 
mechanicum, sive geometricum, sive ejusmodi ali- 
quid. Videntur enim quodammodo sapientiz fructus 
essu, alque ita nalura se habent; atqui non est se- 
parata a sapientia ars qux:e ex ea est excogitata ; 
scd est ex ipsa οἱ in ipsa genitricis suae imaginem 
exprimens, et citra separationem aliud quidpiam 
esse videtur. Ita et generatio Filii, cum sit ahsque 
separatione ex Patre, in sua hypostasi servatur . 
longe tamen hujus exempli sive similirudinis vim 
excedens. 

Ex capite septimo. ejusdem libri, 


El βουλήσει γεγεννῆσθαί qase τὸν Υἱὸν, χαλβιά-ᾳ Si. consilio dicitis Filium genitum, et voluntatem 


ζεσθε τὴν περὶ αὐτοῦ θέλησιν &poünápystv τῆς 
Ὑεννήσεως αὐτοῦ, τί μὴ ταῦτά φησιν fj Tpagt περὶ 
αὐτοῦ, ἃ 5h xal περὶ τῶν ἄλλων ποιημάτων λέγουσα 
φαίνεται: Ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν γεγονότων παρὰ θεοῦ 
προηγεῖτΊι θέλητις, ὡς Ev τῷ, « Ποιῄσωμεν ἄνθρυ- 
πον, 2 χαὶ ἐν τῷ, « Πάντα ὅσα ἠθέλησεν ἐποίησεν.» Ἐπὶ 
δὲ τοῦ Θεοῦ Λόγου οὐδαμοῦ θέλησις ftot βούλησις 
προηγουµένη φαίνεται, ἀλλ) ὅτι µόνον fiv. xaX ἔστιν 
ἀχούομεν. 
Καὶ τοῦτο. 

Λέγει ὁ Παῦλος περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ 
Ἄριστοῦ, ὅτι τε θεοῦ δύναμις εἴη, xal Θεοῦ σοφία. 
Ei τοΐνυν σοφία καὶ δύναμίς ἐστι τοῦ Πατρὸς ὁ ἐξ 
αὐτοῦ καὶ ἓν αὐτῷ ὑπάρχων Λόγος, αὑτός ἐστιν ἓν ᾧ 
βούλεται, χαὶ δι’ οὗ πάντα ἐργάζεται. Πῶς οὖν tv 
ῥουλήσει Ὑγέγονεν, àv (prep. dj βούλησίς ἐστι τοῦ 
Πατρός, Ἡ yàp ἑτέραν ἡμᾶς σοφίαν ἀναπλάττειν 
ἀνάγκη,ἓν T] βουλευσάµενος πεποίηχε τὸν Υἱὸν, χαθὼς 
ἡμεῖς φατε, f| εἰ ἑτέρα οὐκ ἔστιν, ἀλλ’ ἔστι µόνος 
αὐτὸς ἡ σοφία τοῦ Πατρὸς, αὐτός ἐστιν ἄρα xal ἡ 
βούλησι:. Ἐν γὰρ σοφίᾳ πάντως τὸ βούλεσθαι τοῦ 
Θεοῦ, xal µάταιος ὑμῖν ὅ λόγος, καὶ χενὸν ἐδείχθη 
75 ἐπιχείρημα, 


Καὶ τοῦτο. 
Ei τῶν kv βουλήσει γενοµένων προηγεῖται χρόνος, 
»uU* ὃν ἡ περὶ αὐτὸν σχέψις ἐγένετο, xaX εἰ μικρόν 
! Cor. 1, 24. 


ortum ejus antecessisse contenditis, cur non hsec 
a Scriptura dici declaratis, qux de aliis rebus om. 
nibus procreatis dicuntur ? Inbis enim voluntas 
pracedit, ut ex illis Scripture verbis colligi po- 
test : Faciamus hominem : et: Omnia, quecunque 
voluit fecit. In Dei autem Verbo nec voluntas, nec 
consilium precessit. Itaque de illo non dicuntusm 
ea, sed hax potius : Erat, et est. 


Ejusdem. et hec. 

Paulus Servatorem nostrum Jesura Christum Dei 
virlutem et sapientiam appellat!. Si igitur sapientia 
et virtus est Patris Verbum ος ipso et in ipso exsi- 
siens, in eo nimirum et per illud ipse vult et facit 
omnia. (Quomodo igitur consilio et voluntate factum 
est id, in quo Patris consilium voluntasque consistit. 
Aut enim allam verbis sapientiam conftngere ne- 
cesse est, qua Pater consulens et volens Filiam 
fecerit (qnod. tamen vos non. pudet commiulsel): 
aut sí alia sapientia non est, sed ipse solus est 
Patris sapieutia, ipse nimirum est etlam Patris 
voluntas atque consilium, in sapientia enim sita est 
voluntas Del. Quamobrem rationes vestrz  fuiiles 
sunt, et argumenta vestra 1nania stultsque ruunt. 

Ejusdem et harc. 

Si ea, qu: voluntate (lunt, egent tempore, quo 

de illis consilium caplatur, licet spatium illud sit 


653 


perquam exiguum, 
Filius erit, cujus ortum voluntas et conailium an- 
tecedit ? Sed temporum auctor est, Erat igitur» 
et ante ortum illius est nihil. 

Ejusdem et hac. 

Si sapientia Patris est Filius, ut vere est, quo- 
modo tempus esse potuit, cum in ipso non esset 
sapientia ? Quod si ab omni :eternitate in Patre est, 
semper enim sapiens est Pater, quomodo cogitari 
potest quidquam antiquius eo, quod semper est, 
aut quomodo voluntas intercedere, qua Filium ali- 
quando non exsistentem adducat, qui simul cum 
Genitore ipsius ut ejus sapientia zternus est ? Non 
voluntate igitur, sed natura Filium gignit. Που enim 
illi magis congruit. 

Ejusdem εἰ haec. 

Si nulla voluntas in ullo est sine verbo, hoc est, 
sine ratione illa, que tacite in animo versatur, 
Filius autem est Verbum Patris, illius ergo volun- 
tas est. Quomodo igitur voluntas in voluntate erit, 
aut Verbum in Verbo? Omnia ergo est Filius Patri, 
et Verbum , et voluntas , οἱ sapientia, et nihil 
ante ipsum in Patre. 

Ejusdem et hac. 

Quemadmodum non ex voluntate habemus nos 
ut patres simus eorum qui ex nobis sunt; sed ex 
n:türa; sic. etiam Deus non voluntate, sed natura 
Pater est. Et quemadmodum fllii ex nobis procreati 
robis natura similes omnino sunt, sic ctiam Filius 


EUTHYMII ZIGABENI 
quomodo temporum elffeetor Α τινα xa: 2xaptal.v δοίηµεν αὐτὸν, πῶς ἔσται yp^- 


664 


νων ποιητὴς ὁ Yib;, εἰ βούλησις προηγεῖτα τῆς 
Υεννήσεως αὑτοῦ ; ᾽Αλλ’ ἔστι χρόνων ποιητής, v ἄρα, 
xaX οὐδέν ἐστι πρὸ τῆς γεννήσεως αὐτοῦ. 

Καὶ τοῦτο. 

El σοφία τοῦ Πατρός ἐστιν ὁ YIb;, ὥσπερ οὖν xat 
ἔστι, πῶς ἐστι χρόνος, ὅτε οὐκ ἣν àv αὑτῷ σοφία; 
El δὲ ἐστιν ἁϊδίως ἓν τῷ Πατρὶ, ἀεὶ γὰρ σορὺς ὁ 
Πατήρ πῶς ἡγήσεταί τι τοῦ ἀεὶ ὄντος; Πῶς δὲ ἡ 
βούλησις χωρῄσει μεταξὺ pt ὕντα morb. τν Yihv 
εἰσφέρουσα, τὸν τῷ γεννῄσαντι συναῖδιον, ὡς σοφίαν 
αὐτοῦ, Οὐ βουλήσει ἄρα γεννᾷ τὸν Υἱὸν, ἁλλὰ φύσει. 
Πρέπει γὰρ τοῦτο μᾶλλον αὐτῷ. 


Καὶ τοῦτο. 

El πᾶσα βούλησις ἡ Ev τισι γινηµένη οὗ δίχα λόγου 
γίνεται, λόγος γάρ ἐστιν ἀφανῶς iv χαρδίᾳ στρ:- 
φόμενος fj βούλησις, ἔστι δὲ ὁ ὙΥἱὸς Λόγος τοῦ Πα- 
ερός * αὐτὸς ἄρα ἐστὶν ἡ βούλησις. Εἶτα πῶς ἡ βυύ- 
λησις ἓν βουλήσει γίνεται», ἡ πῶς ὁ Λόγος ἐν Λόγω; 
Πάντα τοῖνυν ἐστὶν ὁ Y loc τῷ Πατρὶ, xal Λάγος, xat 
βουλὴ, xa σοφία, χαὶ οὐδέν ἔστιν Ev Πατρὶ πρὸ αὐτοῦο 

Καὶ τοῦτο. 

"Qoxtp οὐχ kx βουλήσεως ἡμεῖς ἔχομεν τὸ εἶναι 
πατέρες τῶν ἐξ ἡμῶν, ἀλλὰ φυσικῶς, οὕτω xai ó 
«b; χαὶ Πατ]ρ οὐχ ἐχ βούλησεως Πατήρ ἐστιν, 
ἀλλὰ φυσιχῶς. Kal ὥσπερ οἱ ἐξ ἡμῶν τιχτόµενοι 
ὅμοιοι πάντως ἡμῖν κατ οὐσίαν εἰσὶν, οὕτω xat ὁ 


Ron extrinsecus, sed ex essentia Patris genitus, si- C Υἱὸς οὐχ ἔξωθεν τῷ Πατρὶ προσγενόµενος, ἀλλ᾽ 


wilis est in omnibus Genitori. Et quemadmodum 
Pater non ex voluntate Pater'est, ita nec Filius 
est ex voluntate, sed per naturam, cum sit splen- 
dur οἱ figura illius *, qui se genuit. 


Ejusdem εἰ. heec. 

Vehementer absurdum οἱ periculosum est dice- 
ye Filium voluntate genitom esse. Qui enim non 
voluntate Pater et Deus est, i$ nec voluntate habet 
ex essentia sua proveniens Verbum, sed naturali- 
ter. Sic enim est figura ipsius, et imago non falsa. 


Ec eodem libro, cap. 90. 

David alicuhi ita canit ; «Sedes tua, Deus, in 
seculum seculi. » Deinde ait : « Propterea unait te 
Deus. Dcus tuus, oleo exsultationis prz participibus 
tuis *. » Atqui erat Verbum etiam ante unctionem 
regnans cum Patre. Quomodo igitur in regem ungi- 
tur et sanctificatur, qui semper regnat sanctusque 
exsistit? Quemadmodum igiiur cum semper id sit, 
ultimis tamen temporibus regnasse dicitur : ita 
cum sit altissimus, exaltaius esse dicitur, propter 
incarnationem. Exaltatur autem, ct ungitur, et san- 
etiüicatur propter nos, ut per ipsum gratía in omnes 
derivetur, ut jam naturz collata totique generi 
largita. Sic enim Servator ipse in Evangelio Joannis 
ait ; « Pro ipsis ego sanctifico meipsum, ut sint el 


1 llebr.i, 9. 3 Psal, XALUV. 7, 8. 


ὄντως &x τῆς οὐσίας αὐτοῦ προελθὼν, ὅμοιός ἐστι 
κατὰ πάντα τῷ γεγεννηχότι. Καὶ ὥσπερ ὁ Πατὴρ οὖκ 
ἐκ βουλἠσεώς ἐστι Πατὴρ, οὕτω χαὶ ὁ Yig οὖκ &x 
βουλἠσεώς ἐστιν Υἱὸς, ἀλλὰ χατὰ φύζιν ἀπαύγασμα 
xai χαραχκτ]ρ ὑπάρχων τοῦ γεννῄσαντος αὐτόν. 
Καὶ τοῦτο. 

΄Ατοπον σφόδρα , xal ἐπιχίνδυνον ἐφ᾽ Υἱοῦ λέγειν 
τὸ, Βουλήσει &pa, ἢ παρὰ βούλησιν ἐγεννήθη. Ὁ γὰρ 
οὖκ ἐχ βουλήσεως ὑπάρχων Πατὴρ xai θεὸς οὐδὲ ἐκ 
βουλήσεως ἔχει τὸν ἐχ τῆς οὐσίας αὐτοῦ προελθόντα 
Λόγον, ἀλλὰ φυσιχῶς. Efn γὰρ ἂν χαὶ οὕτως εἰχὼν 
αὑτοῦ, καὶ χαραχτὴρ οὐ διεφευσµένος. 

Απὸ χεφα.αίου κ’ τοῦ αὐτοῦ βιζθ ου. 


D ὙΤάλλει που Δαθίδ' « Ὁ θρόνος σου, ὁ θεὺς, εἰς τὸν 


αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. » Eltá quat * « Διὰ τοῦτο ἔχρισέ 
σε ὁ Εεὸς, ὁ θεός σου, ἔλαιον ἀγαλλιάσεως. » Kol 
ἣν 6 Λόγος xaX πρὸ τῆς χρίσεως βασιλεύων μετὰ 
Πατρός. Πῶς οὖν εἰς βασιλέα χρίεται xai ἁγιάζεται ὁ 
ἀεὶ βασιλεύων xai ἅχγιος (Gv; Ὥσπερ τοίνυν ἀεὶ 
φοῦτο ὧν, ky ἑσχάτοις χκαιροῖς βεθασιλευχέναι λέγεται’ 
οὕτω χαὶ ὄὈψιστος Gv, ὑψοῦσθαι λέγεται διὰ τὴν 
ἔνσαρχον οἰχονομίαν. ᾿Ὑψοῦται δὲ xai χρίεται xai 
ἁγιάζεται δι ἡμᾶς, ἵνα δι αὐτοῦ τρἐχῃ λοιπὸν εἰς 
πάντας ἡ χάρις, ὡς ἤδη δοθεῖσα τῇ φύσει, xaX λοιπὸν 
Gy σωζοµένη τῷ γένει. Οὕτω καὶ ὁ Σωτὴρ ἔλεγεν 
ἐν τῷ χατὰ Ἰωάνντν Εὐαγγελίῳ' ε'Ὑπὲρ αὐτῶν ἐγὼ 
ἁ ιάζω ἐμαντὸν, ἵνα ὧσι xal αὐτοὶ ἡχιασμένοι. » 


665 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. χι. 


666 


"0ca yàp iv Χριστῷ, ταῦτα καὶ εἰς ἡμᾶς. Οὐχ A ipsi sanctillca:i *.» Quzcunque enim Christo iusunt, 


ἑαντῷ δεχοµένου τὸν ἁγιασμὸν (αὐτὸς γὰρ ἣν 6 
ἁγιόζων), ἀλλ’ ἕνα τοῦτον τῇ φύσει δι’ ἑαυτοῦ προ- 
ξενίσῃ, £55; ὥσπερ xal ἀρχὴ τῶν el; ἡμᾶ; ἀγαθῶν 
Υινόµενος. Ad) 6t xal φησιν’ € Εγώ εἰμι ἡ ὁδός: à 
6. fi; ὥσπερ πρὸς ἡμᾶς ἡ θεία καταδέδηχε χάρις, 
ὑψοῦσα xat ἁγιάζουσα καὶ δοξάζουσα, χαὶ θεοπο:οῦσα 
τὴν φύσιν Ev πρώτῳ Χριστῷ. 

'Ex τοῦ f" fi6Alov τοῦ Θησαυροῦ, κερά- 

ἔαιον κθ. . 

Πανταχόθεν ἀναισχυντοῦντες ol χριστοµάχοι φα- 
νοῦνται, xal σχοπὸν ἔχοντες ἕνα τὸ µάτην διαλοιδο- 
ρεῖσθαι τῷ Ylip τοῦ θεοῦ. ᾿Αχούοντες μὲν γὰρ λέ- 


γοντος αὐτοῦ, "Ero xal ὁ Πατηρ ἕν ἐσμεν, ἀπει- T 


θοῦσ., xal πειρῶντα: τὸ εἰρημένον εἰς ἑτέρας παρ- 
έλχειν ἐννοίας, οὐχ ἀποδιδόντες τὸ ἓν εἶναι πρὸς τὸν 
Πατέρα, ἀλλὰ τὸ χαλῶς τε καὶ ὀρθῶς εἰρημένον 
ἐπιχειροῦντες παραλύειν. Βὑρίσχοντες δὲ πάλιν ἐν 
τοῖς Εὐαγγελίοις ὅσα περ ἂν ὡς ἄνθρωπος 7) πέπον- 
0sv, ἡ εἰρηχὼς φαίνεται, 7) ποιῶν, τὸ ἔχλαυσε, xal 
ἐλυπήθη, xal τὰ τούτοις ὅμοια, xal ὅσα περ ἁν- 
θρωφοπρεπῆ, οὗ φέρουσιν ἐπὶ τὴν ἀνθρωπότητα, 
ἁλλ᾽ εὐθὺς τῷ Λόγῳ ταῦτα προσάπτοντες ἀπόδειξιν 
ποιοῦνται τοῦ pf) εἶναι θεὸν tbv ταῦτα πεπονθότα, 
ὥστε χαὶ αὐτὸν συναρ.θµεῖσθαι τῇ χτίσει τὸν ταύ- 
τῆς ὄντα ποιγτῃην. "H τοίνυν ἀπόδος τῷ χἱῷ τὸ iv 
εἶναι πρὸς τὸν Πατέρα, xal οὐχ εὐρήσεις τὸν ἐν 
ἱσότητι τοῦ Πατρὸς ὄντα Λόγον xa0' ἑαυτὸν, f) Λό- 
χο; ἐστὶν, χλαίοντα, ἡ λυπούμενον, ἣ φόθῳ βαλλό- 
µενον, ἢ εἰ μὴ πιστεύεις, xat οὕτως ἔσῃ μετὰ τῶν 
ἀπίστων Ἰουδαίων. El λέγοντι γὰρ αὐτῷ, ὅτι περ 
Ev. ἐστι πρὺς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα, μὴ πιστεύεις, 
μηδὲ ὅτι λελύπηται λέγοντι πιστεύσῃς. Οὕτως οὖν 
qavisy. ὡς εἴρηται, usc! ἐχείνων, οὐδὲν ὅλως τῶν 
παρὰ τοῦ ΣωτΏηρος εἱρημένων δεχόμενος. 

Tov κατὰ Ἰωάννην Εὐαγγεᾶίου, ὅτι οὐκ ἔστιν 

ὁό Yióc ἑλἄετωγ τοῦ Παερός. 

El ἑλάττων ἐστὶν ὁ Yib;, μείζων δὲ à Πατὴρ, &a- 
φόρως δηλονότι xal ἀναλογούντως, οἷς ἑχάτερος 
ἔχει µέτροις ἑνεργήσουσι περὶ τὸν εἰς ἡμᾶς ἁγια- 
σµόν. Καὶ ἁγιάσει μὲν µειζόνως ὁ Πατὴρ, ἔλαττον 
δὲ χαὶ καθ) ἑαυτὸν ὁ Υἱός. "Εσται τοιγαροῦν χαὶ τὸ 
Ηνεῦμα διπλοῦν, καὶ μεῖον μὲν ἐν Yl, μεῖξον δὲ 
iv Πατρἰ. Καὶ τελείως μὲν οἱ παρὰ Πατρὸς ἁἅγια- 
σθήῄσονται, οὗ τελείως δὲ πάλιν οἱ δι) Υἱοῦ. ᾽Αλλὰ 
πολλή 5; ἐστιν &v τούτοις ἡ τῶν λογισμῶν ἁτοπία. 
"Ev γὰρ τὸ Ηνεῦμα τὸ ἅγιόν ἐστιν, εἷς xat τέλειος ὁ 
ἁγιασμὸς παρὰ Πατρὸς, δι’ οὗ φυσιχῶς χορηγούµε- 
νος. Οὐκ ἄρα ἑλάττων ἑἐστὶν ὁ τὴν αὐτὴν ἑνέργειαν 
ἔχων τῷ τελείῳ Πατρὶ, χαὶ τὸ τοῦ γεννήσαντο, 
Πνεῦμα £v ἑαυτῷ ἔχων, ἀγαθὸν, ζῶν, χαὶ ἐνυπόστα- 
τον, ὥσπερ 00v ἀμέλει χαὶ ὁ Πατήρ. 

Καὶ τοῦτο. 

El iv μορφῇ καὶ ἰσότιτι τοῦ Πατρὸς ὑπῆρχεν ὁ 
χίὸς, χατὰ τὴν τοῦ Ιαύλου φωνὴν, πῶς ἑλάττων 
αὐτοῦ ἐστιν ; Q0 γὰρ δήπου τῆς μετὰ σαρχὸς olxovo- 


1 Juaun. xvit, 19. ? Joan. xiv, 6. 


*-Joan. x, 50. 


eadem in nosderivantur. Quippe qui sanctificationem 
mon sibiipsi accepit (ipse enim erat sancti(lcaus), 
sed uL per se eam bumanz mnaturz conciliaret : via 
quodammodo et prineipium bonornm quz in nos 
fluxerunt effctus. Idcirco etiam ait : « Ego sum viae. » 
per quam divina gratia quodammodo in nos descen- 
dit, exaltans et sanctificans et. glorificans, atque 
adeo edilicans naturam humanam in primo Christo. 
Ez secundo Thesauri libro, cap. 99. 


Undique impietatis occasionem arripiunt Christi 
adversarii, et uuum illud sibi tanquám signum pro- 
ponunt, ut temere couvicia jacteut in. Filium Dei. 
Audientes enim ipsum diceutem : Ego et Pater unum 
sumus *, non credunt, et conantur ea verba iu. alium 
sensum torquere, non concedentes, ut unum cum 
Paire 8it, atque {ία quod preclare recteque dictum 
est, demoliri student atque pervertere, Quz vero 
in Evangeliis ab eo tanquam homine vel tolerata, vel 
dicta, vel faeta repererint, ut flere, moerore affici 
et reliqua ejusdem generis humana natur: conve- 
nientia, ea non referunt ad humanitatem, sed 
Verbo statim tribuentes, ex bis colligunt, eum nou 
esse Deum, qui talia perpessus si!, atque ila in 
rerum quae create sunt, numero locant earum 
elflectorem, Aut igitur Filio concede, ut sit unum 
cum Paire, uec. Verbum, quatenus per se Ye:bum 
est, ex inzqualitate cum Patre lugere aut pavere 


C deprehendes, aut si non credis, to. ad Judzorum 


üumerum ascribe, Si enim non credis ci dicenli, 
se esse unum cum Patre, nec si moerere se dixerit 
credes. Sic igitur, ut dictum est, in Judivorum nu- 
mero deprehenderis, nihil eorum ^omnuino, qua 4 
Servatore dicta sunt, suscipieus. 


Ejusdem ex Commentariis in Evangelium Joannis, 
Filium Patre non esse minorem, 


Si minor est Filius, major autem Pater, diversa 
ratioue et pro sua uterque meusura san: Lit. Lene im 
nobis efficiet. Et Pater quidem wagis, Filius autem 
miuus, et pro viribus suis nos sanctos reddet. Erit 
igitur ει Spiritus duplex, minor in Filio, iu. Patre 
major. Et alii perfecte saucti reddentur a Patre, alii 
a Filio minus perfecte, Hcet alia mnlta. incom- 


' anoda cousequentur. Ünus enim est Spiritus  san- 


ctus; una perfecta sanctitas, quz a Patre per Filium 
naturaliter exbibetur. Non ergo minor, qui c&am- 
dem perfectam cum Patre perfecto actionem habet, 
eumdemque in scipso giguentis spiritum bouum, 
vivum, in sua subsistentem persona quem babet 
Pater. 


Ejusdem et hac. 
Si in forma et aqualitate Patris erat. Filius, ni 
Paulus ait*, quomodo minor est? Neque enim 
μια csryis assumpltio et exinanuitio spoliat 


* Philip. n, 6. 


661 


EUTHYMII ZIGAPRENI 


naturali Filium diguitate, cum illam secundo 6µ0 6 A µίας ὁ λόγος, xal ἡ διὰ τοῦτο χένωσις τοῦ χατὰ 


ορ] adventu sit habiturus. Veniet enim, ut ipse- 
met dixit, in gloria Patris sui *. Quomodo igitur 
Patre minor, qui in gloria est perfecti Patris? 


Ejusdem εἰ hac. 

Si Dominus est Pater, et Filius est Dominus, 
quomo:o Patre Filius minor ? Non erit perfecte liber, 
si minor est imperio, nec plenam in se obiiuet di- 
guitatem. Praeterea si lux est Pater , etlux similiter 
est Filius, quomodo minor est Patre? Lux enim (si 
minor est) erit imperfecta, et parte aliqua a tene- 
bris occupabitur. Et mendax erit evangelista, Et 
tenebra, inquiens, eam non comprehenderunt *. Ad 


φύσιν προσόντος ἀξιώματος ἀπογυμνώτει τὸν Ylbv, 
λύσιν ἔχουσα τὴν δευτέραν ἐξ οὐρανοῦ παρουαίαν. 
ἛἜξει γὰρ πάντως, ὡς Ἰχούσαμεν λέγοντος, kv τῇ 
δόξῃ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ. Πῶς οὖν ὅλως ἐν τῇ δόξῃ τοῦ 
τελείου Πατρὸς ὁ ἑλάττων αὐτοῦ; 
Kal τοῦτο. 
El Κύριός ἐστιν ὁ Πατὴρ, Κύριος δὲ ὁμοίως xai 
ὁ YU, πῶς ἑλάττων αὐτοῦ ἔστιν; Ἔσται γὰρ οὐ 
τελείως ἐλεύθερος, εἴπερ ἐστὶν ἑλάττων ἐν χνριό- 
τητι, xal o) πλΏρες ἔχων ἐν ἑαυτῷ «5 ἀξίωμα. Καὶ 
εἰ φῶς ἐστιν ὁ Tlatho, φῶς δὲ ὁμοίως xoi ὁ Ylbc, 
πῶς ἑλάττων αὐτοῦ ἔστιν; Ἔσται γὰρ οὗ τελείως 
φῶς, χαταληφθήσεται δὲ ἀπὸ μέρους ὑπὺ τῆς σχο- 
τίας, xaX φεύσεται λέγων ὁ Εὐαγγελιστῆς, 'H σκο- 


bec si Pater est vita, et Filius item est vita, quo-  ε[α αὐτὸ οὐ κατάΛαδε. Καὶ εἰ ζωή ἐστιν ὁ Πατὴρ, 


modo Patre minorest Filius? Siu imperfecte vita, 
et ideo minor, perleeta iu nobis vita non erit, licet 
in interiori homine Christusinhabitet, Et aliqua par- 
te quodammodo erunt mortui, qui in ipsám credide- 
runt. Qux quidem quoniam a nobis, ut absurda, suni 
procul rejicienda, perfectuia. 6556 dicimus Filium, 
et Patri perfecto 2equalem propter essentie nulla 
in parte diversam similitudinem. 


Ejusdem et hec. 

JEqualem se Deo et Patri declarans Christus quo- 
dam loco discipulos suos sic alloquitur ; Qui vidit 
sevidit Patrem *. Quomodo qui natura talis est ut Ipse 
vera diceus affirmat, Paire minor erit, ut quidam 
temere opinantur? Si enim minor exsistens in se- 
ipso Patrem exprimit, cum nulla intercedat immuta- 
tlo, illud ipsum in Patrem recidet, quippe qui im 
imagine, nempe in Filio cernatur expressus. Sed hoc 
absurdum est. Non igitur Filius niinor, in quo Pater 
perfectus exprimitur. 


Ejusdem et hec. 

Quomodo Filius minor, quem ea quz Patris suut, 
habere constat ? Vere enim dicit ; Θπιπία que Pater 
Rabet, mea sunt. Et rursum Deum, et Patrem allo- 
quens, Omnia, inquit, mea tua suni, 1ἱ (ua mea *. Si 
enim, ut temere quidam sentiunt, aiinor est Filius, 
€Ux vere pronuntiet hie Patrem alloquens : Omnia 
su2a (ua sunt, εἰ tua mea, cadet et in Patrem, ut mni- 


ζωὴ δὲ ὁμοίως χαὶ ὁ Ylbe, πῶς ἑλάττων αὐτοῦ ἔστιν; 
Οὁ γὰρ ἔσται τελείως ἐν ἡμῖν ἡ ζωὴ, xv εἰς τὸν 
ἔσω ἄνθρωπον χατοιχήσῃ ὁ Χριστός. Νεχροὶ δέ πως 
xatá τι µέρος οἱ πιστεύσαντες, εἴπερ ἐστὶν οὐ τε- 
λείως ζωὴ τὸ ἔλαττον ἔχων ὁ Ylóc. Ἐπειδὴ δὲ χρῆ 
τὴν ἐν τούτοις ἀτοπίαν ὡς ποῤῥωτάτω ποιεῖσθαε, 
τέλειον εἶναί φαµεν τὸν ὙΥἱὸν τὸν τῷ τελείῳ Πατρὶ 
παρισούµενον διὰ τὸ τῆς οὐσίας ἁπαράλλακτον. 
Καὶ τοῦτο. 

"[αον ἑαυτὸν ἐπιδειχνύων τῷ cp xat Πατρὶ, 
φησί που Ἀριστὸς πρὸς τοὺς οἰχείους μαθητὰς, 'O 
ἑωραχὼς ἐμὲ ἑώρακε τὸν Πατέρα. Εἶτα πῶς ὁ χατὰ 
φύσιν τοιοῦτος, οὕτω τε ὑπάρχων, ὡς αὑτὸς ἆλη- 
θεύων διισχυρίξεται, τὸ ἔλαττον ἕξει χατὰ τήν τι- 
vuv ἀθουλίαν; Ei γὰρ ὑπάρχων ἑλάττων ἐν ἑαυτῷ 
δειχνόει τὸν Πατέρα, μηδεμιᾶς µεσολαθούσης παρ- 
αλλαγῆς, ἐπὶ τὸν Πατέρα τὸ ἔλαττον ἀναθῆσεται, ὡς 
bv ἀμεταποιήτῳ φαινόμενον εἰχόνι τῷ Υἱῷ. ᾽Αλλὰ 
τοῦτο ἄτοπον. Οὐκοῦν οὐκ ἑλάττων ὁ Υιὸς, ἓν ᾧπερ 
ἐξειχονίζεται τέλειος ὁ Πατὴρ Gv. 

Kal τοῦτο. 

Καὶ πῶς ἂν τὸ ἔλαττον, iv οἴσπέρ ἐστιν ὁ Πατὴρ 
ivy ὁ Υἱὸς ἐπιδέξηται, λέγων ἀνεγχλήτως, Πάντα 
ὅσα ἔχει à Πατὴρ ?ud ἐστι; καὶ πάλιν ὡς πρὺς 
τὸν θεὸν xa Πατέρα, 6v: Πάντα τὰ ἑἐμὰ cd ἔστι, 
xal τὰ cà ἐμἀ. El γὰρ ὄντως ἑατὶ χατὰ τὴν τινων 
ἀδουλίαν ἑλάττων ὁ Υἱὸς, ἐπειδήπερ ἀληθεύει )4- 
[ov πρὸς εὺν Πατέρα, Τὰ àjó cd ἐστι, καὶ τὰ cá 


nor sit, et in. Filiun, ut major, cum rerum ordo D ἁμά, χωρήσει xal ἐπὶ τὸν Πατέρα τὸ ἕλαττον, xal 


diversus non sit, et in utroque ea cernantur, qae 
slterius sunt, et quod Patris est, id etiam Filii sit, 
et eontra. Nihil igitur prohibebit et Patrem Filio 
minorem dicere, et Patre majorem Filium. Qus 
qaidem cum vel cogitare sit absurdissimum, sequi- 
tur ut equalis Patri sit Filius, qui omnes cum Pa- 
tre communes habet essentia dignitates. 
'AXA' ἔστι τῶν ἁτοπωτάτων xol µόνον ἐννοεῖν τι 
«ὃν Πατέρα τὰ τῆς οὐσίας ἔχων πλεονεχτήµατα. 
Ejusdem et hec. 

Quodam loco Servator, sicut Ipse in Patre est, sic 

Patrem in se esse dicit. Nullo autem pacto cogi- 


* Matth, xvi, 97, * Joan. à, 5. 


τὸ μεῖζον ὁμοίως ἐπὶ τὸν Υἱὸν, ἁδιαφορούσης τῆς 
τῶν πραγμάτων τάξεως, εἴπερ iv. ἑχατέρῳ τὰ ἔχα- 
tipi προσόντα Φαίνεται, χαὶ ὅπερ ἂν εἴη τοῦ [Ia - 
τρὸς, τοῦτό ἐστι xal τοῦ Υἱοῦ, xal πάλιν ὅπερ ἂν 
ὑπάρχον τοῦ Υἱοῦ ἴδιον φαίνηται, τοῦτό ἐστι καὶ 
τοῦ Πατρός. 0ὐδὲν οὖν χωλύσει λέγειν ἑλάττονα τοῦ 
ΥἸοῦ τὸν Πατέρα, καὶ μείζονα τοῦ IIavpb; τὸν Υἱόν. 


τοιοῦτον. Ἴσος ἄρα, καὶ οὐχ ἑλάττων ὁ χοινὰ πρὸς 


Καὶ τοῦτο. 
Οὕτω πού φηειν ὁ Σωτὴρ, ὡς εἴη μὲν αὐτὸς ἐν 
Πατρὶ, xat à Πατὴρ δὲ ὁμοίως ἓν αὐτῷ. 'AAX ἔστι 


* Joan. xiv, 9... * Joan. xvii, [0 


66) 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 


610 


φαντί που δῆλον, ὡς o) προσἠχει νοεῖν xaÜárep A tandum est, ut corpus ín corpore, aut vas in vise, 


σῶμα iv σώματι, ἡ σχεῦος ἐν σχεύεε, οὕτω χωρητὸν 
ἐν Υἱῷ τὸν Πατέρα, Ἱ ab πάλιν τὺν Υἱὸν ἀντεμθι- 
θάζεσθαι τρόπον τινὰ τῷ Πατρὶ, xal οὗτος δὲ ἐν 
ἑχείνρ, χἀκεῖνος ἐν τούτῳ φαίνεται, ὡς Ev ταυτότττι 
τῆς οὐσίας ἁπαραλλάκτῳ, xa τῇ χατὰ φύσιν &vó- 
τητί τε xal ὁμοιότητι ' ὥσπερ ἂν el τις xal. ἐν ci- 
χόνι την οἰχείαν χαταθεώμενος μορφῇ;, Aot πρός 
τινας ἀληθενων, xal τὴν εἰς ἄκρον ἑξησχημένην 
ἐμφέρειαν τοῦ οἰχείου σχήματος ἀπιοθαυμάξοι 
βοῶν, Ἐγὼ ἐν τῇδε τῇ γραφῇ, χαὶ ἡ vpaoh δὲ ἐν 
ἐμοί' ἡ xat ὥσπερ πάλιν, εἰ ἡ ἐχ πυρὸς φυσιχῶς 
ποιοῦσα θερµότης φωνὴν ἀφιεῖσα λέγοι, "Evo ἐν τῷ 
πυρὶ, xal τὸ πῦρ δὲ ἓν ἐμοί. Ἔστι μὲν Υάρ πως 
τῶν εἰρημένων ἕχαστον ἐπινοίᾳ μεριστὸν, ἓν δὲ τῇ 
«ὖσει, xal £v ἐξ ἑνὸς ἁμερίστῳ τινὶ προύδῳ προ- 
χύπτον, ὥσπερ χαὶ χωρίνεσθαι δοχοῦν τοῦ ἐν ᾧπέρ 
ἐστιν' ὅμως ὃ) οὖν, εἰ xaX τοῦτου ἔχει τὸν τύπον τῶν 
ἐπ αὐτοῖς νοημάτων ἡ δύναμις, ἀλλ' ἓν ἐν ἑτέρῳ 
Φαίνεται, xal ταυτόν εἰσιν ὅσον εἰς οὐσίαν ἁμφό- 
περχ. Εἴπερ οὖν διὰ τὸ τῆς οὐσίας ἁ παράλλακτον xal 
€b ἐν τῷ χαραχτῆρι παντελῶς ἀπαραποίητον ὁ Πα- 


sic Filium in Patre aut Patrem in Filio esse. Sic 
Igitur Pater in Filio, οἱ Filius iu Patre est, ut. in 
ejusdem essentig ejusdemque nature certissima 
similitudine. Ut si quis propriam in imagine simi- 
litudinem vere et singulariter expressam intueus 


adimirationeque plenus aliquos alloqueretur : ιο, 


inquiens, effigies in me est, et ego in illa. Aut si 
calidyas ex igne naturaliter proveniens vocem ad 
hunc nioduim emitteret : Ego in igne, et ignis in me 
est. Utrumque enim eorum qme dicta. sunt, cogi- 
tatione quidem dividi potest, natura tamen unum 
est, et unum ex altero sine ulla sectione prollci-c:- 
tur, Quainvis enim animus ea. vieissim distingtta!, 
unum tamen atque iidem utraque esse perspiciuntur, 


B quanumm ad essentiam: pertinet. Si igitur propter 


ejusdem essentizx perfectiasimaw atque immutabilem 
in imagine similitudinem Pater in Filio est, quo- 
modo major Pater, at isti putant, in iinore Filio 
esse et perspici potest? Cum ergo Pater omnino 
sit in Filio, Filius plane perfectus est, qui μετ» 
cium capiens, figura et imago est magni Patris. 


vhp ἐν Υἱῷ ἐστι, πῶς ὁ µείζων ἐν ἑλάττονι χατ ἐχείνους ὄντι τῷ Yl χωρήσει, χαὶ ὀφθήσεται; 
Ἐπειδὴ δὲ ὅλως ἐστὶν ἐν αὐτῷ τέλειος, ἄρα πάντως ἑατὶν ὁ Υἱὸς 6 τοῦ τελείου χωρητιχὸς, καὶ χαρακτὴρ 


τοῦ μεγάλου Πατρός. 
Tov αὐτοῦ ἐκ τοῦ περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος «Ἰόγου. 
"να δὲ Πατρὸς χαὶ Υἱοῦ τὴν ἰσότητα δείξωµεν, 
ἐπ αὐτὴν ἕλθωμεν τὴν τοῦ Κυρίου διδασχαλίαν. 
Οὐδεὶς, φησὶν, olós τὸν Υἱὸν εἰ uh d Πατὴρ, οὐδὲ 
τὸν Πατέρα τις ἐπιγχννώσχει εἰ μὴ d Ylóc, καὶ ᾧ 
ἂν βού.ῖηται ὁ Υἱὸς ἁποκα.ἱύψαι. Τί τούτων σα- 
φέστερον τῶν ῥημάτων; "Ian, φησὶν, ἡμῖν ἐστιν 
$ γνῶσις. Γινώσχω yàp τὸν Πατέρα γινωσχόμε- 
vo; ὑπ αὐτοῦ, xal Υινώσχει µε ὁ Πατῃρ γΙνω- 
σχόµενος ὑπ ἐμοῦ. Πᾶσα δὲ ἡ χτίσις τῆς ἡμετέ- 
pac ἐχθέθληται γνώσεως" πῶς Υὰρ οἷόν τε τῆς 
φύσεως ἡμῶν οὐ κοινωνοῦσαν χοινωνῆσαι τῆς γνώ- 
σεως ; Μεταλαγχάνουσι δ᾽ ὅμως τινὲς βραχείας τινὸς 
θεωρίας. ᾽Αποχαλύπτω γὰρ ὡς οἵόν τε οἷς ἂν ἐθέλω 
εὖν περὶ τοῦ Πατρὸς γνῶσιν ὡς ἐν ἑσόπτρῳ χαὶ 
αἱνίγματι. Taoxa ix τῶν Δεσποτικῶν ἐμάθομεν 
διδαγµάτων. Πρίαν ἐνταῦθα χώραν ἔχει τὸ μεῖζον 
xai τὸ ἔλαττον ; 
ToU αὐτοῦ éx toU V καφα.αίου τοῦ α βιδ.ίου τοῦ 
θησαυρου. 


Ejusdem ex libro desancta Trinitate. 
Verum ut Patris et Filii demonstremus :equalita- 
tem, ad Domini doctrinam acceilainus : Nemo, iu- 
quit, novit Filium nisi Pater, neque Patiem. novit 
quisquam nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare *. 


C Quid hisce verbis clarius? Par, inquit, nobis cognitio 


est. Cognosco Patrem a Patre cognitus ; cognoscit 
me Pater a me cognitus. Omnesautem res procreat:e 
ab hac arcentur cognitione. Quomodo enim quie 
nature nostre non unt particlpes, cognitionis 
participes sint? Parvam tamen quidam notitiaim 
assequuniur. Ego enim illis, quoad eorum natura 
capit, tauquam itr speculo atque :xnigmate Patris 
notitiam impertio. Hac ex Domini doctrina didici- 
mus, Quem igitur bic majus et minus locum lha- 
bei ? 


Ejusde. ex Thesauri cap. 10 primi libri. 


Λέχει που Χριστός: « Ὁ Πατὴρ 6 πέµψας µε, μεί- D — Christus alicubi ait: « Pater qui misit me, major 


ζων μού ἐστι.» Μαρτυρεῖ δὲ πάλιν ἡ θεία Γραφὴ 
περὶ αὐτοῦ ὅτι « by ἁρπαγμὸν ἠγήσατο τὸ εἶναι (oa. 
θεῷ. » Πῶς οὖν ἔσται xat ἴσος, xa µείξονα ἕξει τὸν 
Πατέρα, ζητητέον ἀχριδῶς * ἑναντία γὰρ ἀλλήλοις 
τὰ τοιαῦτά ἐστιν. Ἐπειδη δὲ δοχιµάξειν εὐσεβὼῶς 
πρόκειται τὰ ῥητὰ, οὔτε τὸ ἴσον ἐχδαλοῦμεν διὰ τὸ 
μεῖζον, οὔτε μὴν τὸ μεῖζον διὰ τὸ ἴσον ἀναιρήσομεν' 
χρατήσει δ ἁμφότερα θεωρίας εὐσεδῶς εἰσφερομέ- 
νης ἐπ᾽ αὐτοῖς. Οὐχκοῦν ἁπλη τις οὖσα χαὶ ἀσύνθετος 
ἡ τῆς θεότητος φύσις, οὐκ ἂν ἐτμήθη ποτὲ ταῖς 
ἐπινοίαις εἰς δυάδα Πατρὸς xai Υοῦ, εἰ µή τις εὖ- 


! Mauh. xi, 27. *- Joan. xw, 28. * Philipp. n, 6. 


me est *, » Divina etiam Scriptura hoc de eo te- 
statur, quod « Non rapinam arbitratus est se esse 
e qualem Deo. *. » Quonam igitur pacto futurus | sit 
equalis, et majorem se habiturus Patrem, accurate 
nobis inquirendum est : pugnare enim hec inier 
se videntur. Cum autem nobis propositum sit pie 
hac dicta examinare, ueque zequalitate cum priva- 
bimus, eo quod major sit Pater; neque rursus uiit- 
jorem esse Patrem negabiimus ob zqualitatem Filii, 
Utrumque enim locam habebit, si ea pie considerare 
intelligereque velimus. Simplex itaque et non com- 


6"1 


REUTHYMII ZIGABENI 


67? 


oosita deitatis natura nunquam in dualitatem Da- À δύχει προχεῖσθαι διαφορὰ, οὐ κατὰ τὴν obalav qn, 


wis οἱ Filii secta fuisset, nisi prius aliqua dilfereu- 
tia fuisse visa esset, non seruudum essentiam, sed 
extrinsecus intellecta, per quam utriusque persona 
inducitur peculiari quidem hypostasi. constaus, sed 
iu unitatem divinitatis per. naturalem identitatem 
constricta; ne aliqua confusio fiat Patris et Filii, 
concurrente in solam unitatem hypostasi, cum mag- 
na quz inter. eos intercedit. similitudo duslitatem 
apparere non sinat : adeo nt. hiuc. nonnulli inter 
τοι et Filium nullam plane dualitatem  consti- 
wierint. Cum vero oporteret et generantem naturam, 
et eam qux? ex ea genita est cognoscere, sacra Sceri- 
ptura. Patris et Filii ποια constituit, ut lumen 
ex lumine intelligeretur, utrique propriam suam ae 
peculiarem hypostasim tribuens, servata tamen in 
utroque nature identitate. Nostrz:: vero consuetu- 
dini sese accommodaus, Patri hoc tribuit ut. major 
sit: ut nimirum undequaque dualitas personarum 
gigueutis et genit: significetur; tribuit autem aqua- 
litatem, ne aliqua Patris a. Filio essentize. dissimili- 
iudo intelligatur. ZEqualis itaque essenti: ratione 
exsistens cum Patre Filius, similisque per omnia, 


ἀλλ ἔξωθεν ἐπινοουμένη, δι ἧς τὸ ἑχατέρου rr póa- 
ωπον εἰσφέρεται Ev. ἰδιαζούσῃ μὲν ὑποστάσει χείµε- 
vov, εἰς ἑνότητα δὲ θεότητος διὰ ταυτότητος φυσ'χΏς 
αφιγἹόμενον, ἵνα μή τις ἀνάχυσις xaX οἱονεὶ φυρμὸς 
γένηται Πατρὸς xaX Υἱοῦ, εἰς µόνην ἑνάδα τρεχούσης 
τῆς ὑποστάσεως, τῆς πολλῆς λίαν ὁμοιότητος οὐκ 
ἑώσης φαίνεσθαι δυάδα. ὡς ἐντεῦθεν ἤδη xaX τὸν 
αὐτὸν Πατέρα xai Ylby ὑπονοεῖσθαι παρά τισιν εἰς 
δυάδα μηδαμόθεν χωριδοµένους. Ἐπειδὴ δὲ ἑἐχρῆν 
εἰδέναι καὶ τὴν γεννῄσασαν φύσιν χαὶ τὴν γεννηθεῖ - 
σα» t£ αὐτῆς. τέθεικεν ἡ θεία Γραφὴ τὸ τοῦ Πατρὸς 
ὄνομα xal τὸ τοῦ Υἱοῦ, ἵνα φῶς Ex φωτὸς νοῆταε, 
καὶ ἑχάτερον kv ἰδίᾳ ὑποστάσει ᾿σωζομένης ἐπ' ἆμ- 
φοῖν τῆς ταυτότητος πρὸς τὸν ἕτερον. ᾿Αχολουθοῦσα 
δὲ πάλιν τῇ χαθ᾽ ἡμᾶς συνηθείᾳ, τὸ μείζονα ἆπο- 
δίδωσι τῷ Πατρὶ, ἵνα πανταχόθεν dj δυὰς χαὶ τὸ ἐξ 
οὗ σηµαίνηται * προσμαρτυρεῖ δὲ τὸ (sov, ἵνα μή τις 
περὶ τὴν οὐσίαν ἀνομοιότης νοῆται Πατρὸς καὶ Ylou. 
Ἴσος τοιγαροῦν χατὰ τὸν τῆς οὐσίας λόγον ὑπάρχων 
ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ xal ὅμοιος χατὰ πάντα, μείζονα 
αὐτόν φησιν ὡς ἄναρχον, ἔχων ἀρχὶν χατὰ µόνον 
τὸ ἐξ οὗ. εἰ xat σύνδρομον αὑτῷ τὴν ὕπαρσιν ἔχει. 


majorem. illum vocat, tanquam principio carentem, ipse principium babeus ca tantum ratione quod 
ex Patre est, tametsi exsistentix ratione cum eo conveniat. — — 


Ejusdem εί hec. 


Quis ejusdem substantiz sunt οἱ nature, niagis. 


etiam proprie inter se conferri possunt ; qua vero 
ita sese non babent, sed «iverss nature sunt, atque 
ea de causa diversitate quadam inter se distincta, 
comparari sibi invicem non possunt. Neque enim 
quisquam nisi judicii inops, hominis naturam inqui- 
rens dicat, bovein homine majorem esse, aut vicis- 
sim bovis naturam nosse volens, dicat hominem eo 
majorem esse. Quz» enim ejusdem nature ac spe- 
ciei sunt, ut diclum est, ea commode apteque inter 
se conferuntur, Si itaque confetur, secondum vos, 
Filius cum Patre, ratione majoris et ininoris, con- 
substantialis certe neque diversus ab eo erit. Con- 
subtantiale autem non potest consubstantiali ma» 
jus aut minus esse ratione substantiz : neqne enim 
homo homine major est, quatenus homo est. Zqua- 
lis igitur est et consubst»ntialis Patri Filius; ra- 
lione vero incarnationis credimus Patrem majorem 


a Filio vocatum. Quando enim liumanitatem assump- D 


sit, tüm ctian ut homo hoc dixit. 
Ex primo Thesauri libro cap. 9. 


Quod ex causa aliqua est, vel genitum est, inquit, 
necessarium est ut sit. secundum ab illo quod ei 
causa exsistentiz fuit. Secundus itaque erit Filius 
3 Patre, quippe qui Patrem ut causam habet : atque 
idcirco ne consubstantialis quidem ei erit. Aut si 
quis coutentiosius urgeat, consubstantialem eum 
esse dicens, una certe deitas sectionem admittens 
in dualitatem divisa erit : neque enim aliter con- 
substantialis esse potest. 

Debacchatur rursum Christi hostis, temereque 
adversus divinam essentiam blaterat. Secari eniin 


Kal tovto. 
Τὰ τῆς αὐνῆς οὐσίας ὄντα καὶ φύσεως xal τὴν 
πρὸς ἄλληλα σύγχρισιν κυριωτέραν ἐπιδέχεται ' τὰ 
δὲ μὴ οὕτως ἔχοντα, ἑτεροφνυῆ δὲ ὄντα, xal διὰ τοῦτο 


C Τεμνόμενα mph; ἀλλοτριότητα, oóx ἂν ἀλλήλοις 


cuyxplvotzo  ἀπαιλευσία γὰρ τοὺτό γε. Οὐ γὰρ ἄν 
τις εἴποι νοῦν ἔχων, μείζονα τοῦ ἀνθρώπου τὸν βοῦν, 
«hv ἀνθρώπου φύσιν ἐρευνῶν' οὐδ' αὖ πάλιν τὴν τοῦ 
βοὺς ἐχμαθεῖν βούλοιτο, µείζονα τούτου τὸν ἄνθρω- 
mov λέγοι. Τὰ γὰρ ὁμοφυῆ τε xai ὁμοειδῆ, χαθάπερ 
εἴρηται, τὴν πρὸς ἄλληλα σύγχρισιν ἀχόλουθόν τε 
xai πρέπουσαν ἔχει. El τοίνυν συγχρίνεται, καθ" 
ὑμᾶς, ὁ Υιὸς τῷ Πατρὶ χατὰ τὸ μεῖζον καὶ ἔλαττον, 
ὁμοούσιος ἄρα xal οὐχ ἀλλότριος αὐτοῦ ἐστιν. Ὁμοού- 
σιον δὲ ὁμρουσίου οὐκ ἂν γένοιτο μείζον xat ἔλαττον 
χατὰ thv τῆς οὐσίας λόγον ' οὐ vàp μείζων ἄνθρω- 
γος ἀνθρώπον, xa0b ἄνθρωπος. Ἴσος ἄρα τῷ Πατρὶ 
xaX ὁ Υἱὸς xai ὁμοούσιος * οἰχονομιχῶς δὲ εἰρῆσθαι 
πιστεύοµεν ἐπὶ τοῦ Πατρὸς τὸ μεῖζον. Ὅτε γὰρ 
ἑνανθρωπὴσῷς φαίνεται, τότε xal τοὺτό φησιν ὡς 
ἄνθρωπος. 

Tov αὑτοῦ ἐκ τοῦ ϐ’ κεφα.ἰαίου τοῦ α Bi6Jtov 

τοῦ θησαυροῦ περὶ ὀμοουσίου. 

Τὸ ἐξ αἰτίου τινὸς ὃν, ἢ Υεγεννηµένον, φησὶν, 
ἀνάγχη δεύτερον εἶναι τούτου, 0 65 xal γέγονεν αὐτῷ 
τοῦ εἶναι αἴτιον. Οὐχοῦν δεύτερος ἔσται τοῦ Πατρὸς 
6 Yl, αἴτιον αὐτὸν ἔχιων * xal διὰ τοῦτο οὐχ ὁμοού- 
σιος. "H ἀφιλονειχότερον ἑνατήσεταί τις ὁμοούσιον 
αὐτὸν εἶναι λέγων, fj µία θεότης, ἄρα, τοµήν τινα 
χωρῄσασα, véyovev εἰς δυάδα * οὗ γὰρ ἑτέρως ὁμο- 
δύσιος εἶναι δύναται. 


Οὐχ αἰσθάνεται πάλιν μεθύων ὁ χριστοµάχος, χα) 
µότην χαταφλυαρῶν τῆς θείχς οὐσία;. Τὸ μὲν γὰρ 


613 


τέµνεσθαι xat ξιάστασἰν τινα µετας» τὴν πρὸς 
δύνασθαι λαθεῖν, σωμάτων ἴδιον. Ἡ δὲ Οξία τοῦ 
Πατρὸς οὐσία, ἀσώματος οὖσα, τομῆς τε χαὶ διαιρέ- 
σξως ἀνεπίδεχτός ἐστιν, οὔτε δὲ ἐν τόπῳ µένουσα, 
οὔτε ὑπό τινος οὖσα χωρητὴ, ἀλλ ἐν ἁῤῥήτῳ τι 
xai ἀφράστῳ χαταστάσει χειµένη, τὸν Υἱὸν ἐξ ἑαυτῆς 
ἁδιαστάτως ἑἐξέλαμφεν * οὐκ ἂν ἑτέρως ἔχειν τὸ εἶναι 
τελεία δυναµένη, εἰ μὴ ἐγέννησε τὸν Υἱὸν, καὶ ἀν- 
εδείχθη χαρπογόνος * καὶ πάλιν οὐκ ἂν ἑτέρως ἑσομένη 
δηµιουργὸ», εἰ ui] τέτοχεν ἐξ ἑαυτῆς ἁμερίστως τὸν 
Yibv, δι) οὗ τὰ πάντα ἑργάζεται. Ἔστιν οὖν ὁ Υἱὸς 
Υαννηθεὶς ἐκ Πατρὸς, oj χατά τινα τομὴν, f] ἀπόρ- 
ῥοιᾶν, χαθάπερ ὑμεῖς φαντάνεσθε: ἀλλ ὥσπερ ἐκ 
πωρὸς θερµότης, ἁμερίστως ἐκ τῆς τοῦ τεχόντος 
προελθὼν οὐσία». 
Καὶ τοῦτο. 

El ὁμοούσιός ἐστι, φησὶν, ὁ Υἱὸς τῷ Πατρὶ, τί μὴ 
xai αὐτός ἐστιν ἀγαθὸς οὕτως ὡς ὁ Πατήρ; A£yet 
γάρ που πρός τινα ὁ Χριστός * « Τί µε λέγε.ς áya- 
θόν; Οὐδεὶς ἀγαθὸς εἰ μὴ eT; 6 θεός. » "Ενα δὲ εἰἷ- 
απὼν, ἑαυτὸν ἔξω τέθειχεν, ὡς ἀγαθὸν μὲν ὄντα xal 
αὐτὸν, οὐχ οὕτω δὲ ὥσπερ ἂν εἴη χαὶ ὁ Πατήρ. 

Κύριον ἀποχχλούσης τὸν Υἱὸν τῆς θείας Ἱραφῆς, 
δώσεις ἄρα xal αὐτὸν εἶναι Κύριον, xal τοῦτο χατὰ 
ἀλήθεια», Ἡ πρὸς τοῖς ἄλλοις ἀρνήσῃ καὶ τόδε. El μὲν 
γὰρ οὐκ εἶναι Κύριον ἑρεῖς, τάἁναντίᾳ φρονεῖς ταῖς 
θείαις Γραφαῖς xai τῷ ταῦτα λαλήσαντι Πνεύματι. 
Συντεθειµένος δὲ xal φάσχων αὐτὸν εἶναι Κύριον, 
ἁσεθὼς ἐλεγχθήσῃ χαὶ Κύριον λέγων καὶ προσχυνῶν 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 





6:4 


ἆλλτλα A et divisionem aliquam recipere posse, corporum 


proprium est. Divina autem Patris essentia, cum sit 
incorporea, seetionis ant divisionis capax non esi; 
neque in Joco exsistit, neque a quoquam contine- 
tur; sed in arcano atque inellabili statu consisteus, 
Fi'ium ex se immediate protulit ; neque alia ratione 
perfecta esse potest, nisi Filium genuerit, et fecunda 
ostensa sit, neque rursum creatrix esse potest, nisi 
geuuerit ex se indivulse Filium, per quem omuia 
operatur. Est igitur genitus ex Patre Filius, non 
sectione aut defluxu aliquo, sicut vos imaginamini; 
sed quemadinodum caliditas ex igue, indivulse ex 
essentia gigneutis procedit. 


Fjusdem et hec. 

Si, inquit, Fiiius est consubstautialis Patri, cur 
non eliam ipse est bonus iL: ut later? Cliristuseum 
alicubi ad queuidam ita a£: « Cur ie dicis bo» 
num? Nemo bonus nisi unus Deus. » Unum vero 
cum dixit, seipsum excepit, quippe qui bouus cetiaui 
ipse sit, non tamen ita bonus ut Pater.- 

Cm sacra Seriptura Filium Do.ninum vocet, fa- 
leberis profecto etiam ipsum Dominam esse, οἱ 
quidem vere, aut una cum aliis etiam hoc negabis. 
Αι si negabis Dominum esse, contraiium plane 
senlis a Scripturis et a Spiritu hoc loquente, Si 
coucesseris dixerisqQue. Dominum csse, impie agere 
deprchenderis, quippe qui Dominum voces et adores 


ὃν o) qhc ὁμοούσιον εἶναι τῷ Θεῷ xal Πατρὶ, xal; eum quem consubstantialem esse Deo ac Patri ne- 


κτίσματι μᾶλλον Ἡ θεῷ κατὰ φύσιν λατρεύεις. Τὸ 
Υὰρ ἑτέρας ὑπάρχον οὐσίας παρὰ τὸν ὄντα θεὸν, οὐχ 
ἂν εἴη φύσει Θεός. Καὶ τούτου µάρτυς ἡ θεία λέγουσα 
Γραφή «Κύριος ὁ 8cb; ἡμῶν, Κύριος εἷς ἐστι’ » 
µία γὰρ θεότητος φύσις. Καὶ ὅτι ταύτῃ µόνῃ δεῖ 
προσχυνεῖν, ἀχούσῃ πάλιν’ «Κύριον τὸν θεόν σου 
προσχυνήσεις, xai αὐτῷ μένῳ λατρεύσεις.» El τοί- 
νυν διὰ τὸ µόνον ἀγαθὸν λέγεσθαι τὸν θεὸν χαὶ Πατέ- 
ρα, ἐχπεσεῖται τοῦ εἶναι ἀγαθὸς ὁ αἱὸς οὕτως ὡς ὁ 
Πατ}ρ, χαὶ διὰ «b ἕνα λέγεσθαι Κύριον χαὶ θεὸν 
τὸν Πατέρα, ἐχπεσεῖται τοῦ εἶναι Κύριος xal θεὸς 
ὁ Yib;, χατὰ τὴν τοῦ νοήματος ἀχολουθίαν ' πῶς 
οὖν προσκυνεῖς τῷ µήτε Κυρίῳ μήτε θεῷ; El δὲ Ku- 
ῥίου xaX Θεοῦ τοῦ 'Πατρὸς ὄντος, συνεπάγεται xal 


638, el ϱΓΘΙΙΗΓΑΙΗ potius quam verum Deum culis. 
Quod enim alterius natura: est ab eo qui vere cst 
Deus, id natura Deus esse non potest. Quod etiam 
ipsa sacra Scriptura testatur, dicens : « Dominus 
Deus noster, Dominus unus est * : » una enim est 
deitatis natura. Quod vero hane solam adorare 
oporteat, audies rursum : « Dominum Deum tuum 
adorabis, et ei soli servies *. » Si igitur quia Deus 
ac Pater solus dicitur bonus, Filius bonus esse uon 
potest sicut Pater, eademque ratione cum unus Pa- 
ter dicitur Dominus et Deus, scquitur etiam. neces- 
sario ex eodem argumeuto Filium neque Dominum 
neque Deum esse : quo pacto igitur adoras eum qui 
nec Dominus, nec Deus est? Si vero, cum Pater sit 


ὁ Υἱὸς τὴν ἐχεῖθεν ἱδιότητα ἔχων ὡς ἐξ αὐτοῦ χατὰ D Dominus et Deus, simul etiam inducitur Filius, 


φύσιν ὑπάρχων , χαὶ ἔστι μετὰ Πατρὸς Κύριος χαὶ 
θτὸς, ἕξει πάντως xal τὸ εἶναι ἀγαθὸς ὡς ὁ Πατὴηρ, 
τῆς πατριχῆς ἰδιότητος x&v τούτῳ πάλιν ὑπαρχούση 
ἐν αὐτῷ, χαθάπερ xat Ev ἐχείνῳ. 


Καὶ τοῦτο. 

Πολλὰ περί τε τοῦ Πατρὸς xai τοῦ Υἱοῦ λέγουσιν αἱ 
θεῖαι Γραφαὶ, καὶ οὗ τὸ τῶν ὀνομάτων διάφορον δια- 
στέλλει πάντως αὐτοῖς xal τῆς οὐσίαχς τὸν λόγον, ὡς 
ἀνομοιότητά τινα διὰ τούτων χωρῆσαι µεταξύ. Ἔττι 
γὰρ µία θεότης Πατρὺς xal Υἱοῦ, κάν ἑχάτερος τῇ 
πῶν ὀνομάτων ποικιλίᾳ ὃ.αφόρως σηµαίνηται, οὐχ ὡς 
ἴδιον ἔχων τι xal καθ᾽ ἑχυτὸν, ὃ μὴ τῷ ἑτέ,ῳ πρὀσ- 
εστιν, ἀλλ’ ὡς Ex ἀμφοῖν χωρεῖν ὄννα ικένου παντὸς 

! Deut. vi, 1. * Deut. x, 20; αι ὧν. 10. 


eamdem liabeus proprietatem, utpote ex ipso natu- 
raliter procedeus, et est cum Patre Dominus ac 
Deus, necessario etiam bonus erit, ut Pater, cxm 
paterna proprietas etiam hac in parte in ipso exsi- 
&iat, perinde atque in illo, 

Ejusdem et hec. 

Multa de Patre et Filio sacra Scriptura przdi- 
cal, neque tamen dillerentia nominum essentia 
rationem in universum distinguit, ita uL inde dis- 
similitudo quzedam eos separet. Una enim est deitas 
Patris et Filii, etiamsi uterque per varia nomina 
differenter significetur : non quod alteruter pro- 
prium aliquid in se habeat, quod alteri non 
insit, sed quod de utroque dici possit quidquid de 


675 


ΕΙΤΠΥΝΜΙΙ ZIGABENI 


616 


uno dicitur, excepta solummodo Patris et Filii ap- À ὅπερ ἂν ἐφ᾽ ἑνὸς λέγοιτο, δίχα µόνης τῆς τοῦ Πατρὸς 


pellatione ac re. Nam Pater semper est Pater, ne- 
que unquara fuerit Filius ; Filius contra semper 
est Filius, neque unquam fuerit Pater. Si quis 
vero voluerit dicere non posse utrique convenire 
appellationem quas uni tribuatur, in maximum ma- 
lum incidet. Quid enim faciat, dicente Paulo : 
« Unus Deus Pater ex quo omnia, et unus Dominus 
Jesus Christus per quem omuia !? » Ecce quam 
aperte Patri-tribuat Deum esse et unum esse, Filio 
autem Dominum esse et unum. Num igitur idcirco 
Filius non erit Deus, quia Pater vocatur Deus et 
unus? aut Pater nou erit Dominus, quia Filius 
appellatus est Dominus et unus? Minime vero, ab- 


xai τοῦ Ylou προσηγορίας τε xal πράγματος. Ἔστι 
γὰρ ὁ Πατὴρ ἀεὶ Πατὴρ, xai Yl οὐχ ἂν γἐνοιτό 
ποτε * xal ἔστιν ὁ Υἱὸς ἀεὶ Yloc, χαὶ Πατὴρ οὐχ ἂν 
εἴη ποτέ. El δέ τις βούλοιτο φάσχειν μὴ δύνασθαι 
χωρεῖν ἐπ ἀἁμροῖν ὅπερ ἂν Eg' ἑνὸς φέροιτο πρόσρη- 
μα, μεγάλῳ περιπεσεῖται χαχῷ. Τί γὰρ ἂν ποιῄσοι, 
λέγοντος τοῦ Παύλου * « Εἷς ὁ θεὸς ὁ Πατὴρ ἐξ οὗ τὰ 
πάντα xal εἷς Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς δι οὗ τὰ 
πάντα. » Ιδοὺ γὰρ τῷ Πατρὶ τὸ εἶναι θεὸν χαὶ ἕνα 
ófüuxs* τῷ δὲ Υἱῷ τὸ εἶναι Κύριον xal ἕνα. "Ap 
οὖν διὰ τοῦτο θεὸς μὲν οὐχ ἔσται ὁ YU, ἐπειδὴ Θεὸς 
χαὶ εἷς ὁ Πατὶρ χατωνόµασται; Κύριος δὲ οὐχ ἔσται 
ὁ Πατὶρ, ἐπειδὴ Κύριος xat efc ὁ Υἱὸς ἐχλήθη ; "AXY 


sit! Cum enim Pater sit Deus, Filius etiam est B οὖχ ἔστι τοῦτο, μὴ Yévotto. θεοῦ γὰρ ὄντος τοῦ Tla- 


Deus : et rursus, cum Dominus sit Filius, Domi- 
nus est el Pater. Atqui si quie esset esseutize diffe- 
rentia qua illos in duo divideret, neque na!urali 
identitate convenire permitteret, unius appellatio 
alteri proprie tribui non posset. Quocirca cum oin- 
nia qux Patris sunt Filio insint, et contra, quaFilii 
sunt, insint Patri, ita ut nulla ratio identitatem 
impedire possit, erit etiam ipse bonus, quemadmo- 
dum Pater, atque ideo etiam consubstantialis. 
Et hec. 

Si discrimen aliquod paturale Filium arcet, eum- 
que a Patre essentia alienum esse declarat, quo- 
modo vel ea ipse quie Patris propria sunt, vel 


τρὸς, θεός ἐστι xat ὁ Ylóc- xaX Κυρίου πάλιν ὄντος 
τοῦ Υἱοῦ, Κύριός ἐστιν ὁ Πατήρ. Αλλ᾽ εἴπερ ἣν τις 
οὐσίας διαφορὰ thv δυάδα διατε,χίκουσα, χαὶ οὐχ 
ἑῶσα µἰσγεσθαι φυσιχῶς εἰς ταυτότητα , οὖχ ἂν, οἵ- 
μαι, χνρἰίως τὸ τοῦ ἑτέρου πρόσρηµα τῷ ἑτέρῳ προσ- 
ην. Ἐπειδὴ δὲ πάντα τὰ τοῦ Πατρὸς £v Υἱῷ φαίνε- 
ται, xal τὰ τοῦ Ylou πάλιν v Πατρὶ, ὡς 006:v5, ἔτι 
τὸν τῆς ταυτότητος διείργοντος λόγον, ἕσται χαὶ αὖ- 
τὸς ἀγαθδς, ὡς ὁ ITazhp, χαὶ διὰ τοῦτο ὀμοούσιος. 
Καὶ τοῦτο. 

El φυσική τις διάστασις εἴργει τὸν YU, χαὶ ἀλλό- 
τριον τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσία, ὄντα δειχνύει, T 
τὰ τοῦ Πατρὸς ἴδια παίνεται φορῶν;: Πῶς δὲ ὁ Πα- 


Pater quz Filii sunt, propria gerit? Vera enim dicit C «hp, εἴπερ ἀλλότριος κατὰ φύσιν τοῦ Υἱοῦ, τὰ αὐτοῦ 


Filius Patrem alloquens ad bunc modum : Omnia 
(«a mea sunt et mea (ua*,Quod si omnia, et unum 
omnium est id, quod est summe bonum, Filius 
habebit etiam lioc, quod nature patern:ze proprium 
est, ut qui ex ipso Patre exsistit. Qui autem ea, 
quae essentia; paternz propria sunt, habet, is ejus- 
dem est prorsus essentiz. 
Et hec. 


Si idcirco Filius non est secundum essentiam 
similis Patri neque consubstantialis, quia Pater 
ex nulla causa sive principio est, Filius vero Pa- 
'rem principium habet, quid obstiterit quominus 
dicamus Cain etiam patri suo consubstantialem non 


ἴδια φορεῖ; ᾽Αληθεύει γὰρ λέγων ὁ Σωτὴρ ὡς πρὸ, 
τὸν ἐχυτοῦ Πατέρα ὅτι Πάντα τὰ σὰ ἐμά ἐστι, καὶ 
τὰ ἐμὰ cd." Τοΐνυν πάντα, ἓν 6b τῶν πάντων ἐστὶ 
xai τὸ ἄχρως ἀγαθὸν, ἔξιι τοὺτ” xal ὁ YU, γ)έωμα 
φύσεως ὑπάρχων πατρικῆς ὁ ἐξ αὐτοῦ προελθών. 'O 
δὲ τῆς πατρῴας οὐσίας ἔχων τὰ ἴδιχ εἴη πάντως ἂν 
χαὶ ὁμοούσιος. 
Kal τοῦτο. 


El διὰ τοῦτο xat' οὐσίαν ὁ Υἱὸς οὐκ ἔσται τῷ IIa- 
τρὶ προσεοιχὼς οὐδὲ ὀμοούσιος, ἐπειδήπερ ὁ μὲν Πα- 
τὴρ οὐκ ἐξ αἰτίου τινός ἐστιν, ὁ δὲ Υἱὸς αἴτιον αὑτὸν 
ἔχει, τί χωλύσει λέγειν ὅτι xal ὁ Κάῑν οὐχ ἂν εἴη τῷ 
πατρὶ ὁμοούσιος; Ἐπειδήπερ ὁ uiv Αδὰμ ὑπ' οὗ- 


fuisse? Si quidem Adam a nemine generatus fuit : D δενὸς ἐγεννήθη' πρῶτος γὰρ ἣν ἄνθρωπος. Ὁ δὲ Κάῑν 


primus enim hominum fuit. Cain vero ipsum au- 
ctorem et principium habuit, nam ex ipso genitus 
est. Átqui si hoc falsum est (consubstanuialis euim 
Adamo est Cain), erit profecto consubstantialis Pa- 
tri Filius, tametsi illum eassam exsistendi habeat, 
procedene ex ipso absque tempore, et ab xterno 
cum ipso exsistens, 
Et Λας. 


Ardua scilicet hostium Christi uhjectio non effl- 
οἷοί ut Filius non sit consubstantialis Patri, ideo 
quia Pater ingenitus est, Filius vero genitus. Si 
enim differre in aliquo facit ut diversa sit in rebus 
natura, et genera à mutta inter se convenientia na - 


* [ Cor. vit, 6. 3 Joan. xvn, 10. 


αἴτιον ἔσχεν αὐτόν' ἐξ αὐτοῦ γὰρ Υέγονεν. El δὲ ψεύ- 
σεται πάντως ὁ τοῦτο λέγων (ὁμοούσιος γὰρ τῷ Αδὰμ 
ὁ Kdiv), ἔσται τῷ Πατρὶ πάντως ὁμοούσιος 6 Υἱὸς, 
x&v αἴτιον αὐτὸν ἔχῃ τοῦ εἶναι, ἐξ αὐτοῦ προελθὼν 
ἀχρόνως, χαὶ ἀῑδίως ὢν σὺν αὐτῷ. 


Ka) τοῦτου 
Οὐχ ἀνατρέφει τὸ σοφ»ν τῶν χριστοµάχων πρ΄θλη- 
pa τὸ εἶναι τὸν Υἱὸν ὁμοούσιον τῷ Πατρὶ, ἐπτιδήπερ 
ὁ piv. Πατὲρ ἁγέννητός ἔστιν, Υἱὸς δὲ γεννητός. Fl 
γὰρ τλ κατά τι διαφέρειν, πάντως χαὶ διάφορον tv 
τοῖς οὖσι τὴν φύσιν ἀπεργάζεται, xat τῆς πρὸς ἄλληλα 


611 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 


678 


χοινωνίας «s xal φυσικῆς ὁμοιόκητος ἀποτέμνει τὰ A luralique similitudine separat, distinguant etiam 


γένη! διοριζέτωσαν, φέρε εἰπεῖν, καὶ τὸν Παῦλον ἀπὸ 
τοῦ Πέτρου κατὰ τὸν τῆς οὐσίας λόγον. ἐπειδήπερ τινὰ 
μεριχὴν ἔχουσι καὶ ὡς ἐν ἁτόμῳ πρὸς ἀλλήλους τὴν δια- 
qopàv, χαθ᾽ fjv ὁ μὲν ἔστι Πέτρος, ὁ δὲ Παῦλος. Ορᾶ- 
μεν δὲ ὅτι πολλάκις xal τὰ χαθ) ἕτερόν τινα τρόπον 
τῆς ἀλλήλων ὁμοιότητος πολὺ διεστηχότα, χοινωνεῖ 
χατὰ τὸν τῆς οὐσίας λόγον. Ὁ μὲν γὰρ µέλας ἄνθρω- 
πος τυχὸν ὡς πρὸς τὸν λευχὸν πολλὴν ἔχει τὴν δια- 
φορὰν, ἁλλ᾽ οὗ τοῦτο τὴν οὐσίαν αὐτοῖς διατέµνει. El 
τοίνυν χαὶ ἐφ᾽ ἡμῶν αὐτῶν ἡ χατά τι διαφορὰ τὸ εἶναι 
τῆς αὐτῆς οὐσίας οὑχ ἀνατρέπει, fic ἂν εἶεν χἀχεῖνοι 
πρὸς οὓς ἂν διαχρινοίµεθα". τί χωλύει καὶ τὸν Υἱὸν 
ὁμοούσιον εἶναι τῷ Πατρὶ, κατὰ τοῦτο διαφέροντα 
xa0' ὃ μὲν Πατ]ρ ἀγέννητός ἐστιν, ὁ δὲ Υἱὸς γεννη- 
τός; Μία γὰρ ἓν αὐτοῖς ἡ θεότης, &x Πατρὸς άγεν- 
νήτου τρέχουσα φυσιχῶς ἐπὶ τὸ γέννημα. 
Καὶ τοῦτο. 

Ei ἤρξατο τοῦ γεννᾷν τὸν Υἱὸν ὁ Πατὴρ xoi xas- 
έπαυσε, χατὰ τὴν τῶν χριστοµάχων µανίαν, ἀλλοίω- 
al; τις χαὶ μεταδολὴ περὶ αὐτὸν γέγονεν, Ὁ γὰρ οὐχ 
ἣν πρὶν γεννᾖτῃ, Υέγονε μετὰ τὸ γεννῆσαι. El δὲ τῶν 
τοιούτων ἀνωτέρω τὸ θεῖόν ἐστι τροπῆς τε xal ἆλ- 
λγιώσεως ἀνεπίδεχτον, οὖκ ἤρξατο τοῦ γεννᾷν, οὐδὲ 
Χατέπανσε, χαθάπερ οὗτοί φασιν. ἀλλ᾽ Ἡν ἀχρόνως 
ἐν Πατρὶ ὁ τῶν αἰώνων καὶ χρόνων ποιητὴς Υἱός. 
Ἐπειδὴ δὲ συναΐδιος, διὰ τοῦτο χαὶ ὁμοούσιος. 


Kul τοῦτο. 
El ἤρξατο τοῦ γεννᾷν ὁ Πατὴρ «bv. YDbv, προσγέἑ- 
yovtv ἄρα τῇ οὐσίᾳ αὐτοῦ τοῦτο, xal ὅπερ οὐκ εἶχεν 


Paulum a Petro ratione essentiz, siquidem parti- 
cularem quamdam habent ac veluti in individuo 
inter se differentiam, Juxia quam hic quidem est 
Petrus, hic vero Paulus. Videmus autem szpenu- 
mero etiam ea qua alio modo a mutua inter se 
similitudine multum dissident, essentie ratione 
convenire. Nain homo niger inultum differt ab albo, 
sed hac differentia eorum subs:autiam non facit 
diversam. Si ergo etiam in uobis ipsis differentia 
secundum aliquid non immutat esse ipsum sub- 
stantix:, ex qua coustaut. illi qui a nobis differunt, 
quid obstat quomiuus etiam F'ilius sit consubstan- 
tialis Patri, etiauisi in eo inter se differant quod 
Pater sit ingenitus, Filius autem genitus? Una enim 
in ipsis est deitas, ex Patre ingenito naturaliter in 


B Filium procedens. 


Et hec. 

Si cepit generare Filium Pater et desiit, juxta 
insanam Christi hostium opinionem, alteratio qua 
dam et mutatio ei accidit. Nam quod non erat an- 
tequam generaret,. factus est postquam generavit. 
Atqui si divinitas nulli alterationi mutationive ob- 
noxia est, non ergo coepit generare, neque etiam 
desiit, quemadmodum isti opinantur, sed erat 
absque tempore in Patre, seculorum et temporum 
omnium conditor Filius. Cum vero cozternus sit, 
necessario etiam consubstantialis. 

Et hec. 

Si Pater ccpit generare Filium, accessit omnino 

lioc ad essentiam ipsius, el quod initio non habe- 


kv ἀρχῇ, προσέλαδεν ὕστερον. Τὸ δὲ προσθήκην ἐπι- C bat, postea accepit. Quod vero incrementi alicujus 


δεχόμενόν τινα, ἀτελὲς ἂν εἴη, xal οὐ τέλειον. ᾿Αλλὰ 
τοῦτο ἄτοπον * τελεία γὰρ fj τοῦ Πατρὸς οὐσία. Οὐχ 
ἄρα προσγέγονεν αὑτῇ τὸ γεννᾷν, ἀλλ᾽ $v ἐν αὐτῇ 
τοῦτο οὐχ ἁρξάμενον. El δὲ o0x ἤρξατο γεννᾷν, συν» 
αἴδιος ἄρα ἐστὶ τῷ Πατρὶ ὁ ἐξ αὐτοῦ γεννηθεὶς Υἱός, 
Καὶ ὥσπερ εἰ ἀρχὴν ἔσχε τοῦ εἶναι, οὐχ ἂν fjv ὁμοού- 


σιος, οὕτως ἐπεὶ μὴ ἔσχεν ἀρχὴν τὴν bv. χρόνῳ, 
ἕστα. πάντω; ὁμοούσιος. 


Kal τοῦτο. 

ὝὭσπερ οἱ τῷ ἀληθείᾳ μαχόμενοι, ἀρχὴν xal τέλος 
τῇ τοῦ Yio5 γεννέσει περιτιθέντες, ἐχθά)λουσιν αὐτὸν 
tfc ὁμοιότητος τῆς πρὸς τὸν Γεγεννηκότα * οὕτω χαὶ 
ἡμεῖς οὔτε ἀρχὴν, οὔτε τέλος περὶ τὴν τοῦ YloU γέν- 
νησιν παραδεχήµενοι, εἰσφέρομεν αὐτὸν εἰς ἁπαράλ- 
λαχτον ὁμριότητα τὴν πρὸ; τὸν Πατέρα. Τὸ δὲ ἅμοιον 

“κατὰ πάντα, xat ὁμοούσιον. 


Καὶ τοῦτο. 


Kat πῶς ἂν δύναιτο, φησὶ, ταυτότης οὐσίας bnt 
vc Πατρὸς xai Υἱοῦ σώζεσθαι, ef Υε ὁ μὲν llathp 
ἁγέννη”ός ἐστι, γεννητὸς δὲ ὁ Υἱός; Ανάγχη Υὰρ 
πᾶσα λέγειν ἐν οὖδε Y παραλλάττειν τὸ ἀγέννητον 
πρὸς ιὸ γεννητόν. El δὲ τοῦτο, o05ky χωλύσει χαὶ τὸν 
Πατέρα Υ:ννητὸν εἶναι λέγειν xal τὸν Υἱὸν ἁγέννη- 
«ον, χαὶ συγχέχνται τὸ πᾶν 


est capax, imperfectum censeri debet, uon autem 
perfectum. Sed hoc absurdum est : perfecta 
enim est Patris essentia. Generare igitur non fuit 
in eo »ecessorium, sed infuit hoc ei ab aeterno, 
neque unquam esse coepit. Si autem non coepit ge- 
Derare, costernus ergo est Patri Filius ex ipso ge- 
nitus, Et quemadmodum, si initium exsistendi lia» 
Duisset, non esset cunsubstantialis-Patri : ita, quia 
non habuit initium in tempore, consubstautialis 
omnino erit, 
Et hec. 


Quemadmodum illi qui veritati repugnant, prin- 
cipium et (inem generationi Filii ascribentes, ipsum 
ab similitudine cum Patre excluduut : ita nos, 
neque principium neque finem generationis Filii 
»gnoscentes, omnimodam ei similitudinem cuim 
Patre tribuimus. Quod vero per omnia siwile est, 
consubstantiale etiam est. 

Et hec. 

Quo pacto possit servari, inquit, identitas essen- 
ti: in Patre εἰ Filio, οἱ Pater quidem ingenitus 
est, Filius autem genitus? Necessarium enim est 
plane fateri nulla ex parte similia esse ingenitum 
et genitum. At sl similia sunt, nihil obstiterit qno- 
minus et Patrem geuitum, οἱ Filium ingenitum 
appellemus omniaque confundamus. 


619 
Et hec. 


Qui hzc ita imperite objicit, vicissim a nobis A 


audiet : Quo pacto non possit servari identitas es- 
νου in Patre et Filio, si Filius est imago. Patris, 
el in seipso ostendit Patrem? Manifestum enim est 
et ab oinnibus admissum, neminem in alia natura 
aliam ceruere ; neque quisquam dicere possit se, 
cum equum viderit, hominum aliquem vidisse. Nam 
in iis quae ejusdem nature sunt similia etiam cer- 
nuntur, non in iis qux» inter se dissident , ratione 
modi quo exsistunt. Si ergo Philippo cupieuti Pa- 
trem videre Christus seipsum ostendit, dicens: 
« Qui vidit me, vidit et Patrem! ; » necesse cst 
onmino ut ejusdem essentize dicamus esse Filium 
eum Patre, ut omnimodam imaginem et characte- 
rem sud hypostaseos. 
Et hec. 

Si, quemadmodum vos errantes, et ín. errorem 
alios adducentes opinamini, non ex essentia Patris 
Filius prodiit, sed extrinsecus, est autem ipse 
sapientia et potentia Patris, Pater natura nec 68- 
piens, nec potens est, si quidem, ut erronee putatis, 
Filium extrinsecus produxit, qui est ejus sapien- 
tia οἱ potentia. At Pater natura sapiens, et potens 
est, Filium igitur ex Patris essentio, et idcirco ejus- 
'dem etiam essentiz cum illo esse, necesse est con- 
fiteri. 

Κι quatwor sequentia. capita Filium esse demon. 
sirant ejusdem essentie cum Patre. 

In lege, inquit, vestra scriptum est : Duorum ho- 


lPANOPLIA DOGMATICA. — TIT. χι. 


Καὶ τοῦτο. 

Ὁ ταῦτα προτείνων ἁμαθῶς , ἀνταχούσεται παρ) 
ἡμῶν Καὶ πῶς ἂν δύναιτο τανυτότης οὐσίας ph σώ- 
ζεσθαι ἐπί τε Πατρὸς χαὶ Υἱοῦ, cU γε τοῦ Πατρὶς 
εἰχών ἐστιν ὁ Υἱὸς, χαὶ ἐν ἑαυτῷ δείχνυσι τὸν Πατέ- 
ρα; Εὔδηλον γὰρ δἠ πουθἐν ἐστι xaX πᾶσιν ὁμολο- 
γούμενον, ὡς οὐδεὶς tv ἑτέρᾳ φύσει τὴν ἑτέραν ὄψε- 
ται’ οὐδ' ἄν τις ἔχοι λέγειν ἵππον ἑωραχὼς, ὅτι δή 
τινα τῶν ἀνθρώπων τεθέαται. Ἐν γὰρ τοῖς ὁμοφυέσιν 
ἡ τῶν ὁμοίων ἀπόδειξις, οὐκ Ev τοῖς ἀλλήλων διεστη- 
χόσι, χατὰ τὸν τοῦ πῶς εἶναι λόγον. El τοίνυν ζητοῦντι 
τῷ Φιλίππῳ τὸν Πατέρα ἰδεῖν, ἑαυτὸν ἐπιδειχνύει 
Χριστὸς, λέγων « Ὁ ἑωραχὼς ἐμὲ, ἑώραχε τὸν Πα- 
τέρα, » ἀνάγχη πᾶσα τῆς αὐτῆς οὐαίας εἶναι λέγειν 


p τὸν Υἱὸν τῷ Πατρὶ, ὡς ἀπαράλλακτον εἰχόνα xai χα- 


ῥραχτῆρα τῆς ὑποστάσεως αὑτοῦ. 
Kal τοῦτο. 

El, χαθάπερ ὑμεῖς οἴεσθε πλανῶντες xal πλανώμε- 
νοι, οὐκ kx τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς προΏλθεν ὁ Υἱὸς, 
ὑπέστη δὲ ἔξωθεν, xal ἔστιν αὐτὸς ἡ σοφία xai δύνα- 
µις τοῦ Πατρὸς, οὔτε σοφὺς χατὰ φύσιν ἑατὶν 
ὁ Πατὴρ, οὔτε μὴν δυνατὸς, eU γε χατὰ τὴν ἆμαθε- 
στάτην ὑμῶν πρότασιν ἔξωθεν ὑπέστησε τὸν Yiby, ὃς 
ἐστιν αὐτῷ σοφία καὶ δύναµις. 'AXY ἔστι χατὰ φύ- 
σιν σοφός τε xai δυνατός. ᾽Ανάγχη πᾶσα xal τὸν 
Yiby ἐκ τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας εἶναι λέχειν. El δὲ 
τοῦτο, χαὶ ὁμοούσιος. 

Kal τὰ ὑποτεταγμένα 0' κερἀλαια τοῖς ἄνω cvp- 
φθέγγορται περὶ τοῦ ὁμοουσίου. 
Ἐν τῷ νόμῳ,φησὶ,τῷ ὑμετέρω γέγραπται, ὅτι 


minum testimonium esse. verum. Deinde subjicit : C δύο ἀνθρώπων ἡ μαρτυρία ἀληθής ἐστιν. Εἶτα ἑκάχεε, 


Ego sum, qui testimoninm perhibeo de me ipso, et 
testimonium perhibe! de me, qui misit me, Pater. 
Imaginem igitur contuentes agnoscemus exemplar 
ejus. Duorum, inquit, hominum testimonium verum 
est, duorum autem hominum naturam esse unam 
omnes con(ltentur. Quare Patris et Filii essentiam 
esse unam omnes agnoscere possunt et confiteri. 
Sicut enim illic duo homines, ita hie Deus, et Deus, 
Pater et Filius;qui ipsis etiam hominibus eamdem 
naturam ostendunt, Neque enim verus Deus di- 
versam a vero Deo naturam habeat, neque Filius 
ab illo differentem, cum Dei sit Filius. Ilis auditis 
Judzai qussiverunt : Ubi est Pater tuus? Quibus 
respondit Jesus : Neque me nostis, neque Patrem 
meum, Si me novisselis, εἰ Pairem meum utique 
, cognorissetis. 

Videte rursus quomodo hinc consubstantialitas 
demonstratur. Si me, inquit, sciretis, Patrem quo- 
quo meum scirelis. Αἱ vero ex eo quod diversum 
est natura, alterum item naturaliter diversum non 
dignoscitur. Namque aliena invicem et extranea 
invicem non demonstrant : sed naturae communione 
conjuncta, ex alterutro noscuutur. Ex uno howinc 
universam hominum naturau cognoscere licet; et 
ex una ove universum Ooviuin genus : non tauen 


! Joan. xiv, 9. 


"Evo εἰμι Ó μιαρτυρῶν περὶ ἐμαυτοῦ xal μαρτυρεῖ 
περὶ ἐμοῦ ὁ πέµγας µε Πατήρ. ᾽Αποθλέψαντες τοί- 
vuv εἰς τὴν εἰχόνα, νοῄσωμεν τὸ ἀρχέτυπον. Δύο, 
φησὶν, ἀνθρώπων dj μαρτυρία ἀληθής ἐστι. Τῶν δὲ 
δύο ἀνθρώπων ἡ Φφύσις µία δηλονότι παρὰ πᾶσιν 
ὠμολόγηται. Οὐχοῦν Πατρὸς xai Yiou d οὐαία µία 
ix τῆς εἰχόνος νοηθήσεταί τε xal ὁμολογηθήσεταν. 


'."Ὥαπερ Υὰρ Excel δύο ἄνθρωποι, οὕτως ἐνταῦθα θεὸς, 


xai θεὸς, Πατὴρ, xoi Υἱὸς, xai αὐτοῖς τοῖς ὀνόμασι 
δηλοῦντες τῆς φύσεως τὴν ταυτότητα. Οὔτε γὰρ 
ὁ ἀληθῶς Θεὸς ἑτέρας ἂν εἴη φύσεως παρὰ: τὸν 
ἀληθῆ θεὺν, οὔτε ὁ Τἱὸς ἄλλης παρ) ἐχεῖνον Θεοῦ 
ὑπάρχων Ylóc. Τούτων ἀχούσαντες οἱ Ἰουδαῖοι, 
Ἱρώτησαν αὐτὸν, [Tov ἐστιν ὁ Πατήρ σου; ἀπεχρίθη 
τοίνυν ὁ Ἰησοῦς, Οὔτε ἐμὲ οἴδατε, οὔτε τὸν Πατέρα 
pov. El ἐμὲ ᾖδειτε, καὶ τὸν Πατέρα µου ᾖδειτε dv. 

ὉΟρᾶτε πάλιν πῶς ἐντεῦθεν τὸ ὁμοούσιον δείχνυτει. 
Ei ἐμὲ γὰρ, φησὶν, Ίδειτε, χαὶ τὸν Πατέρα µου ἥδειτε 
ἄν kx δὲ τοῦ ἑτεροουσίου τὸ ἑτεροούσιον οὗ γνωρί- 
ζεται» τὰ yàp ἀλλόφν]α καὶ ξένα, ἀλλήλων οὐκ εἰσὶ 
δηλωτικά » τὰ δὲ φύσεως κοινωνοῦντα, δι’ ἀλλήλων 
γινώσχεται * δι ἑνὸς μὲν ἀνθρώπου πᾶσαν τῶν ἀν- 
θρώπων τὴν φύσιν ἰδεῖν ἔστι ' χαὶ δι’ Evo; προδάτου 
τῶν προθάτων ἅπαν τὸ γένος * οὐ μὴν διὰ προδἀάτων 
τοὺς λέοντας, οὐδὲ διὰ λεόντων τὰ πρόθατα, o32* ἀγ- 


6n 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 


632 


γέλους διὰ ἀνθρώπων, οὐδὲ 5:à ἀγγέλων &vOpirov;: A ex ovibus leones, neque ex leonibus oves: neque 


ζῶον γὰρ ἑκαστον τῆς οἰχείας δηλωτιχόν ἐστι φύσεως. 
El τοίνυν ὁ μονογενῆς Λόγος τοῦ θεοῦ Χτίσµα, vat ἐξ 
οὐχ ὄντων, xal ἐξ ἑτέρας τινὸς γεγένηται φύσεως, 
πῶς Ev αὐτῷ τὸν Πατέρα δείχνυσαι πιστευόµενος ; el 
δὲ ὁ Πατ}ρ διὰ τοῦ Υἱοῦ γινώσχεται, xai ὁ τὸν Ylby 
γινώσχων, xai τὸν Πατέρα γινώσχει, πεδηθείη μὲν 
πᾶσα βλἀσφημὸς Ὑλῶσσα, xal τῷ λάρυγγι χατὰ τὸν 
προφήτην κολληθείη' ἡμεῖς δὲ οἱ τῆς Τριάδος προσ- 
χυνηταὶ ἀχριδῆῃ τοῦ ὁμοουσίου ἐντεῦθεν τὴν γνῶσιν 
λαμθάνομεν᾽ λογιζόµενοι ὡς οὐκ ἂν ἑτέρως ἐν Ylo 
Πατὴρ ἑἐγνωρίσθη, εἰ μὴ τῆς αὐτῆς οὐσίας ἐτύγχανε" 
xal προσχυνοῦμεν τὸν Σωτῆρα τὺν ἡμέτερον, τῆς 
προσχυνῄσεως τὸν χαρπὸν ἀναμένοντες, οὗ χορηγὸς 
οὐτὸς ὁ Πατήρίτυγχάνει χατὰ τὴν τοῦ Κυρίου φωνήν' 
« Εάν τις γὰρ, φησὶν, ἐμοὶ διακονήσῃ, τιμήσει ao- 
τὸν ὁ Πατήρ uov*» xai ὁ θαυμάσιος δὲ Ἰωάννης ὁ θεο- 
λογῶν, € Ὁ πιστεύων εἰς τὸν Yibw, φησὶν, ἔχει 
ζωὴν αἰώνιον' ὁ δὲ ἀπειθῶν τῷ Υἱῷ, οὐκ ὄψεται τὴν 
ζωὴν, ἀλλ᾽ ἡ ὀργὴ τοῦ θεοῦ μενεῖ ix^ αὐτόν.» 


El ὁμοούσιός ἔστιν ὁ Λόγος τῷ Πατρὶ, qnot, 
καὶ ὁ Πατὴρ τῷ Aóvtp, οὐδὲν ἔτι τὸ χωλύον ὁρᾶται, 
Λόγον εἶναί τε xal χαλεῖσθαι τὸν Πατέρα, ὡς ὁμοού- 
σιον Λόγῳ. 00 πάντως τὰ τῆς αὐτῆς ὄντα φύσεως 
εἰς ἄλληλα µεταστήσεται. 0Οὐδὲ γὰρ ὁ ᾽Αδὰμ ὁμοού» 
σιος ὢν τῷ υἱῷ αὐτοῦ Κάῑν, εἰς τὸν Κάῑν μεταστὰς, 
γέγονε Κάῑν. AXI! οὐδὲ ὁ Κάῑν εἰς τὸν ᾿Αδὰμ διὰ 
τὸ ὁμιούσιος αὐτῷ εἶναι µεταχωρήσας ἸΑδὰμ ἐγέ- 
v&10, ἁλλ᾽ lv ὄντες τῇ φύσει διὰ τὴν ὁμοιότητα δύο 
µεμενήχασι πρόσωπα ἰδιοῦπόστατα. Διότι ὁ μὲν 
ἑ (έννησεν, ὁ δὲ ἐγεννήθη χαθ) ὑπόστασιν. 

Τὸ, Ζῷ ἐγὼ διὰ τὸν Παεέρα, οὐ παρίστησιν 
ἑτεροούσιον τὸν Υἱὸν, εἰ μὴ μᾶλλον ὁμοούσιον. Ὢσ- 
περ γὰρ sU τις υἱὸς ἀνθρώπου φἠήσει, Λογιχός εἰμι 
δ.ὰ νὸν πατέρα, fivouv διὰ τὸ εἶναι λογικὸν τὸν πα» 
τέρα uou, οὕτω καὶ ὁ Ylbc χαὶ θεὺς, Zo, φησὶν, ἐγὼ 
διὰ *b εἶναι ζωὴν τὸν Πατόρα. Auk δὲ τοῦ τοιούτον 
λόγου τὸ πατριχὸν αἴτιον ὁ Ylb; xai Λόγος ἑδή- 
λωσεν. 

Πόθεν ὁ Υἱὸς ὠνομάσθη ὁμοούσιος τῷ Πατρὶ, φη- 
σὶν ὁ Απόστολος, "Oc év µορφῇ θεοῦ ὑπάρχων οὐχ 
ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι fca θεῷ. Μορφῆς οὖν 


angelos ex hominibus, neque ex angelis homines : 
nam unumquo:que animal proprie naturze demou- 
Sirativum est, Si ergo unigenitum Verbum Dei 
creatura est, et ex non antea exstantibus, et ex alia 
quadam natura natum, quomodo in se {δ- 
trem demonstrat, si ei credatur ? Jam si Pater per 
Filium agnoscitur, et qui Filium novit, novit et Pa- 
trem, impediatur sane quzvíslingua blasphema, e!, 
ut ait Propheta, faucibus adhsreat *. Nos autem 
Trinitatis adoratores accuratam liinc consubstantia- 
litatis notionem adipiscamur; reputantes, non ali- 
ter Filium in Patre fore agnoscendum, nisi ejus. 
dem esset substantiz : adoremusque Servatorem 
nostrum, cultus nostri fructum, prastolantes, cujus 
dator Pater est, secundum Doinini dictum : « Si 
quis enim, inquit, mihi ministraverit, honorificabit 
eum Pater meus, * » ltemque admirandus Joan- 
nes theologus: « Qui credit in Filium, inquit, la- 
bet vitam se:ernam ; qui autem incredulus est Fi- 
lio, vitam non videbit, sed ira Dei manebit super 
ipsum *. » 

Si ejusdem, inquiunt, essentie est Verbum 
cum Patre, quid prohibet Patrem, ut. ejusdem es- 
sentía cum Verbo, Verbum esse ? Qua sunt ejusdem 
nature vicissim unum in aliud non commutaniur. 
Neque enim Adam, quod ejusdem essentiae sit cum 
Cain, ideo mutatur in Cain, nec rursus Cain in 
Adam transfertur, ut ex Cain evadat Adam, sed 
cum unum sint propter ejusdem nawr:e. rationem, 
due tamen, in sua utraque bypostasi, maneni per- 
song, secundum quam ille quidem genuit, hic au- 
tem est genitus. 

lllud , Vivo ego propter Patrem *, non di- 
verse Filium essentim, sed ejusdem potius indi- 
cat esse cum Patre. Ut enim si quis hominis Π- 
lius. diceret, Ego sum ratioue prseditus propter 
patrem, et patrem utique ratione praeditum de- 
clararet, sic et. Filius et Deus, Vivo, iuquit, ego 
propter Patrem, qui vita nimirum egt, quibus verbis 
Filius et Verbum Patrem causam indicavit. ' 

Unde Filius dictus est ejusdem essentia. cum 
Patre ? Paulus ait : Qui cum in. forma" Dei esset, 
non rapinam arbitratus est, esse. se aequalem Deo *. 


Θεοῦ τῆς θεἰας φύσεως νοουµένης, προσκειµένης δὲ p Cum Dei forma, divina intelligatur natura, adjuncta 


xal τῆς ἰσότητος, εὐλόγως ὁμοούσιος ὠνομάσθη. Ὁ 
γὰρ τῆς ἴσης τῷ Πατρὶ φύσεως, τῆς ἴσης ἄρα xai 
οὐαίας. Καὶ αὐτὸς ck ὁ Χριστὸς εἰρηχώς. Ἐγὼ xal ó 
Ilaztyp ἓν ἐσμεν, τὸ ταυτὸν τῆς φύσεως, Ίγουν οὐ- 
σίας ἐνέφηνεν. | 
Tov αὐτοῦ ἐκ τοῦ a' κεφα.]αίου τοῦ a' βιδΛίου 
τοῦ Θησαυροῦ περὶ ἀγενγγήτου κερα-αίου 
ὁγδόου. 
a, Kac& πολλὰ σηµαινόµενα τὸ ἀγένητον ἐχλαμ- 
6άνεται. ᾽Αγένητόν ἐστι τὸ µήπω γενόμενον, ἐνδε- 
χόμενον δὲ γενέσθαι, ὡς ἀπὸ ὄύλου σχάφος, ἢ ix 


! Paal. cxxxvi, 0. ? Joan. xr, 26. 


X, 


ParnoL. Gg. CXXX. 


* Joan. 1, 260, 


ctiam zqualitate, merito dictus est ejusdem  essen- 
tiae. Qui enim zequalem naturam liabet, equalem itcm 
habet essentiam. Et ipse Christus, Ego, inquiens, et 
Pater unum sumus *, eamdem naturam, οἱ ideo 
zqualem item essentiam ostendit. 


Ejusdem ex Thesauri cap. 4, lib. 1, De ingenio 
cap. 8. 


4. Éngenitum multis modis accipitur : signiflcat 
enim et id, quod nondum factum est, sed tamen fleri ' 
potest, αἱ ex ligno navigium, aut ex sere statua; 
* joan. 


* Joan. vi, 58. * Philipp. ri, 6. 


ὃν 


683 . 


EUTIIYMII ZIGABENI 


684 


et id, quod nec factum est unquam, noc fleri A χαλχοῦ ἁ)δριάς. Καὶ πάλιν ἀγένητον λέγεται τὸ 


potest. Exempli gratia, triangulum nunquam fa- 
ctum est. quadrangulum, nec potest fleri. Simul 
enim et trianguli ligura deletur, et aliud quiddam 
praeter illud , quod erat, fit et appellatur. Et 
id qued cum sit, a nullo tamen geuitum est. 


2. Vox hic, ingenitum, est ex earum numero 
qui multiplici ratione pronuntiantur, εἰ inter. illa 
que sunt ambigua mcrito collocatur. Essentiarum 
autem — definitiones non ex verbis ambiguis et 
multa significantibus conficiuntur. Neque enim ex 
his perspicuum, et certum, ac de(initum quidquam 
esse potest. Proinde cum ingenitum, ul diximus, sit 
ejusmodi, nou potest esse definitio. 

$. Si definitio est, qua quid quidque natura 
sil, nonautem quid non sit explicat : Όσο autem 
vox, ingenitum, non quid Deus sit, sed quid uon sit 
aperit. Non enim quod non genitus est, ideo in- 
genitus est : non est igitur definitio. 

4. Si vocabulum hoc ingenitum est definitio, de- 
finitionis formam, nempe mutuam cum definito 
conversionem suscipiat. Exempli graiia, si quis 
hominem defíiniat, esse animal ratione przditum 
mortique obnoxium, oratio ex altera parte com- 
mutata respondet boc modo : si quod animal 
ratione preditum est, mortique obnoxium, id 
prorsus est homo. Si iugenitum igitur, ut diximus, est 
definitio, ne recuset mutuam hanc conversionem. 
Si enim ingenitum est essentia, quidquid θνὶ es- 
sentia, erit ingenitum. Quod. non est verum. Neque 
enim omnis essentia ingenita, sed Deus solus hoc 
habet eximium. Nou ergo ingenitum definitio, 
genitum. 

5. Si ingenitum est essentia, essentise vero nihil 
conirarium, nihil ingenito contrarium. At contra- 
rium ingenito genilum, essentlie vero contrarium 
nihil, non ergo ingenitum essentia. 

6. Si ingenitum essentia est, et genitum esseutia 
erit necessario. Quod si utrumque essentia, non 
erit ingenito contrarium genitum, sed idem, es- 
sentia enim essentia. non es! contraria. 

7. Si ingenitum, et immortale, et alia. ejusmodi 


µήτε γενόµενον πώπατε, pite μὴν γενέσθαι δυνάµε- 
voy, ὡς φέρε εἰπεῖν, τὸ τρίγωνον σχῆμα τετράγωνον. 
ὠὔτε γὰρ Υέγονέ ποτε τετράγωνον, οὗτε γενέσθαι 
δύναται. "Άμα γὰρ ἀφανίζεταιτοῦ τριγώνου «b σχῆμα, 
χαὶ ἕτερόν τι παρ óxep fjv λέγεταί τε xai γίνεται. 
Λέγεται πάλιν ἀγένητον τὸ ὑπάρχον μὲν καὶ ὑφεστη- 
Abc. οὗ μὴν γεγενηµένον ὑπό τινος. 

p. Ἡ ἀγένητος φωνὴ cv πολλαχῶς λεγομένων 
νοοῖτ᾽ ἂν χυρίως, xat Ev τοῖς ὁμωνύμρις εὐλόγχως ἂν 
χατατάττοιτο. EL τηΐνυν οἱ τῶν οὐσιῶν ὅροι οὐκ ἐκ 
τῶν ὁμωνύμων, οὐδὲ ix τῶν πολλαχῶς νουυμκόνων 


"λαμθάνονται ' οὐδὲ γὰρ ἔσται σαφὲς τὸ ὁριζόμενον, 


εἰ &x τούτων λαµόθάνεται. Ἡ δὲ ἁγένητος φωνῇ, xa- 
θάπερ ἤδη προείποµεν, τῶν ὁμωνύμων ἑστίν. Οὐκ ἂν 


B «t ὄρος τὸ ἀγένητον. 


Υ.. El πᾶς ὄρος τὸ τί ἔστι χατὰ φύσιν τῶν σηµαι- 
νοµένων ἕχαστον εἰσφέρει, χαὶ οὐχὶ τί οὐχ ἔστιν, d 
ἁγένητος φωνὴ οὐ τί ἐστιν ὁ θεὸς, ἀλλὰ εί οὐχ ἔστι 
δηλοῖ. Ὅτι γὰρ oóx ἐγενήθη , διὰ τούτο ἀγένητος * 
οὐκ ἂν οὖν εἴη ὄρος τὸ ἀγένητος ὄνομα. 

6. El ὄρος ἐστὶ τὸ ἀγένητος ὄνομα, fiot. φωνή, 
δέξαι δηλονότι xal τὸ τῶν ὄρων σχῆμα τὴν ἂντιστρο- 
φἠν ὥσπερ el τις τὸν ἄνθρωπον ὀρίζων, ὡς «Po ζῶον 
λογικὺν Ονητὸν, ἀγτιστρέφει πάλιν αὐτὸ λέγων, 
eU τι ζῶαν λογιχὸν θνητὸν τοῦτο πάντιος xal ἄνθρω- 
πος. El τοίνυν τὸ ἀγένητον , χαθάπερ Ίδη προείπο- 
pev, ὄρος ἐστὶ, μὴ καραιτείσθω τὴν ἀντιστροφῆν. Ei 
γὰρ τὸ ἀγένητον οὐσία , πᾶν εἴ τί ἐστιν οὐσία , τρῦτο 
καὶ ἀγέννητον, "AXX οὐχ ἀντιστρέφει. 00 γὰρ πᾶσα 
οὐαία πάντως ἐστὶ xal ἀγένητος. Μόνῳ δὲ θεῷ xa 
ὀξαίρατον τοῦτό ἐστιν. "Opoc οὖν οὐχ ἂν εἴη τὸ ἀγέ- 
νητον, ἁλλ᾽ ὅτι μὴ γεγένηται µόνον σηµαίνει. 


sed id tantum signiflest, nempe Deui mon esse 


ε’. El. τὸ ἀγένητον οὐσία , τῇ δὲ οὐσία οὐδὲν bvav- 
τίον, οὐδὲν ἄρα τῷ ἁγενήτῳ ἔσται ἑναντίον. Et δὲ 
ἑότιν ἀναντίον τῷ ἁγενήτῳ τὸ γενητὸν, τῇ δὲ οὐσίᾳ 
οὐδὲν ἑναντίον, τὸ ἀγένητον οὐκ ἔστιν οὐσία. 

ς’. El τὰ ἀγένηστον οὐσία, ἐξ ἀνάγχης ἔσται xat 
τὸ γενητὸν οὐσία. El δὲ οὐσία ἑχάτερα, οὐχ ἔστιν 
ἑναντίον τῷ ἁγενήτῳ τὸ γενητὰν, ἀλλὰ ταυτόν. Ob 
Υὰβ ἑναντίον οὐσίέα πρὸ; οὐσίαν, 

U. Ei τὸ ἁγένηταν, καὶ τὸ ἀθάνατον, x& τὰ λοιπὰ 


sunt essentia Dei, hzc autem vocibus diversa suut, D οὐσία θεοῦ, ἕτερα δέ εἰσι ταῦτα ταῖς φυναῖς, ἀνάγχη 


necesse est l'laui esseutiant ex diversis illis vocibus 
ita componi, ut ipsz de illa proprie dicantur. Aul 
si non componitur, sequitur uL. voces he non 
essentiam ejus, sed qux adsumt essenua, siguifi- 
cent. 

8. Si in Deo tantum, ut aiunt, ingenitun est 
essentia, ilius erit etiem definitio, eujus solum est 
proprium ingenitum. Αἱ essentia Dei non potest 
deliniri : nou ergo Dei proprium nomeu est illud, 
ingenitum. 

Jtem eontra Arianos Damasceni cay. 85 
valde necessarium. 

Sciendum est, Filium naturam iggoraitem et 
servam assumpsissss. Hominis namaue matura 


τὴν αὐσίαν ἐχείνην οὕτω συγκεῖσθαι xa1à τὰς διαφό- 
ρδυς φωνὰς, ἵνα οἰκείως al φωναὶ κατ᾽ αὐτῆς λέγων- 
ται, 1) μὴ συγχειµένης αὑτῆς, ἀχόλουθον εἶναι ταῦτα 
τῶν προσόντων τῇ οὑσίᾳ σημαντιχὰ, ἁλλ' οὐχ αὑτὰ 
οὐσίας, 

η. Ei ἐπὶ θεοῦ µόνον τὸ ἀγένητον, ὥς φασιν , οὗ: 
αία ἐστὶν, c, ἂν αὐτῆς xalópo:, f; µόνον ἴδιον τὸ 
ἀγένητον. El δὲ µτδείς ἔστιν 0go;, ip ὑποδάλλεται 
οὐσία θεοῦ, οὐδ' ὄνομα ἄρα χύριόν ἑἔατιν Επὶ Θεοῦ τὸ 
ἀγένητον, 
᾿Ετι κατὰ ᾿Αρειανῶν τοῦ Δαμασχηγοῦ. Κεφἀ-αιον 

πε zárv ἀναγκαιότατον. 

A&U γινώσχειν, ὃτι την μὲν ἀγνοοῦσαν χοαὶ δούλην 
ἀνέλαθε φύσιν. Καὶ yàp δούλη ἐστιν fj. ἀνθρώπου 


655 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. ΧΙΙ. 


080 


φύσις τοῦ ποιῄσαντος αὐτὴν θεοῦ, xal οὐχ ἔχει thv A serva est Dei. effectoris sui, nec reram futerarum 


φῶν μελλόντων γνῶσιν. "Eàv γὰρ, κατὰ τὸν θεολόγον 
Γρηγόριον, χωρίσῃς τὸ ὁρώμενον τοῦ νοουµένου, 
δούλη τε λέγεται χαὶ ἀγνουῦσα ἡ σὰρξ. Διὰ δὲ τὴν 
τς ὁποστάσεως ταυτότητα, xal τὴν ἁδιάσπαστον 
ἕνωσιν χατεπλούτησεν f) τοῦ Κυρίου φυχἠὴ καὶ τὴν 
«y µελλόντων γνῶσιν, ὡς xal τὰς λοιπὰς θεοσηµείας. 
"Ὢσόπερ γὰρ fj σὰρξ τῶν ἀνθρώπων χατὰ τὴν οἰχείαν 
φύσιν oüx ἔστι ζωοποιὸς, fj δὲ τοῦ Κυρίου σὰρξ ἕνω- 
ῥεῖσα καθ) ὑπόστασιν αὑτῷ τῷ θεῷ Λόγῳ, τῆς μὲ» 
κατὰ φύσιν θνητότητος οὐχ ἀπέστη, ζωοποιὸς δὲ 
νέγονε διὰ τὴν πρὸς τὸν Λόγον xa0' ὑπόστασιν Évo- 
ey, καὶ o5 δυνάµεθα λέγειν, ὅτι οὐκ ἣν χαὶ ἔστιν 
ἀεὶ ζωρποιός * οὕτως fj μὲν ἀνθρωπίνη φύσις οὐσιω- 
δῶς οὐ χέχτηται τῶν µμελλόντων τὴν γνῶσιν, ἡ 
δὲ τοῦ Κυρίου duy διὰ τὴν πρὸς αὐτὸν τὸν θεὸν 
Λόγον ἕνωσιν xal ὁ ποστατιχὴν ταυτότητα χατεπλού- 
φῆσεν, ὥς ἔφην, μετὰ τῶν λοιπῶν θεοσημειῶν xal 
«ijv τῶν µελλόντων γνῶσιν, Ἱστέον δὲ, ὅτι οὔτε δοῦ- 
λον αὐτὸν λέγειν δυνάμεθα. Τὸ γὰρ τῆς δουλείας xal 
τῆς δεσποτείας ὄνομα ob φύσεώς εἰσι γνωρίσματα, 
χαθάπερ οὐδὲ τὸ τῆς πατρότητος xai τῆς υἱότητος, 
ἀλλὰ τῶν πρός τι, ταῦτα δὲ οὐκ οὐσίας, ἀλλὰ σχέσεώς 
slot δηλωτικά’ ὥσπερ οὖν ἐπὶ τῆς &yvolac εἴπομεν, 
ἐὰν ἰσχναῖς ἐπινοίαις, ἦτοι τοῦ νοῦ λεπταῖς φαντασίαις 
διέλῃς τὸ χτιστὸν Ex τοῦ ἀκτίστου, δούλη ἐστὶν fj σὰρξ, 
αἱ μὴ Ίνωτο τῷ cp. Λόγῳ, ἅπαξ δὲ ἐνωθεῖσα xao" 
ὑπόστασιν, πῶς ἔσται δούλη ; Εἷς γὰρ &v ὁ Χριστὺς 
οὐ δύναται δοῦλος ἑαυτοῦ εἶναι, χαὶ Κύριος. Ταῦτα 


notitiam hahet. Quamobrem si (ut scribit Grego- 
rius ille Theologus) cogitatione sejunxeris id, quod 
videtur, ab eo quod intelligitur, serva et ignara. di- 
cenda est illa caro. Attanren ob indissolubilem 
ejusdem persone conjunctionem, anima Domini 
futurorum cognitionem lucrata est, quemadmodum 
et reliquas divinas dotes. Sicut enim hominum 
caro natura sua non vivificat, Domini autem caro ipsi 
Deo Verbo per personam copulata a naturali qui- 
dem non recessit mortalitate, sed tamen propter il- 
lam cum Verbo persone conjunctionem vivificans 
reddita est, nec possumus negare illam et fuisse, et 
semper esse vivificam : sic humana natura per es- 
sentiam non habet ut futura coguescat, sed anima 
Domini cum Dee Verbo in eadem persona conjuncia 
futurorum, αἱ dixi, peritiam una cum reliquis di- 
vinis dotibus est consecuta. Neque tameu ignoran- 
dum est, nen posse nos illum servum appellarc. 
Hac enim vocabula servus et dominus, ut patet 
et fllius, eorum sunt propria, que cum altero con- 
feruntur, nec essentiam, sed habitum significant. 
Nam (quemadmodum etiam de ignorantia diximus) 
si tenui ac subtili qnadam animi cogítatione, quod 
creatum est ab eoquod creatum non est. separaveris, 
servam invenies carnem, nisi cum Deo Verbo con- 
jangatur. Semel autem ei in persona conjuncta, 
quomodo amplius serva sit ? Ünus enim est Christus, 
proptereaque non potest idem esse servus et domi- 


γὰρ οὐ τῶν ἁπλῶς χεγοµένων ἑἐστὶν, ἀλλὰ τῶν πρὸς ( nus. Flac enim non simpliciter dici solent, sed ha- 


ἕτερον. Τίνος οὖν ἔσται δοῦλος ; ToU Πατρός; θὐκοῦν 
οὐ πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ xa: τοῦ Τἱοῦ εἰσιν, εἴπερ 
τοῦ Πατρός ἐστι δοῦλος, ἑαυτοῦ δὲ οὐδαμῶς. Πῶς δὲ 
περὶ ἡμῶν λέγει ὁ Απόστολος. Ὥστε οὐκ ἔτι sl 
$ovJoc, &AÀ' υἱὸς, δι αὐτοῦ υἱοθετηθένιων, εἴπερ 
αὐτὸς δοῦλός ἐστι, Προσηγοριχῶς οὖν λέγεται δου- 
λος, οὐκ αὐτὸς ὢν τοῦτο, δι’ ἡμᾶς δὲ δούλου μορφὴν 
εἶλης ὡς, xol δοῦλος μεθ) ἡμῶν κεχληµένος. "Ana- 
9c γὰρ Gv, δι’ ἡμᾶς ἐδούλευσε πάθεσι, xal διάχονος 
τῆς ἡμῶν σωτηρίας Υέγονεν. Ot δὲ λέγοντες αὐτὸν 
δοῦλον, διιστῶσι τὸν ἕνα Χριστὸν εἰς δύο, χαθάπερ 
Νεστόριος. ᾿Ἠημεῖς. δε δεσπότην αὐτόν φαµεν, xal 
Κύριον πάσης τῆς κτίσεως, τὸν ἕνα Χριατ»ν, τὸν 
αὐτὸν θεὸν ὁμοῦ xal ἄνθρωπον, χαὶ πάντα εἰδέναι. 


bita alterius ratione, quocnm conferuntur. Cujus 
ergo servus erit ? Patrisne ? Non igitur omnia qux 
Pater habet, Filii sunt, sí Patris est servus, suí 
autem ipsius minime. Quomodo autem de nobis 
dicit Apostolus : Quare nom amplius servus es, sed 
filius *, eorum nimirum wnus, qui per illum ado- 
ptati sunt, si ipse servus est ? Hac igitur servi. ap- 
pellatione nominatur, non quod ipse sit servus, 
sel quia propter nos servi formam suscepit, et 
pobiscum servus voluit appellari. Cum enim esset 
affectionum expers, illis faclus est pro nobia ob- 
moxius, οἱ nostre salutis minister fuit. Qui vero 
servum illum asserunt, Christum unum in duos 
dissecapt, quemadinodum Nesiorius fecit, Nos au- 


Ἕν αὐτῷ γάρ εἰσι πάντες οἱ θησαυροὶ τῆς σοφίας, D tem Dominum ipsum, et rerum omuitime principem, 


καὶ τῆς γνώσεως οἱ ἀπόκρυφοι (9). 


ΤΙΤΛΟΣ 18’. 

Περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, τοῦ gerdAov Ἄθανα- 
σίου &x τοῦ Aórov τοῦ περὶ τῆς ἐνσάρκου ἔπι- 
Φανοίας τοῦ Χριστοῦ. 

Ὅταν λέγῃ ὁ Κύριος iv τῷ Ἡσαϊῖᾳ Υἱοὺς éyér- 
vynca. καὶ Όγωσα, ἓν τῷ Εὐαγγελίῳ λέγει’ Τὸ γε. 
qerrnjdéror ἐκ τῆς σαρκὸς σἀρξ ἐστι, καὶ và γε- 
γενν ημένον ἐκ εοῦ Πγεύματος πνεὔμά ὁσει. Καὶ 


3 Galat. iv, 7. * Coloss. i, 5, ? Isa. 1, 9. 


Cbristum unum, eumdem Deum simul atque homi- 
nem, omnia scientem (in eo enim sunt omnes (hesgau- 
ri sapientiae et scientize *) confitemur. 

TITULUS Xt. 


De Spiritu sancto, magni Anathasii, ex oralionc dc 
Christi adventu in carne. 


Cum in |saia dixisset Dominus : Filios gensi, 
εἰ exallavi, ipsi autem epreverant me?, in. Evan- 
gello dieit : Quod genium est ex carne, caro. est, 
quod genitum est ex spiritu, spiritus est * : Et rursum, 


* Joan. 1u, 6. 


" (9) Hic desinit codex Mosquensis n. 5. In ultimo 1olio est nota scribe . χειρῶν πόνηµα Πσμφίναν . 


εωργίου. 


633 


EUTIIYMII ZIGABENI 


(84 


et id, quod nec factum est unquam, nec fleri A χαλχοῦ ἀνδριάς. Καὶ πάλιν ἀγένητον λέγεται τὸ 


potest. Exempli gratia, triaugulum nunquam fa- 
ctum est. quadrangulum, mec potest fleri. Simul 
enim et trianguli figura deletur, et aliud quiddam 
preter illud, quod erat, fit et appellatur. Et 
id qued cum sit, a nullo tamen geuitui est. 


2. Vox hsc, ingenitum, est ex earum numero 
que mulipliei ratione pronuntiantur, et. inter illa 
que sunt ambigua merito collocatur. Essentiarum 
autem — definitiones non ex verbis ambiguis et 
multa significantibus conficiuntur. Neque enim ex 
his perspicuum, et certum, ac definitum quidquam 
esse potest, Proinde cnm iugenitum, ut diximus, sit 
ejusmodi, non potest esse definitio. 

$. Si definitio est, qua: quid quidque natura 
sit, nonautem quid non ait explicat : bzec autem 
vox, ingenitum, non quid Deus sit, sed quid non sit 
aperit. Non. enim quod non genitus est, ideo in- 
genitus est : non est Igitur definitio. 

4. Si vocabulum hoc ingenitum est definitio, de- 
finitionis formam, nempe muluam cum dvcfílnito 
eonversionem suscipiat. Exempli gratia, οἱ quis 
hominem definia!, esse animal ratione prz:editum 
mortique obnoxium, oratio ex altera parte com- 
mutata respondei hoc modo : si quod animal 
ratione prsditum est, mortique obnoxium, id 
prorsus est homo. Si ingenitum igitur, ut diximus, est 
definitio, ne recuset iniuam hanc conversionem. 
Si enim ingenitum est essentio, quidquid esi esg- 
sentia, erit ingenuum. Quod non est verum. Neque 
enim omuis essentia ingenita, sed Deus solus hoc 
habet eximium. Nou ergo ingenitum definitio, 
genitum. | 

5. Si ingenitum est essentia, essentis vero nihil 
contrarium, nihil ingeuito contrarium. At contra- 
rium ingenito genitum, essenli& vero contrarium 
nibil, non ergo ingenitum essentia. 

6. Si ingenitum essentia est, et genitum esseutia 
erit necessario. Quod οἱ utrumque essentia, non 
erit ingenito contrarium genitum, sed idein, es- 
sentia enim essentia non es! contraria. 

1. Si ingenitum, et iinmortale, et alia. ejusmodi 


μήτε γενόµενον mu mote, use μὴν γενέσθαι δυνάµε- 
vOv, ὡς φέρε εἰπεῖν, τὸ τρίγωνον σχῆμα τετράγωνον. 
ὠὔτε γὰρ γέἐγονέ ποτε τετράγωνον, οὔτε γενέσθαι 
δύναται. "Apa γὰρ ἀφανίζεται τοῦ τριγώνου τὸ σχΏμα, 
χαὶ ἕτερόν τι παρ' ὅπερ ἣν λέγεταἰ τε καὶ γίνεται. 
Λέγαται πάλιν ἀγένητον τὸ ὑπάρχον μὲν xal ὑφεστη- 
abe. οὐ μὴν γεγενηµένον ὑπό τινος, 

β’. Ἡ ἀγένητος φωνὴ τῶν πολλαχῶς λεγομένων 
νοοῖτ ἂν χυρίως, xai tv τοῖς ὁμωνύμρις εὐλόγως ἂν 
χατατάττοιτο. El τηΐνυν οἱ τῶν οὐσιὼν ὅροι οὐκ ἐκ 
τῶν ὁμωνύμων, οὐδὲ ix τῶν πολλαχῶς νουυµάνων 
λαμθάνονται ' οὐδὲ γὰρ ἔσται σαφὲς τὸ ὁριξόμενον, 
εἰ àx τούτων λαμόάνεται. Ἡ δὲ ἀγένητος φωνή, xa- 
θάπερ ἤδη προείποµεν, τῶν ὁμωνύμων ἑἐστίν. Οὐχ ἂν 


B εἴη ὄρος τὸ ἀγένητον. 


Y'. El πᾶς ὄρος τὸ τί ἐστι χατὰ φύσιν τῶν σηµαι- 
νοµένων ἕχαστον εἰσφέρει, χαὶ οὐχὶ τί οὐχ ἔστιν, ἡ 
ἁγένητος φωνὴ οὐ τί ἐστιν ὁ θεὸς, ἀλλά τί οὐχ Eats 
δηλοῖ. "Οτι γὰρ oóx ἐγενήθη , διὰ τοντο ἀγένητος * 
οὐχ ἂν οὖν εἴη ὄρος τὸ ἀγένητος ὄνομα. 

δ. El ὄρος ἑστὶ τὸ ἀ γένητος ὄναμα, fiot. uv, 
δέξαι δηλονότι xal τὸ τῶν ὄρων σχῆμα τὴν ἂντιστρο- 
φἠν ὥσπερ εἴ τις τὸν ἄνθρωπον ὁρίζων, ὡς εἴη ζῶον 
λογιαὺν Ονητὸν, ἀντιστρέφει πάλιν αὐτὸ λέγων, 
eU τι ζῶαν λογικὸν θνητὸν τοῦτο πάντως xat ἄνθρω- 
πος. El τοίνυν τὸ ἀγένητον , χαθάπερ ἤδη προείπο- 
pev, ὄρος ἐστὶ, μὴ καραιτεΐίσθω τὴν ἀντιστροφήν. El 
γὰρ τὸ ἀγένητον οὐσία , πᾶν cU τί ἐστιν οὐσία , τοῦτο 
καὶ ἀγέννητον, ἸΑλλ’ οὐχ ἀντιστρέφει. 00 γὰρ πᾶσα 
οὐαία πάντως ἐστὶ καὶ ἀγένητος. Móvip δὲ θεῷ κατ 
ἑξαίρατον τοῦτό ἐστιν. "Opec οὖν οὐχ ἂν εἴη τὸ ἀγέ- 
νητον, ἁλλ᾽ ὅτι μὴ γεγένηται µόνον σηµαίνει. 


sed id tantum signiflest, nempe Deum mon esse 


ε’. El τὸ ἀγένητον οὐσία, τῇ δὲ οὐσία οὐδὲν ἕναν- 
τίον, οὐδὲν ἄρα τῷ ἁγενήτῳ ἔσται ἑναντίον. Ei δὲ 
ἐἑότιν ἑναντίον τῷ ἁγενήτῳ τὸ γενητὸν, τῇ δὲ οὐσίᾳ 
οὐδὲν ἑναντίον, τὸ ἀγένητον οὐκ ἔστιν οὐσία. 

c". El τὰ ἀγένητον οὐσία, ἐξ ἀνάγχης ἔσται xat 
τὸ γενητὸν οὐσία. El δὲ οὐσία ἑχάτερα, οὐχ ἔστιν 
ἑναντίον τῷ ἁγενήτῳ τὸ γενητὸν, ἀλλὰ τανυτόν. Ob 
Υὰβ ἱναντίον οὐσία πρὸ; οὐσίαν. 

QC. El τὸ ἀἁγένηταν, καὶ τὸ ἀθάνατνον, καὶ τὰ λοιπὰ 


sunt essentia Dei, hzc autem vocibus diversa suut, D οὐδία θεοῦ, ἕτερα δέ εἰσι ταῦτα ταῖς φωναῖς, ἀνάγχη 


necesse est l'lau esseutiam ex diversis illis vocibus 
íta componi, ut ips de illa proprie dicantur. Aul 
si non componitur, sequitur uL voces hs? mon 
essentiam ejus, sed qux adsunt essenue, siguifi- 
cent. 

8$. Si in Deo tantum, ut aiunt, ingenitum est 
essentia, nlius erit etism definitio, cujus solum est 
proprium ingenitum. At essentia Dei non potest 
deliniri : nou ergo Dei proprium nomen est illud, 
ingenitum. 

]Htem contra Arianos Damasceni cay. 85 
talde necessarium. 

Sciendum est, Filium naturam ἱρθοΓδιήεπι et 

servan assumpeissse. Hominis mBamaque natura 


τὴν αὐσίαν ἐχείνην οὕτω συγκεῖσθαι xarà τὰς διαό- 
ρους φωνὰς, ἵνα οἰκείως αἱ φωναὶ κατ᾽ αὐτῆς λέγων- 
ται, ἢ μὴ συγκχειµένης αὐτῆς, ἀχόλουθον εἶναι ταῦτα 
τῶν προσόντων τῇ οὑσίᾳ σηµαντικὰ, à33* οὐχ αὑτὰ 
οὐσίας. 

η. Ei ἐπὶ θεοῦ µόνον τὸ ἀγένητον, ὣς φασιν , οὐ: 
ala ἑστὶν, εἴη ἂν αὐτῆς χαὶ ὄρος, f; µόνον ἴδιον τὸ 
ἀγένητον. El δὲ µτδείς ἔστιν ὅρο;, ᾧ ὑποθάλλετα: 
οὐσία θεοῦ, οὐδ' ὄνομα ἄρα χύριόν ἔατιν ἐπὶ Θεοῦ τὸ 
ἀγένητον, 

"Eti xatà ᾿Αρειανῶν τοῦ Δαμασκηγοῦ. Κεφά-Ίαιον 
πε zdrv árayxaiótacoy, 

Δεῖ γινώσχειν, ὅτι τὴν μὲν ἀγνοοῦσαν xaX δούλη» 
ἀνέλαθε φύσιν. Καὶ γὰρ δούλη ἐστιν ἡ ἀνθρώπου 


635 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. ΧΙ. 


080 


φύσις τοῦ ποιῄσαντος αὐτὴν θεοῦ, xat οὖχ ἔχει την A serva est Dei effectoris sui, nec rerum futararum 


«Qv µελλόντων γνῶσιν. Ἐὰν γὰρ, κατὰ τὸν θεολόγον 
Γρηγόριον, χωρίσῃης τὸ ὁρώμενον τοῦ νοουµένου, 
δούλη τε λέγεται xat ἀγνουῦσα ἡ sápS. Aix δὲ τὴν 
τῆς ὑποστάσεως ταυτότητα, xal τὴν ἁδιάσπαστον 
ἕνωσιν χατεπλούτησεν fj τοῦ Κυρίου duyh καὶ τὴν 
τῶν µελλόντων γνῶσιν, ὡς xal τὰς λοιπὰς θεοσηµείας. 
"Dore γὰρ fj σὰρξ τῶν ἀνθρώπων κατὰ τὴν οἰχείαν 
φύσιν οὐχ ἔστι ζωοποιὸς, fj δὲ τοῦ Κυρίου σὰρξ ἑνω- 
ῥεῖσα καθ) ὑπόστασιν αὐτῷ τῷ Θεῷ Λόγῳ, τῆς μὲν 
κατὰ φύσιν θνητότητος οὐκ ἀπέστη, ζωοποιὸς δὲ 
νέγονε διὰ τὴν πρὸς τὸν Λόγον χαθ) ὑπόστασιν ἕνυω- 
σιν, xal οὐ δυνάµεθα λέγειν, ὅτι οὐχ ἣν xai ἔστιν 
ἀεὶ ζωρποιός * οὕτως fj μὲν ἀνθρωπίνη φύσις οὐσιω- 
δῶς οὐ χἐχτηται τῶν µελλόντων τῆν γνῶσιν, ἡ 
δὲ τοῦ Κυρίου duyh διὰ τὴν πρὸς αὐτὸν τὸν θεὸν 
Λόγον ἕνωσιν xal ὁ ποστατιχὴν ταυτότητα χατεπλού- 
πησεν, ὥς ἔφην, μετὰ τῶν λοιπῶν θεοσημειῶν xal 
τὴν τῶν µελλόντων γνῶσιν. Ἱστέον δὲ, ὅτι οὔτε δοῦ- 
λον αὐτὸν λέγειν δυνάµεθα. Τὸ γὰρ τῆς δουλείας xal 
τῆς δεσποτείας ὄνομα οὗ φύσεώς εἰσι γνωρίσματα, 
χαθάπερ οὐδὲ τὸ τῆς πατρότητος xal τῆς υἱότητος, 
ἀλλὰ τῶν πρός τι, ταῦτα δὲ οὐκ οὐσίας, ἀλλὰ σχέσεώς 
εἰσι δηλωτιχά *. ὥσπερ οὖν ἐπὶ τῆς ἀγνοίας εἴπομεν, 
&ày ἰσχναῖς ἐπινοίαες, ἤτοι τοῦ νοῦ λεπταῖς φαντασίαις 
διέλῃς τὸ χτιστὸν ἐκ τοῦ ἀκείστου, δούλη ἐστὶν fj σὰρξ, 
εἰ μὴ Ίνωτο τῷ θεῷ Λόγῳφ, ἅπαξ δὲ ἐνωθεῖσα xao" 
ὑπόστασιν, πῶς leve δούλη ; Εἷς γὰρ ἂν ὁ Χριστὺς 
οὐ δύναται δοῦλος ἑαυτοῦ εἶναι, καὶ Κύριος. Ταῦτα 


notitiam habet. Quamobrem si (ut scribit Grego- 
rius ille Theologus) cogitatione sejunxeris id, quod 
videtur, ab eo quod intelligitur, serva et ignara. di- 
cenda est illa caro. Attamen ob indissolubilem 
ejusdem persone conjunctionem, anima Domini 
futurorum cognitionem lucrata est, quemadmodum 
et reliquas divinas dotes. Sicut enim hominum 
caro natura sua non vivificat, Domini autem caro ipsi 
Deo Verbo per personam copulata a naturali qui- 
dem non recessit mortalitate, sed tamen propter il- 
lam cum Verbo persone conjunctionem vivificans 
reddita est, nec possumus negare illam et fuisse, et 
semper esse vivificam : sic humana natura per es- 
sentiam ποὴ habet ut futura coguescat, sed anima 
Domini cum Dee Verbo in eadem persona conjuncia 
futurorum, «ut dixi, peritiam una cum reliquis di- 
vinis dotibus est cousecuta, Neque tamen ignoran- 
dum est, nen posse nos illum servum appellare. 
Hzc euim vocabula servus et dominus, ut patec 
et fllius, eorum sunt propria, qua cuu altero con- 
feruntur, nec essentiam, sed babitum significant. 
Nam (quemadmodum etiam de ignorantia diximus) 
8i tenui ac subtili qnadam animi cogitatione, quod 
creatum est ab eoquod creatum nou est separaveris, 
servam invenies carnem, uisi cum Deo Verbo con- 
jubgatur. Semel autem ei in persona conjuncia, 
quomodo amplius serva sit ?* Unus enim est Christus, 
proptereaque non potest idem esse servus et domi- 


γὰρ οὐ τῶν ἁπλῶς λεγομένων ἐστὶν, ἀλλὰ τῶν πρὸς { nus. Haec enim non simpliciter dici solent, sed ha- 


ἕτερον. Tívoc οὖν ἔσται δοῦλος ; ToU Πατρός; Οὐκοῦν 
οὗ πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ χα! τοῦ Τἱοῦ εἰσιν, εἴπερ 
τοῦ Πατρός ἔστι δοῦλος, ἑαυτοῦ δὲ οὐδαμῶς. Πῶς δὲ 
περὶ ἡμῶν λέγει ὁ Απόστολος, Ὥστε οὐκ ἔτι sl 
δοῦ.ΐος, 4 AÀ' υἱὸς, δι αὐτοῦ υἱοθετηθέντων, εἴπερ 
αὐτὸς δοῦλός ἐστι; Προσηγοριχῶς οὖν λέγεται δου- 
λος, οὐχ αὐτὸς ὢν τοῦτο, à ἡμᾶς δὲ δούλου μορφὴν 
εἶλης ὡς, xol δοῦλος μεθ) ἡμῶν χκεχληµένος. Άπα- 
Oc γὰρ ὧν, δι) ἡμᾶς ἐδούλευσε πάθεσι, xal διάκονος 
τῆς ἡμῶν σωτηρίας Υέγονεν. Of 6b λέγοντες αὐτὸν 
δοῦλον, διιστῶσι τὸν ἕνα Χριστὺν εἰς δύο, χαθάπερ 
Νεστόριος. Ἡμεῖς. δὲ δεσπότην αὐτόν φαµεν, xal 
Κύριον πάσης τῆς κτίσεως, τὸν ἕνα Ἄριατ)ν, τὸν 
αὐτὸν θΕὺν ὁμοῦ xal ἄνθρωπον, xal πάντα εἰδέναι. 


bita alterius ratione, quocum conferuntur. Cujus 
ergo servus erit ? Patrisne ? Non igitur omnia qux 
Pater habet, F'ilii sunt, si Patris est servus, sui 
autem ipsius minime. Quomodo autem de nobis 
dicit Apostolus : Quare nom amplius servus es, sed 
filius *, eorum nimirum unus, qui per illum ado- 
ptati sunt, si ipse servus est ? Hac igitur servi. αρ” 
pellatione nominatur, non quod ipse sil servus, 
sel quia propter nos servi formam  suscepil, el 
pobiscum servus voluit appellari. Cum enim esset 
affectionum expers, illis. facius est pro nobia ob- 
noxius, et nostre salutis minister fuit. Qui vero 
servum illum asserunt, Christum unum in dmoé 
diesecapt, quemadinodum Nesiorius fecit, Nos au- 


"Ev αὑτῷ γάρ εἰσι πάντες οἱ θησανροὶ τῆς σοφίας, D tem Dominum ipsum, οἱ rerum omnium principem, 


xaX τῆς Υνώσεως ol ἀπόκρυφοι (9). 


ΤΙΤΛΟΣ IP. 
Περὶ τοῦ ἁγίου Πγεύ U 4 

σίου ἐκ τοῦ Ίόγον τοῦ αερὶ chc Ἰνσάρκου iai 

φανείας τοῦ Χριστοῦ. 

"Όταν λέγῃ ὁ Κύριος ἐν τῷ Ἡσαῖκ Υἱοὺς ἐγέν- 
Ύησα. xal ὄψωσα, ἓν τῷ Εδαγγελίῳ λέγει’ Τὸ γε- 
Terrajéror. ἐκ τῆς capxóc cápt ἐστι, καὶ và Te- 
γενν ημένον ἐκ toU Πνεύματος αγεὔμά ὁσει. Καὶ 


! Galat. iv, 7. ? Coloss. it, ὅ, * Isa. 1, 9. 


(9) Hic desinit codex Mosquensis n. 5. In ultime 1olio est nota scribe . χειρῶν πόνηµα Παμφίοι . 


Γεωργίου, 


Christum unum, eumdem Deum simul atque homi- 
nem, omnia scientem (in eo enim sunt o:nes (hesau- 
ri sapientie et scientize *) confitemur. 

TITULUS χι. 


De Spiritu sanclo, magni Anathaaii, ex oralionc dc 
Christi adventu in carne. 


Cum in |ssia dixisset Deminus : Filios gensi, 
εἰ exaliavi, ipsi autem epreverant me*, in. Evan. 
gelio dieit : Quod genitum est ex carne, caro. est, 
quod genitum est ez spiritu, spiritus est * : Et rursum, 


* Joan. 111, 6. 


687 


B EUTHYMII ZIGADENT 


688 


Spiritus ubi vult, spirat, et vocem ejus audis, sed πε A πἀἁλιν Τὸ Πνεῦμα ὅπου θέλει arsi, xal tir 


scis unde. veniat, aut quo vadat *. Sic. est omnis, 
qui genitus est ex Spiritu, Et cum Scriptura Deum 
ignem vocet, Deus (inquiens) noster ignis consumens 
esi *, eadem loquens de Spiritu sancto : Apparuerunt 
(iuquit) dispertita lingue tanquam ignis, sederuntque 
super singulos eorum, et repleti sunt omnes. Spiritu 
sanclo, ei ceperunt loqui aliis linguis, prout Spiritus 
dabat illis eloqui *. Ac Dominus quidein se, qua- 
tenus homo est, vocare bonum recusat, Quid me, 
inquiens, bonum dicis ? nemo bonus, nisi unus Deus *. 
Scriptura autein non veretur bonum vocare Spiritum 
sanctum : Spirilus, inquiens, Imus ille bonus deducet 
me in lerra recta *. Et Ezechiel propheta veterem 
populum accusans dicebat : Contristaverunt me. in 
omnibus his, dicit Dominus *. Paulus autem ad no- 
vum populum scribeus : Nolite, inquit, contristare 
Spiritum sanctum, in quo signati estis ". Et David 
de Judzis, Irritaverunt, iuquit, Deum in deserto *. 
]saias autem de eisdem loquens, Non obedierunt, 
inquit, et irritaverunt Spiritum sanctum *. Et Domi- 
nus de se loquens ad Satanam : Non tentabis, inquit, 
Dominum Deum (tuum **. Petrus ad Saphi;amn : Quid 
convenit, inquit, vobis tentare Spiritum Domini'!* 
Atque adeo, quo clarius intelligas | Spiritui 
sanctum esse Deum, audi Petrum ita loquentem : 
Anania, cur implevit Satanas cor tuum, ut meniireris 
Spiritui sancto, εἰ (raudares de pretio agri ? Non 
es mentitus hominibus, sed Deo !*. Si is, qui men- 


φωνὴν αὐτοῦ ἀκούεις, à AA. ovx οἶδας πόθεν &yp- 
χεται, καὶ aov ὑπάγει ' οὕτως ἑστὶ πᾶς ὁ γεχεν. 
νηµένος Ex τοῦ Πνεύματος * xal ὅτι τὸν 885v καλεῖ 
πῦρ ἡ Γραφὴ, ὡς τὸ, '0 θεὸς ἡμῶν πῦρ κατανι- 
Alexox xai περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος λέχει, ὅτι 
ὌὪψφθησαν τοῖς ἁποστό,οις διαµεριζόμεγαι γὰῶσ- 
σαι ὡσεὶ πυρὸς, ἑκάθισὰάν τε ἐφ᾽ ὄνα ἕκαστον av- 
τῶν, καὶ ἐπ. 1ήσθησαν ἅπωντες ἁγίου Πνεύματος, 
xal ρξαντο AaAsir ἑτέραις TAG cai, xac có 
Πνεῦμα ἑδίδου αὐτοῖς ἀποφθέγγεσθαι. Καὶ ὁ μὲν 
Κύριος παραιτεῖται τὸ χαλεῖσθαι ἀγαθὺς, χαθὸ ἄνβρω - 
πος Υέγονε, λέγων * Τί µε Aéreic ἀγαθόν; Οὐδωὶς 
ἀγαθὸς sl μὴ slc ὁ Θεός. Ἡ δὲ Γραφὴ οὗ παραιτεῖ- 
ται χα)λεῖν ἀγαθὸν «b Πνεῦμα τὸ ἅγιον Τὸ Πνεῦμια 


n γάρ σου, φησὶν, τὸ ἀγαθὸν ὁδηγήσαι µε ἐν Tij 


εὐθείᾳ. Καὶ ὁ μὲν προφήτης Ἰεζεκιῆλ αἰτιώμενος τὸν 
πάλαι λαὺν ἔλεγεν' Ελύπησάν µε ἐν ἅπασι τού: 
εοις, «Ἰέγει Κύριος. 0 δὲ Παῦλος γράφει τῷ νέῳ Aat 
Καὶ μὴ Avzsits τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἐν ᾧ ἑσφρα- 
Ἰίσθηςε. Καὶ ὁ μὲν Δαθὶὸ περὶ τῶν Ἰουδαίων φησί ᾿ 
Παρώξυναν τὸν 850v ἐν τῇ ἑρήμῳφ * ὁ δὲ 'Ησαῖας 
περὶ αὐτῶν. Ηπκείθησαν, καὶ παρώξυναν τὸ 
Πνεῦμα τὸ ἄγκον. Καὶ ὁ μὲν Κύριος τῷ Σατανᾷ λέ- 
γει περὶ ἑαυτοῦ * Οὐκ ἐκπειράσεις Κύριον τὸν Θεόν 
σου * 6 δὲ Πέτρος εἶπε πρὸς τὴν Σαπφείραν ' Τί ὅτι 
συγεφωνήθη ὑμῖν πειράσαι τὸ Πνεῦμα Κυρίου ; 
Ἐχδηλότερον δὲ, ὅτι θεὸς τὸ Πνεῦμα τὸ ἆγιον, ἄχου- 
σον τοῦ Πέτρου Aévovtoz * 'Avaría, διαεί ὁ Σατανας 


titur. Spiritui sáncto, mentitur Deo, Spiritus san- C ἐπ.Ίήρωσε τὴν καρδίαν cov γεὐσασθαί σε τὸ 


eius nimirum est Deus. 


Πγεῦμα τὸ ἅγιον, xal γοσφἰσασθαί σε ἀπὸ της 


τιμῆς τοῦ χωρίου; Οὖὐκ ἐψευσω ἀἁνθρωποις, áA4à τῷ θΘεῷ. El δὲ ὁ φενσάµενος τῷ ἁγίῳ Πνεύματι 


τῷ θ:ῷ φεύδεται, θεὺς ἄρα «b Πνεῦμα τὸ ἅγιον. 


Ejusdem Athanasii epistola ad Serapionem, episco- 
pum Thermupolis, de Spiritu sancto. 

Non sine dolore mihi signiflcasti, dilecte ve- 
reque  optatissime, «quosdam impiam Arisno- 
rum in Dei Filium  hzresin detestantes,. 0 
illis quidem discessisse, sed eosdem de  Spi- 
rita ssncto prave sentire, coutendereque  il- 
lum non tastum rem crcatam, sed etiam unum 
ex administris spiritibus esse , soloque gradu 
ab angelis differre. Mira enim profecto videa. 
tur ipsorum amentia, quod scilicet ii qui Fi- 
lium Dei rem creatam esse nolunt, (qua qui- 
dem in re reete sentiunt,) Spiritum Filii rem 
creatam esse vel etiam audire patiaptur. Si enim 
, propter Verbi cum Patre unitatem — nolunt 
Filium esse e rebus factis; sed, quod  qui- 
dem verum est, ipsum rerum factarum  opifi- 
cem esse sentiunt: qeare Spiritum sanctun, 
qui eamdem habet cum Filio unitatem quam Fi- 
lius cum Patre, rem creatam esse audeni di- 
cere? Cur ignorant quod quemadmodum Fi- 
lium a Patre non divideudo, Dei unitatem ser- 
vant, ita dividendo Spiritum a Verbo, non. am- 


ToU αὐτοῦ éxictoJl) πρὸς Σεραπίωνα, ἐπίσκοπον 
θερµουπόλεως, περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. 
Ἔγραψας , ἀγαπητὶὲ καὶ ἀληθῶς ἍΆοθει,ό- 

πατε, λυπούμενος xal αὑτὸς, ὡς ἑξελθόντων μέν 

τινων ἀπὸ τῶν ᾿Αρειανῶν διὰ τὴν xatà τοῦ Υἱοῦ 
toU Θεοῦ βλασφημίαν, φρονούντων δὲ xatk τοῦ 

Ἁγίου Πνεύματος, χαὶ λεγόντων αὐτὸ μὴ µόνον 

χτίσμα, ἀλλὰ xai τῶν λειτουργχικῶν πνευμάτων 

Ev αὐτὸ εἶναι, χαὶ βαθμῷ µόνον αὐτὸ διαφέρειν 

τῶν ἀγγέλων. Τούτων γὰρ xal θαυμάσειεν ἄν 

τις τὴν ἄνοιαν, ὅτι τὸν Ylbv τοῦ θεοῦ μὴ θέλοντες 
χτίσµα εἶναι, καὶ χαλῶς Ύε χατὰ τοῦτο φρον.Ὀν- 
τες, πὼς τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ χτίσμα χᾶν àxou- 
σαι ἡνέσχοντο ; Καὶ γὰρ εἰ διὰ τὴν πρὸς τὸν Πατέρα 
τοῦ Λόγου ἑνότητα, οὐ θέλουαιν εἶναι τῶν γενητῶν 
αὐτὸν τὸν Υἱὸν, ἀλλ’, ὅπερ ἐστὶν ἀληθῶς, δηµιουρ- 
γὸν αὐτὸν εἶναι τῶν ποιημάτων φρονοῦσι΄ διὰ τί τὸ 

Πνεύμα τὸ ἅγιον τὸ τὴν αὐτὴν ἔχον ἑνότητα πρὸς τὸν 

YÀv, ἣν αὐτὸς ἔχει πρὸς τὸν Ἱ]ατέρα, Χτίαµα λέγου- 

σι, καὶ 1 Υνόησαν, ὅτι, ὥσπερ μὴ διαιροῦντες τὸν 

Υἱὸν ἀπὸ τοῦ Πατρὸς, σώζουσι τὸ ἕνα θεὸν εἶναι, 

οὕτω, διαιροῦντες ἀπὸ τοῦ Αόγου τὸ Πνεῦμα, οὐχέτι 

μίαν τὴν àv Τριάδι θεότητα σώζουσι, οχίζοντε; αὑτῆν 


! Joan. ni 8. 3 Deut. 1v, 24. 3 Act. u, 3, 2. * Mati. xix, 17. Psal. exzu, 1θ. * Ezech. xx, 21. 


* Eplies, 1v, δ0. * Ysal. v, 11. 


*|sa. σι, 10. 


! Matth, iv, Ἱ. ! Act, v, 9. ** Ibid. ὅ, 4. 


"d 


68) 


PANOPLIA DOGMATICA., — TIT. XH. 


690 


καὶ ἐπιμίσγοντες αὐτῇ ἁλλοτρίαν xaX ἑτεροειδῆ φύσιν, A plius unam in Trinitate servant divinitatem, quam 


xaX τοῖς Χτίσμασι συνεξισοῦντες αὐτὴν; Τοῦτο δὲ 
πάλιν οὐχέτι Bv εἶναι δείχνυσι τὴν Τριάδα, ἀλλὰ ix 
δύο xaX διαφόρων φύσεων συγχειµένην αὐτὴν, διὰ τὸ 
ἑτεροούσιον τοῦ Πνεύματος, ὡς αὐτοὶ ἑαυτοῖς ἄνε- 
πλάσαντο. Hola οὖν αὕτη θεολογία &x δηµιουρ- 
χοῦ χαὶ χτίσµατος συγχειµένη; Ἡ γὰρ οὗ Τριάς 
ἐστιν, ἀλλὰ δυὰς, xaX λοιπὸν ἡ χτίσις, 1, el Τριάς 
ἐστιν, ὥσπερ οὖν χαί ἐστι, πῶς τοῖς μετὰ τὴν Τριάδα 
χτίσμασι συντάττουσι τὸ τῆς Τριάδος Πνεῦμα ; Τοῦτο 
Υάρ ἐστι πάλιν διαιρεῖν χαὶ διαλύειν τὴν Τριάδα. Οὐχ- 
οὖν, χαχῶς φρονοῦντες περὶ τοῦ Πνεύματος τοῦ 
ἁγίου , οὐδὲ περὶ τοῦ Υἱοῦ χαλῶς φρονοῦσιν. 
E! γὰρ ἑφρόνουν ὀρθῶς περὶ τοῦ Λόγου, ἑφρόνουν 


ὑγιῶς καὶ περὶ τοῦ Πνεύματος, ὃ παρὰ τοῦ Πατρὸς B tiant, bene de 


ἐχπορεύεται, χαὶ τοῦ Υἱοῦ ἴδιον ὃν, παρ᾽ αὐτοῦ 
δίδοται τοῖς μαθηταῖς xal πᾶσι τοῖς πιστεύουσιν εἰς 
αὑτόν. Οὕτω δὲ πλανώμενοι, οὐδὲ περὶ τοῦ Πατρὸς 
Ore τν πίστιν ἔχουσιν. Οἱ γὰρ ἀντιχείμενοι τῷ 
Πνεύματι, ὡς εἶπεν ὁ μέγας µάρτυς Στέφανος, οὗτοι 
xaX τὸν Υἱὸν ἀρνοῦνται. Τὸν δὲ YUbv ἀρνούμενοι, οὐδὲ 
τὸν Πατέρα ἔχουσι. 


nempe diffindunt, et cui alienam ac diversam natu- 
ram admiscent, quam denique inter res crcatas 
collocant? Id sane probat non jam rem unam 0956 
Trinitatem, sed ipsam ex duabus ac diversis natiu- 
ris constare, ob diversam videlicet Spiritus sub- 
$tantiam,.quam illi sibi ipsis commenti sunt. Quz- 
nam ergo ista tandem est theologia ex creatore et 
re creata conflata ? Vel enim non est Trinitas sed 
dualitas, ac deinde res creata : vel si Trinitas est, 
uti vere est, quemodo cum rebus creatis qui post 
Trinitatem exsistunt, Trinitatis Spiritum aulent 
collocare ? ld enim rursus est dividere ac dissolvere 
Trinitstem. Itaque si male de Spiritu sancto sen- 
Filio sentire non queunt. Nam 
si recte de Verbo sentirent, recte quoque de Spiritu 
sancto qui a Patre procedit sentirent, qui cum 
Filii sit proprius, ab illo discipulis omnibusque in 
eum credentibus datur. Quinetiam qui ín hujus- 
modi errore versantur, neque in Patrem sanam 
fidem habere possint. Nam qui Spiritui resistunt, 
wti insignis martyr Stephanus dixit *, iidem et 


Filium negant. Filium autem negantes, neque Patrem profecto habuerint *. 


Πόθεν τοίνυν ὑμῖν, ω outot, τῆς τοσαύτης 
τόλµης d πρόφασις, ὥστε μὴ φοδηθῆναι τὸ ὁπὰ τεῦ 
Κυρίου εἱρημένον « "Oc. δ᾽ ἂν βλασφηµήσῃ elc τὸ 
Πνεῦμα τὸ ἅγιον, οὐκ ἔχει ἄφεσιν οὕτε ἐν τῷ — alvi 
τούτῳ, οὔτε ἐν τῷ μόάλλονιι; » Οἱ μὲν γὰρ "Apstavol, 
καίτοι τὴν ἔἕνσαρχον παρουσίαν τοῦ Λόγου xal τὰ δι) 
αὑτὴν εἰρημένα μὴ νοῄσαντες, ὅμως t£ αὐτῶν πρό- 
φασιν λαδόντες εἰς τὴν ἑαυτῶν αἴρεσιν, xa οὕτως 
ἠλέγχθησαν θεοµάχοι χαὶ ὡς ἀληθῶς ἀπὸ γῆς xtvo- 
λογοῦντες. Ὑμεῖς δὲ πόθεν Ἱπατήθητε, παρὰ 
τίνων ἀχούσαντος, ἢ τίς ὁ τρόπος τῆς τοιαύτης ὑμῶν 
πλάνης ; ᾽Ανέγνωμεν, φασὶν, ἓν τῷ προφήτῃ ᾽Αμὼς, 
λέγοντος τοῦ Θεοῦ, « "Utt Ἰδου ἐγὼ στερεῶν βρον- 
τὴν, xai χτίζων πνεῦμα, xal ἁπαγγέλλων εἰς &v- 
θρώπους *bv Χριστὸν αὐτοῦ. ποιῶν ὄρθρον xal 
ὁμίχλην, καὶ ἐπιδαίνων ἐπὶ τὰ ὑψηλὰ τῆς γῆς, 
Κύριος ὁ θεὺς ὁ παντοκράτωρ ὄνομα αὐτῷ. » Καὶ ἕν- 
θεν ἐπείσθημεν τοῖς ᾿Λρειανοῖς λέγουσι χτἰσµα εἶναι 
τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Εἶτα τὸ μὲν παρὰ τῷ ᾽Ἁμὼς 
ἀνέγνωτε τὸ δὲ ἐν ταῖς Παροιμίαις λεγόμενον, 


« Κύριος ἔχτισέ µε ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ εἰς ἔργα αὐ- D 


τοῦ, » οὐχ ἀνέγνωτε, 7) ἀνέγνωτε;, Καὶ τοῦτο μὲν, 
ὡς ἔχει ἁληθείας, ἑρμηνεύετε, ἵνα μὴ εἴπητε χτίσµα 
«bv Λόγον, τὸ δὲ ky τῷ προφήτῃ οὐχ ἑρμηνεύετε, 
ἀλλὰ ἁπλῶς ἀχούοντες « πνεῦμα, » ἐνομίσατε λέ- 
Υεσθάι χτίσµα τὸ Πνεῦμα «b. ἅγιον; ἹΚαίτοι ἐν μὲν 
ταῖς Παροιμίαις φανερῶς ἡ Σοφία λέγουσά ἐστι 
τὸ, « ἔχτισέ µε.) xal ὅμως καλῶς γε ποιοῦντες, ἑρ- 
μηνεύετε τὸ ῥητὸν, ἵνα uh τὴν δημιουργὸν Σοφίαν 
iv τοῖς χτίσµασι συναριθμῆτε. Τὸ δὲ ἐν τῷ κρο- 
φήτῃ ῥητὸν οὐκ ἔχει γνώρισμα περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύ- 
µατος, ἀλλ’ ἁκλῶς εἴρηται περὶ πνεύματος. Πῶς 
οὖν, χαίτοι πλείστης οὕσης διαφορᾶς &y ταῖς Γραφαῖς 
περὶ πνευμάτων , — xai δυναµένου τοῦ ῥητοῦ τὴν 


Ὀπάθπαπι ergo tanta vobis temeritatis causa, 
ut nec illud a Salvatore dictum vereamini : « Qui 
blasphemaverit in Spiritum sanctum, non habebit 
remissionem neque in hoc seculo neque in fu- 
turo*? » Ariani quidem, etsi eorpoream Verbi prz- 
sentiam, ot quae ejus causa dicta sunt, non intellige- 
rent, ex his tamen occasionem si: comminiscend:e 
heresis improbissime nacti, Dei hostes esse et vere 
de terra * inania loqui convicti sunt. Vos vcro 
undenam, quaso, in errorem inducli estis ? Quis 
vos ita docuit, vel quis tandem modus vestri erro- 
ris ? Legimus, inquiunt, in propheta Amos hac Dei 
verha : « Quia ecce ego firmans tonitru, et creans 
spiritum, et annuntians ad homines Christum ejus, 
faciens dilculum et nebulam, οἱ gradiens super 
excelsa terrse : Dominus Deus omnipotens, nomen 
ipsi *. » Inde adducti fuimus ut Arianis, qui Spiri- 
tum sanctum rem creatam esse docent, assentire- 
mur. Άη ergo quod apud Amos exstat legistis : 
quod autem in Proverbiis dicitur : « Dominus crea- 
vit me initium viarum suarum in opera sua 6, » 
an legistis necne? Ergone istud Proverbiorum ex 
veritate interpretamini, ne videlicet Verbuim rem 
creatam dicatis : illud autem prophete nulla inJor- 
pretatione explicatis, sed voce « spiritus » tantum- 
modo audita, Spiritum sanctum rem creatum dici , 
existimatis? Atqui in Proverbiis Sapientia aperte 
dicit : « Creavit me. » Verumtamen recte vos di- 
ctm. illud ita exeipitis, ut non creatricem,Bapien- 
tiam rebus creatis annumeretis. Sic igitur vox illa 
prophetse non Spiritum sanctum denotat, sed tan- 
tin de spiritu dicitur. Cum ergo mulla sit in Scri- 
pturis spirituum «differentia, rectlumque sensum 
babere possit iste Scriptura locus, cur vos velut , 


* Act. vit, 51. ? LJoan. 1, 95, 3 Matth. xu, 22; Marc. in, 39. * Joan. 18, 51. * Amos iv, 15, 


ὁ Prov. viu, 22. 


601 


EUTHYMII ZIGADENI 


692 


litiziosi aut serpentis Ariani morsu ulcerati, de A ἰδίαν διάνοιαν ἔχειν ὀρθὴν, ὑμεῖς, ὡς φιλονειχοῦντες 


Spiritu sancto prophetam Amos loqui arbi- 
tramini, ne scilicet credere desistatis Spiritum 
sauctum rem creatam esse? 


Dicite, amabo, an in aliquo divinz Scripture 
loco Spiritum sanctum ^ simpliciter spiritum dici 
Yeperiatis, siue addita voee vel Dei, vet Patris, vel 
wei, vel ipsius Christi et Filii, vel 4 me, quod est 
àDeo, vel nisi cum articulo, ita ut non spiritus 
solum dicatur, sed vel ille Spiritus, vel Spiritus 
sanctus, vel Paracletus, vel veritatis, id est Filii 
diceutis scilicet : « Ego sum veritas *; » ut vos, nuda 
voce «spiritus » audita, sanctum Spiritum esse 


ἡ ὡς ὑπὸ δήγµατος τοῦ Αρειανου ὄφεως βλαδέντες, 
τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον εἱρῆσθαι παρὰ τοῦ ᾽Αμὼς 
νομίζετε, ἵνα µόνον τοῦ φρογεῖν Χτίσμα μὴ imi 
λάθησθε; 

Εἴπατε γοῦν εἴ που τῆς θείας Γραφῆς cóplaxs- 
τε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἁπλῶς εἰρημένον πνεῦμα, 
χωρὶς προσθήχης τοῦ λέγεσθαι ἡ τοῦ θεοῦ, ἡ τοῦ 
Πατρὺς, t ὅτι ἐμοῦ, fj αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ χαὶ 


τοῦ Υἱοῦ, 7] παρ᾽ ἐμοῦ, ὅ ἐστι παρὰ τοῦ-θεοῦ, fj μετὰ 


τοῦ ἄρθρου, ἵνα μὴ ἁπλῶς λέγηται πνεῦμα, ἀλλὰ τὸ 
Πνεύμα * — f? αὐτὸ τοῦτο τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἃ 
Παράχλήτον, 3 ἁληθείας, 6 ἐστι τοῦ Υἱοῦ, τοῦ λέ- 
Ύοντο. — € Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια' » ἵνα, ἀχούσαντες 


suspicaremini? Ex hac tamen regula eos. velim ex- p ἁπλῶς ε πνεῦμα,» ὑπονοῄσητε εἶναι τὸ Πνεῦμα τὸ 


eipi, qui cum Spiritum sanctum jam accepissent, 
de iisdem fit postea iterum mentio, vel qui eum 
prius quid de Spiritu sancto eredendum sit didi- 
eerint, deinde repetitionis et. eommonitienis ergo 
mera voce t spiritus » prolata, quis ille intelligen- 
dus sit nen ignorant, maxime quia sic eiiam cum 
articulo exprimatur. Denique sine articulo vel prse- 
dicto additamento nunquam Spiritum sanctum si- 
gnifleari inveneritis. Ilejusmodi sunt ea quz Pau- 
lus ad Galatas seribit : « Hoe solum a vobis volo 
discere : Ex operibus legis Spiritum aecepistis, an 
ex auditu fidei *? » Quem vero alium acceperant, 
quam Spiritum sanclum qui eredentibus οί per re- 
generationis lavacrum renascemtibus datue? Ad 


&yvov; Ἐξηρήσθωσαν δὲ τοῦ Λόγου νῦν οἵτινες Ώδη 
λαθόντες, πάλιν ὀνομάζονται, xat ὅσοι, προµαθόντες 
περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ὕστερον ὡς ἓν ἑπαναλήη- 
dec καὶ ὑπομνήσει, xat µόνον λεγοµένου « τοῦ 
πνεύματος, οὐκ ἀγνοοῦσι περὶ τίνος ἀχούουσι χαὶ 
μάλιστα, ὅτι καὶ οὕτω μετὰ τοῦ ἄρθρου λέγεται. 
Καὶ ὅλως ἄνευ τοῦ ἄρθρου, Ἡ τῆς προειρηµένης 
προσθήκης, οὐχ ἂν εἴη σηµαινόμενον — sb Πνεῦμα 
τὸ ἅγιον) οἷά ἐστιν ἃ γράφει Παῦλος τοῖς Γαλάταις" 
ε Τοῦτο µόνον θέλω μαθεῖν ἀφ᾽ ὑμῶν, ἐξ ἔργων vó- 
μου τὸ Πνεῦμα ἑλάδετε, ἡ ἐξ ἁχοῆς πίστεως ;» Ποῖον 
δὲ ἦσαν λαθόντες ἡ τὸ Βνεῦμα «b. ἅγιον, «b διδόµενον 
τοῖς πιστεύουσι xai ἀναγεννωμένοις διὰ λουτροῦ πα. 
λιγγενεσίας; Καὶ θεσσαλονιχεῦσι δὲ γράφων. « To 


Thessalonicenses autem seribit : « Spiritum &o- C Πνεῦμα μὴ σθέννυτε"» εἰδόσι λαὶ αὐτοῖς ὅπερ ἔλαδον 


lite exstinguére 5. » Nempe eos, qui utique nove- 
rant quem acceperant Spiritum, admonebat, ne oc- 
eensam in ipsis Spiritus gratiom ex negligentia ex- 
stinguerent. Quod si evangeliste in Evawgeliis de 
Salvatore humamo more, propter carnem ab eo 
assumptam hsec habent : « Jesus autem plenus 


ἔλεγεν, ἵνα μὴ σδέσωσιν ἐξ ἀμελείας τὴν kv. αὐτοῖς 
ἀναφθεῖσαν τοῦ Πνεύματος χάριν. Ἐν δὲ τοῖς Εύὐαχ- 
γελίοις περὶ τοῦ Σωτήρος ἀνθρωπίνως διὰ τὴν σάρχα 
ἣν προσέλαθεν, ἐὰν λέγωσιν οἱ εὐαγγελιαταί ο 
€ Ἰησοῦς δὲ, πλήρης (6) Πνεύματος àv, ὑπέστρεψεν 
ἀπὺ τοῦ Ἱορδάνου.» χαὶ τὸ, ε Τότε ὁ Ἰησοὺς ἀνήχθη 


Spiritu regresswe a Jordane *; »et: « Tune Jesus ὑπὸ τοῦ Πνεύματος εἰς τὴν ἔρημον" » τὸν αὐτὸν ἔχει 
ducius est in desertum a Spiritu *; » idem quo- νοῦν. Προείρητο γὰρ ὑπὸ τοῦ Aouxd- « Ἐγένετοδὲ ἐν 
que sensus bic observandus est. Siquidem prius 4 "p βαπτισθῆναι ἅπαντα[τὸν Aabv, καὶ Ἰησοῦ βαπτισθέ- 
Luca dictum fuerat: « Factum est autem. cum — V9o5, xal mpootuyopévou, ἀνεωθῆναι —— «by οὐρανὸν, 
baptizaretur omnis populus, οἱ Jesu baptizato ct — xai χαταθῆναι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον σωματικῷ εἴδει, 


orante, apertum cst emlum : et descendit Spiritus 
sanctus corporali specie sicut columba in ipsum *.» 
Quocirca patet. ipsum Spiriuam sanctum, Bpiritus 
vocabulo illic signi&cari. Similiter apud quos est 
Spiritus sanctus, licet sine additamento Spiritus 
tantum dieatur, non dubitandum tamen est quin Spi- 
ritus sanetus denotetur, presertim si adekt articulus. 

Vos awtem ostendíte quod vobis proposuimus, 
$i nempe alicabi in Seriptura divina Spiritum -aan- 
ewm invenietis tantummodo Spiritom appellari 
sime praedicto additamento οἱ ebaervatione cujus 
meminimus. Id certe nunquam przstare potueritis ; 
siquidem nenquam ia seriptum vobis occurret. Nam 
et ipsins quoque heminis epiritus dicitur, uti canit 
Bavid ; « Necte eum corde meo meditabar, οἱ tri- 
stis erat spiritus mens *. » 


*! Joan. xiv, 6. 


* Galat. µη, 2. 
? Psal, Lxxvi, 7. 


* | Thess. v, 19. 


ὡὼφιὶ — nepiottpáv, ἐπ᾽ αὐτόν. » Καὶ δηλον fj», ὅτι, 
λεγομένου τοῦ Πνεύματος, τὸ Πνεῦμα vo ἅγιον ἣν 
σηµαινόμενον. Oso μὲν οὖν παρ᾽ οἷς ἐστι τὸ Πνεῦ- 
pa *b ἅγιον xXv µόνον τὸ Ηνεῦμα λέγηται χωρὶς 
οὓς br? αὐτῷ προσθήκης , οὐκ ἀμφίδολον, ὅτι τὸ 
Πνεῦμα τὸ ἅγιον σηµαίνεται, ἔχον μάλιστα τὸ ἄρθρον. 


Υμεῖς δὲ εἴπατε τὸ προταθὲν ὑμῖν, εἰ εὑρή- 
Χατέ που τῆς θείας Γραφῆς τὸ Πνεῦμα «b. ἆἅγιον 
λεγόμενον ἁπλῶς Πνεῦμα, χωρὶς τῆς προειρηµένης 
ἐπ᾽ αὐτῷ προσθήκης, xal πλὴν τῆς παρατηρήσεως 
Tc v6 ἐμνημονεύσαμεν. Αλλ'οὐχ ἂν εἴποιτε' οὐ γὰρ 
εὑρήσετε γεγραμμµένον. Λέγεται γὰρ xal ἀνθρώπου 
πνεῦμα, ὡς ψάλλει Δαθίδ' « Νυχτὸς μετὰ τῆς χαρ- 
δίας µου Ἰλέσχρυν, χαὶ Ίσχαλλε τὸ πνεῦμά µου. » 


* Luc. 1, 3$... Mauh. iv, 1... * Luc. in, 21, 22. 


09) 
Λέγεται δὲ καὶ ἀνέμων ανούματα. 

Ἐντνγχάνοντες δὲ xat ὑμεῖς ταῖς ἁγίαις (58) Γρα- 
φαῖς, εὑρήσετε λεγόμενον πνεῦμα xai «by ἐν αὖ- 
τοῖς τοῖς θείοις λόγοις νοῦν, Υράφοντος tou Παύλου" 
(^0; χαὶ ἰχάνωσεν ἡμᾶς διαχόνους Καινῆς Δια- 
θήχης, σὐ γράμματος, ἀλλὰ πνεύματος. Τὸ γὰρ γράµ- 
pa ἀποχτείνει, τὸ δὲ πνεῦμα ζωοποιεῖ.» Τὸ μὲν γὰρ 
ῥητὸν γράµµατι χεχάραχται’ b δὲ voug ὁ ἐν αὐτῷ 
πνεῦμα λέγεται. ἐύτως xal ε ὁ νόμος πνευματικός 
ἐστιν, » (v ὡς πᾶλιν εἴρηνε , μὴ δουλεύωµεν ἐν 
παλαιότητι γράμματος, ἀλλ᾽ Ev χαινότητι πνεύματος. 
Καὶ αὐτὸς μὲν εὐχαριστῶν ἔλεχεν ' « "Apa οὖν αὐτὸς 
ἐγὼ τῷ μὲν vot δουλεύω νόµῳ θεοῦ, τῇ δὲ σαρχὶ νό- 
pp ἁμαρ]λίας ΄ οὐδὲν νῦν ἄρα χατάχριµα τοῖς iv 
Χριστῷ Ἰηαοῦ. Ὁ γὰρ νόμος τοῦ πνεύματος τῆς ζωῆς 
ἐν ριανῷ Ἰησοῦ ἠλευθέρωσέ µε ἀπὸ τοῦ νόµου τῆς 
ἁμαρτίας ' » ὁ δὲ Φίλιππος, τὺν εὐνοῦχον ἀπὸ τοῦ 
γράµµατος εἰς τὸ πνεῦμα θέλων ἐπιστρέφειν, ἕλε- 
γεν’ « 'Agá γε γινώσχεις ἃ ἀναγινώσχεις; » τοιοῦ- 
τον ἑσχηχὼς μαρτυρεῖται καὶ ὁ Χάλεθ ἓν τοῖς 
Αριθμοῖ:, τοῦ 8:00 λέγοντος * « Ὁ δὲ παῖς µου Xá- 
λεθ, ὅτι ἐγενήθη ἕτερον πνεῦμα ἐν αὐτῷ , xal ἔπηχο- 
λούθησέ µοι * εἰσάξω αὐτὸν εἰς τὴν γῆν εἰς ἣν εἰσῆλ- 
θεν ἐχεῖ, 9 Αλλῃ γὰρ διανοίᾳ παρὰ τὴν ἐχείνων 
αὐτὸς λαλήσας, εὐάρεστος τῷ θεῷ γέγονε. Τοιαύτην 
ἔχειν προέτρεψεν ὁ θεὸς τὸν λαὺν χαρδίαν διὰ Ἰεξε- 
xt λέγων ' « Ποιήσατε φαυτοις χαρδίαν xawhy καὶ 
πνεῦμα καινόν.» Τούτων τοίνων οὕτως ὄντων, xal 
τοσαύτης διαφορᾶς περὶ τῶν πνευμάτων δειχνυµένης, 
βελτίους ἂν ἧτε , εἰ, περὶ χτιζοµένου πνεύματος 
ἀχούοντες, περὶ ἑνὸς τῶν προειρηµένων ἐφρονεῖτε, 
olov ἣν περὶ οὗ ἐν Ἡσαῖᾳ γέγραπται' € Συνεφώνη- 
σεν ᾿Αρὰμ πρὸς τὸν Ἐφραῖμ., καὶ ἀξέστη  ψυχἠ κὐ- 
ToU , xal ἡ ψυχἠ τοῦ λαοῦ αὐτοῦ , ὃν τρόπον iv 
δρυμῷ ξύλον ὑπὸ πνεύματος σαλευθῇῃ.» Totouvoy δὲ 
ἣν καὶ, « Ὅ ἐξήχειρε Κύριος πνεῦμα ἐπὶ τὴν θάλασ- 
σαν » διὰ τὸν Ἰωνᾶν. ᾽Αχολουθεῖ γὰρ τῇ βροντῇ καὶ 
τὰ τῶν ἀνέμων πνεύματα, ὡς ἐπὶ τοῦ ὑετοῦ τοῦ 
χατὰ τὸν ᾿Αχαὰδ. ὡς γέγρακται ' « Καὶ ἐγένετο ὧδε, 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XII. 


694 
Dicilur ettam venlorum spiritus. 


Quin etiam si vobis sanctas Litterus legere lu- 
beat, ipsum divinorum verborum scusum, spiritum 
quoque appellari reperietis. Sic enim Paulus scrí- 
bit : «Quiet iJoneos nos fecit ministros Novi Testa- 
menti, uon litterz, sed spiritus. Littera euim oeci- 
dit, spiritus autem vivificat *. » Siquidem dictum , 
littera exaratum est: sensus vero quem continet , 
spiritus dieitur. Ita et « lex spiritualis est *, » ut, 
quemadmodum idem dixit, nou serviamus in veta- 
state littere, sed in novitate spiritus. Idem quoque 
gratias agens dicebat ?*: « Igitur ego ipse mente ser- 
vio legi Dei : carne autem, legi peccati. Nihil ergo 
nunc damnationis est iis qui sunt in Christo Jesu. 
Lex enim spiritus vite in Christo Jesu liberavit me 
a legepeccati *. » Philippus etiam cunuchum a lit- 
lera ad spiritum convertere volens aiebat : « Intel- 
ligis que legis *? » Talem quoque spiritum Ca- 
leb habuisse ex Numeris constat , Deo dicente : 
« Servus meus Caleb, quia factus est alius spiritus 
in eo, et secutus est me, inducam ipsum in terram 
in quam illie ingressus est *. » Nempe quia ille 
alia ab illis mente locutus sit, Deo fuit acceptus. 
Tale item cor populum habere jussit Deus per Eze- 
chielem : « Facite vobis cor novum et spiri- 
tum novum *. » Qus cum ita sint, et tanta sit, ut 
ostendimus, spiritunm differentia, equius profecto 
ageretis, $i, ubi de creato spiritu mentio facta fue- 
rit, id de alique predictorum spirituum intellige- 
reis. Hujusniodi ille est de quo apud Isaiam legi- 
tur : « Consensit Aram cum Ephraim, et obstupuit 
anima ejus, et anima populi ejus, quemadmodum 
in silva arbor a spiritu concutitur *. » Idem ítem 
his verbis indicatur : « Excitavit Dominus spiritum 
in mare *, » propter Jonam. Tonitru siquidem se- 
qeuntur spiritus ventorum, uti contigit in pluvia 
que contra Áchab cecidit, quemadmodifm seri- 
ptum est : « Et factus est usque huc et usque huc, 
et caeli obscurati sunt nubibus et spiritu '*. » 


χαὶ ἕως ὧδε, χαὶ ὁ obpavb; συνεσχότασε νεφέλαις καὶ πνεύµατι. » 


Ἁλλ' ἐπείπερ Χριστοῦ, qnot , μνημονεύει 
τὸ Λόγιον, ἀχολούθως καὶ «b λεγόμενον πνεῦμα οὐδὲν 
ἕτερον f| τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον χρὴ vostv. Ela «b 
μὲν  συνονομάζεσθαιτῷ Χριστῷ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγων 


Verum quia Christi, inquiunt, meminit Seri- 
ptura, binc fit ut spiritus de quo hic est qusestio, 
nullus alius intelligendus sit preter Spiritam san- 
etum. Hane ergo Spiritum sanctum unà quidem 


ἐθεωρήσατε * τὸ δὲ διαιρεῖν αὑτὸ τῇ φύσει, xal àxo- D eum Christo nominari attendistis ? at ubinam illem 


ξενίζειν ἀπὸ τοῦ Y loo, ποῦ χατενοῄσατε, ὅτι τὸν μὲν 
Χριστὸν λέγετε μὴ εἶναι χτίσµα, τὸ ok ἅγιν 
Πνεῦμα χτίσµα λέγετε; Καὶ ἄτοπόν ἐστι τὰ ἀνόμοια 
τῇ φύσει συνονοµάζειν, xal συνδοξάξειν. Ποία γὰρ 
κοινωνία, f mola ὁμοιότης τῷ χτίσµατι πρὸς τὸν κτί- 
στην; Ἐπεὶ (opa ὑμᾶς xat τῷ Υἱῷ συναριθμεῖν xol 
συνάπτειν τὰ δι αὐτοῦ γενόµενα κτίσματα. "Hoxet 
μὲν οὖν περὶ πνεύματος ἀνέμων νοεῖν τὸ γε- 
γραμµένον, ὥσπερ εἴρηται' ἐπειδὴ δὲ προφασίξεσθε 
την Ev τῷ ῥητῷ περὶ τοῦ Χριστοῦ μνήμην, ἀναγκαῖον 
ἰδεῖν ἀχριδῶς τὸ λεγόµενον, μὴ ἄρα xal περὶ τοῦ λε- 


1 [ Cor. ti, 6. 
* E:ch. xvii, οἱ. 


* Rom. vn, 14. * ibid. 6. 
* |sa, vi, 2... * Jon. 1, 4. 


* ibid. 95; vir, 4, 9. 
1 ]]] Reg, xvii, 45. 


natura a Filio dividi et separari intellezistis, qui 
Christum quidem rem creatam non esse, sed G&pi- 
ritum sanctum rem creatam esse audetis diceref 
Absurdum sane fuerit ea qux natura dissimilia 
sunt simul nominare eademque gleria celebrare. 
Qus enim communio vel quz similitudo rei creatus 
cum Creatore? Profecto si ita est, nihil aliud su- 
perest quam ut Filio res quas ipse creavit anBe- 
meretis et conjungatis. ltaque satis quidem esse 
videbatur quod apud prophetam scriptum est de. 
spiritu ventorum, ut jam dictum est, intelligere. 


* Act. vin, 50. * Num. xiv, 24. 


695 


EUTHYMII ZIGABENI 


Verum quandoquidem factam ibidem de Christo Α γοµένου κτίζεσθαι πνεύματος οἰχειοτέραν εὕρωμεν 


mentionem objicilis, accurate res est nobis expli- 
canda, si forte quid melius de isto spiritu, qui 
creari dicitur, ostendere possimus. Quid est igitur 
annuntiare inter homines Christum ejus !, quam 
ipsum hominem fleri, idemque esse ac illud: « Ecce 
virgo in utero habebit, et pariet filium,.et voca- 
bunt nomen ejus Emmanuel *,» et alia qua de ejus 
adventu scripta sunt? Cum igitur eo loci Verbi in 
carnem adventus annuntietur, qualem creatum spi- 
ritum intelligere debemus, praeter hominum spiri 

tuin qui efficitur et renovatur, quemadmodum Deus 
per Ezechielem pollicitus est, dicens : « Et dabo 
vobis cor novum, et spiritum novum dabo vobis : 
et auferam cor lapideum de carne vestra, et dabo 
vobis cor carneum, et Spiritum meum dabo in 
vobis *. » Quando ergo id inepletum est, nisi cum 
advenit Dominus, et sua gratia omnia renovavit? 
Porro hoc etiam in loco spirituum differentia osten- 
ditur. Nam spiritus noster, is est qui renovatur : 
sed Spiritum sanctum, non simpliciter spiritum, 
sed suum esse Spiritum Deus declarat, in quo sci- 
licet spiritus noster renovatur, uti Psalmista psalmo 
centesimo tertio luculenter docet : « Auferes spi- 
ritum eorum et deficient, et in pulverem suum re- 
vertentur. Emittes Spiritum tuum et creabuntur, 
οἱ renovabis faciem terre *.» Quod si in Spiritu 
Dei renovamur : non ergo Spiritus aanctus is est 
qui creari dicitur, sed noster spiritus. Si item 


quia omnia per Verbum facta sunt, recte sentitis C διὰ «b πάντα γενέσθαι 


Filium non esse rem creatam :an non itidem 
impium est vos Spiritum sanctum, in quo Pater 
per Verbum omnia perficit et renovat, contendere 
rem esse creatam ? Si igitur quod simpliciter scri- 
prum sit spiritum creari, illum ideirco Spiritum 
sanctum esse sibi ipsis finxere : jam persuasum illis 
esse debet, non Spiritum sanctum illum esse qui 
creatur, sed nostrum esse qui in eo renovatur ; qua 
de reet ipse David hoc modo .precabatur : « Cor 
mungdum crea in me, Deus, et spiritum rectum io- 
neva ip visceribus meis *. » 

Cum igitur ita sentiendum sit de illo spiritu 
qui crestur, congruenter quoque intelligi potest to- 
nitru, quod ürmari ibidem dicitur, fidelis sermo et 
immobilis lex spiritus : eujus cum Jacobum et 
Jeannem ministros esse vellet Dominus, illos Boa- 
nerges nominavit, quod est, fllii tonitrui * . Hinc 
Jeannes vere e collis clamat : « In. principio erat 
Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat 
Verbum *. » Lex quippe prius umbram futurorum 
bonorum habuit. Cum autem Christus bominibus 
aenunUsatus esi; et ipse adfuit dicens : « Ipse qui 
lequor adsum * ; tunc, » ut. dixit Paulus , « ejus 
voz terram comeussit, cum id prius pollicitus 
esset : Adhuc semel ego movebo non solum ter- 
pam, sed et caelum. Quod autem adhuc semel di- 
eit, declarat mobilium translationem, ut mancant 


δληιος tiv, 13. 
Joan. », 4. *Joan. iv, 26. 


B Πότε 0h τοῦτο 


*[sa vu, 14. ? Ezech. xxxvi, 36. * Psa . ο, 20, 50. 5 Psal. r, 12. 


τὴν διάνοιαν. Τί τοίνυν ἑστὶ τὸ ἁπαγγέλλειν εἰς ἀν- 
θρώπους τὸν Χριστὸν αὐτοῦ, 1) τὸ Υίνεσθαι αὐτὸν ἄν- 
θρωπον, χαὶ ἴσον εἶναι τοῦτο τῷ φάναι « Ἰδοὺυ 
Ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει, xat τέξεται υἱόν' xa 
καλέσουσι τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ *» xal τὰ ἄλλα, 
ὅσα περὶ τῆς ἐπιδημίας αὑτοῦ γέγραπται, τῆς δὲ 
ἑνσάρχου παρουσίας ἁπαγγελλομένης περὶ τοῦ Λόχου, 
ποῖον yph πνεῦμα κτιζόµενον νοεῖν, εἰ μὴ τὸ 
ἀνακτιζόμενον τῶν ἀνθρώπων xal ἀνακαιν.ζόμενον 
πνεῦμα ; Τοῦτο γὰρ χαὶ διὰ Ἰεξεχιὴλ ἐπεγγείλατο ὁ 
Geb; λέγων, « Καὶ δώσω ὑμῖν χαρδίαν χαινὴν, xai 
πνεῦμα χαινὺν δώσω Ὁμῖν ' καὶ ἀφελῶ τὴν χαρδίαν 
τὴν λιθίνην Ex τῆς σαρχὸς ὑμῶν ' χαὶ δώσω ὑμῖν χαρ- 
δίαν capxivnv * xaX τὸ Πνεῦμά µου δώσω kv ὑμῖν. » 
πεπλήρωται, εἰ μὴ ὅτε παραγενό- 
µενος € Κύριος ἀνεχαίνισε τὰ πάντα τῇ χάριτι ; Ἰδοὺ 
γὰρ xaX ἐν τῷ ῥητῷ τούτῳ ἢ διαφορά τῶν πνευµά- 
των δείχνυτα:' καὶ τὸ μὲν πνεῦμα τὸ ἡμῶν ἀναχαι- 
νιζόμενόν ἐστι, τὸ δὲ Πνεῦμα τὸ ἅγιον οὐχ ἁπλῶς 
πνεῦμα, ἀλλ᾽ ἑαυτοῦ φησιν αὐτὸ εἶναι ὁ θεὸς, ἐν 
ᾧ xai τὰ ἡμῶν ἀναχαινίζεται: ὡς καὶ 6 φάλλων Ev 
cip ἑχατοστῷ xat τρίτῳ ψΦαλμῷ λέχει’ « Αντανελεῖς 
7b πνεῦμα αὐτῶν, xa ἐχλείφουσι, xal εἰς τὸν χοῦν 
αὐτῶν ἐπιστρέφουσιν. Ἐξαποστελεῖς τὸ Πνεῦμά σου, 
xaX κτισθήσονται, καὶ ἀνακαινιεῖς τὸ πρόσωπον τῆς 
γῆς. » El 65 ἓν τῷ Πνεύματι τοῦ θεοῦ ἀναχαινιζό- 
μεθα΄ οὐκ ἄρα «b Πνεῦμα «b ἅγιόν ἐστι τὸ νῦν λεγό- 
µενον πνεῦμα κτίξεσθαι, ἀλλὰ τὸ ημέτερον. Καὶ εἴπερ, 
διὰ τοῦ Λόχου, φρονεῖτε 
καλῶς μὴ εἶναι χτίσµα τὸν Υἱόν ' πῶς οὐ βλάσφηµόν 
ἐστι λέγειν ὑμᾶς χτίσµα τὸ Πνεῦμα, ἓν ᾧ τὰ πάντα 
ὁ Πατὴρ διὰ τοῦ Λόγου τελειοῖ xaX ἀναχαινίζει; Καὶ 
εἰ, διὰ τὸ γεγράφθαι ἁπλῶς πνεῦμα κχτίζεσθαι, &v- 
επλάσαντο ἑαυτοῖς εἶναι τοῦτο τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον 
πεισθῆναι λοιπὸν ὀφείλουσιν, ὅτι μὴ τὸ Πνεῦμα τὸ 
ἅγιόν ἐστι τὸ κτιζόµενον, ἀλλὰ τὸ ἡμέτερόν ἐστι τὸ 
ἐν αὐτῷ ἀναχαινιζόμενον ΄ περὶ οὗ xai ὁ Δα- 
6ἱδ ηὔῦχετο φάλλων * « Kapblav χαθαρὰν xvícov iv 
kpo, 6 8ebc, xaX πνεῦμα εὐθὲς ἑἐγχαίνισον Ev τοῖς 
ἐγχάτοις μον. » : 

Οὐχοῦν τοῦ µκτιζομένου πνεύματος τοιαύτην 
ἔχοντος τὴν διάνοιαν, πρεπόντως ἂν νοηθείη xa 1) 


p στερεουµένη βροντὴ à πιστὸς λόγος, xaX ἀσάλεντος 


τοῦ πνεύματος ὁ νόμος. Τούτου γὰρ ὑπηρέτας εἶναι 
θέλων τὸν Ἰαχὼό xai τὸν Ἰωάννην, ἐχάλεσεν ὁ Κύ- 
proc Βοανεργὲς, 5 ἔστιν, υἱοὶ βροντῆς * ὃ Υ οὖν Ἰωάν- 
νης ἀληθῶς ἁπ᾿ οὐρανοῦ Bod: « "Ev ἀρχῇ ἣν ὁ Λόχος, 
καὶ ὁ Λόγος ἣν πρὸς τὸν θεὸν, καὶ Geb, ἣν ὁ Λόγος.» 
Ἡρότερον μὲν γὰρ σχιὰν εἶχεν ὁ νόμος τῶν µελλόν- 
των ἀγαθῶν; ὅτε δὲ ὁ Χριστὸς ἁπηγγέλη τοῖς ἀνθρώ- 
πθις xal παρεγένετο λέγων; « Αὐτὸς ὁ λαλῶν πάρ- 
ειµι: τότε, ὡς εἶπεν ὁ Παῦλος, « fj τούτου φωνὴ 
τὴν γῆν ἱσάλευσεν, ἑπαγγειλαμένου πρότερον’. "Ἔτι 
ἅπαξ ἐγὼ σείσω οὐ µόνον τὴν γῆν, ἀλλὰ xal τὸν 
οὐρανόν. Τὸ δὲ ἔτι ἅπαξ δηλοῖ τῶν σαλευοµένων τὴν 
µετάθεσιν, ἵνα μείνῃ τὰ μὴ σαλευόµενα. A βασι- 


* Marc. nij 17. 


691 


PANOPLIA DOGMATICA. — IIT. XI. 





-— στ στ —MÓÓM ÁN 


698 


λείαν ἀσάλευτον παραλαμδάνοντες, ἔχομεν χάριν, δι A ea qux sunt immobilia. Itaque regnum immobile 


ἧς λατρεύομεν εὐαρέστως τῷ θεῷ. » "Hy δὲ λέ- 
γειβασιλείαν οὗτος ἀσάλεντον, ταύτην στερεωθεῖσαν 
ψάλλει Δαθίδ᾽ ε Ὁ Κύριος ἐθασίλευσεν, εὐπρέπειαν 
&vebugato- ἐνεδύσατο Κύριος δύναμιν xal περιεζώ- 
σατο. Καὶ γὰρ ἑστερέωσε τὴν οἰχουμένην, τις οὐ σα- 
λευθήσεται. » Τὸ ἄρα παρὰ τῷ προφήτῃ pni» τὴν 
ἐπιδημίαν τοῦ Σωτῆρος σηµαίνει, ἐν fi καὶ ἡμεῖς &v- 
εχαινίσθηµεν, καὶ ὁ νόμος τοῦ πνεύματος ἁσάλευ- 
τος διαμένει. Αλλ᾽ οἱ τῷ ὄντι τροπικὸ , συνθέ- 
µενοι τοῖς Αρειανοῖς, xal µερισάµενοι μετ αὐτῶν 
τὴν εἰς τὴν θεότητα βλασφηµίαν, ἵνα ἐχεῖνοι μὲν τὸν 
Ylbv, οὗτοι δὲ τὸ Πνεῦμα κτίσμα λέγωσιν. ἑτόλμη- 
σαν, ὡς αὗτοί φασι, τρόπους πάλιν ἑαυτοῖς ἐφευρεῖν 
xai παρεξηγεῖσθαι καὶ τὸ τοῦ ᾿Αποστόλου ῥητὸν, ὃ 
καλῶς μὲν αὐτὸς ἔγραφε Τιμοθέῳ λέγων ' εδια- 
μαρτύρομαι ἑνώπιον τοῦ θεοῦ xa Ἰησοῦ Χριστοῦ 
xai τῶν ἐχλεχτῶν ἀγγέλων, ἵνα ταῦτα φυλάξῃς χω- 
ρὶς προχρἰµατος, μηδὲν ποιῶν χατὰ πρόσχλησιν,» 
Ἐχεῖνοι δὲ φάσχουαιν, ἐπειδὴ τὸν Θεὸν xal τὸν Xpt- 
στὸν ὠνόμασεν, εἶτα τοὺς ἀγγέλους, ἀνάγχῃ τοῖς &v- 
γέλοις συναριθμεῖσθαι τὸ Πνεῦμα, τῆς τε αὗτδιν 
εἶναι συστοιχίας καὶ αὐτνὺ , καὶ ἄγγελον εἶναι 
μείζονα τῶν ἄλλων. ἩΠρῶτον μὲν οὖν τῆς ἀαεδείας 
ἐστὶν Οὐαλεντίνου τοῦτο τὸ εὕρημα ^ χαὶ οὐχ ἔλαθον 
οὗτοι τὰ ἐχείνου  Ἅ«φθεγγόμενοι. Ἐχεῖνος γὰρ ἔφη- 
σεν, ὅτι, πεαφθέντος τοῦ Παρακλήτου, συναπεστάλη- 
σαν ἀὑτῷ οἱ ἠλιχιῶται αὐτοῦ ἄγγελοι, ἔπειτα δὲ τὸ 
Πνεῦμα κατάχοντες εἰς τοὺς ἀγγέλους εἰς τὴν 
Τριάδα συντάσσοντες. El γὰρ μετὰ Πατέρα χαὶ Υἱὸν 


χατ᾽ αὐτοὺς οἱ ἄγγελοι, δηλονότι τὴν Τριάδος sio C 


οἱ ἄγγελοι, xal οὐχ. ἔτι « λειτουργικὰ πνεύματα 


εἰς διακονίαν ἁποστελλόμενοι, » οὐδὲ ἁγιαζόμενοι, ἀλλ' 


Τίς οὖν ἡ τοσαύτη τούτων ἀπόνοια; Ποῦ τῶν 
Γραφῶν πάλιν εὗρον ἄγγελον τὸ Πνεῦμα λεγόμε- 
vov; Τὰ αὑτὰ δέ pot τοῖς προειρηµένοις εἰπεῖν 
ἀνάγχη. Παράκλητος ἐλέχθη χαὶ πνεῦμα υἱοθεσίας, 
xai πνεῦμα ἁγιασμοῦ, χαὶ πνεῦμα θεοῦ, xal πνεῦμα 
Χριστοῦ ἑλέχθη - οὐδαμοῦ δὲ ἄγγελος, οὐδὲ ἀρχάγ- 
ελος, οὐδὲ πνεῦμα διαχονίας, οἷοί εἶσιν οἱ ἄγ- 

ελοι * ἀλλὰ μᾶλλον σὺν τῷ Yd χαὶ αὐτὸ διαχονεῖται 
παρὰ τοῦ Γαθριὴλ λέγοντος τῇ Μαρίᾳ' « Πνεῦμα 
ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σέ» χαὶ δύναµις Ὑψίστου ἑἐπι- 
σχιάσει σοι. » Τῶν δὲ Γραφῶν μὴ λεγουσῶν ἄγγελον 
τὸ Πνεῦμα, mola τούτοις ἀπολογία Ὑγἐνοιτ ἂν τῆς 


suscipientes, habemus gratiam, per quam servimus 
placentes Deo !. » Quod autem hic immobile re- 
gnum dicit, idem firmatum canit David : « Domi- 
nus regnav:t, decorem induit, induit Domiuus for- 
titudinem et ea przcinxit se. Etenim firmavit orbem 
terre, qui non commovebitur 3. » ltaque quoda 
propheta dictum est, Salvatoris adventum signili- 
cat, in quo et nos renovati sumus, et lex spiritus 
immobilis perseverat. Sed illi vere tropici seu ver- 
satiles federe cum Arianis inito, ac inter se im- 
p'etate adversus Divinitatem divisa, ut videlicet illi 
Filium, ipsi Spiritum rem creatam esse pugnent ; Lro- 
pos, ut iidem loquuntur, effingere, atque illud etiam 
quod recte ad Timotheum scripsit Apostolus, male in- 


B ijerpretari ausi sunt : « Testor, » inquit Paulus, «co- 


ram Deo et Christo Jesu, et electis angelis, ut hzc 
custodias sine przjudicio, nihil faciens ex in- 
vitatione *.» Ex quibus illi concludunt, quod cum 
Deum et Christum nominaverit, deindeque angelos, 
necesse est spiritum inter angelos annumerari, eum- 
queex illorum esse ordine, atque angclum aliis majo- 
rem esse. Primo, hoc impii Valentini inventum est, 
neque latet ipsos eadem ac illum loqui. lile siquidem 
dixit, quod misso Paracleto, una cum illo cozvi 
ejus angeli missi fuerint. Deinde, dum Spiritum ad 
angelorum naturam deducunt, non advertunt se 
angelos iu Trinitate collocare. Nam si secundum 
illos post Patrem et Filium sequuntur angeli : certe 
e Trinitate sunt angeli, nec jam sunt « adiini- 
stratores spiritus in ministerium missi *, » nec ipsi 
sancli efficiuntur, sed potius alios sanctos efficiunt. 
αὐτοὶ μᾶλλον ἁγιάδοντες ἄλλους ἂν εἶεν. 


Quanam tandem hzc tam absurda illorum 
dementia est ?-Quo in loco rursus Scripturze sacrae 
invenerunt Spiritum angelum dici ? Eadem enim 
quie jam dixi, mihi repetere necesse est. Paracle- 
tus dictus est οἱ spiritus adoptionis, spiritus san- 
ctimonie, et Christi spiritus. At nunquam vel an- - 
gelus aut archangelus, aut spiritus ministerii qualer 
sunt angeli, appellatus est. Quia imo eidem et Fi- 
lio ministrat Gabriel cum Marie ait : « Spiritus 
sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obum- 
brabit tibi *. » Cum igitur Scripturz Spiritum an- 
gelum non appellent, quid excusationis habere pos- 


τοσαύτης ἁλογίστου τόλµης ; ὅπου ye xai ὁ τὴν τοι- D sint in tanta tamque absurda temeritate, maxime 


αύτην αὐτοῖς χαχόνοιαν ἐπισπείρας Οὐαλεντῖνος τὸ 
μὲν Παράκλητον , τοὺς δὲ ἀγγέλους ὠνόμασεν " 
εἰ χαὶ ἓν τῷ ow χρόνῳ, ἠλιχιώτην τοῖς ἀγγέλοις συν- 
τάσσει xal αὐτὸς τὸ Πνεῦμα ὁ ἀφρονέστατος. Ἁλλ' 
ἰδοὺ, φασὶν, ἓν τῷ προφήτῃ Ζαχαρίᾳ γέγραπται 7 
ε Τάδε λέγει ὁ ἄγγελος, 5 λαλῶν ἐν ἐμοί. » Καὶ δηλόν 
ἐστιν, ὅτι ἄγγελον εἶναι τὸ Ἠνεῦμα σηµαίνει τὸν 
ἐν αὐτῷ λαλοῦντα. Τοῦτο δὲ οὐκ ἂν εἶπον, εἰ τῇ &va- 
γνώσει προσέχοντες Ὥσαν. Αὐτὸς γὰρ ὁ Ζαχαρίας, 
ἠνίχα τὴν ὁπτασίαν περὶ τῆς λυχνίας ἑώρακε, qnol - 
« Καὶ ἀπεχρίθη ὁ ἄγγελος ὁ λαλῶν ἐν ἐμοὶ, xat εἶπεν" 


! Agg. τι, 7; ll:br. xm, 26-28. 
* Zach. iw, 5. j 


* Ρε]. xcu, 1. 


cum ipse Valentinus, qui impiam hanc mentem illis 
inseruit, illum quidem, Paracletum, hos vero, an- 
gelos nominaverit, licet idem etultissimus Spiritum 
angelis cozetaneum eodemque duntaxat tempore ae 
illos exstitisse senserit. Sed ecce, inquiunt, apud 
prophetam Zachariam scriptum est : « Πως dicit 
angelus qui loquitur in me *. » Atqui perspicuum 
est hic spiritus nomine angelum in ipso loquentem 
significari. Verum id minime dicerent, si quod le- 
gunt vellent attendere. Nam Zacharias in cande 

labri visione ait : « Et respondit angelus qui loque- 


3 [ Timoth. v, 2). * Ilebr. 1, 14. * Luc. 1, 55. 


ϱ)9 


u 
EUTIIYYMI1 ZIGABENI 


100 


batur in me, et dixit ; Numquid nescis quid sunt A Ob γινώσχεις {εί ἐστι ταῦτα ; Καὶ εἶπον' Οὐχὶ, Κύ- 


ligc ? Et dixi : Non, Domine. Et respondit, etait ad 
me, dicens ; Hoc est verbum Domini ad Zorobabel, 
dicens: Non in virtute magna, nec in robore, sed 
in Spiritu meo, dicit Dominus omnipotens *. » Ex 
quibus liquet angelum qui prophet» loquebatur, 
non fuisse Spiritum sanctum, sed illum quidem 
esse angelum, bunc autem esse Spiritum Dei omni- 
potentis, cui et angelus ministrat, quique a divini- 
tate dividi nequit, ac verbi proprius est. Quod si 
Avostoli verba nobis opposuerint, qui scilicet post 
Christum electos angelos nominavit ; dicant quinam 
ex illis omnibus Trinitati adjungendus sit? Nec enim 
omnes unus sunt numero. Aut quis illorum in co- 
lumbz specie in Jordanem descendit? Nam millia 
milium ct decies millies dena millia ministrant 
ei *. Velquare ccelis apertis non dictum est, Et 
descendit aliquis ex electis angelis, sed, Spiritus 
sanctus? Vel quare ipse Dominus de (ine tempo- 
rum cum discipulis disserens, distincte ait : 
« Mittet Filius hominis angelos suos *?» Jtem et an- 
tea dictum fuerat : « Ángeli ministrabant οἱ *. » 
Iterum quoque dixit : « Exibunt angeli *. » Cum 
vero discipulis sanctum Spiritum daret, ait : « Ac- 


cipite Spiritum sanctum  *. » Rursus οἱ cum eos- - 


dem ad predicandum misit : « Euntes, inquit, do- 
cete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Pa- 
tris et Filii et Spiritus sancti "*. » Nec enim ange- 
lum cum divinitate copulavit, neque nos sibi ipsi 


pit. Καὶ ἀπεχρίθη, xal εἶπε πρὸς μὲ λέγων 00- 
τος 6 λόγος Κυρίου πρὸς Ζοροδάδελ, λέγων, Οὐχ 
ἐν δυνάµει µεγάλῃ, οὐδὲ ἓν ἰσχύϊ, ἀλλ' ἐν Πνεύματί 
pou, λέγει Κύριος παντοχράτωρ. » Εὔδηλον οὖν, 
ὡς 6 λαλῶν ἄγγελος τῷ Ἠπροφήτῃ οὐκ ἣν «b 
Πνεῦμα τὸ &(tov, ἁλλ᾽ αὐτὺς μὲν ἄγγελος. τὸ δὲ τὸ 
Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ ἔστι τοῦ κπαντοχράτορος xal . 
δ.ακονεῖται μὲν παρ’ ἀγγέλου, ἁδιαίρετον δὲ τῆς 
θεότητός ἐστι, xat ἴδιον τοῦ λόγου. Ἐπεὶ εἰ xb. ámo- 
δτολιχὸν πρηφασἰζονται ῥητὸν, διὰ τὸ εἰρῆσθαι μετὰ 
τὸν Χριστὸν τοὺς ἐχλεχτὸὺς ἀγγέλους, εἰπάτωσαν τὶς 
Ex πάντων τούτων ἑστὶνό τῇ Tpiábv συντασσόµε- 
voc; Οὐ yàp 5h πάντες εἷς clot τῷ ἁἀριθμῷ' fj τίς 
αὐτῶν ἔστιν ὁ χατελθὼν εἰς τὸν Ἱορδάνην ἐν εἴδει 
περιστερᾶς ; Χίλιαι γὰρ χιλιάδες εἰσὶ xat μµύριαι µυ- 
ριάδες οἱ λειτουργοῦντες. Ἡ διὰ τί, ἀνοιγομένων τῶν 
οὐρανῶν, οὖκ εἴρηται, Καὶ κατῆλθεν Ex. τῶν ἔχλε- 
χτῶν ἀγγέλων, ἀλλὰ, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον; Ἡ διὰ τί 
αὐτὸς ὁ Κύριος περὶ μὲν τῆς αυντελείας διαλεγόµενος 
τοῖς μαθηταῖς, διαστέλλων μὲν ἔλεγεν. ε ΑἈποστελεῖ 
6 Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ; » Καὶ 
πρὸ τούτων εἴρητο" « Οἱ ἄγγελοι διηκόνουν αὐτῷ. » 
Καὶ πάλιν αὐτὸς λέγει" ε Ἐξελεύσονται οἱ ἄγγελοι.» 
Τοῖς δὲ μαθηταῖς διδοὺυς ἔλεγε « Λάδετε Πνεῦμα 
Ἅγιον΄ » ἀποστέλλων τε αὐτοὺς ἔλεγε" « Πορευθέν- 
τες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες 
αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, xai τοῦ Υἱοῦ, χαὶ 
τοῦ ἁγίου Πνεύματος. » Οὐ γὰρ ἄγγελον συνέτασσε 


et Patri in re creata conjunxit, sed in Spiritu san- C τῇ θεότητι, οὐδὲ ἐν χτίσµατι συνῆπτεν ἡμᾶς ἑαυτῷ 


cio, quem cum promitteret, non ait se angelum ' 
mittere, sed « Spiritum veritatis qui a Patre pro- 
cedit, *» qui idem ex ipso accipit et datur. 


Moyses quoque qui angelos quidem res crea- 
tas esse, Spiritum autem sanctum Filioet Patri 
conjunctum noverat, Deo ipsi dicente: « Vade, 
ascende de loco isto tu et populus tuus quem 
eduxisti de terra Jgypti, in terram quam juravi 
Abraham, [Isaac et Jacob, dicens: Semiuíi vestro 
dabo eam : et mittam ante faciem tuam angelum 
meum, οἱ ejiciet Chananeum *;» id recusavit, ita 
respondens : « Nisi ipse proficiscaris nobiscum, ne 
ye ex isto loco educas 19. » Nolebat nempe popu- 
lum a re creata duci, ne rei creat» potius quam 
: Deo omnium Creatori servire discerent. Certe ἰάεια 
flle qui angelum ducem babere renuerat, Deum 
ipsum ut sui dux esset rogavit, Quod cum Deus 
pollicitus ipsi responderit : « Et istud verbum 
tuum, quod locutus es, faciam : invenisti enim 
gratiam coram me, et novi te prz omnibus" : » 
eum item inde in lsaia scriptum 1egamus : « Qui e 
terra eduxit pastorem oviuin : ubi est qui posuit ig 
ipsis Spiritum sanctum, qui Moysen dextera de- 
duxit '*? οἱ paulo post : « Descendit Spiritus a 


* Zachar. iv, 5, 6. * Dan. vii, 10. * Mauh. χι, 41. 
5 Exod. xxxi, 4, 2. 


92. " Matth. vii, 19. 


5 Joan. xv, 26, xvi, 14 
13 Ίνα. Lxiu, 11,123. 


τε xaX τῷ Πατρὶ, ἀλλ᾽ ἓν τῷ Ηνεύματι τῷ ἁγίῳ, ὅπερ 
αὐτὸς ἐπαγγελλόμενο οὐκ εἴρηχεν ἄγγιλον ἆπο- 
στέλλειν, ἀλλά « τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὃ παρὰ τοῦ 
Πατρὸς ἐχπορεύεται, » καὶ ἔχ τοῦ αὐτοῦ λαμδάνει 
xaX δίδοτα.. 


Καὶ Μωσῆς Υ οὖν, γινώσχων τοὺς μὲν ἀγγέ- 
λους κτίσματα, τὸ δὲ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἠνωμένον τῷ 
Υἱῷ καὶ τῷ Πατρὶ, λέγοντος αὐτῷ τοῦ θεοῦ» « Ἡο- 
ρεύου , ἀνάδηθι Σντεῦθεν σὺ χαὶ ὁ λαός σου, οὓς 
ἐξήγαγες &x γῆς Αἰγύπτου εἷς τὴν γῆν, ἣν ὤμοσα 
τῷ ᾿Αόραὰμ, χαὶ τῷ Ἱσαὰχ, καὶ τῷ Ἰαχὼθ λέγων; 
Tip σπέρµατι ὑμῶν δώσω αὐτήὴν * χαὶ συναποστελῶ 
πρὺ προσώπου σου τὸν ἄγγελόν µου, χαὶ ἐχδαλεῖ τὸν 
Xavavalov* » παραιτεῖται λέγων; € El μὴ αὐτὸς 
συμπορεύῃ μεθ’ ἡμῶν, p, µε ἀναγάγῃς ἐντεῦθεν. » 
Οὐκ ἐδούλετο γὰρ χτίἰσμα  προηγεῖσθαι τοῦ λαοῦ, 
ἵνα μὴ µάθωσι λατρεύειν τῇ χτίσει παρὰ τὸν χτί- 
σαντα τὰ πάντα θεὀν. ᾽Αμέλει, τὸν ἄγγελον παραιτη- 
σάµενος, παρεχάλει αὐτὸν τὸν θεὸν χαθηγεῖσθαι αὑ- 
τῶν. Τοῦ δὲ θεοῦ ἑπαγγειλαμένου χαὶ εἰπόντος πρὸς 
αὐτόν * κε Καὶ τοῦτόν σου τὸν λόγον, ὃν εἴρηχας, 
ποιῄσω * εὕρηχας Υὰρ χάριν ἐνώπιόν µου, χαὶ οἷδά σε 
παρὰ πάντας »γέγραπται Ev τῷ "Hoata* « Ὁ &va- 
θιδάσας Ex τῆς γῆς τὸν ποιμένα τῶν προδάτων * ποῦ 
ἐστιν ὁ θεὶς ἐν αὐτοῖς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὁ ἀνα- 
γαγὼν τῇ δεξιᾷ Μωσῆν; » xe μεῖ ὀλίγα φησί’ 


* Matth. 1v, 11. * Matth. xin, 49. 
1 ibig. 1b. 


* Joan. xx, 
** ibid. 17, 13. 


701 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 


102 


« Κατέδη Πνευμα παρὰ Κυρίου καὶ ὡδήγησεν αὐτούς. A Domino et ductor illorum fuit. Sic duxisti populum 


Οὕτως Ίγαγες τὸν λαόν cou ποιῄῆσας σεαυτῷ 
ὄνομα δόξης ^ » τίς Ex τούτων οὐ συνορᾷ τὴν ἀλήθειαν; 
Τοῦ γὰρ θεοῦ ἐπαγγειλαμένου χαθηγεῖσθαι, ἰδοὺ οὐκ 
ἔτι ἄγγελον ἐπαγγέλλεται πέµπειν, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα 
αὐτοῦ, ὃ ἐστιν ὑπὲρ τοὺς ἀγγέλους , xal αὐτὸ χαθ- 
ηγούμενόν ἐστι τοῦ λαοῦ. Καὶ δείχνυται, ὅτι οὐ τῶν 
κτισμάτων, οὐδὲ ἄγγελός ἐστι τὸ Πνεῦμα, ἀλλὰ ἄνω 
45e κτἰσεώς ἐστιν , ἠνωμένον τῇ θεότητι τοῦ 
Πατρός. Αὐτὺς Υὰρ ὁ θεὸς διὰ τοῦ Λόγου ἐν Πνεύ- 
µατι χαθηγεῖτο τοῦ λαοῦ ’ ὅθεν καὶ διὰ πάσης τῆς 
ΓραφΏς φησιν « Ἐγὼ ἀνήγαγον ὑμᾶς ix γῆς 
Αἰγύπτου. μάρτυρες ὑμεῖς ἐστε, el θεὸς fjv ἀλλό- 
«gio; £v ὑμῖν πλὴν ἐμοῦ, » Καὶ οἱ ἅγιοι δὲ προσφω- 
νοῦσι τῷ θεῷ ' « Ὡδήγησας ὡς πρόθατα τὸν λαόν 
σου * » καὶ, ε Ὠδήγησεν αὐτοὺς Κύριος ἐπ ἐἑλπίδι, 
καὶ οὖκ ἑδειλίασαν. » Τούτῳ xal τὸν ὕμνον ἀνατι- 
fast λέγοντες' « Τῷ διαγαγόντι τὸν λαὺν αὐτοῦ Ev 
τῇ ἐρήμῳ, ὅτι εἰς τὸν αἰῶνα τὸ ἔλεος αὐτοῦ.» 'O δὲ 
μέγας Μωσῆς συνεχῶς διηγεῖται -* « Κύριος ὁ 
Θεὸὺς ὁ προπορξνόµενος πρὸ προσώπου ὑμῶν. » Τὸ 
ἄρα τοῦ θεοῦ Πνεῦμα οὐκ ἂν ctr, ἄγγελος, οὐδὲ κτί- 
cua, XXX ἴδιον τῆς θεότητος αὐτοῦ. Τοῦ γὰρ Πνεύ- 
µατος ὄντος ἓν τῷ λαῷ, ὁ θεὺς δι Υἱοῦ ἐν Πνεύματι 
ἣν ἐν αὐτοῖς. 
ἸΑλλ᾽ ἕστω ταῦτα, φασὶ xal αὗτοί * διὰ «L οὖν 
ὁ Απόστολος μετὰ τὸν Χριστὸν οὐκ ὠνόμασε τὸ 
Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἀλλὰ τοὺς ἐχλεχτοὺς ἀγγέλους; Τὸ 
αὐτὸ δ’ ἄν τις αὐτοὺς ἐρωτήσειε’ Διὰ τί μὴ ἀρχαγγέ- 
λους, μηδὲ χερουθὶµ, μηδὲ σεραφὶμ., μηδὸ κυριό- 
τητας, μηδὲ θρόνους, μηδὲ ἕτερόν τι, ἀλλ’ ἐκλεχτοὺς 
μόνους ἀγγέλους ὠνόμασεν ὁ. Παῦλος; "Ap' οὖν, Enel 
μὴ οὕτως ὠνόμασεν, οἱ ἄγγελοι ἀρχάΥγελοί elaw, 1| 
μόνοι ἄγγελοί εἶσι, xat οὔτε σεραφὶμ., 1j χερονθὶμ, 
οὐχ ἀρχάγγελοι, οὐδὲ χυριότητες, οὐ θρόνοι, οὐκ &p- 
ya, οὐχ ἕτερόν τι ἐστίν; ᾽Αλλὰ τοῦτό ἐστιν ἀνάγχην 
μὲν ἐπιθάλλειν τῷ ᾿Αποστόλῳ, διὰ τί p οὕτως, ἀλλ’ 
οὕτως ἔγραψεν, ἀγνοεῖν δὰ τὰς θείας Γραφὰς, xat διὰ 
ποῦτο πλανᾶσθαι περὶ τὴν ἀλήθειαν. Ἰδοὺ γὰρ 
παρὰ μὲν τῷ 'Hoata γέγραπται ΄ «Προσαγάγετε πρὸς 
μὲ, καὶ ἀχούσατς ταῦτα" Οὐκ ἀπ᾿ ἀρχῆς Ev κρυφῇ 
λελάληχα" ἠνίχα ἐγένετο, ἐχοῖ ημην ' xal νῦν Κύριος 


tuum, ut faceres tibi nomen glorie *! : » quis ex 
his veritatem non perspicit? Nam cum Deus se du- 
cem populi fore esset pollicitus, ecce non jam an- 
gelum, sed suum Spiritum, qui angelis superior est, 
ducetorem populi se missurum promittit. Quare 
patet Spiritum non ex rcbus crcatis neque ange- 


lum esse, sed rebus omnibus creatis superiorem et | 


Patris divinitati conjunctum esse. Namque ipse 
Deus per Verbum in Spiritu populum ducebat; 
unde per totam Scripturam testatur : « Ego eduxi 
vos de terra Egypti : testes vos estis, si Deus alie- 
nus erat in vobis preter me *. » Sancti quoque ita 


B peo loquuntur: « Deduxisti sicut oves populum 


tuum *.» Et : « Deduxit cos Douinus in spe, et non 
tiinuerunt *. » Huic. eidem hymnum offerunt qui 
aiunt : « Qui traduxit populum suum per desertum, 
quoniam in ssculum misericordia ejus ^. » Ma- 
gnus vero Moyses identidem repetit : « Domibus 
Deus qui praeit ante faciem vestram *.» ltaque 
Dei Spiritus non est angelus neque res creata, sed 
ejus divinitatis est proprius. Nam cum Spiritus in 
populo esset, Deus per Filium in Spiritu in iisdein 
erat. 


Verum hzc ita sint, inquiunt illi : cur igitur 
Apostolus post Christum, non Spiritum san- 
ctum, sed electosangelos nominavit? Atqui idem ab 
ÁMlis merito quis seiscitetur : Quare non archangelos, 
neque cherubim, neque seraphin, neque doininatio- 
nes, neque thronos, neque quid aliud, sed $0los ele- 
ctos angelos Paulus nominavit ? Num ergo, quia non 
ita nominavit, angeli sunt arcbangeli,'aut soli angeli 
exsistunt, nullique sunt seraphim aut cherubim, 
nulli archangeli et dominationes, nulli throni et 
principatus, nihil denique aliud exsistit? Verum 
id inquirere nihil aliud est, quam Apostolo neces- 
sitatem lioc vel illo inodo scribendi imponere, nec 
non divinas Scripturas ignorare, ac proinde a ve- 
ritate aberrare. Eece enim apud Isaiam scriptum 
legimus : « Accedite ad me el audite haec : Non ab 
initio in abscondito loeutus sum; cum fieret, ibi 


ἀπέσταλχέ µε, xal τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ ' » παρὰ δὲ τῷ peram : et nunc. Dominus misit me et Spiritus 


Ἁγγαίῳ * « Kal νῦν κατίσχυε 2οροθάθελ, λέγει 
Κύριος, xat χατίσχνε Ἰησοῦ ὁ τοῦ Ἰωσεδὲχ, ὁ ἱερεὺς 
ὁ μέγας, λέγει Κύριος. Καὶ χατισχνέτω πᾶς ὁ λαὸς 
τῆς γῆς, λέγει Κύριος * xal ποιεῖτε, διότι μεθ) ὑμῶν 
ἐγώ εἰμι, λέγει Κύριος παντοκράτωρ, χαὶ τὸ Πνεῦμά 
µου ἐφέστηχεν ἐν µέσῳ ὑμῶν. » Καὶ παρ ἀμφοτέ- 
ροις τοῖς προφήταις περὶ μόνου τοῦ Κυρίου xal τοῦ 
Πνεύματος µνήµη véyove. Τέ τοίνυν xal περὶ τού- 
του φῄσουσιν; El γὰρ, ἐπειδὴ τοῦ Χριστοῦ µνη- 
μονεύσας ὁ Παῦλος περὶ μὲν τοῦ Πνεύματος ἐσιώπησε, 
τῶν δὲ ἐκλεχτῶν ἀγγέλων ἐμνημόνευσε, διὰ τοῦτο ἐν 
ἀγγέλοις τὸ Πνεῦμα συντάττουσιν ’ ὥρα, xai τοῖς 
προφητιχοῖς τούτοις ἐντυγχάνοντας , τολμηρό: 
τερον αὐτοὺς διαλογίζεσθαι xal περὶ τοῦ σεσιωπηµέ- 


* Levit. xt, 45; 
5 Paul. Cxxxv, 14. 


! [sa. Lxin, 13. 
* lP'sal. Lixvit, oo. 


Deut. xxxi, 59; Isa. xtv, 21; Ose. xiii, 4. 
* Dcut. 1, 90, 33... " lua. στι, 10.  Agg, ui, 5, 6. 


ejus *. » Et apud Aggzeum : « Et nunc confortare, 
Zorobabel, dicit Dominus, et confortare, Jesu fili 
Josedec, sacerdos magne, et confortetur omnis po- 
pulus terre, dicit Dominus, et facite, quoniam 
ego vobiscum sum, dicit Dominus omnipotens. Et 
Spiritus meus stetit. in medio vestri*. » Hic 
apud utrumque. prophetam, solius Domini et Spi- 
ritus fit mentio : quid igitur ad id dicturi sunt? 
Nam si eo quod Paulus Christi mentionem faciens, 
de Spiritu tacuerit, et electorum angelorum memi- 
nerit ; si, inquam, eam ob causam Spiritum inter 
angelos collocare nihil verentur : restat ut ex his 
propheticis verbis, iidem de illo qui ibi silentio 
omittitur audacius disputent. Nam si dicant Domi- 


5 Psal. Lxxvi, 21. 


103 


EUTIIYMII ZIGADENI 


701 


num esse, idem esse ac Filium csse : quid de Patre A νου. "Αν τε γὰρ τὸν Κύριον εἶναι, φῄσουσιν εἶναι τὸν 


dicturi sunt? Si vero illud de Patre intelligant, 
quid dicturi sunt de Filio? Procul autem absit vol 
a sola cogitatione, ea quz ex illorum sententia con- 
sequitur impietas. Nempe illos respondere necesse 
est, vel nullum illum esse, vel, quod silentio pre- 
termissus sit, eum inter res creatas anbpumerare, 
Quid item dicturi sunt, si ipsum etiam Do- 
minum dicentem audierint : « Judex quidam erat 
in quadam civitate, qui Deum non timebat, et ho- 
minem non reverebatur *. » Nunquid quia post 
Deum hominem nominavit, ille homo est Filius 
quem injustus judex non reveretur? An forte quia 
post Deum, hominem subdiderit, tertius est Filius 
post hominem, et quartus Spiritus sanctus ? Quid, 
οἱ Apostolum eadem Epistola rursus dicentem au- 
diant « Precipio tibi coram Deo, qui vivificat 
omnia, et Christo Jesu, qui testimonium reddidit 
sub Pontio Pilato bonam confessionem, ut serves 
mandatum sine macula, irreprehensibile * » ? Num 
quia hic de angelis et Spiritu siluit, de Spiritu et 
de angelis utrum sint dubitant? lta sane dubitave- 
rint, quandiu hzc adeo impia contra Spiritum 
meditabuntur. Si preterea ad hzc libri Exodi verba 
auendant , « Timuit autem populus Dominum, οἱ 
crediderunt Deo et Moysi servo ejus * , » an Moy- 
sem Deo annumeraturi sunt, neque post Deum, Fi- 
lium sed solum Moysem sunt intellecturi ? Quid si 
etiam patriarcham Jacob Josepho his ver- 


Υἱὸν, τί ἂν εἴποιεν περὶ τοῦ Πατρός; ἄν τε τὸν Ila- 
τέρα εἴπωσι, τί ἂν εἴποιεν περὶ τοῦ Υἱοῦ; Τὴν γὰρ 
ἀχολουθοῦσαν xatv' ἐχείνους δυσφηµίαν μηδὲ λογίσα- 
σθα[ τινα Yévotzo* ἀνάγχη γὰρ αὐτοὺς εἰπεῖν, f] ὅτι 
οὐκ ἔστιν, f] τοῖς ποιημασι συναριθμεῖν τὸ σεσιωπη- 
μένον. 

TL OU 8v εἴποιεν , ἐὰν ἀχούσουσι χαὶ τοῦ 
Κυρίου λέγοντος’ « Κριτής τις ἦν ἕν τινι χώρα, τὸν 
θεὸὺν μὴ φηθούμενος, xaX ἄνθρωπον μὴ ἑἐντρεπόμε- 
vog. » " Apa, ἐπειδὴ μετὰ τὸν θὲὸν ὠνόμασεν 
ἄνθρωπον, ὁ Υἱός ἐστιν οὗτος ὁ ἄνθρωπος, ὃν οὐκ £v. 
ετράπη ὁ ἄδιχος χριτής; Ἡ ἐπειδὴ μετὰ τὸν θεὸν ὡνέ- 
pace τὸν ἄνθρωπον, τρίτος ἐἑστὶν ὁ Υἱὸς μετὰ τὸν 
ἄνθρωπον, xaX τέταρτον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον; Τί δὲ 
ἄρα, ἐὰν καὶ τοῦ ᾽Αποστόλου ἐν τῇ αὐτῃ ἐπιστολῇ πά- 
λιν λέγοντος ἀχούσωσι’ « Παραγγέλλω σοι ἑνώπιον 
τοῦ Θεοῦ τοῦ ζωογονοῦντος τὰ πάντα, xal Κυρίου 
Ἰησοῦ Χριστοῦ, τοῦ µαρτυρῄσαντος ἐπὶ Ἠοντίου Πι- 
λάτου, τὴν χαλὴν ὁμολογίαν, τηρῆσαί σε τὴν ἐντολὰν 
ἄσπιλον, ἀνεπίληπτον ; » "Apa οὖν, ἐπειδὴ σεσιώ- 
πηχε νῦν περὶ ἀγγέλων xat Πνεύματος, ἀμφιθάλλουσι 
περὶ Πνεύματος, εἰ ἔστ , καὶ περὶ ἀγγέλων , et 
εἶσι; Ναὶ ἀἁμφιθάλλουσιν ἕως τοιαῦτα δυσφημεῖν περὶ 
τοῦ Ἠνεύματος µεμµελετ/χασιν. ᾿Εὰν δὲ ἀχούσωσε 
τῆς Τραφῆς λεγούσης tv τῇ Ἐξόδψ, « Ἑφοθήθη 
δὲ ὁ λαὺς τὸν Κύριον, καὶ ἔπιστευσαν τῷ θεῷ, καὶ 
Μωσῇ, τῷ θεραπόντι αὐτοῦ, » ρα συναριθµήσουσι 
τῷ θεῷ τὸν Μωσῆν, xal μετὰ τὸν θεὸν οὗ νοῄσουσι 


bis benedicere meminerint « Deus qui pascit me ab ᾳ τὸν Υἱὸν, ἀλλὰ µόνον τὸν Μωσῆν; «Τί δὲ, ἐὰν ἀχού- 


adolescentia mea usque in praesentem diem ; apnge- 
lus, qui eruit me de cunctis malis, benedicat pue- 
ris istis * »?* Num quia post Deum angelum nomi- 
navit, prior est angelus Filio, aut Filius inter an- 
gelos annumeratur? Ita profecto senserint , quippe 
quibus cor corruptum sit. Verum non hzc est apo- 
stolica fides, neque ea ferre licet Christiano. Nam 
sancta et beata Trinitas individua atque ipsa se- 
cum unita est, ita ut ubi Patris mentio flat, ejus- 
dem statim Verbum, ac in Filio Spiritus debeat 
intelligi. Quod si Filius nominetur, similiter in 
Filio est Pater, nec extra Verbum est Spiritus san- 
ctus. Siquidem una est Patris gratia qux per Filium 
in Spiritu sancto completur. Una pariter divinitas 


et unus Deus est qui est soper omnia, et perp 


omnia, atque in omnibus. Namque ipse etiam Pau- 
lus cujus hacc sunt verba, « Testificor coram Deo et 
Jesu Cliristo *, » Spiritum a Filio neutiquam dividi, 
sed ipsum in Christo esse, quemadmodum Filius in 
Pate est, optime noverat. Convenienter tamen ele- 
ctos angelos una adjunxit, ut, quoniau hzc ad di- 
scipuluim scribebat , ille cui minime latebat ea quz 
a Deo dicta sunt per Christum in Spiritu dicta 
esse, et angelos res nostras administrare, singulo- 
rumque actus speculari, magistri exhortationes cu- 
slodiret, ut cui persuasum esset omnium quae 
diceret ipsos angelos speculatores testes habere. 


! Luc. xvi. 2,. ^ E Tim, vi, 15. 


1 Exod. xiv. 51. 


σωσι xal τοῦ πατριάρχου Ἰαχὼθ εὐλογοῦντος τὸν 
Ἰωσῆφ xai λέχοντος' ε 0 θεὸς ὁ τρέφων µε ἐκ νεύ- 
τητός µου ἕως τῆς ἡμέρας ταύτης * ὁ ἄγγελος ὁ ῥνό- 
µενός µε Ex πάντων τῶν χαχῶν εὐλογήσαι τὰ 
παιδία ταῦτα»; ρα, ἐπειδὴ μετὰ τὸν θεὸν ὡνό- 
µασεν ἄγγελον, πρῶτός ἐστιν ὁ ἄγγελος τοῦ 
ΥΙοῦ, ἢ ἀγγέλοις συναριθμεῖται ó. Ylóg; NaX, πάλιν 
οὕτω νοῄσουσι, διεφθαρµένην ἔχοντες τὴν xapólav. 
Ἁλλ' οὐχ fj ἀποστολιχὴ πίστις ἑστὶ τοιαύτη, οὐδ' 
ὅλως Χριστιανὸς ἀνάσχοιτο ἂν τούτων. Ἡ γὰρ ἁγία 
καὶ µαχαρία Τριὰς, ἁδιαίρετος xaX ἠνωμένη πρὸς 
ἑαυτήν ἐστι ' χαὶ λεγοµένου τοῦ Iacobo, πρόσεστι 
xal ὁ τούτου Λόγος χαὶ τὸ ἐν τῷ Υἱῷ Πνεῦμα. 'Eáv 
δὲ xal ὁ Υἱὸς ὀνομάξηται, Ev τῷ Υἱῷ ἐστιν ὁ Πατὴρ, 
χαὶ τὸ Πνεῦμα οὐχ ἔστιν ἑκτὸς τοῦ Λόγου. Μία γάρ 
ἐστιν ἐχ τοῦ Πατρὸς χάρις δι’ Υἱοῦ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ 
πληρουμένη ' xai µία θεότης koi, xa εἷς θεός 
ἐστιν ὁ ἐπὶ πάντων, xaX διἁ πάντων, χαὶ Ev πᾶ- 
σιν, Οὕτω γὰρ xal ὁ Παῦλος, εἰρηχὼς, « Διαμαρτύ- 
ροµαι ἐνώπιον τοῦ θεοῦ καὶ Ἰησοῦ Χριστοῦ, » ἑχί- 
νωσχεν, ὅτι οὗ δ.ῃρεῖτο τοῦ Υἱοῦ τὸ ΠΗνεῦμα , ἁλλ᾽ ἓν 
Χριστῷ Ίν xat αὐτὸ, ὥσπερ ὁ Υἱὸς ἐν τῷ Πατρί: 
τοὺς δὲ ἐχλεχτοὺς ἀγγέλους συνεπήγαχεν εἰχότως, 
ἵνα, ἔπειδὴῃ διαμαρτυρία ἣν τῷ μαθητῇ λεγομένη, 
γινώσχων, ὡς τὰ μὲν λεγόμενα παρὰ θεοῦ διὰ 
Χοιστου £v Πνεύματι λελάληται, οἱ δὲ ἄγγελοι δια- 
χονοῦσι τὰ παρ) ἡμῶν, ἐπισκοποῦντες τὰς ἑχάστου 


* Gen. αν. 159. ^ Hf Timoth. 1v, 4. 


105 


πράξεις, φυλάξῃ τὰ; τοῦ διδασχἀάλου 
ὡς ἔχων τοὺς ἐφορῶντας τῶν λεγομένων μάρτυρας. 
Ἡ τάχα xaX διὰ τοὺς διὰ παντὸς θεωροῦντας τὸ 
πρόσωπον τοῦ Πατρὺὸς, τοῦ iv τοῖς οὐρανοῖς, δια- 
μαρτύρεται νῦν ἀγγέλους, Evexá ye τῶν Ev τῇ 
χηδεµόνας τῶν λαῶν, ph ἀμελίσῃ τῶν παραινέσεων 
Tov μὲν οὖν θείων λογίων τοιοῦτος ὁ νοὺς ἐμοὶ 
Φαίνεται, διελέγχων τὴν τῶν ἁλόγων χατὰ τοῦ IIveu- 
µατος δυσφημµίαν ' αὐτοὶ δὲ τὴν φιλονειχίαν ἔμμονον 
ἔχοντες πρὸς τὴν ἀλήθειαν, ὡς γράφεις, οὐχέτι μὲν 
ἀπὸ τῶν Γραφῶν (οὐχ εὐὑρίσχουσι γὰρ), ἀπὸ δὲ τοῦ 
περισσεύµατος τῆς καρδίας τῆς ἰδίας ἑρευγόμένοι, 
πάλιν φάσχουσιν ᾿ El μὴ χτίσµα ἐστὶ, μηδὲ τῶν ἀγ- 
γέλων εἷς ἐστιν, ἀλλ ix. τοῦ Πατρὸς ἐχπορεύεται 
οὐχοῦν Yióg ἐστι xal αὐτὸ , 
αὑτό τε χαὶ ὁ Λόγος. Καὶ εἰ ἁδελφός ἐστι, πῶς µονο- 
γενῆς ὁ Λόγος, ἡ πῶς οὐκ ἴσοι, ἀλλ ὁ μὲν μετὰ τὸν 
Πατέρα, τὸ δὲ μετὰ τὸν Υἱὸν ὀνομάζεται ; πῶς 
δὲ, εἰ £x τοῦ Πατρός ἔστιν, οὗ λέγεται χαὶ αὐτὸ Υε- 
γεννῆσθαι , f| ὅτι Υἱός ἔστιν, ἀλλ ἁπλῶς ΗἨνεῦμα 
ἅγιον, El δΣ τοῦ Υἱοῦ ἐστι τὸ Πνεῦμα , οὐχοῦν 
πάππος ἐστὶν ὁ IIazhp τοῦ Πνεύματος. Τοιαῦτα παί- 
ζουσιν οἱ ἄτιμοι, περιεργαζόµενοι xaX θέλοντες ἔρευ- 
νᾶν τὰ βάθη τοῦ θεοῦ, ἃ μηδεὶς olbev, εἰ μὴ τὸ 
Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ τὸ δυσφημούμενον ὑπὸ τούτων. 
Ἔδει μὲν οὖν µηχέτι τούτοις ἀποχρίνασθαι, χατὰ 55 
τὴν ἀποστολιχὴν παραγγελίαν, μετὰ τὴν ἐχ τῶν προ- 
ειρηµένων νουθεσίαν ὡς αἱρετιχοὺς αὐτοὺς παραι- 
τεῖσθαι, f] ἄξια ὧν ἑρωτῶσιν ἑρωτᾷν αὑτοὺς, καὶ 
ἁπα'τεῖν παρ) αὐτῶν ἀπόχρισιν, οἵαν 
ἡμῷν ἀπαιτοῦσιν. Εἰπάτωσαν τοίνυν * εἰ ὁ Πατὴρ £x 
πατρός ἐστι, χαὶ εἰ ἄλλος σὺν αὐτῷ γεγέννηται , xal 
εἶσιν ἀδελφοὶ ἐξ ἑνὸς, χαὶ τί ὄνομα αὑτοῖς , χαὶ 
τίς ὁ xai τούτων Πατὴρ χαὶ πάππος, χἀχείνων οἱ 
πρόγονοι; Αλλ οὐκ εἶναι φήσουσι. Πῶς οὖν Πατὴρ, 
λεγέτωσαν, αὑτὸς ph γενόμενος ix Πατρός: Ἡ 
πῶς ἠδυνήθη Υἱὸν ἔχειν, μὴ πρότερον αὐτὸς Υἱὸς 
γεννηθείς ; Οἶδα, ὃτι ἀσεδὴς ἡ ἐρώτησις * ἀλλὰ τοιαῦτα 
παίζοντας αὐτοὺς παίζειν δίχαιον, ἵνα κἂν Ex τῆς 
τοιαύτης ἁτοπίας χαὶ ἀσεθοῦς ἑρωτήσεως αἱσθάνεσθαι 
τῆς ἰδίας ἀφροσύνης δύνωνται. Οὐκ ἔστι γὰρ ταῦτα" 
pA γέἐνοιτοἰ οὐδ' οὕτως ἐρωτᾷν περὶ τῆς θεότητος 
πρέπει. Οὐχ ἔστι γὰρ ὡς ἄνθρωπος ὁ θες, ἵνα xal 
ἀνθρώπινα περὶ αὐτοῦ τις τολμήσῃ ἑρωτᾷν. 


Σιωπᾷν μὲν οὖν, ὡς προεῖπον, ἐπὶ τούτοις, 
xai μὴ προσποιεῖσθαι τοὺς τοιούτους ἔδει ἵνα δὲ 
ph ἡ ἡμῶν σιωτὴ πρόφασιν ἀναισχυντίας αὐτοῖς 
ἐμποι[σῃη, ἀχουέτωσαν ', Ὥσπερ οὐκ ἔστιν ἐπὶ τοῦ 
Πατρὸς εἰπεῖν πατέρα, οὕτως οὐχ ἔστιν ἐπὶ τοῦ 
Υἱοῦ εἰπεῖν ἁδελφόν. Too μὲν γὰρ Πατρὸς, ὡς γέ- 
γραπται ἔμπροσθεν, ἄλλος θεὸς οὗ γέγονεν * Υἱὸς δὲ 
οὐχ ἔστιν ἄλλος * μονογενῆς Ὑάρ ἐστι’ διὸ καὶ pó- 
vo; χαὶ εἷς 6 ΠἩατὴρ ,  Ἅµόνου xai ἑνὸς Ylou Πα- 
τήρ ἐστι * xal ἐπὶ µόνης τῆς θεότητος τὸ Πατὴρ καὶ 
τὸ Υἱὸς ἕστηχεν ἀεὶ xal ἔστι. Τῶν μὲν γὰρ ἀνθρώ- 
fo εἰ πατὴρ λέγεταί τις, ἀλλ ἑτέρου γέγονεν υἱός' 


— 3 Tit. ii, 10. 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT XI. 


706 


παραινέσεις, A An forte angelos qui semper vident faciem Patris, 


qui in colis est, propter Ecclesix pusillos, testes 
appellat, ut discipulus, cognitis populorum cura- 
toribus, Apostoli admonitiones non negligeret. 


'"Exxincia μικρῶν, ἵνα, Ὑινώσχων ὁ μαθητὴς τοὺς 
τοῦ Αποστόλου. 


ltaque is mihi videtur esse sensus Scripturo 
sacra, quo plane illorum adversus Spiritum impie- 
tas validissime refutatur. Verum iidem illi veritati 
adversari pergunt, ut scribis, non jam ex Scripturis, 
quippe qui nihil ibi inveniant, sed ex proprii cordis 
redundautia haec rursus. eructant : Si Spiritus res 
creata non est, neque unus ex angelis, sed ex Pa- 
tre procedit: igitur Filius quoque ipse dicendus 


xaX δύο ἀδελφοί εἰσιν p 9o proindeque duo sunt fratres, ipse scilicet. et 


Verbum. Quod si frater est , qui lieri potest ut 
unigenitum sit Verbum, vel ut zquales non sint, 
sed hic post Patrem, ille post Filium nominetur? 
Si item ex Patre est, cur non el ipse genitus, aut 
Filius esse, sed simpliciter Spiritus sanctus dicitur? 
Denique, si Filii dicatur esse Spiritus : Pater ergo 
avus est Spiritus saneti. Hic tuvpissimi homines 
cavillando effutiunt , qui curiosius profunda Dei 
scrutari conantur, qua nemo novit nisi Spiritus 
Dei, de quo illi tam impie sentiunt, quibus nihil 
amplius respondere zequum saue esset ; sed secun- 
dum Apostoli preceptum *, post przictam admo- 
nitionem, tanquam h:eretici vitandi essent: vel certe 
ut nos interrogaut, sic eos a nobis interrogari ope- 


αὐτοὶ παρ C 138 pretium fuerit, idemque nos ab illis responsum 


efllagitare, quod illi a nobia exigunt. Reapondeaut 
igitur, utrum Pater ex paire sit, et num alius cum 
illo genitus fuerit, sintjue ex uno fratres, 
qualeque nomen illis sit? Quis itein eorum pater et 
avus, qui proavi? Atqui nullos esse respondebunt. 
Quare ergo Pater ab illis dicitur, qui idem ex Patre 
non sit ortus? Vel qui Filium habere potuit, qui 
ipse prius Filius non fuit genitus? Equidem non 
me fugit ista inquirere nefas omnino esse. Verum 
haud ab re fuerit ita illudentibus vicissim illudere, 
ut saltem ex liujusmodi absurda et impia interro- 
galione propriam insipientiam percipere valeant. 
Nec enim illa ullo modo sunt : absit ! neque hxc 
de divinitate scigcitari decet. Siquidem non est 


D Deus similis hominum, ut ista humana de illo per- 


eontari quis audeat. 

Itaque, ut jam monui, silentium in his quz- 
stionibus servare, et hujusmodi illorum argutias 
dissimulare satius certe fuerit. Verumtamen ne no- 
strum silentium majoris ipsis flat impudentis oc- 
casio , hac illis reponere non gravabor. Nempe 
quemadmodum Patris patrem dicere non possu- 
mus, ita nec Filii fratrem. Namque Patris, ut antea 
dictum cst, alius Deus nullus fuit : nec ullus simi--. 
liter alius est filius: unigenitus enim est. Proinde 
et solus et unus Pater, solius et unius Filii est Pa- 
ter, atque adeo in sola divinitate semper et est et 
fuit Pater ac Filius. Nam tametsi inter bomines 


701 


Tametsi similiter fllius quis dicitur, tamen idem al- 
terius est pater. Unde non proprie in hominibus 
patris et filii nomen servatur. Sic Abraham qui fuit 
filius Tharz, idem fuit pater Isaac. Similiter Isaac 
qui filius erat Abrahz, fuit pater Jacob, eaque est 
human: naturx conditio. Nam sibi invicem sunt 
partes, et quisquis gignitur, patris partem habet, 
ut et ipse alterius fiat pater. Αἱ non ita se res habet 
in divinitate. Nec enim hominum siiilis est Deus, 
nec divisam habet naturam. Quapropter neque sui 
divisione filium generat, ut et ipse alterius pater 
fiat, cum neque ipse sit ex patre, neque Filius pars 
sit Patris. Itaque Filius non generat, ut ipse geni- 
tus est, sed totus est totius imago οἱ splendor : at- 
que in sola divinitate Pater proprie est Paler, et 
Filius proprie est Filius : qui Pater semper fuit 
Pater, et Filius pariter semper fuit Filius. Quemad- 
inodum item nunquam Pater futurus est Filius, sic 
nunquam Filius futurus est Pater. Et ut nunquam 
Pater desinet solus esse Pater : ita Filius nunquam 
desinet esse solus Filius. Nemo igitur nisi mente 
captus dixerit vel cogitaverit fratrem esse Filio, et 
nomen avi Patri convenire. Hinc enim nusquam in 
Scripturis sacris Spiritus filius dictus est, πο fra- 
ter esse existimaretur : uti nec filius Filii, ne Pa- 
ter avus crederetur. Sed Filius, Patris est filius; 


Ex eadem epistola. 


Fons et lux dicitur Pater. Me enim, inquit, 
reliquerunt fontem aque vive. Et rursum in Baruch, 
Quid est, inquit, Ierael, quod in terra inimicorum 
es? Reliquisti fontem. sapientie. Et Joannes, Deus, 
inquit, woster [ux est *. Sed Filius etinm, quo fonti 
respondeat, fluvius dicitur. Flíuvsits, inquit, Dei 
repletus est aquis *. Splendor antem. quo respondeat 
luci. Qui cum sit, inquit Paulus, splendor gloria, 
et figura substantie ejus *. Cum igitur Puter sit lux, 
Filius autem splendor ipsius (eadem enim de bis 
saepius dicere non gravamur), licet etiam in Filio 
videre Spiritum, in quo illuminamur. Ut det, in- 
quit, vobis Spiritum sapientie, ει revelationis in 
segnüione ipsius. illuminatos oculos cordis *. Porro 


EUTIIYMII ZIGADENI 
pater aliquis dicitur, tamen idem alterius filius fuit. A xaX el ulbg λέγεται, ἀλλ' ἑτέρου véyove 


v 


T3 


ατα. 
τήρ ΄ ὥστε ἐπ ἀνθρώπων μὴ σώξεσθαι χυρίως τὸ 
πατρὸς xai υἱοῦ ὄνομα. ᾿Αδραὰμ γοῦν, υὓς ὢν 
τοῦ θάῤῥου, πατὴρ Ὑέγονε τοῦ Ἰσαάχ' xal "Ioaóx, 
υἱδς ὢν τοῦ ᾿Αθραὰμ, macho Ὑέγονε τοῦ Ἰαχώδ - 
xaX τοῦτον τὸν τρόπον fj φύσις τῶν ἀνθρώπων ἔχει - 
µέρη Υάρ εἶσιν ἀλλήλων ' xal ἕχαστος γεννώµενος 
ἔχει τοῦ πατρὸς µέρος, ἵνα χαὶ αὐτὸς ἑτέρου γένη- 
ται πατἠρ. Ἐπὶ δὲ τῆς θεότητος οὐχ ἔστιν οὕτως. 
Οὐ γὰρ ὡς ἄνθρωπος ὁ θεὺὸς, οὐδὲ μεριζομένην ἔχει 
φύσιν * διὸ οὐδὲ γεννᾷ Υἱὸν µεριζόμενος, tva 
xaX αὐτὸς γένηται Πατὴρ ἑτέρου, ἐπεὶ μηδ' αὐτός 
ἐστιν Ex. Πατρός * οὔτε ὁ Υὶὸς δὲ µέρος ἐστὶ τοῦ Πα- 
«pós * δὺ χαὶ οὐδὲ γεννᾷ, ὥσπερ γεγέννηται 
αὐτὸς, ἀλλὰ ὅλος ἐστὶν ὅλου εἰχὼν xal ἁπαύγασμα * 
χαὶ ἐπὶ τῆς θεότητος µόνης ὁ Πατὴρ κυρἰως icti 
Πατήρ * χαὶ ὁ Υἱὸς, χυρίως Υἱός ἐστιν. xat ἐπὶ τοῦ- 
των ἕστηχε τὸ Πατήρ ἀεὶ Πατὴρ, καὶ τὸ Yi: 
ἀεὶ Υἱός. Καὶ ὥσπερ οὐκ ἂν εἴη ποτὲ ὁ Πατῖρ Υἱὸς, 
οὕτως οὖχ ἄν ποτε γένοιτο ὁ ΥἸὸς Πατήρ. Καὶ ὥσπερ 
οὗ παύσεταί ποτε ὁ Πατὴρ µόνος ὢν Πατὴρ, οὕτως 
οὗ παύσεταί ποτε ὁ Ὑἱὸς µόνος iv Ὑἱός. Μανία ρα 
χἂν ὅλως ἐνθυμεῖσθαι χαὶ λέγειν ἐπὶ μὲν Υἱοῦ ἆδελ- 
φὸν, ἐπὶ δὲ Πατρὸς τὸ πάππου ὕνομα. Οὐδὲ γὰρ 
ὠνομάσθη Ev ταῖς Γραφαῖς υἱὸς τὸ ΠΗνεῦμα, ἵνα μὴ 
ἁδελφὸς νομισθῇ * οὐδὲ υἱὸς τοῦ Υἱοῦ, ἵνα μη πάπ- 
πος νοοῖτο ὁ Πατήρ; ἁλλ ὁ Υϊὸς, τοῦ Πατρὸς 


Ἐκ τῆς αὐτῆς ἐεπιστο.Λῆς. 


Πηγἡ, xai φῶς λέγεται ὁ Πατήρ. Εμὲ γὰρ, φη- 
σὶν, érxazáJuxor πηγη ὕδατος ζώντος. Καὶ πἀ- 
) Ev τῷ Βαρούχ. Τί ἐστι Ἱσραἡμ, ὅτι ἂν τῇ Tii 
τῶν. ἐχθρῶν si; Ἑγκατέλωες τὴν πηγἡν τῆς 
σοφίας. Καὶ κατὰ τὸν Ἰωάννην, 'O θεὺς ἡμῶν 
φῶς ἐστι. Λέγεται δὲ xaX ὁ Υἱὸς, ὡς μὲν πρὸς τὴν 
πηγὴν ποταμός. 'O ποταμὸς Υὰρ, φησὶ, τοῦ θεοῦ 
ἑπ.1ηρώθη ὑδάτων, πρὸς δὲ τὸ φῶς ἀπαύγααμα, 
λέγοντος τοῦ Παύλον, ὃς ὢν ἁπαύγασμα τῆς δόξης, 
xai yapaxtho τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ. Τοῦ τοίνυν 
Πατρὺς que; ὄντος, τοῦ δὲ Ylou ἁπαυγάσματος 


᾽αὐτοῦ' τὰ αὐτὰ γὰρ περὶ τούτων οὐκ ὀχνητέον λέ- 


ειν πολλάκις ΄ ἔξεατιν ὁρᾶν xal dv νῷ Υἱῷ τὸ 
Πνεῦμα, ἐν ᾧ φωτιζόμεθα. "Iva γὰρ, φησὶ, δῴη 


eum illusinamur Spiritu, Christus est, qui in ipso B ὑμῖν Πνεῦμα σοφίας xal ἀποκα.ἰύψεως àv àxi- 


illuminat. Erat enim, inquit, (us vere, que illuminat 
emnem hominem venientem in. mundum^*. Preterea 
eum Pater sit fons, Filius autepi Δανίας dicatur, 
in05 dicimur Spiritum bibere ; scriptum enim est : 
Quoniam omnes nos uno Spiritu potati sumus". Cum 
autem potamur Spiritu, Christum bibimus. Bibe- 
bant enim, inquit, ez comsequenti eos petra, petra 
βαλε eral. Christus *. Ad hzc cum Christus verus 
sh Filius, nos Spiritum accipientes, efficimur &lii. 
Non enim accepistis, inquit, Spiritum servitutis in 
&hnorem , sed. aceepishis. Spiritum adoptionis filio- 
ρε”. Cum autem per Spiritum adoptemur, in 


! Jerem. n, 43. 


* Baruch uii, 10, 19. 
17. ? Joan. 1, 9. *1Cor. xn, 45. * I Cor. x, 4. 


* [ Joan. 1, 5. 


qyrócs. αὐτοῦ πεφωτισμένους rovc .óÓgüadpuobc 
τῆς καρδίας. Τῷ δὲ Πνεύματι φωτιζομένων ἡμῶν, 
6 Χριστός ἐστιν ὁ ἓν αὐτῷ φκτίζων. "Hv. vàp, 
φησὶ, có φῶς τὸ ἀ.ηθινὸν, ὃ φωτίζει πάντα ἄνγ- 
0poxor ἑρχόμενον εἰς τὸν κόσµο». Πάλιν τε τοῦ 
Πατρὸς ὄντος πηγῆς, τοῦ δὲ Υἱοῦ ποταμοῦ λεγομέ- 
you, Ἠΐνειν λεγόµεθα 9. Πνεῦμα. Γέγραπται γὰρ, 
"Οτι ἡμεῖς πάντες ὃν Πγεῦμα ἑποτίσθημεν, τὸ δὲ 
Πνεῦμα ποτιζόμενοι τὸν Χριστὸν πίνοµεν. Ἔπινον 
γὰρ ix πνευματικῆς dxoAovOovenc πέτρας, ἡ δὲ 
πέτρα ἦν ὁ Χριστός. Καὶ πἀλιν τοῦ Χριστοῦ ὄντος 
ἀληθινοῦ YioU, ἡμεῖς τὸ Ηνεῦμα λαμόθάνοντες υἱο- 
* Psal. Lxiv, 10. 


5 llebr. 1, 9. * Ephes. 1, 


109 


PANOPLIA:DOGMATICA., — TIT. Xil. 


710 


σ’οὐμεθᾳ. OD γὰρ ἐλάδετε, qnot, ανεῦμα δου- À Christo nimirum declaramur filii Dei. Quotquot 


Arelac slc: gó6ov, d 4A' ἑ.1άδετε xvevya υἱοθεσίας. 
Υἱσποιούμενοι δὲ τῷ Ηνεύματι, δηλονότι iv. Χριστῷ 
χρηματίζοµεν τέχνα Θεοῦ. Όσοι γὰρ δ.αδον ab- 
εὐν. ἄδοικεν αὐτοῖς ἑξουσίαν τέχνα θεοῦ γενέ- 
σθαι. Εἶτα τοῦ Πατρὸς, ὡς ὁ Παῦλος εἶπε, µόναυ 
σοφοῦ ὄντος θεοῦ, ὁ Υἱός ἐστιν tj cola αὐτοῦ. Xpi- 
στὸς γὰρ Θεοῦ δύναμις. καὶ Θεοῦ σο:λία. Τοῦ δὲ 
Υἱοῦ ὄντος τῆς σοφίας, ἡμεῖς Πνεῦμα σοφίας Aape 
6άνοντες τὸν Ylbv ἔχομεν, καὶ àv αὐτῷ αοφοὶ γινό- 
µεθα. Οὕτω γὰρ καὶ γέγραπται Ev τῷ ppe' φαλμῷ; 
Κύριος -Ίνει απεπτοδημένους, Κύριος σοφοῖ tv- 
φ.1οὐς. Καὶ τοῦ Πνεύματας διδοµένου εἰς ἡμᾶς, 
Λάδετε Πνεῦμα ἅγιον ἔλεγεν à Σωτὴρ, ὁ θεὸς àv 
ἡμῖν &swv* οὕτω γὰρ ὁ Ἰωάννης ἔγραφεν, 'Eàr 
ἀγαπῶμεν ἀ.λλΛή.ους, ὁ Θεὸς ἐν ἡμῖν μένει. "Ev 
τούτῳ Υ/ώσχομεν ὅτι ἐν αὐτῷ µένομε». xa) αὐ- 
τὸς dv ἡμῖν, δει ἐκ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ ἕδω- 
xsv ἡμῖν. Too δὲ θεοῦ ὄντος ἓν ἡμῖν, ἴσται καὶ ὁ 
YDc ἐν ἡμῖν, λέγοντος αὐτοῦ τοῦ Υἱοῦ ' Εγὼ καὶ 
ὁ Πατὴρ ἐλευσόμεθα, xal µυνἠν παρ αὐτῷ zonj- 
copsv. Ἔπειτα ζωῆς οὔσης τοῦ Yioo, Ἑ]ὼ γὰρ, 
φταὶν, slpl ἡ ζωὴ, ζωοποιεῖσθαι λεγόμεθα ἐν τῷ 
Ηνεύματι. 'O γὰρ ὀγείρας, φησὶν, Ἰησοῦ» Χριστὸν 
ἐν v&expor, ζωοποιήσει καὶ τὰ θγητὰ σώματα 
ἡμῶν διὰ τοῦ ἐνοικυῦγτος αὐτοῦ Πνεύματος àx 
ἡμῖν. Ζωοποίουμέ.ων δὲ ἡμῶν ἐν τῷ Πνεύματι, Cv 
αὐτὸς ὁ Χριστὸς ἐν ἡμῖν λέγεται. Zo δὲ οὐκ ἔτι 
ἁγὼ, φησὶ, ζῇ δὲ ἐν ἐμοὶ Χριστός. Καὶ πάλιν, ὥσ- 


enim acceperunt eum, potestatem. dedit. eis. filios 
Dei fieri *. Deinde cum Pater, ut Paulus ait, sit so- 
lus sapiens Deus, Filius est sapientia ipsius. Cári- 
sius enim Dei virtus εἰ Dei sapientia *, Jam cum 
Filius sapientia sit, nos sapientize Spiritum acci- 
pientes Filium habemus, et in ipso sapientes 
evadimus, Sic enim scriptum est ín psalino cente- 
simo quadragesimo quinto : Dominus solvit compe- 
ditos, Dominus sapientes efficit. οπεος 2. Et. cum 
Spiritus datas sil nobis (nam Servator, Accipite, 
inquit, Spiritum sanctum *), Deus in nohis est ; sic. 
enim Joannes scripsit : Si d ligimus invicem, Deus 
in nobis manet. In hoc cognoscimus, quod in ipso 
manenus, et ipse in nobis, quod ez Spiritu suo 
dedit nobis *. Sed cum Deus in nobis sit, erit et 
Filius in nobis, dicente Filio : Ego et Pater venie- 
tus 6t mansionem apud eum faciemus *. Preterea 
cum Filius sit vita, Ego enim, inquit, sum vita ", 
vitam accipere dicimur in Spiritu. Qxi enim sws- 
citasit, inquit, Jesum Christum & mortuis visifica- 
bit εἰ mortalia corpora vestra per inhabitantem 
ipsius Spiritum in vobis *. At cum per Spiritum 
vivificemur, ipse Christus dicitur in nobis vivere. 
Vivo autem, inquit, non amplius ego, sed. vivit in 
me Christus *. Et rursum, quemadmodum Filius 
qe quidem faeiebat opera, ea dicebat Patrem 
facere. Pater enim, inquit, in me manens ipse facit 
opera. Credite mihi, quod ego in Patre, et Pater in 


περ ὁ Υἱὸς ἅπερ ἑἐποίει ἔργα τὸν Πατέρα ζλεγεν &o- C me est, sin minus, propter ipsa opera mihi credite "9. 


γάζεσθαι, Ὁ Πατὴρ Τὰρ, φησὶν, ὁ év ἐμοὶ µόνων, 
αὐτὸς ποιεῖ τὰ ἔργα. Πισταύετά uot, ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ 
Πατρὶ καὶ ὁ Πατηρ àv àpol* 6l δὲ μὴ, δι τὰ 
ὄργα αὑτὰ πιστεύετό µοι. Οὕτως ἅπερ iv δυνάµοι 
Πνεύματος εἰργάδετο ὁ Παῦλος, Deva τοῦ Χριατοῦ 
εἶναι ὄργα * Ob γὰρ το.μήσονσι, Φησὶ, cl Aadsix, 
ὧν οὐ κατειργάσατο Χριστὸς ἐν ἐμοὶ εἰς ὑπακοὴν' 
ἐθνῶν ἔρ]ῳ xal .1όγῳ àv δυνάμει Πνεύματος 
ἁγίου. Τοιαύτης δὲ συσταιχίας, xal ἑνότητος τῆς ἓν 
τῇ Τριάδι οὔσης, τίς ἂν εἴη λοιπὸν τὴν Υἱὸν ἀπὸ τοῦ 
Πατρὺς, f| τὸ Πνεῦμα ἀπὸ τοῦ χἱοῦ, ἡ αὐνοῦ τοῦ 
Πατρὺς χωρίνων; Ἡ τίς οὕτω τολμηρὸς, ὡς εἰπεῖν 
ἀνόμοιον, xai ἑτεροφυῆ τὴν Έριάδα πρὸς ἑαυτὴν, 


3j ἁλλοτριοούσιον τοῦ Πατρὺς τὸν Yibv, À ξένον D 


τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ; 
'Ex εῆς αὐτῆς ἐπιστο.ῆς. 


ἝὭσπερ γέννημα μονογενὲς ὁ Ὑϊός ἐστιν, οὕτω 
cb Πνεῦμα παρὰ τοῦ Υἱοῦ διδόµενον, xal πεµμπό- 
µενον, καὶ αὐτὸ ἓν xat οὗ πολλὰ, σὐδὲ Ex. πολλῶν 
ἐν, ἀλλὰ µόνον αὐτὸ Πνεῦμα ἅγιον. Ἑνὸὺς γὰρ 5v- 
τος τοῦ Σου τοῦ ζῶντος Λόχου, µίαν εἶναι δεῖ τε- 
λείαν, καὶ πλήρη τὴν ἁγιαστιχὴν xal φωτιατιχὴν 
ζωὴν, οὖσαν ἑνέργειαν αὐτοῦ καὶ δωρεάν. ᾽Αμέλει 
ὁ μὲν Υἱὸς παρὰ τοῦ Πατρὸς ἀποστέλλεται, ὁ δὲ 
Yibe τὸ Πνεῦμα ἀποστέλλει. Ἑὰν γὰρ, φησὶν, Ἐγὼ. 


* ] Cor. 1, 24. 


! Joan. 1, 13. 
L6 * Galat. n, 10, 20 


ε ibid. 6. 3 Itom. vin, 1). 
ivi, 1. 


Sic Paulus, quse quidem in virtute Spiritus facle- 
bat, ea dicebat esse Cliristi opera. Non enim aude- 
bunt, inquit, aliguid loqui eorum, qua operatus est 
Christus per ye ad obedientiam gentium in. opere, 
el sermone, in virtute signorum et prodigiorum. in 
viriute Spiritus sancii '!. Qui sane ordo atque con- 
junetio cum in Trinitate sit, ecquis posthac Fi- 
lium a Patre, aut a Filio Patris Spiritum separa- 
bit? Aut quis erit tài audax ut Trinitatem sibi 
ipsi dissimilem naturaque diversam dicat? aut 
aliam habere Patrem essentiam, aliam Filium, 
aut a Filio Spiritum esse alienum? 


Ez eadem epistola. 


' Sieut unigena proles est Filius, sic etiam Spirl- 
tus 2 Filto datus, et missus, est unus, ipse quoque 
non multi, neque 6 multis unas, sed solus ipse 
Spiritus sanctas. Nam curn unus sit Filius, Verbum 
vivens, oportet, una quoque sit vita, perfecta, et 
pleua, sanctifleans, et illustrans, quc ipsius est 
sctio atque munus. Filius quidem a Patre mittitur, 
sed 'pse mittit Spiritum : Si enim, inquit, ego abie- 
ro, mittam Paraclelum '*. Ac Filius quidem clarificat 


5 Psal. exvv, 7. * Joan. xx,93. * lJoan. ww, 19, 15. * Joan. xiv, 25. 
1* joan, xiv, 10, 19. 


!! Rom, xv, 18, 40. ** Joan. 


711 


EUTHYMTII ZIGABENI 


Ti2 


Patrem. Pater, inquiens, ego te clarificavi *, Spi- A ἀπέβθω, ἁποστέλλω τὸν IlapádxAntov. Καὶ 6 μὲν 


ritus autem Filium clarificat : Πίο enim, inquit, me 
clarificabit*.Et Filius : Que, inquit, audivi a Patre, 
illa etiam loquor in mundo *. Spiritus autem a Filio 
accipit: Ε me enim, inquit, accipiet, et annuntiabit 
robis*. Et Filius quidem venit in nomine Patris. 
De Spiritu sancto autem, Quem mittet, inquit, 
Pater in nomine meo *. ltaque cum talem habeat 
ordinem et naturam cum Filio Spiritus, qualem 
Αλλοι cum Patre Filius, qui fieri potest, ut. qui 
Spiritum creatum. dicit, non idem necessario de 
Filio sentiat ? Nam si Filii Spiritus creatus est, 65- 
quitur ut Patris quoque Verbum creatum asserant. 
(9uod si cum Ario quidem sentire se negant, de 
Spiritu autem tolia dicunt, fugiaut etiam ipsius 
verba, nec impie de Spirity sentiant, Quemadmo- 
dum enim Filius in Patre exsistens, in quo est 
etiam Pater, creatus nou est, sed proprius essentise 
Patris, id enim et vos dicere simulatis, sic iteni 
Spiritum in Filio exsistentem, jn quo et Filius est, 
nefas est inter res procreatas nuimerare, a Filioque 
sejungere, atque in Trinitatem imperfectam consti- 
tuere. 


Ez eadem epistola. 
Spiritus vivificare dicitur :«Qui suscitavit, inquit, 
Jesum Christum 23 mortuis, viviücabit et mor- 


Υἱὸς τὸν Πατέρα δοξάζει λέγων, Πάτερ, ἐγώ σε 
ἑδόξασα, τὸ δὲ Πνεῦμα δοξάδει τὸν Υἱόν. Ἐκεῖ- 
voc γὰρ, φησὶν, ἐμὲ δοξάσει. Καὶ ὁ μὲν Yl, φη- 
cw, "A ἤκουσα παρὰ τοῦ Πατρὸς, &xetra καὶ 
λα1ῶ εἰς τὸν κόσµο», τὸ δὲ Πνεῦμα ἐκ τοῦ Ytoo 
λαμδάνει. Ἐκ τοῦ ἑμοῦ γὰρ, φησὶ, «ἑήψεται, xal 
ἀναγγεᾶεῖ ὑμῖν. Καὶ ὁ μὲν Υἱὸς ἓν τῷ ὀνόματι τοῦ 
Πατρὸς $305 * περὶ δὲ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου, 
φησὶν, *O πέµψει ὁ Πατὴρ ἐν τῷ ὀνόμαςί µου. 
Τοιαύτην δὲ τάξιν xol φύσιν ἔχοντος τοῦ Πνεύματος 
πρὸς τὸν Yibv, ofav ὁ Ὑἱὸς ἔχει πρὸς τὸν Πατέρα, 
πῶς ὁ τοῦτο χτίσμα λέγων o0 τὸ αὐτὸ καὶ περὶ 
τοῦ Υἱοῦ ἐξ ἀνάγχης φρονῄσει; El γάρ ἐστι τὸ 
Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ κτίσμα, ἀχόλουθον ἂν en λέγειν 
αὐτοὺς καὶ τὸν Λόγον τοῦ Πατρὸς εἶναι χτίσμα. Οἱ 
δὲ τὰ Αρείόυ μὲν μὴ πρησποιούµενοι φρονεῖν, περὶ 
δὲ τοῦ Πνεύματος τοιαῦτα λέγοντες, Φφευγέτωσαν 
καὶ τὰ ἐχείνου ῥήματα, xai μὴ ἀσεδήτωσαν εἰς τὸ 
Πνεῦμα. Ὥσπερ γὰρ ὁ Υἱὰς ἐν τῷ Πατρὶ ὢν, ἓν ᾧ 
xai ὁ Πατήρ ἐστι, οὐχ ἔστι χτίσµα, ἀλλ’ ἴδιος τῆς 
«οῦ Πατρὸς οὐσίας. Τοῦτο γὰρ ὑμεῖς προσποῖεσθο 
λέγειν. Οὕτω xai τὸ Πνεῦμα τὸ àv τῷ Yl, ἐν ᾧ xat 
ὁ Υἱός ἐστι, οὐ θέµις τοῖς χτίσµασι, συντάσσειὺ, 
οὐδὲ διαιρεῖν αὐτὸ ἀπὸ τοῦ Λόγου, xal ἀτελῆ τὴν 

Τριάδα χατασχευάζειν. 

Ἐκ τῆς αὐτῆς ἐκιστοδῆς. 

Τὸ Πνεῦμα ζωοποιοῦν λέγεται, ε Ὁ ἐγείρας, φη- 

σὶνιε Ἰησοῦν Χριστὸν ἐκ νεκρῶν, ζωοποιῆσει καὶ τὰ 


talia corpora vestra per inhabitaptem ejus Spiritum e θνητὰ σώματα ἡμῶν διὰ τοῦ ἐνοικοῦντος αὐτοῦ Πνεύ- 


ία vobis *. » Et Dominus quidem ipsa est vita et 
« auctor vite, » ut ait Petrus *. ldem tamen Domi- 
nus ait: « Aqua quam ego dabo ei, fiet ineo fons 
aqua salientis in vitam zternam *. Hoc autem dixit 
de Spiritu quem accepturi erant credentes ineum ο.) 
Res autem creatze, uti dictum est, vitam per ipsum 
accipiunt. Qui igitur vite non fit particeps, 
sed ipse alios participes facit, et vitam rebus crea- 
iis impertit, qualem, quaeso, cognationem cum re- 
bus factis habere potest * Aut qua tandem ratione 
Inter res creatas censendus sit, cum ipsa in illo vi- 
tam a Verbo accipiant ? Unctio quoque Spiritus di- 
citur, et est item sigillum; unde Joannes scribit : 
« Et vos unctiuneim quam accepistis ab eo manet 
in vobis. Et non necesse liabetis, ut aliquis doceat 
vos : sed sicut unctio ejus, » nempe ejus Spiritus, 
« docet vos de omnibus '*. » Et apud Isaiam prophe- 
tam legitur: « Spiritus Domini super me, cujus 
causa unxit me'', » Paulus etiam ait : « In quo et 
credentes signati estis in diem redemptionis '*. » At 
res creat illo signantur et unguntur, ac de omni- 
bus docentur. Si igitur Spiritus unctio sive un- 
guentum et sigillum est, in quo omnia ungit et si- 
gnat Verbum : quznam similitudo aut convenientia 


1 Joan. xn, 98. * Joan. xvi, 14. 
vi, 14. ? Act, ui, 19. 
.. Ephes. 1, 15. 


* joan. iv, 14. 


* Joan. vin, 2, 
* Joau, vii, 39. 


µατος &y ἡμῖν. » Καὶ ὁ μὲν Κύριός ἐστιν fj αὑτοτωὴ 
χαὶ « ἀρχηγὸς τῆς ζωῆς,» ὡς εἶπεν ὁ Πέτρος, ἔλεγε 
δὲ αὐτὸς ὁΚύριος «€ Τὸ ὕδωρ, ὃ ἐγὼ δώσω αὖ- 
τῷ, γενήῄσεται kv. αὐτῷ mrt ὕδατος ἀλλομένου slo 
ζωὴν αἰώνιον. Τοῦτο 6k ἔλεγε περὶ τοῦ Πνεύματος, 
οὗ ἔμελλον λαμθάνειν οἱ πιστεύοντες εἰς αὐτόν.» Τὰ 
δὲ κτίσματα, ὡς  εἴρηται, ζωοποιούμενά boc: δι 
αὐτοῦ. Τὸ δὲ μὴ µετέχον ζωῆς, ἀλλ αὐτὸ µετεχό- 
p&vov xai ζωοποιοῦν τὰ κτίσματα, ποίαν ἔχει συγ- 
γένειαν πρὸς τὰ γενητά;, "H πῶς ὅλως ἂν εἴη τῶν 
κτισμάτων, ἅπερὲν ἐχείνῳ παρὰ τοῦ Λόγου ζωοποιεῖ- 
ται; Χρίσμα λέγεται τὸ Πνεῦμα, xot ἔστι σφραχίς. 
Ὁ μὲν γὰρ Ἰωάννης γράφει’ εΚαὶ ὑμεῖς τὸ χρίσμα 
ὃ ἑλάδετε παρ) αὐτοῦ, μένει bv. ὑμῖν. Καὶ οὐ χρείαν 
ἔχετε, ἵνα τις διδάσχῃ ὑμᾶς' ἀλλ ὡς τὸ αὐτοῦ 
χρίσμα,» τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, « διδάσχει ὑμᾶς περὶ 
πάντων. Ἐν δὲ τῷ προφήτη Ἡσαῖᾳ γέγραπται ᾽ 
ε Πνεῦμα Κυρίου ἐπ) ἐμὲ, οὗ εἴνεχεν ἔχρισέ µε. » 
'Ü δὲ Παῦλός φησιν « Ἐν ᾧ χαὶ πιστεύσαντες, 
ἑσφραγίσθητε εἰς ἡμέραν ἀπολυτρώσεως.» Τὰ δε 
κτίσματα τούτῳ σφραγίζεται xal χρίεται, xal 
περὶ πάντων διδάσχεται. El δὲ τὸ Πνεῦμα χρίσμα 
καὶ σφραχίς ἐστιν, ἓν ᾧ χρίει χαὶ σφραγίζει πάντα 
ὁ Δόγος' mola ὁμοιότης 1) ἰδιότης τοῦ χρἰασµατος χαὶ 


* Joan. xvi, 14. 
19 1 Joau. 


* Hom. 
"U Ίνα, Lxs, {ο 


5 Joan. xiv, 96. 
n, 27. 


113 


PANOPLTA DOGMATICA. — TIT. XII. 


gt 


τῆς σφραγῖδος πρὸ. τὰ χριόµενα καὶ σφραχιζόµενα; A unguenti etsigilli esse polest cum his rebus quz 


OüxoUv xal χατὰ τοῦτο οὐχ ἂν εἴη τῶν πάντών. 
O9 γὰρ ἂν εἴη f$ σφραγὶς ix τῶν σφραγιζο- 
µένων, οὐδὲ τὸ χρίσµα Ex τῶν χριοµένων ἀλλ᾽ ἰδιόν 
ἐστι τοῦτο τοῦ χρίοντος καὶ αφραχίζοντος Λόγου. Τὸ 
μὲν γὰρ χρίσμα τὴν εὐωδίαν καὶ πνοὴν τοῦ χρίοντοος 
ἔχει, xal οἱ χρ:όµενοι τούτου µεταλαμθάνοντες λέ- 
Υυσι” «Χριστοῦ εὐωδία ἐἑσμέν * » fj δὲ σφραγὶς τὴν 
μορφὴν Ἀριστοῦ τοῦ αφραγίζοντος ἔχει, xol ταύ- 
της ol σφραγιζόµενοι µετέχουσι, μορφούμενοι κατ’ 
οὐτὴν, λέγοντος τοῦ Αποστόλου * « Texvia μον, οὓς 
πάλιν ὠδίνω, ἄχρις οὗ μορφωθῇ Χριστὸς ἐν ὑμῖν. » 
Οὕτω 6b σφραγ.ζόµενοι, εἰχότως xal κχοινωνοὶ 
(ela; φύσεως Ὑινόµεθα, ὡς εἶπεν ὁ Πέτρος, xol 
οὕτω μετέχει πᾶσα dj χΧτίσις τοῦ Λόγου àv τῷ 
Πνεύματι [ατρί ed. Moldav.] 
Καὶ διὰ τοῦ Πνεύματος λεγόμεθα πάντες µέτ- 
070t τοῦ Θεοῦ: « Οὐκ οἴδατε, váp φησιν, ὅτι ναὺς 
θεοῦ ἐστε, xal τὸ Πνεῦμα τοῦ θεοῦ ἓν ὑμῖν οἰκεῖ; EU 
τις τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ φθείρει, φθερεῖ τοῦτον ὁ θεός. 
'O γὰρ ναὺς τοῦ θεοῦ ἅγιός ἐστιν, οἵτινές ἐστε 
ὑμεῖς.» El χτίσµα δὲ ἣν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, οὐκ 
ἄν τις Ev αὐτῷ µετουσία τοῦ Θεοῦ Ὑένοιτο ἡμῖν " 
ἀλλ᾽ fj ἄρα κτίσµατι μὲν συνηπτόµεθα, ἀλλότριοι δὲ 
τῆς θείας φύσεως ἐγινόμεθα, ὡς χατὰ μηδὲν αὖ- 
τῆὸ µετέχοντες. Νῦν δὲ, ὅτε λεγόμεθα μέτοχοι 
Χριστοῦ xai μέτοχοι Θεοῦ, δείχνυται τὸ ἐν ἡμῖν 
χρἰσµα xai ἡ σφρανὶς μὴ οὖσα τῆς τῶν γενητῶν 
φύσεως, ἀλλὰ τῆς τοῦ Υἱοῦ, διὰ τοῦ ἐν αὐτῷ Πνεύ- 
µατος συνάπτοντος ἡμᾶς τῷ Πατρί. Τοῦτο γὰρ ὁ 
Ἰωάννης, ὡς ἓν τοῖς ἔμπροσθεν εἴρηται, διδάσχων 
ἔγραφεν' ε Ἐν τούτῳ γινώσκομεν, ὅτι ἐν τῷ θεῷ 
µένομεν, xal αὐτὸς Ev. ἡμῖν, ὅτι Ex τοῦ Πνεύματος 
αὐτοῦ αὑτὸς ἔδωχεν ἡμῖν. » El. δὲ τῇ τοῦ Πνεύματος 
μττουσίᾳ γινόµεθα κχοινωνοὶ θείας φύσεως, uaivow' 
ἄν τις λέγων τὸ Πνεῦμα τῆς κτιστῆς φύσεως, xai μὴ 
τῆς τοῦ Θεοῦ. Διὰ τοῦτο γὰρ χαὶ ἐν οἷς γίνεται, οὗτοι 
θεοποιοῦνται εἰ δὲ θεοποιεῖ, οὐχ ἀμφίδολον, ὅτι 
ἡ τούτου φύσις θεοῦ ἐστι. Καὶ ἔτι δὲ φανερώτε- 
pov εἰς ἀναίρεσιν τῆς αἱρέσεως ταύτης iv τῷ Éxa- 
τοστῷ τρίτφ ψαλμῷ ἄδεται, ὡς ἔμπροσθεν εἴπομεν' 
ε Αντανελεῖς τὸ πνεῦμα αὐτῶν, xal ἐχλείψουσι, καὶ 
εἰς τὸν χοῦν αὐτῶν ἐπιστρέφουσιν. Ἐξαποστελεῖς τὸ 
Πνεῦμά σου, xai χτισθήσονται, xol ἀναχαινιεῖς τὸ 
πρόσωπον τῆς γῆς.» Ὁ δὲ Παῦλος γράφει 
ελιά λουτροῦ παλιγγενεσίας χαὶ ἀναχαινώσεως Πνεύ- 
µατος ἁγίου, οὗ ἐξέχεεν ἐφ᾽ ἡμᾶς πλουσίως διὰ Ἰη- 
σοῦ Χριστοῦ.» El δὲ ὁ Πατήρ δ.ὰ τοῦ Λόγου £v Πνεύ- 
ματι ἁγίῳ χτίζει τὰ πάντα, xal ἀναχκαινίδει" 
ποία ὁμοιότηις T) συγγένεια τῷ κτίζοντι mob, τὰ 
κτίσματα; Ἡ ὅλως πῶς ἂν εἴη, ἐν ᾧ κχτίξεται τὰ 
πάντα, χτίσμα; Αχολουθεί γὰρ τῇ τοιαύτῃ δυσφη- 
pía xai fj εἰς τὸν Υὶὸν βλασφημία * ὥστε τοὺς 
ἔγοντας τὸ Πνεῦμα χτίσµα εἰπεῖν, ὅτι xat ὁ Λόγος, 
δι οὗ τὰ πάντα κτίζετα:, χτίσµα ἑστίν. Ἑἰχὼν τοῦ 
Υποῦ λέγετα: καὶ ἔστι τὸ Πνεῦμα' εθὺς » γὰρ επρο- 


! [[ Cor. n, 19. 3 Galat. iv, 19. ? Hl Petr; 1, 4. 91 0ος.11, 16,17. * Joan. iv, 15. 


90. Τι. u1, 5. 
ParnoL. Gn. CXXX. 


unguntur et signantur? Nequit proinde fieri ut ipse 

inter resomnes numeretur. Nec enim aliquis ex his qui 

signantur, sigillum ipse dicendus sit : nec similiter 

aliquis ex his qui unguntur, unguentum idem erit.. 
Sed id preprium est ungentis et signantis Verbi, 

Unguentum quidem ungentis suavitatem et odorem 

retinet, cujus participes facti qui unguntur, dicunt : 

« Cliristi bonus odor sumus *. » Sigillum vero si-: 
gnantis Christi effigiem servat, cujus qui signantur 
participes effecti, ad eam conformantur, ut ait Apo- 
stolus : « Filioli mei, quos iterum parturio, donec 
formetur Christus in vobis *. » IIoc autem modo 
signati, convenienter divine natura consortes red- 
dimur, uti docet Petrus * : atque ita universa res 
create Verbi in Spiritu flunt participes. 

Oinnes similiter per Spiritum Dei participes 
dicimur. « Netcitis, inquit, quia templum Dei estis, 
et Spiritus Dei habitat in vobis? Si quis tempJum Dei 
violaverit, disperdet illum Deus. Templum enim Dei 
sanctum est, quod estis vos *. » Scd si Spiritus aag- 
ctus res creata esset , nulla sane Dei communicatio 
nobis in ipso esset ; sed rei create conjungeremur, 
et divine naturzalieni essemus, utpote nulla in parte 
ejus facti participes. Nunc vero cum Christi et Dei 
participes dicamur, utique constat unguentum et si- 
gillum, quod in nobis est, non ad rerum factarum, 
sed ad Filii naturam pertinere, qui nos per Spiri- 
tum, qui in ipso cst, Patri conjungit. Idipsum nos 


C Joannes, uti supra dictum eat, his verbis docct : « [n 


hoc cognoscimus quia in Deo manemus, etipsein no- 
bis ; quoniam deSpiritu suo dedit nobis *.» Si porro 
Spiritus communicalione divinze naturz consortes 
ellicimur, nemo certe nisi insanus dixerit Spiritum 
non Dei, sed creat; esse natur:ze. Nec enim alia de 
causa hi in quibus ille est, dii efliciuntur. Quod si 
deos efficit, dubium non est, quin ejus natura Dei 
sit. Quod item centesimo tertio psalmo habetur, 
clarius adhuc argumentum ad hancce hzeresim ever- 
tendam nobis suppeditat, ut jam monuimus : « Áu- 
f.res spiritum corum, et deficient, et i» pul- 
verem suum rcvertentur. Fanittes Spiritum tuum, et 
creabuntur, et renovabis faciem terree *. » Et Pau- 
lus hac Tito scribit : « Per lavacrum regenerationis 


Τίτῳ * D ct renovationis Spiritus sancti, quem effudit in nos 


abunde per Jesum Christum 7. » Si igitur Pater om- 
nia per Verbum in Spiritu creat et renovat : quae 
similitudo aut cognatio creantis cum rebus creatis? 
Vel qui omnino fieri queat ut ille 1es sit creata 
in quo omnia creantur ? Sane cum impia hac. sen- 
tentia illa colisret qux Filii divinitatem impugnat, 
"ο utqui Spiritum rem creatam esse contenderint, 
eosdem fateri necesse sit Verbum, per quod omuia 
creantur, rem quoque creatam esse. Addaimn Spiri- 
:um imaginem Filii et diciet esse. Nam, « Quos pran- 
scivit ct praelestinavit conformes fieri imaginis Filii 


* Psal. c v, 29, 


. 23 


419 


EUTHYMU ZIGABENT 


716 


gui ! » Itaque cum ipsi fateantur Filium rem creatam À éyve xal προώρισε συµµόρφους τῆς εἰχόνος τοῦ 


nom 6856, nec etiam ejus iniago res creata censenda 
est. Qualis enim fuerit imago, talem mecesse est eum 
esse cajus imago fuerit. Unde quemadmodam jure 
merito ac convenienter Verbum res creata esse ne- 
gatur, quia est imago Patris : ita qui Spiritum iuter 
Tes creatas collocare nem dubitaverit, mon potest 
quin Filiam cum isdem annumeret : ac proinde 
ad épsum Patrem refertur quidquid impie de hojus 
-jmagine senserit dixeritve. 


ltaque manifestum est Spiritum alium omnino 
esse a rebus creatis, eumque ostendimus proprium 
Filii esse, nou autem a Deo alienum. Naumzque quod 
ad hancce acutam illorum interrogatrenem spectat : 
'Si Spiritus ex Deo est, quare non ipse quoque Fi- 
4ius dicitur ? Hanc, inquam , qnzstiunculam auda- 
cem et temerariam esse supra jam ostensum est ; 
sed idem nihilominus rursus ostendere non grava- 
bimur. Tameisi enim Spiritus in Scripturis Filius 
.non dicitar, sed Spiritus Dei, tamen in ipso Dco, 
et ex ipso Deo esse diclus est, uti scripsit Agosto- 
Jas *. Porro si Filius quia est. εκ Patre, proprias 
idcirco ejusdem substautiz est ; necesse est simili- 
"er Spiritum qui ex Deo esse dicitur, proprium 
quoque Filii esse secundam substantiam. Certe 
quemadmodum Dominus cst Filins, ita. ipse -Spi- 
yi us spiritus adeptionis dictus est. « Non euim 
accepistis SpirHum servitwtis iterum. in timorem, 
sed accepistis Spiritum adoptionis * ; » et ite- 


Υἱοῦ αὐτοῦ. » Οὐχοῦν τοῦ Ytoo xai χατ ἐχείνους 
ὁμολογουμένου μὴ εἶναι κτίσματος, οὐκ ἂν εἴη οὐδὲ 
Vj τούτου εἰχὼν χείσµα. Ὁχοία γὰρ ἂν εἴη ἡ εἰκὼν, 
«οιοῦτον ἀνάγκη καὶ τὸν, οὗ ἑστω ἡ εἰχών, εἶναι. 
"Oy εἰκότως xoi πρεπόντως ὁ Αύγος ὁμολοχεῖται 
μὴ ὢν χτίσµα, εἰχὼν τοῦ Πατρὸς ὑπαρχων ὁ ἄρα 
κοῖς χτίσµασι συναριθμῶν «b Πνεῦμα πάντως 
πο χὰλ τὸν Yioy ἐν τούτοις συναριθµήσει, δυσφημῶν 
bv τούτῳ καὶ τὸν Ἱξατέρα διὰ τὴν εἰς τὴν εἰχόνα τοῦ- 
του δυσφηµίαν. 

ἍΛλλο Épa τῶν χτισµάτων ἐστὶ τὸ Ηνεῦμα, καὶ 
δέδειχται μᾶλλον ἴδιον εἶναι τοῦ Yioo, καὶ οὐ ξένον 
τοῦ θεοῦ. Καὶ Ykp κἀκεῖνο τὸ σοφὸν αὐτῶν ἐρώ- 
εημα: Ei ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐστι τὸ Ηνεῦμα, διὰ si μη 
λέγεται καὶ αὐτὸ Yióg ; Δέδειχται μὲν ἓν τοῖς 
Έμπροσθεν ἤδη προπετὲς χαὶ τολμηρὸν, δείχνυται δὲ 
καὶ v9y οὐδὲν ἕττον. El yàp xaX μὴ Yibz ἐλέχθη ἐν 
ταῖς Γραφαῖς, ἀλλὰ Ἠνεῦμα τοῦ Θεου , ἐν αὐτῷ 
τῷ Osp καὶ ἐξ αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ εἴρηται, ὡς ὁ Ἆπό- 
στολος ἔχραδεν. El δὲ ὁ YU, ἐπειδὴ ἐκ τοῦ Πατρός 
ἐστιν, ἴδιος της οὐσίας αὑτοῦ ἐστι , ἀνάγχη καὶ 
τὸ Πνεῦμα, Ex τοῦ Θεοῦ λεγόμενον, ἴδιον εἶναι κατ 
οὐδίαν τοῦ Υἱοῦ. ᾿Ἀμέλει τοῦ Κυρίου ὄντος Ytos, αὐτὸ 
τὸ Ἰ]νεῦμα εἴρηται Πνεῦμα υἱοθεσίας. « O0 yàp ἑλά- 
$:ts πνεῦμα δουλείας πάλιν eig φόδον’ à)" ἐλάθετε 
Ηνεῦμα υἱοθεσία:- » σχαὶ αὖθι Ἕκαπέστειλεν ὁ 
Θεὸς τὸ ΙΠνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ el; τὰς χαρδίος 
ὑμῶν, xp&yov Αθῦ3, 6 Πατήρ.» '0Ό:δὲ Πέτρος 
ἔγραφεν' « Ei ὀνειδίζεσθε ἓν ὀνόματι Χριατοῦ, μα- 


rum : « Misit Deus Spicitam Filii sui im corda ve- 6 *Épiov ὅτι τὸ vni; δόξης xal δονάµεις xal τὸ τοῦ 


stra, clamantem : Abba, Pater. * » l'etres item scri- 
bit : « ei exprobramini in nomine "Christi, bead, 
quoniam gloriz et virtatis οἱ Dei Spiritus super vos 
requievi *, » ipse antem Dominus Spiritum verita- 
εἰς Spiritum οἱ Paracletumn esse aperte testatar *. 
Ex quibus patet perfectam in illo esse Trinitstein. In 
illo itaqueVerbum res crcatas glorificat, Rkominesque 
deos οἱ filios eificiens Patri adducit. Atqui is qui res 
creatas cum Verbo conjungit, ipse certe res creata 
esse non potest. Qui item rcs creatas filios efficit, non 
potest a Filio alienus esse. Alioquin aliem Spiritam 
querere nccesge esset, ut iste in illo cum Verbe con- 
jan«i posset. Verum id perabsurdum est. Quapro- 
pter [atendum cest non ex rebus factis esse Spiritum, 


eoo Πνεῦμα ἑφ᾽ ὑαᾶς ἀναπέπαυται.ν 'O δὲ Κύριος 
εἴρηκε Πνεῦμα τῆς ἀληθείας καὶ Παράκλητον elvat 
τὸ Πνεῦμα ἐξ οὗ δείχνυται τελείαν εἶναι ἓν τού:ῳ 
τὴν Τριάδα. Ἐν τούτῳ Y! oov ὁ Λόγος τὴν κχτί- 
σιν δοξάδε:, ὉΞεοποιῶν δὲ καὶ υἱοποιῶν προσάγει τῷ 
Ἡατοί. Τὸ δὲ συνάπτον τῷ Λόγῳ τὴν κχτίσιν ox ἂν 
εἴη αὐτὸ τῶν χτισµάτων' xal τὸ υἱ,ποιοῦν δὲ τὴν 
χτίσιν, οὐχ ἂν εἴη ξένον τοῦ Υἱοῦ: ἐπεὶ ζητεῖν ἔτε- 
po» ἀνάγχη Πνεῦμᾶ, ἵνα καὶ τοῦτο iv. ἑχείνῳ συνα- 
φθῇ τῷ Λόγῳφ. ἸΑλλ' ἄτοπον τοῦτο. Οὐκ ἄρα τῶν γε- 
νητῶν ἐστι v^» Ίνευμα, ἀλλ ἴδιον της τοῦ Πατρὸς 
θεότητος, bv ᾧ xal τὰ υενητὰ ὁ Λόγος Ῥεοπηιεῖ. "Ev 
(p δὲ θεοποιεῖτα: ἡ κτίσις, οὐκ ἂν εἴη ἐχτὸς abi 
τῆς τοῦ Πατρὸς θεότητος. 


sed divinstatis Patris proprium esse, in quo et ipsam Verbum res facia: diving natura consortes red.lit. 
Atqui i$ in quo natura creata divinitatis fit particeps, extra Parris diviuitatem ipse esse non potest. 


Ceterum εχ his quoque percipere licet Spiri- D 


tum rebus creatis. superiorem aliumque α rebus 
factis esse. Nempe immutabilis et varietatis expers 
est Spiritus sanctus : « Spiritus sanctus, iuquit, 
disciplin:e fugiet dolum, et auferet se 4 cogitationi- 
bus quie sunt sine iatellecta ?.» Et Petrus ait : « [n 
incorruptibilitate quieti et modesti Spiritus. ὃν £t 
iterum in Sapientia legitur : « Tuus enim incorru- 
plus Spiritas est in. omnibus?*.» Item si ε nemo 


! [toim, visi, 299. *1 Cor. i1, 12. ? Rom. vit, 15. * Galat. vi, 6. 


' Sap. s, 15. * I Petr. m, δ. * Sap. xin, 4. 


Ότι δὲ &jw τῆς κτἰσεώς ἐστι τ) Πνεῦμα, xal 
ἅλλο μὲν παρὰ την τῶν γενητῶν φύσ'ν, ἴδιον δὲ 
τῆς θεότητος, ἔξεστι xal Ex τούτου πάλιν συνιδεῖ,. 
"Ατρεπτον xa ἀναλλοίωτόν ἐστι τὸ Πνεύμα τὸ áyiov 
ς Άγιον γὰρ, (nol, Πνεῦμα παιδεία; φεύξδεται 
ὅόλον, καὶ ἁπαναστήσεται ἀπὸ λογισμῶν ἀσννέτων.» 
Καὶ ὁ μὲν Πέτρος φησίν « Ἐν τῷ ἀφθάρτῳ τοῦ 
πραέο; xai ἡσυχίου Πνεύματο..» xal πάλιν ἐν τῇ Σο- 
φίᾳ' «Th γὰρ ἄφθαρτόνσου Πνεῦμά ἑστινὲν πᾶσι.ν xa 


51 Pew. vi, 16. * Joan. xw, 19. 


711 


εἰ « οὐδεὶς otóz τὰ τοῦ θεοῦ , 
τοῦ θεοῦ τὸ ἐν αὐτῷ'» οὐχ ἔστι δὲ παρὰ τῷ Θεῷ, ὡς 
εἶπεν ὁ Ἰάχωθος, «παραλλαγή f) τροπῆς ἀποσχίασμα» 
Ev τῷ Θθεῷ ὃν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, εἰχότως ἂν εἴη 
ἄτρεπτον xai ἁπαράλλαχτον xa* ἄ ρθαρτον. 'Ἡ δὲ τῶν 
γενητῶν καὶ τῶν χτιστῶν φύσις ἐστὶ τρεπτὴ, ἅτε δὴ 
ἔξωθεν — . οὗτα τῆς τοῦ θεοῦ οὐσίας, καὶ ἐξ οὐχ bv- 
των ὑποστᾶσα" « πᾶς » μὲν γὰρ «ἄνθρωπος, » «net, 
« φεύστης.» Kal, « πάντες ἥμαρτ»», καὶ ὑστεροῦν- 
ται τῆς δόξης τοῦ θεοῦ. ᾿Αγγέλους δὲ τοὺς μὴ 
τηρήσαντας τὴν ἑαυτῶν ἀρχὴν, ἀλλ ἀπολιπόντας τὸ 
ἴδιον οἰχητήριον, εἰς χρίσιν μεγάλης ἡμέρας δεσμοῖς 
ἀῑδίοις ὑπὸ ζόφον τετήρηκχεν. » "Ev δὲ τῷ Ἰώδ' « El 
χατὰ ἁγίων ἀγγέλων αὑςοῦ οὗ πιστεύει, κατὰ δὲ 
ἀγγέλων αὐτοῦ σκολιόν τι ἐπενόησεν' ἄστρα δὲ o) 
καθαρὰ ἐνώπιον αὐτοῦ" » ὁ δὲ Παῦλος γράφει: «Οὐκ 
οἴδατε, ὅτι ἀγγέλους κρινοῦμεν, µήτιχε Buotuxá ν 
Αλλα γὰρ καὶ ἠχρύσαμεν, ὅτιό διάθολος, ἐν µέ- 
σῳ τῶν χερουθὶµ ὧν, xal ἀποσφράγιαμα ὁμοιώσεως 
Υενόµενος, ἐξέπεσεν ἓκ τοῦ οὐρανοῦ ὡς ἀστραπή. 
E! δὲ τὰ μὲν χτίσµατα τοιαύτην ἔχει φύσιν, καὶ 
γέγραπται περὶ ἀγγέλων τοιαῦτα” τὸ δὲ Πνεῦμα τὸ 
αὑτό ἐστι xal ἀναλλοίωτον, καὶ τῆς τοῦ Υοῦ &tpe- 
φίας ἐστὶ, µένον ἀξὶ σὺν αὐτῷ ἄτρεπτον «ola 
ὁμοιότης τῷ ἀτρέπτῳ πρὺς τὰ τρεπόµενα; Δήλον γὰρ 
ἂν εἴη, ὡς οὔτε χτίσµα ἐστὶν, οὔτε δλως τῆς τῶν &y- 
γέλων οὐσίας Ecl, διὰ τὸ ἐχείνους εἶναι τρεπτούς' 
ἀλλ᾽ εἰχὼν τοῦ Λόγου, xai τοῦ Πατρὸς ἴδιόν ἐστι. 
Πάλιν τε τὴ μὲν Πνεῦμα Κυρίου πεπλήρωχε τὴν οἱ- 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XII. 
ei uh τὸ Πνεῦμα A cognovit quz suut Dci, nisi Spiritus Dei, qui est in 


713 


ipso * ; » non est autem apud Deum, ut docet Ja- : 
cobus, « transmutatio nec vicissitudinis obumbra- 
tio * : » jure ac merito Spiritus sanctus, qui in Deo 
est, immutabilis et incorruptus omnisque vicissitu- 
dinis expers esse censendus cst. Át rerum factarum 
ct creatarum natura mutabilis est, utpote quz sit 
extra Dei substantiam, οἱ c uililo exstiterit. Siqui- 
dem « omnis homo, iuquià, mendax. *. » Et, « om- 
nes peccayerunt et ezent gloria Dei. *. Augelos vero 
qui non servaverunt suum principalium, sed dereli- 
uerunt suum domicilium, in judicium magni diei, 
vinculis zlternis sub caligine reservavit *.» Et apu.l 
Job : « Si sanctis angelis suis non fidit, θά contra 
angelos pravum quid cogitavit *; stelle vero non 
sunt jnunde in conspectu ejus * . » Paulus autem 
scribit : « Nescitis quoniam angelos judicabimus? 
quanto magis ezcularia * ? » Quin eliam audivimus 
diabolum, qui in medio cherubim stabat, et signa- 
culum similitudinis erat, e ccelo quasi fulgur ceci- 
disse *. Si porro ea est rerum crcatarum natura, et 
hzc de angelis scripta sunt ; si contra Spiritus idem 
scmper et omnis mutationis expers est, qui οἱ Filii 
immutabilitatis particeps, cum ipso semper immu- 
tabilis manet : quxnam, amabo, similitudo immuta- 
bilis cum mutabilibus? Hinc enim perspicuum est, 
neque rem creatam esse, neque ad angelorum , ut- 
pote qui mutabiles sint, uaturam pertinere, sed Verbi 
imaginem et Patris proprium esse. Przlerea Spiritus 


κουµένην. Οὕτω γὰρ καὶ 6 Δαθὶδ ψάλλει «loi Domini universum orbem replevit. Ita enim David 
πορευθῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματός σου; » Καὶ πάλιν ἓν τῇ cecinit : « Quo ibo a Spiritu 1uo !*? » Et in Sapien- 


Σορίᾳ γέγραπται « Τὸ γὰρ ἄφθαρτόν σου Πνεῦμά 
ἔστιν ἐν πᾶσι.; Τὰ δὰ γενητὰ πάντα ἓν µεμερισµέ- 
νοις τόποις εἰσὶν, fio; μὲν, xai σελήνη, καὶ ἁστέ- 
ρες Ev τῷ στερεώµατι, νεφέλαι δὲ ἐν τῷ ἀέρι xal 
τοῖς ἀνθρώποις ἕστησεν ὅρια ἐθνῶν' ot τε ἄγγελοι 
ἀποστέλλονται εἰς διαχονἰας' « Καὶ Ίλθον οἱ ἄγγελοι 
παραστῆναι ἑνώπιον τοῦ Κυρίου, ὡς ἓν τῷ Ἰώ6 γέ- 
γραπται) xat, « ἐνυπνιάσθη δὲ Ἰακὼθ ὁ πατριάρχης) 
xai, ἰδοὺ χλίµαξ ἑστηριγμένη ἐν τῇ y, qs ἡ χε- 
φαλὴ ἀφιχνεῖτο εἰς τὸν αὐρανὸν, xal οἱ ἄγγελοι τοῦ 
Θεοῦ ἀνέθαινον χαὶ χατέθαινον ἐπ᾽ αὐτῆς. » El δὲ τὸ 
μὲν Πνεῦμα πάντα πληροϊ, xat ἓν τῷ Λόγῳ πἀρεστιν 
iy µέσῳ πάντων , οἱ δὲ ἄγγελοι ἑλαττοῦνται 


tia scriptum est : « Tuus enim incorruptus Spiritus 
est in omnibus ?*. » Atqui univers:e res facte in di- 
visis locis exsistunt, verbi gratia, sol, luna et astra, 
in firmamento, et nubes in aere. ]n hominibus quo- 
que nationum terminos constituit '*. Angeli simili- 
ter in ministeria mittuntur : « Et venerunt angeli 
Dei ut assisterent coram Domino, » uti in Job legi- 
mus ?. Et, « somniavit Jacob patriarcha. Et ecce 
scala innixa in terra, cujus cacumen ad ccelum 
perveniebat : et angeli Dei ascendebant et descende- 
bant per ipsam '*. » Si igitur Spiritus omnia implet, 
el in Verbo presens est iu medio omuium; si con- 
tra angeli hac in re illi cedunt, atque illic tantum 


εούτῳ, xal ἔνθα ἁἀποστέλλονται, καὶ mápstoty * οὐχ D adsunt quo mittuntur : dubium ulique non est, quin 


ἀμφίθολον οὖν, ὅτι οὔτε τῶν γενητῶν, οὔτε ὅλως 
ἄγγελός ἐστιν, ὡς ὑμεῖς έχετε, τὸ Πνεῦμα, ἀλλ 
ἄνω τῆς τῶν ἀγγέλων φύσεώς ἐστιν. 

Πάλιν yàp καὶ ἐκ τούτων &v τις ἴδοι τὸ Πνεῦμα 
τὸ ἅγιον, ὡς µεθεχτόν ἑστι xal οὐ µετέχον (τὰ αὐτὰ 
γὰρ λέγειν οὐκ ὀχνητέον). « ᾿Αδύνατον γὰρ, » qna, 
ε τοὺς ἅπαξ φωτισθέντας, γευσαµένους τε τῆς δωρεᾶς 
τῆς ἐπουρανίου, καὶ μετόχους Πνεύματος ἁγίου γενο- 
µένους, xai χαλὸν γευσαµένους coU ῥηῆμα, » καὶ τὰ 
έξης. Οἱ δὲ ἄγγελοι, xal τὰ ἄλλα κτίσματα µετέ,οννά 
ἐστιν αὐτοῦ τοῦ Πνεύματος ' διὰ τοῦτο γὰρ ταῦτα μὲν 


1 ορ. n 1341. 3 Jac. |, 17. 


* Psal. cxv, 11. 


Spiritus nec res facta nec angelus sit, uti conten- 
dere audetis, scd angeloruin natura superior certe 
censendus est, 

Enimvero rursus ex his quz subjicimus Scii- 
pturze verbis evidens fuerit Spiritum sanctum alios 
sui participes facere, non vero participem aliorum 
Geri (nam eadein repetere ne sit molestuin). Nempe, 
« Impossibile est enim ees qui semel sunt illuminati, 
gustaveruunt etiam donum coeleste et participes facti 
sunt Spiritus sancti, gustaveruntque bonu:n Dei ver- 
bum**, »et czetera. At angeli et czeterze res creatpipsius 


* Rom. im, 95.. 5 Jud. 0. *Jobiv, 18... ? Job 


xxv, 5. * { Cor. vi, δ. ? Ezech. xxvi, 12. !* Psal. cxxxvip, 7. !! Sap. xi, 1. ?* Act, xvin, 96. 1? Jo» 


ι, 6. 7 Genes, xxvi, 12. ?* Hebr. vi, 4. 


119 


EUTHYMIIU ZIGADENI 


720 


Spiritus fiunt participes. [ο enim ipsa est ratio A ἐχπίπτειν οὗ µετέσχον δύναται ᾿ τὸ δὲ Πνεύμα ἀεὶ 


cur ab co cujus sunt participes possint excidere. 
S,iritus vero idem profecto semper est. 
Ex eadem et hoc. 
Euntes, iuquit, docete omnes gentes, baptizan!es 
eos in nomine Ratris, οἱ Filii, et Spiritus sancti. 
Apostoli autem profecti sic. docuerunt. Et hac in 
omnem terram, qua sub coelo est, promulgata est 
praedicatio, Itaque cum fidei fundamentum hoc ha- 
: beat Ecclesia, dicant. nobis rursum isti, atque re- 
epondeant, Estne Trinitas, an dualitas? si dualitas, 
cum rebus procreatis spiritus a vobis numeretur. 
Sin Trinitas est, ut vere est , ostensuni autem est, 
"hane non esse distraciaium , neque dissimilem, ne. 
«005566 est, unam hujus esse sauctitatlem , el unam 
hujus :ternitatem, . immutabilemque naturam. 
Quemadmodum enim fides, que in ipsam tra- 
"litur, Deo conjungit. Qui vero subtrahit aliquid 
€ Trinitate, et qui in solo patris nomine, aut 
in solo filii nomine, aut in matris, et filii no- 
"ine, rémoto spiritu baptizatur, nihil accipit, 
ο inanis ei imperfectus tum ipse, tum qui 
"videtur tradere, permanet, siquidem in Trini- 
tate. perfectio cst, ita. qui Filium a Patre segre- 
gat, aut spiritum collocat inter res procreatas, 
is nec filium, nec patrem habet, sed impius est, et 
infideli dete£ior, et quidvis potius , quam Christia- 
nus, el jure in. quidem. Sicut. enim unum est 
baptisma in Patre, et Filio, et Spiritu sancto tra- 
ditum, et una fides est in ipsam nimirum Trinita- 
tem, ut ait Ápostolus',sio sancta Trinitas quz ea- 
dem in seipsa est, et secum ipsa conjuncta est, nihil 
in se rerum factarum habet; h:cque Trinitatis uni. 
tas individua est, unaque in eamdem (fides est. Quod 
si uti vos, Tropici, commenti estis, non ila se res 
habet, sed, ut somniastis, Spiritus sanctus res creata 
a vobis dicitur : jam non una est fides vestra, non 
unum baptisma, sed duo : unum scilicet in Patrem 
et Filium, aliud in angelum qui res creata est ; ni- 
hilque jam vobis (irmurm , nihil verum superfuerit. 
Qua enim communio inter rem factam et cjus ef- 
fectorem? Vel qui societas inter res inferiores 
creatas et Verbum a quo producte sunt? Certe bea- 
tus Paulus, qui ista minime ignorabat, non ut vos, 


τὸ αὐτό ἐστιν. 


Ἐκ τῆς αὐτῆς xal τοῦτο. 

Πορευθόντες, φησὶ, (ιαθητεύσατε πάντα τὰ 
£0v n, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς co) ὄνομα τοῦ Ila- 
τρθς, xal του Ylov, xal τοῦ ἁγίου Πνεύματος. 
Οἱ δὲ ἁπόστολοι πο,ευθέντες οὕτως ἑδίδαξαν, xal 
τοῦτό ἐστιν αἱ; πᾶσαν τὴν ὑπ οὐρανὸν τὸ χήρυγµα. 
Οὐχοῦν τοῦ-ον ἐχούσης τῆς Ὠχχλησίας τὸν θεµέλ.ον 
τῆς πίστεως, εἶπάτωσαν πάλιν ἡμῖν ἐχκεῖνοι, xo 
ἀποχκρινάσθωσαν, Τριάς ἔστιν, ἡ δυάσ; El. μὲν οὖν 
δυά; ἐστι, συναριθµεἰσθω παρ ὑμῶν τοῖς χτίσμασι 
τὸ Πνεῦμα. El δὲ Τριά; ἐστιν, ὥσπερ οὖν χα) ἔστε, 
δέδειχται δὲ ἁδιαίρετος οὖσα, γαὶ οὐκ ἀνόμοιος, 


D ἀνάγχη μίαν εἶναι ταύτης τὴν ἁγιέτητα. xol µίαν 


ταύτης τὴν ἀῑδιότητα, xal τὴν τῆς ἀτρεφίας φύσιν. 
Ὥσπερ γὰρ ἡ εἰς αὐτὴν παραδιδοµένη πίστις συν- 
ἁπτει θεῷ, ὁ δὲ ὑφαιρούμενός τι τῆς Τριάδος, xol 
iv µόνῳ τῷ τοῦ Πατρὸς ὀνόματι βαπτι,όμενο;, 1) 
ἐν µόνῳ τῷ ὀνόματι τοῦ 1οῦ, f χωρὶς τοῦ Πνεύ- 
µατος ἐν Πατρὶ, καὶ Υἱῷ, οὐδὲν λαμθάνει, ἀλλά 
κενὸς, xai ἀτελῆς αὐτός τε, χαὶ ὁ δοχῶν διδόναι 
διαμένει. Ἐν τῇ Τριάδι γὰρ ἠτελείωσίς ἐστιν * o0- 
τως ὁ διαιρῶν τὸν Υἱὸν ἀπὸ τοῦ Πατρὸ:, ἢ τὸ 
Πνεῦμα κατάγων εἰς τὰ κτίσματα, οὔτε τὸν Yiv 
ἔχει, οὔτε τὸν Πατέρα, ἁλλ᾽ ἔστιν ἄθεος, xal ἁπί- 
στου χεέρων, xal πάντα μᾶλλον, ἡ Ἀρικτιανὸς, xal 
δικαίως τε. Καθάπερ γὰρ Ev ἐστι τὸ βάπτισμα ἐν 


. Πατρὶ καὶ Υἱῷ καὶ Πνεύματι ἁγίῳ διδόµενον, καὶ 


µία πίατις ἐστὶν εἰς αὐτὴν, ὡς εἶπεν ὁ Απόστολος, 
οὕτως ἡ ἁγία Τριὰς, fj αὐτὴ οὖσα ἑαυτῇ, καὶ 
ἠνωμένη πρὸς ἑαυτὴν, οὐδὲν ἔχει Ev ἑαυτῇ τῶν vevm- 
τῶν χαὶ αὕτη τῆς Τριάδος ἡ ἁδιαίρετος ἑνότης, 
χαὶ µία dj εἰς ταύτην πίστις ἑστίν. Ei δὲ κατὰ «ty 
ὑμῶν τῶν Τροπικῶν ἐπεξεύρεσιν οὐχ οὕτως ἐστὶν, 
ἀλλ᾽ ἐνυπνιάσθητε χτίσµα λέχειν τὸ Πνευμα τὸ 
ἅγιον' οὐχέτι µία πίστις ἐστιν ὑμῶν, οὐδὲ ἓν βά- 
πτισµα, ἀλλὰ δύο’ £v μὲν εἰς Πατέρα xai όν ἔτς- 
ρου δὲ εἰς ἄγγελον κτίσμα ὄντα" xal οὐδὲν λοιπὸν 
ὑμῶν ἀσφαλὲς οὐδὲ ἀληθές. Ποία Υὰρ χοινωυνία vs- 
νητῷ καὶ δημιουργῷ: Ἡ Ἠποία ἑνότης τοῖς xátto 
πτίσμασι καὶ τῷ ταῦτα δημιουργήσαντι Λόγῳ: 
Τοῦτο εἰδὼς ó µαχάριος Παῦλος. οὗ διαιρεῖ τν 


Trinitatem dividit, sed ejus unitatem luculenter do- D Τριάδ., ὥσπερ ὑμεῖς, ἀλλὰ τὴν ἑνότητα ταύτης ἕι- 


cet cum de spiritualibus rebus a: Corinthios scribit 
et omnia ad unum Deum Patrem tanquam ad caput 
hoc pacto reducit : « Divisiones vero gratiarum sunt, 
i.lem autem Spiritus : et divisiones ministrationum 
sunt, idem autem Dominus : οἱ divisiones operatio- 
num sunt, idem vero Deus, qui operatar omnia in 
omnibus *. » Qu: enim Spiritus singulis distribuit, 
ea a Patre per Verbum dantur. Nam omnia qua Pa- 
tris sunt, sunt. item Filii : unde ea quz a Filio in 
Spiritu dantar, vera sunt Patris munera. Similiter 
«um Spiritus in nobis est, Verbum, a quo illum ac- 


! Ephes. iv, 9.. * EL Cor. xu, 4-6. 


δάσχων ἔγραγε Κορινθίοις περὶ τῶν πνευματιχῶν, 
xat τὰ πάντα εἰς ἕνα θεὸν τὸν Πατέρα ἀναχεφραλαιοῖ 
λέγων « Διχιρέσεις 6$ χαρισµάτων εἰσὶ, τὸ ὃξ aoc 
Πνεῦμα' καὶ διαιρέσεις διαχονιῶν εἶσιν, ὁ δὲ αὐτὸς 
Κύριος * xaX διαιρέσεις ἐνεργημάτων εἰσὶν, ὁ δὲ 
αὐτὸς θεὺς ὁ ἐνεργῶν τὰ πάντα ἓν πᾶσιν.»/Λ γὰρ 
5) Πνεῦμα ἑχάστῳ διαιρεῖ, ταῦτα παρὰ τοῦ Πατρὺς 
δ.ὰ τοῦ Λόγου χορηγεῖται. Πάντα γὰρ τὰ τοῦ Πα- 
τρὸς, τοῦ Υἱοῦ ἐστι’ διὸ xal τὰ παρὰ τοῦ }ἱοῦ ἓν 
Πνεύματι διδόµενα τοῦ Πατρός ἐστι χαρίσματα. Kot 
τοῦ Πνεύματος δὲ ὄντος ἓν ἡμῖν, χαὶ ὁ Λόγυς ὁ τοῦτο 


1721 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XIT. 


1.2. 


διδούς ἔστιν ἐν ἡμῖν, καὶ iv τῷ Λόγῳ boiv ὁ A cipimus, in nobis etiam est, et in Verbo est quoque 


Πατήρ καὶ οὕτως ἑστὶ τὸ, « Ἐλευσόμεθα ivi καὶ 
ὁ Πατὴρ, καὶ μονἣν παρ᾽ αὑτῷ ποιῄσοµεν,» καθάπερ 
εἴρηται. Ἔνθα γὰρ τὸ φῶς, ἐχεῖ xai τὸ ἁπαύ- 
asp: χαὶ ἕνθα τὸ ἀπαύγασμα, ἐχεῖ χαὶ ἡ τούτου 
ἑνέργεια xal αὐγοειδὴς χάρις. Καὶ τοῦτο πάλιν δι- 
δάσχων ὁ Παῦλος ἔγραφεν αὖθις Κορινθίοις καὶ 
ἓν τῇ δευτέρᾳ Ἐπιστολῇ λέγων ε Ἡ χάρις τοῦ Ku- 
plou ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, χαὶ ἡ ἀγάπη τοῦ θεοῦ, 
xaX ἡ χοινωνία τοῦ ἁγίου Πνεύματος, μετὰ πάντων 
ὑμῶν. Ἡ γὰρ διδοµένη χάρις καὶ δωρεὰ Ev Τριάδι 
δίδοται παρὰ τοῦ Πατρὸς 6v Yiou £v Πνεύματι ἁγίῳ. 
Ὥσπερ Yáptx τοῦ Πατρός ἐστι δι Υἱοῦ ἡ &- 
δοµένη χάρις, οὕτως οὐκ ἂν Ὑένοιτο χοινωνία τῆς 


Pater, atque ita fit istud : « Veniemus ego et Pater, 
et mansionem apud eum faciemus t,» uti jam di- 
ctum est. Ubi enim lux est, illic οἱ splendor quoque 
est : ubi item splendor est, ibi similiter et ejus cfli- 
cientia et splendida est gratia. Quod idem Paulus in 
secunda Epistola ad Corinthios his verbis docet: 
« Gratia Doinini nostri Jesu Christi, et charitas Dei, et. 
communicatio sancti Spiritus sit cum omuibus vga 
bis *. » Gratia enim et donum quod in Trini- 
tate datur, datur a Patre per Filium in Spiritu san- 
cto. Nam quemadmodum ex Patre per Filium datur 
gratia, ita in nobis fieri non potest doni communi- 
catio nisi in Spiritu saneto. Hujus siquidem partici- 


δόσεως ἐν ἡμῖν, εἰ μὴ ἐν τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ. B pes effccii, Patris charitatem, Filii gratiam et ipsius. 


Τούτου γὰρ µετέχοντες, ἔχομεν τοῦ Πατρὸς τὴν 
ἀγάπην, xai τοῦ Υἱοῦ τὴν χάριν, καὶ αὐτοῦ τοῦ 
Πνεύματος τὴν κοινωνίαν. 

Μία ápa χαὶ ἐχ τούτων ἡ τῆς Τριάδος ἑνέρ- 
γεια δείχνυται. OO γὰρ ὡς παρ᾽ ἑχάστου διάφορα xal 
διηρηµένα τὰ διδόµενα σηµαίνει ὁ ᾿Ἀπόστολος ' ἀλλ 
ὅτι τὰ δ,δόµενα Ev Τριάδι δίδοται, xal τὰ πάντα 
ἐξ ἑνὸς θεοῦ ἐστι. Τὸ τοίνυν μὴ ὃν χτίσµα, ἀλλ Ίνω- 
uévov τῷ Yi, ὡς ὁ Υἱὸς ἥνωται τῷ Πατρὶ, τὸ συν- 
δοξαζόµενον Πατρὶ καὶ Yi, xat θεολογούμενον µετ 
τοῦ Λόγου, ἐνεργοῦν τε ἅπερ ὁ Πατηρ διὰ τοῦ Υἱοῦ 
ἐργάξεται, πῶς ὁ λέγων χτίσµα οὐκ ἄντιχρυς εἰς αὖ- 
«bv τὸν Yibv ἀσεθεῖ; 0ὐδὲν γάρ ἐστιν ὃ μὴ διὰ τοῦ 
Λόγου Ev τῷ Πνεύματι γίνεται xal ἐνεργεῖται. Τοῦτο 
καὶ ἓν Wal pol; ἄδεται * « Tip. Λόγῳ Μυρίου οἱ obpa- 
vol ἑστερεώθησαν, xaX τῷ Πνεύματι τοῦ στόματος 
αὑτοῦ πᾶσα ἡ δύναμις αὐτῶν’ καὶ ἓν τῷ ἑκατοστῷ 
τεσσαραχοστῷ ἑθδόμῳ φαλμῷ; « Ἀποστελεϊ τὸν 
Λόγον αὐτοῦ , χαὶ τήξει αὐτά ' πνεύσει τὸ Πνεῦμα 
αὐτοῦ, xaX ῥυήσεται ὕδατα. » Καὶ ἑδικαιώθημεν δὲ, 
ὡς εἶπεν ὁ ᾽Απόστολος, « ἓν τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου 
ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, χαὶ ἐν τῷ Πνεύματι τοῦ θεοῦ 
ἡμῶν. » Αδιαίρετον γάρ ἐστι τοῦ Λόγου τὸ Πνεῦμα. 
ἸΑμέλει λέγοντος τοῦ Κυρίου , ε Ἐλευσόμεθα 
ἐγὼ xaX ὁ Πατὶὴρ , » συνεισέρχεται τὸ Ηνεῦμα οὐχ 
ἄλλως 7| ὡς 6 Υἱὸς ἐν ἡμῖν οἰκήσων , Υράφοντος 
Ἐφεσῖίοις τοῦ Παύλου: « "Iva ὄφη ὑμῖν κατὰ τὸν 
πλοῦτον τῆς δόξης αὐτοῦ, δυνάµει χραταιωθῆναι διὰ 
τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ εἰς τὸν ἔσω ἄνθρωπον, χατοι- 
χῆσαι τὸν Χριστόν.» Tou δὲ Yloo ἓν ἡμῖν ὄντος, ἔτι 
καὶ ὁ Πατὴρ, λέγοντος τοῦ Yloo* « Ἐγὼ ἓν τῷ Πα- 
τρὶ, xal ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί. » Διὸ χαὶ, Ὑινομένου τοῦ 
Λόγου &y τοῖς προφήταις, ἐν αὐτῷ τῷ ΠἨνεύματι τῷ 
ἁγίῳ προφητεύουσι. Tf γοῦν Γραφῆς λεγούσης, 
« Καὶ ἐγένετο Λόγος Κυρίου » πρὸς τόνδε τὸν 
προφήτην, δείχνυται προφητεύων ἐν τῷ Πνεύματι τῷ 
ἁγίῳ. Ἐν μὲν γὰρ τῷ Ζαχαρίᾳ γέἐγραπται: 
ε Πλὴν τοὺς λόγους µου xai τὰ νόμιµά µου δἐχεσθε, 
ὅσα ἐγὼ ἐντέλλομαι ἓν Πνεύματί µου τοῖς δούλοις µου 
τοῖς προφήταις’ » ὅτε xat μετ) ὀλίγα αἰτιώμενος τὸν 
λαὺν ἔλεγε «Καὶ τὴν χαρδίαν αὑτῶν ἔταξαν ἀπειθῆ, 


! Joan. xiv, 95... * ll Cor. xui, 19. 


xiv, 22. " Ephes. v, 10. * Joon. xiv, 10. 


C 


D 


* [ου], xxxi, 6 
* ας). 1, 0. 


Spiritus communicationem habemus. 


Ex his igitur una Trinitatis efficientia esse 
ostenditur. Nec enin diversa et divisa dari a singu- 
lis significat Apostolus, sed ea qu:e dantur, in Tri- 
nitate dari, omniaque ex uno Deo essc. llle igitur 
qui res ereata non est, sed cum Filio non secus 
conjunctus est, ae ipse Filius cuim Patre : qui item 
cum Patre et Filio honoratur, οἱ cum Verbo Deus. 
agnoscitur, necnon ea ipsa agit quee per Verbum 
Pater efficit ; qui res creata dici possit, nisi ab eo 
plane qui in Filium ipsum impius fucrit ? Siquidem 
nihil prorsus est, quod non per Verbum fiat et afa- 
tur in Spiritu : quemadmodum etiam in Psalmis. 
canitur : « Verbo Domini coli firmati sunt, οἱ Spi- 
ritu orisejusomnis virus eorum ?;» et in centesimo 
quadragesimo septimo psalino : « Emittet. Verbum 
suum, et liquefaciet ea ; flabit Spiritus ejus, et fluent 
aquae δ. » Et, ut ait Apostolus, « justificati sumus 
in nomine Domini nostri Jesu Christi et in Spi- 
ritu Dei nostri *. » Namque Spiritus a Verbo ne. 
quit dividi. Profecto cum Christus ait, « Veniemus 
ego et Pater *, » una quoque intrat. Spiritus non 
alio modo quam Filius in nobis habitaturus, ut 
Paulus ad Ephesios scribit : « Ut det vobis secun- 
dum divitias glorie sus, virtute corroborari per 
Spiritum ejus in interiorem hominem , Christum 
habitare Ἱ. » Porro cuim Filius in nobis est, Pater 
quoque simul est, ut Filius ipse ita testatur : « Ego 
in Patre, et Pater in ine. *. » Hinc cum Verbum in 
prophetis adest, illi in ipso Spiritu sancto vatici- 
nantur. Unde cum Scriptura dicit, « Et factum est 
Verbum » ad talem prophetam, illum in Spiritu san- 
cto vaticinari significat. Nam in Zacharia scriptum 
est : « Verumtamen verba mca et legitima mea su- 
scipite, qu& ego mando in Spiritu mco servis meis 
prophetis * . » Paulo post etiam populum his ver- 
bis objurgat : « Et cor suum obstiuatum statuerunt, 
ne audirent legem meam, et. verba quz» misit. Do- 
minus omnipotens in Spiritu suo inp manibus pro- 
* Psal. cxLvu, 48. 


5 ji Cor. vi, 11. * Joan. 


73 


EUTHYMII ZiGABENI 


794 


phetar&m ejus priorum. » Pettus item in. Actis ΑΛ τοῦ μὴ εἰφακούειν τοὺς νόμους µου xal τοὺς λόγον:, 


ita loquitur: « Viri fratres, oportebat impleri Scri- 
puram quam praedixit Spiritus sanctus *. » At ab- 
υγ Tropicorum fabulie a Scripturis valde dissen- 
tiunt, eonsentiuntque omnino cum Arianorum 
lizeresi : unde verisimile sit illos non alia de causa 
ita dissimulare, nisi quo facilius simplices decipe- 
rent. Sed grati Domino habendz, quod, ut scribis, 
fletam suam cum Arianis contentionem ohtegere 
non potaerint. Siquidem et illorum odium ih se 
ipsos concitaverunt, ut qui solum Spiritum, non 
autem Verbum rem creatam esse dicant : et ab aliis 
omnibus reprobantur, quod liqueat vere eos  bel- 
lum contra sanctum Spiritum gerere, ac proinde 
brevi fore mortuos, utpote Spiritu vactos et desti- 
tutos. Neirpe quia sunt animales homines, non po- 
tuerunt, ut. docet. beatus Apostolus *, percipere 
quie sunt Spiritus Dei, utpote qui spiritualiter diju- 
dicarentur. Αἱ qui ea. quie suut. veritatis sapiunt, 
oinnia quidem dijudicant, ipsi vero a nemine diju- 
dicantur, quandoquidem Dominum in seipsis habent, 
qui illis et seipsutn et per seipsum Patrem in Spi- 
ritu palefacit. Sed ipse Dominus Jesus Cliristus 
per seipsum quidem Samaritanam, ac nos per illam 
deinde docuit, quam perfecta et absoluta sit sancta 
Trinitas, eamque individuam ac unam Divinitatem 
exsistere. Id, iuquam, ipsa testatur veritas, ubi Sa- 
maritanz ait : « Crede mihi, mulier, quia venit 
hora, et nunc est, cum veri adoratores adorabunt 
Patrem in Spiritu et veritate. Nam et Pater. tales 
quxrit qui adorent eum. Spiritus est Deus, et eos 
qui adorant eur, in Spiritu et veritate oportel ado- 
rare *. » Inde enim perspicuum est veritatem ipsum 
usse Filium, utipse ait, « Ego sum veritas *, » 
quem et proplieta David his verbis invocabal : 

. « Emitte lucein. tuam et veritatem. iuam *. » Veri 
igitur adoratores Patrem quidem adorabunt, sed 
iu Spiritu et veritate, Filium. videlicet, et iti Filio 
Spiritu:n conlitendo. Nam a Filio separari non po- 
test Spiritus, uti nec a PatreFilius, quemadmodum 
ipsa Veritas his verbis docet : « Mittam vobis Pa- 
racletum, Spiritum veritatis, qui a Patre procedit, 
queu mundus non potest accipere *. : 


]tem de Spiritu. sancto, Basilii Magni ex oratione 
quarta, gua contra Eanomium dispulavit. 


Quemadmodum Filius Patre posterior est ordine: 
in enumeratione enim prepositus est Pater : Bap- 


obs ἑξάπέστειλέ Κύριος παντοκράτωρ ἓν Πνεύμοτι 
αὐτοῦ. Ὁ δὲ Πέτρο; &v ταῖς Πράξεοιν ἔχεγεν, «΄Αν- 
δρες ἁδελφοὶ, ἔδει πληρωθΏναι τν Γραφὴν, ἣν 
προεῖπε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον.» Καὶ µετ ὀλίγα: « Tov 
δὲ τροπιχῶν ἡ ἁλλόπιστοι μυθολογία ὃ,αφωνεῖ μὲν 
πρὸς τὰς Γραφὰς, συμφωνεῖ δὲ τῇ τῶν ἀρειομανιτῶν 
ἁλογίᾳ, xaX εἰχὺς αὐτοὺς οὕτως ἀποχρίνεσθαι ἁπάτης 
ἕνεχεν τῶν ἁχεραιοτέρων. ᾽Αλλὰ χάρις τῷ Κυρίῳ, 
ὅτι, ὡς Υράφεις, οὐχ ἔλαθον σχέποντες ἑαυτοὺς τῇ 
κρὸς τοὺς ᾿Αρειανοὺς προάποιῆτῳ ἀντιλογίᾳ: καὶ 
γὰρ χα) παρ) ἓκείνων ἐμισήθήσαν, ὡς τῷ ὄ»τι πνευ- 
μἀτομαχοῦννες. Καὶ μετ ὀλίγον, € Γινόμενοι νε- 
χροὶ ἔρημοι xài χενοὶ τοῦ Πνεύματος ὄντες. » Κατὰ 
γὰρ τὸν μαχάριον ᾿Απόστολον Ψυγιχοὶ ἄνθρωππι ὄντες, 
οὐκ ἤδυνήθησαν δέξἀσθαι τὰ τοῦ Πνεύμάτος τοῦ θτοῦ, 


B ὅτι πνευματικῶς ἀπεκρίνοντο. Οἱ δὲ τὰ τῆς ἆλη- 


C 


θείας φρονοῦντες ἀνακρίνουσι μὲν πάντα, αὐτοὶ δὲ 
ὑπ) οὐδενὸς ἀναχρίνονται, ἔχοντες Ev ἑαυτοῖ; τὸν Κύ- 
ριον ἁποχαλύπτοντα αὐτοῖς ἓν τῷ Πνεύματι Exoxóv 
τε, xal δι ἑαυτοῦ τὸν Πατέρα. Αὐτὸς γὰρ ὁ Κύριος 
Ἰὴσοὺς Χριστὸς δι’ ἑαυτὸῦ ἐδίδασχε τὴν Σαμαρεῖτιν, 
xaX δι αὑτῆς ἡμᾶς, thv τῆς ἁγίας Τριάδος τελειό- 
τητα ἆἁδ.αίρεῖον ὑπάρχουσαν, xai μίαν θεόττιτα λέ- 
των, ε Πίστενέ pot, γύναι, ὅτι ἔρχεται ὥρα, καὶ νῦν 
ἐστιν, ὅτέ οἱ ἀληθινοὶ προσχυνηταὶ προσχυνῄσονσι 
τῷ Πατρὶ ἐν Πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ. » Καὶ γὰρ ὁ 
Ilatho τοιούτους ζητεί τοὺς προόκυνοῦντας αὐτὸν, 
ὅτι Πνεῦμα ὁ θεὺς, xal τοὺς προσχυνοῦντας αὐτὺν 
ἐν Πνεύματι χαὶ ἀληθείᾳ δεῖ προσχυνεῖν. Δέδεικται 
τοίνυν ἐντεῦθεν ὡς ἀλήθεια μὲν αὐτὸς 6 Υἱός ἐστιν, 
ὡς αὑτός φησιν, « Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια. » Περὶ οὗ 
xai ὁ προφήτης Δαθὶδ ἐεχαλεῖτο λέγων, ε Ἐξαπό- 
στειλον τὸ φῶς σου xal τὴν ἀλήθειάν σου. » Οἱ δὲ 
ἀληθινοὶ προόχυνηταὶ πρὀόκυνοῦόι μὲν τῷ Πατρὶ, 
ἀλλ᾽ ἐν Πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ ὁμολογοῦντες Υἱὸν, 
καὶ iv αὐτῷ τὸ Πυεῦμα, Ὡς ἀχώριστος ὁ Yibz τοῦ. 
Πατρὸς, αὐτὴ fj ἀλήθεια μάρτυρεῖ λέγουσσ « Πέμφω 
ὑμῖν tbv Παράκλητον τὸ Πνεῦμα τῆς ἁληθείας, ὃ 
παρὰ τοῦ Πατρὸς ἑκπορεύεται, ὃ ὁ χόόµος οὐ δύνα» 
ται λαθεῖν. » 


"τι περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, τοῦ µ 
Βασιλείου ἐκ τοῦ ὃ Aóyov τῶν πρὸς Εὐνόμιον 
ἀντιῤῥηειχῶν, 

ὝὭσπερ ὁ Ylbc τάξει μὲν δεύτερος τοῦ Πατρὺς, 
προτέταχΊαι γὰρ ὁ Πατὴρ ἓν τῇ συναριθµήῇσει; 


tisautes εὐε, iuquit, in. noinine Patris, οἱ Filii, ει D Βαπτίζογτες Υὰρ, φῆσὶν, αὑτοὺς εἰς τὸ ὄνομα 


Spiritus. sancti * ; dignitate praeterea, ex Pate enim 
Filius, non ex Filio Pater ; natura vero sequalis : 
Ego enim, inquit, et Pater unum sumus *: sic et 
Spiritus sanctus ordine quidem Filio posterior est, 
ut ex connumeralione declaratum est, dignitate 
eliam profecto. Spiritus enim Filii dicitur, ut. qui 
per Filium praebetur : Misit enim, inquit, Deus 
Spiritum. Filii suí in corda nostra*. Non autem 
Filius dicitur lpsius Spiritus. Natura tamen zqualis 
est Patri et Filio. Quibus enim eadeti est actio, (i$ 
eadem est etiam natüurá. ΑΙ Eunomius eum annu- 
merationis ordiui adjungens, tertiae ipsum natura 
pronuntiavit. 


! Act, 1, 16. 
26, xiv, 17. 


* [| Cor. ii, 14. 


* Matth. xxviii, 19. * Joan. x, 00. 


3 Joan. iv, 21, 92. 
* Galat. 1v, 0. 


τοῦ Πατρὸς, xal τοῦ Υἱοῦ, xal toU. ἁγίου Πνεύ- 
µατος" ἔτι δὲ καὶ ἀξιώματι' ix Πατρὸς vào 6 Υἱὸς, 
οὐκ &x τοῦ Υἱοῦ ὁ Πατὴρ, φύσει δὲ (o0; * "Epio γὰρ, 
qnot, xal ὁ Πατὴρ év ἐσμαν ' οὕτω καὶ τὸ Πνεύμα 
τὸ ἅγιον τάξει μὲν δεύτερον τοῦ Ylou, χαθὼς ἐν 
«ᾗ συναριθµήσει δεδήλωται, val μὴν χαὶ ἀξιώ- 
pati. Πνεῦμα γὰρ Υἱοῦ λέγεται, ὡς διὰ to) Υἱοῦ 
χορηγούμενον. Ἰ.ξαπέστει.ῖε vip, φησὶν, ὁ sóc tó 
flvebya tov Υἱοῦ αὐτοῦ εἰς τὰς χἀρδίας ἡμῶν * 
οὐ μὴν ὁ Υἱὸς Πνεύματος. Φύσει δὲ ἴσον xo Πατρὶ 
καὶ Υἱῷ. Οἷς γὸρ ἡ αὐτὴ ἑνέργεια, τούτοις xal φύσις 
ἡ αὐτή. Ἐὐνόμιος δὲ τῇ τάξει προσσχὼν τῆς σνναρ:- 
θµῄσεως, τρίτης αὐτὸ φύσεως ἀπεφήνατο. 

* Joan. xv, 


* Joan. xiv, 6. * Psal. Σω, $. 


125 
Ἐκ τοῦ αὐτοῦ. 

Τῶν γενητῶν τὰ μὲν οὐσίᾳ, τὰ δὲ γνώµῃ οροπῆς 
tau δεώτιχά. Τὸ δὲ Πνεῦμα τὸ ἅγιον οὔτε χατ᾽ 
οὐσίαν οὔτε κατ ἑνέργειαν τροπῆς, ἢ ἀλλοιώσεώς 
ἐστι δεχτιχόν. θὐκ ἄρα χτίσµα τὸ Πνευμα. 

'Ex τοῦ αὐτοῦ. 

Tid» κτίσμα ἁχιαζόμενόν ἐστιν ἅγιων. Τὸ δὲ 
Πνεῦμα τὸ ἅγιον οὐ τῶν ἁιαζοµένων, ἀλλὰ τῶν 
ἁγιαζήντων. Ox ἄρα χτίσμα. 


Ἐκ τοῦ αὐτοῦ. 

0ὐδὲν χτιστὸ» xav' οὐσίαν ἅγιον, Τὸ γὰρ κατ’ 
οὐσίαν ἅγιον οὐ δεῖται τοῦ ἔξωθεν ἁγιασμοῦ. Οὐ δεῖ- 
ται δὲ ἁγιασμοῦ τὸ Ηνεῦμα, ὅτι ἅγιον κατ’ οὐσίαν. 
00x, ἄρα χτίσμα. 

Ἐκ τοῦ αὐτοῦ. 

Πᾶν χτίσµα δοῦλόν ἐστι τοῦ δημιουργοῦ, χατὰ 
τὸ» λέγοντα τῷ θεῷ Προφήτην, Τὰ σύμπαντα δοῦ- 
Au cd. Τὸ δὲ δοῦλον ἐλενθερίαν xat υἱοθεσίαν ἑτέρῳ 
ὀρέγειν οὐ δύναται, ἧς αὐτὸ οὐκ ἔτυχε κατ οὐσίαν. 
Tb δὲ Πνεῦμα ἐλευθερίαν ὀρέγει χαὶ υἱοθεαίαν. Τὸ 
γὰρ Πνεῦμα χράζει ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν, ᾿Α6δα 
ἆ Πατήρ. "ove οὐκ ἔτι εἶ δούλος, ἀλλὰ υἱός, Οὐχ 
ἄρα κτίσμα. 

Ἐκ τοῦ αὐτοῦ. 

Ποίησυ' δὲ χειρῶν αὐτοῦ ἀναγγά-.ἶδι, qnot, 
τὸ στερέωμα. Καὶ àv ἑτέρῳ᾽ Καὶ ἔργα τῶν χειρῶν 
σού slcw. οἱ οὐρανοί. Καὶ τίνες ἂν εἶεν θεα 
ἀσώματοι χεῖρες, αἱ τὸ στερέωµα καὶ τοὺς οὖρα” 
νοὺς δημιουργἠσασαι, αὐτὸς ὁ Προφήτης ἑρμηνεύει 
λέγων: Τῷ AóTq Κυρίου οἱ cüparol ἑστερεώθησαν, 
καὶ τῷ Π»εύματι τοῦ στόματος αὐτοῦ πᾶσα ἡ 
δύναμις αὐτῶν. Αλλ’ ὥσπερ οὗ Προτορικὸς λόγος 
οὗτος bv τῷ 8«p, ἀλλὰ ζῶν, καὶ ὑφεστηχὼς, xal 
τῶν ὅλων ὁραστῆριος, οὕτω; iv Θεῷ οὐ πνεῦμα 
διαχεόµεναν, οὗ διαλυόµενος àtp, ἀλλὰ δύναµις ἁγι- 
equi ἐνούσιο;, ἐνύπαρκτος, ἑνυπόατατος. 

κ τοῦ αὐτοῦ. 

*0 δάχτυλος τοῦ Θεοῦ, ὁ μεταθαλὼν ἐν Αἰγύπτῳ 
τὸν χοῦν εἰς ζῶκ, την ἀρχῆθεν τῶν ζώων ἀναδείξας 
γένεσιν, ὁ Παράκλητος Ἶν, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας. 
Τῶν yhp τριῶν εὐαγγελιστῶν φησάντων πρὸς "Iou- 
δχίους εἰρηχέναι τὸν Υὸν, Ei δὲ ἐγὼ ἐν Πνεύματι 
θεεῦ ἐκδάλλω τὰ δα,µόνια, ἄρα ἕρθασεν ág* 
ὑμᾶς ἡ βασιλεία τοῦ θεοῦ, à Λουχᾶς qas sipn- 
κέναι αὐτόν El δὲ ἐν δακτύ.φ Θεοῦ ἐκδάαλλω τὰ 
δαιμόνια, dpa ἔφθασεν ἐφ᾽ ὑμᾶς ἡ βασιλεία tov 
οὐρανῶν: Οὐχοῦν χαὶ τὰ διὰ Μωσέῳς Υενόμενα ἐν 
Αἰγύπτῳ σημεῖακ δαχτύλῳ Θεοῦ ἐγένετο, xai τὰ 
παράλοξα τοῦ θεοῦ σημεῖα ἑτελεσιουργεῖτο abv τῷ 
Ηνεύματι. Δάχτυλος δὲ Θεοῦ bv τούτοις τοῖς ἀπὸ 
Μωσέως, xat τοῖς τοῦ Κυρίου σηµείοις εἴρηται τὸ 
Πνεῦμα, οὐχ ὅτι µ,χρά τίς ἐστι τῷ Be. σφυνοῦσᾳ 
δύναµις, καθάπερ σώματι δάχτυλος, ἀλλ) ἐπειδὴ 
ἕν τι τῶν χατὰ διαίρεσιν χαρισµάτων αὐτοῦ iati τὸ 
χάρισμα τῶν σημείων xai ἰαμάτων, τὸ ἓν vt, καὶ οὐχ} 
«4 ὅλα χαρίσματα τοῦ Πνεύματος δάκτυλον καλεί. Ὦ 
/ιὰν' γὰρ δμὰ τοῦ Πνεύματος δίδοται «ἰόγος σοφίας. 
tl δὲ .Ίόγος γγώσεως κατὰ τὸ αὐτὸ Πγεῦμα ' 
á.l.Uüp 68 χαρίσματα ἱμμάτων ἐν τῷ ἐγὶ Πνεύμαει ' 

* Psal. cxvin, 91. * Galat. iv, 6. 
! Luc. xi, 29, 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XH. 


B 


* Psal. xvii, 9. 


120 
A Ex. eadem-^ oratione. 

Quas creata suat, aut essentia, aut conailio πια” 
tiepem admittunt, AL. Spiriiua nec essentia, neo 
acliene tautari vertive potest, Non. igitur creatua. 
esl. 

Ex eadem oratione. 

Qua creata sunt, ideo sunt sancta, quia sancta 
βαυι. At Spiritus:sanctus non est ex corum nume- 
το, qua sanctitatem accipiunt, sed ipse tribuit sans 
ctilatem. Non igitur creatus. est. 

Ex eadem oratione. 

Nihil creatum est, quod per essentiam sanctum 
αι. Quod enim essentia sanctum est, exterua non 
eget sanctificatione. Hac autem nan eget Spiritus, 
qui per essentiam sanctus est : non ergo creatus. 

Ex eadem oratione. 

Qua creata sunt, creatoris sunt serva. Sic enim. 
Propheta Deum alloquitur : Omnia serviunt tibi *. 
Porro qui servus e&t, libertatem alteri, et adopiio- 
uem quam ipse natura non hahet, largiri non. po- 
test, At Spiritug sanctus. liberlatem et adoptionem 
elargitur. Quippe qui clawiat iu cordibus noatris . 
Abba Pater*. Quare you jam servus, sed liber, 
atque ideo creatus non est. 

Ez eadem | arationo. 

Opus sutem, inquit, maexuum ejus annuntiat: 
firmamentum * ; et alio loca : Opera manuum. 
tuarum sunt coli *. Quae vero sint Dei corpore 
careniis incorporese manus, quibus (irinameutum 
ccelosque constituit, ipse Propheta declara, : Ver-. 
bo, inquiens, Domini celi firmati sunt, et. spiruw 
orís ejus omnis virtus. eorum *. Ac quemadmodum 
hoc in Deo Verbum nou pronuutiatur, sed vivit. 
atque. subsistit, et ouwia facit, sic. e'iaam Spiritus. 
in Deo non est aer, qui diffundatur et. dissolvaqur, 
sed virtus sanctificons, qux inest, el exasjspit, οἱ iu 
$ua eongtat persona, | 

| Ez eadem aratiane. 

Digitus ille Dei, qui in /gypto pulverem in. ani- 
malia commutavit, primam animalium declaraus- 
generationem, Paracletus erat, Spiritus illo verita- 
tis. Cum enim tres evangelistae scribant, Filium 
ad Judazos dixisse « Si egaiu Spiritu Dei ejicio de- 
monia, profecta pervenit ip vos regnum Dei *, Lucae 
refert eum disisse : Si ega in digito Dei ejicio de- 
monia, profecto perveuit in. vos regnum colorum ". 
Dp it$que et que per Mosem in /Egypto facta sunt 

pigns, ^igito facta sunt Dei, et admiranda Dei 

signa Spiritu perfecta sunt. Porro Dei digitus in 
his signis quxe a Mose et a Domina sunt confeeta, 
' dictus est Spiritus, non quod parva quedam virtus 
sit in Deo, ut in corpore digitus, sed quod in divi- 
sione gratiarum ejus, una. quadam illarum est 
gratia signorum εἰ curationum ; idcireo unam 
hanc, non autem universas Bpiritus gratias appel- 
legi digitum Dei : Alii enim per Spiritum datur sermo 
sgoieniie, alii sermo scientie secundum. eumdem 

Spiritum; aliigralia curationum in uno Spiritu, alii 

proyhetia, nlii discretio spirituum, alij genera. lin- 

guarum, olii interpretatio sermonum : hec. autem 


* Psal. ci, 26... * Psal. xxxa, 6. * Mattb. xii, 28. 


121 


EUTHYMII ZIGABENI 


128 


omnia operatur unus εἰ idem Spiiitus, dividens À d.14q δὲ προφητεία ' ἅλ 1ῳ δὲ διάχρισις xrevpd- 


singulis prout vult *.  Dixerit aliquis has om- 
nes, et alias, quzecunque sunt Spiritus grati:e, esse 
tanquam corpus ipsius, singulas autem ipsarum 
digitum appellari. Atque hunc quidem hujusce 
verhi usum ne despexeris. Nam cuin dixisset : Hec 
omnia Spiritus operatur, ut vult, de Deo idem 
ait : Divisiones operationum sunt, idem  outem 
Deus, qui operatur omnia in omnibus *. Quod. si 
operatur omnia Deus ut vult, et Ίος omuia. ope- 
ratur unus et idem Spiritus, dividens singulis prout 
vult, quomo:o diversitas essentix: sit, ubi eadem 
actionis vis ? Diversis euim essentiis ex kunomii 
sententia diversas esse actiones oportebat, At 
eamdem Spiritui auctoritatem ac potestatem S.r- 
vator esse testificaus, Spiritus, inquit, ubi vult, 
spirat 3 


Ex eadem oratione. 

D.i proprium est. dimittere peccata, cum ipse 
dicat : Ego sum, qui deleo peccata iua *. Et : Si 
fuerint peccata vestra uli vermiculus, dealbabuntur 
tanquam. niz, sin fuerint ut. coccinum, tanquam 
lana alba erunt*. Domfhus vero insufflans apostolis : 
Accipite, inquit, Spiritum sanctum : quorum remi- 
serilis peccata, remittuntur. eis ^, Si nullias igitur 
cst, remittere peccata, ut profecto non est, nisi so- 
lius Dei, Spiritus autem sanctus ea per apostolos 
dimittit : Spiritus sanctus. nimirum est Deus, et 
eamdem, quam | Pater et Filius, actionem habet. 

Er eadem oratione. 


tur, dAAq. δὲ γένη γλωσσῶν, dAÀAo δὲ ἑρμηγνεία 
γὰωσσῶν. Ταῦτα δὲ πάντα ἐγεργεῖ τὸ Ev. καὶ τὸ 
αὐτὸ Π/εῦμα διαιροῦ» ἰδία ἑκάστῳ καθὼς βούε- 
ται. Εἴποι οὖν τις ἂν, ὅτι ταῦτα πάντα, xal ὅσα.ἄλλα 
χαρ/σματά εἰσι τοῦ Πνεύματος, ὥσπερτι σῶμα αὐτοῦ 
τυγχάνει, τὸ δὲ καθ) Bv τῶν χαρισµάτων δάκτυλος. 
Καὶ τοῦτο δὲ τὸ χρήσιμον τῖς λέξεως ph παρίδῃς * 
Πάντα γὰρ, φῆσας, ταῦτα àvepyet τὸ Πνεῦμα, 
ααθὼς βού.λεται, καὶ περὶ θεοῦ ὁ αὐτὸς ἔφη ’ Kal 
διαιρέσεις ἐνεργημάτωγ εἰσίν * ὁ δὲ αὐτὸς θεὸς, 
ὁ ἐγεργῶν τὰ πάντα ἐν πᾶσιν. El δὲ πάντα ἔνερ- 
γεῖ ὁ θεὸς, χαθὼς βούλεται, πῶς ἑτερότης οὐσίας, 
ἔνθα ταυτότης ἑνεργείας Ὑνωρίζεται ; Παρηλλαγμέ- 
νων Yàp τῶν οὐσιῶν, παρηλλαγµένας εἶναι ἔδει xal 
τὰς ἑνεργείας χατὰ τὸν ἀσεθέστατον Εὐνόμιον. Τὴν 


Β δὲ αὐτὴν αὐθεντίαν καὶ ἑἐξουσίαν μαρτυρῶν τῷ 


Πνεύματι ὁ Σωτὴρ, Τὸ Πρεῦμα, ἔφη, ὅπου θέ.1ει 
αγεῖ. 
Εκ τοῦ αὐτοῦ. 

"διον Θεοῦ ἀφιέναι ἁμαρτίας, αὐτοῦ λέγοντος * 
Ἐ]ώ εἰμι ὁ &&aAelgor τὰς ἁμαρτίας σου, xal* 
'Eàv ὦσι' αἱ ἁμσρτίαι ὑμῶν ὡς φοιγικοῦν, ὡς 
χιόνα Aéevxavo, ἐὰν δὲ ὦσι ὡς χόκκινον, ὡς 
ἔριον «Ἰευχανῶ. 'O δὲ Κύριες ἐμφυσῶν τοῖς ἀπο- 
στόλοις ἔφη * Λάθδετε Πγνεῦμα ἅγιον. Αν τινων 
ἀφῆτε τὰς ἁμαρτίας, ἀφίεγται αὐτοῖς. El. τοίνυν 
οὐδενός ἐστιν ἁγιέναι ἁμαρτίας, ὥσπερ οὐχ ἔστιν 
εἰ μὴ µόνου θεοῦ, ἀφίποι δὲ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον 
διὰ τῶν ἀποστόλων, Geb, ἄρα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, 
χαὶ τῆς σὐτῆς ἑνεργείας τῷ Πατρὶ xat τῷ Yl. 

Ἐκ tov αὑτοῦ. 


Vade Damascum, εἰ ibi dicetur (ibi, quoniam C — Ilopsvov εἰς Δαμασκὸν, κἀκεῖ σοι .Ἰα.1ηθήσε- 


vas electionis mihi es Ἱ. Domimus igitur Paulo. eum 
apparuisset , locutus est. At eidem Damascum 
ingresso Ananias ait : Saule frater, respice, Deus 
patrum elegit te *. Ac ne vox illa Deus de Cbristo 
intelligatur, subjicit : Ut facias voluntatem ejua, et 
cognoscas justum ipsius Jesum. Ipse vere vocatio- 
uem et electionem scriptam relinquens : Paulus, 
inquit, servus Jesu Christi, vocatusapostolus *. Deinde 
vocationi aliud quiddam adjungit : Segregatus, in. 
quiens, in Evangelium Dei '*. Quod autem ille, a 
quo segregatus est, fuerit Spiritus sauctus, Actus 
apostolorum ostenderuut, ubi scriptum est : Jeju- 
»anlibus autem apostolis, et orantibus dizit Spiritus 
saucius : Segregate mihi Paulum εἰ Barnabam in 
opus, ad quod vocavi eos !'. Quod si Paulum elegit 


Dominus Deus patrum, quem autem hic elegit, D 


hunc segregat Spiritus sanctus, naturae utens auce 
toritate, quomodo essentize diversitas in Trinitate, 
in qua eadem actionis vis invenitur ? 


Ex eadem oratione. 

Isaias prophe:a : Vidi, inquit, Dominum Sabaoth 
sedentem in solio alto, et sublimi, et seraphim  sta- 
bani in circuitu ejus. Sex ale uni, et sez ale. alte- 
ri !*. Et paulo post : Et ait. Dominus ad me : Va- 
de, εἰ dic populo huic : Aure audite, εἰ molite 
intelligere ; et videntes videte, εἰ nolite cognoscere. 
Incrassatum enim est cor populi hujus, et qu se- 


! | Cor. xij, 8-14... * Ibid. 0. ? Joan. iir. 8. * Isa. xpi, 25. 5153. v,18.. * Joan. xs, 25 


ται, ὅτι σκεῦος ἑκ.λογῆς poc εἶ, οὐρανόθεν ἐπι- 
φανεὶς ὁ Κύριος τῷ Παύλῳ ἔφη. Εἰσιόντι δὲ εἰς 
Δαμασχὺν Ανανίας ἔφη * Zaov A4 ἀδεφὲ, ἀνάδ.λε- 
vai, ὁ θεὸς τῶν πατέρων απροεχειρἰσατό σε. Καὶ 
ἵνα μὴ περὶ Χριστοῦ νομισθῇ τὸ ῥῆμα, ἐπιλέγει » 
Tov ποιῆσαι τὸ 0έ.Ίημα αὐτοῦ, xal γγῶναι τὸν 
δίκαιον αὑτοῦ Ἰησοῦ». "0; δὴ τὴν χλῆσιν, xal τὴν 
προχείρισιν ἀνάγραπτον πὀιούµενος ἔφη * Παῦ.ος 
δοῦ.Ίος Ἰησοῦ Χριστοῦ xAqtóc ἁπόστο-ος. Εἶτα 
χαὶ ἄλλο τι πρὸς τῇ χλήσει λέγει’ ᾽Αϕωρισμένος 
εἰς Εὐαγγέό-ιον Θεοῦ. Τὸ δὲ ἀφορίσαν τὸ Πνεῦμα 
τυγχάνειν αἱ Πράξεις τῶν, ἁποστόλων ἑδίδαξαν * 
Νηστευόγτων γὰρ, qnot, τῶν ἁποστόλων, καὶ 
24 οσευχοµένωγ, εἶπε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ' Αφορί- 
σατε δή µοι τὸν Παῦλον, καὶ τὸν Βαργάδαν alc 
τὸ ἔργον, ὃ προσκχέκ.Ίημαι αὐτοὺς. El δὲ ἐχλέχε- 
ται μὲν αὐτὸν Κύριος ὁ Ocho τῶν πατέρων, ὃν 
δὲ οὗτος πρφεχειρἰσατο, τὸν αὐτὸν ἀφορίζει τὸ 
Πνεῦμα, αὐθεντίᾷ φύσεως χρώμεν.ν, πὼς ἑτερότης 
οὐσίας ἐν τὴ Τριάδι, ἐν ᾗ ταυτότης ἑνεργείας εὑρί- 
σχετα:ι; 
Ἐκ tov αὐτοῦ. 

Ἡσαῖας ὁ προφήτης Εἴδον, ἔφη, τὸν Κύριον 
Σαθαὼθ καθήµεγον ἐπὶ θρόνου ὑνη.Ιοῦ, καὶ ἐκπ- 
ἠρμένου, καὶ τὰ Σεραρὶμι εἰσεήκχεισαν xóxAqo ab- 
toU, ἓξ πτέρυγες τῷ évl, καὶ ἓξ πτέρυγες τῷ 
ἑγί. Καὶ pez ὀλίγα φησί. Kal εἶπε Κύριος πρός 
με, Πορεύου, καὶ εἰπὸν τῷ αφ τούτῳ’ 'Axoj 
ἀκούσετε, καὶ οὗ μὴ συνῆτε, καὶ 2. λέποντες 


! Act. ix, 15. 


5 lbid. *flom.1,1. ?* Joid. '' Act, xin, 2. !* Isa. vi, 4, 2. 


129 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 


1.0 


β.1έψετε, καὶ οὗ μὴ ἵδητε. Ἐπαχύνθη γὰρ ἡ xap- A quuntur *', Ex. situ quidem atque ordine verborum 


δία τοῦ AacU τούτου, xal τὰ ἕξης, Όσον μὲν οὖν 
xatk thv θέσιν χαὶ ἀχολουθίαν τοῦ προφητικοῦ 
γράμματος, ὁ ἐπὶ πάντων ἑστὶ Παττρ, ὁ ὀφθῆς, 
xaX χρησµοδρτήσας τῷ προφίτῃη. Ὁ μέντοι τῆς 
βροντῆς υἱὸς ἐξαίσια φθεγξάμενος, χαὶ βροντῆς φο- 
θερώ-ερα, οὗ ἴδιον οὐχὶ τὸ obx gr, ἀλλὰ τὸ ἦν ὁ 
Λόγος, Yiby ἔφη τὸν ὀφθέντα, xal χρησµοδοτῄσαντα 
τῷ προφ{έτῃ. Λέγει γὰρ ἐν τῷ ἰδίῳ συγγράµµατι ' 
Διὰ τοῦτο οὑχ ἡδύναντο οἱ ᾿Ιουδαῖοι πιστεύει’ 
εἰς τὴν "Incovr, διότι εἶπεν Ἡσαϊΐας περὶ αὑτῶ», 
Τετύφ.1ωνται αὑτῶν οἱ ὀφθα.]μοὶ, καὶ πεπώρωται 
αὐτῶν ἡ καρδία, ὅπως μὴ ἴδωσι τοῖς ὀφθα.ὶμοῖς. 
xal συγῶσι τῇ καρδίᾳ, xal ἐπιστρέψωσι, καὶ lá- 
σωμαι αὐτούς. Tavra εἶπεν Ἡσατας, ὅτε εἶδε civ 
δόξαν αὑτοῦ. 'O δὲ Παῦλος τοῦ Πνεύματος ἀπεφί- 
vato thv ὀπτασίαν εἶναι, καὶ thv χρησµῳδίαν, λέ- 
γων, Κα.λῶς ἔφη τὸ Πγεῦμα τὸ ἅγιον διὰ τοῦ προ- 
φήτου ᾿Ησαΐου πρὸς τοὺς πατέρας ὑμῶν ᾽Ακοῇ 
ἀχούσετε, xal οὗ μὴ συνητε, xal βΑέποντες 
Β.ιέψετε, xal οὐ ui] ἴδητε. Ἐπαχύνθη Τὰρ ἡ 


propletze constat eum qui super omnia Pater est, 
illi apparuisse, et ipsum fuisse allocutum. At filius 
tonitrus, qui. sublimia touitruque terribiliora loqni- 
tur, cujus proprium est non illud : Non erat, sed 
illud : In principio erat Verbum, Filium dicit appa- 
ruisse et prophetam allocutum. e-sc. Sic enim in 
Evangelio a se conscripto dicit : Propterea non 
poleranl Juda'i credere in Jesum, quia de ipsis dizit 
]saias : Ezcecati sunt. oculi eorum, et iuduratum 
est. ipsorum cor, ne videant oculis, el corde intelli- 
gant, et convertantur, εἰ sanem. eos. ]lec digit 
Isaias, quando vidit gloriam ejus *. Paulus vero vi- 
sionem hanc et vaticinium tribuit Spiritui sancto : 
Beue, inquieus, Spiritus sanclus loculus est per 
1saiam prophetam ad patres vestros : Aure audie- 


B tis, et ποπ intelligetis, et videntes. videbitis, οἱ non 


perspicietis, Incrassatum est enim cor. populi hy- 


jus *. Hxc οἱ cognovissent, et recte intellexissent 


qui in perniciem Suam sapientes sunt, Spiritum 
sanctum a diviritate now sejunxissent, 


χαρδία τοῦ AaoU τούτου. El δὲ ταῦτα συνίεσαν, xai καλῶς ὑπήχουον οἱ καθ ἑαυτῶν καχὼς σεφιζό- 


µενοι, οὖκ ἂν τὸ Πνεῦμα τῆς Ὀεύτητος ἡλλοτρίουν. 
Ἐκ τοῦ αὐτοῦ. 

Τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον Χριστὸς χαὶ Κύριος ὀνομά- 
ζεται, λέγοντος μὲν τοῦ Αποστόλου, El δέ τις 
Πνεῦμα Χριστοῦ οὐκ ἔχει, οὗτος obx ἔστιν αὐ- 
τοῦ * εἰ δὲ Χριστὸς ἐν ὑμῖν, τὴν τοῦ Πνεύματος 
ἑνοίχησιν ἀποφαίνοντος Χριστοῦ, λέγοντος δὲ πάλιν, 
'Ο δὲ Κύριος τὸ Πγεῦμά ἐστιν, οὗ τὸ Πνεῦμα δὲ 
Κυρίου ἐλευθερία’ ὥστε τοῦ Κυρίου Πνευμα Κὺ- 
ρ.ος * o0x ἄρα χτημα f) κτίσμα Κυρίου. 


Ἐν τοῦ αὐτοῦ. 
᾽Αλλά λέχεις, EL θεοῦ μὲν εἰχὼν ὁ Υἱὸς, Yiou δὲ 
εἰχὼν τε) Πνεῦμα, διατἰ μὴ Υἱὸς τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνευμα 
εἴρηται; Τούτῳ Υὰρ ἰσχυρυτάτῳ πρὸς τὴν ἀσέδειαν 
ἐχρήσω. "H γὰρ Υἱὸν, ἢ κτίσμα κελεύεις νοεῖν. Καὶ 
ὅτι μὴ Υἱὸς ὠνόμασται, διὰ τοῦτο Χτίσμα εἶναι 
βλασφημεῖς τὸ τῆς κτίσεως αἴτιον. Λέγομεν γοῦν, 
ὅτι sb εἰπεῖν Υἱὸν ἐξ YloU την Τριάδα τῆς θεότητ.ς 
εἰς πλήθους ὑποφίαν προσήγεν. Ἔτοιμον Υὰρ Ἶν 
ὑπολαδεῖν, ὡς εἴπερ Υἱὸς ἐξ Υἱοῦ γεγένηται, καὶ ἐχ. 
τούτου πάλιν ἕτερος ἂν εἴη γεγεννηµένος, καὶ πάλιν 
ἄλλος, καὶ ἐπὶ πλῆθος ἑξῆς. Διὰ δὴ τοῦτο τὸ μὲν Ex 
θεοῦ τὸ Πνεῦμα εἶναι τρανῶς ἐχήρυξεν ὁ Απόστολος 
έγων, ὅτι Τὸ IIreüpa τοῦ 8600 ἑ.Ἰάδομεν, χαὶ τὸ 
διὰ τοῦ Υἱοῦ πεφτηνέναι σαφὲς πεποίηχεν, Υἱοῦ 
Πνεῦμα ὀνομάσας αὑτὸ, καθάπερ xai θεοῦ, χαὶ νοῦν 
Χριστοῦ προσειπὼν, χκαθάπερ xal θεοῦ Πνεῦμα. 
Υἱὸν δὲ τοῦ Υἱοῦ προσειπεῖν ἐφυλάξατο, ἵνα εἷς μὲν 
εἴη Πατὴρ ὁ θεὸς, ἀεὶ Πατ]ρ διαµένων, xat à» ài- 
δίως, 0 ἐστιν * εἷς δὲ Υἱὸς ἀῑδίῳ γεννήσει yeysvvn- 
μένος, ὁ ἀνάρχως σὺν τῷ Πατρὶ Υἱὸς ἁληθινὸς θεοῦ, 
ἀεὶ ὧν, ὅ ἐστι, θεὸς Λόγος, καὶ Κύριος ᾿ ἓν δὲ xal 
«b Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἀληθῶς ἅγιον Πνεῦμα, χατὰ τὸ 
γεγραμµένον, τὸ μετὰ Πατρὸς xai Υἱοῦ svv6o21- 
ζόμενον. 


Ἐκ τοῦ αὐτοῦ. 
᾽λλλὰ ποιεῖ τὸ Πνεῦμα, φῆς, ὁ θὲὲς, xal ποιεῖ δι 
! fs. vt, 9, 10; Matth. xiv, 15. 


* Joan. xu, 39-41. 


Ex eadem oratione. 

Spiritus sanctus, Cliristus et Dominus appel- 
latur, dicente Paulo apostolo : Si quis autem Syiri- 
tum Christi non habet, hic. non est ejus *. Si autem 
Christus in vobis, Spiritus habitationem Christi 
demonstrat, Dicit autem rursum : Dominus autem 
Quare Domini Spiritus Dominus, non igitur ser- 
vus, nec creatus. 


Ex eadem. 

At si Dei quidem imago Filius est, inquieus, 
Spiritus autem imago Filii, cur won Filius Filii 
Spiritus dictus est ? lloc enim ut argumento firmis- 
simo ad impietatem tuam. coufirmandam usus es. 
Vis enim ut aut Filius, aut creatus intelligatur. 
Et quoniam Filius non. est appellatus, impie crea- 
tum asseris rerum procreatarum auctorem et pro- 
creatorem, ltespoudemus | igitur, Si Filii Filius 
appellaretur, ea loquendi ratio trinitatem Divini- 
talis et suspicionem multitudinis pareret. Promp. 
tum enim esset suspicari, si Filius ex Filio genitus 
esset, alium rursus ex hor, atque ita multos dein- 
ceps filios esse genitos. Idcirco Spiritum quidem ex 
Deo esse Paulus aperle pronuntiavit, dicens, nos 


D Spiritum qui ex Deo est accepisse, et hunc fuisse 


per Filium declaratum, planum fecit, dum eum 
Filii Spiritum, quemadmodum et Patris appellavit, 
et Christi mentem, quemadmodum οἱ Dei Spiritum, 
At Filii Filium nominare noluit, ul unus sit Pater 
Deus, qui semper maneat Pater, et semper exsistat 
id, quod est, unus item Filius zterna genitus gene- 
ratione, qui sine principio cum Patre est, verus 
Dei Filius, semper id quod cst inaneus, nempe 
Deus, Verbum, et Dominus, unus quoque Spiri- 
tus sauctus, vere Spiritus sanctus, ul scriptum cst, 
qui cum Patre et Filio collaudatur. 


Ez eadem oratione. 
At Spiritum, inquis, Deus facit, et faci! per Filium, 


3Act. xx, 20-27. * Rom. νι. * Hl Cor. ui, 17. 


131 


EUTHYMII ZIGABENT 


T32 


et illis verbis : Qmnia per ipsum facta sunt *, Spiri- À Ytoo, καὶ τὸ, Πάντα δε αὐτοῦ érér&ezo συµπεριειλη- 


tas etiam tibi videtur contineri, atque ita Trinitas 
tibi redizitur ad dualitatem, Si euim cum aliis re- 
bus Spiritus muneratur, quomodo cum Patre. et 
Filio? aut quomodo Trinitas est Trinitas, nisi cum 
Patre εἰ Filio Spiritus numeratur ? Et quomodo per 
Trinitatein baptismus constituitur ex quo. mundus 
sanctitalem suscipit universus? Quin etiam cum aqua 
numerari Spirituw asseris, quod ut aqua, sic ipse quo- 
que «reatus sit. Sic enim Doininum loqui : IVisi guis 
renatus (uerit ex aqua et Spiritu *. Et quasi hoc. pa- 
rum sit, tu Spirilum etiam cum gebennz igne collo- 
€as, propterea quod Joannes dixerit : /pse vos bapti- 
aabit in Spiritu sancto. et igne *. Si Jiguitaleim aqu:e 
Spiritui sancto tribuis, quoniam Spiritus adventu 
aqua efficitur sancta, quem impietati relinquis locum? 


Eodem enim numero babes id quod sanctificat,et quod B 


sanctilicatur, Et quoniam ad nostrorum corporum pur- 
gionem aquam adlibct, eodem quo aquam preiio 
Spiritum sstimandum putas. Medendi faeultatem 
quamvis rebus ex materia constantibus utatur, non 
tamen iis equalem ducis, $ed earum dominam, et divi- 
num Spiritum utentem aqua, ad peccatorum inaculas 
expurgandas, in abjectam aquae humilitatem deturbas? 
Et cumapostoli dicant : Hac dicit Spiritus sancius ; 
propheta: dicunt : Πασο dicit Dominus ; e& Domini 
tentationem appellant Spiritus teutationem : cup 
eos, qui tentabant, sic alloquitur Petrus : Quid con- 
venit vob*e tentare Spiritum sanctum * ? et ad cosdem : 
Non mentitus es, inquit, hominibus, «sd Deo *. Quod 
si rursus apostoli dicant : Visum est Spiritui saucto, 
e! nohis *,nonu auctoritatem Spiritus sibi arrogantes, 


scd ei sese subjicientes, ut qui ab ipso Spiritu acce- C 


perint auctoritatem, tu quasi unum judicium et sen- 
sum suum esse díxerint et Spiritus, atque unam 
auctoritatem, conaris Spiritum ipsum in rerum crea- 
tarum ordinem redigere, quod perinde cst ac sl 
l'eum Mosi diceres squalem esse, quoniam scriptum 
est : Credidit populus Deo, et Mosi servo ejus *. At 
iagna est inter dominum et servum differentia. 
Quam quidem et scriptor indicavit subjiciens : Mosi 
servo ejus. Deus enim, ut Domiuus est, et qui Mo- 
sem mittit: Moses vero ut servus, et qui mittitur, 
sie etiam Spiritui, lanquam Doinino visum est, leges 
Ecclesi? praescribere, apostolis vero tanquam ser- 
vis ejus visum est, ca qux pronuntiaruut, mandata 
dare. Non. autem Spiritus servus, sed Dominus, in- 
quit, est ; et ubi Spiritus Domini, ibi libertas *. Ac 


φέναι σοι δυχεῖ καὶ τὸ Πνεῦμα. Οὐχοῶν σοι δυὰς di 
Τριὰς ἁποδέδεικται. El yàp μετὰ πάντων τὸ 
Πνεῦμα, πῶς μετὰ Πατρὺς χαὶ Υἱοῦ ; El δὲ οὗ μετὰ 
Πατρὺς xaX Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα, πῶς τριὰς ἡ Τριὰς, 
xa πῶς ἀπὸ τῆς Τριάδος τὸ βάπτισμα, τὸ χόσµου 
mavihe ἁγιαστιχόν; )Αλλὰ καὶ τῷ ὕδατι συναριθ- 
µεῖσθαι αὐτὸ ehe, ὡς τῆς χτίσεως ὃν, ὥσπερ καὶ 
τὸ ὕδωρ kac, Λέχειν γὰρ τὸν Κύριον, Εάν µή τις 
dvaysvrn0gn ἐξ ὕδατος, καὶ Πνεύματος ' xoi 
τοῦτο ἔτι μικρόν * σὺ δὲ χαὶ τῷ πυοὶ τῆς γεέννης 
τὸ Πνεῦμα τὸ θεῖον «υγχατατάττεις, διὰ τὸ λέχευν 
τὸν Ἰωάννην, Αὐτὸς ὑμᾶς βαατίσει ἐν Πγεύματι 
ἁγίφ xal πυρί. Ταῦτα mola» ὑπερθολὴν ἀσεθείας 
χαταλέλοιπεν; εἰ τὴν ὕδατος ἁξίαν τῷ ἁγίῳ Πνεύ- 
ματι περιάπτεις, ἐπειδὴ Πνεύματος ἐφύδῳ τὸ ὕδωρ 
ἁγιάζεται; ἰσάζειν γάρ σοι ἔδοξε τῷ ἁγιάζοντι τὸ 
ἁγιαζόμενον * ὅτι ὕδατι χρῆτχι πρὸς τὸν τῶν σωμά- 
των χαθαρμὸν, διὰ τοῦτο τῆς τοῦ ὕδατος ἰσοτιμίας 
ἄξιον ἑλογίσω τὸ Πνεῦμα. Καὶ τὴν μὲν ἰατριχὴν 
Όλαις χρωμµένην οὐκ ἰσάξιον ταῖς Όλαις ὰέγεις, ἀλλὰ 
κυριευτιχὴν τῶν ὁλῶν, τὸ δὲ θεῖον Πνεῦμα χρώμιε- 
voy Ὁδατι πρὸς τὴν τῶν τῆς ἁμαρτίας ῥύπων κἀθ- 
αρσιν. εἰς τὴν τοῦ ὕδατος ἀδοξίαν xal ταπεινότητα 
χαταθέθληχας. Καὶ λεγόντων τῶν ἁποατόλων * Τάδε 
1όγεδι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὡς οἱ πραορῆται, Τάδε 
Jéysi( Κύριος, καὶ Κυρίου πεῖραν λεγάντων τὴν 
«o9 Πνεύματος πεῖραν, ὅτε φησὶ πρὸς τοὺς πει- 
ράσαντας ὁ Πέτρος, T( ὅτι συνεφωγήθη ὑμῖν 
πειράσαι τὸ Πγεῦμα €Ó ἅγιον; χαὶ πρὸς τοὺς 
αὐτούς * Οὐκ ἑφεύσω ἀνθρώποις, ἀ.1λὰ τῷ 089, 
ἐὰν πάλιν cl ἁπόστολοι λέγωσιν * ᾿Εδαξε τῷ ἁγίῳ 
Πνεύματι, καὶ ἡμῖν, οὗ συντάττοντες ἑαυτοὺς τῇ 
τοῦ Πνεύματος ἑἐξουσίᾳ, ἀλλ᾽ ὑποτάσσοντες, ὡς ὑπ' 
αὐτοῦ χορηγούμενοι τότε, καθάπερ µίαν γνῶσιν xal 
φοόνησιν λεγόντων ἑαυτῶν τε xat τοῦ Πνεύματος, 
xaX µίαν ἑξουσίαν εἰς χτίσιν τὸ Πνεῦμα κατάγειν 
βιάνῃ. ὥσπερ εἰ χαὶ τῷ Μωῦσῃ τὸν θεὸν ἰσάζειν 
ἔφασχεν, ἀχούων ὅτι, Επίστευσεν ὁ atc τῷ Geo, 
καὶ Μωῦσῃ τῷ θεράποντι αὐτοῦ. Αλλὰ πολλὴ δια- 
φορὰ δεσπότου xat δοὐλου, ἢνπερ xal δειχνὺς ὁ γράφων 
εἴρηχε, Μωῦσῇ τῷ θεράποντι αὐτοῦ. θεὺς μὲν Υὰρ. 
ὡς Δεσπότης, xal ὡς ἀποστείλας Μωῦσέα πιστευε» 
ται, Μωσῆς δὲ, ὡς θεράπων, καὶ ὡς ἀποσταλείς 
οὕτω δὴ xal τῷ Πνεύματι μὲν ἔδοξε δεσποτικῶς τὰ 
τῆς Ἐχκλησαίας δοθέντα νόμιμα, τοῖς δὲ ἁποστόλοις 
ὑπηρετιχῶς τὰ δι αὐτῶν ἐχφωνηθέντα προστάγ- 
µατα * ἀλλ) οὐ τὸ Πνεῦμα δ2ῦλον, ὁ δὲ Κύριος, 


prieceptis quidem in servitutem redigitur Israel cum p qnoi, τὸ Πνεῦμά ἐστι, xal οὗ τὸ Πγεῦιια Κυρίου, 


tiinore commonitus, Ecclesia vero Christianorum 
adoptatur, $aucta per. charitatem effecta, Ideo Pau- 
lus : Non enin, iuquit, accepistis spiritum servitutis 
iterum in timorem, sed accepistis Spiritum adoptio- 
nis, in. quo clamamus : Abba Pater *. Non is profecto, 
qui servum accipit, filius ipse e servo constituitur: 
nec quisquam ex eo quod servi particeps factus esset, 
Deum auderet Patrem appellare. Nec qui servus est, 
qua Dei sunt, omnia facit. ut vult. Nec. Spiritus 
prisentiam, sj. servus 'et. creatus esset, ad omnia 
pervenire diceret David, faciem ipsum ac Dei ma- 
num appellans : Quo. ibo a Spiritu tuo ? et quo a 
[ucie tua fugiam ? Si. ascendero in celum, tw illic es, 


* Joan. ii, 5. ? Matth. in, dl. 
* Rom. vin, 15. 


! Joan. 1, 3. 
* [[ Cor. it, 1X 


* Act. v, 9. 


ἐχεῖ &AevOspla. Καὶ δουλαγωγεῖται μὲν ἑπ.τάγμασι 
τοῖς τοῦ Πνεύματος ὁ "Iapa συν φόδῳ νουθετού- 
µενος, υἱοθετεῖται δὲ dj Χριστιανῶν Ἐκκλησία δι 
ἀγάπης ἁγιαζομένη. Διό φησιν ὁ Παῦλος * O9 γὰρ 
ἐλάδετε πνεῦμα CovAs(ac πά.ιν εἰς có6or, à. 
&Ad6sce Π»εῦμα υἱοθεσίας. ἐν ᾧ κράζοµεν, 'A66a 
ὁ Πατήρ. Οὐ 05 ὁ τὸ δοῦλον εἰληφὼς Υἱὸς ix. δοῦ- 
λου καβίσταται, οὐδὲ διὰ τὴν τοῦ δούλου µετουσίαν 
Πατέρα τὸν θεὸν παῤῥησιάζεται, οὐδὲ τὸ δοῦλον τὰ 
τοῦ θεοῦ πάντα ἐνεργεῖ χαθὼς βούλεται, οὐδ' ἂν τὴν 
τοῦ Πνεύματος mapoucíav δούλου καὶ κτίσματος 
ὄντος ἐπι πάντων διἠχειν ἔφασχεν ὁ Ὕμνῳδος, πρόσ- 
ωπον αὐτὸ xal χεῖρα Θεοῦ προσαγορξύων Που 


Ibid. 4. *Act, xv, 28..." Exod. xiv, ο]. 


132 


πρησώπου σου ποῦ φύγω; 'Eàv dvaCo εἰς τὸν 
oi gayór, σὺ ἐκεῖ &l. 'Eàv καταθῶ εἰς τὸν δη». 
παρει. Ἐὰν ávaAd6oun τὰς zzépvyác µου κατ 
ἔρθρον, καὶ κατασχηνγώσω εἰς τὰ ἕσχατα τῆς 
θα.1άσσης, καὶ γὰρ àxsi ἡ χείρ σου ὁδηγήσει µε, 


καὶ καθέξει ua. ἡ δεξιά σου. Πνεῦμα γἀρ ἐστι τὸ 


Πνεῦμα Κυρίου πεπ.Ίήρωκε tr olxovpérnr. 
Ἐν τοῦ αὐτοῦ. 

Α)λὰ διατί, ez, οὐχὶ προστέθειχε τῷ ἵνα γινώ- 
σχκωσί σε «ὃν µόνον ἁληθινὸν θεὸν, χαὶ ὃν ἀπέστει- 
iae Ἰησοῦν Χριστὸν, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα; οὐκ 
ἁ ρορίζων τὸ Πνεῦμα τῆς δυάδος, ἀλλὰ τοὐναντίον 
ἐνῶν, xal δηλῶν ἓν Πατρὶ xat Yio xat τὸ Πνεῦμα 
τὸ ἀχώριστον. Ἐπεὶ χα) ὅτε φησὶν ὁ Παῦλος '"σοι 
εἰς Χριστὸν ἑδαπτίσθητε, Χριστὸν ἐνεδύσασθε, 
οὗ δἠπου χαὶ χωρὶς τοῦ Πατρὺὸς τὸν ἁγιασμὸν εἰσ- 
ηγήσατο, ἀλλ ἐν Yl xai τὸν Πατέρα δεδήλωκε * 
xai ὅτε qnolv* 'Ημῖν γὰρ ἀπεκά.-υψεγ ὁ θεὸς διὰ 
τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ, οὐχ ὑπεξβρηχε tbv Υἱὸν τὸν 
λέγοντα, Οὐδὲ τὸν Πατέρα τις ἐπιγιωώσκει &l μὴ 
Ó Ylóc, καὶ ᾧ ἂν d Ylóc ἀποκα.1ύψῃ * εἰ δὲ καὶ μὴ 
ὀνομάζων τὸν Πατέρα δηλοῖ μετὰ τῆς τοῦ Υἱοῦ 
περοτηγορἰας xal τὸν γεννἠτορᾳ, xax μὴ ὀνομάζων 
αὺν Υἱὸν δηλοῖ μετὰ τοῦ πατρφον ὀνόματος xai τὸν 
γεγεννημµένον * οὕτω καὶ ἕνύα τὸ Πνεῦμα μὴ ὀνο- 
µάνεται ἐν τῷ χορηγοῦντι αὐτὸ xal µεταδιδόντι 
Χριστῷ voritac* ἡ καὶ ὅτε φασὶν οἱ ἁπόστολοι * Τάδε 
«λέγει τὸ Πγεῦμα τὸ ἅγιον, µόνον ὑποληψόμεθα τὸ 
ΗΠ»εὔμα νομοθετεῖν ἡμῖν, xal τροαγορεύξιν τὰ 
μέλλοντα, xal μὴ Ex Πατρὸς δι Υἱοῦ ἐν Πνεύµατι 
την νοµοθεσίαν καὶ προφητείαν κατέρχεσθαι; xal 


PANOPLIA bOGMATICA. — TIT. XII. 


πορευθῶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματός cov, xal ἀπὸ τοῦ Α εἰ descexsdero in infernum, ades. Si sumpsero pennas 


134 


meas diluculo, et habilavero in profundum maris, ei- 
enim illic manus (ua deducet me, ei deducet me cdez- 
tera tua *. Spiritus enirn est, qui replet universa, sicut 
scriptum est : Spiritus Jomini replevit orbem terra- 
Tum ?., 


πεπλημωχὸς τὰ σύμπαντα, χατὰ τὸ γεγραμμένον * 


Ex eadem. 

Sed cur, inquis, cum. dixisset : Ut. cognoscant te 
solum verum Deum. et quem misisti Jesum Christum *, 
non addidit : οἱ Spiritum sanctum, uon. sejungens 
eut ab ipsis duobus, sed po*tius cum illis conjungens» 
osteudensque a Patre. οἱ Filio Spiritum non sepa» 
rari ? Quoniam et quando Paulus ait : Quicunque in 
Christum bapiizati estis, Christum. induistis *, nullo 


B pacto sine Patre tanetitatem. induxit, sed iu Filio 


Patrem ctiam. indicavit. Et quando dixit : Vobis 
enim revelavit Deus per Spiritum suum *, nou sub- 
vraxit Filium dicentem : Nec Patrem novit quisquam, 
nisi Filius, ei cui Filius revelaterit *. )uawmvis autem 
Patrem non. nominet, tameu in Filii appellatione 
Gewitorem etiam indicat. Et quamvis non. no:nine 
Filium, eum tamen in Patris nomine demonstrat. 
Ita cum Spiritus non nominatur, in Christo, qui lar- 
gitur ipsum atque impertit, intelligitur. An quando 
dicunt apostoli : ἤαο dicit Spiritus sanctus, solum 
Spiritum sanctum nobis praecipere οἱ futura pra- 
nuntiare existimamus, ac non ex Patre, per Filium; 
in Spiritu sancto decreta et vaticinia pervenire ? Et 
eum legimus puerum ex Spiritu sancto natum, 
arbitramurue Spiritum sine Verbo ad pueri perso- 


ὅτε λέγεται zb παιδίον ἅγιον ix Πνεύματος ἁγίου C namconsiituendam accessisse? Atqui Joannes dicit : 


γεγεν,ῆσθαι , χωρὶς τοῦ Λόγου τὸ Πνεῦμα παρα- 
γεγονὸς εἰς την τοῦ βρέφους ὑπόσταδιν ὑποληψό- 
µεθα; χαίτοι γε λέγοντος τοῦ Ἰωάννου, ὅτι ὁ Λόγος 
σὰρᾷ ἐγένετο, χΧαὶ τῷ Λόγῳ τῆς σαρχώσεως ἔπι- 
γραφωµένης. ᾽Αλλὰ διὰ πάντων δῆλον, ὅτι xay àv 
«i Λόγῳ τὸ Πνεῦμα, xat ὁ Λόγο: ἐν τῷ Πνεύματι, 
τῆς ἑνώσεως τῆς χατὰ τὴν Θεότητα pij. διαιρουµέ- 
vns. Τριάδα μὲν γὰρ ἡ τῶν τριῶν ὀνομάτων παρά- 
ληψις ἑξαριθμεῖ, xal παρίστησι τῆς δὲ Τριάδος 
ἔχει τὴν εἕνωσιν fj χαὶ καθ) Ev ὄνομα δήλωσι:, ὡς 


Verbum caro factum est, et Verbo carnis assumptio- 
nem ascribit, ltaque ex liia cimribus patet, et iuVerbo 
Spiritum esse, et Verbum in Spiritu, cum Divinitatis 
unitas non distrahatur ; Trinitatem enim trium nomi- 
num disuinctio numerat atque constituit, Quaai- 
obrem illud, Es ipso, et per ipsum, εἰ in ipsum omnia, 
in uno nomine conjunxit, et Pa:ris et Filii et Spiritus 
sancti proprietatem. Unus enim Deus, ex quo omnia, 
et unus Dominus Jesus, per quem omnia, εἰ unus 
Spiritus sanctus, iu quo omnia Ἱ. 


τὸ ἓξ αὐτοῦ, καὶ δι αὐτοῦ, xal εἰς αὐτὸν τὰ πάντα, συνήγαγεν εἰς ἓν ὄνομα τό τε τοῦ Πατρὺς ἰδίωμα, καὶ 
τοῦ Υἱοῦ, xai τοῦ ἁγίου Πνεύματος. El; yàp θεὺς ἐξ οὗ τὰ πάντα, xoi εἷς Κύρ.ος Ἰησοὺς, δι᾽ οὗ 


&táyva, χαὶ Ev Πνεῦμα ἅγιον, ἐν ip τὰ πάντα. 
Ἐκ τοῦ αὐτοῦ. 

'AXA& πνεῦμα, qnot, λέγεται ἀνθρώπον, ὡς τὸ, 
Αντανα 1εῖς τὸ πγεῦμα αὐτῶν, καὶ ἐκ.1είψουσι. 
Π εὖμα καὶ τὸ τοῦ θεοῦ, ὡς τὸ, OU us) καταμείνῃ 
τὸ Πνεῦμά µου ἐν τοῖς ἀνθρώποις τούτοις ᾽ xa 
«b ἀνεμιχῖον, ὡς τὸ, Πνεύσει τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ, 
καὶ ῥυήσεται ὕδατα, xal ἕτερα πολλὰ εὗροι 
τις ἄν. Λέγομεν οὖν πρὺς τὴν τῶν ἑναντίων &y- 
τἰθεσιν, ὅτι εἰ νοµίσειέ τις ταυτότητα εἰσάγειν 
ἁ πὸ τῶν ὁμωνύμων, τί ποιήσειεν ἂν, ὅτε ὄντα πολλὰ 
λέγεται, ἢ καλεῖτα:; ἑνὸς δὲ ἐστι τοῦτο κυρίως του 
λέγοντος Κυρίου xal ἀληθῶς θεοῦ * Εγώ εἰμι ὁ 
ὧν; Méyovtas δὲ χαὶ πατέρες πολλοὶ, καὶ θεοὶ, xal 
σοφοὶ, xai δυνατο), xat ὄτμιουργο). ἃ τῷ ed µόνῳ 
φύσει πρόσεστιν ἀεί. Καὶ ἁγέννητα ὡσαύτως λέ- 
γονται τὰ µηδέπω γεννηθέντα, μέλλοντα δὲ γεννᾶ- 


3 Joan, xvil, 9. 


5 Ps,l. xxxvi, 7. * Sap. 1. 7T. 
* Gen. v1, 9. 


1 ὡος, vin, θ. * Psal.cin, 21. 


19 Psal, cxpvit, 18. 


Ex eadem. 

At spiritus, inquis, hominis dicitur, ut eo loco : 
Auferes spiritum | eorum, «et deficient ^, et Dei Spi- 
ritus dicitur, ut ibi: Non permanebit Spiritus meus iu 
hominibus istis *. EL ventus dicitur spiritus, ut illud : 
Flabit spiritus ejus, εἰ fluent aque *?. Et alia multa 
reperies spiritum appellari. Ad hoe igitur, quod 
adversarii objicieut, respondemus, non fieri nomi- 
num similitudine, ut res. quoque idein sint. Multa 
enim sunt, qua& eodem nomine appellantur, quod 
tamen nomen uri proprie convenit. Exempli gratia, 
Dominus, et vere Deus est, qui dicit : Ego sum qui 
sum !!, multi tamen. dicuntur dii et patres, et sa- 
pientes, et polentes, οἱ effectores, qux Leo soli 
natura seuper adsunt. Ingenita item dicuntur, quie 
nondum sunt genita, sed. tamen futurum — est, ul 


5 | Cor. 8, 10... * Matti. σι, 97. 
!" Exod. iu, 91 


M G 4lat, nit, a. 


1 


139 


EUTHYMII ZIGADBENI 


1:6 


gignantur et sint. Ut mortuorum resurrectio nondum Α σθαι, ἡ γίνεσθαι, ὡς ἡ τῶν νεχρῶν ἀνάστασις οὕπω 


est, sed tameu est futura, Et aunulua, qui ex ferro 
conficiendus est, nondum est. ingenita rursus «di- 
cuntur, qux nullo pacto sunt. Verba item multis 
aceipiuntur modis, sed unum est Dei Verbum sem- 
piternum, quod. et Deus in Evangelio dicitur, per 
quod omnia facta sunt, Et Dei filii in Scriptura dicun- 
tur multi, ut : Filios genui, εἰ educavi *. Et: Filius 
eus primogenitus Tsrael *, qui tamen adoptione et 
gratia per verum Filium dicuntur. filii, non. tamen 


veri naturaque filii; ex natura enim εἰ veritate res , 


ipsa censentur. 


Ex eadem. 
Imago Filii dictus est, et digitus Dei, et Del Spiri- 
tus, οἱ Verbum, et bonus Spiritus, οἱ rectus, et 


principalis, et Spiritus virtutis, et Dominus, et Deus b 


dictus est Dei Spiritus, quemadmodum et Verbum. 
Si enim cum Όσο ct Verbo virtutes coelorum firinat 
Spiritus, quomodo alienus, quem qui accipiunt, suut 
Dei templum ? Qui et Spiritus oris Dei appellatur, et 
mundi creationis causa simul cum Verbo demonstra- 
tur, qui facit omuia tanquam Deus, quewadinodum 
vult, ut Apostolus ait *, Ille adoptionis Spiritus, ille 
libertatis auctor, qmi ubi vult, spirat. divinitatem, 
quem quidem εἰ Spiritum veritatis aperle rerum 
omnium Domiuus vocat. Qui in columb;e specie su- 
per ipsum e coelo. descendit. Qui Domini earnem 
sanctificavit cum virtule nunquam a Dco separatus. 
Qui novit, qua Dei suntomnia, uL spiritus qui in no» 
bis est, qu:xe nostra sunt ; humanus, inquam, spiri- 
uis, qui in nobis est. Sicet, Que Dei sunt, inquit, nemo 
novit, nisi Spiritus Dei *. Et rursum Servator : Ne- 
mo, inquit, novit Filium, nisi Pater, neque Patrem 
novit quisquam, nisi Filius ei cui voluerit Filius reve- 
lare*.lMoc illi simile est, et illud huic par : Nobis 
euim, inquit, Deus per Spiritum s:um revelavit. Vide 
igitur, quomodo Pater aliqua.do revelat Filium, 
aliquando Filius Patrem, aliquando Spiritus Patrem 
simul et Filium. 


γεγονυῖα ἀγένητος, μέλλουσα δὲ εἶναι, ἢ ὡς 6 ἀπὸ 
σιδήρου δακτύλιος µέλλων γίνεσθαι, ἔτι ἀγένητός 
ἐστιν. Πάλιν ἀγένητον τὸ ἀνούσιον νοοῦμεν, τὸ µη- 
δαµῃη μηδαμῶς ὃν. ᾽Αλλὰ μὲν οὖν χα) λόγοι πολλοὶ 
προσαγορεύονται, εἷς δὲ ὁ τοῦ Θεοῦ ἀῑδιος, ὁ xal 
8:5; ἐν Εὐαγγελίῳ χηρυσσόµενος, δι οὗ τὰ πάντα 
ἐγένετο. Καὶ υἱοὶ Θεοῦ λέγονται &v τῇ Γραφῇ πολ- 
λοὶ, κατὰ τὸ, Υἱοὺς ἑέννησα, καὶ ὕψωσα: καὶ 
πάλιν, Υἱὸς πρωτότοκός µου Ισραὴ.ὶ, θέσει p£v- 
τοι, xal χάριτί τινι υἱοθετούμενοι àv) τοῦ ἀληθινοῦ 
θεοῦ, υἱοὶ θετοὶ xal μὴ ἀληθινοί. ᾽Απὸ γὰρ φύσεως 
χαὶ ἀληθείας ὁρμᾶται τὰ πράγµατα. 
"Ex τοῦ αὐτοῦ. 

Εἰχὼν τοῦ Υἱοῦ εἴρηται, xai δάχτυλος Θεοῦ, xal 
8:o0 Πνεῦμα, xaX ῥῆμα, χαὶ ἀγαθὸν Ηνεῦμα, xal 
εὐθὲς, χαὶ ἡγεμονιχὸν, xaX Πνεῦμα δυνάµεως, xol 
Κύριος, xaY Geb, εἴρηται τὸ τοῦ Θεοῦ Πνεῦμα, ὡς 
χαὶ ὁ Λόγος. El γὰρ μετὰ τοῦ θεοῦ xal Λόγου στερεοῖ 
τὰς δυνάµεις τῶν οὐρανῶν τὸ Πνεῦμα, πῶς ἀλλό- 
τριον, ὅπερ οἱ λαθόντες Θεοῦ ναός siat , ὃ δὴ xol 
Πνεῦμα στόματος Θεοῦ προσαγορεύεται, xal τῆς 
ὀημουργίας αἴτιον μετὰ τον Λόγου δείχνυται,͵ τὸ ἓν- 
εργοῦν τὰ πάντα ὡς θεὸς, χαθὼς βούλεται, ὥς φη- 
σιν ὁ ᾽Απόστολος, τὸ τῆς υἱοθεσίας Πνεῦμα, τὸ tfc 
ἑλευθερίας αἴτιον, τὸ ὅπου θέλει πνέον θειότητα, ὃ 
6h xal Πνεῦμα τῆς ἀλτηθείας ὁ τῶν ὅλων Κύριος 
σαφῶς ὀνομάζει, τὸ iv εἴδει περιστερᾶς ἐτ᾽ αὐτὸν 
ἐς οὔρανου χαταθὰν, τὸ ἁγιάνον τὴν χυριακὲν 
cápxa μετὰ τῆς δυνάμεως, τὸ τὴν οἰχουμένην πλη- 
ροῦν, τὸ παντὶ παρὺν, ὡς θεὸς, μετὰ τοῦ θεοῦ 
ἀχωρίστως ὃν ἀεὶ, τὸ γινῶσχον τὰ τοῦ Θεοῦ πάντα. 
Ὡς τὸ πνεῦμα τὸ bv ἡμῖν τὰ ἡμῶν, τὸ ἀνθρώπινον 
λέγω πνεῦμα τὸ ἐν ἡμῖν, οὕτω, quoi, xai τὰ τοῦ 
θεοῦ οὐδεὶς ἔγνωχεν, cl μὴ τὸ Πνεῦμα τοῦ θεοῦ. 
Καὶ πάλιν φησὶν ὁ Σωτήρ: Οὐδεὶς ἐπιγινώσκει τὸν 
Yiór, ei μὴ ὁ Πατἡρ, οὐδὲ τὸν Πατέρα τις éxipi- 
γώσχκει εἰ μὴ ὁ Υἱὸς, καὶ ᾧ ἂν βού.ῖΊηται d Υἱὸς 
ἀποκαιὶύγαι. Τοῦτο ἑχείνῳ ὅμοιον, κἀχεῖνο τούτου 
ἰσοδύναμον' Ἡμῖν 1&p, φησὶν, ὁ θεὸς ἀπεκά 1υγε 


διὰ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ. "Opa τοιγαροῦν πῶς ποτὲ μὲν Dlasho ἨΥἱὸν ἀποχαλύπτει, ποτὲ δὲ Υἱὸς 
Πατέρα, ποτὲ δὲ τὸ Ινεῦμα Yiov, xaX Πατέρα ὡσαύτως. 


Ez eadem oratione. 


In mundi procreatione perspicuum est, Patrem 


cum Filio et Spiritu. colloqui, quemadinodum Moses 
humauo more colloquentem ipsum inducit atque 
dicentem : Faciamus hominem ad imaginem εἰ si- 
militudinem. nostram *. Cui enim dicit, Faciamus, 
nisi Verbo, ct unigenito Filic, per quem omnia facta 
sunt, quemadmodum scribit evangelista, et Spiritui 
de quo seriptum est : Spiritus divinus, qui fecit me? 
Ac quamvis oratione non declaraverit, de quibus 
dicat, aut quos alloquatur, tamen quod de ipso solum 
non dicat, patet ex eo, quod, Ecce, inquit, Adam ut 
unus e nobis factus est *. Et rursum : Venite, inquit, 
et descendentes con(undamus linguas ipsorum *, ut 
et numerum eorum íntelligas. Nemo enim audeat 
angelos cum Creatore et. Domino collocare. Neque 
rursum Dei persona una potest intelligi, cum dicat : 
Tauquam unus e nobis, c : Venite, eidescendentes con- 
[undamus!*, Perspicuum et illud est quod de Sodomo- 


* Exod. iv 99. ? Coloss. 1, 16. 


! [sa. 1, 2. 
$job. xxxii, 21. 9 Gen. in, 22. 


7 Joau., 1, 9. 


* [ Cor. Ἡ, 11. 


Ἑκ tov αὑτοῦ. 

Κατὰ τὴν χοσµοποιίαν πρὸς τὸν Υἱὸν xal Πατέρα 
δισλεγόμενας δῆλός ἐστιν 6 θεὸς, ὡς ἀνθρωπ:χωτέρῳ 
τυπῳ παρέστησεν ὁ Μωῦσῆς, διαλεγόµενον αὐτὸν 
εἰσάγων, xal φάσχοντα. Ποιήσωμεν» ἄγθρωπεν 
xat' εἰκόνα ἡμετέραν, xal καθ) ὁμοίωσιν. Τίνι 
Υὰρ λέγει τὸ ποιήσωµεν ἢ τῷ Λόγῳ xal μονογενεῖ 
Yli, δι’ οὗ τὰ πάντα ἐγένετο χατὰ τὸν Εὐαγγελι- 
9:1», καὶ τῷ Πνεύματι, τερὶ οὗ γέγραπται, Πνεῦμα 
θεῖον τὸ ποιῆησάν µε; El δὲ xai μὴ ῥητῶς δεδή- 
λωχει περὶ τίνων, ἢ πβὸς τίνας διαλέγεται, ὅμως 
μὴ περὶ ἑαντοῦ µόνον λέγειν δἹλόν ἐστιν, ὅτε φησὶν, 
Ιδοὺ 'Aóàp γέγονεν ὡς slc ἐξ ἡμῶν" καὶ πάλιν’ 
Δεῦτε καταθάντες συγχέωµεν αὐτῶν τὰς }.λὠώσ- 
σας, ἵνα καὶ συναριθµουµένευνς »οήσῃς. Οὔτε 
yàp εἰς ἰσοτιμίαν ἀγγέλους συντάξαι τολμήσει τις 
τῷ Δημιουργῷ, xat Δεσπότῃ, οὔτε Θεοῦ πἀλιν iv 
πρόσωπον οἷόν τε νοεῖν τὸ λέγεσθαι, ὡς slc ἐξ ἡμῶν, 
χαὶ, Aevte καὶ xatu6dvcsc συγχέωµεν. Ἐναργὲς δὲ 


* Maul, xi, 37. * Gen. ι, 30. 


791 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XI. 


138 


xai τὸ περὶ τῆς χαταστροφῆΏς Σοδόµων λεγόμενον, Α rum eversione dictum est : Pluit Dominus a Domino 


«b ᾿Εόρεξε Κύριος παρὰ Kvplov θεῖον καὶ πῦρ 
ἐχ τοῦ εὐρανοῦ. Καὶ τὸ £v προφήτῃ παραπλησίως 
τούτοις εἰρημένον ἐκ προσώπου τοῦ θεοῦ, Κατ- 
éc c; ενα αὐτοὺς, ὡς κατέστρεφε» ὁ θεὸς Σόδυµα 
xal Γόμοῤῥα. Καὶ ἑτέρως φιλανθρωτευόμενος λέγει 
ὁ Och;, Σώσω αὖ:οὺς ἐν Κυρίῳ τῷ θεῷ αὐτῶν, 
ὅπερ οὐχ ἀπέοιχε τῇ: ἀπηστολιχῆς λέξεως, τῆς λε- 


ignem, el sulphur e colo *. Et quod his simile Pro- 
pheta dixit e persona Dei : Everti eos ut evertit 
Deus Sodomam εἰ Gomorrham., EA aliter humano 
more loquitur Deus : Serrabo eos in Domino Deo ipso- 
rum. Quod quidem non est dissimile verborum Apo- 
stoli, cum ait : Det. ipsi Dominus invenire gratiam a 
Domino in illa die* . 


γούσης, Aon αὐτῷ Μύριος εὑρειν ÉAsoc παρὰ Κυρίου ἐν ἑἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ. 


Tov αὐτοῦ. Πρὸς τοὺς Jéryortac, ὅτι z04Ad- 
κις Ί1ά]ραπται περὶ Υἱοῦ, καὶ Πατρὲς, περὶ δὲ 
tov Πγεύματος ἐν τῷ βοπτίυματι µόνον. 


Ἐὰν δὲ λέγῃ ὁ Ilanp, Ἐν ταῖς ἑσχάταις 
ἡμέραις ἐκχεῶ ἀπὸ τοῦ Ηνεύματός µου ἐπὶ πᾶσαν 
σάρκα, τί εἴπωμεν περὶ τοῦ Yiou; O2 γέγραπται 
γὰρ ἐνταῦθα. Ἐὰν δὲ λέγῃ ὁ προφήτης  Ἐχεῖϊ cvv- 
ήντησαν ἔλαρφοι, καὶ sióor τὰ πρόσωπα ἀ.Ι.λἡ- 
ἕω»' ἀριθμῷ παρῆ.ἰθον, xal µία αὐτῶν οὐχ ὑπ- 
εείφθη, διότι Κύριος àvecel.laco αὐταῖς, xal có 
Πγεῦμα αὐτοῦ συν ἡγαγεν αὐτάς ' ποῦ 6 Υἱός : 
Ἑὰν δὲ Xéy* Πνεῦμα παρ’ ἐμοῦ ἐξελεύσεται, xal 
Ἀνοὴν πᾶσαν àyo ἐποίησα. moo ὁ Υἱός; Ἔὰν δὲ 
λέγῃ ὁ Δαθίδ' Καὶ τὸ IIrevud σου τὺ ἅγιον μὴ 
dvrarélnc ἀπ ἐμοῦ" ποῦ ὁ Ylióg; 'Eàv λέγη ὁ 
αὐτός' Καρδίαν καθαρὰν κτίσον ἐν ἐμοὶ ὁ θεὺὸςι 
xul ΙΙνεὔμα εὐθὲς ἐγκαίγισον ἐν τοῖς ἑγχάτοις 
µου  ποῦ ὁ Υἱός: Ἐὰν δὲ λέγῃ ὁ αὑτὸς πάλιν Kal 
τὺ Πγεῦμά σου τὺ ἀγαθὸν ὁδη}ήσει µε ἐν vi 
εὐθείᾳ ' ποῦ ὁ Υἱός; Ἐὰν δὲ λέγῃ ὁ αὐτός' Καὶ 
Πνεύματι ἡγεμογικῷ στἠριξόν us* ποῦ ὁ Yió;; 


Ejusdem ad eos qui dicunt sepe de Filio et Patre 
scriptum esse, de Spiritu autem in. baptismo tan, 
ium, — en 


Quod si Pater dixit : In ultimis diebus effuu- 


dam de Spiritu meo super omnem carnem ?* , quid - 


de Filio sumus dicturi? Hic enim de eo scriptum . 
non,est. Si vero propheta dicit: Jbi convenerunt 
cerva, εἰ viderunt facies altera alterius : transierunt 
Numero, et una earum relicla non est, quoniam Do- 
minus precepit ipsis, εἰ Spiritus ejus. congregavit 
eas *; ubi Filius? Si itidem dicit : Spiritus 
exibit & me, el flalum omnem ego feci " ; ubi Filius? : 
Si vero David dicit : [i Spiritum tuum sanctum ne 
auferas a me *; ubi Filius? ltem si ille ipse dicit : 
Cor mundum crea in me, Deus , et Spiritum rectum 
innova in visceribus meis * ; ubi Filius ? lRhursus 
si idem dicat : Et Spiritus tuus bonus deducet me 
in lerra recta * ; ubi Filius? Si idein dicit : Ei Spi- 
ritu. principali confirma me *; ubi Filius ? Quod 
si Job dicit: Spiritus divinus qui me fecit **, ubi 
Filius ? Si rursus idem Job dicit: Spiritus est in 


Ἐὰν δὲ λέγῃ ὁ "lo6* Πνεῦμα Üetov τὺ ποιησάν (, hominibus, flatus. aulem. Omnipotentis est qui me 


µε; ποὺ 6 Υἱός; Ἐὰν δὲ λέγη ὁ αὐτὸς Ἰώδ' Πγεῦμά 
ἐστιν ἐν' βροτοῖς, xvol] δὲ παντοκρἀτορός ἐστιν 
3| διδάσχουσά µε" ποῦ ὁ Ylóc ; Εὰν δὲ λέγῃ ὁ Δα- 
615 - ᾿Εξαποστε.εῖς τὸ Πνευμά σου, xal κτισθή- 
σονται, καὶ ἀνακαιγιεῖς có πρόσωπο» τῆς τῆς" 
ποῦ ὁ Yió;; Ἐὰν δὲ Xéyn: Ποῦ πορευθῶ ἀπὸ τοῦ 
Πνεύματός σου, καὶ ἁπὸ τοῦ προσώπου σου ποῦ 
φύγω; no) ὁ Ylóc ; Ἐὰν δέ λέγῃ᾽΄ Oval τέκνα ἆπο- 
στάται, τάδε «Ίέγει Κύριος. Ἐποιήσατε Bov.Aiiv 
coU δι ἐμοῦ, καὶ συνγθήκας οὐ διὰ τοῦ Πγεύματός 
µου; ποῦ ὁ Yióz ; 'Eàv δὲ Mim: Kal ἐξεεύσεται 
ῥάδδος ἑκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ, καὶ áv0oc ἓκ τῆς 
ῥίζης ἀναθήσεται, καὶ ἑπαναπαύσεται ἐπ᾽ αὐτὸν 


Πνεῦμα σοφίας καὶ συνέσεως, Πγεῦμα Bov4ric, 


xal lo yvoc, Πνεῦμα Υγώσεως xal εὐσεθείας, xal 
&kx Ace αὐτὸν ΙΠνεῦμα Φόδου Θεοῦ * πῶς χω- 
ρίσω τὸ Πνεῦμα; Ἐὰν δὲ My: Πγεῦμα Κυρίου 
ἐπ᾽ ἐμὲ, οὗ εἴνεχεν ἔχρισέ µε, εὐαγγελίσασθαι 


απτωχοῖς ἀπέσταλκέ µε, κηρύξαι αἰχμα.]ώτοις 


ἄφεσιν, καὶ τυφ.]οῖς ἀνάδ.λεψιν' πῶς χωρίσω τὸ 
Πνεύμα; Καὶ ὅσα φιλοπόνως δυνατὸν ἀπὸ τῆς Γρα- 
φῆς τῆς τε Παλαιᾶς εὑρεῖν καὶ ἀπὸ τῆς Καινῆς 


τε Διαθήκης περὶ τοῦ Πνεύματος xal τοῦ Υἱοῦ καὶ 
τοῦ Πατρός. Χαῖρε, κεχαριτωµένη. ὁ Κύριος μετὰ 


cob: ἰδοὺ γὰρ συ.].λήψῃ ἐν γαστρὶ, xal τέξῃ υἱόν. 
Καὶ τῆς Μαρίας λεγούσης' Κωτὰ τί γγώσομαι τοῦτο, 


! G^n. xix, 24. 
"τά. 12. * Psal. exti, 10. 
cxxxvil, 7. '* Isa. xxx, 4. 


* [I Tim. 1, {8. * Joel. Ἡ, 28. 
* Psal. p. 1 1H. 
15 Ίσα, x1, 1-5. 


& fsa. xxiv, 15. 16. 
!? Job xxxii, 4. 
14 ds, Lxi, 1. 


docet ! ; uhi Filius? Quod si David dicit : Emittes 
Spiritum tuum , εἰ creabuntur , ei renovabis faciem 
terre !* ; ubi Filius? ltem si dicit : Quo ibo a Spi- 
ritu (uo, et quo a [acie tua. [ugiam '* ? ubi Filius? 
Quod si dicit : Vie. filii desertores, hec dicit Donmi- 
nus : Fecistis consilium non per me, el pactiones non 
per Spiritum meum '* ; ubi Filius? Rursus si dicit: 
Ei egredietur virga de radice Jesse, et. [los de radice 
ascendet, et. requiescet super eum Spirilus sapientie 
ei intellectus, Spiritus consilii et fortitudinis, Spiri- 
tus cognitionis et pielatis, el replebit ipsum Spiritus 
timoris Dei ** : quomodo separabo Spiritum ? Si iti- 
dem dicit : Spiritus Domini super me, propter quod 
ungit me; misit me ut pauperibus evaugelisarem : 
κι predicarem captivis remissionem , et caecis. vi- 
sum τε : quomodo separabo Spiritum? Et quaecunque 
licet cum studio ac labore invenire tum e Veteri 
Scriptura, tum e Novo Testamento, de Spiritu et 
Filio et Patre. Ave, gratia plena, Dominus tecum : 
ecce enim concipies in ulero, ei paries filium "'. Et 
cum Maria diceret : (Quomodo cognoscam istud , 
quandoquidem virum non cognosco ? dicit ei angelus : 
Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi 
obumbrabit tibi '*. Et rursus idem angelus ad Joseph 
dicit : Ne timeas accipere Mariam conjugem (uam ; 
nam quod in ea conceptum est, a Spiritu. sancto 


5 Ίσα, Lvii, 16. * Psal. L, 15, 
1! Pgal. cin, 20. !* Psal. 
15 ibid. 64, 99. 


!! Job xxxi, 8 
! Luc, I, 98, 51. 


139 


EUTHYMII ZIGADENI 1:10 


est '. Et rursus prophete verba exponens evan- À ἐτεὶ ἄνδρα οὐ pirocxo ; λέγει αὐτῃ 6 ἄγγελος 


gelista ait: Ut adimplereiur qued scriptum δεί 
Ecce Filius meus electus, dilectus meus, in quo bene 
complacitum est anima meg, ponam Spiritum meum 
super ipsum. *. Atque in. Evangelio scriptu: est : 
Spiritus ubi vull , spirat, et vozem cjus audis : sed 
nescis unde veniat , aut quo vadat. Sic esi omuis qui 
natus est e Spiritu. 3. Et similiter in Evangelio : Si 
vero ego in Spiritu Dei ejicio daemonia, igitur perve- 
nit iu vos regnum Dei *. EX rursus scriplum est : 
Omne peccalum el blasphemia remittetur hominibus ; 
at Spirilus blasphemia non habet remissionem ? . lA 
in baptismo descendit Spiritus sanclus, οἱ maesit 
super euui * ; angeli vero. descendentes. ministra- 
baut ei 7. Quo cognoscas angelos quidem descen- 
deutes ministrare, servitulem ut ostendani : Spiri- 
tum vero super ipsum mansisse, ut, mausione audita, 
Balurg ejus libertatem intelligas. Scriptum autem 
est : Et Pater in. me manens, $pse facit opera. *. 
Et rursus scriplum est : Jesvs autem plenus Spiritu 
suncie reversus est — a Jordane, εἰ acius est per 
Spiritum iu desertum, diebus quudragiuta tentatus a 
diebolo *. EL iterum : Accipue Spiritum eauctum. 
Quorumcuaque  rewiseritis peccata , remittuntur ; 
quorumcunque relinuerilis, relenta sunt 1ο. Et rur- 
sus : Veritatem vobis dico, expedi vobis ut ego va- 
dam ; etenim si ego non abiero, Paracletus non ve- 
wei ad vos. Spiritus veriatis, qui a Patre. pro- 
cedit |]. 


Πνεῦμα ἅγιον ἐπεἰεύσεται ἐπὶ σὲ, xal δύγαμις 
Ὑψίστου ἐπισκιάσει σοι. Καὶ πάλιν 6 αὐτὸς ἅγ- 
γελος λέγων τῷ Ἰωσήφ:. ΜΗ φοδηθῇς zxapa.la6zm 
Μεριὰμ τὴν γυγαϊκά σου τὸ γὰρ ἐν abra γεγ- 
νηβὲν» &x Πνεύματός ἐστιν ἁγίου. Καὶ τάλιν 6 
εὐαγγελιστὴῆς ἑρμπνεύων τὰ ἓν τῷ προφήτη λέγει’ 
"va π.ὶηρωύῇ τὸ γεγχραμμένο». Ιδυὺ ὁ Πως 
µου ὁ ἐχ 1εκτὺς, ὁ ἁγαπητός µου, εἰς ὃν ηὐδι- 
κσεν ἡ vuoxü µου, θήσω τὸ Π)εῦὺμά ου ἐπ 
αὐτόν. Καὶ ἓν Εὐαγγελίῳ γέγραπται' Τὸ Πνεῖμα 
ὅπου θέ.ει πγεῖ, καὶ τὴν φΦωγὴν αὐτοῦ ἀχούεις, 
dAA' οὐκ οἶδας πόῦθεν ἔρχεται, xal ποὺ ὑπάγει. 
Οὕτως éctl πᾶς Ó veyevrnpéroc ἓχ τοῦ Πνεύ- 
µατος ' καὶ ὁμοίως ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ» El δὲ ἐγὼ 
ἐν Πγεύματι Θεοῦ ἐκδά.]ω τὰ δαιμόνια, dpa 
ἔφθασεν ào' ὑμᾶς ἡ βασιλεία τοῦ 9500. Καὶ zy 
γέγραπται’ Πᾶσα ἁμαρτία καὶ β.Ίασφημία d»- 
εθήσεται τοῖς ἀνθρώποις, ἡ δὲ τοῦ Πνεύματος 
β.ασφημία οὔχκ ἔχει ἄφεσιν'. Καὶ ἓν τῷ 
βαπτίσµατι κατήλθε τὸ Πνευµμα τὸ ἅγιον, χαὶ ἔμει- 
νεν ἐπ᾿ αὐτόν * οἱ δὲ ἄγγελοι χατελθόντες διηχόνουν 

αὑτῷ. "Iva γνῷς, ὅτι οἱ ἄγγελοι κατελθόντες δια- 
χονοῦσιν. ἵνα τὴν δουλείαν δείξωσι΄ «b δὲ Πνεῦμα 
ἔμεινεν Em αὐτὸν, ἵνα τὴν μονὴν ἀκούσας, ἕλευθς- 
píav νοῄσης τῆς φύσεως αὐτοῦ. 1 έγραπται δέ» 
Kal ὁ Πατήρ ἐν ἐμοὶ µένων, ποιεῖ τὰ ἔργα abtóc. 
Καὶ πάλιν γέγραπται:' Ἰησοὺῦς δὲ π.1ήρης Πνεύ- 


€ µατος ἁγίου ὑπέστρεύεν ἀπὸ Ἱορδάνου , xal 
ἤ]ετο ἐν τῷ Πνεύματι εἰς τὴν Épnyor, ἡμέρας τεσσαράχοντα 
πάλιν᾿Λάδετε Πνεῦμα ἅγιον. Av τινων ἀφητετὰς ἁμαρτίας, ἀφέωνται * 


πειραζόµενος ὑπὸ τοῦ διαδό.ου * xal 
ἄν tror κχρατήτε, χεχράτηνται. 


Καὶ πάλιν’ Τὴν ἀ.ήθειαν ὑμῖν «έγω, συμφέρει ὑμῖν ἵνα ἑγὼ ἀπέλθω' ἐὰν γὰρ ἐγὼ μὴ ἀπά.ἴθω, ὁ Παράκ.Ίη- 
τος οὐκ ἐάεύσεται πρὺς ὑμᾶς, có Πγεῦμα τῆς ἀ.ϊηθείας, b παρὰ τοῦ Πατρὸς ἑκπτορεύεται. 


(Quod si dicant : Non loquitur a seipso Spiritus, 
sed quecunque asdiert loquetur !*; ipsis dicimus ; 
Neque Filius a. seipso loquiter : Sed qui me misi 
Pater, inquit, ille mihi dixit quid dicam εἰ quid 
lequar 15: omuia enim quaeuuque Spiritus et Filius 
loquuntur, Dei sunt oracula, Et cam. ob causam 
Omnis Scriptura divinitus inspiraila, etiam. utilis 
esi '*, quippe quam locutis $i Spirits. Iloc nam- 
que vere ostendit. Spiritum 969 esse creaturam, 
quoniam rationalis omnis creatura modo a seipsa 


Ἐὰν δὲ λέγωσιν ^ OD dads dy' ἔαυτου τὸ 
Πνεῦμα, àAA' ὅσα ἂν ἀχούσῃ «Ία.ήσει * λέχοµμεν 
αὑτοῖς' Οὐδὲ ὁ Υὸς ἀφ᾽ ἑαυτοῦ λαλεῖ: 'A.L ὁ πέµ- 
γκς µε, φησὶ, Hato, ἐχεῖνός µοι εἶπε τί εἴπω 
xal τί «να1ήσω"' πάντα γὰρ ὅσα λαλεῖ τὸ Πνεῦμο 
χαὶ ὁ Υἱὸς, τοῦ Θεοῦ εἶσι λόγια. Καὶ διὰ τοῦτο Flac 
Γραφἡ θεόπγευστος καὶ ὠφέ.λιμός ἐστιν, ἀπὸ τοῦ 
Πνεύματος λαληθεῖσα. Καὶ γὰρ ἀληθῶς τοῦτο δεῖ- 
χννσι μὴ εἶναι τὸ Πνεῦμα χτίσµα, ἐπειδὴ πᾶσα f$ 
λογιχὴ Χτίσις ποτὲ ἀρ᾽ ἑαυτῆς λαλεῖ, ποτὲ τὰ 


loquitur, medo ea quz Dei emnt, ut cum dicit Ραι- Ὦ τοῦ Θεοῦ, ὡς ὅταν λέγῃ Παῦλος ' Περὶ τῶν xapó£- 


lus : De virginibus auem precepium Bomini non 
habeo ; consilium «amen do lanquam misericordiam 
conseculus α Domino "5. Αἱ éis qui matrimonio juncti 
suni precipio won ego, sed Dominus !*. Et propheta : 
0 Domine , nihileminus judicia lequar ad te.; quid 
esi quod t&mpii prespere agunt '? EL. rersus : 
Μεν me, mater ? qualem me peperisti '* ! Nonnun- 


vuy ἐπιταγὴν Κυρίου οὐκ ἔχω, yropnnv δὲ δίδωµι 
ὡς 146npéroc ὑπὸ Κυρίου. Τοῖς δὲ γεγαµη- 
χόσι παραγγέ-λω οὐχ bro, dA ὁ Κύριος χαὶ ὁ 
προφήτης: Ὢ Κύριε, π.1ὴν χρ/µατα «ἰα.λήσω πρὸς 
cé* tí ὅτι ἀσεδεῖς εὐοδοῦνται; xal πάλιν * 


Ot uot, µῆτερ, ὡς tiva p' ἔσεχες; Ποτὲ δὲ λέγει: 


Τάδε Aévei Κύριος. Καὶ ποτὲ Μωσῆς' Ἰσχνόφωνος 


quam autem ait: [Tec dicit Dominus 1. Et aliquando 
Moyses : Gracili voce et tarda limgta ego sum **, 
Aliquendo vero is ipse : σε dioit Dominus : Emitte 
populum meum, i mihi serviat *', Spiritus autem 


καὶ βραδύγ.ωσσός εἰμι ἐγώ. Ποτὲ δὲ 6 abzóc* Τάδε 
«έγει Βύριος ἙἘξαπόστειλον τὸν Aaóv. µου, Tra 
[iot «ἰατρεύσῃ. Τὸ δὲ Πνεῦμα οὐχ οὕτως. 0” γὰρ 
ποτὲ -ὰ ἑαυτοῦ λέγει, ποτὲ δὲ τὰ τοῦ Θεοῦ ' τοῦτο 
wen sic. Non enim modo sua, modo quz Dei sunt. γὰρ ἣν κτίσματος. ᾽Αλλὰ πάντα τὰ τοῦ Πνεύματος 


! Matth, 1, 20. ?* Matth, xii, 11: δα. xpi, d. ?*Joan. τι, 8. * Matth. 98. *ibid. 31. * Matth. 
16. , Math. Ww, η "Joan. xi, 10. Ae. Luc 1v, 4, 9. '*Joan. xx, 22. 25. " joan. μη, 7. " Joan. " 
13. o2n. Xil, im. ul Cor. vit, 95. '* ibid. 40. U Jerem. xi, 1. . . 
ο Jerem. xxx, 3. ** Exo. iv, 10. ' *! Exod. v, 1. κ. Jerem, vu, t erem. 1, 10 


14d PANOPLIA DOGMATICA., — TIT. XII. 112 


τοῦ θεοῦ εἶσι Ἰόγια) ὁμοίως xal τὰ τοῦ Υἱοῦ. Aix À loquitur ; id namque pertinet ad creaturam. Verum 
τοῦτο οὐδὲ ὁ YU4 λαλεῖ ἀφ' ἑαυτοῦ. 'O γὰρ πέµμνας — omnia Spiritus verba, Dei oracula sunt. : similiter 
p6, qnot, Πατὴρ, éxeiróc µοι εἶπε τἰ εἴπω καὶ τί οἱ Filii dicta. Quapropter ne Filius qu dm a Seipso 
AaAioc w* lo quitur. Qui enim misit me Pater inquit, ille mihi 
dizit quid dicam et quid loquar. 

Ejusdem ex triginta capitum ad. Amphilochiuamn ca- 


pite 9. Separate de Spiritu sancto sententia, Scri- 
pturarum doctrine ccnsentancee *. 


Tov αὐτοῦ éx tov xpóc ᾽Αμϕι.]όχιον τριάκοντα 
xeguAaloy, xegd.latov θ’. Αφϕοριστικαὶ ἔνγοιαι 
περὶ τοῦ Πνεύματος τῇ τῶν Γραφὼν ἀχοιῖου- 
θοῦσαι διδασκχα.ἰ{ᾳ. 

"Ἠδη δὲ xai περὶ τοῦ νευματος τὰς κοινὰς Jam vero etiam de Spiritu communes. no- 
ἡμῶν ἐννοίας ὁποῖαί τινές εἰσιν ἐξετάσωμεν, τάς τε stre notiones cujusmodi simt expendamus, tum 
Ex τῶν Γραφῶν περὶ αὐτοῦ συναχθείσας ἡμῖν, καὶ cas qus nebis de illo e Scripturis collectze sunt, 
ἃς ix vr, ἀγράφου παραδόσεως τῶν Πατέρων διεδε-  Unm eas quas. Patrum traditione non scripta acco- 
ξάμεθα. Πρῶτον μὲν οὖν, τίς, ἀπούσας τῶν mpos- pimus. Primum igilur, quis, aeditis Spiritus appel- 
τγοριῶν τοῦ Πνεύματος, οὐ διανίσταται τῇ Φφυχῃ, latonibus, awimo non erigitur, e& ad. supremam : 
xal πρὸς τὴν ἀνωτάτω φύσιν τὴν ἔννοιαν ὑπεραίρει» ῃ naturam. coyitationein. nen attellit? Nam Spiritus 


Πνεῦμα γὰρ θεοῦ εἴρηται, καὶ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, 
ὃ παρὰ τοῦ Πατρὸς : ἑκπορέύεται' Πνεῦμα εὐθὲς, 
Πνεῦμα ἡγεμονιχόν. Ἠνεῦμα ἅγιο», t χυρία 
αὐτοῦ xal ἱδιάζουσα χλῆσις' ὅπερ Oh μάλιστα παν- 
τὸς τοῦ ἀσωμάτιου, xal χαθαρῶς ἆθχου τε χαὶ 
ἁμεροῦς ὄνομά ἐστι. Διὸ xal ὁ Koptoc, την Ev τόπῳ 
προσχυνεῖσθαάι «by Θεὺν ἡγουμένην διδάσκων, ὅτι 
ἀπερίληπτον τὸ ἀσώματον, Πγνεῦμα, rol, ὁ θεός. 
O9 τοίνυν δυνατὸν, Πνεῦμα ἀκούσαντα, περ.γεγραµ- 
µένην φύσιν ἐντυπῶσαι τῇ διανοίᾳ, ἢ τροπαῖς χα) 
ἀλλοιώσεσιν ὑποχειμένην, 7| ὅλως ὁμοίαν τῇ κτίσει" 
ἀλλὰ πρὸς τὸ ἀνωτάτω ταῖς ἐννοίαις χωροῦντα, νοερὰν 
οὐσίαν ἐπάναγχες ἐννοεῖν, ἄπειρον χατὰ δύναμιν, 
µεγέθει ἀπεριόριστον, χρόνοις T] αἰῶσιν ἀμέτρητον, 


Dei dictus est, et Spiritus veritatis, qui ex Patre 
procedit * : Spinitus rectus, Spiritus principalis *. 
Spiritus sanctws , propria est illius ac peculiaris 
appellatio : qued sane nomen omniam maxime 
rem iocorpoream et ab oinni materia puram οἱ in- 
compesitam declarat. Quapropter et Dominus cuu 
cxm, qua Demm in loco adorari existimabat, edo- 
ceret, rem incorpoream comprehendi non posso, 
Spiritus, inquit, est Deus  . Proinde fieri non potest, 
ut qui audit Spiritum, naturam loco circumscri- 
piam, aut miutationibus et alterationibus obnoxiam, 
aul omnino creature simile.n sibi animo Πηραί : 
sed ad id quod summum est cogitatione progre- 
diens, intelligentem substantiam cogitet necesse est, 


ἄφθονον ὧν ἔχει καλῶν. Πρὸς ὃ πάντα ἐπέστραπται (C virtute. infinitam, magnitudine incireumscriptam , 


τὰ ἁγιασμοῦ προθδεόµενα οὗ πάντα ἐφίεται τὰ xas' 
ἀρετην ζῶντα, olov ἑπαρδόμενα τῇ ἐπιπνυίᾳ καὶ 
βοηθούμενα πρὸς τὸ οἰχεῖον ξαυτοῖς χαὶ χατὰ φύσιν 
τέλος. Τελειωτιχὸν τῶν ἄλλων, αὐτὸ δὲ οὐδαμοῦ 
ἑλλείπον. οὐχ ἐπισχευαστῶς ζῶν, ἀλλὰ ζωῆς 
χορηγόὀν ΄ οὗ προσθήχαις αὐξανόμενον, ἀλλὰ πλῆρες 
εὖθυς, ἐν ἑαυτῷ Ἰδρυμένον, xal πανταχοῦ by. 
'Ἁγιασμοῦ Ὑγένεσις, φῶς νοητὸν, πάση δυνάμει Ἀο- 
γιχῇ πρὸς τὴν τῆς ἀλτθείας εὕρεσιν οἷόν τινα xata- 
φάνειαν δι ἑαυτοῦ παρεχόµενον. ᾽Απρόσιτον τῇ φύ- 
Gzv* χωρητὸν 67 ἀγαξότητα ' πάντα μὲν πληροῦν τῇ 
δυνάµει, µόνοις δὲ ὃν μεθεχτὸν τοῖς ἀξίοις, οὐχ Ev 
μ.έτρῳ μετεχόμενον, ἀλλὰ χατ᾽ ἀναλογίαν tre πίστεως 


nec temporum nec szculorum dimensionem reci- 
pientem, ea qua habet b.na large impartientem. 
Ad quem omnia convertuntur qua egent sanctifica- 
lione : quem omnia appetunt juxta virtutem viven- 
tia, cujus afflatu velut irrigantur et adjuvantur, ut 
perveniant ad proprium suum naturalemque finem. 
Qui perficit czetera, ipse vero in nullo deficit : qui 
non vivit per instaurationem, scd vitam suppeditat ; 
nec accessionibus augescit, sed statim plenus est : 
qui in seipso firmatur, et nusquam mon adest. 
Origo sanctificationis, lux intelligibilis : universze 
potentie rationali ad veritatis investigationem ve- 
lut illustrationem quamdam ex sese praebens. Na- 


ὃ αιροῦν τὴν ἑνέργειαν. ᾽Απλοῦν τῇ οὐσίᾳ, ποιχίλον p tura inaccessus, sed qui capi possit ob benignita- 


ταῖς δυνάµεσιν * ὅλον ἑχάστῳ παρὸν, καὶ ὅλον ἆπαν- 
ταχοῦ by. Απαθῶς µεριξόµενον, xax ὁλοσχερῶὼς µε- 
τξχόμενον * χατὰ τὴν εἰχόνα της ἡλ'αχκτς dxti- 
voe, nc ἡ Κάρις, τῷ ἁπολαύοντι ὡς µόνῳ παροῦσα, 
xai γην ἑπιλάμπει καὶ θάλασσαν, xal τῷ ἀέρι ἐγχέ- 
γρατχι. Οὕτω δὴ xai τὸ Πνεὺμα ἑχάστῳ τῶν δεχτι- 
νῶν, ὡς µόνω παρὸ», διαρχη τοῖς πᾶσι “ἣν χάριν 
ὁλόκληρον ἐπαφίησιν' οὗ ἀπολαύει τὰ µετέχοντα, 
ὕσον αὐτὰ πέφυχεν, οὐχ ὅσον ἐκεῖνο δύναται. 


mare illustrat, misceturque aeri. Sic et Spiritus sanctus, unicuique capacium 


tcm ; omnia quidem implens virtute, sed solis iis 
qui digni sunt communicabilis, quibus sese non 
eadem inipertit mensura, sed juxta proportionem 
(idei dispertitur vim suam. Simplex essentia, va. 
rius potentiis; qui singulis totus adest, et totus 
ubique est. Qui sic dividitur ut ipse nihil patiatur; 
cujus sic omnes participes sunt, ut ipse maneat 
integer, radii solaris in morem, cujus beneficium 
fruenti tanquam uni adest, el tamen terram àac 
cum adsit quasi 


soli, sufficientem omnibus gratiam ac integram infundit : quo fruuntur quacunque de illo partici- 
pant, quantum ipsis fas est natura, non quantum ille potest. 


Οἰκείωσις δὲ Πνεύματος πρὸς φυχὴν οὐχ ὁ διὰ 
τόπου προσεγγισμὸς (πῶς γὰρ ἂν πλησιάσαις τῷ 
! Joan. xit, 49... * Joan. xv,20. 


» Psal. 1, 12, 15. 


Spiritus autem cum anima conjunctio non fit 
luci propinquitate (nam qui fiat ut ad incorporeum 


* Joan. iv, 24. 


T4 


 EUTHYMIL ZIGADENI 


M 


corporaliter accedas?), sed a eupiditatibus recessu, A ἀσωμάτῳ σωματικῶς ;), à 6 χωρισμὸς τῶν παθῶν, 


qua? post accesserunt anima propter amicitiam erga 
carnem, ct a Dei consortio alienarunt. Itaque, si quis 
ab eo, quod vitii labe contraxerat, probro purgetur, 
atque ad nativam pulchritudinem reversus velut re- 
gi: imagini formam veterem per puritatem reddat, 
hoc uno demum modo potest ad Paracletum appro- 
pinquare. lile autem, veluti οἱ, purum nactus 
oculum, ostendet tibi in seipso imaginem illius qui 
videri non potest. In beata autem hujus imaginis 
contemplatione videbis ineffabilem archetypi pul- 
chritudinem. Per hunc corda sustolluntur in altum, 
manu ducuntur infirmi, proficientes perficiuntur. 
Hic eis qui ab omni sorde purgati sunt illucescens, 


per communionem quam cum ipso habent, spiritua- p 


les reddit. Et quemadmodum corpora nitida, pellu- 
cidaque, contacta radio, fiunt et ipsa supra modum 
splendida, ct alium fulgorem ex sese profundunt, 
ita animae qua Spiritum ferunt, illustranturque a 
Spiritu, fiunt et ipsa spirituales, eL in alios gratiam 
emittunt. Hinc futurorum praescientia, inysteriorum 
intelligentia, occultorum coinprelensio, donorum 
distributiones, caestis conversatio , cum angelis 
cliorea : hinc gaudium nunquam finiendum, binc in 
Deo perseverantia, hinc similitudo cuin Deo, et quo 
nihil sublimius expeti potest, hinc est ut deus fias. 


Ejusdem adversus eos qui dicunt non oportere Patri 
el Filio adjungere Spiritum sanctum. Cap. 10. 


Non oportet, inquiunt, Patri et Filio adjuuge- 


ἅπερ, ἀπὸ τῆς πρὸς τὴν σάρχα φιλίας ὕστερον ἔπι- 
γινόμενα τῇ φυχῇ, τῆς ἀπὸ τοῦ θεοῦ οἰχειότητος 
ἡλλοτρίωσε, Καθαρθέντα δῆ οὖν ἀπὸ τοῦ αἴσχους, ὅ 
ἀνεμάξατο διὰ τῆς χαχίας, xal πρὸς τὸ £x φύσεως 
Χάλλος ἑπανελθόντα, xal οἵον εἰχόνι βασιλιχζ τὴν 
ἀρχαίαν μορφὴν διὰ χαθαρότητος ἀποδόντα, οὕτως 
ἐστὶ µόνως προσεγγίσαι τῷ Παραχλέτῳ. Ὁ δ', ὥσπερ 
fios, χεκαθαρµένον ὅμμα παραλαθὼν, δείξει σοι Ey 
ἑαυτῷ τὴν εἰχόνα τοῦ àopázou. Ev δὲ τῷ µαχαρίῳ 
τῆς εἰχόνος θεάµατι τὸ ἄῤῥητον ὄψει τοῦ ἁρχετύπου 
Χάλλος. Διὰ τούτου χαρδιῶν ἀνάθασις , χειραγω- 
γία τῶν ἀσθενούντων, τῶν προχοπτόντων τελείωσις. 
Τοῦτο, τοῖς ἀπὸ πάσης xrXlóog χεχαθαρµένοις ἑλ- 
λάμπον, τῇ πρὸς ἑαυτὸ χοινωνίᾳ πνευματιχκοὺς ἆπο- 
δείχνυσι. Καὶ ὥσπερ τὰ λαμπρὰ xol διαφανη τῶν 
σωμάτων, ἀκτῖνος αὐτοῖς ἐμπεσούσης , αὐτά τε 
Υένεται περιλαμπΏ, xai ἑτέραν αὐγην ἀφ᾽ ἑαυτῶν 
ἀποστίλδει' οὕτως αἱ πνευµατοφόροι φυχαὶ, ἑλλαμ- 
φθεῖσαι παρὰ τοῦ Πνεύματος, αὗταί τε ἀποτελοῦνται 
πνευματικαὶ, xal εἰς ἑτέρους τὴν χάριν ἐξαποστέλ- 
λουσιν. Ἐντεῦθεν µελλόντων πρόγνωσις, μυστηρίων 
σύνεσις, χεκρυμµένων χατάληγις, χαρισµάτων διανο- 
μαὶ, τὸ οὐράνιον πολίτευμα, ἡ μετὰ ἀγγέλων χορεία, 
ἡ ἀτελεύτητος εὑφροσύνη, ἡ £v so διαμονὴ, f 
πρὺς Ocbv ὁμοίωσις, τὸ ἀχκρότατον τῶν ὀρεχτῶν, 
θεὸν γενέσθαι. 
Tov αὐτοῦ πρὸς τοὺς Aéyorcac ui γρῆναι συντἀσ- 
ce Πατρὶ xal Yip τὸ ἄγιον εν μα. Krga. v. 
Οὐ χρῆ, φασὶ, Πατρὶ xai Υἱῷ αυντετάχθαι τὸ 


re Spiritum sanctum : partiin eo. quod sit. alienz C ἅγιον Πνεῦμα, διά τε τὸ τῆς φύσεως ἀλλότριον, xal 


naturz, partim quod dignitate sit inferior. Quibus 
aequum est ut apostolorum verbis respondcamus : 
Deo oportet obedire magis quam liominibus '. Nam 
si Dominus aperte in tradendo salutifero baptismate 
przcepit discipulis, ut baptizarent omnes gentes in 
nomine Patris et Filii οἱ Spiritus sancti *, haud 
dedignatus cum illo consortium : contra isti di- 
cunt, non oportere Spiritum Patri . Filioque 
conjungere; an non Dei priecepto. palam adversan- 
tur? Etenim, si dicunt hujusmodi conjunctione non 
declarari ullam cominunionem aut. consortium; di- 
cant quidnam conveniat hoc existimare , et quam 
aliam efferant magis peculiarem consortii rationem? 
Et quidem si Dominus sibi et Patri non. adjunxit 


Spiritum in baptismo, neque ctiam nobis vitio ver- D 


tant quod eos conjungimus. Nihil enim nos diver- 
sunm neque sentimus , neque loquimur. Sin autem 
illie conjunctus est Patri et Filio Spiritus, nec 
quisquam est adeo impudens , ut aliud quidquam 
cicat, ne sic quidem nos in jus vocent, si Scriptu- 
ras sequimur. | 

Sed belli adversum nos apparatus instructus 
est, omnisque cogitatio intenta est in nos, οἱ lingua 
maledicorum hic vehementius jaculantur quam ii, 
qui Christum occiderant, olim lapidibus ἱπιροιίο- 
runt Stephanum. Verum ne consequantur, ut lateat 


! Act. v, 29. * Matth. xxvini, 19. 


τὸ τῆς ἀξίας χαταδεές. Πρὸς οὓς δίχαιον τὴν τῶν dv» 
στόλων φωνὴν ἀποχρίνασθαι , ὅτι Πειβαρχεϊν 
θεῷ δεῖ μᾶ.ὶ.Ίον 1] ἀνθρώποις. El γὰρ ὁ μὲν Κύριος 
σαφῶς ἓν τῇ παραδόσει τοῦ σωτηρίου βαπτίσματος 
προσέταξε τοῖς μαθηταῖς βαπτίςειν πάντα τὰ ἕθνη 
εἰς ὄνομα Πατρὸς xai ὰοῦ xai ἁγίου Πνεύματος, 
οὐχ ἁπαξιῶν τὴν πρὸς αὐτὸ κοινωνίαν, οὗτοι δὲ μὴ 
χρῆναι αὐτὸ Πατρὶ χαὶ Yi συντάσσειν λέγουσι’ πῶς 
οὐχὶ τῇ τοῦ 8:09 διαταγῇ προδήλως ἀνθίστανται; Ei 
μὲν γὰρ οὐκ εἶναί φασι τὴν τοιαύτην σύνταξιν xot- 
νωνίας τινὸς xai συναφείας δηλωτιχὴν, εἰπάτωσαν, 
τί μὲν νοµίζειν τοῦτο προσήχει; τίνα δὲ ἕτερον συν- 
αρείας τρόπον οἰχειότερον ἔχουσι; Καΐτοιγε εἰ μὴ 
συνῆψεν ὁ Κύριος ἑαυτῷ xat τῷ Πατρὶ τὸ Ilveupa 
χατὰ τὸ βάπτισμα, μηδὲ ἡμῖν τὴν συνάφειαν 
ἐγχαλείτωσαν. Οὐδὲν γὰρ ἡμεῖς ἀλλοιότερον οὔτε 
φρονοῦμεν, οὔτε φθεγγόµεθα. El δὲ συνΏπται ἐχεῖ τῷ 
Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ οὐδεὶς οὕτως ἀναιδῆς ὥστε 
ἄλλο τι φῆσαι, prb οὕτως ἡμῖν ἐγχαλείτωσαν, εἰ 
τοῖς γεγραμμµένοις ἀχολουθοῦμεν. 


'AXX ἡ μὲν παρασχενἡ τοῦ καθ᾽ ἡμῶν πολέμου 
ἐξήρτυται , — xal πᾶσα διάνοια πρὸς ἡμᾶς τέταται, 
xai γλῶσσαι βλασφήµων ὧδε τοξεύουσι σφοδρότερον 
βάλλουσαι ἡ τὸν Στέφανον τότε τοῖς λίθοις οἱ χριστοφό- 
v^* μὴ λανθανέτωσαν δὲ, ὅτι πρόσχηµα μὲν ἡμᾶς 


745 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XII. 


146 


ὁ πόλεμος ἔχει, ἡ C5 ἀλήθεα τῶν γινοµένων πρὸς τὸ Α nos quidem esse belli occasionem , sed quiz aguue 


ὕψος βλέπει. Ὥστε ἐφ᾽ ἡμᾶς μὲν δῆθεν τὰς μηχανὰς 
χαὶ τὰς ἑνέδρας διασχευάζονται, xa ἀλλήλοις ἔγχε- 
λεύονται ἐπιθοηθεῖν, ὡς ἕχαστος ἔχει ἐμπειρίας fi 
ῥώμης. Πίστις 6$ ἐστι τὸ πολεμούμενον, καὶ χοινὸς 
σχοπὺς ἅπασι τοῖς ἑναντίοις χαὶ ἐχθροῖς τῆς ὑγιαι- 
νούσης διδασχαλίας τὸ στερέωμα τῆς εἰς Χριστὺν πί- 
στεως χατασεῖσαι, &x τοῦ τὴν ἁποστολικὴν παράδοσιν 
ἐδαφ.σθεῖσαν ἀφανισθήναι. Διὰ τοῦτο, ὡς τῶν χρεω- 
φειλετῶν οἱ δἵ0εν εὐγνώμονες , τὰς ix τῶν Éy- 
γράφῳν ἀποδείξεις ἐπιθοῶνται, την ἄγραφον τῶν 
Πατέρων μαρτυρίαν ὡς οὐδενὸς ἀξίαν ἀποπεμπόμε- 
vot. Αλλ οὐ γὰρ ὑφησόμεθα τῆς ἁληθείας, οὐδὲ 
δειλία τὴν συμμαχίαν προδώσοµεν. El γὰρ ὁ μὲν Κύ- 


ριος ὡς ἀναγχαῖον καὶ σωτήρ'ον δόγµα τὴν μετὰ p 


Πατρὸς σύνταξιν τοῦ ἁγίου Πνεύματος παραδέδωχε, 
τοῖς ὃς οὐχ οὕτω δοχεῖ, ἀλλά διαιρεῖν χαὶ δ,ασπᾷν 
χαὶ £73 τὴν φύσιν τὴν λειτουργιχἣν μετοιχίζειν» 
πῶς οὐκ ἀληθὲς, ὅτι τὴν ἑαυτῶν βλασφημίαν χνριω- 


τέραν ποιοῦνται τῆς τοῦ Δεσπότου νομοθεσίας; Φέρε 


δὴ οὖν, πᾶσαν φιλονειχίαν καταθαλόντες, οὕτω περὶ 
τῶν lv χερσὶ πρὸς ἀλλήλους διασχεφώμεθα. 


Χριστιανοὶ πόθεν ἡμεῖς; Διὰ τῆς πίστεως, πᾶς 
τις ἂν εἴποι. Σωζόµεθα δὲ τίνα τρόπον; Αναγεννη- 
θέντες δηλονότι διὰ τῆς àv τῷ βαπτίσματι χάριτος. 
1όθεν γὰρ ἄλλοθεν; Εἶτα τὴν σωτηρίαν ταύτην διὰ 
Πατρὸς xat Υἱοῦ xai ἁγίου Πνεύματος βεδαιουµένην 
γνωρίσαντες, ὃν παρελάδομµεν τύπον διδαχῆς προ- 


tur revera ad excelsum spectare. Itaque in nos 
quidem machinas et insidias instruunt, seque mu- 
tuo exhortantur ad ferendas suppetias, ut quisque 
peritia aut. robore valet. Ceterum id quod oppu- 
gnantur, fides est, isque scopus communis est om- 
nibus adversariis, et sanx doctrinz inimicis, ut so- 
liditatem fidei in Christum concutiant, apostolicam 
traditionem solo zquatam abolendo. Eapropter, sic- 
ut solent qui bons tidei debitores sunt, probatio- 
nes e Scriptura clamore exigunt, Patrum testimo- 
nium, quod scriptum non est, velut nullius mo- 
menti rejicientes. Àt de tuenda veritate nihil remit- 
temus, neque ignavia a ferendis illi auxiliis desiste- 
mus. Etenim si Dominus nobis, ut necessarium ac 
salutare dogma, Spiritus cum Patre conjunctionem 
tradidit; liis autem nou ita videtur, sed dividere ac 
distrahere Spiritum et ad servilem naturam de- 
trudcre : an non verum est, apud illos blasphemiam 
ipsorum plus habere ponderis, quam Domini prz- 


scriptum? Agedum igitur omni contentione dcpo- 
sita, ita de iis quae in manibus sunt, inter nos dis- 
ceptemus. 

Christiani unde nos* Per fidem, dicet quili- 
bet. Salvi autem fimus, quo modo? Nimirum rege- 
nerati per gratiam quz. confertur in baptismo. Nam 
unde alioqui? Ergone postquam hanc salutem per 
Patrem et Filium et Spiritum sanctum ratam ac 
firmatam noverimus, traditam nobis doctrinz for- 


ησόμεθα; "H μεγάλων ἂν εἴη στεναγμῶν ἄξιον, εἴπερ C mam abjiciemus ? Id profecto multis dignum suspi- 


εὑρισχόμεθα νῦν µακρυνόμενοι μᾶλλον ἀπὸ τῆς σω- 
τηρίας ἡμῶν, f| ὅτε ἐπιστεύσαμεν εἴπερ ἃ τότε 
προσεδεξάµεθα, νῦν ἁπαρνούμεθα. Ἴση ἑἐστὶν fj ζη- 
µία 3) ἅμοιρόν τινα τοῦ βαπτίσματος ἀπελθεῖν, ἡ ἓν 
τι τῶν kx τῆς παραδόσεως ἑλλεῖπον δέξασθαι. Τήν τε 
ὁμολογίαν, ἣν ἐπὶ τῆς πρώτης εἰσαγωγῆς χατεθέµεθα, 
ὅτε, ῥυσθέντες ἀπὸ τῶν εἰδώλων, προσήλθομµεν θιῷ 


ζῶντι, ὁ μὲ ἐπὶ παντὸς φυλάσσων χαιροῦ, xal διὰ 


πάσης ἑαυτοῦ τῆς ζωῆς ὡς ἀσφαλοῦς φνλακτηρίον 
περιεχόµενος, ξένον ἑαυτὸν Χαθίστησι τῶν ἑπαγγε- 
λιῶὼν τοῦ Θεοῦ, τῷ ἰδίῳ χειρογράφῳ μαχόμενος, ὃ ἐκὶ 
τῆς χατὰ τὴν πίστιν ὁὀμολογίας κατέθετο. Εἰ γὰρ 
ἀρχή pot ζωῆς τὸ βάπτισμα, καὶ πρώτη ἡμερῶν 
ἐχείνη dj τῆς παλιγγενεσίας ἡμέρα, δῇῆλον, ὅτι xai 
qut τιµιωτάτη 
θεσίας ἐχφωνηθεῖσα. Τὴν οὖν εἰσάγουσάν µε εἰς τὸ 
φῶς, τὴν Υνῶσιν (40) θεοῦ µοι χαρισαµένην παράδο- 
σεν, δι fic τέχνον ἀπεδείχθην Θεοῦ, ὁ τέως διὰ «hv 
ἁμαρτίαν ἐχθρὸς, ταύτην προδῶ, ταῖς τούτων πιθα- 
νολογίαις παρατραπείς; Αλλά xal ἑμαυτῷ συνεύχο- 
µαι μετὰ τῆς ὁμολογίας ταύτης ἀπελθεῖν τρὸς τὸν 
Κύριον, xai αὐτοῖς παραινῶ, ἄσυλον διατηρῆσαι τὴν 
πίστιν, εἰς ἡμέραν Χριστοῦ. χαὶ ἀχώριστον ἀπὸ Πα- 
τρὸς xal Yloo φυλάξαι τὸ Πνεῦμα, τὴν ἐπὶ τοῦ 
βαπτίσματος διδασχαλίαν Év τε τῇ ὁμολογίᾳ τῆς πί- 
στεως διατηροῦντας xal ἐν τῇ τῆς δόξης ἄποπλη- 
θώσει. 
Τοῦ αὐτοῦ. 

Τίνι οὖαί; τίνι θλίψις; civ ἁπορία xal σχότος ; 

τίγι αἰωνία χατάχρισις ; Οὐ τοῖ; παραθάταις ; οὗ τοῖς 


PATROL. CXXX. 


riis fuerit, si comperiamur nunc longius abesse a 
salute nostra, quam tum cum credidimus ; si qua 
tunc recepimus, nune abnegamus. Par et zquale 
damnum est, sive quis baptismatis expers de- 
cedat de vita sive recipiat baptisma, cui unum ali- 
quod eorum qu: tradita sunt desit. Et quis- 
quis professionem, quam in prima institutione de- 
posuimus, cum liberati a simulacris accessimus ad- 
Deum vivum, in omni tempore non servat, nec eam 
quasi tutissimum presidium per totam suam vitam 
cemplectitur, seipsum alienum reddit a promissis 
Dei, suoipsius chirographo repugnans, quod in pro» 
fessione fidei deposuit. Nam si mihi vite initium 
est baptismus, ad dierum omnium primus est dies re- 


πασῶν 1j &v τῇ χάριτι τῆς υἱο- D generationis; perspicuum est et vocem illam om- 


nium pretiosissimam esse, qui in adoptionis gratia 
prolata est. Itane igitur traditionem, quz: me addu- 
cit ad lucem, que Dei cognitionem largita cst, per 
quam factus sum filius Dei, qui prius propter pec- 
catum eram hostis, deseram, seductus jstorum ape- 
eiosis sermonibus ? Quin potius et illud mihi precor, 
ut cum bac professione contingat hinc decedere ad 
Dominum : et ipsos hortor, ut inviolatam servent 
fidem usque ad diem Christi, et indivulsum a Patre 
et Filio custodiant Spiritum : doctrinam baptisma- 
tis tum in fidei professione, tum in glorie persolu- 


tione servantes. 
Ejusdem. 


Cui va? eui afflictio? cui angastia ac tene- 
bra? cui sempilerna condecmwss o 1 Wewws Vcsx2a- 
ον 


A - 


Er .. 


EUTIIYMII! ZIGADENI 


15 


ricatoribus? nonne iis qui fidem abnegarunt? Sed A τὴν πίστιν ἀρνησαμένοις; Τίς δὲ τῆς ἀρνήσεως ἔλεγ- 


unde probantur abnegasse? Nonne hinc, quod suas 
ipsi professiones irritas fecerunt? Quid autem pro- 
fessi sunt, aut quando ? Professi sunt credere se in 
Patrem et Filium οἱ Spiritum sanctum , tum cum 
renuntiantes diabolo οἱ angelis ejus salutiferam il- 
lam vocem ediderunt. Quod igitur istis dignum 
vocabulum excogitatum est a filiis lucis? Nonne 
perfug:z ac przvaricatores appellantur , ut qui sa- 
lutis su: pacta. violavrint ? Quo izitir nomine eum 
qui Deum abnegavit, quo eum qui Christum abne- 
gavit, appellem? Quonam alio, quam pravaricato- 
vis ac desertoris ? At ei qui negavit Spiritum, quod 
mc vis nomen imponere? Nonne loc idem , quippe 
qui pactum cam Deo initum violarit ? Ergo cum ct 
fidei in Spiritum professio beatitudinem pietatis 
nob's conciliet, οἱ abnegatio crimini abnegati Dei 
faciat obnoxios : an non horrendum est ipsum nunc 
Iejicere, non ignem, non gladium, non crucem, non 
flagella, non rotam, non tormenta metuentes, sed 
solis sophisimatibus seductionibusque istorum , qui 
Spiritui rebelles sunt, deceptos? Testificor omni 
homini Cliristum profitenti, ct Deui neganti, quod 
Christus nihil illi proderit ; aut Deum | iuvocanti, 
Filium vero spernenti, quod inanis est fides illius. 
liem ei qui Spiritum rejicit, testificor quod fides 
ejus qua profitetur Patrem et Filium, inanis erit : 
quam nec habere potest nisi simul adsit Spi- 
ritus. Non enim credit in Filium, qui non credit 
Spiritui ; nec credit in Patrem, qui non credit Filio. 
Nec enim polest dicere Dominum Jesum, nisi in Spi- 
ritu sanclo ! ;et, Deum nemo vidit unquam, sed unige- 
ritus Filius, qui est in sinu Patris, hic nobis enar- 
ravit. *. Insuper talis expers est verx adorationis. 
Neque enim fieri potest, ut quis Filium adoret, nisi 
in Spiritu sancto, aut ut Patrem invocet, nisi in 
adoptionis Spiritu. 


Ejusdem adversus eos qui dicunt sufficere baptisma 
tantum in. nomine Domini. Cap. 12. 

Neminem vero in fraudem inducat illud Apo: 
stoli, quod Patris et Spiritussancti nomen ἵπ ba- 
ptismo commemorationem frequenter omittit : ne- 
que idco putet indifferentem esse nominum invoca- 
cationem. Quicunque, inquit, in Chrisimm baptizati 
estis, Christum induistis * ; eti rursus : Quicunque 
in Christo baptizati estis, in mortem illius. baptizati 
estis *. Nam Christi appellatio, totius est. professio: 
declarat siquidem et Deum qui unxit, et Filium qui 
unctus est, et Spiritum sanctum qui est unctio: 
quemadmodum a Petro in. Actis didicimus, Jesum 
Nasarenum, quem unzit Deus Spiritu sancto *. ltem 
in Isaia, Spirilus Domini super me, eo quod. unxit 
me* : ct Psalmicus ille cantor ; Propterea unxit te 
Deus Deus tuus. ofeo exsultationis prag consortibus 
tuis 7. Videtur tawcen. interdum. Apostolus etiam 


! | Cor. xii, 3, 


* Joan. t, 18. 
? Psal xn, 8. 


5 Gal. in, 927. 


yos ; Οὐχ ὅτι τὰς οἰχείας ὁμολογίας Ἰθέτησαν; "Duo- 
λόγησαν δὲ τί, f πότε; Π.στεύειν εἰς Πατέρα χαὶ Υ τὸν 
xaX ἅγιον Πνευμα, ὅτε, ἀποταξάμενοι τῷ διαδόλῳ xal 
τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ, thv σωτήριον ἐχείνην ἀφῆχαν 
φωνὴν. Τίς οὖν πρέπουσα τούτοις προσηγορία παρὰ 
τῶν τέχνων τοῦ φωτὸς ἐξευρέθη; Οὐχὶ παραθάται 
προσαγορεύονται, ὡς εἰς τὰς τῆς σωττρίας αὖ- 
τῶν συνθήχκας παρασπονδήσαντες; Τί οὖν εἴπω τὸν 
ἀρνησίθεον; τί ὃξ τὸν ἀρνησίχριστον; Τί ἄλλο γε f) 
παραθάτην; Τῷ δὲ τὸ Πνεῦμα ἀρνησαμένῳ τίνα µε 
βούλει προσηγορίἰαν θέσθαι; Οὐ τὴν αὐτὴν ταύτην, 
ὡς τὰς πρὸς θεὸν παραθάντι συνθ!κας; Οὐχοῦν ὁπότε 
xaX ἡ ὁμολογία τῆς εἰς αὑτὸ πίστεως τὸν τῖς 
εὐσεθείας μαχαρισμὸν προξενεῖ, xai dj ἄρνησις ti 


B κατακρίσει τῆς ἀθεότττης ὑποξάλλει, πῶς οὗ cob:- 


ρὸν τοῦτο voy ἀθεττσαι, οὗ πῦο, οὗ ξίφος, οὗ 
σταυρὸν, o9 μάστιγας, οὗ τροχὸν, οὗ στρεθλωτέρ'α 
φοθηθέντας, ἀλλὰ σοφίσµασι µόνοις xaX παραγωγαῖς 
τῶν πνευματοµάχων παρακρονσθέντας; Μαρτύρομα: 
παντὶ ἀνθρώπῳ ὁμολογοῦντι Χριστὸν, xal τὸν θεὸὲν 
ἀρνουμένῳ, ὅτι Ἀριστὸς αὐτὸν οὐδὲν ὠφελήσει ἢ 
Ozhy ἐπικαλουμένῳ, τὸν δὲ Yibv ἀθετοῦντι, ὅτ: 
µαταία ἐστὶν ἡ πίστις αὑτοῦ. χαὶ τῷ τὸ Πνεῦμα 
παραιτουμένῳ, ὅτι ἡ εἰς Πατέρα xav Ylov πίστις a5- 
τῷ εἰς χενὸν ἀποδήσεται, fiv οὐδὲ ἔχειν δύναται, u$ 
συμπαρόντος τοῦ Πνεύματος. Οὐ πιστεύει μὲν γὰρ 
εἰς }ὸν ὁ ut; πιστεύων τῷ Πνεύματι’ o5 πιστεύει δὲ 
εἰς Πατέρα ὁ uh τ.στεύσας τῷ Yi. οὔτε γὰρ 


C δύναται εἰπεῖν Κύριον Ἰησοῦ» εἰ μἡ ἐν Πγεύματι 


dpyiq: xa, θεὸν οὖδεὶς &opaxe πὠποτε, d. ὁ 
μονογενὴς YiSc, ὁ àv ἐν τοῖς κόΊποις τοῦ Ha- 
tpóc, οὗτος ἡμῖν ἐξηγήσατο. "Αμοιρός ἔστι 
xat τῆς ἁληθινῆς προσχυνῄσεως ὁ τοιοῦτος. Obce vXo 
Υἱὸν προσκυνῆσαι δυνατὸν εἰ μὴ ἐν Πνεύμστι 
ἁγίῳ, οὔτε ἐπιχαλέσασθαι δυνατὸν τὸν Πατέρα sl μη 
ἐν τῷ τῆς υἱοβεσίας Πνεύματι. 


To? αὐτοῦ πρὸς τοὺς Aéyorrac ἑξαρκεῖν καὶ |6- 
rov tóslc τὸν Κύριον βάπεισμα. KsgáA. «p. 
Καὶ µηδένα παρακρουέσθω τὸ τοῦ Αποστόλου, 

ὡς τὺ ὄνομα τοῦ Πατρὸς xal τοῦ ἁγίου Πνεύμα- 

τος ἐπὶ τῆς τοῦ βαπτίσματος µνήµης πολλάχις 
παραλιµπάνοντος, μηδὲ διὰ τοῦτο árapatficn ev 


D οἰέσθω τὴν ἑπίχλησιν εἶναι τῶν ὀνομάτων. "Occ, 


φηδὶν, εἰς Χρισεὺν ἐδαπτίσθητε, Χριστὺν ἐνεδύ- 
σασθε xoi πάλιν "0σοι clc. Χριστόν ἑδαπτί- 
σθηεε͵ εἰς τὸν θάνατον αὑτοῦ ἑδαπτίσθητε. Ἡ γὰρ 
τοῦ Χριστοῦ πρησηγορία τοῦ παντός ἐστιν ὁμολογία᾽ 
δηλοῖ yàp τόν τε χρ!σαντα θεὺν, xai τὸν χρισθέντα 
ΥΤὸν, καὶ τὸ χρίσμα xb Πνεῦμα, ὡς παρὰ Πέτρου tv 
ταῖς Πράξ:σ: μεμαθήκχαμεν, Incobr τὸν ἀπὸ Na- 
ζαρὲτ, ὃν ἔχρισεν' ὁ θεὲς τῷ Πγεύμαει τῷ 
ἁγίῳ' καὶ ἓν τῷ ΠἩσαῖα, Πγεῦμα Kvplov ἐπ ἐμὲ, 
οὗ εἴνεχεν ἐχρισέ µε’ καὶ ὁ Ψαλμῳδός' Ad τοῦτο 
ἔχρισέ σε ὁ θείς σου ἐ.αιο» ἁγα.]ιάσεως 


^ Rom, v, δ. * Act. x, 98. ^ Isa οτι, f. 


719 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT XII. 


120 


παρὰ τοὺς μετόχους σου.Φχίνεται µέντηι ᾽Απόστολός] A solius Spiritus fecisse mentionem in baptismate, 


ποτε xal μόνου τοῦ Πνεύματος ἐπὶ τοῦ βαπτίσματος 
«2νημονεύσας. Πάντες Υὰρ, φησὶν, àv &yl capaci 
eic &r Π)εὔμα ἐθαπείσθημεν. Συμφωνεῖ δὲ τούτῳ 
ami τὸ, ᾿Υμεῖς δὲ βαπτισθήσεσθε ἐν Πγεύματι 
ἁγίῳ' χαὶ τὸ, Αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πγεύματι 
ἁγίῳ. Ἁλλ) οὐ παρὰ τοῦτο τέλειον ἄν τις εἴποι 
βάπτισμα, ᾧ µόνον τὸ ὄνομα τοῦ Πνεύματος bm- 
εχλἠθη. Xph γὰρ ἀπαράδατον µένειν ἀξὶ τὴν ἐν 
τῇ ζωοποιῷ χάριτι δεδοµένην παράδοσιν. 0 γὰρ 
Ἰωτρωσάμενος ἐχ φθορᾶς τὴν ζωὲν ἡμῶν ἔδωχε δύ- 
ναμιν ἡμῖν ἀναχαινώσεως, ἄῤόητον μὲν ἔχουσαν τὴν 


Omnes enim, inquit, in uno corpore in unum Syiri- 
Ium baptizati sumus '. His οἱ illud consonat, Vos 
autem  baptizabimini in Spiritu sancto*; ct, Ipse 
vos baptizabit in Spiritu sancto?. At non ideo quis 
dixcrit perfectum esse baptisma, in quo solum Sypi- 
ritus nomen invocatum est. Oportet. enim inviola- 
bilem semper manere traditionem, quie in vivifica 
gratia data est. Nam vitam nostram de corruptione 
qui liberavit, potestatem nobis renovationis dedit : 
qu: potestas causam habet ineffabilem, οἱ in my- 
sterio reconditam, sed magnam animabus salutem 


αἰτίαν xa iv μυστηρίῳ κατεχοµένην, μεγάλην δὲ D conferentem, ut quidquam addere aut detrahere 


ταῖς ψυχαῖς τὴν σωτηρίαν qépoucav: ὥστε τὸ προσ- 
θεῖναί τι f] ἀφελεῖν ζωῆς ἐστι τῆς ἀῑδίου προδήλως 
ἕχπτωσις. El τοίνυν ἓν τῷ βαπτίσµατι ὁ χωρισμὲς 
τοῦ Πνεύματος ἀπὸ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ ἐπικένδυνος μὲν 
τῷ βαπτίζοντι, ἀνωφελῆς δὲ τῷ δεχοµένῳ, πῶς ἡ μῖν 
ἀσφαλὲς ἀπὸ Πατ(ὸς xai Υἱοῦ διασπᾶν τὸ Πνεῦμα; 
Πΐστις δὲ xal βάπτισμα δύο τρόποι τῆς σωτηρίας, 
συμφυεῖς ἀλλήλοις xal ἁδιαίρετοι. Πίστις μὲν γὰρ 
τελειοῦται διὰ βαπτίσματος, βάπτισμα δὲ θεμελιοῦ- 
ται διὰ τῆς πίστεως, χα) διὰ τῶν αὐτῶν ὀνομά- 
των ἑχάτερα πληροῦτα.. Ὡς γὰρ πιστεύοµεν εἰς IIa- 
τέρα xav Yibv καὶ ἅγιον Πνεῦμα, οὕτω xal βαπτι- 
Κόμεθα εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς xai τοῦ Υἱοῦ xai 
τού ἁγίου Πνεύματος. Καὶ προάχει μὲν i) ὁμολογία 
πρὸς ἣν σω-τρίαν εἰσάγουσα ' ἐπαχολουθεῖ δὲ τὸ 
Ράττισμα ἐπ.σφραγίἰνον ἡμῶν τὴν συγχατάὔῦεσιν. 
Aitíac ἀπόδοσις διὰ τἐ οἱ ἄγγε.οι Hazpl καὶ Υἱῷ 
παρὰ τῷ Παύ.Ίῳ συμπαρε]ήφθησαν. KegdA. qr. 
᾽Λλλά καὶ ἕτερα, φησὶ, συναριθμούμενα Πατρὶ 
xai Υἱῷ, οὐχὶ xaX συνδοξάζεται πάντως. Ὡς ὁ 'Amó- 
στολος ἀγγέλους συµπαρελάθετο, εἰς τὴν διαµαρτυ- 
ρίαν τὴν ἐπὶ Τιμοθέου λέγων" Διαμαρτύρομαί 
σοι ἐγώπιον toU Θεοῦ καὶ Χριστοῦ Ἰησοῦ, xal 
τῶν éxAexcov αὑτοῦ ἀγγέ.Ίων * οὓς οὔτε ἀλλοτριοῦ- 
pev τῆς λοιπῆς κτίσεως, οὔτε Πατρὶ xaX Υἱῷ συν-. 
αριθμεῖν ἀνεχόμεθα. Ἐγὼ δὲ, εἰ xax μηδεμιᾶς ἀποχρί- 
6εως ἄξιος 6 λόγος, οὕτω πρόχειρον τὴν ἁτοπίαν 
ἔχων, ὅμως ἐχεῖνο λέγω, ὅτι μάρτνρα μὲν χαὶ ὁμό- 
δουλον ἄν τις τυχὸν παραστήσαιτο πράῳ χριτῇ xal 
ἡμέρῳ, καὶ μάλιστα δὴ ἐν τῇ πρὸς τοὺς Χρινοµένους 
ἐπιειχείᾳ τὸ ἀναντίῤῥητον τῆς τῶν κριµάτων διχαιο- 
σύνης ἐπιδεικνύντι. Ἐλεύθερος δὲ εἶναι ἀπὸ δο0λου, 
xa Yib, χκληθηναι coo, xaX ζωοποιηθήναι ἀπὸ θα- 
νάτου, παρ᾽ οὐδενὸς ἑτέρου δύναται f] παρὰ τοῦ τὴν 
κατὰ φύσιν οἰχειότητα κεχτηµένου, xaX τῆς δουλικῆς 
άξιας ἀπηλλαγμένου. Πῶς γὰρ οἰχειώσει θεῷ ὁ ἆλ- 
λότριος: πῶς 6b ἐλευθερώσει, αὑτὸς ἔνοχος Gv τῷ 
ζυγῷ τῆς δουλείας; "ote οὐχ ἐφ᾽ ἡμοίοις Πνεύ- 
µατός ἐστι χαὶ ἀγγέλων ἡ μνέμη, ἀλλὰ τὸ μὲν 
Πνεῦμα, ὡς ζωῆς χύριον, οἱ 8 ἄγγελοι ὡς βροηθοὶ 
τῶν ὁμοδούλων, xai πιστοὶ μάρτυρες τῖς ἀληθείας 
παραλαμθάνονται. Ἔθος γὰρ τοῖς ἁγίοις, τὰς ἔἕντο- 
λὰς τοῦ θΞοῦ ἐπὶ μαρτύρων διδόναι' ὡς χαὶ αὑτὸς 
οὗτός οπσι Τιμοθέω" "A παρέ]αύες παρ ἐμοῦ ἐπὶ 


! | Cor. vn, 10. * Act. 1, 5. 


plane sit ab zterna vita excidere. Proinde si in 
baptismo separare Spiritum a Patre et Filio, ut 
periculosum est baptizanti, ita baptismum acci- 
pienti inutile; quomodo nobis tutum fuerit a Pa- 
tre οἱ Filio distrahere Spiritum? Fides autem et 
baptisma duo sunt n;odi parandz salutis, inter se 


. cognati et inseparabiles. Nam fides perficitur per 


baptismum, baptismus vero fundatur per fi- 
dem, et utraque res per cadem nomina impletur. 
Sicut enim credimus in Patrem et Filium οἱ Spi- 
ritum sanctum, sic et baptizamur in nomine Patris 
et Filii et Spiritus sancti. Ac praecedit quidem pro. 
fessio ad salutem perducens ; sequitur autem ba- 
ptisma cois:gnans assensum nostrum. 


Quare apud Paulum ange'i simulcum Patre. et Fitio 
adjunguntur. Cap. 10. 


Atqui et alia sunt, inquiunt, qus simul DPa- 
tri et Filio annumerantur, nec tamen continuo si- 
mul cum illis glorificantur. Veluti cum Apostolus 
obtestans Timotheum, angelos simul adducit, di- 
cens : Obtestor te in conspectu Dei, et Christi Jesu, 
et eleclorum ejus angelorum * : quos tamen non 
minime separamus a reliquis creaturis, neque sus- 
tinemus eos Patri et Filio annumerare. Ego vero, 
tametsi hic sermo nulla dignus est responsione, 


p tam manifestam przferens absurditatem, tamen 


illud dico, quod conservum etiam testem forte ali- 
quis adducat apud mansuetum ac placabilem judi- 
cem, quique maxime sua in eos qui judiceptur le- 
nitate minime dubiam et controversam judiciorum 
zquitatem demonstrat. Ceterum ut aliquis fiat li- 
ber e servo, atque vocetur Filius Dei, et a morte 
revocetur ad vitam, a nullo alio potest dari, nisi 
ab co qui naturalem habet societatem et a servili 
conditione est alienus. Quomodo enim sociabii 
Deo, qui ipse est alienus? quomodo liberos red- 
det, qui ipse est jitgo servitutis obnoxius? Itaque 
non ob cadem flt Spiritus et angelorum mentio : 
sed Spiritus commemoratur tanquam auctor ae 
Dominus vitz, angeli vero tanquam conservorum 
aifutores, fidelesque veritatis testes adhibentur. 
Siquidem mos est sanctis, Dei precepta testibus 


! Luc. 1, 16. * f Tim, v, 21. 


751 


EUTIYMII ZIGABENI 


192 


adhibitis tradere; sicnt etiam hic ipse ad Timo- A o.Llov μαρτύρων, ταῦτα παράθου πιστοῖς ἀγθρῶ- 


theum loquitur : Que accepisti a me coram. multis 
testibus, ea depone apud fideles homines *. Et nunc 
angelos attestatur, sciens angelos pariter affutu- 
ros judici, cum venerit in gloria Patris, ut judicet 
orbem terrarum in justitia, Quisquis enim, inquit, 
con[essus fuerit me coram hominibus, et Filius ho- 
minis confitebitur eun coram angelis Dei : qui vero 
abnegaverit me coram hominibus, abnegabitur in con- 
spectu angelorum Dei*. Et Paulus alibi dicit, In re- 
velatione Domini Jesu de celo cum angelis*. Hanc 
ob causam hic jam contestatur coram angelis, 
οχἰπι]ας sibi przparans probationes ad magnum il- 
lud tribunal. 


Caput 14. 


Verum, | inquiunt, tametsi baptizamur in 
'Spiritu, non inde par est ut Spiritus cum Deo nu- 
weretar, quando et in Moysen nonnulli baptizati 
sunt in nube et in mari *. Similiter autem et in 
confesso est jam fuisse etiam in homines fidem. 
Credidit enim populus Deo et Moysi famulo ejus *. 
Quid igitur, inquiunt, ex flde ac baptismo Spiri- 
qun) sanctum usque adeo attollis ac magnificas su- 
pra creaturam, cum eadem jam Scripturarum testi- 
moniis tribuantur etiam hominibus. Quid igitur 
dieemus ? Nimirum illud, quod in Spiritum quidem 
fides est eque atque in Patrem et Filium; simili- 


ποις. Καὶ νῦν τοὺς ἀγγέλους ἐπιμαρτύρεται ' olBe 
T&p, ὅτι συµπαρέσονται ἄγγελοι τῷ χριτῇ, ὅταν Dg 
ἐν τῇ δόξῃ τοῦ Πατρὸς xplvac τὴν οἰχουμένην ἐν δε- 
χαιοσύνῃ. "Oc γὰρ ἂν, φησὶν, ὁμο.ογήσῃ (51) dv 
ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, καὶ ὁ Yióc τοῦ 
ἀγθρώπου ὁμολογήσει ἐν αὐτῷ ἔμπροσθεν» τῶν' 
ἀγγέω» τοῦ eov * ὁ δὲ ἀπαργησάμενός µε 
rotor τῶν ἀνθρώπων ἀπαργηθήσεται ἐνώπιον 
tov ἀγγέλων τοῦ Θεοῦ. Καὶ Παῦλος ἑτέρωθί φη- 
σιν' Ἐν τῇ ἁποχαβύψει τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ às» 
οὐρανοῦ (59) μετ) ἀγγέλων. Τούτου χάριν ἑντεῦ- 
θεν ἤδη διαμαρτύρεται ἐπὶ τῶν ἀγγέλων, εἰς τὸ µέγα 
χριτήριον εὑπρεπεῖς ἑαυτῷ τὰς ἀποδείξεις πα- 


B ρασχευάζωγν. 


[ζεφά.1. ιδ. 


Αλλ) οὐδὲ εἰ βαπτιῤόµεθα, φησὶν, εἰς αὐτὸ, οὐδ' 
οὕτω δίχαιον μετὰ θεοῦ τετάχθαι. Καὶ γὰρ καὶ εἰς 
τὸν Μωῦσῆν τινες ἐθαπτίσθησαν, kv τῇ νεφέλῃ χαὶ 
àv «ῇ θαλάσσῃ. 'Opole δὲ χαὶ fj πίστις ὁμολογεῖ- 
ται ἤδη καὶ εἰς ἀνθρώπους γεγενῆσθαι. ἙἘπί- 
στευσε γὰρ ὃ Aaóc τῷ Θεῷ xal Μωῦσεῖ τῷ θερά- 
ποντι αὐτοῦ. Τί οὖν, φησὶν, ἐχ τῆς πίστεως xal 
400 βαπτίσματος τὸ ἅγιον Ἠνεῦμα τοσοῦτον ἀνυφοῖς 
καὶ µεγαλύνεις ὑπὲρ τὴν Χτίσιν, ὁπότε τὰ αὐτὰ καὶ 
ἀνθρώποις δη προσμεμαρτύρηται; Τιοὖν — Epov- 
μεν; Ότι εἰς μὲν τὸ Πνεῦμα dj πίστις ὡς εἰς τὸν 
Πατέρα xai elg τὸν Yióv ' ὁμοίως δὲ καὶ τὸ βάπτι- 


Aer etiam baptisma. Quod si et in Moysen οἱ nu- C opa * εἰ δὲ εἰς τὸν Μωῦσῆν, χαὶ τὴν νεφέλην, ὡς 


bem, velut in umbram et figuram. Neque vero, 
4uoniam divina rebus humilibus et humanis 
prafigurantur, ideo et divinorum humilis est na- 
Lora, quam figurarum adumbratio siepe pr:signi- 
ficavit. Est enim flgura rerum, qu: exspectantur, 
declaratio per imitationem, quod futurum est in- 
dicando premonstrans. Velut Adam figura futuri *, 
el petra figurate Christus * : et aqua promanans 
e petra *, figura vivifice potentie Verbi. Si quis 
enim, inquit, sitit, veniat ad me, et bibat *. Et 
manna typus vivi panis, qui de ccelo descendit ** : 
el serpens super vexillo positus, salutifers pas- 
sionis per crucem consummata, eoque qui respi- 


εἰς σκιὰν xal τύὐπον. OO δήπου δὲ, ἐπειδὴ μιχροῖς 
καὶ ἀνθρωπίνοις προδιαμορφοῦται τὰ θεῖα, 
μικρά τίς ἔστι χαὶ dj τῶν θείων φύσις, fiv ἡ τῶν 
τύπων σχιαγραφία πολλάχις προαπεσήµηνεν. Ἔστι 
γὰρ ὁ τύπος προσδοχωµένων δῄλωσις διὰ µιµήσεως, 
ἑνδειχτικῶς τὸ μέλλον προὔποφαίνων. Ὡς ὁ ᾿Αδὰμ 
τύπος τοῦ μέλλοντος, xai ἡ πέτρα τυπικῶς ὁ 
Χριστὸς: xal τὸ τῆς πἐτρας ὕδωρ τῆς ζωτικῆς τοῦ 
Αδγου δυνάμεως. ET εις γὰρ, qnot, διΨᾷ, ἐρχέσθω 
πρὸς μὲ, kal πινέτω. Καὶ τὸ μάννα τοῦ ζῶντος 
ἄρτου, τοῦ ix τοῦ οὐρανοῦ καταθάντος' xal ὁ ἐπὶ 
σημείου Χείμεγνος ὅρις τοῦ σωτηρίου πάθους τοῦ 
διὰ τοῦ σταυροῦ τελεσθέντος ’ διὸ καὶ οἱ ἀποθλέπον. 


clebant ad illuro, servabantur '!. Similiter et qux D τες εἰς αὐτὸν διεσώζοντο, Οὕτω Oh καὶ τὰ περὶ τῆς 


de edactis Israelitis scripta, ad significationem 
eorum qui baptismo salvi lunt, narrata sunt *. 
Servata sunt enim Israelitarum primogenita, quem- 
admodum et baptizatorum corpora, cum gratia da- 
ter jis qui sanguine signaii fuerunt. Sanguis enim 
pecudis, figura aanguinis Christi ; primogenita vero 
typus hominis, qui primus conditus est; qui quo- 
miam necessario in nobis est, dum successionis 
serie usque ad (inem transmittitur, idco in Adam 
Omnes morimur **, et regnavit mors usque ad le- 
βίο consummationem, el. Christi adventum. Con- 


. *M Tim. n, 2. * Luc. xn,8, 9. 
ΤΙ Cor. x, 4. * Exod. xvii, 0. 
34, 43... J Cor, xv, 32. 


* Joan. vii. 37. 


* |[ Thess. 1, 7. 
'* Deut. vii, 5; Joan vi, 41. 


ἐξαγωγῆῖς τοῦ Ἱσραὴλ εἰς ἔνδειξιν τῶν διὰ τοῦ 
βαπτίσματος σωζοµένων Ἱστόρηται. Διεσώθη Υὰρ 
τῶν Ἱσραηλιτῶν τὰ πρωτότοχα, ὡς καὶ τῶν βαπτι- 
ζομένων τὰ σώματα , διδοµένης τῆς χάριτος 
τοῖς σημειωθεῖσιν ὑπὸ τοῦ αἵματος. Τὸ μὲν γὰρ 
αἷμα τοῦ προδάτου τύπος τοῦ αἵματος τοῦ Χριστοῦ" 
τὰ δὶ πρωτότοχα τύπος τοῦ πρωτοπλάστου * ὃς 
ἐπειδὴ ἄνα γχαίως ἡμῖν ἑνυπάρχει τῇ ἀχολουθίᾳ τῆς 
διαδοχῆς µέχρι τέλους παραπεµπόµενος , διὰ touto 
ἐν τῷ ἸΑδὰμ πάντες ἀποθνήσχομεν, xaX ἐθασίλευσεν 
ὁ θάνατος µέχρι τῆς τοῦ νόµου πληρώσεως, xa 


6 Rom. v, 44. 
1s Exo. 


5 Exod. xiv, 51. 


* [ Cor. x, 2. 
!! Num. xx4, 9. 


193 


τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας. Διετηρήθη δὲ 
«o0 Θεοῦ τὰ πρωτότοχα, τοῦ μὴ θίγειν τὸν ὁλο- 
θρεύοντα, εἰς ἔνδειξιν τοῦ µηχέτι ἡμᾶς ἀποθνῄήσχειν 
àv τῷ ᾿Αδὰμ, τοὺς ζωοποιηθέντας Ev τῷ Χριστῷ. 
Ἡ δὲ θάλασσα χαὶ ἡ νεφέλη πρὸς μὲν τὸ παρὸν 
εἰς πίστιν ἑνηγε διὰ τῆς χαταπλήξεως  πρὺς δὲ τὸ 
μέλλον ὡς τύπος τὴν ἑσομένην χάριν προὔπεσή- 
µαινε. Τίς σοφὺς , xal συγήσει ταῦτα; πῶς f 
θάλασσα βάπτισμα τυπιχῶς, χωρισμὸν ποιοῦσα τοῦ 
Φαρσὼ, ὡς χαὶ τὸ λουτρὸν τοῦτο τῆς τυραννίδος τοῦ 
διαθόλου. ᾽Απένχτεινεν ἑχείνη Ev ἑαυτῇ τὸν ἐχθρόν " 
ἀποθνῄσχει xal ὧδε ἡ ἔχθρα ἡμῶν ἡ εἰς θεόν. 
Ἐξηλθεν ἁπ' ἑχείνης ἁπαθὴς ὁ λαός ' ἀναθαίνομεν 
xai ἡμεῖς ὡς Ex νεχρῶν ζῶντες ἀπὸ τοῦ ὕδατος, 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XII. 


194 


ὑπὸ À servata autem sunt a Deo primogenita, ne ca tan- 


geret exstinctor, ut ostenderetur, nos jam non am- 
plius mori in Adam, qui in Christo vivificati su- 
mus. Caeterum mare ct nebula, in presenti quidem, 
inducebat ad fidem per admirationem ; in futurum. 
aulem, tanquam typus gratiam venturam przsi- 
gnabat. Quis sapiens, et intelliget hec * * quomodo. 
mare, per figuram baptisma, separans a Pharaone, 
quemadmodum et lavacrum hoc a diaboli tyrannide. 
]liud occidit hostem in sese, moritur et hic inimi- 
citia, que nobis fuit cum Deo. Ab illo populus 
exiit illesus ; ascendimus et nos ab aquis tanquam 
ex mortuis vivi, servati per gratiam ejus qui vo- 
cavit nos. Nubes autem umbra doni Spiritus, qui 


χάριτι σωθέντες τῇ τοῦ χκαλέσαντος ἡμᾶς. Ἡ δὲ ῃ libidinum flammam  mortificando membra re&i- 


νεφέλη σχιὰ τῆς Ex τοῦ Πνεύματος δωρεᾶς, τοῦ τὴν 
φλόγα τῶν παθῶν διὰ τῆς νεχρώσεως τῶν μελῶν κα- 
ταφύχοντος. 

Τί οὖν; ἐπειδὴ τυπιχῶς εἰς Μωῦσην ἑδαπτί- 
σθησαν , διὰ τοῦτο μιχρὰ (74) ἡ τοῦ βαπτίσματος 
χάρις; Οὕτω μὲν οὖν οὐδ' ἂν ἄλλο τι μέγα εἴη τῶν 
ἡμετέρων , εἴπερ τὸ ἐν ἑχάστῳ: σεμνὸν τοῖς τύποις 
προδιαθάλλοιµεν. Οὔτε γὰρ ἡ εἰς ἀνθρώπους τοῦ 
Θεοῦ ἀγάπη μέγα τι xal ὑπερφνὲς, ὃς τὸν μονογενῃ 
Υἱὸν ἔδωχεν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν * ἐπειδὴ xal 
Αθραὰμ τοῦ ἱδίου υἱοῦ οὐχ ἐφείσατο. οὐδὲ τὸ πά- 
θος τοῦ Κυρίου ἔνδοξον * ἐπειδὴ πρόθατον ἀντὶ Ἰσαάχ 
τὸν τύπον ἐπλήρου τῆς προσφορᾶς * οὔτε ἡ εἰς ἅδου 
χάθοδος φοθερά ' ἐπειδὴ ωνᾶς ἓν τριοὶν ἡμέραις 


gerat. 


Quid igitur? num quia typice in Moysen ba- 
ptizati sunt, ideo exigua est gratia baptismatis ?" 
Sane hoc pacto nec aliud quidquam in nostris my- 
steriis fuerit magnum, si quod in singulis augu- 
Stum est, per przcedentes figuras deprimamus. Ac 
ne Dei quidem erga homines charitas magnum 
quiddam et eximium, qui unigenitum Filium dedit 
pro peccatis nostris : quandoquidem et Abraham 
fllio suo non pepercit * . Nec Domini passio glo- 
rios2; siquidem aries loco Isaac victim: figuram. 
explevit 35. Neque descensus ad inferos horribilis ; 


χαὶ τοσαύταις νυξὶ τοῦ θανάτου τὸν τύπον προεξε- (; quando quidem Jonas tribus diebus, ac totidem 


πλήρου. Ταὐτὸν τοίνυν ποιεῖ καὶ ἐπὶ τοῦ βαπτί- 
σµατος ὁ τῇ σχιᾷ συγχρίνων τὴν ἀλήθειαν, xal τοῖς 
τὖποις παραθάλλων τὰ παρ) αὑτῶν σηµαινόµενα, 
χαὶ διὰ Μωῦσέως xal τῆς θαλάσσης πᾶσαν ὁμοῦ 
διασύρειν τὴν εὐαγγελιχὴν οἰχονομίαν ἐπιχειρῶν. 
Ποία γὰρ ἄφεσις παραπτωµάτων ; ποία ζωῆς 
ἀνανέωσις Ev θαλάασῃ; ποιον χαρισµα πνεμματωὼν 
διὰ Μωῦσέως; ποία νέχρωσις ἁμαρτίας ἐχεῖ; OO 
συναπέθανον ἐχεῖνοι Ἀριστῷ ' διόπερ οὐδὲ συνηγέρ- 
θησαν. Οὐχ ἐφόρσηαν τὴν εἰχόνα τοῦ ἑπουοανίου, οὐ 
τὴν νέχρωσιν τοῦ Ἰησοῦ &v τῷ σώμµαει περιὔνεγχαν, 
οὐχ ἀπεδύσαντο τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον , οὐχ 
ἑνεδύσαντο τὸν νέον, τὸν ἀνακαινούμενον εἰς ἐπίγνω- 
σιν, χατ εἰχόνα τοῦ χτίσαντος αὐτόν. Τί οὖν 


noclibus, mortis figuram prius explevit *. ldem 
ergo facit et de baptismate, qui veritatem cum um- 
bra comparat, et cum figuris confert ea quz figu- 
ris significantur, ac per Moysen et mare totam. 
simul evangelicam dispensationem elevore aggre- 
ditur. Nam quz peccatorum remissio, qua vitze 
renovatio in mari, quod donum spirituale per Moy- 
sen ? que illic peccati interemptio? Non illi Christo 
commortui sunt, eoque nec cum illo resuscitati 
sunt *. Non portabant jmaginem illius ceelestis *, 
non mortificationem Jesu in corpore circumfere- 
bant ?, non exuerunt veterem hominem, non in-! 
duerunt novum, qui renovatur in agnitionem se- 
cundum imaginem illius qui cum condidit *. Quid 


συγχρίνεις τὰ βαπτίσµατα, ὧν ἡ προσηγορία µόνη p igitur confers baptismata, quorum sola communis 


xotvh, 3j δὲ τῶν πραγμάτων διαφορὰ τοσαύτη, ὅση 
ἂν γένοιτο ὀνείρου πρὸς τὴν ἀλήθειαν , xai σχιᾶς 
καὶ εἰχόνων πρὸς τὰ κατ’ οὐσίαν ὑφεστηχότα ; 
ἸΑλλὰ xat ἡ εἰς τὸν Μωῦσέα πίστις οὐ τὴν εἰς 
τὸ Πνεῦμα πίστιν ὀλίγου τινὸς ἀξίαν δείχνυσιν ' ἁλλὰ 
κατὰ τὸν τούτων λόγον, μᾶλλον τὴν εἰς τὸν θεὸν 
τῶν ὅλων ὁμολογίαν χατασμιχρύνει. ᾿Επίστευσε 
}ὰρ, φησὶν, ὁ Aaóc τῷ 859, καὶ Μωῦσεῖ τῷ 0s- 
ῥάποντι αὐτοῦ. θεῷ τοίνυν συνέζευχται , οὐχὶ τῷ 
Πνεύματι ' χαὶ τύπος ἣν οὐχὶ τοῦ Πνεύματος, ἀλλὰ 
τοῦ Χριστοῦ. Tbv γὰρ µεσίτην θεοῦ χαὶ ἀνθρώπων 
δι) ἑαυτοῦ τότε προαπετύπου ἐν τῇ τοῦ νόµου 


* Ose. xt», 10. * ibid, 135. 


ΣΕ Cer. ιν, 10. 


* Gen. xxur, 10. 
* Coloss. ui, 9, 10. 


5 Exed. xiv, 51. 


appellatio; rerum autem tanta differentia, quanja 
somnii a veritate, ac umbrz et imaginum, ab his 
quae revera subsistunt. 


' Sed et ipsa fides in Moysen non fidem in Spi- 
ritum parvae esse dignitatis ostendit; sed secun- 
dum istorum ratiocinationem, ea potius, qux de 
Oeo universorum profitemur, extenuat. Credidit 
enim, inquit, populus Deo, et Moysi famulo ejus *. 
Deo itaque copulatus est Moyses, non Spiritui ; 
eratque typus, non Spiritus, sed Christi. Nam Dei et 
liominum mediatorem '* per se ipsum tunc in mi- . 
uisterio legis prefigurabat. Neque euim Spiritus . 


* Jon. uH 1. * Rom. vj, 8. * ICor. xv, 8. 


15$ |. Tim. UT 5. 


* 


199 


EUTHYMII! ZIGABENT 


156 


figura erat Moyses, inter Deum et populum inter- A διαχονἰᾳ. O9 γὰρ τοῦ Πνεύματος τύπος fjv Μωῦσης, 


cedens. Data cst enim lex disposita per angelos, 
in nianu inediatoris ! (videlicet Moysis), secundum 
provocationem populi dicentis: Loquere tu nobis, οἱ 
non loquatur nobis Deus *. ltaque fides in Moysen ad 
Dominum refertur, mediatorem inter Deum et ho- 
mines, qui dixit : Si crederetis Moysi, crederetis 
ulique mihi? . An igitur parvi momenti fides in 
Dominum, quia per Moysen przsignata est? Sic si 
quis in Moysen baptizatus cst, non idcirco exigua 
Spiritus gratia in baptismate. Quanquam alioqui 
possum dicere consuetudinem esse Scripture, Moy- 
ris nomine etiam siguificare legem, velut illud : 
Jlabent Moysen et prophetas *. ltaque de legali ba- 
ptismate loquens, Daptizati sunt, inqu:t, ip Moyse *. 


τὰ πρὸς τὸν θΘεὸν τῷ λαῷ µεσιτεύων. Ἐδόθη γὰρ 
νόμος διαταχεὶς δι ἀγγέλων , Ev χειρὶ µεσίτου (ὅδη- 
λαδὴ του Μωῦσέως ), χατὰ τὴν πρόχλησιν τοῦ λαοῦ 
λέγοντος' AdAmc'ov σὺ, qnot, απρὺς ἡμᾶς, καὶ μὴ 
JaAs(to πρὸς ἡμᾶς ὁ θεός. Ὥστε ἡ εἰς αὐτὸν πί- 
στις ἐπὶ τὸν Κύριον ἀναφέρεται, τὺν µεσίτην θεοῦ 
χαὶ ἀνθρώπων, τὸν εἰπόντα * El ἐπιστεύετε Μωῦσεῖ, 
ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί. "Apa οὖν μικρὺν ἡ εἰς τὸν 
Κύριον πίστις , ἐπειδῃ δ.ὰ Μωῦσέως προξσηµάνθη; 
Οὕτως οὐδὲ εἴ τις εἰς Μωῦσην ἑἐθαπτίσθη, μιχρὰ 
fj ἀπὸ τοῦ Πνεύματος ἐψὶ τὸ βάπτισμα χάρις. Kat- 
τοιγε ἔχω λέχειν, ὅτι Μωῦσην xai τὸν νόµον τῇ 
Γραφῇ λέχειν σύνηθες ' ὡς τὸ, Ἔχουσι Μωῦσέα 
xal τυὺς προφήτας. Τὸ οὖν νομιχὸν βάπτισμα λέ- 


Cur igitur gloriationem nostre spei, et dives illud B γων, Ἐθαπτίσθησαν, εἶπεν, εἰς τὸν Μωῦσην. TI 


Dei ac Servatoris nostri donum, qui per regenc- 
rationem renovat, velut aquile, juventutem no- 
stram, contemptibile reddere conantur ii, qui ex 
umbra et figuris calumniantur veritatem } Profecto 
animi omnino infantilis est, puerique cui revera 
Jacte est opus, ignorare magnum illud mysterium 
nostre salutis : quod quemadmodum ad discipli- 
nas discendas introduci solemus, ita in exercita- 


tiene pietatis, duin ad perfectionem inducimur, 


primum rebus quz facilius percipiuntur, el qua- 
rum cognitio nobis congruit, ceu primis quibusdam 
elements instituti sumus; Deo qui nostra guber- 
nat, quasi oculos in tenebris enutritos, ad magnum 


veritatis ]umen, paulatim assuefaciendo, subve- C 


hente. Dum enim infirmitati nostrz parcit, in pro- 
funda sapientiz sum opulentia, inque imperscruta- 
bilibus intelligentie sua judiciis placidam hanc 
nobisque aecommodam — adhibuit institutionem, 
prius corporum umbras intueri, et in aquis 
solem cernere consuefaciens, ne protinus specta- 
culo pura lucis offensi caligaremus. Ad cousimi- 
lem enim rationem tum lex umbram habens futu- 
TOrum *, tum per prophetas facta olim delineatio, 
qua est veritatis enigma, exercitamenta oculorum 
cordis excogitata sunt: quod videlicet ab his fu- 
turus erat nobis t: ausitus facilis ad reconditam in 
mysterio sapientiam. 


Ejusdem quod in omni notione Spir tus. sancius inse- 
parabilis est a Patre et. Filio, sive in creatione 
fntelligibilium creaturarum, — sive. in. humana. 
rum rerum dispensalione, sive in judicio quod ex- 
speciatur. Cap. 16. 


Ad id igitur quod initio institutum est. re- 
deamus, quod videlicet in omnibus Spiritus 
8anctus inseparabilis et prorsus indistractus sit a 
Patre et Filio. Paulus Corinthiis scribens co in 
loco in quo de dono linguarum tractat, ait: Si 
omues prophetis, ingrediatur autem. aliquis iufide- 
lis, aut idiota, arguitur ab. omnibus, dijudicatur 


[ 4 


* Gal, 11, 19. * Exod, xx, 9, ? Joan. v, 46. * Luc. xvi, 29. * 1 Cor. x, 2. 


D 


οὖν τὸ χαύχηµα τῆς ἑλπίδος ἡμῶν , xaX τὴν πλουσίαν 
τοῦ θεοῦ xal ΣωτΏρος ἡμῶν δωρεὰν, τοῦ διὰ τῆΏς 
παλιγγενεσίας ἀναχχινίζοντος ἡμῶν , ὡς ἀετοῦ , τὴν 
νεότητα, εὐχαταφρόνητον δειχνύουσιν οἱ ἀπὸ 
τῆς σχκιᾶς xal τῶν τύπων τὴν ἀλήθειαν διαθάλλοντες; 
"Ἠπου νηπίας φρενὸς παντελῶς τοῦτο, xal παιδός 
τινος ὡς ἁληθῶς γάλαχτος δεοµένου, ἀγνοεῖν τὸ 
μέγα τῆς σωτηρίας ἡμῶν μυστήριον , ὅτι κατὰ τὸν 
εἰσαγωγιχὸν τῆς διδασκαλίας τρόπον, iv τῇ χατὰ 
τὴν εὐσέθειαν γυμνασίᾳ πρὸς τὴν τελείωσιν ἐναγό- 
pevot, τοῖς εὐληπτοτέροις πρῶτον xat συμµέτροις 
ἡμῖν xazà τὴν visi ἑστοιχειώθημεν' τοῦ ol- 
χηνομοῦντος τὰ ἡμέτερα, ὥσπερ ὁρθαλμοὺς tv 
σχότῳ τραφέντας, τῷ κατ ὀλίγον ἐθιστμῷ πρὸς τὸ 
μέγα φῶς τῆς ἀληβείας ἀνάγοντος. Φειδοῖ γὰρ τῖς 
ἀσθενείας ἡμῶν, iv τῷ βάθει τοῦ πλούτου τῖς σο- 
φίας αὐτοῦ, xaV τοῖς ἀνεξιχνιάστοις χρίµασι «fi 
συνέσεως τὴν προσηνη ταύτην xal εὑάρμοστον 
ἡμῖν ὑπέδειξεν ἁγιωγὴν, τὰς σκ.ὰς πρότερον ὁρᾶν 
τῶν σωμάτων, καὶ iv ὕδατι βλέπειν τὸν fov 
προεθίζων, ὡς μὴ εὐθὺς τῇ 043 τοῦ ἀκράτου quis 
προσθαλόντας ἁμαυρωθῆναι. Κατὰ γὰρ τὸν ἴσον λό- 
Yov ὃ τε νόμος, σκιὰν ἔχων τῶν µελλόντων, χαὶ ἡ 
διὰ τῶν προφητῶν προτύπωσις αἴνιγμα obsa τῆς 
ἀληθείας, γυμναστήρια τῶν ὀφθαλμῶν τῆς καρδίας 
ἐπινενόηται’ ὡς ἀπὸ τούτων ῥᾳδίας τῆς µεταθά- 
σεως ἡμῖν πρὶς τὴν ἀποχεχρυμμένην ἐν μυστηρίῳ 
σοφίαν Υενησοµένης. 


Tov αὐτοῦ ὅτι ἀχώριστον ἐπὶ πάσης ἑνγοίας 
Βατρὺς καὶ Ylov τὸ ἅγιον Πνεῦμα, ἐπ τε της 
tor νοηζῶν δημιουργίας, καὶ ἐπὶ τῆς τῶν ἀν- 
(ρύπων οἰκονοιίας, xal ἐπὶ τῆς προσδοχωµέ- 
»nc κρίσεως. KecdA. ες’. 

Ἐπὶ οὖν τὺ ἐς 2045: ἑπανίωμεν, ὅπως iv πᾶ- 
σιν ἀχώριστόν ἐστι καὶ ἁδιάστατον παντελῶς Πατρὶς 
xai Υἱοῦ «5 ἅγιον Πνεῦμα. Ἐν τῷ περὶ τοῦ gapi- 
σµατος τῶν γλωσσῶν τόπῳ, Κορινθίοις ἐπιστέλλων 
ὁ llaoho; '&Eàr πάντες, φητὶ, προρητεύητε, 
εἰσέὰθμ δέ τις ἄπιστος d] ἰδιώτης, ἐκέγχεται 
ὑπὸ πάντων, dva«pivetac ἑπὺὸ πάντων», «τὰ x(v- 


* Που. x, |. 


Των] 


πεσὼν ἐπὶ πρόσωπον, προσκυνγήσει τῷ θεῷ, 
ἁταγγέ..Ίων. ὅτι ὁ Θεὺς ὄντως ἐν ὑμῖν ἐστιν. Ei 
τοίνυν Ex τῆς Τροφητείας, τῆς χατὰ τὴν διαἰρἒσιν 
τὼν χαρ.σµάτων τοῦ Πνεύματος ἐνεργουμένης, ἐπι- 
γινώσκετα. ὁ Bebo ἓν τοῖς προφἠταις εἶναι, βουλευ- 
σάσθωσαν οὗτοι ποίαν χώραν ἁποδώπουσι τῷ Πνεύ- 
ματ, τῷ ái πότερον μετὰ Θεοῦ τάσσειν, — 1| 
πρὸς thy χτίσιν ἐξωθεῖν δ.χαι/τὲρον. Καὶ τὸ πρὺς 
Σάτφειραν ὑπὸ Πέτρου ' Τί ót: συνγεφωνήθη ὑμῖν 
πειράσαι τὸ Πγεῦμα τὺ ἅγιοΥ; οὑκ ἑνεύσασῦε 
ἀνθρώποις, ἀ.1.ὰ θεῷ ' δξίχνυσιν, ὅτι τὰ αὐτὰ εἰς 
τὸ Π[νεῦμα τὸ ἅγιον xaX εἰς θεόν ἐστι τὰ ἁμαρτήματα. 
Καὶ οὕτω δ' ἂν τὸ συναφὲς xal ἁδιαίρετον κατὰ πᾶ- 
σαν ἑνέργειαν ἀτὸ Πατρὸς καὶ Yioo τοῦ Πνεύματος 
δ,δαχθείης. Ἔνεργοῦντος τοῦ θεοῦ τὰς διαιρέσεις 
τῶν «ἐνξργημάτων, καὶ τοῦ Κυρίου τὰς διαιρέσεις 
τῶν διακονιῶν , συμπάρεστι τὸ ἅγιον Πνευμα, τὴ, 
δ.ανομην τῶν χαρισµάτων πρὸς τὴν ἀξίαν ἑκᾶστου 
αὑτεξουσίως οἰχονομοῦν. Διαιρέσεις γὰρ, φησὶ, χα- 
ϱισμάτων εἰσὶ, τὸ δὲ αὑτὸ Ilveoga. Καὶ διαιρά. 
σεις διακονιῶν εἰσω", ὁ δὲ αὐτὸς' Κύριος. Kd 
διαιρέσεις ἑνεργηιιάτων εἰσὶν, ὁ δὲ αὐτὸς θεὸς, 
ὁ &repyor τὰ πάντα ἐν πᾶσι. Tavra δὲ πάντα, 
qroiw, ἐλεργεῖ τὸ ἓν καὶ τὸ αὑτὸ Πνεῦμα, διαι- 
ροῦν ἰδίᾳ ἑκάστῳ, καθὼς βού.εται. 00 μὴν ἐπειδὴ 
πρῶτον ἐνταῦθα τοῦ Πνεύματος ὁ ᾿Απόστολος ἔπε- 
μνήσθη, καὶ δεύτερον τοῦ Ylou, xai τρίτον τοῦ θεοῦ 
καὶ Πατρὺς, ἔδη χρὴ Χαθόλου νοµίδειν ἀντεστρα- 
φθαι τὴν τάξιυ. Απὸ γὰρ τῖς ἡμετέρᾶς σχέσεως τὴν 
ἀρχὲν ἔλαθεν' ἐπειδη ὑποδεχόμενο, τὰ δῶρα, πρῶ- 
τον ἐντυγχάνομεν τῷ διανέµωντ. ' εἶτα ἐννοοῦμεν τὸν 
ἀποστείλαντα. εἶτα ἀνάγομεν τὴν ἐνθύμτσιν ἐπὶ την 
πηγὴν xai αἰτίαν τῶν ἀγαθῦν. 

Μάθοις δ' ἂν τὴν πρὸς Πατέρα xoi Υἱὸν του 
Πνεύματος αοινωνίαν χαὶ ἐχ τῶν δημιουργημά- 
των τῶν ἐξ ἀρχῆς. Al γὰρ χαθαραὶ καὶ νοεραὶ xat 
ὑπερχόσμιοι δυνάµεις ἅγιαι xal εἶσι xa ὀνομάξον- 
ται, Ex τῆς παρὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἑνδοθείσης 
χάριτος τὸν ἁγιασμὸν κεχτηµέναι. Ὥστε ἁποσὲ- 
σιώπηται μὲν ὁ τρόπος τῆς Χτίσέως τῶν οὑρανίων 
δυνάµεων ἀπὺ γὰρ τῶν αἰσθητῶν µόνον τὸν Δη- 
μιουργὸν ἡμῖν ὁ τὴν χοσµονονίαν  συγγραψάµενος 
ἀπεχάλυφψε. Σὺ δὲ, ἔχων δύναμιν kx τῶν ὁρατῶν 


l'ANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XII. 


πτὰ τῆς καρδίας αὑτοῦ φαγερὰ γίνεται’ καὶ οὕζω Α ab omnibus 


"tus 
: occulta cordis ejus manifesta. fiunt, 
alque ita procidens in faciem, adorabit Deum, re- 
nuniians quod Deus sit vere in vobis '. ltaque, si 
ex prophetia, quae juxta distributionem donotun 
Spiritus editur, aguoescitur Deus in proplietis 
esse, consultent isti quem locum attributuri sint 
Spiritui sancto : utrum zquius sit illum cum Deo 
jungere, an ad creaturarum ordinem extrudere. 
Quin et ista Petri ad Sapphiram verba, Quid est 
quod convenit inter vos tentare Spiritum sanctum? 
non mentiti estis hominibus, sed Deo * ; ostendum 
eadem iun Spiritum sanctum, et in Deum esse pec- 
cata. Atque hoc etiam pacto discere poteris, Spi- 
ritum sanctum in omni operatione conjunctim et 
inseparabilem esse a Patre et Filio. Cum Dcus 
efficit distributiones operationum , ac Dominus 
divisiones ministrationum , simul adest Spirites 
sanctus, partitionem donorum pro cujusque díi- 
gnailale proprio arbitrio dispensars. Nam, inquit, 
divisiones donorum. sunt, idem. autein. Spiritus. Kl 
divisiones administrationum sunt, idem autem Do- 
minus. Et divisiones operationum sunt, ídem autem 
Deus, qui operatur omnia in omnibus. Hac autem 
omnia, inquit. operatur unus. et. idem Spiritus, di- 
videns seorsim cuique, prout vult. *. Attamen nop 
quoniam Apostolus primo loco meminit Spiritus, 
secundo Filii, tertio Dei et Patris, protinus oportet 
suspicari ordinem omnino inversum csse. Α nostra 
siquidem habitudine sumpsit exordium. Nam cum 


C dona accipimus ; nobis is qui distribuit , occurrit 


primum ; irox cogitamus eum qui misit; po- 
stremo cogitationem perducimus ad fontem aucto- 
remque Lonorum. 


Jam etiam ες rebus initio conditis discag 
licet Spiritus cum Patre οἱ Filio communionem. 
Nam pur: et intelligentes et. supermundaaa vir- 
tutes, sancte tum sunt, tum nominantur , cx 
gratia a Spiritu sancto infusa sanctimoniau con- 
secutzx. Quare silentio prztermissus est modus 
crealionis celestium virtutum ; nam ex sensihi- 
libus tantum creatorem nobis aperuit is qui con- 
diti orbis conscripsit historiam. Tu vero , qui 
facultatem habes ex visibilibus invisibilia depre- 


ἀναλογίζεσθαι τὰ ἀόρατα, δόξαζε τὸν Tlow]shy ἐν ᾧ D hendendi, glorifica Conditorem in quo condita 


ἐχτίσθη τὰ πάντα, εἴτε ὁρατὰ, εἴτε ἀόρατα, εἴτε 
ἀρχαὶ, εἴτε Σξουσίαι, εἴτε δυνάµεις, εἴτε θρόνοι, εἴτε 
χυριότητες, xa εἴ τινές εἰσιν ἕτεραι λογιχαὶ φύσεις, 
ἁχατονόμαστοι (5). Ἐν δὲ τῇ τούτων χτίσει ἐννόησόν 
pot τὴν προχαταρκτικὴν αἰτίαν τῶν Υινοµένων, τὸν 
Πατέρα * ctv δημιουργιχὴν, τὸν Ylóv* την τελειωτι- 
xtv, τὸ Πνεῦμα * ὥστε βουλήματι μὲν τοῦ Πατρὸς τὰ 
λειτουργικὰ πνεύματα ὑπάρχειν, bvepyela δὲ Ylou 
εἰς τὸ εἶναι παράγεσθαι, παρουσίᾳ δὲ τοῦ Πνεύματος 
τελειοῦσθαι. Τελείωσις ὂξ ἀγγέλων ἁγιασμὸς, xat t 
kv τούτῳ διαμονή. Καὶ μηδεὶς οἰέσθω µε f| τρεῖς 
εἶναι λέγειν ἀρχικὰς ὑπηστάσεις, ἡ ἀτελῃ φάσχειν 
τοῦ Χἱοῦ «hv ἐνέργειαν. ᾽Αρχὴ Υὰρ τῶν ὄντων µία, 


Σ1 Cor. 
é 


! Cor. xiv, 25$, 25. * Act. v, 9, 4. 


sunt omnia, sive visibilia, sive invisibilia, sive 
principatus, sive potestates , sive virtules, sive 
throni, sive dominationes *, οἱ si quz alie sunt 
rationales nature, qux nominari non possunt. 
]n horum autem creatione cogita mihi prima- 
riam causam eorum qua fiunt, Patrem; condi- 
tricem, Filium; perfectricem, Spiritum sanctum : 
ut voluntate quidem Palris sint. administratorii 
spiritus , Filii vere operatione perducantur vt 
sint, Spiritus autem prasentia perficiantur. Porre 
angelorum perfectio est sanctificatio , et in hae 
perseverantia. Ac nemo me credat tres origina- 
les hypostoses ponere, aut Filii operationem diccre 


u, 4 11. * Col. 1, 1G. 


199 


iinperfectam. Principium enim eorum qua sunt, A 


unum est, per Filium condens el perficiens in Spi- 
ritu. Ac nec Pater, qui operatur omnia in om- 
nibus, imperfectam habeat operationem : mejue 
Filius inconsummatam creationem, nisi 8 Spir:tu 
perficiatur. lloc enim pacto nec Pater opus ha- 
bebit Filio, sola voluntate creans; attamen 
vult creare per Filium. Neque Filius egebit auxi- 
lio, juxta Patris similitudinem operans, sed et Fi- 
lius vult per Spiritum perfcere: nam Verbo Do- 
mini celi firmati. sunt, et. Spiritu oris. ejus omnis 
virtus eorum 3. llaque nec Verbum est significa- 
tiva aeris percussio per vocis instrumenta prolata: 
nec Spiritus oris halitus parlibus respiraloriis 


efllatus : sed Verbum est quod in principio erat D μὲν 6 πρὸς θεὸν 


apud Deum, et Deus erat *. Spiritus autem oris 
Dei , Spiritus est veritatis, qui a Patre procedit *. 
HMaque tria intelligis, mandantem Dominum , 
creans Verbum, et confirmantem Spiritum. Quz 
porro alia possil esse confirmatio, quam in san- 
ctimonia perfectio ; confirmationis voce significante 
tonstantiam, immutabilitatem οἱ soliditatem in 
bono? Sanctificatio autem non est absque Spi- 
ritu. Neque enim celorum virtutes suapte natura 
sancte sunt ; alioquin nihil differrent a Spiritu 
sancto; sed juxta proportionem qua se invicem 
superant, a Spiritu habent sanctificationis men- 
suram. Quemadmodum enim cauterium non sine 
igne intelligitur, cum aliud sit subjecta materia, 
et aliud ignis : itidem etin coelestibus virtutibus, 
substantia quidem earum, puta spiritus est aerius, 
aut ignis immaterialis, juxta id quod scriptum 
est, Qui [acit angelos suos spiritus, et ministros 
suos flammam ignis *; quapropter et in loco 
sunt, et fiunt visibiles, dum iis qui digni sunt, 
apparent in specie propriorum corporum. Sed 
sanctificatio, qua est extra substantiam illorum, 
perfectionem illis affert per communionem Spi- 
ritus. Conservant autem dignitatem per perseve- 
rantiam in bono, habentes quidem in cligendo 
liberum arbitrium , nunquam iamen ab ejus qui 
vere bonus est consortio excidentes : ita ut si 
subduxeris ratione Spiritum , perierint angelo- 
rum chorege, sublat:& sint quoque archangelorum 


EUTIIYMIL ZIGABENI 


760 


δι’ Υἱοῦ δημιουργοῦσα, xai τελειο-σα ἓν Πνεύματι- 
Καὶ οὔτε Πατὴρ, ὁ τὰ πάντα iv πᾶσιν ἔνεργωνν 
ἀτελῖ ἔχει τὴν ἑνέργειαν ΄ οὔτα Yiog ἑλλιπῃ τὴν δη- 
μιουργίαν, μὴ τελειουμένην παρὰ τοῦ Πνεύματος. 
Οὕτω yàp ἂν οὔτε Πατὴρ προσδεπθείη Υἱου, μόνῳ 
τῷ θέλειν δημιουργῶν, ἁλλ' ὅμως θέλει διὰ Υιοῦ” 
οὔτ᾽ ἂν συνερχίας προαδεηθείη, καθ᾽ ὁμοιότητα τοῦ 
Πατρὸς ἐνεργῶν' ἀλλὰ καὶ Σἱὸς θέλει διὰ τοῦ Πνεύ- 
µατος τελειοῦν' TQ Λόγῳ γὰρ Κυρίου οἱ οὐὗραν οἱ 
ἑστερεώθησαν, xal τῷ Πνεύμαει τοῦ στόματος 
αὑτοῦ πᾶσα ἡ δύναμις αὐτῶ». Οὔτε οὖν Λόγος 
ἀέρος τύπωσις σημαντιχὴ, διὰ φωνττιχῶν ὀργάνων 
ἐχφερομένη ’ οὔτε Πνεῦμα στόματος ἀτμὸς, ix τὼν 
ἀναπνευστικῶν μερῶν ἐξωθούμενος' ἀλλὰ Λόγος 
Qv àv ἀρχῇ, xat Geb; v^ Πνενμα 
δὲ στόµατος θεοῦ τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὃ παρὰ 
τοῦ Πατρὸς ἐχπορεύεται. Τρία τοίνυν νοεῖς, Tbv 
προστάσσοντα Κύριον, τὸν δημιουργοῦντα Λόχον, τὸ 
στερεοῦν τὸ Πνεῦμα. Τί δ' ἂν ἄλλο etr στερέωσις 
ᾗ fj χατὰ τὸν ἁγιασμὸν τελείωσις, τὸ ἀνένδοτον καὶ 
ἄτρεπτον xol παγίως ἑρηρεισμένον ἐν ἀγαθῷ τῆς 
στερεώσεως ἐμφαινούσης; ᾿Αγιασμὺς δὲ οὔκ ἄνευ 
Πνεύματος. Οὐ γὰρ φύσει ἅγιαι αἱ τῶν οὐρανῶν &u- 
νάµεις' fj οὕτω Y' ἂν οὐδεμίαν πρὸς τὸ ἅγιον 
Πνεῦμα τὴν διαφορὰν ἔχοιεν ' ἀλλὰ χατὰ ἀναλογίαν 
«ῆς πρὸς ἀλλήλας ὑπεροχῆς, τοῦ ἁγιασμοῦ τὸ µέ- 
τρον παρὰ τοῦ Πνεύματος ἔχουσαι. Ὡς γὰρ ὁ χαν- 
hp μετὰ τοῦ πυρὸς νοεῖται, xa ἄλλο μέντοι 1 ὑπο- 
χειµένη ὕλη, καὶ ἄλλο τὸ πῦρ' οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν 


C οὐρανίων δυνάµδων, ἡ μὲν οὐσία αὐτῶν, ἀέριον 


πνεῦμα , εἰ τύχοι, Ἡ mop ἄῦλον, κατὰ τὸ γεγραμ» 
pí£vov* Ὁ ποιῶν τοὺς ἀγγάλους αὑτοῦ πνεύματα, 
καὶ τοὺς AsitovpyoUc αὐτοῦ πυρὸς eAóya * 
διὸ καὶ iv. τόπῳ εἰσὶ, xal ὁρατοὶ γίνονται, ἐν τῷ 
εἴδει τῶν οἰχείων αὐτῶν σωμάτων τοῖς ἀδίοις ἓμ- 
φανιζόμενοι. Ὁ μέντοι ἁγιασμὸς, ἔξωθεν ὢν τῆς 
οὐσίας, τὴν τελείωσιν αὐτοῖς ἐπάγει διὰ της χοινω- 
νίας τοῦ Πνεύματος. Φυλάσσουσι δὲ τὴν ἀδίαν τῇ 
ἐπιμονῇ τοῦ καλοῦ, ἔχουσαι μὲν ἐν προαιρέσει τὸ 
αὐτεξούσιον, οὐδέποτε δὲ ἐκ τῆς τοῦ ὄντως ἀγαθου 
προσεδρείας ἐχπίπτουσαι * ὡς ἐὰν ὑφέλῃς τῷ Αλόγῳ 
«à Πνεῦμα, λέλυνται μὲν ἀγγέλων χορεῖαι, 
ἀνῄρηνται δὶ ἀρχαγγέλων ἐπιστασίαι, συγκέχνται 
δὲ τὰ πάντα * ἀνομοθέτητος, ἄταχτος, ἀόριστος αὐτῶν 


prefecture , atque confusa fuerint omnia : vita D ἡ Cof. Πῶς μὲν γὰρ εἴπωσιν ἄγγελοι' Δόξα ἐν 


ipsorum nulli legi , nulli ordini, nulli regule 
subjaceat. Quomodo enim dicent angeli : Gloria 
in excelsis Deo* , nisi a Spiritu accepta pote- 
state ? Nemo siquidem potes! dicere Dominum Je- 
sum, nisi in Spiritu sancto, et nullus in Spiritu 
Dei loquens dixit Jesum anathema* ; quod sane 
dixerint pravi et adversarii spiritus , quorum 1a- 
Ρουθ comprobat quod dicimus, virtutes invisi- 
biles esse sui arbitrii, aque ad virtutem atque 
ad vitium vertibiles, et ob id opus habentes 
auxilio Spiritus. Ego vero ipsum Gabrielem haud 
alio modo arbitror predicere futura *, quam prze- 


! Psal. xxxi, 6. ! joan. xv, 25. 


* Joan. 1, 1. 
7 Luc, 1, 20, 


ὑψίέστοις θεῷ, μὴ δυναµωθέντες ὑπὸ τοῦ Πνεύμα- 
«ος; Οὐδεὶς γὰρ δύναται εἰπεῖν Κύριον Ἰησοῦ», 
εἰ μὴ ἐν Πνεύμαει ἁγίῳ, καὶ οὐδεὶς ἐν' Πγεύματι 
θεοῦ Aalór «έχει ἀνάθεμα ἸΙησοῦν ' ὅπερ εἴποι 
ἂν τὰ πονηρὰ xal ἀντικείμενα πνεύματα, ὧν ἡ 
ἁπόπτωσις συνἰστησι τὸν λόγον, τοῦ αὐτεξουσίους 
εἶναι τὰς ἀοράτους δυνάµεις, ἰσοῤῥόπως ἐχούσας 
πρὸς ἀρετὴν χαὶ καχίαν, xai διὰ τοῦτο δξυµένας της 
φοῦ Πνεύματος βοηθείας. 'Eyó xat τὸν la6pt) 
προλέγειν τὰ μέλλοντα οὐδαμῶς ἄλλως φημὶ à τῇ 
προγνώσει τοῦ Πνεύματος. Διότι ἓν τῶν ἐχ τῆς 
διαιρέσεως τοῦ Πνεύματος χαρισµάτων ἑστὶν Ἡ προ- 
* ] Cor. xi, $3. 


^ Psal. cii, 4. * nuc. in, 14. 


761 


PANOPLIA DOGMATICA, — TIT. XII. 


162 


quisa, Ὁ δὲ τὰ μυστήρια τῆς ὁπτασίας τῷ ἀνδρὶ Α scientia Spiritus, eo quod unum ex divisione 


τῶν ἐπιθυμιῶν ἐπιταχθεὶς διαγγεῖλαι , πόθεν σοφι- 
σθεὶς εἶχε διδάσχειν τὰ κχεχρυµµένα, εἰ μὴ τῷ 
Πνεύματι τῷ ἁγίῳ: τῆς ἀποχαλύψεως τῶν µυατη- 
pie ἰδίως τῷ Πνεύματι προσηχούσης, χατὰ τὸ Υε- 
γραμμµένον, ὅτι Ἡ μῖν ἀπεχά.Ίυψεν ὁ θεὸς διά τοῦ 
Ηνεύματος. θρόνοι δὲ xaX χυριότητες, xal ἀρχαὶ 
xai ἑἐξουσίαι, πῶς ἂν τὴν µαχαρίαν διεξηγον 
ζωήν, εἰ μὴ διὰ παντὺς ἔθλεπον τὸ πρόσωπον τοῦ 
Πατρὸς τοῦ ἐν οὐρανοῖς; Τὸ δὲ βλέπειν οὐχ ἄνευ 
ποῦ Πνεύματος. Ὥσπερ ykp ἓν νυκτὶ, ἐὰν ὑφέλῃς 
b φῶς ἀπὺ τῆς οἰχίας, τυφλαὶ μὲν αἱ ὄψεις, ἀνενέρ- 
Υητοι δὲ χαταλείπονται αἱ δυνάµει;, ἀνεπίγνωστοι 
δὲ αἱ ἀξίαι, χαὶ χρυσοῦ χαὶ σιδήρου ὁμοίως πατου- 
µένων διὰ τὴν ἄγνοιαν ' οὕτως ἐπὶ τῆς νοητῆς δια- 
χοσµήσεως, ἁμήχανον τὴν ἔνθεσμον ἐχείνην διαμοῖ- 
ναι ζωὴν ἄνεν τοῦ Πνεύματος * οὐ μᾶλλόν ve] στρατο- 
πέδου τὴν εὐταξίαν, τοῦ ταξιάρχου μὴ παρόντος " 
ἡ χοροῦ τὴν συµφωνίαν, τοῦ κορυφαίου μὴ σνναρµό- 
ζοντος. Πῶς [àv] εἴπῃ τὰ σεραφὶμ, "Άγιος, ἅγιος, 
ἅγιος, μὴ διδαχθέντα παρὰ τοῦ Πνεύματος, ποσάχις 
ὰστὶν εὐσεθὲς τὴν δοξολογίαν ταύτην ἀναφωνεῖν ; 
Εἶἴτε οὖν αἱνοῦσι τὸν Θεὸν πάντες οἱ ἄγγελοι αὐτοῦ, 
xaX αἰνοῦσιν αὐτὸν πᾶσαι αἱ δυνάµεις αὐτοῦ, διὰ τῆς 
«o9 Πνεύματος συνεργείας * εἴτε παρεστήχασι 
Χίλιαι χιλιάδες ἀγγέλων, καὶ μύριαι μυριάδες λει- 
τουργούντων » ἐν τῇ δυνάµει τοῦ Πνεύματος τὸ 
οἰχεῖον Épyov ἀμώμως ἐπιτελοῦσι. Πᾶσαν οὖν τὴν 
ὑπερουράνιον ἐχείνην καὶ ἄῤῥητον ἁρμονίαν, ἓν τε 


donorum Spiritus sit propletia. Porro qui myste- 
ria visionis viro desideriorum jussus erat annun- 
tare ?, uude nactus erat sapientiam, ut posset 
docere arcana, nisi ner Spiritum sanctum ? 
cum patefactio mysteriorum peculiariter ad Spiri- 
tum sanctum pertineat, juxta id quod scriptum 
est : Nobis reseravit Deus per Spiritum 3. Türoni 
vero et dominationes, principatus et potestates, 
quomodo beatam traducerent vitam, nisi semper 
viderent vultum Patris qui in ccelis est 52 At visio 
non est absque Spiritu. Quemadmodum enim si 
in nocte tollas lucernam e domo, cxci sunt. oculi, 


facultates relinquuntur inertes, nec agnoscitur 
perum dignitas, sed per 


ignorantiam aurum 
perinde ac ferrum conculcatur : sic in spirituali 
ordine, impossibile est piam illam ac sanctam 
vitam permanere citra Spiritum : nihilo profecto 
magis quam exercitus in recto ordine manere 
potest absente duce, aut chorus in consonautia, 
nisi chori prefectus temperet harmoniam. Qui 
possent dicere seraphim, Sanctus, sanctus, san- 
ctus *, nisi docti per Spiritum, quoties pium 
fuerit bujus glorificationis verba canere? Sive 
igitur laudant Deum omnes angeli ejus ac omnes 
virtutes ejus, fit Spiritus ope. Sive astant millies 
mille angeli, ac centies centum millia ministran- 
tium , officium suum citra reprehensionem in 
virtute Spiritus perficiunt, Itaque tota illa super- 


«fj λειτουργίᾳ θεοῦ καὶ τῇ πρὸς ἀλλήλας τῶν ὑπερ- C coelestis οἱ ineffabilis barmonia, tum in cultu 


κοσµίων δυνάµεων συµφωνίᾳ, ἀδύνατον φυλαχθῆναι 
[εἰ] μὴ τῇ ἐπιστασίᾳ τοῦ Πνεύματος. Οὕτω μὲν οὖν ἐν 
ξηµιουργίᾳ πάρεστι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τοῖς οὐκ Ex 
προχοπῆς τελειουµένοις, ἀλλ᾽ ἀπ᾿ αὐτῆς τῆς κτίσεως 
εὐθὺς τελείοις, εἰς τὸν ἀπαρτισμὺν xat συμπλήρωσιν 
ες ὑποστάσεως αὑτῶν τὴν παρ ἑαυτοῦ χάριν 
συνεισφερόµενον. 

Τὰς δὲ περὶ τὸν ἄνθρωπον οἰχονομίας, τὰς 
ὑπὸ τοῦ μεγάλου Θεοῦ xoi Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ 
Χριστοῦ κατὰ τὴν ἀγαθόιητα τοῦ θεού γενοµένας, 
τίς ἀντερεῖ μὴ οὐχὶ διὰ τῆς τοῦ Πνεύματος χάριτος 
πεπληροῦσθαι; Εἴτε βούλει τὰ παλαιὰ σκοπεῖν ' τὰς 
τῶν πατριαρχῶν εὐλογίας, τὴν ἐκ τῆς νομοθεσίας 
δεδοµένην βοήθειαν, νοὺς τύπους, τὰς προφητείας, 


Dei, tum in ultramundanarum virtutum inter 
ipsas consonantia nequaquam servari posset, nisi 
praeesset Spiritus. Sic igitur in creatione iis, quie 
non proficiendo perveniunt ad perfectionem , 
sed ab ipsa protinus creatione perfecta sunt , adest 
Spiritus sanctus; in hoc, ut perficiatur compleatur- 
que illorum substantia, gratiam suam conferens. 

Caeterum  dispensationes circa hominem 
qui facto sunt a magno Deo, et Servatore no- 
stro Jesu Christo juxta bonitatem Dei, quis ne- 
gabit per Spiritus gratiam esse adimpletas ? Sive 
velis prisca spectare, patriarcharum benedictio- 
Bes, auxilium per legem datum, figuras, prophe- 
tias, forliter in bellis gesta, miracula per sanctos 


τὰ ἐν πολέμοις ἀνδραγαθήματα, và διὰ τῶν δικαίων D edita : sive que circa Domini in carne adventum 


cnpsla* εἴτε τὰ περὶ τὴν Évoapxov τοῦ Κυρίου 
παρουσίαν οἰχονομηθέντα * διὰ τοῦ Ηνεύματος. Πρῶ- 
«ον μὲν γὰρ αὐτῇῃ τῇ σαρχὶ τοῦ Κυρίου συνην, 
χρίσμα yevópsvov, καὶ ἀχωρίστως παρὸν κατὰ τὸ 
γεγραμμένον: Ἐφ' ὃν ἂν ἵδῃς τὸ Πγεῦμα καταδαῖ- 
φον, καὶ µέγον ἐπ αὐτὺν, οὗτός ἐστι ὁ Υἱός 
pov ὁ ἁγαπητός * καὶ, Ιησοῦν τὸν ἀπὸ Natapét, 
ὃν ἔχρισεν d θεὸς τῷ Ilvebpat τῷ ἁγίῳ. "Ἔπειτα 
4dca ἑνέργεια συµπαρόντος τοῦ Πνεύματος ἑνηρ- 
γείτο. Τοῦτο xal ὑπὸ τοῦ διαθόλου πειραξομένῳφ 
παρῆν. 'Av"x0n Y&p, φησὶν, ὁ Ἰησοῦς ὑπὸ τοῦ 
Πγεύματος εἰς τὴν ἔρημον τοῦ πειρασθήγναι. 


* Dam. x, 10. 3 I1 Cor. n, 10. * Μαι, xvin, 10. * 1a. vi, 2. 


7 Mattb. 1v, 1. *. Math. xo, 28 


dispensata suut: per Spiritum gesta sunt. Primo 
enim adfui& ipsi carni Domini, duin faetus un- 
etio, et inseparabiliter conjunctus, sicut scri- 
ptum est : Super quem videris Spiritum desceuden- 
lem, e&. manentem. auper eum, hic. est Filius meus 
dilectus * ; ei, Jesum a Nazareth, quem unzit 
Deus Spiritu sancto * . Deinceps omnis actio pre- 
sente Spiritu peragebatur. Hic prssens aderat 
eum et a diabolo tentaretur. Deductus est enim, 
inquit, Jesus α Spiritu in desertum , wl Lenlare- 
iur ^. Tum edenti miracula indivulse aderat. Sí 
enim ego, inquit, in Spiritu Dei ejicio demonia *. 


5 Joan. 1 99. 6 Act. X, 3B. 


763 


Nec deseruit excitatum a mortuis. Dominus enim Α Καὶ ἐνεργοῦντι τὰς δυνάμεις ἀχιυρίστως συνῆν. 


renovans hominem, cique iterum reddens gra- 
tiam, quam ex afflatu Dei. acceptam amiserat, 
cum inspirassel in fa;iem discipulorum, quid 
aii? Accipite Spirilum. sanctum. — Quorumcunque 
remiseritis peccata , remittuntur ;. et. quorumcun- 
que relinueritis , retenta sunt. !. Jam vero Eccle- 
Six ordo et gubernatio nonne palam et citra 
contradictionem — per Spiritum sanctum peragi- 
tur? Jpse enim, inquit, dedit Ecclesie primum 
apostolos , deinde prophetus, tertio doctores : ad 
hec virtutes, praeterea dona. sanationum, subsidia, 
gubernationes , genera linguarum *. Hic enim 
ordo juxta distributionem donorum Spiritus di- 
gestus est. 


Quin, si quis accuratius perpendat, compe- 
riel, ne in. lempore quidem illo, quo exspccetata 
Dowini apparitio fiet de codo, otiosum fore Spi- 
ritum sanctum , ut quidam arbitrantur : sed si- 
mul aderit in. illo etiam die revelationis illius, 
quo judicaturus est orbem terrarum in justitia 
ille Leatus et solus potens, Quis enim adeo igna- 
rus est bonorum, qua Deus praparavit dignis, 
ut nesciat justorum coronam esse Spiritus gratiam, 
qui& largius tunc perfectiusque dabitur , spirituali 
gloria cuique pro recte gestis distributa : In splen- 
doribus enim sanctorum mansiones multe sunt 
apud Patrem 1, hoc est, dignitatis discrimina. Sicu! 
enim stella a stella differt in. cluritate, ita et resur- 
restio mortuorum *. Itaque qui consignati sunt 
Spiritu sancto in diem redemptionis, quique Spiri- 
tus primitias, quas accepere, puras el integras ser- 
vaverint, ji sunt qui audient : Euge, serve bone et 
fidelis , super pauca fuisti fidelis , super mulla te 
constituam  *. Similiter et qui contristaverint Spi- 
ritum sanctum pravitate studiorum suorum , aut 
qui non fecerint lu.rum e sorte data, ab iis aufero- 
tur id quod acceperunt, bencticio in alios translato: 
3ut , secundum aliquem ex evangelistis *, etiam 
peuitus discindentur: dissectio siquidem intelli- 
genda est in hoc, quod prorsus a Spiritu sancto 
alienabuntur. Neque enim corpus dividitur, ut una 


EUTHYMII ZIGABENI "6k 


El 
γὰρ ἐγὼ, φησὶν, ἐν Πνεύματι θεοῦ éxÓd.1Ac) τὰ 
δαιμόνια καὶ &x νεχρῶν ἀναστάντος οὐχ ἀπελεί- 
πετο. Αναχαινίζων γὰρ τὸν ἄνθρωπον ὁ Κύριος, 
καὶ ἣν ἀπώλεσε χάριν ἐκ τοῦ ἐμφυσήματος τοῦ 
θ«οῦ, ταύτην πάλιν ἀποδιδοὺς, ἐμφυσῆσας εἰς wb 
«ερόσωπον τῶν μαθητῶν, τί φησι; Λάδετε Πνεύμα 
ἅγιον. "Av τινων ἁάρητε τὰς ἁμαρτίας, ἀγίεν- 
ται" καὶ ἄν των κρατῆτε, κεχράτηνται. Ἡ δὲ τῖς 
Ἐκκλησίας διαχόσµησις οὐχὶ σαφῶς xat ἀναντιῤῥή- 
τως διὰ τοῦ Πνεύματος ἐνεργεῖται; Αὐτὸς τὰρ 
ἔδωκε, qnot, τῇ Εκκλησίᾳ πρὠτον ἀποστό-ους, 
δεύτερον» προφήτας, τρίτον διδασκἀ.Ίους, ἔπειτα 
δυνάµεις, ἔπειτα χαρίσματα ἱαμάτων, ádrtclij- 
ψεις, χυδεργήσεις, γένη TÀocoor . Αὕτη yàp, 


B τάξις χατὰ τὴν διαίρεσιν τῶν ix τοῦ Πνεύματος ἕω- 


ρεῶν διατέταχται. 

Εὔρο: δὲ ἄν τις, ἀχριθῶς λογιζόμενος. xa ἐπὶ 
τοῦ χαιροῦ τῆς προσδοχωµένης ἐπιφανείας τῆς ἐξ οὐ- 
ρανῶν τοῦ Κυρίου ph ἀσυντελὲς τὸ Πνεύμα τὸ vtov, 
ὥς τινες οἵονται * ἀλλὰ συμπαρέἑσται xaX iv τὴ 
ἡμέρα τῆς ἀποχαλύψεως αὐτοῦ, καθ ἣν χρινεῖ τν οἱ- 
χουμένην ἐν διχαιοσύνῃ ὁ µαχάριος xai μόνος ὁν- 
νάστης. Τίς Ὑὰρ οὕτως ἀνήχοος vv ἡτοιμασμένων 
παρὰ θεοῦ ἀγαθῶν τοῖς ἀξίοις, ὡς ἀγνοεῖν, ὅτι xal 
τῶν διχαίων ὁ στέφανος ἡ τοῦ Πνεύματός ἐστι χάρις, 
δαψιλεστέρα τότε χαὶ τελειοτέρα παρεγοµένη, χατὰ 
τὴν ἀναλογίαν τῶν ἀνδραγαθημάτων τῆς πνευματικῆς 
δόξης διανεµοµένης ἑχάστῳ; Ἐν γὰρ ταῖς λαμπρὀ- 


:τησι τῶν ἁγίων μοναὶ πολλαὶ παρὰ τῷ Πατρί * τουτ- 


ἐστιν, ἀξιωμάτων διαφοραἰ. Ὡς γὰρ ἀστὴρ ἀστόέρος 
διαφέρει ἐν δόξῃ, οὕζω xal ἡ dvácracic τῶν 
φεκρῶν. Οἱ τοίνυν σφραγισθέντες τῷ Πνεύματι τῷ 
ἁγίῳ εἰς ἡμέραν ἀπολυτρώσεως, καὶ ἣν ἔλαθον ἃπερ- 
χην τοῦ Πνεύματος ἀχέραιον xal ἀμείωτον ὃια- 
σώσαντες, οὗτοί εἶσιν οἱ ἀχούσοντες ' ED, δοῦ.ὲε ἀγαθὲ 
καὶ πιστὲ, ἐπὶ ὁ.1ίγα ἧς πιστὸς, ἐπὶ zo Aor σε 
καταστήσω. Ομοίως δὲ χαὶ οἱ λυπῄσαντες τὸ Πνεῦμα 
τὸ ἅγιον τῇ πονηρίᾳ τῶν ἐπιτηδευμάτων αὐτῶν, ἢ οἱ 
μὴ ἐπεργασάμενοι τῷ δοθέντι, ἀφαιρεθῄσονται ὃ 
εἰλήφασιν, εἰς ἑτέρους µετατιθεµένης τῆς χάριτος | 
ἢ, χατά τινα τῶν εὐαγγελιστῶν, χαὶ διχοτομηθὴ - 
σονται παντελῶς τῆς διχοτοµίας νοουµένης χατὰ 
τὴν εἰς τὸ παντελὲς ἀπὸ τοῦ Πνεύματος ἀλλοτρίωσιν. 


pars tradatur supplicio, altera absolvatur. Nam id D Οὔτε γὰρ σῶμα διαιρεῖται, ὡς τὸ μὲν παραδίδοσθαι 


quidem fabulosum, neque justo dignum judice, cum 
totuin peccaverit, dimidium addici paenze. Nec ani- 
ma in duas partes secatur, cuu tota per totum 
habuerit peccandi affectum, simulque cum corpore 
malum operetur. Sed dissectio, ut dixi, perpetua 
est auimz a Spiritu alienatio. Nunc enim, tametsi 
non admiscetur indignis, attamen aliquo pacto. vi- 
detur adesse semel baptizatis, exspectans ut salu. 
tem per conversionem consequantur; tum vero in 
totum ab anima, quz gratiam ipsius profanaverit , 
resecabitur. Eoque non est in inferno qui confitea- 


! Joan. xx, 22, 95. 


* [Cor. xr), 18. 
* Ναι. xxiv, οἱ. 


! Joan. xiv, 2. 


τῇ χολάσει, τὸ δὲ ἀφίεσθαι * μυθιχὸν γὰρ τουτό χε, 
xai οὐ χατὰ δίχαιον χριτὴν, ὅλου ἡμαρτηχότος, ἐξ 
ἡμισείας εἶναι τὴν χόλασιν ' οὔτε duy διχη τέµνε- 
ται . ὅλη δι) ὅλου τὸ ἁμαρτωλὸν φρόνηµα χεκττ- 
µένη, xa συγχατεργαζοµένη τῷ σώµατι τὸ xaxóv. 
Ἰλλλὰ διχοτοµία, ὥσπερ ἔφην, ἡ ἀπὸ τοῦ Πνεύματος 
εἰς τὸ διηνεχὲς τῇ; ψυχῆς ἀλλητρίωσις. Nov μὲν γὰρ, 
εἰ καὶ μὴ ἀνακέχραται τοῖς ἀναξίοις, ἁλλ᾽ οὖν παρεῖ- 
vat δοχεῖ πως τοῖς ἅπαξ ἑσρραγισμένοις, vv ἐκ της 
ἐπιστροφῆς σωτηρίαν αὐτῶν ἀναμένον * τότε ὃὲ 
ἐξ ὅλου τῆς βεθηλωσάσης αὐτοῦ thv χάριν quyfs 


* | Cor. xv, 4l, 42, * Matth. xxv, 31. 


165 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XII. 


"C6 


ἀποτμπθήσεται. Διὰ τοῦτο οὐκ ἔστιν ἓν τῷ ἅδη 6 A tur, ncque in morte qui memor sit Dei !, cum jam 


ἐξομολογούμενος, οὐδὲ ἓν τῷ θανάτῳ ὁ μνημρνεύων 
θεοῦ, οὐχέτι τῆς βοηθείας τοῦ Πνεύματες συµπαρ- 
οὖσης. Πῶς οὖν δυνατὸν νοῆσαι χωρὶς τοῦ ἁγίου 
Πνεύματος ἐπιτελεῖσθαι τὴν χρίσιν, ὅπου γε ὁ λόγος 
δείχνυσιν, ὅτι αὐτό ἐστι xat τὸ τῶν διχαίων βραθεῖον, 
ταν ἀντὶ τοῦ ἁῤόαθῶνος παρασχεθῇ τὸ τέλειον * καὶ 
ἡ ποώτη τῶν ἁμαρτωλῶν χαταδίχη, ὅταν χαὶ ὃ δο- 
χοῦσιν ἔχειν ἁγαιρεθῶσι; Τὸ δὲ µέτιστον τεχµ{ριον 
τῆς πρὸς Πατέρα xal Yibv τοῦ Πνεύματος συναφείας, 
ὅτι οὕτως ἔχειν λέγετα; πρὸς θεὸν, ὡς πρὸς ἕχαστον 
ἔχει τὸ πνεῦμα τὸ ἐν ἡμῖν. Τίς γὰρ οἶδε, φποὶν, 
ἀνθρώπων τὰ τοῦ ἀγθρώπου, εἰ μὴ τὸ απγεῦμα τὸ 
ὃν αὐτῷ; Οὕτω xal τὰ τοῦ θεοῦ οὐδεὶς ἔγγωκεν, 
&l μὴ τὸ Πνεῦμα τὸ ἐκ τον θεοῦ. 
KezdA. (09. 

"Esto ταῦτα, φησὶν, ἀλλ οὐὑχὶ καὶ δόξα máv- 
τως ὀφειλομένη ἐστὶ τῷ Πνεύματ., ὥστε δοξολογἰαις 
ἆνυ νοῦσθαι παρ) ἡμῶν. Πόθεν ἂν οὖν τῆς ὑπερ- 
εχούσης πάντα νοῦν ἀξίας τοῦ Πνεύματος τὰς 
ἁτοδείξεις λάδοιμεν ,  εἴπερ fj Πατρὸς xo Υἱοῦ 
χοινωνία u$ ἀπιόπιστος αὐτοῖς πρὸς μαρτυρίαν 
ἁς.ώματος ἑνομίσθτ; "Έξεστί γε μὴν πρὀς τε τὰ 
Ex τῶν ὀνομάτων ἀποθλέφαντας στµαινόµενα, xa 
πρὸς τὰ τῶν ἑνεργειῶν αὐτοῦ μεγέθη, xal πρὸς τὰς 
εἰς ἡμᾶς, μᾶλλον δὲ ei; πᾶσαν τὴν χτίσιν γ2ρηγου- 
µένας εὑεργεσίας , τῆς µεγαλοφυίας αὐτοῦ xal 
εἲς ἀνεφίχτου δυνάµεως ἐπὶ ποσὸν γοῦν Ev περινοίᾳ 
γενέσθα.. Πνεῦμα ὠνόμασται: ὡς, Πγεῦμα ὁ θεός" 


non adsit sancti Spiritus adjutorium. Quomodo 
igitur intelligi potest absque Spiritu sancto fieri ju- 
dicium, cum Scriptura declaret ipsum esse et 
justorum praemium *, quando pro arrhabone exhi- 
bebitur quod perfectum est; et primam peccato- 
rum condemnationem , cum eo etiam quod habere 
videntur, spoliati fuerint? Porro maximum argu- 
mentum conjunctionis illius, quam Spiritus cum 
Patre et Filio habet, illud est, quod eodem modo 
dicitur habere se erga Deum, quo erga unumquem- 
que nostrum se habet spiritus, qui est in nobis. (Quis 
*nim, inquit, hominum novit ea que sunt honinis, 
nisi spiritus. qui est. in ipso? Sic et que Dei suni, 


p memo novit, nisi Spiritus qui ex Deo est *. 


Caput 19. 

Sit. ita, inquiunt, at ea gloria nullo pacto 
debetur Spiritui, ut a nobis glorificationibus sit 
extollendus. Unde igitur probaturi sumus Spiritus 
dignitatem intellectum. omnem  superantem, si 
Patris et Filii communio visa est istis minime snífi- 
ciens ad id testificandum ? Sane possumus et ad ea 
qui nominibus significantur respicientes, et ad 
operationum ejus magnitudinem , et ad beneficia 
qua in nos, imo qua in omnem creaturam con- 
fert, pro modulo nostro naturze illius sublimitatem 
ac potentiam incomprehensibilem percipere. Spi- 
ritus vocatus est, ut est illud, Spiritus Deus * ; et, 
Spiritus vultus nostri, Christus Dominus *. Sanctus 


xa, Πνεῦμα τοῦ προσώπου ἡμῶν, Χριστὸς Kó- C dicitur, quemadmodum sanctus. Pater, et sanctus 


picc. "Άγιον ' ὡς ἅγιος 6 Πατῆρ, xaX ἅγιος ὁ Υἱός. 
T7, μὲν γὰρ χτίσει ἑτέρωθεν ἐπεισήχθη ὁ ἁγιασμός: 
τῷ δὲ Πνεύματι συμπλτρωτικὴ τῆς φύσεώς ἐστιν f 
ἁγιότης. Διόπερ οὐχὶ ἁγιαςόμενόν ἔστιν, ἀλλ óviá- 
ξον. 'Ava0óv- ὡς ἀγαθὺς ὁ Πατὶρ, καὶ ἀγαθὸς ὁ Ex 
τοῦ ἀγαθοῦ γεννηθεἰς’ οὐσίαν ἔχον τὴν ἀγαθό- 
«υτα. Εὖὐθές ' ὡς εὖθλς Κύριος 6 θεός τῷ selva: 
αὐτοαλίθεια, xai αὐτοδιχαιοσύνη, παρεκτροπὰς ἐπὶ 
θάτερα χοὶ ἐχχλίσεις οὐχ ἔχον, διὰ τὸ ἄτρεπτον τῆς 
οὐσίας. Παράκλητος ὡς ὁ Movoyevfc* καθὼς aó- 
τός φησιν, ὅτι Ἐγὼ ἐρωτήσω τὸν Πατέρα pov, 
zal δώσει ὑμῖν dAAov Παράκ.Ίητον. 09:0 χοινὰ τὰ 
ὀνόματα πρὸς Πατέρα καὶ Yiy τῷ Πνεύματι, Ex τῆς 
χατὰ τὴν φύσιν οἰχειότητος τῶν προσηγοριῶν τού- 


των τυχόντι. Πόθεν γὰρ ἄλλοῦεν ; Πάλιν ἡγεμονιχὸν, p 


xaX Πνεῦμα τῆς ἀλτθείας, καὶ Πνεῦμα σοφίας ὠνό- 
µασται. Πνεῖμα θεῖον τὸ ποιῆσάν µε. Καὶ, Τὸν 
BeceAeA δὲ, «πσὶν, ἐγέπ.Ίησεν ὁ θεὸς Πγεῦμα 
θεῖον cozlac xal σι}έσεως καὶ ἑἐπτιστήμης. Τὰ 
μὲν οὖν ὀνόματα τοιαῦτα ὑπερφυῆ xai µε: 
γάλα : οὔμενουν ἔχοντά τινα εἰς δόξαν ὑπερθολήν. 

Αἱ δὲ ἑνέργειαι τίνες; "Αῤῥητοι μὲν διὰ τὸ µέ- 
Υτθος, ἀνεξχρίθμττοι δὲ διὰ τὸ xr 0oc. IIoc μὲν γὰρ 
νοῦσοµεν τὰ τῶν αἰώνων ἐπέχεινα; τίνες σαν αὖ- 
τοῦ «pb τὶς νοητΏς χτίσεως αἱ ἑνέργειαι; πόσαι 
U ἀπ᾿ αὐτοῦ περὶ τὴν χτίσιν χάριτες ; τίς δὲ ἡ 
πρὺ. zou, αἰῶνας τοὺς ἑπερχομένους δύναμις; Hv 


5 Psai. vt, 0. ? I Petr. 1, 19. * I Cor. n, 11. 
* Joan. xiv, 16. * Job xxxi, 4. * Exod. axxi, 3. 


Filius. Creaturz siquidem inducta est aliunde san: ti- 
monia; Spiritui vero sanetitas completiva est ua- 
turz. Ideoque non sanctificatur, sed sanctificat. 
Bonus item dicitur sicut Pater bonus est, οἱ sicut 
bonus est is qui ex bono natus est : cui bonitas est 
ipsa essentia. Rectus vocatur, ut rectus Dominus 
Deus *, eo quod per se sit ipsa veritas, et ipsa 
justitia, nec in hanc nec in illam partem se vertens 
aut flectens, propter naturz immutabilitatem. PPara- 
cletus nuncupatur velut Unigenitus : sicut ipse ait, 
Ego rogabo Patrem meum, et dabit vobis alium 
Paracletum ). Hoc pacto communia sunt nomina 
Patri, Filio et Spiritui sancto, qui has appellatio- 
nes ex nature consortio babet. Unde enim aliunde? 
Bursum Spiritus principalis, et Spiiitus veritatis, 
et Spiritus sapientix diclus est, Spiritus divinus 
qui me fecit *; et, Beseleel , inquit, implevit Deus 
Spiritu divino sapientie et intellectus el scien- 
tie *. Talia igitur nomina eximia illa quidem et 
Inagna, ncc tamen, quod ad gloriam attinet, exagge- 
ralionem ullam habentia. 

Àt operationes quales sunt? Ineffabiles qui- 
dem ob magnitudinem, innumerabiles vero ob 
multitudinem. Nam quo pacto intelligemus ea qu;e 
fuerunt ante. sacula? quz erant illius operationes 
ante creaturam intelligibilem? quanta autem ab 
illo beneficia in creaturam ? ad hzec, qu:e potestas ad 


* Joan. iv, 24. * Thren. iv, 30. 5 Psal. χει, 16. 


761 


EUTHYMII ZIGABENI 63 


ventura $z$cula? Erat enim, et anteerat, et simul A μὲν γὰρ xal &por,v, xal συμπαρῆν tip Πατρὶ xal 


aderat cum Patre et Filio ante szcula. Quare 
etiams! quid cogitarisjante &zcula, hoc tamen repe- 
rias Spiritu esse posterius. Quod si creationem 
repules, consolidate sunt caelorum virtutes a Spi- 
ritu, ita ut consolidationem intelligas firmitatem, 
quz non facile bonorum habitu excidat. Etenim 
quod Deo conjuncte sunt, quodque ad malitiam 
verli non queunt, quodque in beatitudine perpetuo 
perseverant virtutes, id illis a Spiritu accedit. 
Christi adventus ; Spiritus przcurrit. In carne ad- 
ventus, et Spiritus inseparabilis. Operationes virtu- 
tum, dona sanationum ; sed per Spiritum sanctum, 
Dzmones expulsi in Spiritu Dei. Diabolus spolia- 
tuis est imperio simul praesente Spiritu. Peccatorum 


τῷ Υἱῷ πρὸ τῶν αἰώνων. "Qote, x&v «t vofjoge 
τῶν αἰώνων ὀπέχεινα, τοῦτο εὑρήσεις τοῦ Βνεύματος 
χατωτέρω. Ἐάν τε τὴν χτίσιν ἐνθυμηθῇς, ἑστερεώ- 
Üncav αἱ τῶν οὐρανῶν δυνάµεις παρὰ τοῦ Πνεύμα, 
τος ᾽ τῆς στερεώσεως δηλονότι ἐπὶ τὸ δυσμετάπτω- 
τον τῆς ἀπὸ τῶν ἀγαθῶν ἔξεως νοουµένης. Ἡ γὰρ 
πρὸς θεὸν οἰχείωσις, xat τὸ πρὸς χαχίαν ἄτρεπτον, 
καὶ τὸ ἓν µαχαριότητι διαρχὲς, παρὰ τοῦ Πνεύματος 
ταῖς δυνάµεσι. Χριστοῦ ἐπιδημία. xai τὸ 
Πνεῦμα προτρέχει. Ἔνσαρχος παρουσία xaV τὸ 
Πνεῦμα ἀχώριστον. Ἐνεργήματα δυνάµεων, χαρί- 
σµατα ἰαμάτων, διὰ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου. Δαίμο- 
veg ἁπηλαύνοντο Ev τῷ Πνεύματι τοῦ Θεοῦ. Διάδο- 
λος χατηργεἶτο συµπαρόντος τοῦ Πνεύματος. 


facta remissio , sed in gratia Spiritus. Abluti enim B Αμαρτιῶν ἀπολύτρωσις ἐν τῇ χάριτι τοῦ Πνεύμα- 


estis el sanclificati in nomine Domini mostri Jesu 
Christi, e in Spiritu sancto *. Conjunctio cum Deo 
fit per Spiritum. Misit enim Deus Spiritum Filii 
sui in corda nostra, clamantem, Abba Pater ?. Βο- 
surrectio a mortuis, Spiritus virtute. Emittes siqui- 
dem Spiritum (uum, el creabuntur, el renovabis (a- 
ciem terre *. Sive quis creationem accipiat de 
exstinclorum reviviscentia ; an non magna Spiritus 
eperatio, qui nobis suppeditat vitam ex resurre- 
ctione, et ad spiritualem illam vitam animas nostras 
adaptat? Sive creatio dicatur esse eorum, qui hic 
per peccatum lapsi sunt, in meliorem statum mu- 
tatio (nam ifa quoque nonnunquam usurpatur justa 
Scripturze consuetudinem, velut cum Paulus dicit, 


Si qua in Christo nova creatura *), renovatio qu& C ἁμαρτίας διαπεπτωχότων ἐπὶ τὸ βέλτιον 


hic fit, et a vita terrestri 3c turbulentis affectibus 
obnoxia ad ccelestem conversationem transmutatio, 
qua fit in nobis per Spiritum, ad summam admi- 
rationem deducit animos nostros. lu his utrum me- 
tuere debemus, ne dignitatem immodicis honoribus 
transgrediamur ? an contra, ne illius notioner ad hu- 
milia deprimamus, etiamsi videamur maxima deeo lo- 
qui, quz quidem bumana mente concipi , buinanaque 
lingua proferri possuot ? Hzc dicit Spiritus sanctus, 
sicut hzc dicit Dominus : Descende, et perge cum illis, 
nihil hesitans, quoniam ego misi illos *, Num hzecsunt 
abjecti ac metu consternati verba ? Separate mihi Bar - 
nabam et Saulum in opusad —— quod accersivi illos *. 
Num servus ita loquitur? Et Igaias : Dominus misit 
me, et Spiritus ejus * ; et, Descendit Spiritus a Do- 
mino, εἰ deduxit illos *. At ne rursus mibi dedu- 
clionem accipias pro humili ministerio. Nam hoc 
opus etiam Dei esse testatur Scriptura. Deduzisti, 
inquit, sicul oves populum tuum * ; et, Qui deducis 
velut ovem Joseph !* ; et, Deduzit eos in spe, et non 
timuerunt !!, Proinde cum audieris, Cum venerit 
Paracletme, ille vobis suggeret, ac vos ducet in om- 
nem veritatem? : cogita deductionem, sicuti doctus 
es ; necalumnieris cogitatum. 


τος. Ax8A007a006 γὰρ xal ἡγιάσθητε ἐν τῷ ὁνό- 
pati τοῦ Κυρίου ἡμῶν "Incov Χριστοῦ, καὶ ἐν 
τῷ Πγεύματι τῷ ἁγίῳ. Οἰχείωσις πρὸς Θεὸν διὰ 
τοῦ Πνεύματος. ΕξαπέστειΊε γὰρ ὁ θεὺς τὸ Πνεὔ- 
μα τοῦ Υἱοῦ αὑτοῦ ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν, xpá- 
Lov: 'A66a ὁ Πατήρ. Ἡ ἐχ νεχρῶν ἐξανάστασις, 
τῇ ἑνεργείᾳ τοῦ Πνεύματος. Ἐξαποστε.ἒεῖς γὰρ τὸ 
Πνεῦμά σον, xal χτισθήσογται, xal ἀνακαιγιεῖς 
τὸ πρόσωπο» τῆς γῆς. Εἴτε τὴν χτίσιν τις ἔχλαμ- 
θάνοι ἐπὶ τῆς τῶν διαλυθέντων ἀναθιώσεως, πῶς 
οὗ µεγάλη τοῦ Πνεύματος ἡ ἐνέργεια, τοῦ olxovo- 
μοῦντος ἡμῖν «iy ἐξ ἀναστάσεως βίον, καὶ πρὸς τὴν 
πνευματιχὴν ἐχείνην ζωὴν τὰς φυχὰς ἡμῶν µετα- 
ρυθµίζοντος; Εἴτε λέγοιτο χτίσις ἡ ἐνταῦθα τῶν ἐξ 
μετα- 
κόσµησις (λέγεται γὰρ xal οὕτω χατὰ τὴν συνήθειαν 
τῆς Γραφῆς, ὡς ὅταν Παῦλος λέΥῃ᾽ ET τις ἐν Χρι- 
στῷ xau xcícic), xal ὁ ἐνταῦθα τοίνυν ἆναχαι- 
νισμὸς, xal dj ἀπὸ τῆς γηΐῖνης xal ἐμπαθοῦς ζωῆς 
ἐπὶ τὴν οὐράνιον πολιτείαν μεταθολὴ, διὰ τοῦ Πνευ- 
µατος ἡμῖν γινοµένη, ἐπὶ πᾶσαν ὑπερθολὴν θαύμα- 
τος τὰς ψυχὰς ἡμῶν ἀνάχει. Ἐπὶ τούτοις πότερον 
φοθηθῶμεν μὴ «hv ἀξίαν ὑπερθῶμεν ταῖς ὑπερθολαῖς 
τῶν τιμῶν: 1j τὸ ἑναντίον, μὴ εἰς ταπεινὺν χατ- 
αγάγωµεν τὴν περὶ αὑτοῦ ἔννοιαν, χὰν τὰ μέγιστα 
δόξωµεν ἐπ᾽ αὐτῷ τῶν EZ ἀνθρωπίνης διανοίας xat 
γλώττης προφεροµένων φθέγγεσθαι; Τάδε λέγει τὸ 
Πνεῦυμα τὸ ἅγιον, ὡς τάδε λέγει Κύριος’ Κατάδηθε, 
xal πορεύου σὺν αὐτοῖς, μηδὲν διακριόµεγος, 
διότι ἐγὼ αὐτοὺς ἀπέστα.Ίκα. Mh ταπεινοῦ ταῦτα 
καὶ χατεπτηχότος τὰ ῥήματα; Ἀφορίσατε δἠ (ου 
Βαργάδαν καὶ τὸν Σαῦ.Ίον εἰς τὸ ἔργω» ὃ agoc- 
κέχ.Ίημαι αὑτούς. ΜΗ δούλος οὕτω φθέγγεται; Καὶ 
ὁ Ἡσαῖας ' Κύριος ἀπέστα.ἰκέ µε, καὶ τὸ Πγεῦμια 
αὐτοῦ" xai, Κατέδη Πνεῦμα παρὰ Kvpiov, καὶ 
ὡδήγησεν αὐτούς. Καὶ μὴ µοι τὴν ὁδηγίαν πάλιν 
εἰς ταπεινὴν διαχονίαν ἐχλάδῃς. Τοῦτο vip xal θεοῦ 
ἔργον εἶναι ὁ λόγος διαμαρτύρεται. Ὡδήγησας, 
φησὶν, ὡς πρόδατα τὸν Aaóv σου’ xai, Ὁ ὁδηγων 


ὡσεὶ πρόδατον τὸν "ocho: καὶ Ὡδήγησεν αὑτοὺς ἐπ ἐλπίδι, καὶ obx ἐδειλίασαν». "στε ὅτον 


' [ Cor. vi, 11. ο Galat, iv, 6. 
* jsa. xpvut, 16. * Isa. 1.xin, 14. 
xiv, 26; xvi, 13. 


5 Pgal. cit, 20. 
5 Pai. Lxxvi, 21, 


6 Aet. xi, 3. 
!* Joau. 


5 Act. x, 90. 


* JI Cor. v, 17. 
!! Psal. LXXVI, οὐ. 


'" Psal. Lxxix, 1. 


769 


PANOPLIA DOGMATICA., — TIT. XII. 


1:0 


ἀχούσῃς, ὅτι Όταν E40g ὁ Παράκλητος, ἀχεῖνος ὑμας ἀναμνήσει καὶ ὁδηγήσει πρὸς πᾶσαν τὴν 
ἀ.Ιήθειαν, τὴν ἑδηγίαν, ὡς ἰδιδάχθης, νόει' μὴ συχοφάντει τὴν ἔννοιαν. 
Αλλὰ Kal ἐντυγχάνει, φησὶν, ὑπὲρ ἡμῶν Α At, inquies, Etiam interpellat pro nobis 33 


Ὕστε ὅσον Ἱχέτης τοῦ εὐεργέτου λείπεται, τοσοῦτον τὸ 
Πνεῦμα χατὰ τὴν ἀξίαν ἁποπέπτωχε τοῦ Θεοῦ. Eb 
δὲ οὕπω ἤχουσας περὶ τοῦ Μονογενοῦς, ὅτι ἐστὶν ἓν 
δεξιᾷ τοῦ θεοῦ, χαὶ ἐντυγχάνει ὑπὲρ ἡμῶν; Mii οὖν 
ὅτι τὸ Πνεῦμα Ev σοὶ (εἴπερ 55 ὅλως ἐν aot), μηδ' ὅτι 
ἁποτυφλωθέντας ἡμᾶς πρὸς τὴν ἐχλογὴν τοῦ συµ.- 
φέροντος διδάσχει, χαὶ ὁδηγεῖ, τούτου ἕνεχεν τὴν 
εὐσεθῃ χαὶ ὁσίαν περὶ αὐτοῦ δόξαν ζημµιωθῇᾷς. 
Ὑπερθολὴ γὰρ ἀγνωμοσύνης τοῦτό ΥΣ, τὴν φιλαν- 
θρωπίαν τοῦ εὐεργέτου ἀφορμῆν ἀχαριστίας ποιεῖ- 
σθαι. Mt οὖν λυπεῖτε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. 'Axoó- 
σατε τί φησιν dj ἀπαρχὴ τῶν μαρτύρων Στέφανος, 
τὸ δυσπειθὲς xal ἀνυπόταχτον τῷ ad ὀνειδίζων. 
Ὑμεῖς, φησὶν, del. τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ drri- 
Ἀίπτετε. Καὶ πάλιν ὁ Ἡσαῖας, Παρώξυναν τὸ 
Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ ἑστράφη αὐτοῖς εἰς Ey0pay * 
χα) ἑτέρωθι: 'O οἶκος τοῦ ἸΙαχὼόδ παρώργισε 
có Πνεῦμα Κυρίου ' εἰ pt ἐξουσιαστιχῆς δυνάµεως 
παραστατιχὰ τὰ τοιαῦτα; Tf) τῶν ἐντυγχανόντων 
κρίσει παρίηµι. 
Κεφά.1. x'. 

Οὔτε δούὺλόν φησιν, οὔτε δεσπκότην, ἁλλ᾽ ἑλεύ- 
θερον. Ὢ τὴς δεινῆς ἀναλγησίας, (b τῆς ἐλεεινῆς 
ἀφ' θίας τῶν ταῦτα λεγόντων |. TI. πλέον αὑτῶν 
ὀδύρωμαι ; τὸ ἁμαθὲς, Ἡ τὸ βλάσφημον» ot ys τὰ 
ες θεολογίας δόγµατα ἀνθρωπίνοις µπαραδεἰ- 
Υµασι καθυθρίζουσι, καὶ τὴν ὧδε συνήθειαν, παρ- 
ἨΠλλαγμένην ἔχουσαν τῶν ἀπιωμάτων τὴν διαφο- 
ρὰν, τῇ θείᾳ καὶ ἀῤῥήτῳ φύσει προσαρµόζσειν ἐπι- 
χειροῦσιν' οὐχ ἐννοοῦντες, ὅτι παρὰ μὲν ἀνθρώποις 
τῇ φύσει δοῦλος οὐδείς. Ἡ γὰρ καταδυναστευβέντες 
ὑπὸ ζυγὸν δουλείας Ίχθησαν , «ὡς ἐν αἰχμαλω- 
δίαις ' f διὰ πενίαν κατεδουλώθησαν, ὡς οἱ Αἰγύπτιοι 
«(p Φαραώ  ἡ χατά τινα σοφὴν χαὶ ἀπόῤῥητον οἶχο- 
ψοµίαν οἱ χείρους τῶν παίδων Ex τῆς τῶν πατέρων 
φωνῖς τοῖς φρονιµωτέροις xaX βελτίοσι δονλεύειν xat- 
εδιπάοθησαν» ἣν οὐδὲ χαταδίχην, ἁλλ' εὐεργεσίαν 
εἴποι τις ἂν δίχαιος τῶν γινοµένων ἐξεταστής. Toy 
γὰρ δι ἔνδειαν τοῦ φρονεῖν οὐχ ἔχοντα ἐν ἑαυτῷ τὸ 
χατὰ φύσιν ἄρχον, τοῦτον ἑτέρου χτῆμα Ὑενέσθαι 
λυσιτελέστερον, ἵνα, τῷ τοῦ χρατοῦντος λογισμῷ 
διευθυνόµενος, ὅμοιος ᾗ ἅρματι ἠνίοχον ἀναλαδόντι, 


xa πλοίῳ χυθερνῄτην Éyovet ἐπὶ οἰάχιον χαθήµενον. 


Διὰ τοῦτο Ἰαχκὼθ χύριος τοῦ Ἡσαῦ ix τῆς εὑλογίας 
τοῦ πατρὸς, ἵνα χαὶ μὴ βουλόμενος παρὰ τοῦ φρονί- 
μον εὐεργετῆται ὁ ἄφρων, οὐχ ἔχων τὸν οἰχεῖον χηδε- 
μόνα τὸν νοῦν. Καὶ Χαναὰν παῖς οἰχέτης ἔσται 
«ei; ἀδελφοῖς, ἐπειδὴ ἀδίδαχτος fjv τῆς ἀρετῆς, ἁσύν- 
ετον ἔχων τὸν ἑαυτοῦ πατέρα τὸν Χάμ. δε μὲν οὖν 
οὕτως οἱ δοῦλοι’ ἐλεύθεροι δὲ, οἱ διαφυγόντες πενίαν 1) 
πόλεμον, ἢ τῆς ἑτέρων χηδεµονίας ἀπροσδεεῖς. "Doce 
χἂν 6 μὲν δεσπότης, ὁ δὲ οἰκέτης λέγτται, ἀλλ᾽ οὖν πάν- 
πες xai χατὰ τὴν πρὺς ἀλλήλους ὁμοτιμίαν, xai ὡς 
χτήµατα (70) τοῦ πεποιηχότος ἡμᾶς, ὁμόδουλοι. "Ex: 


C 


D 


proinde quantum is qui supplex est, beneficii au- 
ctore inferior est, tantum quoque Spiritus ratione 
dignitatis a Deo remotus. At tu nondum audisti de 
Unigenito, quod is est in dextera Dei, et interpellat 
pro nobis *? Itaque quia Spiritus in te est, si 
tamen omnino in te est, εἰ quia nos exc;ecatos ad 
eligendum quod utile est, docet, deducitque, ne 
eam ob causam piam ac sanctam de eo opinionem 
amittas. Nam profecto summus fuerit ingrati animi 
gradus, benefacientis humanitatem ad ingrati animi 
occasionem vertere. Nolite igitar contristare Spi- 
ritum sanctum 3. Audite quid dicat martyrum pri- 
miti: Stephanus, inobedientiam ac rebellionem 
exprobrans populo. Vos, inquit, semper Spiritui 
sancto resistitis *. Et rursum 1saias : Exacerbave- 
exnt Spiritum sanclum , el. versus est illis in inimi- 
ciiam *. Et alibi, Domus Jacob irritavit Spiritum 
Demini *. Audite, inquam, an non hzc summam 
petentiam declarent? Judicio legentium permitto, 


Caput 30. 

Neque servus, inquit, neque dominus, sed 
Hber. O mirum stuporem, 0 miserandam ου- 
daciam ista loquentium ! Quid amplius deplo- 
rem :.;utrum inscitiam, an blasphemiam isto- 
rum? qui quidem de Deo dogmats humawis 
exemplis dedecorant; ac hominum consuetudi- 
nem, per quam dispar est dignitatum excellen- 
tia, ad divinam et ineffabilem naturam accommo- 
dare nituntur : haud reputantes apud homines 
quidem nullum esse natura servum. Áut enim po- 
tentia oppressi, sub jugum servitutis inducti 
sunt, velut in bello capti : aut ob pauperatem in 
servitutem adacti sunt, velut JEgyptii Pharaoni : 
aut juxta sapientem quamdam et arcanam dispen- 
sationem, qui inter filios deteriores sunt, parentum 
voce, sapientioribus ac melioribus in servitutem 
addicti sunt; quam haudquaquam condemnationem, 
sed beneflcium potius dixerit :!quus rerum zstima- 
tor. Nam qui ob sensus inopiam, non habet in se- 
se id qnod natura imperat, huic utilius est alterius 
fieri mancipium, ut dum dominantis prudentia di- 
rigitur, similis sit currui qui aurigam recepit , aut 
navi qui nauclerum habet clavo assidentem. απο 
ob causam Jacob dominus Esau ex benedictione 
patris ?*, ut stultus a sapiente vel invitus beneficio 
afficeretur, quippe non babens proprium curato» 
rem, videlicet mentem, Et Cbanaan filius servus erit 
fratribus suis *, quoniam indocilis erat ad virtu- 
tem, imprudentem habens patrem, videlicet Cham. 
Àd hunc igitur modum hic fiunt servi; liberi vero 
sunt, qui effugerunt paupertatem, aut bellum, aut 
qui aliorum cura non egent. Itaque quamvis hic 
herus, ille servus appelletur, omnes tamen et qua- 


* Rom. viri, 54. ? ibid. * Ephes. 1v, 50. * Act, vii, 51. 5 Isa. σµΙΗ, 10. 5 Psal. cv, 92. " Gen. 


zxvit, ὁ]. * Gen. ix, 25. 


711 


EUIIIYMII ZIGADENI 


113 


tegus sumus ejusdem inter nos conditionis, et tan- A δὲ τί δύνασα: τῆς δουλείας ὑπεξαγαγεῖν;, Ὅμου τε 


quam illius qui nos condidit mancipia , conservi 
sumus. lllic porro quid potes e servitute eximere? 
Nam statim ae condita sunt, simul cum eis condita 
servitus. Sibi enim invicem non imperant, eo quod 
caelestia plus habendi non tenentur desiderio. Deo 
autem subjecta omnia, ac tanquam domino dee 
bitum. tiinorem , ac tanquam  conditori. eebi- 
tam gloriam persolvunt. Filius enim gloria afficit 
patrem, et servus dominum suum — '. Et ex his duo- 
bus alterum omnino Deus requirit. Nam si Pater, 
inquit, sum cgo, ubi es! aloria mea? Si Dominus 
δι ego, ubi est timor meus * ? Alioqui vita custo- 
dis ac inspectioni Domini non subdita, omnium 
maxime miserabilis forct. Cujusmodi sunt virtutes 
desertrices, quxe quod cervicem erexerunt adversus 
Deum omnipotentem, servitutem detrectant, non 
quod aliter natura comparatze sint, sed quod sub- 
dite esse nolint Creatori. Quem igitur appellas Ii- 
berum? Eum qui sine rege est? qui neque in.pe- 
randi alteri potestate: habet, neque aiterius impe- 
rium adunttit? Αί nec est istiusmodi natura in rebus 
conditis, οἱ hoc de Spiritu cogitare aperta impietas 
est. Quare si Spiritus creatus est, profecto servit 
cum omnibus. Omnia enim, inquit, serviunt. tibi * ; 
Testimonia ex Scripturis Spiritum appellari Domi- 
num. Caput 24. 

Sed quid opus estex rebus humilibus puguan- 
tes, dociring turpiter parare victoriam , cum 
liceaLillustriorum appositione, glori: excellentiam, 
cui contradici non possit, demonstrare? Quod si 
proferemus ea qui: nos Scriptura docuit, forsitan 
magno vehementique clamore vociferabuntur, οἱ 
auribus obturatis Pneumatomachi tollentes lapides, 
aul quidquid forte occurrerit, in arma quisque ver- 
tentes, in nos irruent. Sed non est nobis incolumi- 
tas anteponenda veritati. Invenimus igitur apud 
Apostolum : Dominus auiem dirigat corda vestra in 
dilectionem Dei, et in patientiam Christi pro tribula- 
tionibus *. Quis est Dominus dirigens in dilectio- 
nem Dei, ct in patientiam Christi pro tribulationi- 
bus? Respondeant nobis, qui Spiritum in servitu- 
tein. adigunt. Sive enim de Deo et Patre fuisset 
sermo, omnino dixissel : Dominus vos dirigat in 
dilectionem sui : sive de Filio, addidisset , in suam 
ipsius patientiam. Quarant igitur quaznam Sit. alia 
persona, quam Domini vocabulo deceat honorari. 
Muic afline est et illud, quod alibi positum est : 
Dominus vos impleat et abundare faciat charitate, in 
ου: invicem el in omnes, quemadmodum et nos in vos, 
ad confirmandum corda vestra irreprehensibilia in 
sanctificatione, coram Deo εἰ Patre. nostro , in ad- 
ventu Domin? nostri Jesu Christi cum. omnibus san- 
clis suis *. Quein Dominum precatur, coram Dco 
et Patre. nostro in adventu Domini nostri irrepre- 
hensibilia fidelium Thessalonicensium corda, con- 
firmata in sanctitate constabilire? Respondeant no- 

! Malach. i, 6. 


* jbid. 3 Psal. exvi, 91. 


* li Thess. i1, 5. 


γὰρ ἐχτίσθη, xal τὸ δοῦλον εἶναι συγχατ- 
εσχεύασται. ᾽Αλλίλων μὲν γὰρ οὗ κατάρχουσιν, 
ἐπειδὴ πλεονεξίας ἅμοιρα τὰ οὐράνια᾽ Θεῷ δὲ πάντα 
ὑποχύπτει, xal ὡς δεσπότῃ τὸν ὀφειλόμενον φόθον, 
xai ὡς δημιουργῷ τὴν ἐπ.θάλλουσαν jay ἀποδι- 
δόντα. Yióc γὰρ δοξάζει zacépa , καὶ Óov.toc τὸν 
χύριον αὑτοῦ. Καὶ ἀπαιτεῖ πάντως τῶν δύο τὸ 
ἕτερον ὁ Θεός. El γὰρ Πατήρ εἰμι ἐγὼ, zov ἐστι, 
φησὶν, ἡ δόξα µου; καὶ εἰ Πύριός εἰμι ἐγὼ, ποῦ 
&ccir ὁ gó6oc (tv; "MK πάντων ἂν εἴη ἐλεεινοτάτη 
ζωὴ, μὴ ὑπὸ «tv ἐπισχοπὴν τοῦ Δεσπότου χει- 

µένη Ὁποῖαί εἰσιν αἱ ἁποστατικαὶ δυνάµεις, αἱ διὰ 
τὸ τραχηλιάσαι κατὰ Osos παντοχράτορος; ἀφηνιά- 
ζουσαι τῆς δουλείας ΄ οὗ τῷ ἑτέρως πεφυχέναι͵, ἀλλὰ 
τῷ ἀνυποτάκτως ἔχειν πρὸς τὸν ποιέσαντα. Tíva οὖν 

λέγεις ἐλεύθερον ; Τὸν ἀθασίλευτον; τὸν uf, zs ἄρχειν 

τἐρου δύναμιν ἔχοντα, μήτε ἄρχεσθαι καταδεχόµε- 

vOv; Αλλ' οὔτε ἔστι τις τοιαύτη φύσις ἐν τοῖς οὖσι, 

χαὶ τοῦτο ἐννοῆσαι χατὰ τοῦ Πνεύματος ἀσέθεια 

περιφανἠς. Ὥστε εἰ μὲν ἔχτιστα:, δουλεύξι δηλαδη 

μετὰ πάντων ' Τὰ γὰρ σύμπαντα, qnot, Óov.la cá 

εἰ δὲ ὑπὲρ την χτίσιν ἐστὶ, τῆς βασιλείας Esc χοι- 

νωνόν. 


sin supra creaturam est, regni quoque consors est. 


Μαρτυρίαι ἐκ τῶν Γραφῶν τοῦ xvpioAoresiaat 
τὸ Πγεῦμα. Κεφ. κι. 


Καὶ τί δεῖ, ix τῶν ταπεινῶν ἀπομαχοιένους, 
αἰσχρῶς τὴν νίκην κατακτᾶσθαι τῷ λόγῳ, EE), τῇ 


C Παραθέσει τῶν σεµνοτέρων ἀναντίῤῥητον τὴν ὑπερ- 


θολὴν τῆς δόξης ἐπιδειχνύναι; El δὲ λέγοιμεν ἃ παρὰ 
τῆς Σραφῆς ἐδιδάχθημεν, τάχα που µέγα καὶ σφο- 
ópby ἀναχράκονται, xal συσχόντες τὰ (ta, ἀράμενοι 
λίθους, 7| ὃ τι ἂν τύχοι παραγανὲν , τοῦτο τῶν IIvev- 
µατοµάχων ἕχαστος ὅπλον ποιησάµενος, ἐφ᾽ fud; 
Ἡξουσιν. Οὐ μὴν πρό γε τῆς ἀλτθείας τιµητέα ἡμῖν 
ἡ ἀσφάλεια. Εὔρομεν τοίνυν παρὰ τῷ Αποστόψ’ 
Ὁ δὲ Κύριος κατευθύναι ὑμῶν τὰς καρδίας εἰς 
τὴν ἁγάπην τοῦ θεοῦ, καὶ εἰς τὴν ὑπομονὴν τοῦ 
Χριστοῦ ὑπὲρ τῶν θ.4ίγεων. Τίς ὁ χατευθύ- 
νων Κύριος εἰς τὴν τοῦ θ:οῦ ἀγάπην, xa εἰς τὴν 
ὑπὲρ v0f$ θλίφεων τοῦ Χριστοῦ ὑπομονήν; ᾿᾽Αποχρι- 
νάσθωσαν ἡμῖν οἱ τὸ Πνεῦμα καταδουλούμενοι. Εἴτε 
γὰρ περὶ τοῦ θεοῦ xat Πατρὸς ὁ λόγος, πάντως 
ἂν εἴρητο' 'O δὲ Κύριος ὑμᾶς κατευθύναι εἰς τὴν 
ἑαυτοῦ ἁγάπην ' site περὶ τοῦ Υἱοῦ , προσέχειτο 
ἂν, εἰς τὴν ἑαυτοῦ ὑπομονήν. Ἀττείτωσαν οὖν τί 
ἐστιν ἄλλο πρόσωπον, ὃ τῇ προσηγχορίᾳ τοῦ Κυρίου 
τιμᾶσθαι ἄξιον. Παραπλήσιον δὲ τούτῳ καὶ τὸ 
ἑτέρωθι χείµενον, 1ó* ᾿γΥμᾶς δὲ ὁ Κύριος aAsorá- 
σαι xal περισσεύσαι τῇ ἁγάπῃ εἰς ἀ.1Λή.-Ίους xal 
εἰς πάντας, xa0ázep καὶ ἡμεῖς εἰς ὑμᾶς, elc. τὸ 
στηρίξαι ὑμῶν τὰς καρδίας ἀμέμπτους ἐν ἁγιω- 
σύγῃ ἔμπροσθεν τοῦ θεοῦ καὶ Πατρὸς ἡμῶν ἐν 
τῇ παρουσίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ 
μετὰ πάντων τῶν ἁγίων αὐτοῦ. Ποῖον Κύριον εὔ- 
χεται ἄμπροσθεν τοῦ θεοῦ καὶ Πατρὸς ἡμῶν tv τῇ 


* ] Thess, 1, 12, 15. 


113 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XII. 


———— SHÉRRREBRBBEEEEEEEE—u——Z————spt—— € Án! 


1:4 


παρουσίᾳ τοῦ Kupiou ἡμῶν ἀμέμπτους τὰς καρδίας A bis, qui cum ministratoriis spiritibus, qui mittuntur 


ἑστηριγμένας iv ἁγιωσύν; τῶν tv Θεσσαλονίκη 
πιστῶν σττρίξαι; Αποκρινάσθωσαν ἡμῖν οἱ μετὰ 
τῶν λειτουργικῶν πνευμάτων τῶν πρὸς διαχονίαν 
ἁποστελλομένων τὸ ἅγιον Πνεῦμα τιθέντες. ᾽Αλλ᾽ ox 
ἔχουσι. Διόπερ ἀχουέτωσαν χαὶ ἑτέρας µαρτνρίας 
διαῤῥέἕδην xal αὐτῆς χυριολογούσης τὸ Πνεῦμα. 0 
δὲ Κύριος, φησὶ,τὸ Πγευμά ἐστι' χαὶ πάλιν’ Kaüá- 
περ ἀπὸ Κυρίου Πνεύματος. "(ote δὲ µηδι- 
μίαν ἀντιλογίας ἀφορμὴν χκατα)λιπεῖν, αὐτὴν πχ- 
βαθήσοµαι τοῦ Αποστόλου τὴν λέξιν ' "Aypi yàp τῆς 
σήμερον τὸ αὐὑτὺ xd Avppa ἐπὶ τῇ ἀναγνώσει τὴς 
Πα.λαιᾶς Διαθήκης μένει, μὴ ἀνακαλυπτέμενο», 
Ó τι év Χριστῷ καταργεῖται. "Οταν δὲ ἐπιστρέν'ῃ 
πρὸς Κύριο», περιαιρεῖται τὸ κά ἴυμμα. 'O 


ad ministerium, collocant Spiritum sanctum. At 
non habent quod respondeant. Quapropter audiant 
et aliud testimonium, evidenter Spiritum sanctum 
appellans Dominum. Dominus , iuquit, Spiritus 
est ! ; et rursum : Tanquam α Domino Spiritu * . 
Ne vero ulla relinquatur occasio contradicendi, ipsa 
Apostoli verba proferam in medium : Usque ad ho- 
diernum enim diem idem velamen in lectione. Veter.s 
Testamenti manet , non revelatum, quod in Christo 
abrogatur. Cum aulein conversus [uerit ad Dominum, 
tolletur velamen. Dominus autem Spiritus est ? . Cur 
hoc dicit? Quoniam qui nudo intellectui litterze as- 
sidet, et illic circa legales observationes occupatus 
est, Judaica littera interpretatione quasi velo te- 


Κύριες τὸ Πνεῦμά ἐστι. Τί τοῦτο λέγων; "Ότι ὁ B ctum habet cor : stque id illi accidit, eo quod igno- 


qu τῇ διανοίᾳ τοῦ γράµµατος mpoa«aüfusvo;, xal 
αὐτοῦ που περὶ τὰ νομ.κὰ παραττρήµπατα διατρίδω», 
οἵόν τινι παραπετάσµατι τῇ Ἰουδαϊχῇ τοῦ γράµµα- 
τος ἐκδοχῇ thv χαρδίαν ἑαυτοῦ συγχεκάλυπται: καὶ 
ποὔτο πάσχει παρὰ τὸ ἀγνοςῖν, ὅτι f) σωματικὴ τοῦ 
νόµου τέρησις £v τῇ ἐπιδημίᾳ τοῦ Χριστοῦ χατ- 
αργεῖται, τῶν τύπων λοιπὸν µεταλγφθέντων εἰς τὴν 
ἀλήθειαν. ᾿Αργοῦσι γὰρ λύχνοι τῇ τοῦ ἐλίου ΄αρου- 
Gia * xai σχολάτει ὁ νόμος, xaX προφητεῖαι xa- 
τασιγάζοντα., τῆς ἁληθείας ἀναφανείσης. 'O μέντοι 
δυνηθεὶς ἐπὶ τὸ βάθος δισχύψαι τῆς νομικΏς ἑννοίας, 
χαὶ τὴν ix τοῦ γράμματος ἀσάφειαν, ofóv τι χατα- 
πέτασµα, διασχὼν, εἴσω γενέσθαι τῶν ἀποῤῥβτων, 
οὗτος ἐμιμήσατο τὸν Μωῦσην ἐν τῷ διαλέγεσθαι τῷ 
Θεῷ περιαιροῦντα τὸ κάλυμμα, ἐπιστρέφων xai αὖ - 
εὓὺς ἀπὸ τοῦ γράµµατος πρὸς τὸ πνεῦμα. "Doce 
ἀναλογεῖν τῷ μὲν ἐπὶ τοῦ προσώπου Μωῦσέως κχα- 
λύμματι τὴν τῶν νομικῶν διδαγµάτων ἀτάφειαν, 
τῇ δὲ ἐπιστροφῇ τῇ πρὸς τὸν Κύριον τὴν πνευµα- 
σιχὴν θεωρίαν. 'O οὖν ἐν τῇ ἀναγνώσει τοῦ νόµου 
περιελὼν τὸ γράµµα ἐπιστρέφει πρὸς τὸν Κύριον (ὁ 
δὲ Κύριος νῦν τὸ Πνεῦμα λέγεται), xai ὅμοιος γίνε- 
ται Μωῦσεῖ Ex τῆς ἀπιφανείας τοῦ Θεοῦ τὸ πρόσ- 
ὠπον δεδοξασμένον ἔχοντι. Ὡς γὰρ τὰ τοῖς ἀνθηροῖς 
χρώμασι παραχείµενα Ex τῆς περιῤῥεούσης αὐγῆς 
χαὶ αὐτὰ χαταχρώννυται * οὕτως ὁ ἑναργῶς 
ἑνατενίσας τῷ Πνεύματι Ex τῆς ἐχείνου δόξης µετα- 
μορφοῦταί πως πρὸς τὸ φανότερον, οἷόν τινι φωτὶ, 
$3 ix τοῦ Πνεύματος ἀληθείᾳ τὴν καρδίαν χαταλαμ- 
πόμενος. Καὶ τοῦτό ἐστι τὸ, μεταμορφοῦται ἀπὸ τῆς 
δόξης τοῦ Πνεύματος ei; «hv οἰκείαν δύξαν, οὐ µι- 
χρολόγως, οὐδὲ ἀμνδρῶς' ἁλλ᾽ ἐπὶ τοσοῦτον, ἐφ᾽ ὅσον 


ret corporalem legis observationem in adventu 
Christi abolitam esse, jam figuris ad veritatem trans- 
latis. Sunt. enim supervacanez lucern:z solis ad- 
ventu ; et cessat lex, et prophetiz silent , simul ut 
illuxit veritas. At qui potuit ad profunda lega- 
lis sensus penetrare, ac discussa legis obscuritate, 
ceu velamento, introire ad arcana, hic Mosen iwi- 
tatus est, velamen, dum loquitur cum Deo, tollen- 
lem *; ipse se etiam convertens a littera ad spiri- 
tim. Quare velamini quod imposituni est super fa- 
ciem Mosi, respondet legalium doeumentorum ob- 
scuritas ; conversioni autem ad Dominum respon- 
det spiritualis intelligentia. Ergo qui in lectione 


. legis aufert litteram, convertit sese ad Dominum 


(Dominus autem nunc Spiritus dicitur), ac similis 
redditur Mosi, ex apparitione Dei faciem glorifica- 
tam habenti. Sicut enim qua juxta floridos colores 
posita sunl, e splendore promanante colorantur et 
ipsa : sic qui evidenter intendit oculos in Spiritum, 
ex illius gloria quodammodo transformatur ut (ας 
Vlustrior, dum veritate a Spiritu promanante, ceu 
luce quadam, corde illuminatur. Et hoc est trans- 
formari a gloria Spiritus ad propriam gloriam, 
haud parce, neque tenuiter, sed in tantum, quan - 
tum par est illustrari eum qui a Spiritu illumina- 
tur. Non vereris, o homo, Apostolum dicentem *: 
Templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis *? 
Num potuisset unquam servile doinicilium appella- 
tione templi honorare? Quid qui Scripturam divi- 
nitus inspiratam appellat, eo quod afflatu Spiritus 
Scripia sit, num contumeliosis et Spirituin atte- 
nuantibus verbis utitur? 


ἐστὶν εἰχὺς τὸν ἀπὸ τοῦ Πνεύματος φωτικόμενον, O3 δυσωτῃ, ἄνθρωπε, τὸν ᾿Απόστολον λέγοντα, ὅτι 
Ναὸς θευῦ ἐστε, xal τὸ Πνεῦμα τοῦ θεοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν; " Apa τὸ δουλικὸν οἰχητήριον «ατεδέξατο ἄν 
ποτε τῇ τοῦ ναοῦ προσηγορία τιμῆσαι; Τί δὲ ὁ θεόπνευστον τὴν Γραφῖν ὀνομάζων, διὰ τῆς ἐπιπνοίας 
40) ἁγίου Πνεύματος συγγραφεῖσαν, μὴ τοῖς τοῦ »αθυθρίξον.ος xal χαταυμικρύνοντος αὐτὸ προσρήµασι 
χέχρτται ; 


Tov αὐτοῦ σύστασις κατὰ τὴν φύσιν κοινωνίας 
τοῦ Πνεύματος. ἐκ τοῦ ὁμοίως εἶναι Παερὶ καὶ 
Υἱῷ πρὸς θεωρ/ίαν Óvcégixtor. KegdA. x3'. 


U0 µήύνον δὲ ἐξ ὧν τὰς αὑτὰς προσηγορίας 


Ejusdem confirmatio naturalis. communionis Spiri- 
tus, eo quod eque ac Pater et Filius incomprehen- 
sibilis est. Capui 22. 


Non solum autem ex hoc quod easdem ha- 


ΣΗ Cer. 11, 17. * ibl. 18. * ibid. 14, 10, 17, * Exod. xxzie, δὲ. * I Cor. 11, (0. * Il Tim. 1n, 10. 


115 


FUTHYMI1 ZIGADENI 716 


bet appellationes, et in operationibus consors est A ἔχει, xat χοινωνόν ἔστι τῶν ἔνεργεῶν ἩΠατρὶ xai 


Patri οἱ Filio, dilucet naturz illius excellentia ; ve- 
rum etiam ex eo quod pariter incomprehensibilis 
est intellectu. Quas enim de Patre loquitur, quod 
sit supra cogitationem humanam, quaque de Filio, 
eadem Domiuus οἱ de Spiritu sancto dicit ;: Pater 
juste, e! mundus te won cognovit * ; mundum appel- 
lans hic non globum e calo et terra constantem, 
sed caducam hanc innvmerisque mutationibus οὐ” 
noxiam vitam. Ac de seipso loquens, Adhuc modi- 
cum, inquit, ef mundus me jam non videt, vos autem 
tídetís me *. Rursus liic eos qui materiali carnalique 
vita devincti sunt, et oculis tantum expendunt ve- 
ritatem, mundum appellans, qui non amplius oculis 


cordis visuri erant Dominum nostrum, eo quod re- ῃ 


surrectionem non crederent. l]jzc autem eadem 
dixit et de Spiritu ; Spiritum, inquit, veritatis, quem 
mundus non potest accipere, quod non videat il- 
!um, neque cognoscat eum : vos aule:n cognoscilis il- 
lum, quod apud vos manei * . Carnalis siquidem ho- 
mo mentem habens ad contemplationem baud 
exercitalam, imo vero totam in affectu carnis velut 
in cceno defossam gerens, non potest ad spirituale 
lumen veritatis attollere oculos. Quapropter mun- 
dus, lioc est, carnis cupiditatibus addicta vita, vel- 
vut oculus imbecillis non ferens radii solaris lumen, 
Spiritus graliam non recipit. At Dominus cum hoc 
discipulis testimonium dedisset, quod munde es- 
sent vitae ob doctrinam ipsius, dal etiam, ut jam ad 
speculationem contemplationemque Spiritus sint 
idonei. Jam enim, inquit, vos mundi estis propter ser- 
moneii quem locutus sum vobis *.Unde mundus quidem 
nou potest illum accipere, quandoquidem non videt 
illum : vos autem novistis eum , quoniam apud vos 
manet 5. Eadem dicit et leaias : (ui stabilivit ter- 
ram, ei qua in ea sunt, deditque spirationem populo, 
qui est super illam, εἰ Spiritum calcantibus eam 9. 
Nam qui conculcant terrena, iisque superiores eva- 
serunt, digni praedicati sunt dono Spiritus sancli. 
Quem eryo mundus capere non potest, quique a 
solis sunctis per cordis puritatem videri potest , 
qualem esse existimandum est, aut. quales illi ho- 
Rores competere ? 


Yip, τὸ ὑπερέχον αὐτοῦ τῆς φύσεως Tvtptpov, 
ἁλιὰ χαὶ ἐξ ὧν ὁμοίως ἐστὶ πρὸς θεωρίαν υυ5- 
έφικτον. "A γὰρ περὶ τοῦ Πατρός φησιν, ὡς ἐπέχεινᾶ 
ὄντος ἀνθρωπίνης ἑννοίας, xai & περὶ του vio", 
ταῦτα ὁ Κύριος χαὶ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος λέγει’ 
Πάτερ δίχαιε, καὶ ὁ κόσμος 08 οὐκ ἔγνω' τὸν 
χόσμον λέγων νῦν οὐχὶ τὸ ἐξ ουρανοῦ xai γῆς 
σύστημα, ἀλλὰ τὴν ἐπίχηρον ταύτην xal µνρίαις 
μεταθυλαῖς ὑποχειμένην ζωήν. Καὶ περὶ ἑαυτοῦ 
διαλεγόµενος, "Ett uxpór , φησὶ, καὶ ὁ xóc poc µε 
οὐχέτι θεωρεῖ,  ὑμεῖς δὲ θεωρεῖτέ µε. Πάλιν ἓν- 
ταῦθα τοὺς τῇ ὑλιχῇ xal σαρχιχῇ προσδεδεµένους 
(uf, καὶ µόνοις ὀφθαλμοῖς τὴν ἀλήθειαν ἐπιτρέπον- 
τας, χόσµον προσαγορεύων, ot τῇ ἀπιστίᾳ τῆς ἀναστά- 
σεως οὐχέτι ἔμελλον τοῖς ὀφθαλμοῖς τῆς καρδίας τὸν 
Κύριον ἡμῶν ὄψεσθαι. Τὰ δὲ αὐτὰ χαὶ περὶ τοῦ 
Πνεύματος εἶπε ' Τὸ Πνευμα, qnot, τῆς ἀ.ληθείας, 
ὃ à κόσμος οὐ δύναται .Ίαθεῖγ, ὅτι οὐ θεωρεῖ αὐτὸ, 
οὐδὲ γινώσχει αὐτό. Ὑμεῖς δὲ γιώσχετε αὐτὸ, 
ὅτι παρ᾽ ὑμῖν μένει. Ὁ μὲν γὰρ σάρκινος Ky- 
θρωπος, ἀγύμναστον ἔχων πρὸς θεωρίαν τὸν νοῦν, 
μᾶλλον δὲ ὅλον, ὥσπερ kv βορθόρῳ, τῷ φρονήµατι 
Ζῆς σαρχὸς χατορωρυγµένον φέρων (97), ἀδυνατεῖ 
πρὸς τὸ πνευματιχὸὺν φῶς τῆς ἀληθείας ἀναθλόψαι, 
Ad ὁ χόσµος, τουτέστιν͵, ἡ τοῖς πάθεσι τῆς σαρκὸς 
δεδουλωµένη ζωὴ, οἷον ὀφθαλμὸς ἀσθενὴς φῶς ἡλια- 
χῆς ἀχτῖνος, τὴν τοῦ Πνεύματος χάριν οὐχ ὑποδέ- 
χεται. Toi; μέντοι μαθηταῖς ἑαυτοῦ καθαρότητα 
ζωῆς ix τῶν διδαγµάτων αὐτοῦ µαρτνρήσας ὁ Kó- 
ριος, τὸ χαὶ ἐποπτιχοῖς ἤδη εἶναι xol θεωρητικοῖς 
τοῦ Πνεύματος ἀποδίδωσιν. δη vp, φησὶν, ὑμεῖς 
καθαροἰ àct& διὰ τὸν Aóyor ὃν «1ελάληκα ὑμῖν. 
"00sv ὁ μὲν κόσμος οὐ δύναται Aa6siv ' ob γὰρ 
θεωρεῖ abzó* ὑμεῖς δὲ γινώσκετε αὐτὸ , ὅτι παρ' 
ὑμῖν μένει. Ταυτὰ λέγει xoi Ἡσαῖας' '0 cvapsé- 
σας τὴν γῆν καὶ τὰ ἐν αὐτῃῆ, καὶ διδοὺδιδοὺς 
Zzvohv τῷ JaQ τῷ ἐπ αὐτῆς, xal Πγεῦμα τοῖς 
πατοῦσι αὐτήγ. Οἱ γὰρ χαταπατοῦντες τὰ γήϊνα 
xai ὑπεράνω αὐτῶν γενόµενοι, ἄξιοι τῆς δωρεᾶς τοῦ 
ἁγίωυ Πνεύματος μεμαρτύρηνται. Τὸ οὖν ἀχώρητον 
μὲν τῷ χόσµῳ, τοῖς ἁγίοις δὲ µόνοις διὰ χαθαρύτητα 
τῆς χαρδίας θεωρητὸν, τί yph νοµίζεσθαι, & ποτα- 
πὰς τιμὰς συµµέτρους ὑπάρχειν αὐτῷ: 


Et relique quidem  virtstes εαἱηριίο in loco D T&v μὲν οὖν ἄλλων ἑχάστη δυνάµεων ἓν πε: 


circeumseripto 6566 creduntur. Nam angelus qui 
astabat Cornelio*, non in eodem momento asta- 
batet Philippo *; neque qui locutus est Zacha- 
rie ab altari *, per idem tempus etiam in colo 
suam implebat stationem. At Spiritus creditur si- 
mul'* et in Abacuc et in Daniele in Babylonia ope- 
rari ; el cum Jeremia incatarrhacia !!, et cum Eze- 
chiele super Chobar versari '*, Spiritus enim Domini 
replevit orbem. terrarum ; el, Quo ibo α Spiritu 
tuo, e(& (aeie tua quo (ugiam '*? Et propheta, Quo- 
niam ego vobiscum sum, dicit Dominus : et Spiritus 


X, 9. * Act. vin, 96. 


15 Sap. 1, 7. !* l/sal. cxxxvi, 7. 


ριγράπτῳ τόπῳ τυγχάνειν πεπίστευται. 'O γὰρ τῷ 
Κορνηλίῳ ἐπιστὰς ἄγγελος οὖὑχ fjv bv ταυτῷ xal 
παρὰ τῷ Φιλίππῳ, οὐδὲ ὁ ἀπὸ τοῦ θυσιαστηρίου τῷ 
Zayapia διαλεγόµενος χατὰ τὸν αὑτὸν χαιρὸν xai ἐν 
οὐρανῷ τὴν οἰχείαν στάσιν ἐπλήρον. Τὸ μέντοι 
Ilveupa ὁμοῦ τε ἐν ᾿Αθδαχοῦμ ἐνεργεῖν καὶ ἐν Ao 
νιηλ ἐπὶ τῆς Βαθυλωνίας πεπίστευται χαὶ ἐν τῷ 
καταῤῥάκτῃ εἶναι μετὰ Ἱερεμίου, καὶ μετὰ Ἰεζε- 
xt ἐπὶ τοῦ Χοδάρ. Πγεῦμα γὰρ Kupiov. xsxAij- 
ῥωπο t οἰκουμένη»" καὶ, Ποῦ πορευθῶ ἀπὸ toU 
ΠΗγεύματός σον, καὶ ἀπὸ τοῦ προσώπου σου ποῦ 


5 Joan. xvn, 25. 3 Joan. xiv, 49. "ibid. 17. *Joan.xv, 3. * Joan. xw, 17. *1sa xin, 5." Act. 
Luc.:, 44. !* Dan. xiv, 85. '' Jerem. xx, 2, apud. LXX. Ὁὸ Ezech. v, 4. 


711 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. Xil. 718 


φύγω; xal 6 mpopitne Διότι ἐγὼ μεθ ὑμῶν Α menus stat in medio vestri. '. Eum vero qui ubique 


εἰμι, Aéysc Κύριος" xal τὸ Πνεῦμά µου ἑφέστη- 
x&v éy μέσῳ ὑμῶν. TU δὲ πανταχοῦ ὃν, καὶ θεῷ 
συμπαρὸν, τῆς ποίας προσήχει νοµίζειν φύσεως ; 
τῆς πάντα πξριεχούσης, J| τῆς μεριχοῖς ἔμπεριει- 
λημμµένης χωρίοις, ὁποίαν τὴν τῶν ἀγγέλων ὁ λόγος 
ἔδειξεν ; ᾽Αλλ οὐχᾶντις εἶποι. Τὸ οὖν θεῖον τῇ φύ - 
σει, τὸ ἀχώρττον τῷ µεγέθει, τὸ δυνατὸν ἓν ταῖς 
ἑνεργείαις, τὸ ἀγαθὸν ἓν ταῖς εὐεργεσίαις μὴ ὑπερ- 
υψώσομεν; ph δοξάσοµεν ; 

"Qt: δοξοΛογ/α Πνεύματός ἐστιν ἡ τῶν προσόν- 

των αὑτῷ ἀπαρίθμὴσις. Κεφἀ 1. κ. 

Ἑγὼ δὲ οὐδὰ ἄλλο τι τὴν δήξαν τίθεµαι, ἡ τῶν 
προσόντων αὐτῷ θαυμάτων τὴν ἐξαρίθμησιν. Ὥστε 1 
οὐδὲ μεμνῆσθαι ἡμᾶς τῶν map' αὑτοῦ ἀγαθῶν ἑἐπι- 
φάξουσιν οὗτοι, fj πάντως ἡ τῶν προσόντων διέξοδος 
τῆς µεγίστης ἐστὶ δοξολογίας πλήρωσις. Οὐδὲ γὰρ 
τὸν θεὺν xz Πατέρα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Ἆρι- 
στοῦ, καὶ τὸν μονοχενῆ αὐτοῦ Υν ἄλλω; δοξἆσειν 
ἔχομεν, Ἡ τὸ χατὰ την ἡμετέραν δύναμιν δ.εξιέναι 
αὐτοῦ τὰ θαύματα. 


Tov αὐτοῦ. "Ε.Ίεγχος τῆς ἁτοπίας τῶν μὴ δοξα- 
ζώνεων' τὸ Πνεῦμα ἐκ τῆς πρὸς τὰ &x τῇ xti- 
σει δοξαστὰ παραθέσεως. Κεφά.1. κδ’. 

Εἴτα δόξῃ μὲν xai τιμῇ ἑστεφάνωται 5 xot; 
ἄνθρωπος (8), xaX δόξα xa* τιμὴ καὶ εἰρήνη  παντὶ 
τῷ ποιοῦντι τὸ ἀγαὺν Ev ἐπαγγελίαις ἀπόχειται. 
Ἔστι δὲ τις xoi Ulo; τοῦ Ἰσραὴλ δόξα". ὧν ἡ 
υἰοθεσία, φησὶ, xat ἡ δόξα, καὶ ἡ λατρεία. Καὶ ἑαν- 
τοῦ τινα δόξαν ὁ Ὑαλμῳὸδὸς λέγει' Ὅταν ψά.1ῃ.σοι 
4 δόξα µου" καὶ πάλιν» ᾿Ἐξεγέρθητι, ἡ δόξα 
µου. Ἔστι ὃς τις δόξα ἡλίου, xal σελήνης, xat 
ἁστέρων ᾽ xavà δὲ τὸν ᾿Απόστολον xai ἡ διαχονία 
της χαταχρἰσεως διὰ δόξης. Τοσούτων οὖν δοξαζοµέ- 
vov, τὸ Πνεῦμα µόνον τῶν πάντων ἁδόξαστον εἶναι 
βούλει; Καΐτοιγε Ἡ διαχογία τοῦ Πνεύματος, 
qrotv, στι ἐγ δόξῃ. Πῶς οὖν αὐτὸ ἀνάξιον τοῦ 
δοξἀνεσθαι ; Καὶ µεγάλη μὲν d$ δύζα τοῦ ὃι- 
καίου, κατὰ τὸν Ῥαλμῳδόν. δόξα δὲ τοῦ Πνεύματος, 
κατὰ oi, οὐδεμία. Πῶς οὖν οὐ πρόδηλος ὁ xivbo- 
vog ix τῶν τοιούτων λόγων τῶν ἄφυχτον ἁμαρτίαν 
ἐφ᾽ ἑαντοὺς ἐπισπᾶσθαι, Ei ὁ 
τῆς δικαιοσύντς ἔργων ἄνθρωπος, xal τοὺς φοθου- 
µένους τὸν Κύριον δοξάζει, τοσούτου ἂν δέοι τὸ 
Πνεῦμα τῆς ὀφειλομένης δόξης ἀποστερεῖν. Ἔστω, 
en? , δοξαστὸν, ἀλλ οὐχὶ µετὰ Πατρὸς xa 
Υἱοῦ. Καὶ τίνα ἔχει λόγον ἑτέραν χώραν ἐπινοεῖν τῷ 
Πνεύματι, τὴν παρὰ τοῦ Κυρίου τεταγμένὴν κατα- 
λιπόντας, xal τῖς χατὰ τὴν δόξαν κοινωνίας ἆπο- 
στερεῖν τὸ πανταχοῦ συναναληφθὲν τῇ θεότητι, 
ἐν τῇ ὁμολογίχ τῆς πἰστεως, ἐν τῷ βαπτἰαματυτῖς 
ἁπολντρώσεως, Ev τῇ ἑνεργείᾳ τῶν δυνάµεων, ἐν 
«fj ἑνοιχήσει τῶν ἁγίων, Ev ταῖς εἰς τὸ ὑπῆχοον χά- 
pia; Οὐδὲ γάρ ἐστιν ὅλως δωρξἁ τις ἄνευ τοῦ 
ἁγίου Πνεύματος εἰς τὴν χτίσιν ἁγριχνουμένη' ὅπου 


! agg. 0, ὃ, 06. ? Bom. n, 10... ? Rom. ix, 4. 
* H Gor. iu, 9. * ibid. 8. ? Psal. xx,.6. 


PATROL. Gn. CNXX. 


* Post. xxiv, 13. 


est, ac una cum Deo αι]θαί, cujus csse naturze cre- 
dere oportet? utrum omnia complectentis, an par- 
ticularibus arctat: locis, qualem esse ΠΑΜΕ ΓΑΙ an- 
gelorum patet ex dictis ? Verum hoc dixerit nemo. 
Igitur qui natura divinus est, qui magnitudine in- 
comprehensus, qui potens in operationibus, qui 
bonus in beneficentiis, hunc non supra modum ef- 
feremus? non supra modum glorificabimus ? 


Ejusdem. Gloriam Spiritus esse enumerationem eorum 
qua ipsi adsunt. Caput 23. 


Ego vero nihil aliud esse gloriam eenseo, nisi 
rerum, quz ipsi adsunt, admirabilium enumera . 
tionem. Quamobrem isti aut non permittent, ut 
bonorum, qua ab ipso proficiscuntur, memiueri: 
mus, aut eorum plane qux illi adsunt, enumeratio 
maxima gloria est absolutio. Quandoquidem nec 
Deum et Patrem Domini nostri Jesu Christi, et 
unigenitum illius Filium, aliter possumus glorifica - 
re, nisi pro viribus operam demus, ut ejus mira- 
cula recenseamus. 


Ejusdem. Redargutio absurditatis eorum qui non glo- 
rificant Spiritum, ex collatione eorum qua in crca- 
turis gloria afficiuntur. Caput 24. 


Deinde vero gloiia οἱ honore coronatus est 
quilibet homo, οἱ gloria et honor et pax cuivis fa- 
cienti bonum * in promissis reposita sunt. Est au- 
tem et peculiaris quzedam Israelitici populi gloria, 
quorum, inquit, est adoptio et gloria et cultura * ; 
οἱ suam ipsius gloriaiau quamdam commemorat 
Psalmorum cantor : Dum cantaverit (ibi gloria 
mea *; el rursus, Exsurge, gloria mea *. Est au- 
tem quadam gloria solis, junge et stellarum *. Ac 
juxta Apostolum fit etiam. adininistratio damnatio - 
nis cum gloria ". Itaque cum tam mulla sint quà 
gloria potiuntur, vis Spiritum unum ex onibus 
inglorium esse? Et tamen Ministratio, inquit, Spi- 
ritus est in gloria *. Qui fit igitur ut ille indignus 
SiL qui glorilicetur? Et magna quidem est gloria 
justi juxta Psalmorum cantorem 2, AL gloria Spi- 
ritus juxta tuam opinionem nulla est. Annon .igi- 


σωζόμενος Ex τῶν D tur evidens periculum est ne talibus dictis inevita- 


bile crimen in nosmetipsos accersaimnus ? Si. homo 
qui salvus fit ex operibus justiliz, etiam limentes 
Dominum glorificat, multo mjuus Spiritum debita 
gloria (raudabit. Sit, inquiunt, glorificandus, δει 
non cum Patre et Filio. Et qui consentaneum e»t 
rationi, alium locum imaginatione designare Spiri- 
tui, eo relicto, quem statuit Dominus; et gloria 
consortio spoliare eum qui ubique conjuuctus est 
divinitati, in professione fldei, in baptismate re- 
demplionis, in operatione virtutum, in inhabitatione 
sanclorum, in beneficiis in subditos conferendis ? 
Neque enim est ullum omnino donum absque san- 
cto Spiritu ad creaturam perveniens; quando ne 


6 Psal. cvi, 3. ϐ E ος, αν, 44. 


25 


219 EUTIIYMII ZIGADENI ' 780 


simplex quidem verbum in defensionibus pro Chri- & ye οὐδὲ ῥημα φιλὸν ἐν ταῖς ὑπὲρ Χριστοῦ ἆπολο- 
810 quis possit dicere, nisi adjuvante Spiritu, quem- — (at; δυνατὺν λαλῆσαι μὴ cuvepyoupévoug παρὰ 
admodum in Evangeliis a Domino et Servatore no- — tov Πνεύματος, ὡς ἓν Εὐαγγελίοις παρὰ τοῦ Κυ- 
stro didicimus *. Porro ut his omnibus neglectis, — piov xai Σωτῆρος ἡμῶν µεμαθήχαμεν. "Aravta ót 
atque ea. communione, quam in omnibus habet, ταῦτα παριδόντας, xai τῆς £v πᾶσι χοινωνίας ἐπι- 
oblivioni Lradita, a Patre et Filio ipsum avellamus, ΄ λαθοµένους, ἀπὸ Πατρὸς xai Υἱοῦ διασπᾷν , οὐχ 
nescio an quisquam sancti Spiritus particeps as- — olóa εἴ τις μέτοχος Πνεύματος ἁγίου συνθήσεται. 
sensurus sit. In quo igitur ordine illum «ollocabi- — Ilo9 τοίνυν φέροντες αὐτὸ τάξοµεν; μετὰ τῆς κτί- 
mus? creaturarum? At universa creatura servit : σεως; Αλλ' ἡ χτίσις πᾶσα δουλεύει: τὸ δὲ Πνεῦμα 
Spiritus autem liberum reddit: Ubi enim Spi- ἐλευθεροῖ. Οὗ γὰρτὸ Πνεῦμα Κυρίου, ἐχεῖ ἐευθε- 


ritus Domini, ibi libertas *. Atque cum multa sint 
qui possim hic commernorare, quam non conve- 
niat Spiritum sanctum annumerare rebus creatis, 
de, his dicere.nunc supersedebo. Nam si incipiam 


pía. Καὶ πολλῶν ἑνόντων εἰπεῖν, ὅπως οὗ προσήχει 
τῇ κχτιστῇῃ φύσει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον συγχαταρι- 
θμεῖν, τὸν περὶ τούτων νῦν ὑπερθέσομαι λόγον. 
El γὰρ μέλλοιμεν πρὸς ἀξίαν τοῦ προθλέµατος τάς 


pro argumenti dignitate, et quz? pro nobis faciunt, p τε παρ᾽ ἑαυτῶν χατασχευὰς ἐπάγειν, xai τὰ παρὰ 


probationes adducere, et αι ab adversariis obji- 
ciuntur, diluere, prolixo sermone erit opus, loqua- 
citateque voluminis deterrebimus lectores. Idcirco, 
hoc alteri proprio tractatui reservato, propositis 
adhareamus. 

Consideremus igitur singulatim. Natura bo- 
nus est, ut bonus Pater, et bonus Filius. Creatura 
vero per electionem ejus quod bonum est, parti- 
ceps est bonitatis. Profunda Dei novit : sed crea- 


tura per Spiritum accipit arcanorum reserationem. - 


Vivificat cum Deo qui vivificat omnia, cum Filio 
qui dat vitam. Qui enim excitavit, inquit, Christum 
-a nmioriwis, vivificabit et mortalia corpora vestra, 
ver ipsius Spiritum qui inhabitat ín vobis * ; atque 


τῶν ἑναντίων προδαλλόμενα διαλύειν, πολλῶν ἡμῖν 
δεήσει λόγων, xal ἀποχναίσαιμεν τῇ πολυφω- 
νίᾳ τῆς βίθλου τοὺς ἐντυγχάνοντας. Διόπερ ἰδίᾳ προ- 
γµατείᾳ ἐχεῖνο ταμιευσάµενοι, τῶν προχειμένων 
ἐχώμεθα. 

Σχεφώμεθα οὖν τὰ χαθέχαστον. Φύσει Low» 
ἀγαθὸν, ὡς ἀγαθὸς ὁ Πατῆρ, xai ἀγαθὺς ὁ Υἱός. 
Ἡ χτίσις δὲ iy τῇ ἐχλογῇ τοῦ ἀγαθοῦ µέτοχός ἐστι 
τῆς ἀγαθότητος. Οἶδε τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ * fj ατί- 
σις δὲ λαμβάνει τὴν φανέρωσιν τῶν ἀποῤῥήτων διὰ 
τοῦ Πνεύματος. Ζωοποιεῖ μετὰ τοῦ Θεοῦ τοῦ τὰ 
πάντα ζωογονοῦντος, μετὰ τοῦ Υιοῦ cou διδόν- 
τος ζωήν. Ὁ γὰρ ἐγείρας Χριστὸν ἐκ νεκρῶν ζωο- 
ποιήσει, φησὶ, καὶ τὰ θνγητὰ ὑμῶν σώματα 


iterum : Üves meg vocem meam audiunt, el ego vi- CUu τοῦ ὁνοικοῦντος αὐτοῦ Πνεύματος ἐν ὑμῖν" 


iam eternam do illis *. Sed Spiritus quoque vivi- 
ficat, inquit '*. Ac rursum : Spiritus autem, inquit, 
vita propter justitiam *. Quin et Dominus testatur 
Spiritum esse qui vivificat. Caro non prodest quid- 
quam Ἱ. Quomodo igitur Spiritum a vivificandi 
potestate submoventes eum nature conjungemus, 
(jux: ipsa vita egeat ? Quis adeo contentiosus, quis 
adeo exsors doni celestis, et absque gustu bono- 
rum Dei verborum, quis adeo spei zterna expers, 
1t Spiritum a Deitate distraetum creaturz copulet? 


1n nobis, inquiunt, Spiritus est tanquam 
donum a Deo. At donum nequaquam iisdem ho- 


xai πάλιν Τὰ πρόδατα cà ἐμὰ τῆς gornc pov 
ἁχούει, κἀγὼ ζωὴν αἰώγιον δίδωμι αὐτοῖς. ᾽Αλλὰ 
xai τὸ ΠἨνεῦμα, cot, ζωοποιεῖ. Καὶ πάλιν» TO δὲ 
Πνεῦμα, qnoi, ζωὴ διὰ δικαιοσύνη». Καὶ ὁ 
Κύριος μαρτυρεῖ τὸ Πνεῦμα εἶναι τὸ ζωοποιοῦν' Ἡ 
σὰρξ οὐκ ὠφε.εῖ οὐδέν. Πῶς οὖν, τῆς Coon 
δυνάµεως ἀποξενώσαντες τὸ Πνεῦμα, τῇ ἐπιδεομένῃ 
τῆς ζωῆς φύσει προσοιχειώσοµεν; Τίς οὕτω δύσερις, 
τίς οὕτω δωρεᾶς ἐπουρανίου ἀμέτοχος, xal τῶν χα- 
λῶν τοῦ θεοῦ ῥημάτων ἄχγενυστος, τὶς οὕτως ἑἐλπίδων 
αἰωνίων ἅμοιρος, ὡς τῇ χτίσει συντάξαι «b 
Πνεῦμα, τῆς θεότητος ἀποστήσας; 

Ἐν ἡμῖν, φησὶ, τὸ Πνεῦμα, ὡς δῶρόν στι 
παρὰ τοῦ θεοῦ. O0 δήπου δὲ τὸ δῶρον ταῖς feat τι- 


noribus afficitur, quibus is qui dedit. Donum qui- D uai; τῷ δεδωχότι σεμνύνεται. Δῶρον μὲν οὖν θτοῦ 


dem Dei Spiritus est, sed donum vitz. Lex enim, 
inquit, Spiritus vite liberavit nos *. Et donum po- 
tenti: : Accipietis enim virtutem Spiritus sancti su- 
pervenientis in vos *. Num igitur ob id contemnen 
dus est? Annon et Filium dedit hominibus? Qxi, 
inquit, proprio Filio non pepercit, sed pro nobis om. 
nibus tradidit illum, quomodo etiam non una cum 
eo omnia nobis donabit '** Et alibi : Ut. sciamus 
que a Deo nobis donata sunt'*, de mysterio as- 
sumpti hominis loquens. Itaque qui ista loquuntur, 
annon Judaeorum ingratum animum amentiamque 
superant, qui scilicet excellentiam divinz bonitatig 


? Matth. x, 19. 3Η Cor. inj, 17. 
" Joan. v1, 6$. * Ron. vini, 2. 9 Act, i, 8. 


* Rom. vini, 461. 
19 ftom. viui, 52. 


τὸ Πνεῦμα, ἀλλὰ δῶρον ζωῆς. 'O γὰρ vópoc, not, 
τοῦ Πνεύματος τῆς ζωῆς ἠευθέρωσεν ἡμᾶς. 
Καὶ δῶρον δυνάµεως  Λήγεσθε γὰρ δύναμιν ἐκ- 
ε.1θόντος τοῦ ἁγίου Πνεύματος ép" ὑμᾶς. "Ap' οὖν 
διὰ τοῦτο εὐχαταφρόνητον; fj οὐχὶ xa «by  YÀv 
ἐχαρίσατο τοῖς ἀνθρώποις; "Oc T6, φησὶ, τοῦ Ιδίου 
Υἱοῦ οὐκ ἐφείσατο, ἀ.1. ὑπὲρ ἡμῶν πάντων πορ- 
έδωκεν αὐτὸ», πῶς οὐχὶ καὶ σὺν avt cà πάντα 
ἡμῖν χαρίσεται, Καὶ ἑτέρωθι' "Ira. εἰδῶμεν τὰ 
ὑπὸ τοῦ θεοῦ χαρισθέντα ἡμῖν ' περὶ τοῦ µυστη- 
ρίου τῆς ἑνανθρωπήσεως λέγων. "Doce πῶς ol ταῦτα 
λέγουτες οὐχὶ τὴν Ἰουδαϊχὴν ἀγνωμοσύνην παρελη- 

* Joan. x, 21. * Joan. vi, θὲ. ϐ Rom. vin, 40. 
!! | Cor. 11, 12. 


ϕ 


?8l 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XII. 


TM 


λύθασι τὴν ὑπερθολὴν τῆς χρηστότητος ἐφόδιον εἰς A vertant in occasionem blasphemix ? Accusant em. 


βλασφηµίαν λαμθάνοντες; Ἐγχαλοῦσι yàp τῷ 

Πνεύματι, ὅτι παῤῥησίαν ἡμῖν δίδωσι χαλεῖν πατέρα 

ἑαυτῶν τὸν Θεόν. ᾿Εξαπέστειῖε γὰρ d θεὲς τὸ 

Πγεὔμα τοῦ Υἱοῦ αὑτοῦ eic τὰς παρξίας ἡμῶν, 

xpátor, ᾿Α6δᾶ 0 Πατὴρ. ἵνα ἡ ἑκείνου φωνὴ τῶν 

δεξαµένων ἰδία γένηται. 

*Ozi tij € £v» συ.1.Ία6ῃ drtl τῆς « σὺν » ἡ Γρά- 
φἠ χἐχρηται" ἐν ᾧ καὶ ὅτι ἡ « xal» ἱσοδυναμεῖ 
τῇ εσύν. » Rega. κε’. 

Dg οὖν, φησὶν, ἡ Γραφη οὐδαμοῦ συνδοξας΄- 
βενον Πατρὶ xai Yi τὸ Πνεῦμα παρέδωχεν, ἀλλά 
Κεφυλαγμένως ἑἐξέχλινε τὸ, σὺν τῷ Πνεύματι, εἰ- 
πεῖν; πανταχοῦ δὲ τὸ ἐν αὐτῷ δοξάνειν ὡς ἆρμο- 


Spiritum, quod nobis dat [άποιαιι Deum app: 
landi patrem nostrum. Emisit enim Deus Spiritum 
Filii sui in corda nostra clamantem, Abba, Pa- 
ter *, ut illius vox propria fiat corum qui ipsum 
acceperunt. 


Quod Scriptura hac éyllaba «in » pro « cum » utatur: 
ubi etiam probatur «ét» idem pollere quod «cum.» 
Caput 25. 

Qui fit igitur, inquiunt, ut Scriptura nus. 
quam tradat Spiritum glorificari cum Patre et Fi- 
lio, sed studiose vitet ne dicat, tum Spiritu, ac 
ubique malit glórificare in ifso, quasi hoc coh- 


δ.ώτερον προξτίµησεν; Ἐγὼ δὲ οὐδ' ἂν αὐτὺς φαίην B gruentius judicet ? At ego néquaqüam dixerim hane 


ἀτιμοτέρᾶς εἶναι διἀνοίας παραστατιχὴν τὴν ἐν ανλ- 
λαθὴν, ἀλλ ὑγιῶς ἐχλαμθανομένην πρὸς τὸ µέἐγι- 
στον ὕόος ἀνάχειν τὰς δίανοίας» ὅπου γε xai ἀντὶ 
τῆς σὺν πολλαχοῦ χξε'μένην αὐτὴν τετηρήχαμεν. 
Ὡς τὸ, Εἰσελεύσομαι εἰδ τὸν olxór ὅου ἓν ὁ.ὀ- 
καυτὠµασιν ' ἀντὶ τοῦ, μετὰ ὁ.Ἰοχαυτωμάτων. Kal 
ἐξήγαγεν αὐτοὺς ἐν ἁρ]υρίῳ xàl χρυσίῳ, τουτ- 
έστι, μετὰ ἀργυρίου καὶ χρυσίου ' xaX τὸ, Οὐκ 
ἐξε.1εύσῃ ἐγ ταῖς δυνγἆμεσι ἡμῶν, ἀντὶ τοῦ, 
σὺν ταῖς δυνἀμεσι’ ἡ[ιῶν, xaX µυρία τοιαῦτα. 
Ὅλως δὲ ἡδέως ἂν µάθοιµι παρὰ τῆς νέας σοφίας, 
&olav δὀξολογίαν ὁ ᾿Απόστολος διὰ τοῦ, ἐγ, ῥήματος 
ἁπεπλήρωσε, χατὰ τὸν τύπον ὃν οὗτοι νῦν ὡς Ex τῆς 
Γραφῆς ἀναφέροὺσιν. Οὐδαμοῦ γὰρ εὖβον λεγόμενον 


syllabam in exhibere sensum minus honorificuni, 
imo potius, si sane accipiatur, ad maximam celsi- 
(udinem erigere mentem, quandoquidem observàa- 
Vimus hanc ffequenter usurpari pro cum. Quod 


genus est illud, Ingrediar domum tuam in holocau- 
tomatibus * : pro his vocibus, cum holocautomati- 


bus. Et eduzit eos in. argento et auro 3, hoc est, 
cum argento εί auro. ltem illud, Non egredieris in 
virtutibus nostris *, pro, cum virtutibus nostris, 
aliaque hujus generis innumerabilia. Omnino lu- 
bens ab ista nova sapientia didicero, qualem glori- 
ficationem Apostolus absolverit per hanc dictioneih 
in, juxta formam quam is(i nunc tanquam e Scri- 
ptura proferunt. Nusquam enim inveni dictum : 


t6, Σοὶ τῷ Πατβὶ fj τιμὴ καὶ dj δόξα διὰ τοῦ µονο- ο Tibi Patri honor et gloria per unigenitum Filium 


γενοῦς σου Υἱοῦ ἐν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι’ ὅπερ τούτοις 
ἐστὶ νῦν καὶ αὐτῆς, ὥς εἰπεῖν, τῆς ἀναπνοῆς συν- 
ἠθέστερον. Διεσπασμένως μὲν γὰρ τούτων ἕχαστον 
ἔστιν εὑρεῖν' συνηµµένως δὲ ἐν τῇ ὀυντάξει 
ἑαύτηῃ οὐδαμοῦ δειχνύειν ἔξουσιν. "floxe εἰ μὲν àxpr- 
θολογοῦνται περὶ τὰ ἔγγραφα, δειξάτωσαν πόθεν λέ- 
Ίουσιν’ εἰ δὲ αυγχωροῦσι τῇ συνηθείᾳχ, μηδὲ ἡμᾶς 
ἐξειργέτωσαν, | 

Ἡμεῖς γὰρ, ἀμφροτέρας tv τῇ τῶν πιστῶν 
χρήσει χαταλαμθάνοντες τὰς ῥῆσεις, ἀμφοτέραις 
χεχρήμµεθα τὴν μὲν δόξαν τῷ Πνεύματι ὁμοίως &o' 
ἑχατέρας πληρηῦσθαι πεπιστευχότες, τοὺς δὲ xa- 
χουργοῦντας τὴν ἀλήθειαν ἐπιστομίζεσθαι μᾶλλον 
δίὰ τῆς προχειµένής λέξεως, Ἆτις, τὴν δύναμιν τῶν 
Γραφῶν παραπλησίαν ἔχουσὰ, οὐχέτι ἑἐστῖν ὁμοίως 
τοῖς ἑναντίοις εὐεπιχείρητος (ἐστι δὲ αὕτη fj ἀντιλεγο- 
µένη νῦν πἀρὰ ἑούτων) ἀντὶ τοῦ xal συνδέσμου παρ» 
ειλημμένη. "100v γάρ ἐστιν εἰπεῖν: Παῦ.ῖος καὶ Σι- 
«Ίουανὸς κἀὶ Τιμόθεος, καὶ, Παῦλος σὺν 1ιμόθέῳ xat 
Σιλουανῷ. "Il γὰρ συμπλοχὴ τῶν ὀνομάτων δι éxa- 
τέρας ὁμόίως τῆς ἐχρωνήσεως σώκεται. El τοίνυν, 
τοῦ Κυρίου εἰπύντος Πατέρα xai Υἱὸν xoi ἅγιον 
Πνεῦμα, αὐτὸς εἴποιμι Πατέρα καὶ Υἱὸν όὺν τῷ 
ἁγίῳ Πνεύματ:, ἄλλο τι εἰρηχὼς χατὰ τὴν δύ- 
ναµιν ἔσομαι; Τῆς δὲ διὰ τοῦ xal συνδέσμου τυμπλο- 


xij; τῶν ὀνομάτων πολλὰ τὰ μαρτύὺρία. Ἡ χάρις 


tuuim in Spiritu sancto : qui sermo nunc istis usi- 
latior est ipsa, ut ita loquar, respiratione. Horum 
quidem singula separatim invenire licet, conjun- 
ctim vero posita in liac constructione nusquam 
poterunt ostendere. ltaque si exacte urgent ea quz 
in Seripturis liabentur, ostendant unde ista dicant. 
Quod si concedunt consuetudini , neque nos ab 6 
excludant. . 

Nos enim ambas dictiones in fidelium usu 
deprehendentes , ambabus utímur: gloriam qui- 
dem Spiritui ex aquo per utramque persolvi rati, 
eis vero qui depravant veritatem, credimus magis 
os obturari per eam prepositionem, quat cum sem- 
sum in Scripturis similem habeat, hon ita facile 
ab adversariis expugnari potest (est autem ipsa 
illa cui nunc ab istis contràdicitur) utpote quz 
pro et conjunctione Suma(ur. Nam idem est di- 
cere, Paulus ei Silvanus, et Timotheus * , atque, 
Paulus cum Timotheo et Silvano. Nominum enini 
connexio, utraque pronuntiatione similiter ser 
vatur. llaque si cum Domínus dixerit Patrem et 
Filium et sanctum Spiritum, ipse dicam, Patrem 
et Filium cum Spiritu sancto; aliudne, quod 
ad sententie vim attinet, dixero? Porro per con- 
juuctionem οἱ conhbecti nomina, multis testimo- 
uiis probari potest. Gratia enim, inquit, Dominl 


!Galat.iv, 6. 3 Psal. rxv, 19. ? Psal, civ, 57. * Psal. xcu, 10. "I Thess. 1, 4. 


782 EUTIIYMII ZIGABENI 781 


mosiri Jesu — Christi, et charitas. Dei, εἰ com- A γὰρ, φηοὶ,τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστου, xal ἡ 


smnic Spiritus sancli ! ; ac rursus, Obsecro au- 
tem. vos. per Dominum nostrum | Jesum  Chri- 
siwin, el per charitatem. Spiritus *. taque si 
pro conjunctione et voluerimus uti prapositione 
cum, quid fecerimus diversi? Ego sane non vi- 
deo, nisi quis ob f[rigidas grammatice regulas 
conjunctionem tanquam copulativam , ac  majo- 
rem unionem facientem  preferens, prapositio- 
nem rejiciat, quasi non obtineat parem vim. Sed 
si de his a nobis ratio exposceretur, forte multis 
verbis non opus esset nobis ad respondendum. 
Nunc vero neque de syllabis, neque boc aut illo 
dictionis sono disputant, sed de rebus juxta vim 
ac veritatem maximo inter se discrimine dissi- 


ἀγάπη τοῦ θεοῦ, καὶ ἡ xowwria τοῦ ἁγίου IIvev- 
pazoc* χα) πάλιν Παρακα.λῶ δὲ ὑύμας διὰ τοῦ 
Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ διὰ τῆς ἁγάπης 
τοῦ Πνεύματος. El τοίνυν ἀντὶ τῆς xal τῇ σὺν ἐθε- 
λήσαιμεν χρήσασθαι, τί διάφορον πεποιτχότες ἐσό- 
µεθα; Ἐγὼ μὲν οὐχ ὁρῶ, πλὴν εἰ μὴ ψυχραξς Υραµ- 
ματιχαῖς τις τὸν μὲν σύνδεσμον ὡς συμπλεχτιχὸν 
X3V. πλείονα ποιοῦντα τὴν ἕνωσιν προτιμῶν, τὴν 5k 
πρόθεσιν, ὡς οὐχ ἔχουσαν τὴν ἴσην δύναμιν, ἅπο- 
πἐμποιτο. Αλλ' st ve περὶ τούτων τὰς εὐθύνας ὑπεί- 
χοµεν, ἴσως οὐκ ἂν πολλοῦ λόγου πρὸς τὶν 

ἀπολογίαν ἐπεδεήθημεν. Νῦν δὲ οὗ περὶ συλλαθῶν, 

οὐδὲ περὶ τοιοῦδε 1| τοιοῦδε φωνῆς ἔχου ὁ λόγος ab- 

τοῖς, ἀλλὰ περὶ πραγμάτων bv δυνάµει χαὶ ἀλιθείᾳ 


dentibus. Qua de causa , cum indifferens sit. syl- p µεγίστην ἑχόντων διαφοράν. "Qv ἕνεχεν, ἁπαρατη- 


labarum usus, isti has quidem admittere, illas 
vero ab Ecclesia submovere moliuntur. Ego vero 
etsi primo statim auditu praepositio evidentem 
utilitatem habet , attamen etiam rationem red- 
dam, juxta quam patres nostri non otiose illius 
quoque usum amplexi sint. Nam praterquam 
quod Ίμοο idem valet quod et, ad  refellendam 
Sabellii malitiam , similiterque atque illa conjun- 
ctio hypostaseon proprietatem declarat , velut, 
Ego et Pater veniemus *,et: Ego et Pater unum su- 
sius * ; pr:terea eximium habet sempiterne com- 
munionis ac perpetue conjunctionis testimonium. 
Nam qui dixit, cum Patre Filium esse , simul ct 
hypostaseon proprietatem et inseparabile con- 


ρῄτου τῆς χρίσεως τῶν συλλαθῶν οὔσης, οὗτοι τὰς 
μὲν ἐγγράφειν, τὰς δὲ ἀποδιώχειν τῆς Ἐκκλησίας 
ἐπιχειροῦτιν. Ἐγὼ δὲ, εἰ καὶ ix τῆς πρώτης ἀχοῆς 
ἑναργὲς ἔχει τὸ χρήσιµον, ἁλλ᾽ οὖν καὶ τὸν λόγον 
παρέξοµαι χαθ) ὃν οἱ πατέρες ἡμῶν οὐκ ἀργῶς συµ- 
παρέλαθον την χρΏσιν τῆς προθέσεως ταύτης. Πρὸς 
γὰρ τῷ τὸ τοῦ Σαθελλίου xaxbv ἰσοσθενῶς τῇ xal 
συλλαέῇ διελέγχειν, χα) παραπλησίως ἑχείνῃ τὸ τῶν 
ὑποστάσεων ἴδιον παριστᾷν, ὡς τὸ ΕΤὼ καὶ ὁ Ije- 
τρ ἐλευσόμεθα * καὶ τό. "ETÀ καὶ ó Πατὴρ & 
ἔσμεν' ἑξαίρετον ἔχει τῆς ἁϊδίου κοινωνίας xal ἁ παν- 
στου συναρείας τὸ μαρτύριν. 'O γὰρ εἰπὼν 
σὺν τῷ Πατρὶ τὸν Υὸν εἶναι ὁμοῦ τήν τε τῶν ὑπο- 
στάσεων ἰδιότητα xal τὸ ἀχώρίστον τῆς χοινωνίας 


sortium expressit. Quod idem etiam in rebus hu- ,, λειξεν. "Onzp καὶ ἐπὶ τῶν ἀνθρωπίνων ἔστιν 


manis videre est, in quibus e! conjunctio decla- 


ἰδεῖν * ὁ μὲν καὶ σύνδεσμος τὸ χοινὸν τῆς bvsp- 


rat communem operatienem : οἱ prapositio cum γείας παρίστησιν * 1j δὲ σὺν πρόθεσις τὴν χοινωνίαν 


quodammodo etiam significat communionem. 
Quod genus est, Navigarunt in Macedoniam Pau- 
lus et Timotheus, sed et CTychicus et Onesi- 
mus missi sunt Colossensibus : ex his discimus 
illos rem eamdem fecisse. Sed si audierimus, con- 
navigarunt, οἱ simul missi sunt, etiam illud ad- 
discimus, alterum cum altero actionem  absol- 
visse. lta Sabellii errorem destruens hac vox ut 
non alia zque, addit illis et eos qui directe op- 
posito impietatis geuere insaniunt. De bis loquor, 
qui temporalibus intervallis Filium a Patre, et Spi- 
ritum sanctum a Filio distrahunt. 

Ceterum a syllaba in eo maxime differt , 
quod  prepositio cwn mutuam conjunctionem 
corum qui communiter aliquid agunt exhibet, 
velut connavigantium, aut cohabitaníium , aut 
quidvis aliud communiter perficientium : at pra- 
positio in declarat relationem ad id in quo sunt 
operantes. Siquidem cum audimus, innavigant , 
aut inhabilant ; protinus cogitamus scaplam aut 
domum. ltaque juxta communem usum , barum 
syllabarum talis est. inter ipsas differentia, major- 
que inveniri poterit a studiosis. Neque enim 
mihi vacat de ratione syllabarum exquirere. Quo- 


D 


πως συνενδείχνυται. Olov, Ἔπλενσαν εἰς Max:lov'av 
Παῦλος xai Τιμόθεος * ἀλλὰ χαὶ Τυχιχὸς xa Ὀνίσι- 
po; ἀπεστάλησαν Κολοσσαεῦσιν ' ix τούτων, ὅτι μὲν 
ταυτὸν ἐνήργησαν, µεμαθήχαμεν΄ ἐὰν δὲ ἀχούσω- 
μεν, ὅτι συνέπλευσαν xal συναπεστάλησαν, ὅτι χαὶ 
pes! ἀλλέλων τὴν πρᾶξιν ἐπλήρωταν προσεδιδάχθη- 
μεν. Οὕτω τὸ τοῦ Σαθελλίου χαχὺν, ὡς οὐδεμία τῶν 
ἄλλων φωνῶν χαταλύουσα, προστίθησιν ἐχείνοις 
καὶ τοὺς χατὰ διάµετρον ἀσεθοῦντας. Λέγω Oh τού- 
τους οἳ χρονικοῖς δ-αστηµασι τοῦ μὲν Ἡατρὸς vw 
Υἱὸν, τοῦ δὲ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅχιον διαιροῦσι. 


Πρὸς δὲ τὴν ἐν συλλαθὴν ἐχεῖνο μάλιστα e 
διάφορον ἔχει, ὃτι ἡ μὲν σὺν τὴν πρὸς ἀλλήλους συν” 
άφειαν τῶν κοινωνούντων παρίστησιν, olov τῶν 
αυμπλεόντων, Tj συνοιχούντων, ἢ óttouv τῶν πάντων 
κοινῶς ἑκτελούντων : ἡ δὲ £r τὴν σχέσιν τὴν πρὺς τὸ 
ἓ ᾧ τυγχάνουσιν ἑνεργοῦντες δηλοῖ. Ἔμα.ἰέουσι 
«Xp χαὶ ἐνυικοῦσιν ἀχούσαντες, τὸ σχάφος χαὶ τὴν 
οἰχίαν εὐθὺς ἑννούσαμεν. Κατὰ μὲν οὖν την χοινην 
χρῆσιν, fj πρὸς ἀλλήλας σὐτῶν διαφορὰ τοιαύτη. xat 
ἐπὶ π)εῖον ἂν εὑρεθείη παρὰ τῶν φιλοπόνων. 0» 
νὰρ ἐμοὶ σχολη τὰ περὶ τὼν συλλαδῶν ἐξετάνειν. 
Ἐπεὶ οὖν δέδειχται ἡ σὺ» εὐσημότατα ἀποδιδουσα 


* JI Cor. xiu, 15. * Rom. xv, 00. ? Joan. yw, 95. * Joan. rx, 50. 


185 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XII. 


186 


«fc συναφείας τὴν ἔννοιαν, γενέσθω ὑμῖν ἕνσπονδο:, Α niam igitur demonstratum est prepositionem cwn 


εἰ Coxst, xal παύσασθε τοῦ χαλεποῦ πρὸς αὑτὴν xal 
ἀχηρύχτου πολέμου. "Όμως μέντοι οὕτως εὐσήμου 
τῆς φωνῆς ὑπαρχούσης, εἴ «tp φίλον ἐν δοξολογίαις 
ἐν Εὐαγγελίοις ἐπὶ τοῦ βαπτίσματος µεμαθήχαμεν, 
Πατέρα xaX Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα: xat οὕτω Υινέ- 
σθω, οὐδεὶς ἀντερεῖ. "Emi τούτοις, εἰ δοαεῖ, xava- 
θώμεθα. ᾽Αλλὰ τὰς γλώσσας ἂν πρόοιντο μᾶλλον, 1 
τὴν quvhy ταύτην δέξαιντο. Τοῦτο μὲν οὖν ἐστιν, ὃ 
τὸν ἀχήρυχτον ἡμῖν καὶ ἄσπονδον πόλεµον ἐπεγείρει. 
Ἐν τῷ Πνεύματι, qnot, τῷ ἁγίῳ τὴν δοξολογίαν 
ἀποδοτέον τῷ θεῷ, οὐχὶ δὲ καὶ τῷ Πνεύματι’ καὶ Ex- 
θυµότατα τῆς φωνῆς ταύτης ὡς ταπεινωτιχκῆς 
τοῦ Πνεύματος περιέχοντα.. Περὶ ἧς οὐκ ἄχρηστον 
xai διὰ µαχροτέρων εἰπεῖν. "fy ἀκούσαντες οὗτοι, 
θαυμάσα:μεν ἂν, εἰ μὴ ὡς προδότιν αὐτὴν, xal πρὸς 
*hv τοῦ Πνεύματος δόξαν αὐτομολοῦσαν ἀποχηρύ- 
ξωσιν. 


Tov αὐτοῦ. Οτι ὁσαχῶς «Ἔἐγεται τὸ « àr » τοσαυτα- 
χῶς καὶ ἐπὶ τοῦ Πνεύματος «Ἰαμθάνεται. 
Κεφά.. κς’. 

Ὁσαχῶς λέγεται τὸ àv, τοσαυταχῶς εὑρίσχομεν 
ταῖς περὶ τοῦ Πνεύματος ἑννοίαις ὑπηρετούμενον, 
Αέγεται μὲν οὖν τὸ εἶδος Ev τῇ Όλῃ εἶναι, xal fj δύναμις 
Ev. τῷ δεχτικῷ, καὶ ἡ ἕξις Ev τῷ xas' αὗτῃν διαχειµέ- 
vtp, καὶ πολλὰ το.αῦτα. Οὐχοῦν, χαθὸ μὲν τελειωτιχὸν 


significantissime reddere conjunctionis intelli- 
gentiam, inducias a vobis, οἱ videtur, ímpetret, 
ac desistite atrox οἱ implacabile bellum cum illa 
gerere. Sed tamen quamvis haec vox te 
apta sit ad significandum, si cui cordi fuerit ju 
glorificationibus per syllabam e! nomina conne- 
ctere et glorificare , quemadmodum in Evangeliis, 
"ubi de baptismate, didicimus, Patrem et Filium et 
Spiritum sanctum ; etiam ita fiat, nemo coniradi- 
eturus est. Hac conditione, si videtur, inter nos. 
consentiamus. Sed isti citius abjecerint linguas, 
quam banc vocem recipiant. Hoc igitur est, quod 
nobis acerrimum ac irreconciliabi'e bellum ex- 
citat. [In Spiritu sancto , inquiunt , danda est glo- 
ria Deo, non autem et Spiritui : atque acerrime 
buic voci tanquam Spiritum  deprimenti adhas 
rescunt. De qua non inutile fuerit prolixius dicere. 
Qus» cum audierint isti, demirabor, si non eam 
ut proditricem €t ad Spiritus gloriam ultro trans- 
fugam repudiabunt. 


Ejusdem. Quot modis dicitur «in,» totidem modis de 
Spiritu accipi. Caput 26. 


Quot modis dicitur in, totidem modis invenimus 
eam syllabam conceptibus de Spiritu subservire. 
Nam forina dicitur esse in materia, et potentia in eo 
quod ejus capax est, et habitus in eo qui secun- 
dum illum affectus est, aliaque hujus generis 


τὸ ἅγιον Πνεῦμα τῶν λογικῶν, ἁπαρτίζον αὐτῶν τὴν C multa. Itaque. quatenus Spiritus sanctus. vim 


ἀχρότητα, τὸν τοῦ εἴδους λόγον ἐπέχει. Ὁ γὰρ µη- 
χέτι κατὰ σάρκα ζῶν, ἀλλὰ Πνεόματι θεοῦ ἀγόμε- 
vos, xal υἱὸς Θεοῦ χρηµατίζων, χαὶ σύμμορφος τῆς 
εἰχόνος «oU Ylou τοῦ Θεοῦ γενόμενος, πνευματιχὸς 
ὀνομάζεται. Καὶ ὡς fj δύναμµις τοῦ ὁρᾷν ἓν τῷ ὑγιαί- 
νοντι ὀφθαλμῷ, οὕτως ἡ ἐνέργεια τοῦ Πνεύματος ἓν 
τῇ κεχαθαρµένῃ φυχῇ. Ac xat Παῦλος εὔχεται Έφε- 
Glo, πεφωτισµένους ὀφθαλμοὺς αὐτῶν εἶναι Ev τῷ 
Πνεύματι τῆς σοφίας, Καὶ ὡς ἡ τέχνη àv τῷ ἀναλα- 
θόντι αὐτὴν, οὕτως ἡ χάρις τοῦ Πνεύματος kv τῷ 
ὑποδεξαμένῳ, ἀεὶ μὲν συμπαροῦσα, οὐχὶ δὲ xa ἕνερ- 
γοῦσα διηνεχῶς. Ἐπεὶ xai dj τέχνη δυνάμει μὲν ἓν 
τῷ τεχνίτῃ &oxlv- ἑνεργείᾳ δὲ τότε, ὅταν xax' αὐτὴν 
ἐνεργῇ. Οὕτω χαὶ τὸ Πνεῦμα ác μὲν συµπάρεστι 
τοῖς ἀξίοις, ἐνεργεῖ δὲ χατὰ τὴν χρείαν, f) ἓν προ- 
Φητείαις, 1| ἐν ἰάμασιν, ἢ ἓν ἄλλοις τισὶ δυνάµεων 
ἐνεργήμασιν. Ἔτι ὡς &v σώμασιν ὑγίεια, ἡ θερµύ- 
της, f| ὅλως αἱ εὐχίνητοι διαθέσεις * οὕτω χαὶ ἐν 
Ψυχῄ πολλάχις ὑπάρχει τὸ Πνεῦμα, τοῖς διὰ τὸ τῆς 
γνώμης ἀνίδρυτον εὐχόλως, ἣν ἑδέξαντο χάριν ἁπω- 
θουµένοις, μὴ παραμένον (39), οἷος fjv 6 Σαοὺλ, xal 
οἱ ἑθδομήχοντα πρεσθύτερσι τῶν νἱῶν Ἱσραλλ, πλὴν 
τοῦ Ἐ)δὰδ xa Μωδὰδ (τούτοις γὰρ µόνοις ἐκ πάν- 
των φαίνεται παραμεῖΐναν τὸ Πνεῦμα), xal ὅλως et 
τις τούτοις thv ᾽προαίρεσιν παραπλήσιος. Καὶ ὡς 
ὁ λόγος δὲ bv. ψυχη, ποτὲ μὲν ὡς τὸ ἐγχάρδιον 


! Eplies. 1, 17, 18. * Nun. χι 25, 26. 


habet perficiendi creaturam rationalem , absol- 
vens illius fastigium, form: rationem obtinet. 
Nam qui jam non vivit secundum carnem, sed 
Spiritu Dei agitur , ac Filius Dei nominatur , et 
conformis imagini Filii Deli factus est, spiritualis 
dicitur. Et sicut cernendi vis est in oculo sano , 
slc operatio Spiritus in anlma purgata. Eoque 
Paulus optat Ephessis, ut oculos habeant illumi- 
natos in Spiritu sapientie *. Et quemadmodum 
ars est in eo qui illam adeptus est , íta gratia 
fpiritus in eo gui recepit éam, semper quidem 
pfsens, at non perpetuo operans. Nam et ars 
potentia quidem est in artiflce ; actu vero tum, 
cum secundum illam operatur : itidem Spiritus 


D «emper quidem adest dignis, sed operatur prout 


opus est, aut in prophetiis, aut in sanationibus , 
avt in. aliis miraculorum operationibus. Preterea 
sicut in. corporibus est sanitas, aut calor, aut in 
genere affectiones facile mobiles ; sic et in anima 
frequenter est Spiritus, in iis qui propter mentis 
instabilitatem facile gratiam acceptam expellunt , 
nequaquam permanens: qualis erat Saul, et 
septuaginta seniores filiorum Israel, preter El- 
dad et Modad* (nam apud hos solos ex omnibus 
Spiritum mansisse apparet), et in genere, si quis 
est istis animi prop.sito consimllis. ρα quem- 


791 


EUTIIYMIi ZIGADENI 


783 


sdmodum verbum est in animo, interdum ut A νόημα, ποτὲ δὲ ὡς ὁ προφερόµενος διὰ γλὠσσης, οὕτω 


in corde cogitatum, interdum ut lingua prola- 
(um : sic et Spiritus sanctus, vel cum testi- 
monium yr:ebet spiritui nostro, et clamat in cordi- 
pus nostris , Αὐθα, Pater ', vel cum loquitur pro 
pobis, juxta id quod dictum est, Non vos estis 
qui loquimini , sed Spiritus Patris, qui loquitur 
in vobis *. Jam vero et ut totum in partibus, Spi- 
ritus intelligitur juxta donorum distributionem. 
Όιηππες enim invicem sumus membra, sed ha- 
bentes dona secundum Dei gratiam nobis datam 
diversa. Ea propter Nom potest dicere oculus ma- 
pnWwi : Non opus habeo (e; aut rursus. caput pe- 
dibus: Non esi mihi vobis opus *. Sed omnia qui- 


τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον νῦν μὲν ὅταν συμμαρτυρῇ τῷ 
Πνεύματι. xal ὅταν κράξη ἓν ταῖς χαρδίαις ἡμῶν, 
Ἀόδα ὁ Πατήρ᾽ νῦν δὲ ὅταν λαλῇ ὑπὲρ ἡμῶν, κατὰ 
τὸ εἰρημένον, ὅτι Οὐχ ὑμεῖς ἐστε οἱ AaAcirrec, 
ἀ.1.1ὰ τὸ Πγεῦμα τοῦ Πατρὲς τὸ Aadoby ἐν' ὑμῖν, 
"Hór, δὲ xai ὡς ὅλον iv µέρεσι, νοεῖται τὸ Πνεῦμα 
χαιὰ τὴν τῶν χαρισµάτων διανοµήν. Πάντες vip 
ἀλλήλων ἑσμὲν µέλη, ἔχοντες δὲ χαρίσματα χατὰ ch» 
χάριν τοῦ θεοῦ τὴν δοθεῖσαν f; μῖν διάφορα. Aux τοῦτο 
Ov δύναται à ὀφθα.μὸς εἰπεῖν τῇ χειρὶ, Χρεία» 
σου obx Éxyo: ἢ πἀλι’ ἡ κεραλἠ τοῖς ποσὶ, 
Ἀρείαν ὑμῶν οὐκ ὄχω. ᾽Αλλὰ πάντα μὲν ὁμοῦ συµ- 
πληροϊ τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ Ey τῇ ἑνότητι τοῦ Πεὖ- 


dem simul complent corpus Christi in unitate µατος ἀλλήλοις δὲ ἀναγχαίαν τὴν Ex τῶν χαρισμά- 
Spiritus; necessariam autem utilitatem sibi invi- Ώγων ἀντιδίδωσιν ὠφέλειαν. Ὁ μὲν γὰρ θεὸὺς ἔθετο ck 
cem reddunt ex donis. Deus enim posuit mem- µέλη £v τῷ σώματι, ἓν ἕχαστον αὐτῶν χαθὼς 193: 
pra in corpore, unumquodque illorum ut voluit. roc. Τὰ μέντοι µέλη τὸ αὐτὸ μεριμνῶσιν ὑπὲρ ἆλ- 
Menibra autem eamdem habent pro se mutuo sol λήλων, χατὰ τὴν πνευματικὴν xowwovíav τῆς sup- 
licitudinem , juxta spiritualem mutuz affectioni8 «παθείας αὐτοῖς ὑπαρχούσης. Διόπερ Elce πάσχει £v 
ipsis. insite communionem. Eoque Sive patif& µέλος, συμπάσχει πάντα τὰ µέλη: εἴτε δοξάζεται 
unum membrum, una cum eo paliuntur omnid ᾗ} µέλος, συγχαίρει πάντα τὰ µέλη. Καὶ ὡς μέρη 
membra : sive glorificatur unum membrum, si- δὲ iy ὅλῳ, οἱ xa0' ἕνα ἐσμὲν tv τῷ Hveópatt: ὅτι 


mul gaudent omnia membra *. Rursus quemad- ϱἱ πάντες ἓν tA σώματι, εἰς Bv Πνεῦμα ἐδαπτί- 
modum partes sunt in toto, ita singuli sumus in σθηµεν, 


Spiritu, eo quod omnes in uno corpore in unum 
Spiritum baptizati sumus, 

Porro quod mirum dictu videbitur, nihilo *Q δὲ xa pábokoy μὲν εἰπεῖν, ἀληθὲς δὲ οὐδενὸς 
famen minus verum esti; etiam veluti locus 60- Έλαττον , ὅτι καὶ ὡς χώρα τῶν ἁγιαζομένων πολς 
rum qui sanctificantur, ΦΦΡΘΠΙΠΙΕΓΟ dicitur Spi- λάχις τὸ Πνεῦβα λέγεται. Καὶ φανῄσεται οὐδὲ οὗτος 
ritus. Et constabit ne hoe quidem loquendi ge- ^6 τρόπος χατασμικρύνων τὸ Πνεῦμα, ἀλλὰ μᾶλ- 
pere diminui Spiritum , sed glorifüicari potius. Joy δοξάζων. Τὰ yáp τοι σωματιχὰ τῶν ὀνομάτων 
Nam nomina corporalia etiam ad spirituales in- καὶ ἐπὶ τὰς πνευματικὰς ἑννοίας ἑναργείας ἕνεχεν 
telligentias, evidentiz: gratia, frequenter Scriptura µπολλάχις ὁ λόγος µεταχομίζει. Τετηρήχαμεν οὖν xal 
transfert. Observavimus igitur et Psalmodum ἆθ ἐπὶ τοῦ θεοῦ «bv Ψαλμιρδὸν Avovza* Γενοῦ por εἰς 
Deo loquentem , Esto mihi in Deum protectoret&, ϱΘεὺν ὑπερασπιστὴν, καὶ εἰς τόπον ὀχυρὸν τοῦ 
et in locum. munitum , ut salvum. πιρ facias *.. σῶσαί µε. Περὶ δὲ τοῦ Πνεύματος, ᾿]Ιδοὺ τόπος, 
De Spiritu vero, Εεεε locus, inquit, apud m$, qnot, παρ) ἐμοὶ, xal στῆθι ἐπὶ τῆς πέτρας. τί 
et sia super petram * : quid aliud appellans Ἰ- ἄλλο λέγων τὸν τόπον f τὴν ἐν Πνεύματι θεωρίαν, 
cum, nisi visionem in Spiritu, in qua cum 68” ty ᾗ γενόμενος, ἐδύνατο ἰδεῖν γνωστῶς ἐμφανιζόμε- 
get Moyses, potuit videre Deum evidenter ipsi 3p-  ypy αὐτῷ τὸν θεὺν ὁ Μωῦσῆς ; Οὗτός ἐστιν ὁ τόπος 
parentem ? Hic est locus vere adorationis pro- ὁ «ῆς ἀληθινῆς λατρείας ἴδιος. Πρόσεχε γὰρ, 
prius. Attende enim, inquit, me offras holocau- qnot. μὴ ἀγεγνέγχῃς τὰ ὁλοκανυτώματά σου ἐν 
tpmata κα in quovis loco, sed in loco quemcuM- κανεὶ τόπῳ, ἀ 11 ày τῷ τόπῳ, ᾧ ἂν ἑκλέξηται 
que elegerit, Dominus Deus tuus *. Quod igitut p κύριος ὁ Θεός σου. Ποῖον οὖν ἐστιν ὁλοχαύτωμα 
£&t holocautoma spirituaje? Sacrificium laudis* , πνευματικόν; 'H θυσία τῆς αἰνέσεως. Ἐν mol δὲ 


Quo in loco hoc offeremus , nisi in Spiritu san- 
eto? Ubi hoc didicimus ? Ab ipso Domino  di- 
cente, Veri adoratores adorabunt  Pajrem in Spi- 
riw εί veritate *. Hunc locum cum vidisset Ja- 
cob dixit : Dominus est in loco hoc '*, Itaque Spi- 
ritus vere locus est sanctorum. Sanctus, itidem, 
locus est,Spiritui proprius , ac prebet seipsum 
ut inhabitet cum Deo, ac templum illius voca- 
tur. Sicut enim in Christo loquitur Paulus, Co- 
ram Deo, inquit, in Christo loquimur '! : et Chri- 
stus in Paulo, velut ipse ait, Án experimentum 

! Rom. wu, 16, 45. 3 Matth. x, 90. 


* 1 Cor xi, 31. 


τόπῳ ταύτην προσφέροµεν, 1| ἐν τῷ Πνεύματι 
τῷ ἁγίῳ; Ποῦ τοῦτο µεμαθήχαμεν; Παρ᾽ αὗτου τοῦ 
Κυρίου λέγοντος , ὅτι Οἱ ἀ.ληθινοὶ zpocxvrntal év 
Πγεύματι καὶ ἀἸηθείᾳ προσκυγήσουσι τῷ Πατρ. 
Τοῦτον τὸν τόπον ἰδὼν ὁ Ἰακὼδ, ἔφη, ὅτι Κύριος 
ἐν τῷ τόπῳ τούτφ. Ὥστε τὸ Πνεῦμα τόπος ἀληθῶς 
τῶν ἁγίων. Καὶ à ἅγιος τόπος οἰχεῖος τῷ Πνεύ» 


past ἐμπαρέχων ἑαυτὸν πρὸς ἐνοίκησιν τὴν μετὰ 


θεοῦ, xal ναὺς αὐτοῦ χρηµατίζων. Ὡς yàp ἐν Ἆρι- 
στῷ λαλεῖ Παῦλος" Κατεγώπιον Τὰρ. φτσὶ, Θεου 
ἐν Χριστῷ «ἰαλοῦμεν : χαὶ Χριστὸς Ev Παύλῳ, ὡς 
* ibid. 96. * Psal. xxx, 5. ϐ Exod, 


giu, 24." Deut. xu, 19. 5 Psal. χι, 44... * Joan. iv, 20. '* Gen. xxviu, 16. !* ll Cor. i, 17, 


789 


αὐτὸς λέχει' Ἡ δοχιμὴν 
«αλοῦγτος Χριστοῦ; οὕτω xaX ἐν Πνεύματι λαλεῖ 
τὰ μυστήρια, xai τὸ Πνεῦμα πάλιν λαλεῖ Ev αὐτῷ. 
Ἐν μὲν οὖν τοῖς γεννητος οὕτω πολυμερῶς 
καὶ πολυτρόπως Évelvat λέγεται τὸ Πνεῦμα ' Πατρὶ δὲ 
xai Yl οὐχὶ ἐνεῖναι μᾶλλον, ἀλλὰ συνεῖναι εἰπεῖν 
εὐσεδέστερον. Ἡ μὲν γὰρ παρ᾽ αὐτοῦ χάρις οἰκοῦν- 
τος ἐν τοῖς ἀξίοις, χαὶ ἐνεργοῦντος τὰ ἑαυτοῦ, xa- 
λῶς ἑνυπάρχειν τοῖς δεχτιχοῖς αὐτοῦ λέγεται dj δὲ 
προαιώνιος ὕπαρξις, χαὶ ἅπαυστος διαμονὴ, μεθ) 
χἱοῦ καὶ Πατρὸς θεωρουµένη, τὰς τῆς ἀῑδίου συν- 
αφείας προσηγορίας ἐπιξητεί. Τὸ γὰρ χυρίως 
xal ἀληθῶς συνυπἀρχειν ἐπὶ τῶν ἀχωρίστως ἆλ- 
λήλοις συνόντων λέγεται. Thy γὰρ θερμότητα τῷ μὲν 
πυραχτωθέντι σιδἠρῳ ἐνυπάρχειν φαμέν * αὐτῷ δὲ 
τῷ πυρὶ συνυπάρχειν. Καὶ zv μὲν ὑγίειαν τῷ σώ- 
µατι ἐνυπάρχειν, τὴν δὲ Quy τῇ φυχῄ συνυπἀρχειν. 
"fcc ὅπου μὲν οἰχεία καὶ συμφυῆς καὶ ἀχώριστος ἡ 
κοινωνία, σημαντιχωτέρα φωνὴ ἡ σὺν , — thc &yo- 
ρίστου χοινωνίας τὴν διάνο:αν ὑποθάλλουσα:. ὅπου δὲ 
προσγίνεσθαι dj ἁπ᾿ αὐτοῦ χάρις καὶ πάλιν ἀπογί- 
νεσθαι πέφυχεν, οἰκείως xal ἀληθῶς τὸ ἑνυπάρχειν 
λέγεται. χἂν τοῖς δεξαµένοις πολλάκις διὰ τὸ ἑδραῖον 
τῆς περὶ τὸ χαλὸν διαθέσεως ἡ àm' αὐτοῦ χάρις 
διαρχῆς παραµένῃ. "ove ὅταν μὲν τὴν οἰχείαν ἀξίαν 
τοῦ Πνεύματος ἐννοῶμεν, μετὰ Πατρὸς xoi Υἱοῦ 
αὐτὸ θεωροῦμεν ΄ ὅταν δὲ τὴν εἰς τοὺς µετόχους ἕνερ- 
γὀυμένην χάριν ἐνθυμηθῶμεν, Ev ἡμῖν εἶναι τὸ Πνεῦ- 
μα λέγομεν. Καὶ fj γε προσαγοµένη δοξολογία map' 
ἡμῶν ἐν τῷ Πνεύματι οὐχὶ τῆς ἐχείνου ἀξίας ὁμολο- 
γίαν ἔχει, ἀλλὰ τῆς ἡμετέρας αὐτῶν ἀπθενείας ἑς- 
ομολόγησιν’ δειχνύντων, ὅτι οὔτε δοξάσαι ἀφ᾽ ἑαυτῶν 
ὶχανοί ἐσμεν, ἁλλ᾽ ἡ ἱκανότης ἡμῶν ἐν τῷ Πνεύματι 
τῷ ἁγίῳ, ἓν ᾧ δυναµωθέντες, τὴν ὑπὲρ ὧν εὔηργε- 
τήθηµεν, τῷ θεῷ ἡμῶν εὐχαριστίαν ἀποπληροῦμεν ᾽ 
κατὰ τὺ µέτρον τῆς ἁπὺ χαχίας χαθαρότητος, ἕτερος 
ἑτέρου πλέον | ἔλαττον τῆς Ex τοῦ Πνεύματος 
βοηθείας µεταλαμθάνοντες, εἰς vb προσφέρειν τὰς 
θυσίας τῆς αἰνέσεως τῷ θεῷ. Καθ᾽ ἕνα μὲν οὖν τρό- 
"mov οὕτως εὐσεθῶς tv Πνεύματι τὴν εὐχαριστίαν 
ἀποπληροῦμεν. Καΐτοι xai τοῦτο οὐχ ἀθαρὲς, αὐτόν 
φινα ἑαυτῷ μαρτυρεῖν, ὅτι Πνεῦμα θεοῦ ἓν ἐμοὶ, xal 
διὰ τῆς ἀπ᾿ αὐτοῦ χάριτος σοφισθεὶς ἀναφέρω τὴν 
δόξαν, Παύλῳ γὰρ πρέπουσα dj φωνή Δοκώ γὰρ 
κὰγὼ Πγεῦμα θεοῦ ἔχειν ' xal πάλιν. Τὴν καλὴν 
παρακαταθήκη» φὐ.Ίαξον διὰ Πνεύματος ἁγίου 
τοῦ ἐν οικοῦντος ἐν ἡμῖν ' χαὶ περὶ τοῦ Δανιήλ * ὅτι 
Πνεῦμα Θεοῦ ἅγιον Ev αὐτῷ ^ καὶ el τις ἐχείνοις την 
ἀοετῆν παραπλήσιος. 


Δεύτερος 6 νοῦς, οὐδὲ αὐτὸς ἁπόθλττος ΄ ὅτι 
ὥσπερ ἐν τῷ Yl ὁρᾶται ὁ Πατὴρ, οὕτως ὁ Υἱὸς ἐν 
τῷ Πνεύματι. Ἡ τοίνυν ἐν τῷ Πνεύματι προσχύνη- 
σις τὴν ὡς iv quii γινοµένην τῆς διανοίας ἡμῶν 
ἑνέργειαν ὑποθάλλει, ὡς Ex τῶν πρὸς τὴν Σαμαρεῖτιν 
εἰρημένων ἂν µάθοις. "Ev. τόπῳ γὰρ εἶναι τὴν προσ- 
χύντσιν ix τῆς ἑγχωρίου συνηθείας ἡπατημένην ὁ 


! BH Cor. xi, 5... * 1H Cor. vir, 40. 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XII. 


ζητεῖτε τοῦ àv ἐμοὶ A quaeritis qui loquilur iun me Chrisli * ? sic et in 


* JI Tim. 1, 14, 


790" 


Spiritu loquitur mysteria , ac Spiritus rursum |ο- 
quitur in eo. 

ln rebus ergo conditis ad lunc modum 
multifariam variisque ratienibus dicitur Spiritus 
inesse : — verum magis pium est. dicere, eum 
esse cum Patre et Filio, quam illis inesse. Nam 
gratia ab eo manans, habitante in iis qui digni 
sunt, ac suas operoliones in illis exercente, recie 
dicitur inesse iis qui sunt illius capaces. At illius 
subsistentia quz fuit ante szcula, ac perpetuitas 
nunquam desitura cum Filio et Patre considerata, 
sempiterne conjunclionis requirit appellationes. 
Nam coesse proprie ac vere dicitur de iis, qu: sibi 
invicem inseparabiliter adsunt. Nam calorem ferro 
quidem ignito inesse dicimus: at una simul cum 
ipso igne esse. Item corpori sanitatem inesse dici- 
mus, vitain autem simul cum anima esse. Quare 
ubi propria et connaturalis atque inseparabilis 
communio est, hzc vox c«m significantior est, ut 
qua inseparabilis conjunctionis cogitationem sug- 
gerat intellectui. Ubi autem gratia ab ipso profi- 
ciscens, accedere ac rursus decedere potest, pro- 
prie et vere inesse dicitur; etiamsi illius gratia in 
iis qui receperunt, szepenumero propter affectus in 
bono perseverantiam perpetua permaneat. Proinde 
quoties propriam Spiritus dignitatem intelligimus, 
cum Patre et Filio ipsum contemplamur : ubi vero. 
gratiam in eos, qui illius sunt participes, operan- 


c tem reputamus, in nobis esse Spiritum dicimus. 


Et quz a nobis defertur glorificatio in Spiritu, non 
habet professionem dignitatis illius, sed nostra 
ipsorum imbecillitatis confessionem, dum ostendi- ' 
mus nos ex nobis ipsis ad glorificandum sufficien- 
tes non esse, sed sufficientiam nostram esse in 
Spiritu sancto, in quo corroborati, pro beneliciis 
acceptis Deo nostro gratias absolvimus : juxta quod 
a malitia purgati sumus; quippe alius alio plus 
aut minus, auxilio Spiritus adjuti ad offerendum 
hostias laudis Deo. Secandum unum igitur mo- 
dum sic pie gratiarum actionem in Spiritu persol- 
viinus. Quanquam οἱ lioc invidia non caret, ut ali 
quis de seipso testificetur, dicatque : Spiritus Dei 
in me est, et per gratiam illius sapiens factus re- 


D fero gloriam. Nam hzc vox Paulum decet : Videor 


εἰ mihi Spiritum Dei habere * ; et rursus, Egre- 
gium depositum serva per Spiritum sanctum qui ha- 
bitat in nobis *. ltem de Daniele legimus *. quod 
Spiritus Dei sanctus fuerit in eo; et si quis illis 
assiiilis sil virtute. 

Aller autem intellectus est, nec ipse reji- 
ciendus, quod sicut in Filio cernitur Pater, sic 
Filius cernitar in Spiritu. ltaque adoratio qus sit. 
in Spiritu, mentis nostre operationem ut in luce: 
factam indicat, ut discere licet ex iis quie Samari- 
tanz dicta sunt. Nam cum illa consuetudine regio- 
nis decepta existimaret in loco esse adorationem ; 


* fan. v. 11. 


TU 


EUTDHYM!: ZIGABENI 


793 


Dominus eam dedocens dixit in Spiritu et veritate Α Κύριος ἡμῶν µεταδιδάσχων, Ev Πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ 


adorare oportere ! ; nimirum seipsum appellans 
veritatem. Quemadmodum igitur in Filio dicimus 
adorationem, velut in imagine Dei ac Patris : sic et 
in Spiritu tanquam in seipso Domini divinitatem 
exprimente. Unde et in adoratione inseparabilis 
est a Patre et Filio Spiritus sanctus. Nam si sis 
δχίτα illum, nullo pacto es adoraturus : contra, 
si in illo fueris, nullo módo eum separabis a 
Dco, nihilo profecto magis quam lumen separabis 
ab iis qu:e visui patent : impossibile siquidem est 
cernere imaginem Dei invisibilis, nisi in lumine 
Spiritus. Et qui intuetur imaginem, hunc impossi- 
bile est lumen ab imagine separare. Quod enim ut 
videas in causa est, id necesse est, ul simul cum 
is qux cernuntur, videatur. Itaque proprie et 
congruenter per illuminationem Spiritus conspici- 
mus splendorem glorix Dei; per characterem au- 
tem ad eum, cujus est character et zquale sigil- 
lum, subvchimur. 

Quam igitur ob causam, inqulunt, cum pro- 
prie conveniat li»2c syllaba, in, Spiritui, ac nobis 
ad exprimendum quemvis de :Spiritu intellectum 
sufficiat, vos novam istam syllabam induxistis, qui 
dicitis, Cum Spiritu, non, In Spiritu sancto; alio- 
quin nec necessariis, nec ab Ecclesia probatis vo- 
cibus utentes ? 


Uude initium habet syllaba, «cum,» et quam vim ha- 
beat ; ubi et de Ecclesie legibus nullo scripto pro- 
ditis. Caput $7. 


Quod igitur hec syllaba, in, Spiritui san- 
c0 mon in sortem proprie cessit, sed Patris 
Filiique communis est, in superioribus dictum est. 
Arbitror autem et illud satis demonstratum, quod 
in non solum nihi] detrahit dignitati Spiritus, ve- 
rum etiam ad summam celeitudinem erigit cogita - 
tiones eorum, qui non prorsus mente corrupti sunt. 
Superest autem disserere de syllaba επι, unde 
eoperit, et quam vim habeat, et quomodo Scri- 
pture concordet. 

Ex asservatis in Ecclesia dogmatibus et prz- 
dicationibus, alia quidem habemus e doctrina scri- 
pto prodita; alia vero nobis in mysterio tradita 
recepimus ex traditione apostolorum : quorum 


χρῆναι προσχυνεῖν ἔφησεν, ἑαυτὸν λέγων δηλαδὴῆ τὴν 
ἀλήθειαν. Ὥσπερ οὖν ἐν τῷ Υἱῷ προσκύνησιν λέγο- 
μεν, τὴν ὡς ἓν εἰχόνι τοῦ Θεοῦ xal Πατρὸς, οὕτω 
καὶ ἓν τῷ Πνεύματι, ὡς ἐν ἑαυτῷ δεικνύντι τὴν τοῦ 
Κυρίου θεότητα. Διὸ καὶ ἐν τῇ προσχυνήσει ἀχώρι- 
στον ἀπὸ Πατρὸς καὶ Ylou τὸ Πνεῦμα τὸ ἅχιον. Ἔξω 
μὲν γὰρ ὑπάρχων αὑτοῦ, οὐδὲ προσκυνήσεις τὸ πα- 
ῥάπαν ' ἓν αὐτῷ δὲ γενόμενος οὐδενὶ τρόπῳ 
ἀποχωρίσεις ἀπὺ θεοῦ * οὗ μᾶλλόν γε, f) τῶν ὁρατῶν 
ἀποστήῆσεις τὸ φῶς ' ἀδύνατον γὰρ ἰδεῖν τὴν εἰχόνα 
τοῦ θεοῦ τοῦ &opátou, μὴ ἐν τῷ φωτισμῷ τοῦ Πνεύ- 
µατος. Kat τὸν ἑνατενίζοντα τῇ εἰχόνι ἆμήχανον τῆς 
εἰχόνος ἀποχωρίσαι τὸ φῶς. Τὸ γὰρ τοῦ ὁρᾷν αἴτιον 
ἐξ ἀνάγχης συγχαθορᾶται τοῖς ὁρατοῖς. "Doce οἰχείως 
xai ἀχολούθως διὰ μὲν τοῦ φωτισμοῦ τοῦ Πνεύματος 
«5 ἀπαύγασμα τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ χαθορῶμεν ' διὰ 
δὲ τοῦ χαραχτῆρος ἐπὶ τὴν οὗ ἐστιν ὁ yapaxvhp xal 
ἡ ἱσότυπος σφραγὶς ἀναγόμεθα, 


T(vo; οὖν ἕνεχεν, φασὶν, ἰδίως προσηχούσης τῷ 
Πνεύματι τῆς ἐν συλλαθῆς, xai εἰς πᾶσαν ἡμῖν 
τὴν περὶ αὐτοῦ ἔννοιαν ἑξαρχούσης τὴν καινην ταύ- 
την Opel; συλλαξὴν ἐπεισηγάχετε, σὺν τῷ Πνεύ- 
pati λέγοντες, xat οὐχ, ἐν τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ, 
οὔτε ἄλλως ἀναγχαῖα, οὔτε νενοµισµένα ταῖς Ἐκ- 
κλησίαις φθεγγόµενοι ; 


Tov αὐτοῦ. Πύθην ἡ «cov » ἤρξατο συ..λαθὴ, 
καὶ ποίαν δύναμιν ἔχει ' ἐν d) καὶ τὰ περὶ τῶν 


C ἁἀγράφων τῆς Ἐκκχ.ησίας γοµίµων. Kepá. κ”. 


Ὡς μὲν οὖν οὐχὶ ἀποκληρωιικῶς τῷ [up 
Πνεύματι fj àv συλλαθὴ διενῄνοχεν, ἀλλὰ xowh 
Πατρός ἔστι χαὶ Yiou, iv τοῖς κατόπιν εἴρη- 
ται. Οἶμαι δὲ χἀχεῖνο ἀρχούντως εἱρῆσθαι, ὅτι οὐ 
µόνον οὐχ ἀφαιρεῖται τι τῆς ἀξίας τοῦ Πνεύμε- 
τος, ἀλλὰ xal πρὸς τὸ) µέγιστον ὄψος τῶν μὴ πάντη 
ἑνδιαστρόφων τοὺς λογισμοὺς ἑπανάγει. Λειπόμενον 
δὲ ἐστι περὶ τῆς σὺ», ὁπόθεν ἤρξατο, καὶ τίνα δύ- 
ναµιν ἔχει, xal ὅπως sup. quy, ἐστι τῇ Γραφῇ, 
διηγἠσασθαι, 

Τῶν ἐν τῇ Ἐχχλησίᾳ πεφυλαγμένων δογμάτων 
xai χηρυγµάτων τὰ μὲν ix τῆς ἐγγράφου διδασχα- 
λίας ἔχομεν, τὰ δὲ Ex τῆς τῶν ἁποστόλων παραδό- 
σεως διαδοθέντα ἡμῖν ἓν μυστηρίῳ παρεδεξάµεθα; 


utraque vim eamdem habent ad pietatem; nec iis D ἅπερ ἀμφότερα τὴν αὐτὴν ἰσχὺν ἔχει πρὸς τὴν εὖ- 


quisquam contradicet : nullus certe, qui vel tenui 
experientia noverit qu» sint Ecclesiw instituta. 
Nam si consuetudines qux scripto proditz non 
sunt, tanquam haud multum habentes momenti ag- 
grediamur rejicere, imprudentes Evangelium in 
ipsis rebus praecipuis ledemus, imo potius pradi- 
cationem ad nudum nomen contrabemus. Verbi 
gratia, ut ejus quod primum est et vulgatissimum 
prino loco commemorem : ut signo crucis eos qui 
spem collocant in Christo signemus, quis scripto 
docuit? Ut ad orientem versi precemur, qua noa 


! Joan, iv, 24. 


σέθειαν. Καὶ τούτοις οὐδεὶς ἀντερεῖ, οὐχοῦν ὅστις 
γε χατὰ μικρὸν γοῦν θεσμῶν ἐχχλγσιαστικῶν πε- 
πείραται. Ei γὰρ ἐπιχειρήσαιμεν τὰ ἄγραφα τῶν 
ἐθῶν ὡς uh μεγάλην ἔχοντα τὴν δύναμιν παραιτεῖ- 
σθαι, λάθοιµμεν ἂν εἰς αὐτὰ τὰ χαίρια ζπμιοῦντες τὸ 
Εὐαγγέλιον * μᾶλλον δὲ εἰς ὄνομα ψιλὸν περιιστῶντες 
τὸ χήρυγµα. Olov, ἵνα τοῦ πρώτου xaY κχοινοτάτου 
πρῶτον μνησθῶ, τῷ τύὐπῳ τοῦ σταυροῦ τοὺς εἰς 
τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἠλπιχότας 
χατασηµαίνεσθαι εἰς ὁ διὰ Υράµµατος διδάξας: Τὸ 
πρὸς ἀνατολὰς τετράφθαι κατὰ τὴν προσευχὴν ποῖον 


Lj 


193 


PANOPLIA DOGMATICA, — TIT. XII. 


704 


ἐδίδαξεν ἡμᾶς γράμμα; Τὰ vr ἐπικλῆσεως ῥήματα A docuit Scriptura? Invocationis verba cum conficitur 


ἐπὶ τῇ ἀναδείξει τοῦ ἄρτου τῆς Εὐχαριστίας xal 
τοῦ ποτηρἰου τῆς εὐλογίας τίς τῶν ἁγίων ἐγγράφως 
ἡμῖν χαταλέλοιπεν; Οὐ γὰρ Oh τούτοις ἀρχούμεθα, 
ὧν ὁ Απόστολος ἡ τὸ Εὐαγγέλιον ἐπεμνήσθη, ἀλλὰ 
xai προλέγομεν xoi ἐπιλέγομεν ἕτερα, ὡς μεγάλην 
ἔχοντα πρὸς τὸ µυστήριον τὴν loyuv, Ex τῆς ἀγράφου 
διδασκαλίας παραλαθόντες. Εὐλογοῦμεν δὲ τό τε ὕδωρ 
τοῦ βαπτίσματος, xal τὸ ἔλαιον τῆς χρίσεως, καὶ 
προσέτι αὑτὸν τὸν βαπτιζόµενον. "Amb ποίων ἐγγρά- 
φων O0x ἀπὸ τῆς σιωπωµένης xai μυστικῆς παρᾶ- 
δόσεως; Τί δέ; αὐτὴν τοῦ ἑλαίου τὴν χρίσιν τίς 
λόγος γεγραμµένος ἐδίδαδε ' Τὸ δὲ «plc βαπτίζεσθαι 
τὸν ἄνθρωπον πόθεν ; "Άλλα δὲ ὅσα περὶ τὸ βάπτισμα, 
ἁποτάσσεσθαι τῷ Σατανᾷ xai τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ, ix 
ποίας ἐστὶ ΥραφΏις ; Οὐκ ἐκ τῆς δη μοσιεύτου ταύτης 
χαὶ ἀποῤῥήτου διδασχαλίας, ἣν Ev ἀπολυπραγμονήτῳ 
xol ἀπεριεργάστῳ σιγῇ οἱ πατέρες ἡμῶν &qU- 
λ2ᾷαν, χαλῶς ἐχεῖνο δεδιδαγµένοι, τῶν μυστηρίων 
τὸ σεμνὸν 
ἐποπτεύειν ἔξεστι τοῖς ἀμνήτοις, τούτων πῶς ἂν ἣν 
εἰχὸς τὴν διδασχαλίαν ἐχθριαμθεύειν ἐν γράµµασιν; 
1| τίποτε βουλόμενος ὁ μέγας Μωῦσῆς, οὐ πᾶσι βά- 
σιµα εἶναι τὰ τοῦ ἱεροῦ πάντα πεποίηχεν; ἀλλ ἔξω 
μὲν ἁγίων ἕστησε περιθόλων τοὺς βεθῄήλους, τὰς δὲ 
πρώτας αὐλὰς τοῖς χαθαρωτέροις ἀνεὶς, τοὺς Λευῖτας 
μόνους ἀξίους ἔχρινε τοῦ θείου θεραπευτάς * σφάγια 
δὲ, xal ὁλοχαυτώσεις, xal τὴν λοιπὴν ἱερουργίαν 
τοῖς ἱερεῦσιν ἁποχληρώσας, ἕνα τῶν πάντων ἔχχρι- 
τον 
διὰ παντὸς, ἀλλὰ κατὰ μίαν µόνην τοῦ ἐνιαντοῦ ἡμέ- 
ῥραν, xai ταύτης ὥραν τακτὴν εἰσιτητὸν αὐτῷ χατα- 
στήσας, ὥστε διὰ τὸ ἀπεξενωμένον xai ἄηθες θαμθού- 
µενον ἑποπτεύειν τὰ Άγια τῶν ἁγίων' «0 εἰδὼς ὑπὸ 
σοφίας τῷ μὲν πεπατηµένῳ xat αὐτόθεν ληπτῷ πρό- 
χειρον οὖσαν τὴν χαταφρόνησιν, τῷ δὲ ἀναχεχωρηχότι 
xai σπανίῳ φυσικῶς πως παρεζευγµένον τὸ περι- 
σπούδαστον. Κατὰ τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον xal οἱ τὰ περὶ 
τὰς Ἐκχλησίας  ἐξαρχῆς διαθεσµοθετήσαντες ἀπό- 
στολοι χαὶ Πατέρες ἐν τῷ χεχρυμμένῳ καὶ ἀφθέγχτῳφ 
τὸ σεμνὸν τοῖς µυστηρίοις ἐφύλασσον. Οὐδὲ γὰρ ὅλως 
μυστήριον τὸ εἰς τὴν δημώδη χαὶ εἰχαίαν ἀχοὴν ἔχ- 
qopoy. Οὗτος ὁ λόγος τῆς τῶν ἀγράφων παραδό- 
σεως, ὡς μὴ καταμεληθεῖσαν τῶν δογμάτων τὴν 
γνῶσιν εὐκαταφρόνητον τοῖς πολλοῖς γενέσθαι διὰ 
συνήῄθειαν. "Αλλο γὰρ δόγµα, xai ἄλλο χήρυγµα Τὸ 
μὲν γὰρ σιωπᾶται , τὰ δὲ χηρύγματα δη- 
µοσιεύεται. Σιωπῆς δὲ εἶδος xal ἡ ἀσάφεια, ᾗ κέχρη- 
ται ἡ Γραφῃ, δυσθεώρητον κατασκευάχουσα "τῶν 
δογμάτων τὸν νοῦν πρὸς τὸ τῶν ἑντυγχανόντων λυ- 
σιτελές Τούτου χάριν πάντες μὲν ὁρῶμεν κατ) άνα- 
τολὰς ἐπὶ τῶν προσευχῶν ἀλίγοι δὲ ἴσμεν, ὅτι τὴν 
ἀρχαίαν ἐπιζητοῦμεν πατρίδα, τὸν παράδεισον, ὃν 
ἐφύτευσεν ὁ θεὸς ἓν Ἐδὶμ κατ ἀνατολάς. ᾿Ορθοὶ 
μὲν πληροῦμεν τὰς εὐχὰς ἐν τῇ μιᾷ τοῦ Σαθδάτου" 
τὸν δὲ λόγον οὐ πάντες οἵἴδαμεν. O2 γὰρ µόνον ὡς 
συναναστάντες Χριστῷ, καὶ τὰ ἄνω ζητεῖν ὀφείλοντες, 


σιωπῇ διασώζεσθαι; "A γὰρ οὐδὲ . 


panis Eucharisti$ et poculum benedictionis, 
quis sanctorum in scripto nobis reliquit? Nec enim 
his contenti sumus, quae commeinorat Apostolus 
aut Evangelium, verum alia quoque οἱ ante οἱ post 
dicimus, tanquam multum habentia momenti ad 
mysterium, qua ex traditione non scripta accepi- 
mus. Benedicimus autein et aquam baptismatis, et 
oleum unctionis, imo ipsum etiam qui baptismum 
aecipit. Ex quibus scriptis? Nonne a tacita secre- 
taque traditione? Ipsam vero olei unctionem, quis 
sermo scripto proditus docuit? Jam ter imwergi 
hominem, unde haustum? Reliqua autein quz fiunt 
in baptismo, veluti renuntiare Satanae. et angelis 


B ejus, ex qua scripturi habemus ? Nonne ex minime 


publicata et arcana hac doctrina, quam patres no- 
slri silentio quieto minimeque curioso servarunt? 
Quippe illud probe didicerant, mysteriorum reve- 
rentiam silentio conservari. Nam quas nec intueri 
fas est non initiatis, qui conveniebat borum do- 
ctriaam seriptis vulgari? aut quid tandem sibi vo- 
luit magnus ille Moyses, qui non omnia qus erant 
in templo passus sit omnibus esse pervia '? 
sed profanos extra sacros cancellos statuit; ac 
priora quidem atria purioribus permittens, Levitas 
80los dignos censuit numinis ministerio 3: macta- 
tiones autem holocautomatumque oblationes, et 
reliqua quse ad rem sacram pertinent sacerdotibus 
assignavit * ; atque unum ex omnibus selectum in 


: elg τὰ ἅδυτα mapabéyecat* xal οὐδὲ τοῦτον C adyta admisit *, el ne hunc quidem semper, sed 


uno tantum die quotannis : quin et hujus diei 
certam horam qua fas esset ingredi, prsestituit, 
quo propter novitatem et insolentiam, cum stu- 
pore intueretur Saneta sanctorum * : probe sciens 
pro 8ua sapientia, res usu iritas et ex se obvias, 
expositas esse contemptui : rebus vero quas sepo- 
Sit: sunt ac rare quodammodo naturaliter cone 
junctam esse summam admirationem ac.studium., 
Ad eumdem profecto modum, et qui initio certos 
Ecclesiz.ritus prescripserunt apostoli εἰ Patres, 
in occulto silentioque mysteriis suam s&ervavere 
diguitatem. Neque enim omnino mysterium est, 
quod ad populares ac vulgares aurcs effertur. 
Hzc estratio, cur quidam citra scriptum tradi- 
ta sint, ne dogmatum notitia neglecta , propter 
assuetudinem vulgo veniret in contemptum. Aliud 
utique est dogma, aliud przedicatio. Nam dogmata 
silentur, przdicationes vero publicantur. Est au- 
tem silentii species etiam obscuritas qua utitur 
Scriptura, intellectu difficilem reddens dogma- 
tum sententiam, idque ad legentium utilitatom. 
Hanc ob causam omnes speciamus ad orientem, 
eum precamur, pauci tamen novimus, quod id 
facientes antiquam requirimus patriam , videlicet 
paradisum, quem plantavit Deus in Eden ad orien- 
tem *. Erecti itidem perlicimus deprecatio»es in 
una Sabbati, sed rationem non omnes novimus. 


! Num. je, 20. * Num. xvin, 21, 22... ? ibid. 7. * Exod. xxx, 10. * Levit, xvt, $2. * Gu. S, S. 


795 


EUTIIYMII ZIGABENI 7:6 


Non enim solum quod veluti simul cum Christo A ἐν τῇ ἀναστασίμῳ ἡμέρᾳ τῆς δεδομένης ἡμῖν χάρι- 


resuscitati, que sursum sunt quaerere debeamus, 
in die resurrectionis datz nobis gratiz stando 
precantes nosmetipsos commonefacimus, sed quod 
is dies videatur aliquo modo imago venturi szculi. 
Eoque cum sit principium dierum, non primus a 
Moyse, sed unus appellatus est. Facta est enim, in- 
quit, vespera, el (actum est mane, dies unus 1: 
tanquam qui sepe recurrat. lgitur unus est idem 
el oclavus, unum illum singularem ac verum 
octavum, cujus et Psalinista in quibusdam Psalmo- 
rum inscriptionibus meminit *, per se significans, 
statum videlicet hioc tempus secuturum, diem 
non desiturum, vesperi: nescium, successoris ex- 
pertem, νι illud nunquam 5Siniendum nec un- 
quam sencscens. Necessario igitur in hoc die Ec- 
clesia suos alumnos docet, preces suas stando 
absolvere, ut assidua commonitione vite illius 
nunquam desiture, non negligamus ad eam demi- 
grationem parare viaticum. Quin et totum illud 
quinquaginta dierum tempus admonitio est resur- 
rectionis, quam in altero seculo exspectainus. 
Nom unus ille et primus dies septies multiplicatus, 
septem sacre Pentecostes hebdomadas absolvit. 
A primo enim incipiens, in eumdem desinit, per 
.Similes, qui in medio intercedunt, dies quinqua- 
sies evolutus. Unde et seternitatem similitudine 
refert, dum velut in motu circulari, ab iisdem or- 
sus signis in eadem desinit. Quo in die, corporis 


τος διὰ τῆς χατὰ τὴν προσευχὴν στάσεως ἑαυτοὺς 
ὑπομιμνήσχομεν ' ἀλλ' ὅτι δοχεῖ πως τοῦ προσδο- 
χωμµένου αἰῶνος εἶναι εἰχών. Διὸ xat ἀρχὴ οὖσα ἡμε- 
pv, οὐχνὶ πρώτη παρὰ Μωῦσέως, ἁλλὰ µία ὠνόμα- 
σται. Ἐγέγετο γὰρ, qno, ἑσπέρα, καὶ ἐγένετο 
πρωῖ, ἡμέρα µία ὡς τῆς αὐτῆς ἀναχυχλουμέντς 
πολλάχις. Καὶ µία τοίνυν dj αὐτὴ, xaX ὀγδόη , τὴν 
μίαν ὄντως ἑἐχείνην xaX ἀληθινὴν ὀγδόην, jc. xai ὁ 
Ψαλμιδὸς Ev. τισιν ἐπιγραφαῖς τῶν φαλμῶν ἔπεμνη- 
σθη, δι ἑαυτῆς ἐμφανίζουσα, τὴν μετὰ τὸν χρόνον 
τοῦτον χατάστασιν, τὴν ἄπανστον ἡμέραν, τὴν ἀν- 
έσπερον, τὴν ἁδιάδοχον, τὸν ἄληχτον ἐχεῖνον xol 
ἀγήρω αἰῶνα. ᾽Αναγχαίως οὖν τὰς ἓν αὐτῇ προσευχὰς 
ἑστῶτας ἀποπληροῦν τοὺς ἑαυτῆς τροφίµους ἡ "Ex- 
χλησία παιδεύει, ἵνα τῇ σννεχεῖ ὑπομνῄήσει τῆς ἆτε- 
λευτήτου ζωῆς τῶν πρὸς τὴν µετάστασιν Exelvry 
ἐφοδίων μὴ ἀμελῶμεν. Καὶ πᾶσα δὲ ἡ πεντηκοστὴ 
τῆς ἓν τῷ αἰῶνι προσδοχιµένης ἁναστάσεύς 
ἐστιν ὑπόμνημα. Ἡ γὰρ µία ἐχείνη καὶ πρώτη 
ἡμέρα, ἑπτάκις ἑπταπλασιασθεῖσα, τὰς ἑπτὰ τῆς 
ἱερᾶς πεντηχοστῆς ἑθδομάδας ἀποτελεῖ. Ἐκ πρώτης 
γὰρ ἀρχομένη, εἰς τὴν αὐτὴν καταλήγει, δι’ ὁμοίων 
τῶν ἐν τῷ µέσῳ ἐξελιττομένη πεντηχοντάχις. Ad 
xat αἰῶνα μιμεῖται τῇ ὁμοιότητι, ὥσπερ Ev χυ- 
Χλικῇ χινήσει &mb τῶν αὐτῶν ἀρχομένη σημείων, 
xaX εἰς τὰ αὐτὰ καταλήγουσα. Ἐν f| τὸ ὄρθιον σχΏημα 
τῆς προσευχῆς προτιμᾷν οἱ θεσμοὶ τῆς Ἐκκλησίας 
ἡμᾶς ἐξεπαίδευσαν, Ex τῆς ἐἑναργοῦς ὑπομνίσεως 


erecto habitu precari potius nos Ecclesim ritus ϱ οἰονεὶ µετοιχίζοντες ἡμῶν τὸν νοῦν ἀπὸ τῶν παρόν- 


docuerunt, nimirum per evidentem commonitio- 
nem quasi transferentes mentem nostram a przsen- 
tibus ad futura. Insuper et quoties genua flectimus, 
et rursus erigimur, ipso facto ostendimus, quod 
ob peceatum in terram delapsi sumus, et per hu- 
manitatem ejus qui creavit nos in ccelum revocati 
Butnus, 

Deficiet me dies, si Ecclesie mysteria ci- 
tra scriplum tradita pergam recensere. Omitto 
c:Ptera jpsam fidei professionem in Patrem 
et Filium et Spiritum sanctum, e quibus habe- 
mus scriptis? Etenim si quoniam ex baptismi 
traditione, juxta pietatis consecutionem, αἱ bapti- 
zamur, ita et credere debemus, siinilem baptismo 
professionem exhibemus : concedant etiam nobis, 
ut juxta eamdem consequentiam  glorificationem 
fldei consimilem persolvamns. Quod si glorificandi 
modum veluti scripto non traditum rejiciunt, pro- 
ferant nobis et professionis fidei οἱ caeterorum 
qua commemoravimus probationem e Scripturis. 
Adhec cum tam multa sint quae scripto prodita 
non sunt, et tantum habent momenti ad pietatis 
mysterium , unicam dictiunculam quz a majo- 
ribus ad nos devenit, non concedent, quam nos ex 
inaffectata consuetudine in Ecclesiis, qua per- 
verse et corrupiz non sunt, permanentem inveni- 
mus, baud mediocrem rationem habentem, neque 
mediocre adjumentum ad mysterii vim aiferen cem? 

Gen, ), 5. * Psal. vi et xin. 


πων ἐπὶ τὰ μέλλοντα. Καὶ xa0* ἑχάστην δὲ γονυχλι- 
clay καὶ διανάστασιν ἔργῳ δείχνυµεν, ὅτι διὰ διὰ 
τῆς ἁμαρτίας εἰς Yr,» χατεῤῥύημεν, xal διὰ τῆς φιλ- 
ανθρωπίας τοῦ χτίσαντος ἡμᾶς el; οὐρανὸν ἀνεχλη- 
θηµεν. 


Ἐπιλείψει µε ἡ ἡμέρα, τὰ ἄγραφα τῆς 
Ἐχχλησίας μυστήρια διηγούμενον. Ἐῶ τἆλλα. αὖ- 
thv δὲ τὴν ὁμολοτίαν τῆς πίστεως εἰς Πατέρα 
καὶ ὙΥἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα Ex ποίων γραμμάτων 
ἔχομεν; El μὲν γὰρ ἐκ τῆς τοῦ βαπτίσματος πα: 
ῥαδόσεως, χατὰ τὸ τῆς εὐσεθείας ἀχόλουθον, ὡς βα- 
πτιζόµεθα οὕτω xat πιστεύειν ὀφείλοντες, οὐσίαν τῷ 
βαπτίσματι τὴν ὁμολογίαν κατατιθέµεθα, συγ- 
χωρησάτωσαν καὶ ἡμῖν Ex τῆς αὐτῆς ἀχολουθίας 
ὁμοίαν τῇ πίστει τὴν δόξαν ἀποδιδόναι’ εἰ δὲ τὸν 
τρόπον τῆς δοξολογίας ὡς ἄγραφον παραιτοῦνται, 
δότωσαν ἡμῖν τῆς τε χατὰ τὴν πίστιν ὁμολογίας καὶ 
τῶν λοιπῶν, ὧν ἀπηριθμησάμεθα, ἐγγράφους τὰς 
ἀποδείξεις. Εἶτα τοσούτων ὄντων ἀγράφων, xal το- 
σαύὐτήν ἑχόντων τὴν ἰσχὺν εἰς τὸ τῆς εὐσεδείας µυ- 
στήριον, μίαν λέξιν ἡμῖν &x πατέρων εἰς ἡμᾶς ἐλθου- 
σαν οὐ συγχωρήσουσιν, fiv ἡμεῖς Ex τῆς ἀνεπιτη- 
δεύτου συνηθείας ταῖς ἁδιαστρόφοις τῶν Ἐκχλησιῶν 
ἑναπομείνασαν εὕρομεν, οὗ μικρὸν τὸν λόγον ἔχουσαν, 
οὐδὲ βραχεῖαν σαυντέλειαν εἰς τὴν τοῦ μνστηρίου 
δύναμιν εἰσφερομένην ; 


797 


PTANOPLIA, DOGMATICA. — TIT. XII. 


195 


Είρηται μὲν οὖν, ὅτι ταὐτόν στι πρὸς δεἀνοιανεἰ- Α — Dictum est. quidem nihil referre ad sensum, 


πεῖν, Δόξα Πατρὶ xat Yl χαὶ ἁγίῳ Πνεύματι, xal 

Δόξα Πατρὶ χαὶ Yl σὺν τῷ ἁγίῳ Πνεύματ.. Οὔτε οὖν 

thv καὶ συλλαθὴν ἐξ αὐτῆς toU Κυρίου φωνῆς προει- 

ὑοὔ σαν ἀθετῆσαί τιν. f| διαγράφειν οἷόν τε, καὶ τὴν 
ἰσοδυναμοῦσαν αὐτῇ οὐδὲν τὸ χωλύον χαταδεχθῆ- 
ναι ἣν ὅπως ἔχει πρὸς ἐχείνην διαφορᾶς τε xal 
ὁμοιότητος, ἑν] τοῖς χατόπιν ἐδείξαμεν, Β:θαιοῖ δὲ 
ἡμῖν τὸν λόγον χαὶ ὁ ᾿Απόστολος ἁδιαφόρως ἑχατέρᾳ 
τῇ φωνῇ χεχρηµένος, vov μὲν λέγων, Ἐν τῷ ὀνόμαει 
τοῦ Κυρίου 'Incov Χριστοῦ, xal ἐν τῷ Πγεύματι 

«oU θεοῦ ἡμῶν' πάλιν δὲ, Συν αχθέγτων ὑμῶν xal 

τοῦ ἑμοῦ Πνεύματος σὺν τῇ δυνάμει τοῦ Κυρίου 

Ιησοῦ. οὐδὲν διαφέρειν ἠγούμενος, τῷ συνδέσμῳ 

ἡ τῇ προσθέσει πρὸς τὴν τῶν ὀνομάτων συμπλοχὴν 

ἀποφρήσασθαι. 

Tov αὐτοῦ. "Οτι d περὶ τῶν ἀνθρώπων «έγει ἡ 
Γραφῇ ὡς συµέασιωευόντων Χριστῷ, ταῦτα 
περὶ τοῦ []νεύματος οὐ συγχωρούυσι» οἱ ἀντι- 
Aéyort£c. KegdA. κθ.. 
΄Ἴδωμεν δὲ xai εἶ τινα ἀπολογίαν τοῖς πατρά- 

σιν ἡμῶν τῆς χρήσεως ταύτης ἐπινοήσομεν. Οἱ γὰρ 

την ἀρχὴν παρασχόντες τῷ λόγῳ μᾶλλον ἡμῶν ὑπό- 

Χεινται τοῖς ἐγχλήμασι. Παῦλος τοίνυν Κολοσσαεῦσι 

γράφων’ Καὶ ὑμᾶς, φησὶ, γεχροὺς ὄντας τοῖς πα- 

ῥραπτώμασι καὶ τῇ ἀκροθδυστίᾳ, συγεζωοποίησε τῷ 

Χριστφ. Δρα οὖν λαῷ μὲν ὅλῳ xal Ἐκκλησίᾳ 

ἐχαρίσατο ὁ θεὸς τὴν σὺν Χριστῷ ζωὴν, τῷ δὲ ἁγίῳ 

Πνεύματι οὐχὶ σὺν Χριστῷνἡ ζωή; El δὲ τοῦτο 


χαὶ διανοίᾳ λαθεῖν ἀσεθὲς, πῶς οὐχ ὅσιον, ὡς 


ἔχει φύσεως, οὕτω xal τὴν ὁμολογίαν συνηµµένως C 


ἀποδιδόναι; Elta, πῶς οὗ τῆς ἐσχάτης ἀναλγησίας 
τοὺς μὲν ἁγίους ὁμολογεῖν σὺν Χριστῷ εἶναι ( εἴπερ 
δῇ Παῦλος ἐχδημήσας ἀπὸ τοῦ σώματος ἑνδημεῖ 
πρὸς τὸν Κύριον, xai ἀναλύσας σὺν Χριστῷ ἐστιν Ίδη), 
τῷ δὲ Πνεύματι τούτους μηδὲ τοῖς ἀνθρώποις Σξίσου 
μετὰ Χριστοῦ εἶναι, τόγε εἰς αὐτοὺς ἦχον, µεταδι- 
δύναι; Καὶ Παῦλος Θεοῦ μὲν συνεργὸν ἑαυτὸν ἓν τῇ 
οἰκωνομίᾳ τοῦ Εὐαγγελίου χαλεῖ» τὸ δὲ Πνεῦμα τὸ 
ἅγιον, bi οὗ ἓν πάσῃ χτίσει τῇ ὑπὸ τὸν οὐρανὸν xap- 
πηφορεῖτάι τὸ Εὐαγγέλιον, ἐὰν συνεργὸν εἴπωμεν, 
χἀάνταῦθα ἀσεδείας Υραφὴν xa0' ἡμῶν ἀπενέγ- 
Χαιντο; Καὶ ὡς ἔοιχεν, ἡ μὲν ζωὴ τῶν ἠλπιχότων 
ἐπὶ Κύριον χέχρυπται σὺν τῷ Χριστῷ ἐν τῷ θεῷ' xal 
όταν ὁ Χριστὸς φανερωθῇ, fj ζωὴ ἡμῶν, τότε xal 
αὐτοὶ σὺν αὐτῷ φανερωθήσονται Ev δόξη * αὐτὸ δὲ τὸ 
[Πνεῦμα τῆς ζωῖς, τὸ ἐλευθερῶσαν ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ νό- 
µου τῆς ἁμαρτίας, οὐδαμῶς ἐστι σὺν Χριστῷ, οὔτε 
ky λανθἀνούσῃ χαὶ χεκρυμμένῃ σὺν αὑτῷ ζωῇ, οὔτε 
àv τῇ φανερώσει τῆς δόξης, ἣν ἡμεῖς ἐπὶ τοῖς ἁγίοις 
ἐχφανήσεσθαι προσδοκῶμεν; Κληρονόμοι θεοῦ, xal 
συγχληρονόμοι Χριστοῦ ἡμεῖς' τὸ δὲ Πνεῦμα ἀπό-- 
χληρον xai ἅμοιρον τῆς χοινωνίας τοῦ θεοῦ xal τοῦ 
Χριστοῦ αὐτοῦ; Καὶ αὐτὸ μὲν τὸ Πνεῦμα συµµαρ- 
τυρεῖ τῷ πνεύματι ἡμῶν, ὅτι ἑσμὲν τέχνα θεοῦ; 
ἡμεῖς δὲ τῷ Πνεύματι οὐδὲ ἣν παρὰ τοῦ Κυρίου µε- 


sive dicas, Gloria Patri et Filio et Spiritui sancto, 
sive dicas, Gloria Pairi et Filio cum sancto Spi- 
ritu. Non igitur fas est cuiquain. syllabam et, ex 
ore Domini profectam, rejicere aut expungere : 
nec quidquam vetat alteram quz idem pollet, reci- 
pere; qu& quomodo cum illa vel conveniat vel 
discrepet, superius  demoustravimus. Confirmat 
autem sententiam nobis et Apostolus, indiffe- 
renter utraque voce utens interdum ita loquens: 
In nomine Domini Jesu Christi, εἰ in Spiritu Dei 
uostri * ; ac rursus, Congregalis vobis et meo Spi- 
ritu cum virtute Domini Jesu ?; nihil interesse 
ratus, sive conjunctione, sive praepositione ad muo- 
wiuum conjunctionem utaris. 


Ejusdem. Quod qu& de hominibus dicit Scriptura 
lanquam una. cum Chrisio regnantibus, ea de 


Spiritu dici non concedunt adversarii. α- 
pur $8. 
Videamus porro an defensionem  alijuam 


patribus nostris super bujusmodi usu possimus 
excogitare. Nam qui nobis ita loquendi fuerunt 
auctores, magis quam nos berent in crimine. 
Paulus igitur Colossensibus scribens : E! vos, 
jnquit, cum essetis moriui delictis ac praputio, 
vivificavit simul cum Christo *. Num igitur toti 
populo et Ecclesie donavit Deus vitam quz est 
cum Christo, sancto autem Spiritui non est vita 
cum Christo? Quod si istud vel animo concipere 
impium est, annon pium fuerit, ut habet na- 
tura, itia etiam professionem conjunctim persol- 
vere? Adhec , annon extremi stuporis est, fa- 
teri sanctos esse cum Christo (siquidem Paulus 
peregrinans a corpore pr:sens est apud Domi- 
num *; et ubi emigravit, jam cum Christo" est) : 
hos vero Spiritui, quantum quidem in ipsis est, ne- 
que hoc tribuere, ut zque saltem atque bomines 
cum Christo sit? Quin et Paulus seipsum Dei coo- 
peratorem appellat in administratione Evangelii : 
sed Spiritum sanctum, per quem in omni creatura 
qua sub coelo est, fructificat Evangelium, si coope- 
ratorem appellemus, hic quoque impietatis nos reos 
perageni? Et ut videtur, vita sperantium in Domino 
abscondita est cum Christo in Deo, cumque Chri- 
stus apparuerit vita nostra, tum et ipsi cum eo ap- 
parebunt in gloria * : ipse autem Spiritus vitze, qui 
liberavit nos a lege peccati *, nequaquam est cum 
Christo, neque in vita latente et abscondita cum 
illo, neque in manifestatione glorie, quam nos in 
sanctis patefaciendam esse exspectamus? Haeredes 
Dei et cobzredes Christi nos sumus ? : Spiritus 
vero exhazres est, et exsors communionis Dei el 
Christi ejus? Et ipse quidem Spiritus testimonium 
perhibet spiritui nostro, quod simus filii Dei * ; 
nos vero Spiritui, ne ejus quidem societatis, quam 


] Cor. vi, 11. * 1 Cor. v, 4. * Colpss. τι, 15. 3 Ill Cor. v, 8. *Coloss, 10, 5, 4. * Rom. vir, $. 


* Roin. vi, 17. 7 ibid. 46. 


19J 


EUTIIYMII ZiIGADBENI 


^" 


&00 


illi cum Deo esse a Domino didicimus, testimonium A µαθήχαμεν τῆς πρὸς 8sbv χοινωνίας τὴν µαρτυρίαν 


przebemus? Porro quod est amentiz caput, nos per 
fidem in Christum quz est in Spiritu, resurrecturos 
cum illo et simul cum illo sessuros esse in super- 
celestibus speramus, cum transformaverit corpus 
lumilitatis nostra: ab animali ad spirituale; Spiritui 
vero non consessum, non gloriam, non aliud quid- 
quam eorum qua ab ipso babemus, impertimus? sed 
quibus nos ipsos esse dignos, ex ejus qui pro- 
misit non mendaci munere, credimus, horum ni- 
hil Spiritui sancto, quasi superent illius dignitatem 
concedimus? Et tibi quidem pro merito licet semper 
esse cum Domino : et exspectas, ut raptus in nu- 
bibus in occursum in aerem, semper sis cum Do- 
mino * : Spiritum autem nunc esse cum Christo 
negas? Qui scilicel eum, qui ipsum cum Patre ac 
Filio numerat ac locat, expellis et ejicis, velut qui 
' jmpietatem non ferendam admiserit, 

Pudet reliqua adjungere; quod tu quidem ex- 
spectas fore, ut cum Christo glorificeris : siquidem 
simul affligiiuur, ut simul quoque glorificemur * : 
Spiritum autem sanctificationis non glorificas simul 
cum Christo, quasi ne pari quidem tecum honore 
dignum. Et tu quidem speras te cum eo regnatu- 
rem, Spiritum vero graliz alficis contumelia, servi 
famulique locum illi assignans. Atque haec dico, 
non wt duntaxat ostendam tantumdem honoris de- 
beri Spiritui in gloriticatione, sed ut illorum demen- 
tiam redarguam, qui ne hoc quidem illi concedunt, 
sed velut impietatem horrent, Spiritus cum Patre 
et Filio in gloria consortium. Quis potest hzc abs- 
que gemitu commemorare? Annon manifestum est, 
jta ut vel puer intelligat, ea quz nunc fiunt proc- 
mia esse defectionis fidei, quam minatus est Do- 
ménus? Quibus contradici fas non erat, ea facta 
sunt ambigua. Credimus in Spiritum, et nostris 
ipsorum professionibus repugnamus. Baptizamur, 
et rursum pugnamus. Ut vitz auctorem invocamus, 
ei ut conservum despicimus. Cum Patre et Filio 
Spiritum accepimus, et eum ut creatura partem 
conteinptui habemus. ἰδιὶ auteni, quid orare de- 
beant nescientes 5, $i co adducuntur , ut aliquid 
eliam magnifice loquantur de Spiritu, perinde quasi 
dignitatem ipsius assequahtur; quod in dictis mo- 
dum excedit, reprimunt. Quos suam infirmitatem 
deplorare oportebat : quoniain idonei non sumus, 
qui pro beneficiis, quibus reipsa afficimur, verbis 
gratias agamus. Superat enim omnem intellecuim 
ac sermonis naturam redarguit, cum ea ne nmini- 
mam quidem dignitatis illius partem adaquet, juxta 
verba libri qui inscribitur Sapientia : Exzaltate 
enim , inquit , quantumcunque potueritis : superat 
enim el adhuc; εἰ exallantes eum multiplicate. Nolite 
laborare : non enim assequemini *. Profecto terri- 


κατατιθέµεθα; Τὸ δὲ χεφάλαιον τῆς ἀνοίας, ἡμεῖς 
μὲν διὰ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως τῆς ἐν Πνεύματι 
συνεγερθήσεσθαι αὐτῷ xaX συγχαθεδεῖσθαι ἐν 
τοῖς ἑπουρανίοις ἐλπίζομεν, ὅταν μετασχηματίσῃ τὸ 
σῶμα τῆς ταπεινώσεως ἡμῶν ἀπὺ τοῦ ψυχικοῦ πρὸς 
τὸ πνευματιχόν ᾽ τῷ δὲ Πνεύματι οὐ συνεδρίας, οὐ 
δόξης, οὐχ ἄλλου τινὸς, ὧν ἔχομεν παρ) αὐτοῦ, µετα- 
δίδοµεν ; ἁλλ᾽ ὧν ἑαυτοὺς ἀξίους εἶναι, κατὰ τὴν 
ἀφευδῆ τοῦ ἐπαγγειλαμένου δωρεὰν, πεπιστεύκαµεν, 
τούτων οὐδενὸς τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ ὡς ὑπερδαί- 
νοντος αὑτοῦ τὴν ἀξίαν παραχωροῦμεν; Καὶ σοὶ μὲν 
χατὰ τὴν ἀξίαν ἑἐστὶ πάντοτε εἶναι σὺν τῷ Κυρίῳ, 
xai προσδοχᾷς, ἁρπαγεὶς ἓν νεφέλαις εἰς ἁπάντησιν 
εἰς ἀέρα, πάντοτε συνέσεσθαι τῷ Κυρίῳ' τὸ δὲ Πνεῦ- 
pa νῦν ἀντιλέγεις εἶναι σὺν τῷ Χριστῷ; ὃς γε 
τὸν συναριθμοῦντα αὐτὸ καὶ συντάσσοντα Πατρὶ xai 
Yüp ἐξόριστον τίθεσαι, ὡς ἀφόρητα δυσσεθοῦντα. 

Λἰσχύνομαι ἐπαγαγεῖν τὰ λειπόμενα, ὅτι σὺ 
μὲν συνδυξασθῄσεσθαι Χριστῷ προσδοχᾷς (εἴπερ γὰρ 
συμπάσχοµεν ἵνα xal συνδοξασθὼμεν): τὸ δὲ Πνεῦμα 
τῆς ἁγιωσύνης οὗ συνδοξάζεις Χριστῷ, ὡς οὐδὲ col 
τῶν ἴσων τυγχάνειν ἄξιον. Καὶ σὺ μὲν ἐλπίσεις 
συμθασιλεύειν * τὸ δὲ Πνεῦμα τῆς χάριτος ἑνυδρίζεις, 
τὴν δούλου αὐτῷ xal ὑπηρέτου τάξιν ἀποχληρῶν. Καὶ 
ταῦτα λέγω, οὐχ ἵνα τοσοῦτον δείξω ὀφειλόμενον 
εἶναι εἰς δοξολογίαν τῷ Πνεύματι * ἀλλ᾽ ἵνα τὴν ἁγνω- 
μοσύνην ἑλέγζω τῶν μηδὲ τοσοῦτον διδόντων, dXX 
ὡς ἀσέδειαν φευγόντων τὴν τοῦ Πνεύματος Tp 


C Υἱὸν xal Πατέρα κοινωνίαν τῆς δόξης. Τίς δύναται 


ταύτα ἀστεναχτὶ παρελθεῖν; "CH vàp οὐχὶ προδῄλως 
ὥστε κἂν πα!:δὶ γενέσθαι γνώριµον, τὴν ἆπει- 
ληθεῖσαν τῆς πίστεως ἔχλειφιν προοιµιάζονται τὰ παρ- 
όντα; ᾽Αμϕίθολα Υέγονε τὰ ἀναντίῤῥητα, Πιστεύομεν 
εἰς τὸ Πνεύμα * xat ταῖς ἡμετέραις αὐτῶν ὁμολογίαις 
ζυγομαχοῦμεν. Βαπτιξόμεθα. xol πάλιν µαχόµεθα. 
Ὡς ἀρχηγὸν τῆς ζωῆς ἐπικαλούμεθα ᾽ xal ὡς ὁμο- 
δούλου καταφρονοῦμεν. Μετὰ Πατρὸς xai 1Ἴοῦ παρ- 
ελάθομεν xal ὡς µέρος τῆς κτίσεως ἀτιμάζομεν. Ol 
δὲ, τί προσεύξονται μὴ εἰδότες, E&v τι xaX φθέγξασθαι 
σεμνὺν περὶ τοῦ Πνεύματος προαχθῶσιν, ὡς 
ἐφιχνούμενοι τῆς ἀξίας, χολάξουσι τοῦ λόγον τὸ ὑπερ- 
πῖπτον τὴν συµµετρίαν. Οὓς ἑἐχρῆν ὀδύρεσθαι τὴν 


p ἀσθένειαν * ὅτι ὧν ἔργῳ πάσχοµεν, λόγοις ἀντιπλη-- 


ροῦν τὴν χάριν οὐκ ἐξαρχοῦμεν. Ὑπερέχει γὰρ πάντα 
νοῦν, xal λόχου φύσιν ἐλέγχει, οὐδὲ πολλοστῷ μέρει 
τῆς ἀξίας παρισουμένην χατὰ τὸν λόγον τῆς 
ἐπιγραφομένης Σοφίας Ὑψώσατε γὰρ, qnot, xa?- 
όσον ἂν δύνησθε' ὑπερέχει γὰρ καὶ ἔτι, καὶ 
ὑψοῦντες αὐτὸν π.1ηθύγατε. Mi] κοπιᾶτε' οὐ γὰρ 
μὴ ἐφίχησθε. "H που φοθεραὶ ὑμῖν αἱ ὑπὲρ τῶν 
τοιοῦτων λόγων εὐθῦναι τοῖς παρὰ τοῦ ἀψενδοὺς 
ἀχηχοόσι θεοῦ ἀσυγχώρητον εἶναι τὴν εἰς τὸ Πνεῦμι 
tb ἅγιον βλασφημίαν. 


biles vobis istiusmodi sermonum τεἀἀεπάα rationes qui a. Deo mentiri nescio audistis, irremissibilem 


esse blasphemiam in Soiritum sanctum 5, 
Sane conira id quod dieunt, glorificationem 


! | Thess. αν, {6. ? Hou. vin, 17. 


Σου. vit, 26. 


Πρός ys μὴν τὸ ἁμάρτυρον καὶ ἄγραφον εἶναι 


* Eccli. xui, 33, 4. * Luc. xu, 10. 


861 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. &Il. 


μη ΕΕ.” À——Óá——M——— See mn REDE RR RN 


- 


602 


τὴν σὺν τῷ Πνεύματι δοξολογίαν Exslvo λέγομεν A cum. Spiritu carere. testimonio , nec in Scripturis 


ὅτι, εἰ μὲν μηδὲν ἕτερον ἄγραφον, μηδὲ τοῦτο παρα” 
6c40f to * εἰ δὲ τὰ πλεῖστα τῶν μυστιχῶν ἀγράφως 
ἡμῖν ἐμπολιτεύεται, μετὰ πολλῶν τῶν ἑτέρων xil 
τοῦτο παραδεξόµεθα., ἉΑποστολιχὸν δὲ ο-μαι xol 
τὸ ταῖς ἀγράφοις παραδόσεσι παραμένειν. Ἔπαυ ὢ 
qyüp, φησὶν, ὑμᾶς, ὅτι πάντα µου µἐμνησθε, καὶ 
χαθὼς παρέδωκα ὑμῖν, τὰς παραδόσεις xatéxecs * 
καὶ τὸ, Κρατεῖτε τὰς παραδόσεις dc παρε.ἰάδετε 
εἴτε διὰ «λόγου, εἴτε δι ἐπιστολῆς ὧν μία 
ἐστὶ καὶ ἡ παροῦσα αὕτη, fjv οἱ ἐξ ἀρχΏς διαταξά- 
µενοι παραδιδόντες τοῖς ἐφεξης, συμπροϊούσης ἀεὶ 
τῷ χρόνῳ τῆς χρήσεως, διὰ μαχρᾶς τῆς συνηθείας 
ταῖς Ἐκχχλησίαις ἐγχατεῤῥίζωσαν, "Ap' οὖν εἰ, ὡς ἓν 
δ.χασττρἰῳ τῆς διὰ τῶν ἐγγράφων ἀποδείξεως' πο- 
ροῦντες, μαρτύρων ὑμῖν πληθος παραστησαἰμεθα , 
οὐχ ἂν τῆς ἀφιείσης παρ ὑμῶν φᾖἢφου τύχοιμεν; 
Ἐγὼ μὲν οὕτως οἶμαι' Επὶ στόματος γὰρ δύο καὶ 
τριῶν μαρτύρων σταθήσεται πᾶν ῥῆμα. El δὲ xal 
τὸν πολὺν χρόνον πρὸς ἡμῶν ὄντα ἑναργῶς ὑμῖν ἐπ» 
εδείχνυµεν, οὐχ ἂν ἑδόξαμεν ὑμῖν εἰκότα λέγειν, pi) 
εἶναι xa ἡμῶν τὴν δίχην εἰσαγώγιμον ταύτην; Δυσ- 
ωπητιχὰ γάρ πως τὰ παλαιὰ τῶν δογµάτων, olovel 
folu τινι τῇ ἀρχαιότητι τὸ αἰδέσιμον ἔχοντα. Απ- 
αριθμήσομαιούνύμῖν τοὺς προστάτας τοῦ λόγου (συµ- 
παραμετρεῖται ἂξ πάντως χατὰ τὸ σιωπώµενον xai ὁ 
Tov αὐτοῦ. Ἀπαρ/θμησις τῶν ἐν τῇ Ἐκκ λησίᾳ 
δισςανῶν, ὅσοι ἐχρήσαντο ἐν τοῖς συγγράµ- 
paci ἑαυτῶν τῇ gorg «cor.» Κεφά.. κθ. 
Απαριθμήσομαι οὖν ὑμῖν τοὺς προστᾶτας τοῦ 
λόγου (συμπαραμετρεῖται δὲ πάντως χατὰ τὸ σιω- 
πώμενον χαὶ 6 χρόνος) οὗ γὰρ ἐξ ἡμῶν ὥρμηται πρῶ- 
τον, Πόθεν ; χθιζοί τινες ὄνιως ἡμεῖς, χατὰ τὸν τοῦ 
Ἰὼθ λόγον, πρός v& τοσοῦτο» χρόνον, τὸν τῆς συν- 
πθείας ταύτης ἠλικιώτην. Ἐγὼ μὲν οὖν αὐτὸς, εἰ 
χρἠ µε τοὺμὸν ἴδιον εἰπεῖν, ὥσπερ τινὰ χλῆρον πα- 
τρῷον τὴν φωνὴν ταύτην διαφυλάττω, παραλαδὼν 
παρὰ ἀνδρὸς μαχρὸν Ev τῇ λειτουργίᾳ τοῦ θεοῦ δια- 
ζήσαντος γρόνον, δι’ οὗ χαὶ ἑδαπτίσθην, xaX τῇ ὑπη- 
ρεσίᾳ τῆς Ἐκκλησίας προσήχθην. ᾽Αναζηιτῶν δὲ 
χατ ἐμαυτὸν el τις ἅρα τῶν παλαιῶν καὶ µακαρίων 
ἀνδρῶν ἐχρήσατο ταύταις ταῖς νῦν ἀντιλεγομέναις 
φωναῖς, πολλοὺς εὗρον xal τῇ ἀρχαιότητι τὸ ἀξιό- 
πιστον ἔχοντας, xat τῇ τῆς (νώσεως ἀχριθσίᾳ οὗ χατὰ 


τοὺς νῦν ὄντας' ὧν οἱ μὲν τῇ προθέσει, οἱ δὲ τῷ: 


συνδέσµμῳ κατὰ τὴν δοξολογίαν τὸν λόγον ἐνώσαντες, 
οὐδὲν διάφορον δρᾷν, ὣς Υε πρὸς τὴν ὀρθὴν τῆς 
εὐσεθείας ἔννοιαν, ἑνομίσθησαν. 


Βἱρηναῖος ἐχεῖνος, καὶ Κλήμης ὁ "Popolo: χαὶ 
Διονύσιος ὁ ᾿Ρωμαῖος, xav ὁ Αλεξανδρεὺς Διονύ- 
σιο;, ὃ xal παράδοξον ἀχοῦσαι, kv τῇ δευτέρᾳ πρὸς 
τὺν ὁμώνυμον ἑαυτοῦ ἐπιστολῇ Περὶ ἐλέγχου καὶ 
ἁπο.]ογίας οὕτω τὸν λόγον ἀνέπαυσε. Γράγω δὲ 
ὑμῖν αὐτὰ τοῦ ἀνδρὸς τὰ ῥήματα. Τούτοις, φησ', 
&üciv ἀκο.ούθως καὶ ἡμεῖς, καὶ δὴ παρὰ τῶν 


* | Cor. σι, 2, * ll Thess, 11, 14. 


3 Deut. x:x, 15. 


exstare, illud dicimus : si nihil aliud est rece- 
ptum absque Scripturis, πο boc quidein recipiatur ; 
sin plurima arcana citra scriptum recepta sunt no- 
bis, cum aliis pluribus et hoc recipiemus. Arbitror 
autem apostolicum esse, etiam non scriptis tradi- 
tionibus inhzerere. Laudo enim, inquit, vos, quod 
oinnia mea meministis, et quemadmodum tradidi νο- 
bis, traditiones Lenetis * . Et illud, Tenete traditio- 
Nes quas accepislis sive per sermonem sive per episto- 
lam * : quarum una est et hxc de qua nunc agimus, 
quam qui ab initio przescripserunt, tradideruntque 
posteris, usu semper simul cum tempore progre- 
diente, ipsam longa consuetudine in Ecclesiis 


p irradicarunt. Ergo si velut in tribunali, probatie- 


nibus e scripto destituti, multos vobis testes pro- 
ducamus, noune sententiam absolventem a vobis 
consequemur ? Ego quidem arbitror : nore siquidem 
duorum ac lrium leslium stabit omne verbum "*. 
Qnod si etiam temporis diuturnitatem pro nobis 
facientein vobis evidenter ostendamus, annon 
videbimur vobis probabilia dicere, non posse litem 
istam jure nobis intendi? Veneranda enim sunt 
quodammodo vetusta dogmata. quie ob antiquitatem, 
ceu canitiem quamdam, habent quiddam revcren- 
dum. Enuinerabo itaque vobis hujus dictionis patro- 


Ejusdem. Enumeratio virorum in Ecclesia illw- 
sirium, qui in scriptis suis usi sunt hac voce, 

« cum. » Caput 29. 

Enumerabo itaque vobis hujus dictionis patro- 
nos vindicesque (simul enim aestimatur in co, quod 
tacetur, etiam tempus) ; neque enim ex nobis pri- 
mum in:tium sumpsit. Qui potuit ? Nimirum nos re- 
vera hesterni sumus, quemadmo:lum dieit Job *, sal- 
tem si tam longi temporis, quod liuic consuetudini 
wquale est, babeatur ratio. Equidem ipse, si modo 
par sit. me quod mihi proprium est dicere, vocem 
hane tanquam paternani quamdam lizereditatem con- 
servo, acceptam a viro multum temporis in servitio 
Dei versato, per quem et baptizatus sum, et Eccle- 
si ministerio admotus. Czterum cum apud me 
reputo, an quis veterum ac beatorum virorum his, 
quibus nunc reclamatur vocibus, usus sit; multos 
reperio, et ob antiquitatem fide dignos, et accura!a, 
non secundum hos homines, scientia ornatos ; 


D quorum alli prsepositione, alii conjunctione in glo- 


rificatione sermonem copulantes, nihil diversum 
sane quod ad rectam attinet pietatis intelligentiam, 
existimati sunt facere. 

]rensxus ille, et Clemens Romanus, et Dio- 
nysius f'oinanus, οἱ Alexandrinus Dionysius, id 
quod etiam auditu mirum est, in secunda ad sibi 
cognominem epistola De accwsatione ac. defen- 
sione, hunc in modum finivit sermonem. Tran- 
scribam autem vobis ipsa hominis verba. His om- 
nibus, inquit, congruenter εἰ nos, forma etiam ac 


^ Job vir, 9, 


8 


EUTHYMEII ZIGABENI 


δει 


regula a presbyteris, qui ante nos vixerunt, accepta , 4 xp? ἡμῶν πρεσδυτέρων τύὐπον xal κανόνα ταρει- 


concordibus vocibus cum illis gratias agentes , lan- 
dem nunc vobis scribere desinimus. Deo autem Patri 
et Filio Domino nostro Jesu Christo cum sancto Spi- 
ritu gloria et imperium in secula seculorum, amen. 
Nec quisquam dicere possit hzec correcta fuisse 
ac immutata. Neque enim ita sermonem confirmas- 
set, dicens videlicet accepisse se formam ac regu- 
lam, si in Spiritu dixisset : hujus enim vocis usus 
ereber est. At illud erat, quod egebat defensione. 
Qui quidem οἱ in medio scripti, sic loquitur ad- 
versus Sabellianos : Si eo quod tres sunt hyposta- 
ses, divisas esse dicunt, tres sunl etiamsi nolint : 
aut divinam Trinitatem prorsus e medio tollant. Ac 
rursum, Divinissima enim ob id etiam post unitatem 
Trinitas est. Sed et Clemens simplicius, Vivit, in- 
quit, Deus et Dominus Jesus Chrisins et Spiritus 
sancius. lreneus autem, qui vicinus fuit apostolo- 
rum temporibus, quomodo faciat mentionem Spiri- 
(us, disputans adversus h.vreses, audiamus. Eos 
vero, inquil, qui effrenes sunt , et feruntur ad suas 
concupiscentias , nullum habentes disini Spiritus 
(lesiderium , merito Apostolus carnales vocat *. Et 
alibi dicit idem . Ne expertes facti divini Spiritus, 
frustremur regno. celorum, inclamat Apostolus *, 
quod caro non possit hereditatem capere regni celo- 
fum. Quod si eui οἱ Eusebius Palatinus propter 
multiplicem experientiam idoneus videtur, cui ha- 
beamur fides; et ex illo voces easdem ostendimus 
in dubitationibus de priscorum multipfici conjugio. 
Loquitur enim hunc in modum, se ad dicendum 
excitans : Sanctum prophetarum Deum (mcis aucto- 
rem per Salvatorem nostrum Jesum Christum cum 
sanc!o Spiriiu invocantes. 


ain vero et Origenem in multis Psalmorum 
exposilionibus deprehendiinus, cum sancto Spiritu 
gloriam deferenteimn Deo, virum qui non omnine 
sanas babet in omnibus de Spiritu opiniones; 
nihilominus et hic multis in locis reveritus con- 
suetudinis robur, pias voces emisit de Spiritu : 
qui quidem in sexto, ni fallor, libro Enarrationum 
in. Evangelium Joannis, etiam adorandum Spiritum 
evidenter pronuntiat, ita scribens ad vecbum : Quo- 
niam aque lavacrum signifícal purgationem anime 
ab omnibus malitie sordibus ablute , nihilo tamen 
minus et per seipsum ei qui seipsum praebet divini- 
tati adorande Trinitatis, per virtulem invocationum, 
donorum principium ac fontem habet. ÀÁc rursus 
in commentariis, quibus exponit Epistolam ad 
Romanos, Sacre, inquit, virixtes capaces. sunt 
Unigeniti et sancti. Spiritus deitatis. Ad hunc mo- 
dum, opinor, traditionis vis sepe compulit honi- 
Bes eliam suis ipsorum dogmatibus contradicere. 
ΑΔ. mec Africanum historicum talis gloriticandi 
forma pra:teriit, Siquidem constat in quinto libro 


! | Cor. 11, 9... * 1 Cor. xv, 50. 


Anzótec, ὁμοφώνως αὐτοῖς ttpocevxapictovrtec* 
xal δὴ καὶ νῦν ὑμῖν àziwréAlortec καταπαύο- 
μεν. To δὲ Θθεῷ Πατρὶ καὶ Υἱῷ τῷ Κυρίφ 
ἡμῶν Ἰησοῦ Ἀριστῷ σὺν τῷ ἁγίῳ Πγεύματι δόξα 
xal κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων, ἁμήν. 
Καὶ ταῦτα οὐκ ἄν τ'ς εἶποι µεταγεγράφθαι. 00 Υὰρ 
ἂν οὕτω διετείνατο, τύπον χαὶ χανόνα παρειληφέναι 
λέγων, εἴπερ ἐν τῷ Πγεύματι εἰρηχὼς ἂν; 
ταύτης γὰρ τῆς φωνῖῆς fj χρῆΏσις πολλή. ᾽Αλλ' Σχεῖνο 
ἦν τὸ τῆς ἀπολογίας δεόµενον. "Oq ve xaX κατὰ μέσον 
ποὺ τῆς Υραφῆς, οὕτως εἴρηχε πρὸς τοὺς Σαθελλια- 
νούς" El, τῷ τρεῖς εἶναι τὰς ὑποστάσεις, Αεμερι- 
cpévac εἶναι Aéyovct, ἐρεῖς elei, κἂν μὴ θέλωσιν" 
f$) τὴν θείαν Τριάδα πανγτνοἸῶς dvcAécocur- χαὶ 


D πάλιν: Θειοτάτη γὰρ διὰ τοῦτο μετὰ τὴ» µονάδα 


xal ἡ Τριάς. Αλλὰ xaX ὁ Κλήμης ἀρχαϊχώτερον, 
Ζῇ, φποὶν, ὁ θεὸς, xal ὁ Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς, 
καὶ τὸ Ι]νεῦμα τὸ ἅγιον. Βἱρηναῖος δὲ, ὁ ἑγγὺς 
τῶν ἀποστόλων γενόμενος, πῶς ἐμνήσθη τοῦ Πνεύ- 
µατος ἓν τῷ πρὸς τὰς αἱρέσεις λόγῳ, ἀχούσωμενε᾽ 
Τοὺς δὲ ἀχαλιναγωγήτους, φησὶ, καὶ καταφερσ- 
/ιένους εἰς τὰς ἑαυτῶν ἐπιθυμίας, µηδεμίαν Éyor- 
τας ἐπιθυμίαν θείου Πνεύματος, δικαίως ὁ ᾿Από- 
ctoloc σαρκικοὺς xaAgi, Καὶ £v ἄλλοίς ὁ αὑτός 
φησιν. "Iva μὴ. ἅμοιροι θέίου Πνεύματος ήενό- 
µεγοι, ἁποτύχωμεν τῆς βασιαείας τῶν οὐρανῶν, 
ἐπεδόησεν ὁ 'AxóctoJoc, μὴ δύνασθαι τὴν σάρκα 
βασιλεία» οὐραγῶν κχ.Ἰηρογομῆσαι. El δέ τῳ xa 
ὁ Παλαιστινὸς Εὐσέθιος ἀξιόπιστος διὰ πολυπειρίαν, 
χἀκείνου τὰς αὐτὰς φωνὰς ἐπιδείχνυμεν ἐν τοῖς E7- 
απορήµασι περὶ τῆς τῶν ἀρχαίων πολυγαµίας. Λέχει 
γὰρ οὕτω παρορμῶν ἑαυτὸν ἐπὶ τὸν λόγον. Τὸν τῶν 
προφητῶν ἅγιον θεὸν φωταγωγὸγν διὰ τοῦ Σωτη- 
poc ἡμῶν» ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ σὺν dpi Πνεύματι 
κα.έσαντες. 

Ἠδη δὲ xaX Ὠριγένην £v πολλαῖς τῶν εἰς τοὺς 
 αλμοὺς διαλέξεων εὕρομεν σὺν τῷ ἁγίῳ Πνεύ- 
ματι τὴν δόξαν ἀποδιδόντα, ἄνδρα οὐδὲ πάνυ τι ὑγαῖς 
περὶ τοῦ Πνεύματος τὰς ὑπολήψεις ἐν πᾶσιν ἔχοντα' 
πλὴν ἀλλὰ πολλαχοῦ xai αὐτὸς, τῆς συνηθείας τὸ 
ἰσχυρὸν δυσωπούμενος, τὰς εὐσεθεῖς φωνὰς ἁγΏχε 
περὶ τοῦ Πνεύματος. "Oc ys, κατὰ τὸ ἕκτον, οἴμαι, 
τῶν εἰς τὸ χατὰ Ἱωάνγην Εὐαγγέλιον Ἐξηγητι- 


D κῶν, xai προσχυνητὺν αὐτὸ φανερῶς ἀπεφήνατο, 


οὑτωσὶ γράφων χατὰ λέξιν' "Orci τὸ τοῦ ὕδατος Jovs 
tpór σύμόο.ον τυγχάνει καθαρσίου γυχῆς, xéx- 
τα ῥύπον τὸν ἀπὸ κακίας ἀποπ.]υνοιιόνης : 
οὐδὲν δὲ ἧττον καὶ καθ ἑαυτὸ τῷ ἐμπαρέχονει 
ἑαυτὸν τῇ θεότητι τῆς προσκυνητῆς Τριάδος διὰ 
τῆς δυν»άµεως τῶν ἐπικλήσεων χαρισµάτω»ν ἆρ- 
yhr ὄχει καὶ πηγή». Καὶ πάλιν ἐν τοῖς εἰς ον 
πρὸς Ῥωμαίους Ἐπιστολὴν ἐξηγητιχοῖς, Αἱ ἱεραὶ, 
qno, δυνἀἆµεις χωρητικαὶ τοῦ Μονογενοὺς xal 
τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος θεότητος. Οὕτως, οἶμαι, 
τὸ τῆς παραδόσεως ἰσχυρὸν ἑνῆγε πολλάχις τοὺς ἄν- 
ὃρας χαὶ τοῖς οἰχείοις αὐτῶν δόγµασιν ἀντιλέ- 


805 


lPANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XII. 


806 


qst. "AX οὐδὸ ᾿Αϕριχανὸν τὸν ἱστηριογράφον τὸ A de temporibus Epitomes , οἱ ipsum ad hunc loqui 


τοιοῦτον εἶδος τῆς δοξολογἰας παρέλαθε. Φαίνεται γὰρ 
àv τῷ πέμπτῳ Tho τῶν χρόνων Ἐπιτομῆς obw) 
xal αὐτὸς λέγων ᾿Ημεῖς γὰρ οἱ κἀχείνων τῶν 
ῥημάτω»  ἍἉτὸ µέτρον ἐπιστάμεγοι, καὶ τῆς &l- 
στεως οὐχ ἀγγοοῦντες τὴν χάριν, εὐχαριστοῦμεν 
τῷ παρασχοµένῳ τοῖς ἰδίοις ἡμῖν Πατρὶ τὸν 
τῶν ὅ-λων Σωτήρα xal Δύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χρι- 
σεὀν' ᾧ ἡ δόξα, μεγα.Ἰωσύγη σὺν ἁγίῳ Πγεύματι 
εἰς τοὺς αἰῶνας. Τὰ μὲν οὖν ἄλλα τυχὸν xal ἀπι- 
στηθῆναι δύναται, ἢ χαὶ µεταγραφέντα δυσφώρατον 
ἔχειν τὴν χαχουργίαν, ἐν qid. συλλαδῇ τῆς διαφορᾶς 
ὑπαρχούσης' ἃ δὲ διὰ µαχροτέρας τῆς λέξεως παρεθέ- 
µεθα, καὶ τὴν ἐπιθουλὴν διαφεύγει, xal τὴν µαρτυρίαν 
ἀπ αὐτῶν τῶν συγγραμμάτων εὐαπόδειχτον ἔχει. "O δὲ 
ἄλλως μὲν ἴσως μικροπρεπὲς fv εἰς μέσον ἄγεσθαι, τῷ 
65 καινοτοµίαν ἐγχαλουμένῳ ἀναγχαῖον εἰς μαρτυρίαν 
διὰ τοῦ χρόνου τὴν ἀρχαιότητα, τοῦτο δῇ χαὶ προσθ{σω. 
Ἔδοξε τοῖς πατράσιν ἡμῶν μὴ σιωπῇ τὴν χάριν τοῦ 
ἑσπερινοῦ φωτὸς δέχεσθαι, ἀλλ εὐθὺς φανέντος εὖ- 
{αριστεῖν. Καὶ ὅστις μὲν ὁ πατὴρ τῶν ῥημάτων ἐχείνων 
τῆς ἐπιλυχνίου εὐχαριστίας, εἰπεῖν οὐκ ἔχομεν' ὁ μέν» 
τοι λαὸς ἀρχαίαν ἀφίησι τὴν φωνῆν, καὶ οὐδεν' πώποτε 
ἀσεθεῖν ἑνομίσθησαν οἱ λέγοντες' Αἱγοῦμεν Πατέρα, 
καὶ Yiór, καὶ ἅγιον Πγεῦμα 6500. El δέ τις xoY τὸν 
ὕμνον ᾿Αθηνογένους ἕγγω, ὃν ὥσπερ τι ἁἀλεξητή- 
prov τοῖς συνοῦσιν αὑτῷ χαταλέλοιπεν, ὁρμῶν 
Ίδη πρὸς τὴν διὰ πυρὸς τελείωσιν, οἷἶδε καὶ τὴν τῶν 
μαρτύρων γνώμµην ὅπως εἶχον περὶ τοῦ Πνεύματος. 
Καὶ ταῦτα μὲν εἰς τοσοῦτον. 

Γρηγόριου ὃΣ τὸν Méyav, xai τὰς ἐχείνου 
φωνὰς ToU θήσομεν; ἆἄρ᾽ οὐχὶ μετὰ τῶν ἁποστόλων 
xai προφητῶν; ἄνδρα τῷ αὑτῷ Πνεύματι ἐχείνοις 
περιπατῄσαντα» καὶ τοῖς τῶν ἁγίων ἴχνεσι διὰ 
παντὸς τοῦ βίου στοιχῄσαντα, χαὶ τῆς εὐαγγελιχῆς 
πολιτείας τὸ ἀχριθὲς διὰ πάσης αὐτοῦ ctc ζωῆς 
κατορθώσαντα. Ἐγὼ μὲν τοῦτό φημι’ "H ἀδιχήσο- 
μεν τὴν ἀλήθειαν, μὴ τοῖς ᾠκειωμένοις θεῷ τὴν qu- 
χὴν ἐχείνην συναριθμοῦντες, οἷόν τινα λαμπτῆρα 
περιφανή µέγαν Ey τῇ "ExxAnola τοῦ θεοῦ διαλάµ- 
dava ὃς φοθερὸν μὲν εἶχεν Ex τῆς τοῦ Πνεύματος 
συνεργίας χατὰ δαιμόνων τὸ χράτος τοσαύτην δὲ 
ἔλαθε τοῦ λόγου τὴν χάριν εἰς ὑπαχοὴν πίστεως iv 
τοῖς ἔθνεσιν, ὥστε, ἑπταχαίδεχα μόνους Χριστιανοὺς 
παραλαθὼν, ὅλον τὸν λαὸν τόν τε ἁστικὸν xol τὸν 
χωριτιχὸν διὰ τῆς ἐπιγνώσεως προσήγαγε τῷ θ:ῷ. 
Ἐχεῖνος xai ποταμῶν  µῥεῖθρα µετέστησεν, ἐπιτά- 
Ga, αὐτοῖς Ev. τῷ ὀνόματι τῷ μεγάλῳ τοῦ Χριστοῦ: 
καὶ λίµμνην ἐξήρανεν ὑπόθεσιν πολέμου φέρουσαν 
ἀδελφοῖς πλεονέχταις. AL δὲ τῶν µελλόντων προαγο- 
ῥεύσεις τοιαῦται, ὡς μηδὲν τῶν ἄλλων ἀποδεῖν προ- 
φητῶν. Καὶ ὅλως μακρὸν ἂν εἴη τοῦ ἀνδρὸς διηγε[. 
σθαι τὰ θαύματα, ὃς τῇ ὑπερδολῇ τῶν Ev αὐτῷ χαρι- 
σµάτω», τῶν ἑνεργουμένων ὑπὸ τοῦ Πνεύματος ἐν 
πάσῃ δυνάµει xaX σηµείοις xal τέρασι, δεύτερος 
Μωῦσῆς παρ) αὐτῶν τῶν ἐχθρῶν τῆς ἀληθείας áv- 
ηγορεύετο (7). Οὕτως αὐτῷ &v παντὶ λόγῳ xai ἔργῳ 
«iov ἐπιτελουμένων διὰ τῆς γάριτος οἷόν τι φῶς ἑπ- 
έλαµπε, μήνυμα zi); οὑρανίου δυνάμεως, τῆς ἐχ τοῦ 


modum : Nos enim qui et illorum verborum 
modum didiciinus, nec ignoramus fidei gratiam, 
gratias agimus Patri, qui nobis suis creaturis prebuit 
universorum Salvatorem ac Dominum nostrum Jesum. 
Christum, cui gloria, majestas cum sancto Spiritu in 
secula. At de czteris fortassis dubitari possit, aut 
credi possint immutata eam rationem habere, ut 
fraus egre deprehendi possit, cum in unica syllaba 
positum sit discrimen. Verum quz pluribus verbis 
dicta citavimus , ea nec insidias admittunt , et ab 
ipsis libris paratum habent testimoniuin. Porro 
quod alioqui fortassis humilius foret, quam ut in 
medium adducatur, sed ei tamen qui de novitate 
accusatur, perutile propter temporis antiquitatem, 


B hoc quoque nunc adjicimus. Visum esl patribus 


nostris, vespertini luininis gratiam haudquaquam 
silentio accipere, sed mox ut apparuit agere gra- 
tias. Quis autem fuerit auctor illorum verborum, 
que dicuntur in gratiarum actione ad lucernas, 


dicere non possumus. Populus tamen antiquam 


profert vocem, neque cuiquam unquam visi sunt 
impietatem committere, qui dicunt, Laudamus 
Patrem εἰ Filium et Spiritum. sanctum Dei, Quod 
$i quis etiam novit Athenogenis hymnum, quem 
tanquam aliquod amuletum discipulis suis reliquit, 
festinans jam ad consummationem per ignem ; is 
novit et martyrum sententiam de Spiritu. Et hae 
quidem hactenus. : 


Caeterum Gregorium Magnum, et illius voces 
quo loco ponam? annon cum apostolis et prophe- 
tis? virum qui eodem Spiritu quo illi versatus, qui- 
que sanctorum vestigiis per omnem vitam inhzsit, 
quique evangelicz; conversationis vigorem, quan- 
diu vixit, prestitit. Equidem hoc dixerim : Injuria 
affecerimus veritatem, si non animain illam annu- 
meremus iis qui Deo juncti sunt, qui velut insignis 
magnaque lucerna in Ecclesia Dei resplenduit, qui 
e Spiritus ope tremendam habuit adversus daeimno- 
nes potestatem ; tantam vero sermonis gratiam 
acceperat ad obedientiam fidei inter gentes, ut 
acceptis non plus septemdecim Christianis uni- 
versum populum et urbanum et rusticanum per 
agnitionem adjunxerit Deo. Ille et fluminum aquas 
in diversum vertit, przecipiens illis in magno no- 
mine Christi, et paludem ezsiccavit, belli causam 
praebentem fratribus avaris. Cztterum pradictiones 
de futuris ejusmodi sunt, ut nihilo sit inferior cze- 
teris prophetis. Sed omnino perlongum fuerit viri 
percensere miracula : qui propter donorum excel- 
lentiam qua in ipso operabatur Spiritus in omni 
virtute et signis ac prodigiis, ab ipsis veritatis 
hostibus alter Moses appellabatur. In tantum 
in illo in omnibus tum dictis tum factís, quz per 
gratiam peragebantur, veluti lumen quoddam reful- 
gebat, ccelestis virtutis indicium, quse ex occulto 
assectabater illum. Hujus adhuc etiamnum magna 
est apud ejus regionis homines admiratio, novaque 


807 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. ΧΙ. 


£08 


ac semper recens memoria sic infixa est Ecclesiis, A ἀφανοῦς παρεποµένης αὑτῷ. Τούτου μέγα fet xat νῦν 


ut nullo tempore obsolescat. ltaque non factum 
aliquod, non dictum , non ritum ullum mysticum, 
ultra quam ille reliquit, Ecclesi: adjecerunt. Qua- 
propter etiam inul:a ex his quie apud illos aguntur, 
imperfecta esse videntur, propter institutionis 
antiquitatem. Nam qui in Ecclesiarum administra- 
tionem successerant, nihil ex his qux post illum 
excogitata sunt, loco additamenti voluerunt reci- 
pere. Unugi itaque ex Gregorii institutis est, etiam 
ille ipse glorificationis modus, cui nune contradi- 
citur, ex illius traditione in Ecclesia custoditus. 
Nec miltum fuerit negotii, ei, qui iter breve susce- 
perit, super his certitudinem accipere. Hanc fidem 
et Firiniliano nostro fuisse, testantur libri quos 
reliquit. Insuper ct Meletium illum admirandum 
in eadem fuisse sententia, narrant qui cum illo 
vixerunt, Sed quid opus est vetera commemorare ? 
sed et nunc in Oriente, nonne hoc uno potissimum 
cos qui pie sentiunt agnoscunt, hac voce veluti 
quodam signo suos ab alienis dijudicantes? Ut 
autem ego e quodam Mesopotamio audivi, viro et 
lingu:x perito, et sententia incorrupto, ne fleri qui- 
dem potest ut aliter lingua vernacula loquantur, 
eliamsi velint : sed necesse illis est ut per sylla- 
bam et, vel potius per voces qux idem pollent 
quod illa, juxia proprietatem linguz regionis illius 
glorificationem proferant. Quin et Cappadoces sic 
juxta regionis morem loquimur, jam tum in lin- 
guarum divisione, dictionum utilitatem providente 
Spiritu. Quid porro Occidens totus, propemodum 
ab lilyrico usque ad fines nostri orbis ? nonne hanc 
voceni tuetur ? 

Qui fit igitur, ut ego sim innovator, et recen- 
tioruimn. verborum architectus? cum totas nationes, 
civitates, el consuetudinem omni hominum memo- 
ria vetustiorem, insuper et viros Ecclesisx columnas, 
omni scientia ac virtute Spiritus clares, duces ac 
patronos hujus vocis exlibeam ? 


Ejusdem, ex Epistola ad Eustathium Armenium. 


Exsecrari oportet eos qui Spirituia sanctum crea- 
tum esse dicunt, quique sicul natura sanctus est 
Pater, et natura sanctus est. Filius, non. item. ip- 
sum natufa sanctuni esse coufltentur, sed a divina 
beaiaque natura alienum asserunt, Recto. autem 
seutientis indicium esl, si ipsum a Patre Filioque 
non separes. Oportet enim nos ita baptizari, sicut 
instituti sumus, sic autem credere, ut baptizatnur; 
aique ita glorificare, sicut credimus Paoirem et 
Filiun et Spiritum sanctum. Ab illis vero qui 
Spiritum creatum asserunt, ut ab hominibns aperte 
maledicontibus abliorrere, illo cenfesso. Necessa- 
ria enim est notatio propter calumniatores , quod 
nec ingenitum dicimus Spiritum sanetum. Unum 
enim ingenitum novimus οἱ unum rerum princi- 
pium Patrem Domini nostri Jesu. Christi. Neque 
genitum. Unum euim in fidei institutione Unigeni- 


τοῖς ἐγχωρίοις τὸ θαῦμα, xal νεαρὰ xal ἀεὶ πρόσφα- 
τος ἡ μνήμη ταῖς Ἐκχχλησίαις ἑνίδρυται, οὐδενὶ χρό- 
vp ἁμαυρουμένη. Οὐχοῦν οὐ πρᾶξί» τινα, οὐ λόγον, 
οὐ τύπον τι)ὰ μυστικχὸν, παρ ὃν ἐχεῖνος κατέλιπε, 
τῇ Ἐκχκλησίᾳ προσέθηχαν. Ταύτῃ τοι χαὶ πολλὰ τῶν 
παρ᾽ αὑτοῖς τελουµένων ἑλλειπῶς ἔχειν δοχεῖ διὰ τὸ 
τῆς χαταστάσεως ἀρχαιότροπον. Οὐδὲν γὰρ ἠνέσχοντο 
ol χα-ὰ διαδοχΏν τὰς Ἐχχλησίας οἰχονομήσαντες 
τῶν μετ) ἐχεῖνον ἐφευρεθέντων παραδέξασθα: εἰς 
προσθήχην. "Ev τοίνυν τῶν Γρηγορίου xaX 6 νῦν &v- 
τιλεγόμενος τρόπος τῆς δοξολογίας ἑἐστὶν, Ex τῆς 
ἐχείνου παραδόσεως τῇ Ἐκχχλησίᾳ πεφυλαγμένος. 


B Καὶ οὐ πολὺς ὁ πόνος μικρὸν χινηθέντι τὴν ἐπὶ τού- 


τοις πλτροφορίαν λαθεῖν. Ταύτην καὶ Φιρμιλιανῷ τῷ 
ἡμετέρῳ μαρτυροῦσι τὴν πίστιν οἱ λόγοι οὓς χαταλέ- 
λουΠε. Καὶ Μελέτιον τὸν πανυ bri ταύτης 
εἶναι τῆς γνώμης οἱ συγγεγονότες φασἰ. Καὶ τί δεῖ 
τὰ παλαιὰ λέγειν; ἀλλὰ νῦν ἐπὶ τῆς ἕφας οῦχ 
ἐν) μάλιστα τούτῳ τοὺς εὐσεθοῦντας γνωρίζουσιν, 
οἷόν τινι σηµείῳ τῇ φωνῇ ταύτῃ φιλοχρινοῦντες; 
Ὡς 65 ἐγώ τινος τῶν x Μεσοποταμίας fixousa, 
ἀνδρὺς xaX τῆς γλώσσης ἐμπείρως ἔχοντος, xaX ἆδια- 
στρόφου τὴν γνώµην, οὐδὲ δυνατὸν ἑτέρως εἰπεῖν τῇ 
ἐγχωρίῳ ov, x&v. ἐθέλωσιν, ἀλλὰ διὰ τῆς, xal, 
συλλαθῆς, μᾶλλον δὲ τῶν ἰσοδυναμουσῶν αὐτῇ φωνῶν, 
χατά τι ἰδίωμα πάτριον, ἀνάγχην αὐτοῖς εἶναι τὴν 
δοξολογίαν προφἑρειν. Καὶ Καππαδέχαι δὲ οὕτω λέ- 
γομεν ἐγχωρίως, ἔτι τότε ἐν τῇ τῶν γλωσσῶν διαι- 
ρέσει τὸ &x τῆς λέξεως χρῄσιµον προθλεφαμένου τοῦ 
Πνεύματος. TC δὲ ἡ δύσις ἅπασα, μιχροῦ δεῖν, ἀπὸ 
τοῦ Ἰλλυριχοῦ µέχρι τῶν ὅρων τῆς καθ) ἡμᾶς οἶχον- 
µένης; οὐχὶ τὴν φωνὴν ταύτην πρεσθεύει; 

Πῶς οὖν χαινοτόρος ἐγὼ, καὶ νεωτέρων ῥη- 
µάτων δημιουργὸς, ἔθνη ὅλα καὶ πόλεις, χαὶ Eg 
πάσης μνήμης ἀνθρωπίνης πρεσθύτερον, xaX ἄνδρας 
στύλους τῆς Ἐκκλησίας, by πάση γνώσει xa δυνό- 
pet Πνεύματος διαπρεπεῖς, ἀρχηγοὺς καὶ προστάτας 
τῆς φωνῆς παρξχόµενος ; 

ToU αὐτοῦ ἐκ τῆς πρὸς Εὐστάβιον εἐν ἉΑρμένιον 
ἐπιστο-ῆς. 

Ἀναθεματίξεσθαι χρὴ τούς τε λέγοντας χτίσµα τὸ 
Πνευμα τὸ &y:ov, xal τοὺς μὴ ὁμολογοῦντας αὐτὸ 
φύσει &y:ov εἶναι, ὡς ἔστι φύτει ἅγ.ος ὁ Πατὴρι xal 
φύσει ἅγιος ὁ Υἱὺὸς, ἁλλ᾽ ἀποξενοῦντας αὐτὸ τῆς θείας 
χα) µαχαρίας φύσεως. Αποδείξεις δξ τοῦ ὀρθοῦ φρο- 
νήματος τὸ μὴ χωρίζειν αὐτὸ Πατρὸς xa* Yloo. Asi 
γὰρ ἡμᾶς βαπτίζεσθαι μὲν, ὡς παρελάδομεν, τ.- 
στεύειν δὲ, ὡς βαπτιζόμεθα, δοξάζειν δὲ, ὡς πεπ.- 
στεύχαµεν Πατέρα, καὶ Υἱὸν, καὶ ἅγιον Ηνεῦμα, 
ἀφίστᾳσθαι δὲ τῆς κοινωνίας τῶν κτίσμα λεγόντων, 
ὡς φανερῶς βλασφημούντων, ἐχείνου διωµολογηµέ- 
νου, Αναγχαία γὰρ ἡ ἐπισημείωσις διὰ τοὺς guxo- 
φάντας * ὅτι οὔτε áyévvr sov λέγομεν τὸ Πνεῦμα τὸ 
ἅγιον * ἕνα γὰρ οἵἴδαμεν ἀγέννητον xal µίαν τῶν bv- 
των ἀρχὴν τὸν [Πατέρα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἴησου Ἆρι- 
στοῦ * οὔτε γεννητόν. "E;a γὰρ Μονογενῆ ἐν «fj πα- 
ῥαδόσει τῆς πίστεως δεδιδάγµεθα, τὸ δὲ Πνεύμα τὴ. 


809 


PANOPLIA DOGMA'TICA. — TIT. XII. 


813 


ἀλιθείας Ex τ v Πατρὸς ἐκπορεύεσθαι διδαχθέντες' A tum didicimus. Porro eum Spiritum veritatis a Patre 


ix τοῦ Θεοῦ εἵναι ὁμολογοῦμεν ἀχτίστως. ᾽Αναθεμα- 
ἐίζειν δὲ yph xaX τοὺς λειτουργιχὸν λέγοντας τὸ 
Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὡς 6:à τῆς φωνῆς ταύτης εἰς τὴν 
τὀῦ γτίσµατος χαταγαγόντας τάἆξιν. Τὰ γὰρ λειτουρ- 
γιχὰ πνεύματα κτίσματα ἡμῖν fj Γραφὴ παρέδωχεν 
εἰποὺύσα, ὅτι πάντες εἰσὶ λειτουργιχὰ πνεύμχτα εἰς 
διαχονίαν ἀποστελλόμενα. Διὰ δὲ τοὺς πάντα φύρον- 
τας, καὶ μὴ φυλάσσοντας τὴν iv τοῖς Εὐαγγελίοις 


Σιδασχαλίαν ἀναγχαῖόν evt xat τοῦτο προδιαστείλα- . 


σθαι, ὅτι φεύγειν δεῖ χαὶ τοὺς τὴν ἀχολουθίαν, fiv 
παρέδωχεν ἡμῖν ὁ Κύρ.ος, ἑναμείθοντας , ὡς φανε- 
pos µαχοµένους τῇ εὐσεδείᾳ, καὶ Υἱὸν μὲν προτάσ- 
σοντας τοῦ Πατρὸς, Υοῦ δὲ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον 
προτ.θέντας. Αχίνητον γὰρ, xal ἀπαρεγχείρητον 
φυλάσσειν τὴν ἀχολουθίαν, ἣν ἐξ αὑτῆς τῆς φωνῆς 
«ou Κυρίου παρελάδοµεν, εἰπόντος, Πυρευθέντες 
µαθητεύσατε πάντω τὰ ἔθνη, βακτίζοντες αὐτοὺς 
εἷς τὸ ὄνομα.τοῦ Πατρὸς, xal τοῦ Ylov, καὶ τοῦ 
ἁγίου Πνεύματος. 


ToU αὑτοῦ 2x τοῦ 1’ πρὸς Ej ror ἀντιῤῥητικοῦ 
. « Aóyo 


A06 λεγομένων πραγμάτων, θεότητός τε xal 
κτίσεως, χαὶ δεσποτείας καὶ δουλείας, xal ἁγιαστιχῆς 
δυνάµεως, xal τῆς ἁγιαζομένης, τῆς τε Ex φύσεως 
ἐχούσης τὴν ἀρετῆν xol τῆς ix προαιρέσεως xa- 
τορθούσης, ἐν ποίᾳ µερίδι τὸ Πνεῦμα τάξοµεν; Ἐν 
τοῖς ἁγιαζομένοις» ἀλλ᾽ αὐτό ἐστιν ἁγιασμός. AXI" 


procedere didicerimus, ex Deo quidem esse, non 
tamen creationis rationeconlitemur. Exsecrari etiam 
oportet eos qui Spiritum sanctum dicunt esse mi-: 
nistratorium, ut eum hoc verbo in rerum procrea- 
tarum ordinem redigant. Ministratorios enim spi- 
ritus ereatos esse Scriptura nos docuit !, om- 
nes, inquiens, esse ministratorios spiritus in mini- 
sterium missos. Ac propter eos qui omnia miscent, 
nec Evangelii doctrinam observant, necessarium 
est evrillud explicare. Fugiendos nimirum etiam 
illos qui seriem quam Dominus tradidit, imrmutant, 
cum perspicue veritatem oppugnent, οἱ Filium 
quidem ante Patrem constituant, Filio vero Spiri- 
tum anteponant. Firmum enimet inviolatum οὐ- 
servare debemus ordinem, quem.ex ipso Domini 
ore percepimus dicentis : Euntes baptizate om- 
nes gentes in nomine Patris ei Filii et Spiritus 
sancti *. 


Ejusdem ez tertia adversus Euuomium oraiionc. 


Cum res dus dicantur, deitas et crestura, dowi- 
nium et servitus, potentia sanctificans, et qui sancti- 
ficatur, potentia possidens suapte natura virtutem, et 
qua eam ex arbitrio comparat ; qua in parte Spiri- 
tum locabimus ? Inter eos qui sanctiicantar ?at ipse 
est sanclificatio. Án inter eos qui prmelaris se 


ἐν τοῖς ἐξ ἀνδραγαθημάτων την ἀρετῆν κτοµένοι:; (* egregiis facinoribus virtutem adepti sunt? at bo-- 


ἀλλὰ φύσει ἐστὶν ἀγαθόν. "AX ἐν τοῖς λειτουρ- 
χιχοῖς; ἀλλ ἕτερά εἶσι λειτονργιχκὰ πνεύματα 
πρὸς διαχονίαν ἁποστελλόμενα. OD τοίνυν ὁμόδου- 
Ἂον ἡμῖν λέγειν αὐτὸ θεμιτὺν, τὸ ἡγεμονιχὸν 
τῇ φύσει, οὔτε τῇ Χτίσει συναριθμεῖν, τὸ τῇ 
θείᾳ xal paxapig Τριάδι σνναριθμούμενον. "Ap- 
χαὶ μὲν γὰρ, χαὶ ἑξουσίαι, χαὶ πᾶσα f) τοιαύτη κτί- 
σις. Éx προσοχῆς xal ἐπιμελείας τὸν ἁγιασμὸν ἔχου- 
G2:, οὐκ ἂν εἰχότως φύσει ἅγιαι εἶναι λέγοιντο. ἘἜπ- 
ορξγόµεναι γὰρ τοῦ καλοῦ, xarà τὴν ἀναλογίαν τῆς 
πρὸς τὸν θεὸν ἀγάπης, χαὶ τοῦ µέτρου τῆς ἁγιωσύ- 
vns; µεταλαμθάνουαι. Καὶ ὥσπερ ὁ σίδηρος, tv µέσῳ 
τῷ πυοὶ χείµενος, τὸ μὲν σίδηρος εἶναι οὐχ ἀποδέ- 
θληχε, τῇ δὲ σφοδροτάτῃ πρὸς τὸ mup ὁμιλίᾳ ἔκπυρ- 


ακτωθεὶς, χαὶ πᾶσαν εἰς ἑαυτὸν τὴν τοῦ πυρὸς φύ- b 


σιν ὑποδεξάμενος, xaX χρώµματι xal ἑνεργίᾳ πρὸς τὸ 
πῦρ µεταθέθτχεν ΄ οὕτω χα) αἱ ἅγιαι δυνάμεις Ex τῆς 
πρὸς τὸ φύσει ἅγιον κοινωνίας δι’ ὅλης tne ἑαυτῶν 
ὑποστάσεως xzyoprxósa ἤδη χαὶ συμπεφυσιωμένον 
τὸν ἁγιασμὸν ἔχουσι, Διαφορὰ δὲ αὐταῖς πρὸς τὸ 
Πνεῦμα τὸ ἅγιον αὗτη, ὅτι τῷ μὲν φύσις ἡ ἁγιωσύ- 
v. ταῖς ὃΣ ix µετουσίας ὑπάρχει τὸ ἁγιάξεσθαι. 
Οἷς δὲ ἐπισχευαστὸν xal ἑτέρωθεν ἐπιδεδομένον ὑπ. 
άρχει τὸ ἀγαθὸν, τῆς µεταπτωτῆς εἰσι φύσεως. 
Οὐ γὰρ ἂν ἐξέπεσεν ὁ ᾿Ἑωσφόρος ὁ πρωϊ &v2- 
τέλλων, οὔτε συνετρίθη ἐπὶ τῆς γῆς. εἰ φύσει ὑπτρ- 
χε τοῦ χείρονος ἀνεπίδεχτος, Πῶς οὖν εὐσεθὲς τῇ 


. Εως. , 14. * Matth. xxvini, 19. 
PATROL. GR. XXX. 


? IIebr. ι, 44. 


mus nàtura est. Án inter eos qui ministrant? at 
alii sunt spiritus ministratarii, qui ad ministerium 
mittuntur *. Nou ergo principalem natura Spiri- 
tim, fas est nobis conservum dicere, neque una 
cum creaturis numerare eum, qui in divina et 
beata Trinitate pariter numeratur. Principatus 
enim et potestates, ac reliquze ejusmodi creature, 
que er attentione ae studio sanctificationem ha- 
bent, dici natura sancte jure non possunt, lta euim 
bonum appetunt, ut pro ratione amoris in Deum 
sui, sanctitatis mensuram accipiant. Et sicuti. fer- 
rum in inedio igne positum, ferrum quidem csse 
non desinit, sed ob vehemeniissiumam cum igne 
conjunctionem ignitum factum, omnemque ignis 
naturam in se ipsum recipiens, tum colore, tum 
ellicacia in igne: transit : sic et sancte. potestates 
ex communicatione quam habent cuui eo qui natu- 
fA Sancius est, ejusmodi sanctimoniam habent quie 
jam pervaserit per totam earum substantiam, in 
eaque coaluerit. Ipse autem in eo a sancto Spiritu 
differunt, quod hujus natura sanctitas est : illis 
vero ex participatione inest sanctimonia, Quibus 
autem inest bonum instauratitium et aliunde colla- 
tmi, ea sunt mutabilis nature. Non enim excidis: 
stt Lucifer, qui mane oritur *, nec esset in terra 
contritus, si deterioris conditionis recipiend:e nou 
fuisset capax natura, Quomodo igitur pium est in- 


* fsa. xiv, 12. 


28 


811 


EUTHYMII ZIGABENI 


812 


ver creaturas Spiritum. collocare, qui intervallo A χτίσει αὐτὸ συντάττειν, τοσούτῳ µέτρῳ διωρισµένον 


tanto a creaturis separatus esi? Creatura enim ita 
comparata est, ut si progressum aliquem fecerit, 
placueritque Deo, pro mercede sanctificationem 
accipiat, quandoquidem libero utitur arbitrio, po- 
testque {η utramque partem inclinari, ad boni ac 
mali electionem ; Spiritus autem sanctus fons est 
sanctificationis. Et quemadmodum natura sanctus 
est Pater, natura itidem sanctus esi Filius : ita quo- 
que Spiritus ille veritatis natura sanctus est ; ob 
idque donatus est etiam sancii appellatione, eaque 
peculiari ac propria. 

Itaque, si. sanctitas el natura est, sicuti Patri 
et Filio, quomodo tertie ac alien naturze est? Ob 
id enim, opinor, et apud Isaiam etiain scriptuin est 
Seraphin) ter sanctus exclamare * , quod naturalis 
sanctitas tribus in hypostasibus perspiciter. Nec 
vero lioc sanctitatis nomen οἱ solum commune est 
«um Patre et Filio, sed ipsa est etiam spiritus ap- 
pellatio. Deus enim est spiritus; et eos qui ipsum 
adorant, in spiritu εί veritate adorare oportet ?. FA 
propheta ait : Spirilus ante faciem nostram Christus 
Dominus, ubi diximus : In umbra alarum ipsius vi- 
vemus *. Quia et Apostolus appellationem spiritus 
in Doininum transfert, eum dicit : Dominus autem 
spiritus est *. Ex bis autem cuilibet compertuin est 
ac perspectum, non naturae alienationem, sed con- 
junctionem cum Patre et Filio per nominum com- 
iunicationem commonstrari. Et Deus dictus est 


bonus, et est : bonus autem est et Spiritus sanctus, C 


bonitatem habens non adventitiam, sed natura sibi 
innatam. Alioqui fuerit omnium absurdissimum, si 
quis dicat eum qui natara sanctus est, bonita- 
tem natura non habere, sed quamdam deinceps 
supervenientem, eique forinsecus accedentein, Quin 
etiam cum Dominus dixit : Ego rogabo Patrem, et 
alium Puracletum dabit vobis *, et ipse Paracletus 
noster esse ostenditur. Quare paracleti quoque ap- 
pellatio non parum ad demonstrandam Spiritus 
sancti majestatem confert. 


Et nomina quidem qua majestatem. natura 
indicant, sunt ejusmodi : operationes vero Spiritus 
sancli quales? Verbo Domini, inquit, celi firmati 


τῆς κτίσεως; Ἡ μὲν γὰρ χτίσις πέφυχεν ἆθλον προ- 
χοπῆς xal τῆς πρὸς θΘεὸν εὐαρεστήτεως τὸν ἆγια- 
σμὸν ἔχουσα, φύσει o5 χρωµένη αὑτεξουσίῳ, xat 
µεταῤῥέπειν ἐφ) ἑκάτερα δυναµένη, πρὸς ἐχλο- 
γἣν τοῦ ἀγαθοῦ xai τοῦ χείρονος ' τὸ ὃΣ Πνεύμα 
τὸ ἅγιον πηγἩ ἁγιασμοῦ. Καὶ ὥσπερ φύσει ἅγιος ὁ 
Πατὴρ, xai φύσει ἅγιος ὁ Υἱὸς, οὕτω φύσει ἅγιον 
καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ τῆς ἁληθείας ' διὸ xai ifa 
ρέτου xal ἰδιαζούσης τῆς τοῦ ἁγίου προσηγορίας 
telo. 


El οὖν φύσις αὐτῷ ὁ ἁγιασμός ἐστιν, ὥσπερ 
Πατρὶ καὶ Ylo, πῶς τρίτης ἐστὶ xai ἀλλοτρίας 


Β φύσεως ; Διὰ τοῦτο γὰρ, οἶμαι, xal παρὰ τῷ 'Hoatg 


κὰ Σεραφὶμ τρίτον ἐχδοῶντα «5 ἅγιος ἀναγέγραπται, 
ὅτι ἐν τρισὶ ταῖς ὑποστάσεσιν ὁ χατὰ φύσιν ἁγιασμὸς 
θεωρεῖται. OD τοῦτο δὲ µόνον αὐτῷ χοινὸν πρὸς Ila- 
τέραχ καὶ Yi5v τὸ τῆς ἁγιωσύνης ὄνομα, ἀλλὰ xal αὖ- 
τὴ ἡ τοῦ πνεύματος προσηγορία. Πνεῦμα γὰρ ὁ 
θεὺς, xal τοὺς προσκυγοῦντας αὐτὸν ἐν απνεύµα- 
τι καὶ ἀ.ϊηθείᾳ δεῖ προσκυγνεἴν. Καὶ ὁ προφήτης 
φησί’ Πνεῦμα πρὸ προσώπου ἡμῶν Χριστὸς 
Κύριος, οὗ εἴπαμεν' Ἐν τῇ σκιᾷ τῶν πτερύγων 
αὐτοῦ ζησόμεθα. Καὶ ὁ Απόστολος τὴν τοῦ πνεύ- 
µατος προσηγορίαν ἐπὶ τὸν Κύριον ἀναφέρει λέγων; 
Ὁ δὲ Κύριος τὸ πνεῦμά ἐστιν. 'Ex δὲ τούτων παν- 
4t δῆλον, ὅτι οὐχὶ ἀλλοτρίωσιν τῆς φύσεως, ἁλλ᾽ 
οἰχείωσιν πρὸς τὸν Πατέρα χαὶ Ylov f) χοινωνία τῶν 
ὀνομάτων παρίστησι. Καὶ ἀγαθὺς 6 θεὺς εἴρηται, 
καὶ ἔστιν * ἀγαθὸν δὲ χαὶ «b ΠἨνεῦμα τὸ ἄγιον, οὖπ 
ἐπισχευαστὴν ἔχον τὴν ἀγαθότητα, ἀλλ Ex φύσεως 
αὐτῷ συνυπάρχονσαν. Ἡ πάντων ἂν etr ἁλογώτατον 
τὸ φύσει ἅγιον pd φύσει λέγειν τὴν ἀγαθότητα ἔχειν, 
à ἐπιγεννηματικὴν καὶ ἔξωθεν προσγεγενηµέ- 
νην αὐτῷ. Ἐν ip δὲ εἶπεν ὁ Κύριος ὅτι, Ἐ γὼ ἑρωτή- 
σω τὸν Πατέρα, καὶ dAAov. Παράχηςον δώσει 
ὑμῖν, χαὶ αὐτὸς εἶναι Παράχλητος ἡμῶν ἑνδείχνυται. 
"Dove xal ἡ τοῦ παρακλήτου προσηγορία οὗ μιχρὺν 
πρὸς ἀπόδειξιν τῆς δόξης τοῦ ἁγίου Πνεύματος 
συντελεῖ. 

Καὶ τὰ μὲν ὀνόματα τοιαῦτα τοῦ μεγαλείου της 
φύσεως ἑνδειχτιχά * αἱ δὲ ἑνέργειαι τοῦ ἁγίου Πνεὺ- 
pato; οἷαι:; TQ .«1όγῳ τοῦ Κυρίου, orat, οἱ οὗ- 


aunt, et Spiritu oris. ejus omnis virtus eorum *. Ut p parol ἑστερεώθησαν, καὶ τῷ Πγεύματι τοῦ στό- 


igitur Deus Verbum creator est coelorum, ita et 
Spiritus sanctus stabilem ac firmam virtutem pote- 
statibus coelestibus impertit. Et rursus Job : Spfri- 
(us Domini, qui fecit me ? : non de creatione, ut 
arbitror, sed de humanam virtutis perfectione dis- 
serens. Quin etiam lo.qwens Isaias ex Domini per- 
sona, videlicet secundum ejus humanitatem : Domi- 
nus, inquit, misit me, et Spiritus ejus *. Et rursum 
Spiritus virtutem universa pervasisse declarans 
psalmus ; Quo ibo, inquit, a. Spiritu tuo, et quoa 
[acie tua fugiam *? Bencliceuti:e autem. qus ab eo 


* Joan, iv, 24, ?* Thren. iv, 20. 


* ]s3. vi, 9. 
* |sa. xL virt, 10. 


1 Job xxxiii, 4. 


* dil Cor. v1, 17. 
5 Psal. cxxxvin, 7. 


µατος αὐτοῦ πᾶσα ἡ δύναμις αὐτῶν. Ὡς τοίνυν 6 
θεὸς Λόγος δημιουργός ἐστι τῶν οὑὐρανῶν, οὕτω xal 
τὸ ΠἨνεῦμα τὸ ἅγιον τὸ στερεὸν χαὶ πάχιον τῆς ἀρε- 
τῆς παρέχεται ταῖς οὐρανίαις δυνάµεσι. Καὶ πά- 
λιν 6 "I6 - Πγεῦμα Κυρίου τὸ ποιησάν µε’ οὐχ 
ἐπὶ τῆς δημιουργίας, ὡς οἶμαι, à ἐπὶ τῆς κατὰ 
τὴν ἀνθρωπείαν ἀρετὴν τελειώσεως λέγων. Ὅ ὃδ 
Ἡσαῖας &x προσώπου Κυρίου διαλεγόµενος, κατὰ τὸ 
ἀνθρώπινον αὐτοῦ δηλονότι, Κύριος ἀπέστα.ἰκξ µε, 
φησὶ, καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ. Καὶ πάλιν ὁ φαλμὸς, 
δι) ὅλων χεχωρηχέναι δύναμιν τοῦ Πνεύματός παρ- 


* Joan. xiv, 10. * Psal. xxxn, 0. 


813 


PANUPLIA DOGMATICA. — TIT. XLI. 


814 


εστὰς, Ποῦ &opsvÓo, φησὶ, καὶ ἀπὸ τοῦ Πνεύ- A ad nos deveniunt, quales sunt οἱ quante? Sicut 


µατός σου, καὶ ἀπὸ τοῦ προσώπου σου ποῦ φύ- 
qo ; Αἱ δὲ εἰς ἡμᾶς ἀπ᾿ αὐτοῦ φθάνουσαι εὐεργεσίαι 
ὁποῖαί τινές εἰσι xal ἡλίχαι; Ὥσπερ αὐτὸς ὁ Κύριος 
ἔδωχεν ἐξουσίαν τοῖς δεξαµένοις αὑτὸν τέχνα Θεοῦ 
γενέσθαι, οὕτω καὶ τὸ Πνεῦμα ἅγιον Πνεῦμα 
νἱοθεσίας ἐστ[. Καὶ ὥσπερ διδάσχαλός ἑστιν 
ἀληθινὸς ὁ Κύριος ἡμῶν χατὰ τὸ εἰρημένον ' Ὑμεῖς 
δὲ μὴ καλέσατε διδἀάσκα.Ίον ὑμῶν ἐπὶ τῆς γῆς: 
εἷς γὰρ καθηγητὴς ὑμῶν ἐστιν ὁ Χριστός οὕτω 
xai τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον διδάσχειν πάντας τοὺς εἰς 
τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου πεπιστευχότας, ὑπ αὑτοῦ τοῦ 
Κυρίου μεμαρτύρηται, εἰπόντος. 'O δὲ Παράκλη- 
τος τὺ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ὃ πέμνει ὁ Πατηὴρ, 
ἐχεῖγος ὑμᾶς διδάξει πάντα. Καὶ ὥσπερ διαιρεῖν 
τὰ ἐνεργήματα εἰς τοὺς ἀξίους τῖς ὑποδοχῖς τῶν 
ἑνεργημάτων ὁ Πατὴρ λέγεται, xai διαιρεῖν τὰς δια- 
κονίας ὁ Υἱὸς ἐν τοῖς τῆς διαχονίας ἀξιώμασιν * οὕτω 
διαιρεῖν καὶ τὰ χαρίσματα τὸ Πνεῦμα «b ἅγιον εἰς 
τοὺς ἀξίους τῆς τῶν χαρισµάτων ὑποδοχῆς µαρτυ- 
ρεῖται. Διαιρέσεις γὰρ χαρισµάτων  εἰσὶν, τὸ 
δὲ αὐτὸ Πνεῦμα" xal διαιρέσεις διακογιῶν slow, 
ὁ δὲ αὐτὸς Κύριος" καὶ διαιρέσεις ἐνεργημάτων 
εἶσὶν, ὁ δὲ αὐτὸς Θεός ἐστιν ὁ ἐνεργῶν τὰ 
πάντα ἐν πᾶσιν. 'Opüz πῶς xai ἐνταῦθα ἡ τοῦ 
ἁγίου Πνεύματος: ἑνέργεια συντεταγµένη bo τῇ 
Πατρὸς καὶ Υἱοῦ  ῥἑνερχείᾳ; Εἶτα καὶ ἐχ τοῦ ἑπ- 
αγοµένου µειξόνως τὸθεῖον τῆς φύσεως τοῦ ἁγίου 
Πνεύματος φανεροῦται. TÉ γάρ φησι; Ταῦτα δὲ 
πάντα ἐνεργεῖ τὸ ἓν καὶ τὸ αὑτὸ Πγεῦμα διαι- 
ροῦν ἰδίᾳ ἑκάστῳ, καθὼς costar. Οὐδὲν ἕτερον 
Ἡ αὐθεντιχὴν χαὶ δεσποτικὴν ἐξουσίαν ἀαὑτῷ µαρτυ- 
ρεῖ. Διόπερ ἓν τῇ Καινῇ Διαθήχῃ ol προφΏται 
χεχράγασι: Τάδε Aéye: τὸ Πγεῦμα τὸ ἅγιον. Τὸ δὲ 
ἐρευνᾶν τὰ βάθη τοῦ θεοῦ, πόθεν τῷ Πνεύματι πρόσ- 
εστιν; "eo aep, φησὶν, οὐδεὶς οἶδεν ἀνθρώπων τὰ 
τοῦ ἀνθρώπου εἰ μὴ τὸ πγεῦμα τοῦ ἀγθρώπου τὸ 
v αὑτῷ' οὕτω καὶ τὰ τοῦ θεοῦ οὐδεὶς ἔγνωκεν 
&l μὴ τὸ Πνεῦμα τοῦ sov, Ὡς γὰρ οὐδεὶς ἀλλό- 
τριος οὐδὲ ξένος τοὺς ἔνδον λογισμοὺς ἑποπτεύειν δύ- 
vacat τῆς φυχῆς, οὕτω δηλονότι, xat eU τι τῶν &mop- 
ὁήτων χοινωνεῖ τῷ Ge, οὑχ ἀλλότριον αὐτοῦ, 
οὐδὲ ξένον, διερευνᾷν τὰ βάθη τῶν χριµάτων τοῦ 
Θεοῦ δύναται. Εἶτα xai fj ζωὴ ἡμῖν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ διὰ 
Χριστοῦ ἓν ἁγίῳ Πνεύματι χορηγεῖται. Ζωοποιεῖ μὲν 
γὰρ ὁ θεὸς, ὥς φησι Παῦλος' HapayréAAo σοι &r- 
&x1LOY toU 850v τοῦ ζωοποιοῦντος τὰ πάντα Sov 
δὲ δίδωσιν ὁ Χριστός ' ᾽ Τὰ πρὀδατα γὰρ, φησὶ, 
τὰ ἑμὰ τῆς φωνῆς µου ἀκούουσι, καὶ ἐγὼ ζωὴν 
µατος, ὥς Φῃσι Παῦλος. 'O ἑγείρας Χριστὸν ἐκ 
διὰ τοῦ ἐνοιχοῦγτος αὐτοῦ Πνεύματος ἐν ὑμῖν. 

'AXX ὁ πάντα τολμηρὸς οὗτος, χαὶ μὴ ὑποπτήσ- 
Guy τὺν ἑἐπηρτημένον κχίνδυνον τοῖς τολμῶσι 
βλάσφημµόν τι ῥῆμα εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον &mop- 
ῥίφαι, ἁμέτοχον αὐτὸ θεότητος ἀποφαίνεται, γράφων 
οὕτω περὶ τοῦ Πνεύματος : 


* Joan, 1, 12. 
Σ Acl. xai, 114. 


* Rom. viri. 15. 
* | Cor. α, 10, 14. 


5 Matth. xxii, 10. 
* | Tim. vi, 19. 


Dominus ipse iis qui ipsum suscepere, istuc dedit 
vt liceret filios Dei fieri ', sic et Spiritus sanctus 
Spiritus et adoptionis *. Et quemadmodum Domi- 
nus noster magister verus est, juxta id quod dictum 
est: Vos autem. nolite vocare. magistrum. vestrum 
in ferra; unus enim mgisier. vester. est. Chri- 
$tus ? ; αἷο et Spiritum sanctum. omues, quot- 
(quot in. nomíne Domiui crediderint, docere te- 
status. est Dominus ipse, cum dixit : Paracletus 
auem. Spirirus sanctus quem Pater mittet, ille vos 
docebit omnia *. Et sicut Pater operationes in eos 
qui operationibus susciplendis digni sunt, dicitur 
dividere, itemque dividere Filius adiministrationes 
in dignitatibus ministerii : sic dividere etiam dona 
in eos qui donis excipiendis digni sunt, perhibetur 
Spiritus sanctus. Divisiones enim donorum sunt, sed 
idem Spiritus ? et dieislones ministeriorum sunt, sed 
idem Dominus : εἰ divisiones operationum sunt, sed 
idem est Deus , efficiens omnia in omuibus 5. Vides 
quomodo hie quoque Spiritus sancti operatio ope- 
rationi Patrís ac Filii conjuncta sit? Deinde ex eo 
etiam quod sequitur, divinitas naturz saucti Spi- 
ritus amplius declaratur. Quid enim ait Sed omuia 
heec efficit unus et idem Spiritus, dividens privatim 
unicuique, aleuti vult. *. Nihil aliud ei ascribit, uisi 
auctorítati ac dominio adjunctam potestatem. Qua- 
proptet in Novo Testamento prophete clamarunt : 
μας dicit Spiritus sanctus *. Unde autem scru- 
tatio profunditatum Dei :dest. Spiritui? Quemad- 


C modum, iuquit, nemo hominum novit eu que bo- 


minis suni, nisi spiritus hominis qui est. in. eo : sic 
el ea que sunt Dei, memo cognovit, misi Spiritus 
Dei *. Ut enim nullus alienus aut. peregrinus in- 
ternas. anims cogitationes potest inspicere : sic 
profecto si arcani aliquid cum Deo cemmune habet 
Spiritus, cum ab eo neque alienus sit, neque pere- 
grinus, profunda judiciorum Dei perscrutari po- 
test. Praeterea et. vita nobis a Dco per Christum 
in sancto Spiritu suppeditatur. Vivilicat enim Deus, 
ut ait Paulus : Precipio tibi coram Deo , qui vivi- 
ficat omnia *, Vitam auteu largitur Cliristus : Üves 
en m mec, inquil, vocem meam dudiunt, εί ego vi- 
tai. élernam 40 illis !*, Vivilicamur itidem per 
Spiritum, quemadmodum ait Paulus : Qui excitavit 
Christum e morivis, vitificabit etiam mortalia cor- 
pora vestra , per ipsius Spiritum inhabitantem. in 
vobis V. 


αἰώνιον δίδωµι αὐτοῖς. Ἰωοποιούμεθα δὲ διὰ [Iveo- 
vexpor ζωοποιήσει καὶ τὰ θΥητὰ σώματα ὑμῶν 


Nerum hic iste cum audeat omnia, neque 
periculum, quod cuilibet blaspbemum aliquod ver- 
bum in Spiritum sanctum emittere audenil impen- 
del, timeat, expertem eum deitatis pronutntiat, sic 
de Spiritu scribens : 


* Joan. xiv, 90. 


* [ Cor. xi, 4-3. 
'* Joan x, 27. 


$ ibid. 1t. 
!! Rum. v1.1, 11. 


815 


Eux. Tertius ordine et natura, Patris quidem A 


praecepto, operatione vero Filii factus, tertio loco 
honoratus, tanquam qui sit primum , omniumque 
maximum, et solum hujusmodi opificium Unige- 
uiti, deitate ac creandi potentia careus. 

Bas, Hoc qui dicit, nec deitatem habitare in no- 
lis videtur credere, ctsi de Deo Joannes dicit : 
Ex hoc scimus, quod in nobis esi, ex Spiritu, quem 
nobis dedit * ; οἱ Apostolus : Nescitis quod templum 
Dci estis, et Spiritus Dei habitat in vobis * ? et rursus : 
1n quo omnis cdificatio coagmentata crescit in Lem- 
plum sanctum in. Domino, in quo. et.9os cowedifica- 
mini in habitaculum Dei in Spiritu *. Itaque, si 
Deus iu nobis per Spiritum habitare dicitur, nonne 
inanifesta impietas est, ipsum Spiritum dicere dei- 
tatis exsortem ? Et, si eos qui virtute perfecti sunt, 
deos nominamus, perfectio autem est per Spiritum; 
quomodo qui alios efficit deos, ille ipse destitutus 
deitate est ? Nec vero pium fuerit dicere, ut in lio- 
minibus, ita et in Spiritu deitatem qua participa- 
tione acquisita sit, honorari, non autem natura ei 
competere. Qui enim. dono efficitur Deus, mutabi- 
lis est nature, qux nonnunquam per negligentiam 
3 bonitate excidat, ld autem aperte salutaris ba- 
ptismi repugnat traditioni. Euutes, inquit, baptizate 
in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti * . Est 
enim baptisma sigillum fidei, fides vero assensus 
est deitati. Nam credere prius oportet, deinde 
baptismate obsignari. Est autem noster baptismus 
ex Domini traditione, in nomen Patris, et lilii, 


et Spiritus sancti, nulla creatura, neque servo C 


Patri ac Filio conjuncto, cum deitas in Trinitate 
compleatur, Nam quidquid extra lios est , id omne 
conservum est, etiamsi maxiine ob dignitatum prz. 
stantiam alia aliis anteponantur. 


EUTIIYMII ZIGADENI 


EYN. Τρίτον τάξει xal φύσει, προστάγµατι 
μὲν τοῦ Πατρὸς, ἑνεργείᾳ δὲ τοῦ Υἱοῦ γενόµενον, 
τρίτῃ χώρα τιµώμενον, ὡς πρῶτον χαὶ μεῖσον ἁπάν- 
των, xal µόνον τοιοῦτον τοῦ Μονογενοὺς ποίηµα, 
0Σότητος χαὶ δημιουργιχῆς δυνἆµεως ἀπολειπόμενον, 

ΒΑΣ. 'O δὲ τοῦτο λέγων ἔοιχε μηδὲ τὴν θεότητα 
πεπιστευχέναι ἐν ἡμῖν olxeiv , τοῦ Ἰωάννου λέ- 
Yov:o; περὶ θεοῦ * Ἐκ τούτου γιώσχομενγ, ὅτι ἑν' 
ἡμῖν ἐστιν, x τοῦ Πνεύματος οὗ ἡμῖν ἔδωκα ' 
xai τοῦ Αποστόλου: Οὐκ οἴδατε, ὅτι vaóc Θεοῦ 
ἐστε, καὶ τὸ Πνγεῦμα τοῦ θεοῦ οἰκεῖ ér ὑμῖν ; xat 
πάλιν Ἑν ᾧ ἡ πᾶσα οἰκοδομ] συναρμο.]ογουμένη 
αὔξει εἰς vaóx ἅγιον ἐν Κυρίῳ, ér ᾧ καὶ ὑμεῖς 
συνοικοδομεῖσθε εἰς κατοικητήριο» του θεοῦ ἐν 
Πνεύματι. El τοίνυν ἓν ἡμῖν ὁ θεὸς ἑνοιχεῖν λέγεται 


Β διὰ τοῦ Πνεύματος, πῶς οὐχὶ φανερᾶς ἀσεθείας ἐστὶν 


αὐτὸ τὸ Πνεῦμα λέγειν ἀμέτοχον τῆς θεότητος ; Καὶ, 
εἰ θεοὺς ὀνομάζομεν τοὺς χατ᾽ ἀρετὴν τελείους, d dà 
τελείωσις διὰ τοῦ Πνεύματος, πῶς τὸ ἑτέρους θεο- 
ποιοῦν αὐτὸ τῆς θεότητος ἀπολείπεται, ᾽Αλλὰ μὴν 
οὐδὲ εὐσεθὲς, ὥσπερ ἐπὶ τῶν ἀνθρώπων , οὕτω xal 
ἐπὶ τοῦ Πνεύματος, μεθεχτὴν λέγειν αὐτοῦ τὴν θε 

τητα τετιμῆσθαι, χα) οὐχὶ φύσει αὐτῷ συνυπάρ- 
yitv. Ὁ γὰρ χάριτι θεοποιούµενος τῆς psa ctas 
ἐστι φύσεως, ἐξ ἀπροσεξίας ποτὲ xal ἀποῤῥεούσις 
τοῦ χρθίττονος. Τοῦτο δὲ σαφῶς μάχεται τῇ παρα- 
δόσει τοῦ σωτηρίου βαπτίσματος. Περενθέντες, quat, 
Εαπτίζετε εἰς τὸ ὄγομα τοῦ Ilazpóc, καὶ τοῦ Yiov, 
xal τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Ἔστι γὰρ «5 ῥά- 
πτισµα σφραγὶς τῆς πίστεως, dj δὲ πίστις Οξεάότττος 
συγχατάθεσις. Πιστεῦσαι γὰρ δεῖ πρότερον, εἶτα τῷ 
βαπτίσµατι ἐπισφραγίσασθαι. Τὸ δὲ ῥάπτισμα ἡμῶν 
ἐστι χατὰ τὴν τοῦ Κυρίου παράδοσιν, εἰς ὄνομα 
Ηατρὸς xai Yioà καὶ ἁγίου Πνεύματος ' οὐδενὸ 
κτίσµατας, οὐδὲ δούλο» Πατρὶ xai Yl συντεταγμέ- 


νου, ὡς τῆς θεότητος ἐν Τριάδι συμπληρουµένης. Τὸ δὲ ἔξω τούτων ὁμόδουλον ἅπαν ἐστὶ, xàv τὰ pí- 
λιστα ὑπερθδολαῖς ἀξιωμάτων ἄλλα ἄλλων προτετιμηµένα τυγχάνῃ 


Nec mihi rursus sapientia illa verba objicias : 
Euw. Si creatura non est, igitur genitura aut 
iugenitus. Unus autem Deus est principio careus. 
atque ingenitus. Neque vero genitura est. Restat 
ergo ut ipse creatura facturaque nominetur. 

Bas. Ego vero, si cuncia judicarem cognitione 
rostra comprehendi posse, me fortasse puderet 
ignorantiain confiteri. Nunc autem innumera, non 


sulum ex iis qui nobis in futuro szculo recondun- D 


tur, et ex iis quxe nunc in caelis sunt, latent nos : 
ο neque ea qua in nostro corpore iusunt , clare 
ac evidenter comprehendimus. Exempli causa de 
visu, utrum , dum rerum visibiliutn susceptis ima- 
ginibus, ita demum objecta percipiamus : el quo- 
modo maximorum montium, iinmensque terra, 
οἱ infiniti maris, ac coeli ipsius imago in exigua 
nostra pupilla mensura contineatur : an cum a 
nobis quidpiam emittimus, idque ad visibilia acce- 
dit, sic cadant sub sensum : οἱ quid id sit el quan- 
tum ; adeo ut expansum sufficiat terr;:» marique, ac 


ΣΙ Juan. i15, 24. * I Cor. με, 16. ? Ephes. ir, 21 


? de a. 


Καὶ µή got πάλιν τὰ σοφὰ ταῦτα" 

ΕΥΝ. 'Eàv ph xzlopa ἐστὶν, οὐχοῦν γέννημ1, Ἆ 
ἀγέννητον. EH; δὲ ἄναρχος 8cb; xal ἁγέννητος. 
υὔτε μὴν γέννημα. Λείπεται οὖν χτίσμα καὶ ποίηµα 
αὐτὸ ὀνομάξδεσθαι. 

ΒΑΣ. 'Eyó δὲ, εἰ μὲν πάντα διωριζόµην xata- 
Arc ἡμῶν εἶναι τῇ γνώσει, ἠσχύνθην ἂν ἴσως ὁμο- 
λογῆσαι τὴν ἄγνοιαν ' νῦν δὲ µυρία οὗ τῶν iv 
τῷ μέλλοντι αἰῶνι ἀποχειμένων ἡμῖν µόνον, οὔτε τῶν 
νῦν ὄντων ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἀποχέχρυπται, ἀλλ᾽ οὔτς 
τῶν ὑπαρχόντων ἡμῖν Ev τῷ σώματι τρανἡ χαὶ ávav- 
τἰῤῥητός ἐστιν dj χατάληψις. Οἷον ἀμέλει περὶ τῆς 
ὄψεως, πότερον εἰσδεχόμενοι τὰς εἰχόνας τῶν ὁρατῶν, 
οὕτω τὰς ἀντιλήψεις ποιούµεθα * xal πῶς ὁρῶν *& 
παμμεχεθῶν, γῆς τε ἀπλέτου, xal ἀπείρου θαλάσστς, 
ἔτι δὲ χαὶ αὐτοῦ τοῦ οὐρανοῦ ἡ εἰχὼν τῷ βραχεῖ 
µέτρῳ τῆς χόρης ἡμῶν περιέχεται. Ἡ ἐκπέμποντές 
τι παρ) ἑαυτῶν, xal προσπελάζοντος τούτου τοῖς 
ὁρατοῖς, οὕτως αὐτῶν τὴν αἴσθησιν ἔχομεν, xal si 


ἑττι τοῦτο χαὶ πόσον, ὥστε YT, xat θ1λάσσῃ ἐξαρχεῖν 


23. '* Matth, xxviii, 10. 


817 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. χΠ. 


819 


ἐφαπλούμᾶνον, καὶ περᾷν μὲν τὸν μεταξὺ γῆς xal A locum inter terram. et ccelum intercedentem. pe- 


οὐρανοῦ τόπον, αὐτῷ τε προαθάλλειν τῷ οὐρανῷ το- 
σούτῳ τάχει χινούμενον, ὥστε ἓν [au χρόνῳ τό τε πε- 
ριχείµενον σῶμα , xal τοὺς ὃν οὐρανῷ ἁστέρας χα- 
ταµανθάνεσθαι. Καὶ τί δεῖ τἄλλα λέχειν ; Αλλὰ 
αὐτὰ τὰ τοῦ vou χινήµατα, πότερον χτίζειν ἢ Υεν- 
viv πέφυχεν dj ψυχὴ, τίς ἂν ἀκριθῶς εἴπόι;, Τί οὖν 
θαυμαστὸν xal περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος άνεπαι» 
σχύντως ἡμᾶς τὴν ἄγνοιαν ὁμολογεῖν; τὴν μέντοι 
ἀναντιῤῥήτως αὐτῷ προσμαρτυρουµένην δοξολογίαν 
ἁπολιδόναι; Ότι μὲν γὰρ ὑπὲρ τὴν κτίσιν ἐστὶν, 
ὶχανῶς ἡμῖν παρίστησι τὰ διὰ τῶν Γραφῶν παραδι- 
δόµενα ν ἐπειδή γε ἀδύνατον τῆς αὐτῆς εἶναι 
φύσεως τό τε ἁγιάζον xal τὰ ἁγιαζόμενα, τὸ διδά- 
σχον xal τὰ διδασχόµενα, τὸ ἀποχαλύπτον xai τὰ 
τῆς ἀποχαλύφεως προσδεόµενα. ᾽Αγέννητον δὲ οὐδεὶς 
οὕτως ἔξω παντελῶς ἐστι τοῦ φρονεῖν, ὥστε τολμῆ- 
σαι ἕτερον πλὴν τοῦ Θεοῦ τῶν ὅλων προσαγορεῦσαι», 
ἀλλὰ μὴν οὐδὲ Υἱὸν, τῷ ἕνα εἶναι τὸν Μονογενῆε Τί 
οὖν αὐτὸ χρῆ καλεῖν ; Πνεῦμα ἅγιον, χαὶ Πνεῦμα 
Θεοῦ, xai Πνεῦμα ἀληθείας, ἀποστελλόμενον παρὰ 
Θεοῦ, διὰ Υἱοῦ χορηγούµενον, οὐ δοῦλον, ἀλλ᾽ ἅγιον, 
ἀγαθὸν, ἡγεμονιχόν ' Πνεῦμα ζωοποιοῦν, Πνεῦμα 
υἱοθεσίας, ἐπιστάμενον πάντα τὰ τοῦ θεοῦ. Οὕτω δὴ 
xai tv τῇ Τριάδι ὁ τῆς µονάδος διασωθήσεται 
λόγος, ἕνα μὲν Πατέρα ὁμολογούντων, xai ἕνα Υἱὸν, 
χαὶ ἓν Πνεῦμα ἅγιον. 

Κομίζουσι δὲ ἀποδείξεις, πρὸς τὸ κτίσμα εἰρη- 
σθαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, µίαν μὲν &x τοῦ προφήτου 
λέγοντος' Ὁ στερεῶν βροντὴ», καὶ κτίζων πγεῦμα” 


ἑτέραν δὲ τὴν £x τοῦ Εὐαγγελίου ὅτι, Πάντα δι αὐ- C 


τοῦ ἐγένετο. ᾿ἡμεῖς δὲ τὸν προφητικὸν λόγον οὐκ εἰς 
τὸ Πνεύμα τὸ ἅγιον, ἁλλ᾽ εἰς τὴν χοινην ταύτην 
πνοὴν, τὸ τοῦ ἀέρος πνεῦμα, πεπείσµεθα φἑρειν. 
Δῆλαν δὲ ἐχεῖθεν. Οὐ γὰρ εἶπεν, Ὁ χτίσας πνεῦμα, 
ἁλλ᾽ Ὁ κτἰζων πγεῦμω. Ὡς γὰρ dj βροντὴ οὐχ ἐν 
ὑποστάσει τινί ἐστι σωματικῇ ἅπαξ χτισθεῖσα, ἀλλ 
ἀεὶ πρὸς τὸ τοῦ Θεοῦ βούλημα ἐπὶ φόθῳ τῶν ἀνθρώ- 
. πων ἐνερχουμένη γίνεσθαι xat διαλύεσθαι πέφυχεν, 
οὕτω χαὶ τὸ πνεῦμα * νῦν μὲν γίνεται δίχην 
ποταμοῦ ῥέοντος τοῦ ἀέρος ΄ πάλιν δὲ παύεται ἀτρε- 
μοῦντας τοῦ πρότερον χινουµένου, χατὰ τὸ βούλημα 
τοῦ τὰ πάντα ἐπὶ σωτηρίᾳ xal συατάσει τῶν ὅλων 
οἰχονομοῦντος ΄ ὥστε διὰ πάσης τῆς Χτίσεως, ἔχ vs 
βροντῶν καὶ ἀνέμων xax τῆς λοιπῆς δημιουργίας τὸν 
δημιουργὸν ἀναγγέλλεσθαι. Διόπερ μετὰ τὸ εἰπεῖν" 
'0 στερεῶν βροντὴν, καὶ κτίζων πνεῦμα, φη- 
olv: Kal áxarryéAAor τοῖς ἀγθρώποις τὸν ΧἎρι- 
στὺν αὐτοῦ. Ὡς γὰρ ol οὐρανοὶ διηγοῦνται δόξαν 
Θεοῦ τοῖς δυναµένοις EE αὐτῶν τὴν τοῦ δημιουργοῦ 
τἆχνην ἀναλογίκεσθαι, οὕτω xal βροντῆς fjyot, xal 
πνευμάτων Χχινῄήσεις, τὸν δημιουργὸν αὑτῶν &va- 
xnpóttouct. Táya δ᾽ ἂν τοῦτο xal προφητεία εἴη, 
πρὸς τὴν ἐνανθρώπησιν τοῦ Κωρίου φέρουσα * 
óc: d μὲν φωνη, dj ὙΥενομένη ἐξ οὐρανοῦ, 
βροντὴ ἑδόχκει τοῖς ἀχούσασιν εἶναι, ἤντινα ἀφῆκεν 
ὁ ὅεὺδς xai Πατὴρ, ὥστε δι αὐτῆς ἀναγγεῖλαι 


netret, iino ad ipsum caelum. perveniat, tantaqwe 
inoveatur celeritate, ut aequali tempore et corpus- 
circuipositum, et stelle quie in coelo sunt, coguo- 
scantur. Et quid attinet reliqua dicere? Imo ipsos 
mentis motus creare 4η generare soleat anima, quis 
certo dicat ? Quid igitur miri fuerit, $i quoque de 
Spiritt sancto citra ruborem ignorantiau confitea- 
mur, et tamen glorificationem , qux ei testimonio. 
invicto tribuitur, persolvamus? Etenin qua per 
Seripturas traduntur, ea ipsum supra creatu- 
Fam esse satis nobis demonstrant , quandoquidem: 
fleri non potest, ut id quod sauctilicat, et ea quie 
sanclificantur, id quod docet , el ea qua docentur, 
id quod revelat, et ea. que revelatione indigent, . 
ejusdem sint natura... Nemo autem sic prorsus 
demens est, ut alium prxter Deum universorum 
audeat ingenitum appellare, at neque Filium ,. 
quod unus sit Dnigenitus. Quomodo igitur. eum 
vocari oportet? Spiritum sanctum , Spiritum Dei, 
Spiritum veritatis, qui mittitur a. Deo, suppedi- 
tatur per Filium : non servum, sed sanctum , bo- 
num, principalem, Spiritum vivificantem, Spiritwn. 
adoptionis, omnium qux Dei sunt guarum. Sic pro- 
fecto in Trinitate conservabitur unitatis ratio, si 
unum Patrem, unum Filium, unum Spiritum sau- 
ctum con(iteamur. 

Jamvero afferunt argumenta , quibus demon- 
strent Spiritum sanctum dictum fuisse creaturam : 
unum quidem ex propheta dicente : Qui firmat toni- 
iruum, et crear spiritum ! alterum. vero. ος Evau- 
gelio : Omnia per ipsum [acia sunt *. At prophe- 
cum dictum non ad sanctum. Spiritum, sed ad 
communem hunc. flatum , aeris videlicet spiritum , 
credimus pertiuere. Quod inde patet. Non enim 
dixit, Qui creavit spiritum, sed, Qui creat spiritum. 
Queuadinodum enim tonitruum ubi semel est crea- 
tum, in substantia quadam corporali non est ; seid. 
semper voluntate Dei ad terrendos homines pro- 
ducium, fieri ac dissolvi solet : ita et spiritus nunc 
quidem fit, fluente instar fluminis aere: rursus vero 
cessat tum, cum quod prius movebatur quiescit , 
secundum voluntatem ejus, qui ad universorum 
incolumitatem conservationemque gubernat ommuia, 
ut per omnem creaturam et tonitruis et ventis et 


p reliquis operibus conditor annuntietur. Quapropier 


postquam dixit : Qui firmat tonitruum εἰ creat spi- 
ritum ? , οί : Et qui annuntiat hominibus Christum 
suum * , Sicut enim cceli enarrant gloriam Dei iis * 
qui ex ipsis possunt conditoris artem zstimare : sic 
etiam tonitrui fragor ac spirituum motas «gaditorem: 
suum przedicaut. Fortasse autem hoc ipsum prophetia. 
est, quz ad Domini incarnationem spectat ; siquideri 
vox quie de coelo facta est, tonitruum esse vide- 
batur audientibus * : quam Deus et Pater emisit, 
vt per eam Cliristum hominibus annuntiaret. Spi- 
rius autem qui. excitoti. sunt, et inare. conturbas- 


fAmos ιν, 152. 1 Joan. 1, 5... ? Amos wv, 12. *ibil, * Pes xvin, 2, * doa. xui, 29. 


8:9 


EUTI1YMII ZIGABENI 


runt, sed postmodum quieverunt jussu Domini, vel Α τὸν Χριστὺν τοῖς ἀνθρώποις' τὰ δὲ πνεύματα τὰ 


ipsi ejus Christum hominibus palam annunlia- 
bant. *. At vero illud, Omnia per ipsum [acia sunt *, 
uequaquaim creatum. esse Spiritum sanctum nobis 
ostendit, quasi Spiritus una. cum onibus numere- 
tur, Etenim si unus est Spiritus sanctus et sblus, 
quomodo qui singularis cujusdam nature est, uDa 
. cum omnibus comprehendi potesi? Et. nemo putet 
hypostasim aboleri, si Spiritum creaturam esse 
negemus, Nam pie mentis est, qua a Scripturis 
sanctis reticentur, ea vereri de Spiritu sancto di- 
cere: credere vero notitiam ejus, atque acecura- 
tam comprehensionem in futurum szculum nobis 
reservari, cum, tempore hoc, in quo veritas per 
epeculum et zenigma videlur ?, transacto, eam con- 
lemplationem quae ad faciem est fuerimus conse- 


Item de Spiritu sancto. contra l'neumatomachos, 
S. Gregorii Thicologi ex oratione de Spiriti sancto. 


Si fait tempus cum non esset Pater, fuit 
quoque cum non esset Filius. Si fuit tempus 
eum non essel Filius, fuit quoque cum ne 
Spiritus quidem esset. Si unum a principio erat, 
uique et tria. Si unum dejicis, audax hoc dicam, ne 
duo quidem superiore loco colloces. Qua enim im- 
perfecte deitatis utilitas ? [io quz deitas, si imper- 
fecta? Perfecta autein quomodo erit, in qua ad per- 


fectionem aliquid desideretur ? Desideratur enim, si ϱ 


sanctitate careat. Hauc porro quoinodo habere queat 
ni Spiritum habeat ? S: enim. alia quiedam preter 
ilum sanctitas est, qua tandem illa. intelligenda 
sit dicat quispiam : aut, si quidem eadem πο est, 
quid afferri potest, quamobrem nonjam inde a 
principio fuerit? (uasi vero przestiterit Deo, aliquan- 
do imperfectuin exstitisse, ac Spiritusexperteimn. Si a 


χινούμενα, xal τὴν θάλασσαν συνταράσσοντα, εἶτα 
χοπάσαντα τῷ προστάγµατι τοῦ Κυρίου, σαφῶς xal 
αὐτὰ ἀνήγγειλε τοῖς ἀνθρώποις οὺν Χριστὸν αὑτοῦ. 
Τὸ δὲ, Πάντα δι αὐτοῦ ἐγένετο, οὐδαμῶς ἡ μὲν xvv- 
στὸν εἶναι τὸ Πνεῦμα τὺ ἅγιον παρἰστησιν, ὡς συν- 
αριθµουµένου τοῖς πᾶσι τοῦ Πνεύματος. El. γὰρ lv 
Πνεῦμα ἅγιον xat µόνον, πῶς ὃ τῆς μοναδικής ἐστι 
φύσεως, τοῖς πᾶσι συμπαραλαμδάνεσθαι δύναται; 
Καὶ μηδεὶς οἱέσθω ἀθέτησιν εἶναι τῆς ὑποστάσεως 
τὴν ἄρνησιν τοῦ χτίσµα εἶναι τὸ Ἠνευμα. Εὐσεθοῦς 
γάρ ἔστι διαναίας τὰ ἁποσιωπηθέντα Ev ταῖς ἁγίαις 
Γραφαῖς εὐλαδεῖσθαι ἐπιφημίξειν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, 
πεπεῖσθαι δὲ τὴν ἐμπειρίαν αὐτοῦ xal ἀχριδη κα- 
ςἀληψιν εἷς τὸν ὕστερον ἡμῖν ἀποχεῖσθαι αἰῶνα, 


B ὅταν, διαθάντες τὸ δι ἐσόπτρου καὶ αἰνίγματος ὁρᾷν 


«hv ἀλίθειαν, τῆς πρὺς πρόσωπον θεωρίας ἀξιω- 

θῶμεν. 

Ἔτι περὶ τοῦ ἅἁγχίου Πνεύματος -ατὰ tow 
Πνευμαεομάχων, τοῦ ἁγίθου Γρηγορίου τοῦ 
θεο.Ἰόγου ἐκ τοῦ περὶ τοῦ ἁγλίου Mrsópatoc 
Aórov. 

Ei ἣν ὅτε οὐκ fj» 6 Πατὴρ, ἦν ὅτε οὖκ Kw à 
Yi. Ei ἦν ὅτε οὐχ ἂν ὁ Yib;, Qv dva οὐδὲ «5 [Πνεῦ- 
μα τὺ ἅγιον. El τὸ ἓν ἦν ἀπ ἀρχῆς, καὶ .τὰ τρία 
ἣν. Eb οὗ ἓν κάω βάλλει, τολμῶ, xat λέγω, 
μηδὲ τὰ δύο 0j; ἄνω. Τίς γὰρ ἀτελοῦς θεάτητος 
ὄνησις; Μάλλον δὲ τίς θεόνης, εἰ μὴ τελεία; 
Τελεία δὲ πῶς, ᾗ λείπε τι πρὸς. τελείωσιν ; Λείπει 
δέ πως, μὴ ἐχούσῃ τὸ ἅγιον. Ἔχοι δ' ἂν πῶς, μὴ 
τοῦτο ἔχουσα; Ei γὰρ ἄλλη «t; ταρὰ τοῦτο d 
ἁγιάττς, καὶ τις αὕτη νοεῖται, λεγέτω τις 8 εἶπερ 
ἡ αὐτὴ, πὠς οὐχ ἀπ' ἀρχῆς; ὥσπερ ἄμεινον ὃν 
τῷ θεῷ, εἶναί ποτε ἀτελεῖ, xat δίχα τοῦ Πνεύματος. 
kl μὴ ἀπ᾿ ἀρχῆ- fv, uet! ἐμοῦ τέταχται, καὶ εἰ µ:- 
xpbv πρὺὸ ἐμοῦ' ypówp γὰρ ἀπὺ θεοῦ τεμνόμεθε. 
El *écaxtat µετ ἐμοῦ, πῶς ἐμὲ ποιεὶ θεόν; f| τὸς 
συνάπτει θεότητι ; 


principio non erat, meze classis atque ordinis est, eljamsi me nonnihil antecedat. Temperis enim in- 
lerstitio a Deo dirimimur, Porro si ejusdem mecum classís est, quo pacto me deuin efficit? aut quo 


pacto cum deitate conjungit ? 
Ex eaiem oratione. 


Spiritum sanetum Sadduezi penitus non esse 


Ἐκ τοῦ αὐτοῦ JAórov. 


Τὸ Ἠνεῦμα τὸ ἅγιον Σαδδουκαῖοι μὲν οὐδὲ εἶναι τὸ 


censuerunt ; quemadmodum nec angelos, nec resur- p παράπαν ἑνόμισαν, οὐδὲ yàp ἀγγέλονς, οὐδὲ ἀνάστ:- 


rectionem : quibus haud acio quid acciderit, ut tot 
c tanta de eo in Instrumento Veteri testimopia pro 
nihilo haberent. Qui autem apud ethinicos tlieolo- 
gie laude magis excelluerunt, propiusque ad nos 
accesserunt, per imaginem quamdam ipsum, meo 
quidem judicio, conceperunt, tametsi in nomine 
dissenserint, Universitatis nenipe mentem, et ex- 
Lrinsecam mentem, aliisque id genus nominibuseum 
npp: lantes. Nostrates vero sapientes, partim  viin 
quamdam et facultatem ipsum existiimarunt, partim 
rreaturam ,  portim Deum, partim, utro  po- 
uU s nomine vocandus cesset, minime certum 

! Matth vint, 21, 27, 


* Juan, 1, 59... ! E Cor. xni, 


ctv* οὐχ οἵδ' ὅθεν τὰς τοδαύτας περὶ αὐτοῦ μαρτυρίας 
ἐν τῇ Παλαιᾶ διαπτύσαντες. Ἑλλήνων δὲ οἱ θεολοχι- 
χώτεροι, xal μᾶλλον ἡμῖν προσεγγίσαντες, ἑφαντάσ- 
θησαν μὲν, ὡς ἐμοὶ δοχεῖ. περὶ δὲ «hv χλῆσιν διηνέχ- 
θησαν. νοῦν τοῦ παντὸς, xai τὸν θύραθεν νοῦν, xal τὰ 
τοιαῦ-α προσαγχορεύσαντες. Τῶν δὲ καθ ἡμᾶς σοφῶν, 
οἱ μὲν ἐνέργειαν τοῦτο ὑπέλαθον, ol δὲ χτίσµα, οἱ δὲ 
θεὺν, οἱ δὲ οὐχ ἔγνωσαν ὁπότερον τούτων, αἰδοῖ τῆς 
Γραφῆς ὥς Φασιν, ὡς οὐδὲν ἕτερον σαφῶς δηλωσά- 
σης. Καὶ διὰ τοῦτο, οὔτε σέδουσιν, οὔτε ἀτιμάζουσ., 
µέσως πως περὶ αὑτοῦ διαχείµενοι, μᾶλλον δὲ καὶ 
λίαν ἁθλίως. Καὶ τῶν :bv ὑπειληφότων, οἱ μὲν ὄχρι 


13. 


δὲί 


PANOPLIA DOGMATICA, — TIT. XII. 


NR RERENENERENMEERMEEEEEEENNENEUN eU UU e UU er LLLAeALLA?tL.S..LLL'L.-——————————w c 


οφ 


διανοίας εἰσὶν εὐσεδεῖς, ol δὲ τολμῶσιν εὐσεθεῖν καὶ A οἱ exploratum liabuerunt, ea, ut aiunt, ratione 


τοῖς χείλεσιν. "Αλλων δὲ ἤχουσα µετρούντων θεότητα 

: σοφωτέρων , — ol τρία μὲν εἶναι καθ ἡμᾶς όμολο- 
γοῦσι τὰ νοούµενα, τοσοῦτον δὲ ἀλλήλων διέστησαν, 
ὡς τὸ μὲν, xal οὐσίᾳ καὶ δυνάµει ποιεῖν ἀόριστον, 
vb δὲ, δυνάµει μὲν, οὐχ οὑσίᾳ δὲ’ τὸ δὲ ἀμφοτέροις 
περιγραπτόν ' ἄλλον τρόπον μιμούμενοι, τοὺς δη- 

, Μιουργὸν, xal συνεργὸν, xai λειτουργὸν ὀνομάζοντας, 
xai τὴν Ev τοῖς ὀνόμασι τάξιν xal χάριν, τῶν πρα- 
γµάτων ἀχολουθίαν εἶναι νομίζοντας. 


ducti , quod Seriptura neutrum horum plane 
aperieque demonsirasset. Ac proinde mec ipsum. 
venerantur, nec contemnunt, sed medio quodam. 
modo, vel potius misere perditeque erga eum affi 
ciuntur, Ex his porro qui Deum ipsum credunt, alii 
animo tenus pii atque ortbodoxi sunt; alil labiig 
quoque ipsis pietatem proliteri non verentur. Alios 
etiam quosdain sapientiores audivi, qui divinitatem 
metiuntur, ac tria quidem, perinde ac nos, intelligi 


cenfitentaür, sed ea ita inter se díisjungunt, ut unum eorum et essentia eL potestate, infinitum statuant, 
alterum potestate, non item essentia, postremum utroque cireumscriptum. Sic alio quodam modo cos 


imitantur, qui opificem, εἰ cooperarium, 


el ministrum nominant, atque. ordinecun οἱ 


graliam, que 


nominibus inest, rerum quoque seriem esse arbitraniur. 


Ἡμῖϊν δὲ πρὸς μὲν τοὺς οὐδὲ εἶναι ὑπειληφό- ῃ 


τας, οὐδεὶς λόγος, f| τοὺς ληροῦντας kv Ἕλλη- 
ew. Μηδὲ Υὰρ ἁμαρτωλῶν ἑλαίῳ πιανθείηµεν εἰς 
τὸν λόγον. Πρὸς δὲ τοὺς ἄλλους οὕτω διαλεξόμε- 
θα : τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, f] τῶν χαθ ἑαυτὸ 
ὑφεστηχότων, πάντως ὑποθετέον, f| τῶν iv Exéoip 
θεωρουµένων * ὧν τὸ μὲν, οὐσίαν χαλοῦσιν οἱ περὶ 
ταῦτα δεινοὶ, τὸ δὲ, συµθεθηχός. El μὲν οὖν 
συµδέδηχεν, ἑνέργεια τοῦτο ἂν εἴη θεοῦ. Τί γὰρ 
ἕτερον, f) τίνος» τοῦτο γάρ Πως μᾶλλον, καὶ φεύ- 
γει σύνθεσιν. Καὶ εἰ ἑνέργεια, ῥἐἑνεργηθήσεται 
δηλονότι , οὖχκ ἑνεργήσει, xal ὁμοῦ τῷ ἕνερ- 
Υηθῆναι, παύσεται. Τοιοῦτον γὰρ fj ἑνέργεια. Πῶς 
οὖν ἐνεργεῖ, xal τάδε λέγει, καὶ ἀφορίζει, xat λν- 
πεῖται, xal παροξύνεται, xai ὅσα χινουµένου σαφῶς 


Nos vero, nec cum iis qui ne Spiritum qui- 
dem esse censent, nec cum nugaloribus ethnicis 
verba illa commutabimus. Absit enim ut peccato- 
rum oleo sermonem nostrum impinguemus *. Cum 
celeris autem ad hunc modum disputabiimnus ; Spi- 
fitus sanctus, vel ex eorum nunero, qua per se 
subsistunt, omnina statuendus est, vel inter ea 
collocandus, quas in alio considerantur ; quorum 
alterum substantiam, alterum accidens vocant, qui 
harum rerum scientiam callent. Ac si quidem ac- 
cidens, vis utique et facultas qusedam Dei fuerit. 
Quid enim aliud, aut cujus? Hoc profecto magis 
consentaneum, compositionisque expers. Si vis εἰ 
facultas, agetur baud dubie, non aget : simulque, 
uL actus fuerit, desinet. Ejusmodi quippe est ac- 


ἐστιν, οὗ κινήσεως ; El δὲ οὐσία τις, οὗ τῶν περὶ τὴν ϱ tus natura. Qui fit ergo, ut agat ipse, atque 


οὐσίαν, ftot χτίσµα ὑποληφθήσεται, — 1$ θεός. 
μέσον γάρ τι τούτων, τοι µηδετέρου µετέχον, f) ἐξ 
ἀμφοῖν σύνθετον, οὐδ' ἂν οἱ τοὺς τραγελάφους πλάτ- 
τοντες ἑννοῄσαιεν. ᾽Αλλ' εἰ μὲν χτίσµα, πῶς εἰς αὐτὸ 
πιστεύοµεν, 7| £v. αὐτῷ τελειούμεθα; οὗ γὰρ ταυτόν 
ἐστι πιστεύειν εἴς τι, xal περὶ αὐτοῦ πιστεύειν. Τὸ 
μὲν γάρ ἐστι θεότητος, τὸ δὲ παντὺς πράγματος. 
El δὲ θεὸς, ἀλλ᾽ οὐ χτίσµα, οὐδὲ ποίηµα, οὐδὲ σύν- 
δρυλον, οὐδ' ὅλως τὶ τῶν ταπεινῶν ὀνομάτων, 


hzc et illa dicat, et segreget * , οἱ contristetur *, 
et ad iram incitelur, et quascunque rei motu agi- 
tate perspicue sunt, non autem motionis ipsius? 
Sin autem substantia est, non accidens, vel creatura 
censebitur, vel Deus. Medium enim aliquid inter 
live, aut quod neutrius particeps sit, aut ex utroque 
cómpositum atque conflatum, neii quidem, 
qui tragelaphos confinxerunt, intelligere queant. Si 
creaiura, quomodo in eum eredimus, aut in eo per- 


ficimur? Neque enim idem est, credere in aliquid, et credere de aliquo. Illud enim divinitati convenit, 
loc cuilibet rei. Si autem Deus, certe nec creatura est, nec faetura, nec conservus, nec denique ullum 


aliud humile atque abjectum nomen. 
Ἐνταῦθα abo ὁ λόχος, αἱ σφενδό»αι πεµπέσθω- 
σαν, οἱ συλλογισμοὶ πλεχέσθωσαν. "H ἀγέννητον πάν- 


τως, ἡ Υεννητόν. Καὶ εἰ μὲν ἀγέννητον, δύο τὰ 


ἄναρχα. El δὲ γδννητὸν, ὑποδιαίρει πάλιν᾽ f| Ex 
τοῦ Πατρὸς τοῦτο, ἢ Ex τοῦ Yloo. Καὶ εἰ μὲν Ex τοῦ 
Πατρὸς, Yioi δύο χαὶ ἁδελφο[. Σὺ δέ µοι πλάττε xol 
διδύµους, εἰ βούλει, 7) τὸν μὲν πρεσθύτερον, τὸν δὲ 
νεώτερον’ ἐπειδὴ λίαν el φιλοσώµατος. El δὲ Ex τοῦ 
Yloo, πέφηνε, qnot, xal υἱωνὸς ἡμῖν Θεός ' οὗ τί ἂν 
γένοιτο παραδοξότερον ; ταῦτα μὲν οὖν οἱ σοφοὶ τοῦ 
χαχοποιῆσαι, τὰ δὲ ἀγαθὰ Υράφειν οὐ θέλονιες. Ἐγὼ 
δὲ εἰ μὲν ἑώρων ἀναγχαίαν τὴν διαίρεσιν, ἐδεξάμην 
ἂν τὰ πράγματα, οὗ φοθηθεὶς τὰ ὀνόματα. OO γὰρ, 
ἐπειδ] χατά τινα σχέσιν ὑψηλοτέρανγίὸὺςὁ ἉΥϊς, 
οὗ δυνηθέντων ἡμῶν ἄλλως, f| οὕτως ἑνδείξασθαι τὸ ἐχ 
* Ephes. 1v, 50. 


* Psal. cxt, 5. * Act. xin, 4. 


Jam lingua tua ad disputandum prosiliat,. 
funda jactentur, argumenta nectantur. Aut ingeni- 
tus omnino est, inquis, aut genitus. Si iugenitus,. 
ergo duo erunt principii expertes. Si autem geni- 
ἔας, rursus subdividis: aul ex Patre genitus est, 
aut ex Filio. Si ex Patre, duo igitur sunt Filii ac 
tratres. Gemellos etiam finge, si lubet, aut alterum 
naiu majorem, alterum minorem ; eum ita:corporeis. 
rebus immersus es. Si autem ex. Filio, jam nobis,. 
inquies, nepos Deus exsiitit. Que quid abeurdius 
ÉÁngi possit? H»c homines 3d  imalefaciendum 5a- 
pientes * et ingeniosi, bona qutem scribere reeu- 
santes, Ego vero, si divisionem hane necessariam 
viderem, res ipsas profecto excepissem, nomina. 
nihil veritus. Non cnim, quia secundum excelsio- 


* Jerem. iv, 33. 


- 


829 EUTIIYMII ZIGABEN/I . 8e 
rem quamdam relationem Filius est Filius ( quod A τοῦ θεοῦ xal ὁμοούσιον, δη καὶ πάσας οἱητέον 


videlicet aliter, quam lioc modo, indicare nequea- 
mus id quod ex Deo est, essentiaque idem cum 
ipso), idcirco terrena quoque omnia cognationisque 
nostr:é nomina ad Deum necessario transferenda 
esse putandum est. Alioqui, quid impedit, quonii- 
nus eadem ratione masculum, Deum nostrum exi- 
stimes, quoniam Deus et Pater nominatur? Ac fe- 
mineum quiddam, Deitatem, quantum quidem ex 
vocis genere zstimari potest ? Et denique Spiritum, 
neutram, quoniam nihil gignit ? Quod si juxta ve- 
teres fabulas et nugas hoc quoque modo luseris, ut 


ἀναγχαῖον εἶναι τὰς χάτω χλήσεις, καὶ τῆς Ἁμετέ- 
pa; συγγενείας, µεταφἑρειν ἐπὶ τὸ θεῖου. "H τάχα 
ἂν σύ γε xal ἄῤῥενα τὸν θεὸν ἡμῖν ὑπολάδοις, χατὰ 
τὺν λόγον τοῦτον, ὅτι θεὸς ὀνομάζετα:, καὶ Πατήρ ; 
καὶ θηλύ τι τὴν θεύτητα, ὅσον ἐπὶ xal; κλήσεσι, 
χαὶ τὸ Πνεύμα οὐδέτερον, ὅτι μὴ γεννητιεχόν; εἰ 
6i σοι xal τοῦτο παιχθείη, τῇ ἑαυτοῦ θελήσει τὸν 
G«bv συγγενόµενον, χατὰ τοὺς παλαιοὺς λήρους xal 
μύθους, γεννήσασθαι τὸν Υἱὸν, εἰσήχθη τις ἡμῖν 
xai Μαρχίωνος , χαὶ Βαλεντίνου θεὸς αῤῥενόθηλυς, 
τοῦ τοὺς κχαινοὺυς αἰῶνας ἀνατυπώσαντος. 


dicas, Deum cum voluntate gua congressum Filium genuisse, Marcionis quidem ac Valentini, qui novos 
acnas conimentus est, hermaphroditum quemdam Deum induxeris. 
Quoniam porro divisionem tuam primam, Ὦ Ἐπεὶ δέ σου τὴν πρώτην διαίρεσιν οὗ δεχό- 


quà inter iugenitum el genitum αλ] medium esse 
arbitraris, haudquaquam adinittimus, protinus tibi 
cum przclara tua divisione fratres illi et nepotes 
peribunt, ut qui, primo - illo disputationis tux ca- 
pite, quasi multiplicis cujusdam nexus initio primo 
soluto,simul quoque soluti ac dilapsi sint, atque 
a divinitatis docirina sese subduxerint. Ubi euim, 
1950, pones id, quod procedit, quod quidem irter 
duas divisionis (uà partes interjectum esse cou- 
siat, atque a theologo, multo te prssiantiori, ni- 
mirum à Salvatore nostro, iutroducitur? Nisi forte, 
propter tertium. tuum. Testamentum, vocem illam 
ex Evangeliis sustuleris , Spiritus. sanctus, qui & 
Patre procedit * ; qui, quatenus ab jllo procedit, 


µεθα, τὴν μηδὲν ἀγεννήτου χαὶ γεννητοῦ μέσον ὅπο- 
λαμθάνουσαν, αὐτίκα οἰχήσονταί σοι μετὰ τῆς σεμνΏς 
διαιρέσεως οἱ ἁδελφοὶ xal ol. υἱωνοὶ, ὥσπερ τινὸς 
δεσμοῦ πολυπλόχου τῆς πρώτης ἀρχῆς διαλυθεί- 
σης , συνδιαλυθέντες, xal τῆς θεολογίας ὑποχω- 
ρήσαντες. Ποῦ γὰρ θήσεις τὸ ἐχπορευτὸν, εἰπέ pot, 
μέσον ἀναφανὲν τῆς σῆς διαιρέσεως, xal παρὰ 
Χρείσσονος 7| κατὰ σὲ θεολόχο», τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν, 
εἰσαγόμενον; — El μὴ τὴν φωνὴν ἐχείνην τῶν σῶν 
ἐδεῖλες Εὐαγγελίων, διὰ τὴν τρίτην σου Διαθέχην, 
τὸ Πγεῦμα τὸ ἅγιον, ὃ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἑκπορεύε- 
ται. ὃ καθ) ὅσον μὲν ἐχεῖθεν ἐχπορεύεται, οὐ χτί- 
σµα” καθ ὅσον δὲ οὗ γεννητὸν, οὐχ Yióo* χαθ᾽ ὅσον 
δὲ ἀγεννήτου xaX γεννητοῦ μέσον, θεός . Καὶ οὕτω 


creatura non est : quatenus rursus genitus nou est, {σου τὰς τῶν συλλογισμῶν ἄρχυς διαφυγὼν ,  θιὸς 


Filius non est: quatenus autem inter ingenitum et 
geuiium medius est, Deus est. Atque ita vitatis syllo- 
gismorum — tuorum laqueis, Deus mauifeste appa- 
ruit, divisionibus tuis firinior et valentior. Qux ογµο 
est ος processio? inquies. Dic tu qux Patris inge- 
niutra sit, οἱ ego Filii generationem, et Spiritus 
processionem explicare aggrediar, quo fiet ut aiubo 
deliremus, in Dei mysteria oculos injicientes : idque 
qui tandem? Nempe qui ne ea quidem, qua ante 
pedes sunt, Scire, nec arenam maris, aul pluvize 
guttas, el dics saeculi enumerare possumus. nedum 


ἀναπέφηνε, τῶν σῶν διαιρέσεων ἰσχυρότερος. 
Τίς οὖν ἡ ἐχπόρευσις; Εἰπὲ σὺ τὴν ἀγεννησίαν τοῦ 
Πατρὸς, χἀγὼ τὴν γέννησιν τοῦ Υἱοῦ φυσιολογήσω, 
xat τὴν ἐχπόρευσιν τοῦ Πνεύματος, καὶ παραπληκτί- 
σομεν ἄμφω εἰς θεοῦ μυστήρια παραχύπτοντες' 
xat ταῦτα τίνες:. Οἱ μηδὲ τὰ Ev ποσὶν εἰδέναι δυνά- 
μενο., μηδὲ φάμμον θαλασσῶν, xai σταγόνας ὑετοῦ, 
xal ἡμέρας αἰῶνος ἐξαριθμεῖσθαι, μὴ ὅτι γε θεοῦ 
βάθεσιν ἐμθατεύεινι xal λόγον ὑπέχειν τῆς οὕτως 
ἀῤῥήτου xat ὑπὲρ λόγον φύσεως. 

in Dei profunda penetrare, natureque adeo arcanz, 


alque omnem rationis facultatem usque adeo superantis rationes reddere. 


Ex eadem or«tione. 


"Ex τοῦ αὐτοῦ .Ίόγου. 


Quid ergo est, inquiunt, quod Spiritui deest, ad ϱ T! οὖν ἐστι, onolv, ὃ λείπει τῷ Πνεύματι, 


hoc ut sit Filius? Nisi enim aliquid deesset, Filius 
essct. Dcesse nibil dicimus, Non enim Deo quidquam 
deest. Verum manifestationis, ut ita dicam,  inu- 
(eque eorum relationis differentia, diversa quoque 
ipsis nomina procreavit. Neque enin Filio aliquid 
deest, ad lioc ut sit Pater (nec enim defectus. est 
filiatio), nec propterea tamen Pater est. Alioqui ea- 
dem ra:ione Patri aliquid deerit, ad hoc ut sit Filius. 
Nec enim Pater Filius est. Sed liec defectum procul 
dubio undequaque non arguunt, nec essentize sub- 
missiouem : quin potius ex his verbis : Quod geni- 
ius non sit, et quod genitus, et quod procedat, lioc 


! Joan. xv, 20. 


πρὸς τὸ slvoc YUv; Ei Υὰρ uh λεϊπόν τι ἂν, 
Υιὸς ἂν fv. Οὐ λείπειν φαµέν' οὐδὲ γὰρ ἑλλει- 
πῆς θεός τὸ δὲ τῆς ἐχφάνσεως, ἵν οὕτως εἷ- 
πω, 1| τῆς πρὸς ἄλληλα σχέσεως διάφορον, διάφορον 
αὐτῶν xal τὴν χλῆσιν πεποίηχεν. Οὐδὲ γὰρτῷ Υἱῷ 
λείπει τι πρὸς τὸ εἶναι Πατέρα (οὐδὲ γὰρ ἕλλει- 
φις ἡ υἱότης), ἀλλ' οὗ παρὰ τοῦτο Πατήρ. Ἡ οὕτω 
Y: καὶ τῷ Πατρὶ λείπει τι πρὸς τὸ εἶναι Ylóv 
οὗ γὰρ Υἱὸς ὁ Πατήρ. Αλλ' ox ἑλλείψεως ταῦτά 
ποῦξν, οὐδὲ τῆς χατὰ τὴν οὐσίαν ὑφέσεως' αὐτὸ δὲ 
τὸ, Mi] Τεγε»ησθαι, καὶ τὸ γεγεγῆσθαι, χαὶ τὸ 
ἐχπορεύεσθαι, τὸν μὲν Πατέρα, τὸν δὲ α όν, τὸ 


825 


δὲ . 
ηγόρευσεν, ἵνα τὸ ἀσύγχυτον σώζηται τῶν τριῶν ὑπο. 
στάσέων ἐν τῇ μιᾷ φύσει τε καὶ ἀξίᾳ τῆς θεότητος. 
Οὔτε γὰρ ὁ Υἱὸς Πατὴρ (εἷς γὰρ Πατὴρ), ἀλλ' ὅπερ 
ὁ Πατήρ’ οὔτε τὸ Πνεῦμα Υἱὸς , ὅτι &x τοῦ θεοῦ 
(ες γὰρ ὁ Μονογενῆς), ἁλλ᾽ ὅπερ ὁ Υἱός, Ev τὰ 
τρία τῇ θεότητι, xai τὸ ἓν τρία ταῖς ἰδιότησιν ἵνα 
μήτε τὸ ἓν Σαθέλλιον ᾗ, µήτε τὰ «pla τῆς πονηρᾶς 
νῦν διαιρέσεως. 


Τί οὖν; θεὸς τὸ Πνεῦμα; Πάνυ vs. Τί οὖν, 
ὁμρούσιον; Εἴπερ θεός. Ab; οὖν uot, φησὶν, ix τοῦ 
αὐτοῦ, τὸ μὲν Υἱὸν, τὸ δὲ οὐχ Ylbv, εἶτα ὁμοούσια, 
χαὶ δέχοµαι θεὸν, xal Θεόν. Δός pot χαὶ σὺ 
ἄλλον Θξὸν, xaX φύσιν θεοῦ, καὶ δώσω 
αὐτὴν Τριάδα μετὰ τῶν αὐτῶν ὀνομάτων τε χαὶ 
πραγμάτων. El δὲ εἷς ὁ θεός τε χαὶ µία φύσις 
ἡ ἀνωτάτω, πὀθεν παραστήσω σοι τὴν ὁμοίωσιν; Ἡ 
ζητεῖς πάλιν ἐκ τῶν χάτω xai τῶν περὶ σέ; 
Λίαν μὲν αἰσχρὸν, xal οὐχ αἰσχρὸν µόνον, ἀλλὰ 
xai µάταιον ἐπιεικῶς, bx τῶν χάτω τῶν ἄνω τὴν 
εἰχασίαν λαμδάνειν, xal τῶν ἀχινήτων Ex τῆς ῥευ- 
στῆς φύσεως, xal, ὅ φησιν Ἡσαῖας, ἐχρητεῖσθαι 
cà ζῶντα ἐν τοῖς νεχροῖς. Ὅμως δὲ πειράσο- 
pat, σὴν χάριν, χκἀντεῦθεν δοῦναί τινα τῷ λόγφ 
βοήθειαν. Τὰ μὲν οὖν ἄλλα παρήῄήσειν pot δοχῶ, 
πολλὰ ἂν ἔχων ix τῆς περὶ ζώων ἱστορίας εἰπεῖν, 
τὰ μὲν ἡμῖν γνώριµα, τὰ δὲ τοῖς ὀλίγοις" ὅσα περὶ 
τὰς τῶν ζώων γενέσεις ἡ φύσις ἐφιλοτεχνήσατο. 


Γεννᾶσθαι γὰρ λέγεται, οὐκ ἐκ τῶν αὐτῶν τὰ αὐτὰ 


µόνον, οὐδὲ E& ἑτέρων ἕτερα , ἀλλὰ χαὶ ἐξ ἑτέ- 
pov τὰ αὐτὰ, καὶ Ex τῶν αὐτῶν ἕτερα. EL δέ ttp 
πιστὸς ὁ λόγος, xai ἄλλος ἑστὶ τρόπος γἐννήσεωςν 
αὐτό τι ὑφ᾽ ἑαυτοῦ δαπανώµενον xal τιχτόµενον, 
"Ecc. δὲ ἃ χαὶ ἑξίσταταί πως ἑαυτῶν, ἐξ ἄλλων 
ζώων εἰς ἄλλα μεθιστάµενά τε χαὶ µεταποιούµενα, 
φιλοτιμία φύσεως. "Hór δὲ xal τοῦ αὐτοῦ, τὸ μὲν 
οὐ γέννημα, τὸ δὲ γέννημα, πλὴν ὁμοούσια" ὃ xa 
τῷ παρόντι πως μᾶλλον προσέοιχεν. "Ev δέ τι τῶν 
ἡμετέρων εἰπὼν, ὃ χαὶ πᾶσι γνώριµον, ἐφ᾽ ἕτερον 
ταδήσοµαι λόγον. ' 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XII. 
τοῦθ) ὅπερ λέγεται, Πνεῦμα ἅγισν «προσ- A effectum est, ut alius Pater, alius Filius, alius Spi- 


ritus sanctus appelletur, atque ita inconfusa trium 
personarum distinctio in. una divinitatis natura et 
dignitate conservetur. Neque enim Filius est Pater 
(unus enim est Pater), sed est id quod Pater : nec 
Spiritus est Filius, quia ex Deo est (unus enim 
Unigenitus), sed est id quod Filius : tria hoc 
unum, si divinitatem specles, οἱ unum tria, si 
proprietatum ratjonem habeas; ut nec unum Sabcl- 
lio favest, nec tria pestiferz: divisioni, qua hac 
tempeslate vigel. 

Quid ergo ? Spiritus sanetus est Deus? Maxime. 
Consubstantialis igitur? Prorsus, siquidem Deus. 
Da igitur mihi, inquis, ex codem aliud esse Filium, 
aliud , quod Filius non sit, et tamen ejusdem cum 


σοι thv D iilo substantie, ac Deum, et Deum admittam. Da tu 


quoque mibi Deum alium, Deique naturam, et tibi 
eundem Trinitatem cum iisdeni nominibus ac rebus 
dabo. Cum vero Deus unus, atque una suprema na- 
tura sit, uude tandem similitudinem tibi reprzesen- 
tabo? An rursus postulas ex terrenis et. huinanis 
eam duci? Valde profecto turpe est, nec turpe modo, 
sed etiam valde stultum et inane, ex huwilibus re- 
bus, superarum calestiumque simulacrum suinere, 
rerumque certarum atque constantium ex fluxa fra- 
gilique natura, quodque lsaias ait viventia in mor- 
tuis requirere *. Eu tamen adnitar, quando ita vis,hinc 
quoque nonnullam oralion: nostr: opem afferre. 
Atque alia quidem pratermittenda duco, etsi. multa 
de animalium historia commetorare queam,  par- 
Um nobis nota, partim paucis cognita, qua circa 
animantium ortus ac generationes natura miro ar- 
tilicio edidit. Gigni etenim dicuntur, uon modo ex 
jisdem eadem, atque ex diversis diversa ; sed etiam 
cadem ex diversis, ac diversa ex iisdeu. Quod si 
eiiam cuiquam fidem facit hic sermo, alius est ge- 
nerationis modus, ut idem animal a seipso consue 
matur et procreetur. Sunt etiam qua, velut quadam 
patur maguilicentia, a seipsis quodammodo de- 
$-iscant, atque ex aliis animalibus in alia trauseant 
aique iumutentur. Quinetiam idem animal, partim 
ton genitum, partim genitum, et tamen ejusdem 


substantie reperire est : quod quidem ad presentis quaestionis similitudinem propius accedit, Unum 
quiddam ex nostris ubi commemoravero, quod etiam nemini ignotum est, alio postea transibit 


01alio, 


'Ü ᾿Αδὰμ τί ποτε fjv; llAácga θεοῦ. Τί δαὶ D — Quid tandem Adamus erat! Dei figmentum. 


ἡ Εὖα ; Ty ua τοῦ πλάσματος. TI δαὶ ὁ 250; Ἂμ- 
φοτέρων γέννημα. "Ap' οὖν ταυτόν σοι φαίνεται 
πλάσμα, xai τμῆμα, xat γέννημα; Πῶς οὔ ; Ὁμοού« 
cta «δὲ ταῦτα, ἢ τί; Πῶς δ᾽ 00; Ὡμολόγηται οὖν 
Χχὶ τὰ διαφόρως ὑποστάντα τῆς αὐτῆς εἶναι οὐ- 
σίας ἑνδέχεσθαι. Λέγω δὲ ταῦτα, οὐχ ἐπὶ τὴν θεό- 
τη:α φέρων τὴν πλάσιν, f] τὴν τομὴν, fj τι τῶν ὅσα 
σώματος (µή µοίτις ἐπιφυέσθω πάλιν τῶν λογομά- 
yov), ἐπεὶ δὲ τούτων θεωρῶν, ὡς ἐπὶ σχηνῆς, τὰ 
νοούµενα. Οὐδὲ γὰρ olóv τε τῶν εἰχαζομένων οὐδὲν 
πρὸς πᾶσαν ἐξικνεῖσθαι χαθαρῶς την ἀλήθειαν. Καὶ 


Ίνα. vini, 19. 


Quid Eva? Figmenti segmentum. Quid Seth? Utrius- 
que soboles. Ideimne porrotibi esse videntur, fig- 
mentum, segmentum, et soboles? Quidni ? Age, cjus- 
demne liec  essenti? intcr se sunt, an «νε 
sa? Ejusdem. Ín confesso igitur est, ut, qua ναι 
exsistunt, eamdem tamen essentiaum habeant, Nee 
vero hzc eo a me dicuntur, quod fictionem, aut 
sectionem, aut aliquid aliud ex his, qua corporis 
uatura fert, in divinitatem conferam ( nec enim 
mihi rursus pugnax quispiam argutator insidiose itte 
mineat), sed ut in his rebus ea, velut iu scena, $56» 


621 


EUTHYMII ZIGABENI 


clem, qua non nisi intellectu percipiuntur. Neque A τί ταῦτα, φασίν; O2 γὰρ τοῦ ἑνὸς, τὸ μὲν γέννημα, 


enim fieri potest, ut imago ulla et similitudo, rei 
veritatem plaue perfecteque assequatur. Sed dicunt, 
quersum haec? Nec enim unius ejusdemque, alter 
Fitius, alter aliud quidquam. Quid igitur ? Eva et 
Seil, nonne ex eodem Adamo sunt? Ex quo enim 
alio ? Utrum autem ambo ex eo geniti sunt ? Minime. 
Quid ergo? Altera segmentum est, alter filius : 
atqui ambo inter se idem sunt: homines enim: 
netno est qui inficietur. Desinesne igitur 'adversus 


τὸ δὲ ἄλλο τι. Τί οὖν; 'H Εὖακ xal ὁ Σὴδ, οὐχὶ τοῦ 
αὐτοῦ τοῦ Αδάμ; Tívoc yàp ἄλλου; "H xai ἁμφό- 
περοι γεννήµατα; Οὐδαμῶς. Ἁλλὰ εί; Τὸ μὲν τµή- 
pa, τὸ δὲ γέννημα χαὶ μὴν ἁμφότεροι ταντὸν ἆλ- 
λήλοις' ἄνθρωποι γάρ' οαὐδέὶς ἀντερεῖ. Παύσῃ οὖν 
ἀπομαχόμενος πρὺς τὸ Πνεῦμα, ὡς ἢ γέννημα 
πάντως, 7| iij ὁμοούσιον, μηδὲ θεὸν, χαὶ ἐκ τῶν &v- 
θρωπίνων τὸ δυνατὺν λαδὼν τῆς ἡμετέρας ὑπολή- 


qeu; ; 


Spiritum dimicare, quasi videlicet aut genitus omnino sit, aut consubstantialis non sit, nec Deus, 
prasertiin cum ex humana quoque similitudine sententiam nostram baudqusquam impossibilem esse 


iutellexeris? 


Ex eadem oratione. 


Sed quis, inquies, Spiritum adoravit? Quis, 
vel veterum, vel recentium? Quis eum oravit? Quo 
Sceripturz loco eum adorandum aut orandum esse 
proditum est? Unde hoc hausisti? Nos hujus rei 
pleniorem causam postea. reddeinis, cum de non 
scriptis dogmatibus disseremus. Nunc vero hoc di- 
cere sufficiet. Spiritus est, in quo adoramus, et per 
quem oramus. Spiritus enim, inquit, est Deus : atque 
eos, qui ipsum adorant, in Spiritu et veritate opor- 
te adorare *, Àc rursus, Quid enim oremus, quem- 
admodum oportet, nescimus. Sed Spiritus ipse in- 
terpellat pro nobis gemitibus inenarrabilibus 3, Et alio 
loco : Orabo Spiritu, orabo et mente * , id est, in 


Ἐκ τοῦ αὐτοῦ Aóqov. 


'AXAó slc προσεχύνησε τῷ Πνεύματι, φησὶν; 
τίς ἡ τῶν παλαιῶν, f| τῶν νέων; τίς δὲ προσηύ- 
ξατο; ποῦ δαὶ τὸ χρῆναι προσχυνεῖν fj προσ. 
εὖχετθαι Ὑγέγραπται ; xol πόθεν «οῦτο λαθὼν 
ἔχεις; Τὴῆν μὲν τελεωτέραν αἰτίαν ἁποδώσομεν 
ὕστερον, ἠνίχα ἂν περὶ τοῦ ἀγράφου διαλεγώµεθα - 
νῦν δὲ τοσοῦτον εἰπεῖν ἐξαρχέσει' Τὸ Ηνεῦμά ἔστιν 
ἐν ᾧ προσχυνοῦμεν, χαὶ δι’ οὗ προσευχόµεθα. Πνεῦμα 
Τὰρ, φησὶν, ὁ θεὸς, xal τοὺς προσκυνοῦντας αἎ- 
τὸν, ἐν Πνεύματι xal ἀ.ληθείᾳ δεῖ zpooxvrsir- 
χαὶ πάλιν Τὸ γὰρ τί προσευξόµεθα, καθ ὃ δεῖ, 
oix οἵἴδαμεν, ἀ..ξ αὐτὸ τὸ Πγεῦμα ὑπερεντυγ- 
χάνει ὑπὲρ ἡμῶν στενα]γμοῖς ἆ.α.ήτοις 


mente et Spiritu. Ergo Spiritu adorare, vel orare, C χαὶ, Προσεύξομαι τῷ Πνεύματι, προσεύξομαι δὲ 


mili nihil aliud esse videtur, quam ipsum sibiipsi 
orationem vel adorationem offerre. Eamque senten- 
tiam quis est qui non comprobaturus sit, de ma- 
gnis ac divinis viris loquor, quique probe norunt, 
unius adorationem trium adorationem esse, propter 
aqualem trium personarum dignitatem ac divinita- 
tem ? Sed ne illud quidem extimescam, quod omnia 
per Filium facta esse dicuntur *, tanquam in rerum 
universitatem Spiritus quoque sanctus aggregandus 


sit. Omnia enim, quacunque facta sunt, dicit dicit 


evangelista *, non omnia simpliciter. Nam ne ipse 
quidem Pater, nec omnia ea, qus facta non sunt. 
Proba ergo Spiritum factum ac procreatum esse, ac 


tum Filio eum da, et in creaturarum numero colloca. p συναρίθµησον. Ἔως δ ἂν μὴ τοῦτο 


Quandiu autem id probare atque ostendere nequi- 
veris, nihil tibi ad impietatem adjumenii comple- 
xio illa allatura est, Si enim factus est, per Chri- 
stum utique : ne ipse quidem inficias ivero. Si au- 
U'in factis non est, quoruodo, aut. rerum universa- 
rum numero includelur, aus per Christum factus 
erit? Proinde desine, et Patrem, in Filii contume- 
liam μιαῖς houorare { malus enim honor est, Pa- 
Ws: Filio privare, utcunque eum priestantiorem 
creaturam esse concesseris ), οἱ Filium in Spiritus 
sancti ignominiam. Non enim conservi opifex est, 
sed cuim eo, qui pari dignitate est, glorificatur. Ni- 
hil Trinitati ex teipso tribue, nea Trinitate excidas. 
Nullo modo unam illam naturam ac perazque vene- 


! Joan. iv, 2. * Rom vii, 26. 


3 ] Cor, xiv, 15. 


καὶ τῷ vol: voUv' ἔστιν, ἓν vot. xal Πνεύματι. Τὸ 
οὖν προσκυνεῖν τῷ Πνεύματι, f] προσεύχεσθαι, οὐδὲν 
ἄλλο elvat µοι φαίνεται, αὐτὸ ἑαυτῷ τὴν εὐχὴν 
προσάγειν xat τὴν προσχύνησιν. Ὁ τίς οὐχ ἂν 
ἑπαινέσεις τῶν ἑνθέων, xaX τῶν εὖ εἱδότων, ὅτι xal 
ἡ τοῦ ἓνὸς προσχύνησις, τῶν τριῶν ἐστι προσχύ- 
νησις, διὰ τὸ Ey τοῖς τρισὶν ὁμότιμον τῆς ἀξίας, xal 
τῆς θεότητος; Καὶ μὴν οὐδὲ ἐχεῖνο «φοδηθήσοµαι, 
τὸ πάντα διὰ τοῦ Υἱοῦ γεγονέναι λέγεσθαι, ὡς ἑνὸς 
τῶν πάντων ὄντος xal τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Πάντα 
γὰρ ὅσα Ὑέγονεν, εἴρηται, οὐχ ἁπλῶς ἅπαντα οὐδὲ 
γὰρ ὁ Πατὴρ, οὐδ' ὅσα μὴ γέἐγονεν. Δεῖξον οὖν, 
ὅτι γέγονε, xat τότε τῷ Yl Oc, χαὶ τοῖς χτίσμασι 
δε.χνύεις, 
οὐδὲν τῷ περιληπτιχῷ βοηθῇ πρὸς ἀσέδειαν. El μὲν 
γὰρ γέχονε, διὰ Χριστοῦ πάντως * οὐδὲ αὑτὸς ἁρ- 
νῥσωμαι, Ei δὲ οὐ γέγονε, πῶς f| «Ov πάντων 
By, f| διὰ Χριστοῦ: Παῦσαι οὖν χαὶ «by Πατέρα χα- 
κῶς τιμῶν κατὰ τοῦ Μονογενοῦς (xaxdj δὲ τιμὴ 
Χτίσμα διδόντα «b τιμιώτερον ἀποστερεῖν Υ1ὸν). καὶ 
τὸν Υἱὸν χατὰ τοῦ Πνεύματος. Od γὰρ ὁμοδούλου 
δημιουργὸς, ἀλλ ὁμοτίμῳ συνδοξαζόμενος. Μηδὲν 
μετὰ σεαυτοὺ Of τῆς Τριάδος, μὴ τῆς Τριάδος ἐκ» 
πέσῃς. Μυδενὶ περικόψηῃς τὴν μίαν ὁμοίως σι- 
6άσμιον. Ὡς ὅτι ἂν τῶν τριῶν καθέλῃς, v5 πᾶν ἔσῃ 
καθῃρηχὼς, μᾶλλον δε τοῦ παντὸς ἐχπεπτωκχώς. Βέλ- 
τιον μιχρὰν τῆς ἑνώσεως φαντασίαν λαθεῖν, 9) παν- 
ςελή τολμῆσαι Δυσσέθειαν. 

, ibid. 


uo. 


* 098]. 


829 PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XII. 830 
randam trunca. Alioqui si quid ος tribus everteris, totum everteris, ima a toto excideris. Pr:estat exi- 
guum quoddam uniouis illius simulacrum capere, quam profligata qnadam audacia in ontnem impe a- 
Lei, proruimpere. 

"Hxec δὲ ἡμῖν ὁ λόγος ἐπ᾿ αὐτὸ τὸ xtgáAatovy: A. Venit jam ad precipuum dispulationis caput 
καὶ στένω μὲν, ὅτι πάλαι τεθνηχὸς ζήτημα, xal τῇ oratio; ac quaestionem quidem, quz jampridem op- 
πίστει παραχωρῆσαν, νῦν ἀνακαινίζεται ' avrjvas δὲ pressa est et exstincta, atque fidei cessil, hoe tem- 
ὅμως &vavxatoy πρὸς τοὺς λογολέσχας, xal yhà pore renovari doleo et ingemisco : adversus rabu- 
ἐρήμην ἁλῶναι, Aóyoy ἔχοντας, xal συνηγοροῦντας 198 tamen stare necesse est, ac providere, ne velut 
Πνεύματι. El θεὸς, qaot , xal θεὸς, xal θεὸς, deserta causa vincamur, qui Verbum habemus, Spi- 
πῶς οὐχὶ τρεῖς θεοί; f| πῶς οὐ moluapyí(a τὸ δοξα- ritusque patrocinium suscipimus. Si Deus, inquiunt, 
ζόμενον; Ταῦτα τίνες; Οἱ τελεώτεροι τὴν ásé- εἰ Deus, et Deus, quid caus esse potest, quin tres 
θειαν. f| καὶ οἱ τῆς δευτέρας µερίδος, λέγω δὲ sint dii, aut quin plurium deorum principatum co- 
τοὺς περὶ τὸν Ylóv πως εὐγνώμονας. Ὁ μὲν γὰρ  lamus? Quinam hac? lli nempe, qui perfectiores in 
Χοινός pot πρὸς ἀμφατέρους λάγος, ὁ δὲ πρὸς τού — impietate sunt, aut etiam qui secundas partes te- 
τους ἴδιος. 'O μὲν οὗν πρὸς τούτους, τοιοῦτος. Ti nent, boc est, qui de Filio. rectius sentiunt. Sermo 
qazs τοῖς τριθεῖταις ἡμῖν, οἱ τὸν Υἱὸν cí6ov- cnim mihi, partim adversus ambos communis est, 
τες, ti xal του Πνεύματος ἀφεστήχατε; Ὑμεῖς δὲ  pariüm adversus hos proprius et peculiaris. Ac cum 
οὗ διθεῖται ; Ei μὲν γὰρ ἀρνεῖσθε xal «o0 Mo- his quidem a4 hunc modum agemus. Quid tridei- 
νογενοὺς τὴν προσχύνησιν, σαφῶς τέταχθε μετὰ τῶν U tis nobis dicitis, qui Filium colitis, etsi a Spiritu 
ἑναντίων καὶ tl φιλανθρωπευόµεθα πρὸς ὁμᾶς, descivielis? Vos autem non bideite ? Nam si Unige- 
ὡς οὐ πάντη νενεχρωµένους; El δὲ αέθεσθε, καὶ niti quoque cultum et adorationem abjuratis, haud 
μέχρι τούτου διάχεισθε curenplog , ὑμᾶς ἑρω-  duhie ab adversariorum partibus siatis : ac proinde 
τήσομεν΄ Τίς ὁ λόγας τῆς διθεῖας ὑμῖν, ἂν τοῦτο (uid est, quamobrem lenius humaniusque vobiscum 
ἐγχαλῆσθε; El ἔστι λόγος συνέσεως, ἀποχρίθητε, ΑΕΔ, tanquam non omnino mortuis et exstin- 


δότε καὶ ἡμῖν 600v ἁποχρίσεως. Οἷς γὰρ ἂν ὑμεῖς 
τὴν διθεῖαν ἀποχρούσηαθε λόγοις, οὗτοι καὶ ἡμῖν 
κατὰ τῆς τριθεῖας ἀρχέσανσιν * xal οὕτω νεχῶμεν, 
ὑμῖν τοῖς χατηγόροις, συνηγόροις χρώµεναι; οὗ τί 
γενναιότερον 5 


ctis? Bi autem colitis, atque hactenus saltem 
salubriter affecti estis, ex vobis quzeremus , «qua ra- 
lione a bideitatis crimine vog&met vindicare queatis, 
si quis eam vobis objiciat? Si est vobis sermo pru- 
dentie, respondete, nahisque etiam respondendi an- 


sam prabete. Ille enim rationes, quibus bideitatis crimen propulsabiis, οφιίοπι quoque nobis ad tri« 
deitatis crimen propellendum sufficient. Atque ita causam obtinebimus, vos, qui accusatores estis, 


patronos habituri. Quo quid fortius et generosius? - 
Ὅ δὲ xotwbe ἡμῖν πρὸς ἁἀμφοτέρους τίς ἀγών; 


τε xat λόγος; 'Hpiv εἷς θεὸς, ὅτι µία θεότης" 


Av vero quodnam nobis est cum utrisque 
certamen, et quaenam oratio ? Nobis Deus unus est. 


καὶ πρὸς ἓν τὰ ἐξ αὐτοῦ τὴν ἀναφορὰν ἔχει, κἂν A quoniam una deitas; atque ad unum, ea qua» ex eo 


τρία πιστεύηται. Οὐ qàp, τὸ μὲν μᾶλλον, τὸ δὲ 
ἧττον θεός’ οὐδὲ τὸ μὲν πρότερον, τὸ δὲ ὕστερον : 
οὐδὲ βουλήσει τέµνεται, οὐδὲ δυνάµει µερίζεται, οὐδέ 
τι τῶν ὅσα τοῖς μεριστοῖς ὑπάρχει, χἀνταῦθα 
λαθεῖν ἔστιν * ἀλλὰ ἀμέριστος ἐν µεμερισμένοις, 
εἰ δεῖ συντόµως εἰπεῖν, ἡ θεότης * καὶ οἷον ἐν ἡλίοις 
τρισὶν ἐχομένοις ἀλλήλων, µία τοῦ φωτὸς σύγχρασις. 
Όταν μὲν οὖν πρὸς τὴν θεότητα βλέφωμεν, xat τὴν 
πρώτην αἰτίαν, καὶ τὴν µοναρχίαν, Ev. ἡμῖν τὸ φαν- 
ταζόμενον * ὅταν δὲ πρὸς τὰ Ev οἷς fj θεότης, xat τὰ 
€x τῆς πρώτης αἰτίας ἀχρόνως ἐχεῖθεν ὄντα καὶ ὁμο- 
δόξως, τρία τὰ προσχυνούμενα. 


Ti δαί; οὐχὶ xaX παρ) Ἕλλησι, φαῖεν ἂν, µία 
θεότης, ὡς of τὰ τελεώτερα παρ) ἐχείνοις φιλοσοφοῦν- 
τες, xai παρ᾽ ἡμῖν ἀνθρωπότης µία, τὸ γένος ἅπαν, 
'AXA' ὅμως θεοὶ πολλοὶ, καὶ οὐχ εἷς, ὡς δὴ καὶ ἄν- 
θρωποι; Αλλ' Excel. μὲν ἡ χοινότης τὸ ἓν ἔχει µόνον 
ἐπινοίᾳ θεωρητόν . τὰ δὲ χαθ᾽ ἔχαστον πλεῖστον 
ἀλλήλων, xai τῷ χρόνῳ, χαὶ τοῖς πάθεσι, xai τῇ δυ- 
νάμει µεμεριαμένα. ᾿ἨἩμεῖς τε γὰρ οὐ σύνθετοι pó- 
vo^, ἀλλὰ xaY ἀντίθετοι, xal ἀλλήλοις, χαὶ ἡμῖν 
αὐτοῖς, οὐδὲ ἐπὶ pid; ἡμέρας οἱ αὐτοὶ χαθαρῶς 


sunt, referuntur, etiamsi tres personas credamus. 
Neque enim hoc magis, illud minus est Deus, nee hoc 
prius, illud posterius. Nec voluntate scinduntur, nee 
petentia dividuntur, nec denique quidquam eorum, 
qua dividuis rebus contingunt, hic quoque reperi- 
tir. Sed individua in dividuis, ut uno verbo dicam,est 
diviuitas, ac velut in tribus solibus inter se coli»ren- 
tibus una lueis commistio et temperatio. Cum ergo 
ad divinitatem, primamque illam causam, uniusque 
principatum et imperium respexerimus, unum est 
quod mentis nostra oculis obversatur. Cum rursusad 
en, in quibus est divinitas, et quz ex prima illa 
causa, citra ullam temporis intercapedinem, ac 
pari gloria sunt, tria sunt qu: adorantur. 

Quid autem, dixerint fortasse, nonne apud 
ethnicos quoque deitas una est, αἱ docent qui ple- 
nius apud illos perfectiusque philosophantur, atqne 
apud nos genus universum, bumanitas una? Et 
tamen plures sunt dii, el non unus, sicut etiam 
multi homines? At illie communitas unitatem ha- 
bet, quz? cogitatione sola considerari possit : sin- 
gularia autem, et tempore, et affectionibus, atque 
adeo potentia el facultate plurimum inter se divisa 
sunt, Nam nos, non solum compositi sumus, sed 


8M 


EUTHYMII ZIGABENI 


872 


eijam, tum inter nos mutuo, tum nobis ctiam ipsis A µένοντες, μῆ ὅτι τὸν ἅπαντα Bio ἀλλὰ καὶ 


oppositi; ut qui ne unius quidem diei spatio, 
nedum totum vita curriculo, plage iidem maneamus, 


..Q, verum.et corporibus, et animis, perpetuo. difllua- 
- mus et immutemur. Atque haud scio, num idem 


quoque in angelis lucum habeat, ac in. omni illa 


σώματι xal φυχαῖς &eV ῥέοντές τε ναὶ µεταπίέπτην- 
τες. Οὐκ οἷδα δὲ, cl ui καὶ ἄγγελοι, xal πᾶσα 
Quat; $j ἄνω, xa* μετὰ τὴν Τριάδα, χᾶν ἁπλοῖ τινες 
ὧσι, καὶ πρὸς τὸ καλὸν παγιώτεροι, τῇ πρὸς τὸ 
&xpov καλὸν ἐγγύτητι. 


celesti natura, et Trini:ati proxima ; tametsi alioqui simplici quadam natura praediti sint, aque ob vici- 
nitatem eam, quam ad summum bonum habent, in bonuni firmius delfixi. 


Jam deos illos, «quos etlinici colunt, ac dz- 
mones, ut ipsimet vocant, nihil a nobis accusari 
14009856 est, cum a suismet theologis convincantur, 
quam f[«edis affectibus obnoxii, quam  turbuleiti 
suit, quot analis scateant, quotl mutationes subeant, 
atqtie non mutuo solum inter se, sed etiam primis 
il'is causis adversentur, quos Oceanos, et Tethidas, 
οἱ Phanetas, et nescio quo alio nomine appellant ; 
;e postremo Deum quemdam ob principatus amo- 
rem liberis suis infestum, atque alios omnes pra 
iuexplebili cupiditate devorantem, ut et hominum 
omnium Pater sit, et deorum, quos misere come- 
. derit, et evoinuerit. Quod si hzc ipsi, ut sermo- 
nis turpitudinem fugiant, fabulosa, atque allego- 
rico sensu interpretanda esse contenderint, quid 
taudem ad illud dicent, trifariam omnia divisa esse 3, 
aliumque alii cuipiam orbis parti preesse, atque 
οἱ materiis οἱ dignitatibus distinctos esse? At no- 
sir; doctrinz: non eadem est ratio; nec pars hzec 
Jacob, ut inquit meus theologus *. Sed horum 
quodlibet unitatem habet, non minus ejus, cum quo 


conjungitur, quam suiipsius respectu, propter C τῆς ἑνώσεως λόγος, ὅσον ἑφ᾽ ol; 


essentiie οἱ potentia: identitatem. Atque hzc unio- 
nis hujus ratio est, quintum quidem ipsi percipi- 
mus. Ác si quidem firma est hzc ratio, Deo ob hu- 


Ex eadem oratione. 


QuolJnam cnim est hoc argumentum ? Ea, qus 
cjusdem essenti:& — sunt, connumerantur, inquis 
(connumeraltionem videlicet appellans in numerum 
uuum contractiouem), quz: autem disparem 
substantiam habent, minime connumerantur. Unde 
vos quidem ex eo elabi non potestis, quin juxta 
hanc rationem, tres deos asseratis. Nobis autem 
nullum tale periculum imminet. Non enim ea con- 


Οἵ τε map' Ἑλλήνων  cefóusvo: θεοί τε xal 
δαίμονες, ὡς αὐτοὶ λέγουσιν, οὐδὲν ἡμῶν δέονται 
κατηγόρων, ἀλλὰ τοῖς σφῶν αὐτῶν ἁλίσχονται ϐθεο- 
λόχοις ὡς μὲν ἐμπαθεῖς, ὡς δὲ στασιώδεις, ὅσων 
δὲ χαχῶν γέµοντες, xal μεταθολῶν' χαὶ οὗ πρὸς 
ἀλλήλους µόνον, ἀλλὰ xaX πρὸς τὰς πρώτας αἰτίας 
ἀντιθέτως ἔχοντες οὓς δὴ xai Ὠχεανοὺς, xal 
Ττηθύας, xal Φάνητας , xai οὐχ etóa οὕστινας 
ὀνομάζουσι ΄ χαὶ τελευταῖόν τινα 0εὸν µισότε- 
χνον διά φιλαρχίαν, πάντας χαταπἰνοντα τοὺς ἄλλους 
ἐξ ἁπληστίας, ἵνα γένηται πάντων ἀνδρῶν τε θεῶν 
τε πατἣρ, ὁ 2στυχῶς ἑἐσθιομένων xaX ἐμουμένων. El 
δὲ ταῦτα μῦθοι, xaX ὑπόνοιαί τινες, ὣς αὑτοί φασι, 
τὸ αἰσχρὸν τοῦ λόγου διαδιδράσκοντες, τί φῄσουσι 
πρὸς τὸ, Τριχθὰ δὲ πάντα δέδασται, καὶ τὸ ἄλλον. 
ἄλλῳ τινὶ τῶν ὄντων ἐπιστατεῖν, διηρηµένους xal 
ταῖς ὕλαις, Ἁκαὶ τοῖς ἀξιώμασι; Τὸ δὲ ἡμέτερον, 
οὗ τοιοῦτον * Οὐδὲ αὕτη μερὶς τῷ Ἱακὼδ (99). φησὶν 
ὁ ἐμὸς θεολόγος’ ἀλλὰ «b ἓν ἕχαστον αὐτῶν ἔχει 
πρὸς τὸ συγκείµενον, οὐχ ἧττον fj πρὸς ἑαυτὸ, τῷ 
ταυτῷ τῆς οὐσίας xal τῆς δυνάµεως. Καὶ οὗτος ὁ 
ἡμεῖς χατειλἠ- 
φαμεν. El μὲν οὖν ἰσχυρὸς οὗτος ὁ λόγος, τῷ θιῷ 
χάρις τῆς θεωρίας; εἰ δὲ uh, ζητῶμεν τὸν ἰσχυρό- 
τερον. 


'Ex τοῦ αὐτοῦ «Ἰόγου. 


Τίς γὰρ 63 καὶ ὁ λόγος; Τὰ ὁμοούσια συναριθμεῖ- 
ται, φὴς (συναρίθµησιν λέγων τὴν εἰς ἀριθμὸν ἕνα 
συναίρεσιν)’ οὗ συναρίθμεῖται δὲ τὰ μὴ ὁμοούσια. 
ὝὭστε ὑμεῖς μὲν οὗ φεύξεσθε τὸ λέγειν τρεῖς θεοὺς 
χατὰ τὸν λόγον τοῦτον ἡμῖν δὲ οὐδὲ εἷς χἰνδυνος' οὗ 
γὰρ ὁμοούσιαλέγομεν. Zo μὲν οὖν ἁπήλλαξας σεαυτὸν 
πραγμάτων uid φωνῇ, χαὶτὴν χαχἣν νίχην νενίχηχας 
ὅμοιόν τι ποιήσας τοῖς διὰ θανάτου φόθον ἁπαγχομέ- 


substantialia esse profitemur. Responde» :: Unica p vorc. "Iva γὰρ μὴ χάμῃς τῇ µοναρχίᾳ συνιστάµενος, 


voce teipsum negotio ac molestia liberasti, ma- 
lamque victoriam adeptus es : idemque tibi acci- 
. dit, quod iis, qui mortis metu, sibiipsis laqueo vi- 


Ἱρνήσω θεότητα, χαὶ προδέδωχας τοῖς ἐχθροῖς τὸ ζη- 
τούμενον. Ἐγὼ δὲ x&v τιδἐῄῃ χαμεῖν, οὗ προῄσοµαι τὸ 
προσχυνούμενον. Ἐνταῦθα δὲ, οὐδὲ ὁρῶ τίς ὁ πόνος. 


tam adimunt. Etenim, ne in defendendo unius principatu  desudes, deitatem negasti, hostibusque 
id, quod quzrebant, prodidisti. Ego vero, etiam si quid laboris subeundum sit, non tamen prodam id 
quod adoratur. Quanquam ne liic quidem video, quis labor suscipiendus sit. 


Connumerantur, inquis, ea, quae eaudein 
substantiam habent : quie autem substantia inter 
se differunt, singularem indicationem habent, Un- 
de hoc, et a quibus doctoribus aut fabulatoribus 
accepisti ? llludne te fugit, numerum omnem hanc 
vim habere, ut subjectorum quantitatem, non item 
rerum naturam, explicet? Ego vero ita simplex, 


! Jlomer. Hiad. κιν, vers. 199. * Jer. x, 10. 


Συναρ:θμεῖται, prc, τὰ ὁμοούσια τὰ δὲ οὗχ 
οὕτως ἔχοντα, μοναδιχὴν ἔχει τὴν δἠλωσιν. Πόθεν σοι 
τοῦτο, xai παρὰ τίνων δογματιστῶν xaX  µμυθολό- 
γων» "H ἀγνοεῖς, ὅτι πᾶς ἀριθμὸς, τῆς ποσότητος 
τῶν ὑποχειμένων ἐστὶ δηλωτικὸς, οὗ τῆς φύσεως τῶν 
πραγμάτων; Ἐγὼ δὲ οὕτως ἀρχαίως ἔχω, μᾶλλον 
δὲ ἁμαθῶς, ὥστε τρία μὲν ὀνομάζω τὰ togata τῷ 


833 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XII. 


831 


ἀριῤμῷ, x3y διέστηχε thv φύσιν Ev δὲ, xal Ev, xat A vel imperitis potius sum, ut tria quidem ea nomi- 


ἓν. ἄλλως τὰς τοσαύτας µονάδας, κἂν τῇ οὐσίᾳ συν- 
άπτωνταε, οὗ πρὸς τὰ πράγµατα μᾶλλον ἀφορῶν, 1| 
τὸ ποσὸν τῶν πραγμάτων, καθ) ὧν ἡ ἀρίθμησις, 
Ἐπεὶ δὲ λίαν περιέχῃ τοῦ γράμματος, χαίτοιχε 
πολεμῶν τῷ Ὑράμματι,  ἠἐχεῖθέν pot λάδε τὰς 
ἀποδείξεις * Τρία ἓν ταῖς Παροιμίαις ἐστὶν, d. εὐ- 
όδως πορεύεται ' .Ίέων, καὶ rpdyoc, καὶ dJex- 
τρυών * xat, βασιλεὺς δημηγορῶν ἐν ἔθνει, τὸ 
τέταρτον ἵνα μὴ λέγω τὰς ἄλλας Excel τετράδας 
ἀριθμουμένας, τῇ 65 φύσει διῃρηµένας. Καὶ δύο τῷ 
Μωσεῖ yspou6iu  εὑρίσκω μοναδιχῶς ἀριθμούμε- 
-α. IIo; οὖν, fj ἐχεῖνα τρία, κατὰ τὴν σἣν τεχνολο- 
Tíav. τοσοῦτον ἀλλήλων ἀπεῤῥηγμένα ταῖς φύσεσιν; 
f| ταῦτα µοναδικἁ, τοσοῦτον ἀλλήλοις ὁμοφυῆ xal 


συγχείµενα; El γὰρ λἐγοιµι θεὸν χαὶ Μαμωνᾶν, δύο B 


Χυρ-ους εἰς Ev ἀριθμουμένους, τοσούτῳ μαχρὰν ὄντας 
ἀλλήλων, τάχα ἂν xol μᾶλλον γελασθείην τῆς συν- 
αρ:θµῄσεως. 


nem, qux Lotidem numero sunt, etiamsi substantia 
differaut : unum autem, et unum, οἱ unum, totidem 
unitates, eiiamsi substautia conjungautur, non ma- 
gis videlicet res ipsas intuens, quam rerum quan- 
tatem, juxta quam enumeratio ipsa sit. Quoniam 
autem mordicus litteram retiues, etsi alioqui litte- 
τῷ bellum. infereus, illinc mihi probationes hasce 
accipe. Tria in Proverbiis sun!, que recte incedunt, 
leo, hircus, et gallus; et quarto loco, rex apud po- 
pulares suos concionem habens * ; ut reliquas illas 
natura distinctas qualernitates, qua illic recen- 
sentir, sileulio prxteream, Duos. etiam. cherubim 
apud Moysein invenio, qui separatim numerantur. *. 
Quomodo ergo, vel illa tria sunt, sicut ars tua prz - 
scribit, cum natura atque substantia adeo iuter se 
discrepent : aut liec. singularia, qu:e natura inter 
se adeo aequalia sunt, et copulata? Nam si dominos 
illos duos Deum et maninonam? commemorare 


velim, qui numero uno efferuntur, cum usqueadeo inter se disjuncti sint, inagis quoque fortasse me 


ob liauc connumeratiouem ridendum propinarem. 

'AXM ἐμοὶ, φησὶν, ἐχεῖνα συναριθμούμενα 
λέγεται, χαὶ τῆς αὐτῆς οὐσίας, olg συνεχφωνεῖται 
χαταλλήλως, xai τὰ ὀνόματα * olov, ἄνθρωποι «pete, 
xa θεοὶ τρεῖς, οὐχὶ τρἰα τάδε, και τάδε. — Ti γὰρἡ 
ἀντίδοσις :. — touto νομοθετοῦντός ἐστι τοῖς ὀνόμα- 
σεν, οὐχ ἀληθεύοντος. Ἐπεὶ χἀμοὶ Πέτρος, xot Πᾳῦ- 
λος, καὶ Ἰωάννης, οὐ τρεῖς, οὐδὲ ὁμοούσιοι. ἕως ἂν 
μη τρεῖς Πέτροι, χαὶ τρεῖς Παῦλο., χα) Ἰωάνναι το- 
σοῦτοι λέγονται. 
γενιχωτέρων ὀνομάτων, τοῦτο xaX fuel; ἀπαιτίσο- 
μεν ἐπὶ τῶν εἰδιχωτέρων χατὰ τὴν σὴν ἀνάπλα- 
etv* ἡ ἀδιχήσεις, μὴ διδοὺς ὅπερ εἴλτφας. Τί δαὶ ὁ 
Ἰωάννης: Τρεῖς εἶναι τοὺς μαρτυροῦντας λέγων ἐν 
ταῖς Καθολιχαῖς, τὸ Πνεῦμα, τὸ ὕδωρ, τὸ αἷμα, 
&pá σοι ληρεῖν φαίνεται; Πρῶτον μὲν, ὅτι τὰ μὴ 
ὁμοούσια συναριθμῆσαι τετόλµηχεν, ὃ τοῖς ὁμοουσίοις 
σὺ δίδως. (Τίς γὰρ ἂν εἴποι ταῦτα μιᾶς οὑσίας ;) Δεύ- 
τερον δὲ, ὅτι μὴ χαταλλήλως ἔχων ἀπήντησεν ' ἀλλὰ 
τὸ τρεῖς ἁῤῥενιχῶς προθεὶς, τὰ τρἰα οὐδετέρως ἕπ- 
Ίνεγχε, παρὰ τοὺς σοὺς, xai τῆς σης — Ypappatt- 
χῆς ὄρους xal νόµους. Καίτοι τί δ.αφέρει, ἡ τρεῖς 
προθέντα, ἓν, καὶ Év, xal Ev ἐπενεγχεῖν, fj ἕνα, xal 
ἕνα, χαὶ ἕνα λέγοντα, μὴ τρεῖς, ἀλλὰ τρία προσαγο- 
ρεύειν; ὅπερ αὐτὸς ἀπαξιοῖς ἐπὶ τῆς θεότητος. Τί 
δαί σοι ὁ χαρχίνος, τό τε ζῶον, τό τε ὄργανον, ὅ τα 
ἀστίρ: cl δαὶ 6 χύων, ὅ τε χερσαῖος, χαὶ ὁ ἔννδρος, 
xal ὁ οὐράνιος; οὐ τρεῖς λέγεσθαί σοι δοχοῦσι xap- 
χῖνοι χαὶ χύνες; Πάντως ve. "Apa οὖν παρὰ τουτο 
xai ὁμοούσιοι; Τίς φῄήσει τῶν νοῦν ἑχόντων; Ὁρᾶς, 
ὅπως go διαπέπτωχεν ὁ περὶ τῆς συναριθµήσεως 
λόγος, τοσούτοις ἑληλεγμένος ; El γὰρ μήτε τὰ ὁ,ιοού- 
σια πάντως συναριθμεῖται, xat αυναριθμεῖται τὰ μὴ 
ὁμοούσια, fj τε τῶν ὀνομάτω, συνεκφώνησι, ἐπ ἀμ- 
qolv, τί σοι πλέον ὧν ἑδογμάτισας. 


Λι, inquis, ea connumerari dicuntur, ejusdeme 
que essentiz esse, quibus nomina ipsa respondent, 
cum efferuntur ; — ut homines ires, ct dii tres, 
non autem tria haxc, aut illa. Qux enim est hc re- 
lata responsio? Nimirum hoc jam hominis est legem 
nominibus priscribentis, nos verum dicere insti- 
tuentis. Alioqui mihi quoque pari eadem ratione l'e- 
trus, et Paulus, et Joannes non tres erum, nec con- 


*O γὰρ ob τετίρηχας ἐπὶ τῶν C substantiales, quandim nou tes Petri, aut. tres 


Pauli, aut totidem Joannes nou dicentur. Quod 
enim tu iu generalibus nominibus retinuisti, hoc 
nos quoque juxta commentum tuam in specialibus 
postulamus. injuste enim feceris, nisi, quod acce- 
písti, dederis. Quid Joannes? Cum in Catholicis 
epistolis suis tres esse ait * , qui testimonium dant, 
Spiritum, aquam, et sanguinem, videturne tibi de- 
lirare? Primum, quia res substantia diversas cou- 
numerare ausus est, quod tu consubstantialibus 
tantum. tribuls. Quis enim hac uuius ejusdemque 
substantix: esse dixerit ? Alterum, quia modo mini- 
me congruenti voces sequentes subjuiüxerit; sed 
cum tres masculino genere proposuissel, trio neu- 
(ro genere subjunxit, contra. quam tuse, atque ip- 
sius etiam. gramniatice leges ferant. Verum quid 
iuterest, aut. cun tres masculino geuere preposue- 
ris, unum, et unum, et unum subjicere : aut cum 
unuw, et unum, et unum dixeris, non tres, sed 
tria appellare? Id quod tu in deitate admittere gra- 
varis. Jam, quid tibi cancer, qui et animal est, et 
organum, et sidus? Quid canis, qui terrestris esi, 
el marinus, et co estis? Nonne (res cancri, aut 
canes tibi dici videntur? [ta profecto. An ergo 
proinde quoque consubstautiales sunt? Quis sanus 
hoc dixerit ? Videsne quomodo tibi hoc connumera- 


tionis argumentum, tot. tantisque rationibus confutatum, corruerit? Nam cum nec consubsiautialia 
gemper connumerentur, et quie disparis essentize sunt, iuterdum connumerentur, et tamen in utrisque 
uomiua siinul efferri perspiciamus, ex tuis dogwmatibrs quid tibi accessit? 


* prov. xxx, 29, 20. 


* Exod. xxxvii, 7. seqq... ? Μαι. ii, 21. 


* | Joan. v, 8. 


835 


EUTHYMII Z!GADENI 


" 


Quin illud etiam expendo, nec fortasse te- A YXxo: δὲ χἀκεῖνο, xai ἴσως oóx ἔξω λόγον. 


mere alque absurde. Unum et unum, nonue com- 
posita. duo constituunt ? Duo rursus, nonne in 
unum el uinum resolvuntur? Ita sane. Si ergo con- 
substantialia quidem sunt, quà componuntur, ut 
ipse argutaris, diverse aulem substantie sunt, que 
secantur, quid ex eo consequetur? Nimirum res 
easdem, et ejusdem, et divers:e essent: esse. Nec vero 
facere possum, quin tuas praenumerationes ac 
subuumerationes rideam, quibus tu perinde gloriaris, 
ac si res ipse in vocabulorum ordine sitze sint. Nam 
si.ita est, quid impedit, quominuseadem ratione, quo- 
niam eadem, propter zqualem naturz prazstantiam, iu 
sacra Scriptura nunc priori, nunc posteriori loco 
numerantur, sint quoque ipsa seipsis, tuin excellen- 
tiora, tum abjectiori? Quod idem dicendum etiam 
liabeo de liis vocibus, Deus et Dominus; atque insuper 
de bis pr:epositiouibus, ex quo, per quem, et in 
quo !, «quibus tu divinum illud nomen ad artis 
prascriptum exigis, primam scilicet Patri, alteram 
Filio, tertiam Spiritui sancto assignans, Quid euim 
fecisses, si quxlibet ex his prapositionibus unicui- 


Τὸ ἓν, xai τὸ £v, οὐκ εἰς δύο αυντίθεται; τὰ δύο δὲ, 
οὐκ εἰς ἓν, xai £y, ἀναλύεται; Δηλον ὅτι. Εἰ οὖν 
ὁμοούσια μὲν τὰ συντιθέµενα χατὰ τὸν σὸν λόγον, 
ἑτερούσια δὲ τὰ τεµνόµενα, xl συµθδαίνει; Τὰ 
αὐτὰ ὁμοούσια τε εἶναι xal ἑτεροούσια. Γελῶ σου xat 
τὰς προαριθµήσεις, xal τὰς ὑπαριθμήσεις, αἷς 
σὺ μέγα φρονεῖς, ὥσπερ Ev τῇ τάξει τῶν ὀνομάτων, 
χειµένων τῶν πραγμάτων. El γὰρ τοῦτο, vl χωλύςι 
χατὰ τὸν αὐτὸν λόγον, ἐπειδὴ τὰ αὐτὰ χαὶ προαρι- 
θμεῖται, χαὶ ὑπαριθμεῖται παρὰ τῇ θείᾳ Γραφῇ, 
διὰ τὴν ἰσοτιμίαν τῆς φύσεως. αὐτὰ ἑαυτῶν εἶναι 
τιμιώτερά τε xal ἀτιμότερα; 'O δὲ αὐτός pot, xal 
περὶ τῖς Θεὸς φωνῆς xal Κύριος, λόγος’ ἔτι δὲ τῶν 
προθέσεων, τῆς ἐξ οὗ, χαὶ δι’ οὗ, καὶ ἐν dp. atc e) 
κατατεχνολοχεῖς ἡμῖν τὸ θεῖον, τὴν μὲν τῷ Πατρὶ 
διδοὺς, τὴν δὲ τῷ Yl, την δὲ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι. Ti 
γὰρ ἂν ἑποίησας, παγίως ἑκάστου τούτων ἑκάστῳ 
νενεμηµένου" ὁπότε πάντων πᾶσι συντεταγμένων, 
ὡς δῆλον τοῖς φιλοπόνοις, τοσαύτην σὺ διὰ τούτων 
εἰσάγεις χαὶ τῆς ἀξίας, xal τῆς φύσεως ἀνισότητα, 
Απόχρη χαὶ ταῦτα τοῖς μὴ λίαν ἀγνώμοσιν. Ἐπειδὶ 


que person: constanter tribueretur ; cum , tametsi omnes cum ὁπιπῖυας promiscue construantur, wt 
stmdiosis et. accuratis lectoribus perspicuum es!, tantam ipse per eas, οἱ dignitatis, el naturz di- 
versitatem inducas? Sufficiunt h:ee quidem hominibus non nimis iniquis ac przposteris. 


Ex eadem oratione. 


Quod si, quia non admodum dilucide in Scriptura, 
nee szepe nominatim Deus appelletur, quemadinodum 


Ἐκ τοῦ αὐτοῦ Aóyov. 


El δὲ τὸ μῇ λίαν σαφῶς Ὑεγράφθαι θεὸν, μηδὲ 
πολλάχις ὀνομαστὶ, ὥσπερ τὸν Πατέρα πρότερον, xal 


Pater prius, et postea Filius, blasphemiz ac super- (; τὸν Υἱὸν ὕστερον, αἴτιόν σοι Ὑίνεται βλασφημέας, 


vacanez hujus loquacitalis et impietatis ansam prz- 
bet, nos tibi hoc incommodum depellemus, postea- 
quam derehus et nominibus, ac potissimum de 
Scripture more atque usu nonnihil dixerimus. 
Rerum ergo alie non sunt, sed dicuntur; 
alie cum sint, miuime dicuntur ;  alüe 
uec sunt, nec dicuntur; alie denique et sunt et 
dicuntur. Horum probationes a we exposcis ? lapi- 
ger exhibebo. Dormit * in Scriptura Deus, οἱ vigi- 
lat ?, et irasciuur * , et proficiscitur *, et pro 
throno. cherubinos * habet. Quid audio? Fuitne 
unquam ille affectionibus obnoxius? Quando Deui 
esse corpus audisti? Ergo lioc, cum non sit, effictum 
est, Ex nosiris enim rebus ea, qux& Dei sunt, ut 


potuimus, noimminavimus. Cum seorsim quidem a D οἶδεν αἰτίας, ὐπνοῦν. Τὸ γὰρ ἡμέτερον 


nobis quiescit, ac velut nostri curam, ob eas, quas 
ipse perspectas habel, causas, abjicit, dormire 
dicitur. Nam nos quoque, dum dormimus, oni 
agendi facultate caremus. Idem, cum repentina 
wiutalione beneficiis nos afficit, vigilare dicitur. 
Sonni enim depulsio est vigilia, quemadmo.luui 
aversalionis visitatio. Jam eum in aliquem auimad- 
vertit, irasci eum finximus, Sic euim nos ira ad 
puniendum. incitamur. Quod autem nunc hic, nunc 
illie operatur, incedere dicitur. Ab alio enim ad 
aliud transitus, profectio est. Quod vero in sanctis 
illis et celestibus mentibus conquiescat, ac velut 


! Row. x1, 90. ? Psal. Lxxvn, 65. 


* Dan. ix, 44. 


«καὶ τῆς περιττῆς ταὐτῆς γλωσσαλγίας xol ἀσεθείας' 
Quei, σοι λύσομεν ταύτην th» βλάδην, μιχβρὰ περὶ 
πραγμάτων καὶ ὀνομάτων, xal μάλιστα παρὰ τὶ 
τῆς Γραφῆς συντθείᾳ φιλοσοφῄσαντες. 

Tov πραγμάτων, τὰ μὲν οὐκ ἔστι, λέγεται δέ 
τὰ δὲ ὄντα, οὗ λέγεται’ τὰ δὲ οὔτε ἔστιν, οὔτε M- 
γεται’ τὰ δὲ ἄμφω, χαὶ ἔστι. xaX λέγεται. Τούτων 
ἀπαιτεῖς µε τὰς ἀποδείξεις; παρασχεῖν Έτοιμος. 
Ὑπνοῖ τῇ Γραρῇ θεὺς, χαὶ γρηγορξῖ, xoX ὀργίζεται, 
καὶ βαδίζει, xai θρόνον ἔχει τὰ χερουθίµ’ xaito:, 
πότε γέγονεν ἐμπαθής; πὀτε δὲ copa θεὸν ἀχήχοας ; 
Τοῦτο οὐχ ὃν ἀνεπλάσθη. Ὠνομάσαμεν γὰρ, ὡς ἡμῖν 
ἐφικτὸν, &x τῶν ἡμετέρων τὰ τοῦ θεοῦ. Τὸ μὲν Ἶρε- 
μεῖν αὐτὸν ἀφ᾽ ἡμῶν, xai otov ἀμελεῖν, δι ἃς αὐτὸς 
ὑπνοῦν 
τοιοῦτον, ἀνενέργητόν τε xal ἄπρακτον. Τὸ δὲ ἀθρόως 
εὖ ποιεῖν ἐκ µεταθολΏς, Υρηγορεῖν. Ὕπνου γὰρ λὺ- 
Ste, ἐγρήγορσις, ὥσπερ ἀποστροφῆς, ἐπίσχεψις. Τὸ 


δὲ κολάζειν, ὀργίζεσθαι πεποιήχκαμεν' οὕτω γὰρ ἡμῖν 


ἐξ ὀργῆς ἡ χόλασις. Τὸ δὲ vov μὲν τῇδε, νῦν δὲ 
τῆδε ἑνεργεῖν, βαδίζειν. Ἡ γὰρ ἀπ᾿ ἄλλου πρὸς ἄλλο 
µετάθασις, βαδισµάς. Τὸ δὲ άναπανεσθαι ταῖς 
ἁγίαις δυνάµεσι, xal olov. ἐμγιλοχωρεῖν, καθέδεσθαι 
xaX 0ρανίσεσθαι, χαὶ τοῦτο ἡμέτερον. Οὐδενὶ γὰρ οὔ- 
τως, ὡς τοῖς ἁγίοις τὸ θεῖον ἑναναπαύεται. Τὸ δξ 
ὀξυχίνητον, πτῆσιν’ τὴν δὲ ἐπισχοπὴν, πρόσωπον᾿ τὸ 
ὃ.δόναι δὲ καὶ προσίεσθαι , χεῖρα᾽ xol ἄλλη -τις 

* ]sa. v, 235. 


* Gen xi, 5... * δα. xxxvii, 16. 


837 PANOPLIA DOGMATICA. — ΤΙΤ. XI. 838. 


ὅλως τῶν τοῦ Θεοῦ δυνάµειον ἢ ἐνεργειῶν' ἄλλο τι A libenter immoretaur, sedere atque in throno esso 
τῶν σωματικῶν ἡμῖν ἀνεζωγράφησεν. nuncupavimus; quod ipsum quoque nostrum est. 
Deus enis) nulla in re perinde ut in sanctis, acquiescit. Jam levitatem ejus motusque celeritatem, 
volatum 'appellat Scriptura; visitationem, vultum, largitionem etiam et acceptionem, manum ; atque, ut 
in summa dicam, alia quadam Dei vis et facultas, aliud quidpiam rerum corporearum nohis depinxit. 


Πάλιν σὺ πόθεν τὸ ἁγέννητον λαθὼν ἔχεις, 8 τὸ Hursum undenam (u arces illas 
ἄναρχον, τὰς σὰς ἀχροπόλεις, 3 xal ἡμεῖς, τὸ 
ἀθάνατον ; Δεῖζον ταῦτα ὀνομαστὶ, 1) ἀθετήσομεν, 
ἐπειδὴ οὗ γέγραπται, ἢ διαγράφοµεν. Καὶ τέθνη- 
χας ix τῶν cur ὑποθέσεων, χαθαιρεθέντων σοι τῶν 
ὀνομάτων, xal τοῦ τείχους τῆς χαταφυγῆς ἐφ ᾧ 
ἐπεποίθεις, "H δῆλον, ὅτι àx τῶν ταῦτα συναγόντων, 
xàv uh ταῦτα λέγηται; Τίνων τούτων; ᾿Εγώ εἷμι 


luas, inge- 
nitum aut anarchum (hoc est principii expers ), 
accepisti, aut. nos etiam immortalis vocem ? Ηασ 
nominalim et expresse ostende, ea vel rejiciemus, 
quia in Seriptura non exstant, vel expungemus. 
Atque ita tuismet ipse principiis oppressus inter- 
ibis, eversis nimirum tibi vocabulis illis, perfugiique 
moenibus, in quibus confidebas. Nonne perspicuum 


zpatoc, καὶ ἐγὼ ρετὰ ταῦτα xal, Πρὸ ἐμοῦ οὐκ p est, hec de iis sumpta esse, ex quibus colliguntur, 


ἔστιν dA Aoc θεὸς, καὶ usc ἐμὲ οὐκ ἔσται. "Ολον 
πὰρ τὸ ἔστιν, ἐμόν' οὔτε ἠργμένον, οὔτε παυσόµι- 
ov. Ταῦτα λαθὼν, τὸ μὲν, μὴ εἶναί τι πρ» αὐτοῦ, µη- 
δὲ πρεσθυτέραν αἱτίαν ἔχειν, ἄναρχον προσηγόρευ- 
σας, xai ἀγέννητον' τὸ 6b, μὴ ατἠσεσύαι τοῦ elvat, 
ἀθάνατον καλἀνώλεθρον. Al μὲν δ πρῶται gu urat, 
ποιαῦται, xal οὕτως ἔχονσαι. Τίνα δὲ οὔτε ἔστιν, 
οὔτε λέγεται; Πονηρὸν vb θεῖον, f) αφαῖρα τετράγω- 
νος, Sb παρελθὸν ἑνέστηχεν οὐ σύνθετον ὁ ἄνθρωπος 
Τίνα γὰρ εἰς τοδοῦεον ἐμπληξίας ποτὲ ἀφιχόμενον 
ἔγνως, ὥστε τι τοιοῦτον, ἢ ἐννοῆσαι τολμῆσαι, ἢ 
«ἀποφήνασθαι; Λείπεται δεῖξαι τίνα καὶ ἔστι, xat 
λέγεται" θεὺς, ἄνθρωπος, ἄγγελος, Χρίσις, µαταιό- 
της, οἱ τοιοῦτοι συλλογιαμοὶ, καὶ τῆς πίστες &va- 
«posi, καὶ τοῦ μυστηρίου κένωσις, 


tametsi minime dicantur ? Quibus tandem ? Ego sum 
primus, et ego post hoc *. Et, Ánte me non . est 
alius Deus, εἰ post me non erit *. Totum enim il- 
]ud est, meum est; nec principium habens, nec 
finem habiturum. His a Scriptura acceptis, illud 
quidem, quod ante euin nihil sit, nec antiquiorem 
ullam ipse causam habeat, anarchum et ingenitum 
appellasti : quod autem nunquaw esse desiturus 
sit, immortale, atque interitus expers. Ac duo 
prima rerum genera ad hunc modum se habent. 
Qusnam autem, nec sunt, nec dicuntur ? Improbus 
Deus, quadrata sphaera, prsteritum tempus prosens 
est, bomo compositus non est. Ecquem enim un- 
quam eo stuporis progressum cognovisti, ut aliquid 


C (ale vel cogitare vel pronuntiare ausus sit ? Reli- 


quu/h est ut ostendam quie sint ea qua οἱ sut et dicuntur, Deus, liomo, angelus, judicium, vanitas, 
qua hujusmodi ergumenta. conficiuntur, fldeique subversio, et mysterii evacuatio, 


Τοσαύτης οὖν οὔδης διαφορᾶς iv τοῖς ὀνόμασι 
καὶ τοῖς πράγµασι, πῶς οὕτω σὺ λίαν δουλεύεις τῷ 
Yoáppatu xal γίνῃ μετὰ τῆς Ιουδαϊχῆς σοφίας, 
xai συλλαθαῖς ἀχολουθεῖς, ἀφεὶς τὰ πράγματα; Ei 


Cum ergo in nominibus οἱ rebus tantum 
discrimen reperiatur, quid caussas est cur Πίου 
tantopere servias, Judaicmque sapientis teipsum 
adjungas, relictisque rebus syllabas consecteris? 


δὲ σοῦ τὰ δὶς πέντε λέγοντος, f| τὰδ.ς ἑπτὰ, τὰ 0áxa.— Quod si te bis quinque, aub bis septem dicente, 
αυνΆγον, & τέσσαρες καὶ δέκα ix tiov λεγομένων f) decem aut quatuordecim ex verbis tuís colligerem; 
ἐχ toU, ζῶον Aoytxbv, θνητὸν, «bv ἄνθρωπον, ápa aul ex eo, quod animal ratiene prieditum et mor- 
ἄν σοι ληρεῖν ἑνομίσθην; xal πῶς, τὰ cà λέγων;  lalediceres, heminem esse coneluderem, an tibi 
Οὐ γὰρ τοῦ λέγοντος μᾶλλον οἱ λόγοι, 3j τοῦ λέγειν nugari viderer? Et quo pacto id fleri posset, cum 
συναναγχάζοντος. Ὥσπερ οὖν ἐνταῦθα οὐκ ἂν τὰ — tua dicam? Neque enim verba msgls sunt. cjus qui 
λεγόμενα μᾶλλον ἑσχόπουν, fj tà νοούµενα" οὕτως — loquitur, quam illius qui loquendi necessitatem 
οὐδὲ sl τι ἄλλο τῶν μὴ λεγομένων, ἢ μὴ cago; ix D «fert. Quemadmodum igitur hic, non ea magis 


τῆς Γραφῆς νοούμενον εὕρισχον, ἔφυχον ἂν τὴν 
ἐκφώνησιν, φοθούµενος σὲ τὸν συχοφάντην τὴν 
ὀνομάτων., 


quz dícuntur, quam qua intelliguntur, respicerem; 
eodem modo nec, si quid aliud eorum qus» vel 
nullo modo, vel certe non satis aperte dicuntur, ex 


Scriptura tanen intelligi colligique reperirem, adeo te vocabulorum sycopbantam  pertimescerem, 


ut ab enuntiatione ipsa refugerem. 
Ἐκ τοῦ αὐτοῦ AóTov. 

Ἐχήρυσσε φανερῶς ἡ Παλαιὰ τὸν Πατέρα, τὸν 
χἱὸν ἀμυδρότερον. Ἐφανέρωσεν ἡ Kawwh τὸν Ylàv, 
ὀπέδειξε τοῦ Πνεύματος τὴν θεότητα * ἐμπολιτεύεται 
νῦν τὸ Πνεύμα σαφεστέραν ἡμῖν παρέχον τὴν ἑαυτοῦ 
δήλωσιν. Οὐ γὰρ ἦν ἀσφαλὲς, µήπω τῆς του Πατρὺς 
θεότητος ὁμολογηθείσης, τὸν Υἱὸν ἑκδήλως χηρύτ- 
τεσθαι, μηδὲ τῆς τοῦ Υἱοῦ παραδεχθείσης, τὸ Πνεύμα 
τὸ ἅχιον, Iv εἴπω τι xal τολµηρότερον, ἐπιφορτίνε- 


! |sa. χι], 4. * dsa. xcii, 10. 


Ez eadem oratione. 

Vetus Testamentum Patrem aperte, Filium ob- 
scurius praedicavit, Novum autem cum Filium 
manifeste ostenderit, Spiritus divinitatem subindi- 
cavit. At nune. Spiritus nobiscum versans clario- 
rem sui ipsius demonstrationem pr&bet. Neque 
enit tutum erat, cuin. Patris divinites nondum 
recepta esset, Filium aperte proesdicari, neque Spi- 
rilus saueti onus, ut audacius euam aliquid dicaw, 


839 


EUTHYMII ZIGABENI 


810 


imponi, divinitate Filii nondum approbata, ne tan- Α.σθαι, μὴ χαθάπερ τροφῇ τῇ ὑπὲρ δύναμιν βαρηθέν- 


quam cibo gravius, quim ferre possent ouerati, 
aut imbecillam oculorum aciem solis admoventes 
sulendori, illud etiam, quod haberent virtutis, iu 
periculi adducereut, sed paulatim per accessio- 
- nex, et gradus, ut ait David, et ex gloria in. glo- 
riam progredientes et proficientes, splendida Tri- 
uitais. lucem illustriores admittereni..— llanc οὗ 
-ausanm, ut arbitror, et ad discipulos per partes 
accedit, sese pro suscipientium facultate dimetiens, 
in Evangelii principio, post mortem, post ascensio- 
nem, dum virtutes operatur, dum insufflatur, dum in 
linguis igneis apparet, et 4 Jesu paulatim decla- 
ratur, ut ipse quoque, si diligentius attenderis, in- 
telliges : Rogabo, inquit, Patrem, et alium. Para- 
cletum miltel vobis, Spiritum veritatis *, ne aliquis 
Dei adversarius esset, aut ab aliqua alia potestate 
verba facere videretur. Deinde, Mittet quidem, sed 
in nomine meo. [οφαθο omittens, illud. mittet 
servavit. Tum, mitiam, inquit, ut dignitatem suam 
ostenderet. Mox ail, veniet, quo quidem verbo ip- 
- sius Spiritus potestas indicatur. Ceruis gradatim 
- nobis illucentes splendores ? et ordinem theologi: ? 
quem nos item expedit observare, ut neqne statim 
cnanctam  patefaciamus, neque perpetuo celemus ; 
illud enim imperiti, hoc impii est; illud alienos 
terrere potest, hoc nostros etiam alienare. His que 
dicta sunt adjiciam quod aliis etiam fortasse in men- 
tem venit, ego autem cogitationis inez fructum 
existimo. Habebat Servator quaedam, qua 4 disci- 
pulis, licet multis essent. doctrinis imbuti, dicebat 
non posse portari, ob eas fortasse causas, quas 
dixi, eL ideirco ilia celabat. Praterea cum fore 
dixisset, ut a Spiritu, cum venisset, omnia docere- 
mur, eorum unam esse puto et ipsam Spiritus 
divinitatem, quz postea esset perspicua futura, 
cum post Servatoris resurrectionem ejus cognitio 
lempestiva jam esset, et percipi posset, et propter 
miraculum non amplius fidem superaret. Quid eniin 
liac re majus aut ille. pollicitus est, aut Spiritus 
docuit ? siquidem magnum aliquid putandum est, 
et Dei magnificentia. dignum id, quod unus promi- 
sit, el alter edocuit. Sic cgo de his seulio, el 
sentiam, et quicunque mibi atmnicus est, ita. sentiet, 
colendum Deum Patrem, Deum  F.lium , Deum 
Spiritum sanctam, tres proprietates, sed D.vini- 
tatem unam, quie nec gloria, nec honore, nec es- 
sentía, nec regno dividatur, ut vir quidam divinus 
paulo ante disseruit. Qui aliter. sentit, quive tem- 
pori serviens alias alius fit, οἱ maximis de rebus 
putide consulit, is luciferum cxorientem nec vi- 
deat, ut ait Scriptura, nec splendoris ab illo pro- 
venientis decus. Nam si adorandus non est, quomodo 
per baptismum ine divinum reddit ? Sin adorandus 
est, cur non et colendus ? Quod si colendus, cur 
non et Deus ? Unum enim ex alio pendet, tanquam 
aurea quidam catena et salutaris ; ac per Spiritum 


! Joan. xiv, 16. 


τες, χαὶ ἡλιαχῷ φωτὶ σαθρρτέραν ἔτι προοθλλόντες 
τὴν Gto, καὶ εἰς τὸ κατὰ δύναμιν χινδυνεύσωσι * 
ταῖς δὲ χατὰ µέρος προσθήχαις xal, ὡς εἶπε Δαθὶὸ, 
ἀναθάσεαι, καὶ ix δόξης εἰς δόξαν προόδοις, καὶ 
προχοπαῖς τὸ τῆς Τριάδος φώς ἐχλάμγαι τοῖς λαµ- 
πρυτέροις. Διὰ ταύτην οἶμαι τὴν αἰτίαν καὶ τοῖς 
μαθηταῖς χατὰ µέρος ἐπιδημεῖ vf τῶν δεχοµένων 
δυνάμει παραμετρούμενον, ἐν ἀρχῇ τοῦ Εὐαγχελίου, 
μετὰ τὸ πάθος, μετὰ τὴν ἄνοδον, τὰς δυνάμεις ἔπι- 
τελοῦν, ἐμφυσώμενον, ἓν γλὠώσσαις πυρίναις φαινό- 
µενον, xai ὑπὸ Ἰησοῦ κατ’ ὀλίγον ἐκφαίνεται, ὥς 
ἐπιστήσεις xal αὑτὸς ἑντυγχάνων ἐπιμελέστερον * 
Ἐρωτήσω, eno, τὸν Πατέρα, καὶ ἅ λ1ον Παρά- 
xAncor πέμγει ὑμῖν, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀ.ληθείας, 


B ἵνα ph ἀντίθεος εἶναι δόξη τις, xal ὡς ἀπὸ ἄλλτς 


τινὸς ἑξουσίας ποιεῖσθαι τοὺς λόγους. Εἶτα, Πέμψει 
μὲν, tv δὲ τῷ ὀνόματί µου, Τὸ ἐρωτήσω παρεὶς, 
τὸ πέµψει τετήρηχεν. Elsa. πέµψω, τὸ οἰχεῖον ἀξίω- 
μα. Εἶτα Ίξει, ἡ τοῦ Πνεύματος ἐξουσία. 'Opd- qw- 
τισμοὺς κατὰ µέρος ἡμῖν ἑλλάμποντας, καὶ τάξιν 
θεολογίας, fjv καὶ ἡμᾶς τηρεῖν ἄμεινον, µήτε ἀθρόως 
ἐχφαίνοντας, μήτε εἰς τέλος χρύπτοντας» τὸ μὲν 
γὰρ ἄτεχνον, τὸ δὲ ἄθεον ᾿ xal τὸ μὲν τοὺς ἀλλο- 
τρίους πλῆξαι δυνάµενον, τὸ δὲ ἀλλοτριῶσαι cob; 
ἠμετέρους. *O δὲ ἴσως µέν τισιν ἦλθεν ἤδη ἐπὶ νοῦν 
xai τῶν ἄλλων, ἐγὼ 5b τῆς ἐμαυτοῦ διανοίας ὑπο- 
λαμθάνω καρπὺν, προαθήσω τοῖς εἱρημένοις. "Hy 
εινα τῷ Σωτῆρι, xal εἰ πολλῶν ἐνεπίμπλαντο µα- 
θηµάτων, ἃ μὴ δύνασθαι τότε βασταχθῆναι τοῖς ua- 
θηταῖς ἐλέγετο, δι ἃς εἶπον faoc αἰτίας, χαὶ διὰ 
τοῦτο παρεχαλύπτετο. Καὶ πάλιν, πάντα διδαχθἑσε- 
σθαι ἡμᾶς ὑπὸ τοῦ Πνεύματος ἐνλδημήσαντος, τού- 
των Bv εἶναι νομίζω xat αὐτὴν τοῦ Πνεύματος τὴν 
θεότητα τρανουµένην εἰς ὕστερον, ὡς τηνικαῦτε 
ὠρίμου, καὶ χωρητῆς Ἠδη τυγχανούσης τῆς Υνώστως, 
μετὰ thv τοῦ Σωτῆρος ἀποχατάστασιν οὐχέτι ἁπι- 
στουµένου τῷ θαύματι » εί γὰρ ἂν τούτου μεῖζον, fi 
ἐχεῖνος ὑπέσχετο, 1) τὸ Πνεῦμα ἑδίδαξεν;, em:p τι 
μέγα οἴεσθαι χρὴ χαὶ θεοῦ µεγαλοπρεπείας ἄξιον τὺ 
ὑπισχνούμενον, ἢ τὸ διδασχόµενον. Ἔχω μὲν οὕτω 
περὶ τούτων, xal ἔχοιμεν, xal ὅστις ἁμοὶ φίλος σὲ- 
θειν θΘεὸν τὸν Πατέρα, Θεὸν τὸν Υἱὸν, Θεὸν τὸ 
Πνεῦμα τὸ ἅγιον, τρεῖς ἰδιότητας, θεότητα μίαν, 


D δόξῃ χαὶ τιμῇ καὶ οὐσίᾳ xal βασιλείᾳ μὴ µεριζοµέ- 


νην, ὥς τις τῶν μιχρῷ πρόσθεν θεοφόρων ἐφιλοσό- 
φησεν. "H μὴ ἴδοι Ἑωσφόρον ἀνατέλλοντα, ὣς φη» 
otv fj Γραφῇ, μτδὲ δόξαν τῆς ἐχεῖθεν λαμπρότητος, 
ὅστις µη οὕτως ἔχει, || συµφέρεται τοῖς χα:ροῖς 
ἄλλοτς ἄλλος γινόµενος, xal περὶ τῶν µεγίστων σα- 
θρῶς βουλευόμενος. El μὲν γὰρ οὗ προσχυνητὸν, 
πῶς ἐμὲ θΣοῖ διὰ τοῦ βαπτίσματος: εἰ δὲ προσ- 
κυνητὸν, πῶς οὗ οξπτὀν; εἰ δὲ σεπτὸν, πὼς οὗ 
θεός; "Ev ἤρτηται τοῦ ἑνὸς, ἡ χρυσῆ τις ὄντως σειρὰ, 
xat σωτβριο;. Καὶ παρὰ μὲν τοὺ Πνεύματος ἡμῖν ἡ 
ἀναγέννησις, παρὰ δὲ τῆς ἀναγεννήσεως ἡ ἀνάπλα- 
σις, παρὰ δὰ τῆς ἀναπλάσεως ἡ ἐπίγνωσὶς τῆς 


841 


PANOPLIA DOGMAT;CA — TI'i. XIf. 


813 


ἀξίας τοῦ ávaniácawto;, Ταῦτα μὲν οὖν εἴποι τις Α quidem nobis est regeneratio, per rcgeneralionem. . 


ἂν «b ἄγραφον ὑποθέμενος. Ηδη δὲ ἦξει σοι xol ὁ 
τῶν μαρτυριῶν ἑσμὸς, ἐξ ὧν ὃτι χαὶ λίαν ἔγγραφος 
ἡ τοῦ Πνεύματος θεότης ἐπιδειχθήσεται τοῖς. μὴ 
λίαν σκαιοῖφ, μηδ᾽ ἀλλοτρίοις τοῦ Πνεύματο;. Exó- 
πει δὲ οὕτως * Γεννᾶται Χριστὸς, προτρέχει ' βαπτί- 
ζεται, μαρτυρεί πειράζεται, ἀνάχει᾽ δυνάμεις 
ἐπιτελεῖ, συμπαρομαρτεῖ’ ἀνέρχεται, διαδέχετλι 
Τ γὰρ οὐ δύναται «τῶν μεγάλων, xal ὧν 8:6; ; Τί 
$i οὐ προσαγορεύεται Qv. θεός; πλὴν ἀγεννησίας, 
xai τῆς Ὑεννήσεως. Ἔδει γὰρ τὰς ἰδιότητας μεῖναι 
Πατρὶ, xai Yi, ἵνα μὴ σύγχυσι;ς ᾗ παρὰ θεύτητι, 
τῇ xai τὰ ἄλλα εἰς τάξιν ἀγούσῃ xai εὐχοσμίαν. 


autem reformatio, per reformationem vero ipsius, s 


qui reformat cognitio. dignitatis. Hiec diceret, ali- ο 


quis, qui uihil de Spiritus divinitate scriptum esse 
concederet. Verum jam aderit testimoniorum exa- 
men ex quibus ii qui non omnino crassi erunt, et ab 
ipso Spiritu alieni, admodum celebrem Spiritus 
divinitatem in Scripturis intelligent. Sic autem esse 
ita considera. Nascitur Christus, ille praeurrit. Ba-- 
ptizatur, ille testimonium affert. Tentatur, ille du- 
cit. Virtutes operatur, ille contestatur.. Ascendit 
ad Patrem, ille succedit, Quid enim eorum quae 
magna sunt, non possit, cum sit Deus ? Aut cuin 


sit Deus, quo non appelletur nomiae, preter id quo: nec ingenitus, nec genitus dicitur ? Oportebat 
enim ut proprietates Patri Filioque permanerent, ne apud Divinitatem, qux rebus aliis ordinem orna- 


tumque tribuit, esset confusio. 


Ἐκ τοῦ αὐτοῦ Aóyov. 


Ἐγὼ μὲν φρίττω, τὸν πλοῦτον ἐννοῶν τῶν χλή- 
σεων, xal χαθ᾽ ὅσων ὀνομάτων ἀναισχυντοῦσιν οἱ τῷ 
Πνεύματι ἀντιπίπτοντες. « Ilveuga 8:00. λέγεται, 
Ἠνεῦμα Χριστοῦ, νοῦς Χριστοῦ , Πνεῦμα Κυρίου, 
αὐτοχύριος, Ινεῦμα υἱοθεσίας, ἀληθείας, ἔλευ- 
θερίας, Πνεῦμα σοφίας, συνέσεως, βουλῆς, ἰσχύος, 
γνώσεως, εὐσεδείας, φόδου θεοῦ, » Καὶ Υὰρ ποιη- 
τιχὸν τούτων ἁπάντων, πάντα τῇ οὐσίᾳ πληροῦν, 
πάντα συνέχον, πληρωτιχὸὺν χόσµου κατὰ εν 
οὐσίαν, ἀχώρητον χόσμῳ χατὰ τὴν δύναμιν’ ἀγα- 


E x eadem oratione. 


Ego quidem  obtupesco, dum appellationum di- 
vitias considero, et quibus nominibus confundantur, 


qui Spiritui adversantur. Spiritus Dei dicitur, Spiri-. 


(us / Christi, Spiritus Domini, ipse Dominus, Spiritus 
adoptiomis, veritatis, libertatis, Spiritus sapientie, 
intellectus, consilii, foriitudinis, scientie, pietatis, 
timoris Domini. Exenim horum est omnium auc'or. 
Qui omuia complet essentia sua, omnia continet, 
cujus essentia replet orbem terrarum, cujus poten- 
tiam mundus non capit, qui bonus est, rectus, 


0ὸν, εὐθὲς, ἡγεμονιχὸν, φύσει, οὐ θέσει. ἁγιάζον, C princeps natura, non gratia, sancti(ica!, non sanetifi - 


οὐχ &YiayÓpevov* μετροῦν, οὗ p.TpoUp&vov* µετ- 
εχόµενον, οὗ µετέχον πληροῦν, οὐ πληρούμενον’ 
συνέχον, οὐ συνεχόμενον ' χληρονομούμενον, δοξα- 
ζόμενον, συναριθµούμενον, ἑπατειλούμενον * δάχκτυ- 
λος Θεοῦ». πῦρ, ὡς θεὸς, εἰς ἔμφασιν οἶμαι τοῦ 
ὁμοουσίου * Πνεῦμα τὸ ποιῆσαν, τὸ ἀναχκτίζον διὰ 
τοῦ βαπτίσματος, δι’ ἀναστάσεως * Πνεῦμα τὸ γινῶ- 
σχον ἅπαντα, τὸ διδάσχον, τὸ πνέον ὅπου θέλει χαὶ 
6cov* ὁδηγοῦν, λαλοῦν, ἁποστόλλον, ἀφορίζον, παρ- 
οξυνόµενον, πειραζόµενον, ἀποχαλυπτιχὸν, φωτι- 
στιχὸν, ζωτιχὸν, μᾶλλον δὲ αὐτορῶς xai ζωή: 
ναοποιοῦν, θεοποιοῦν, τελειοῦν, ὥστε καὶ προλαµ- 
δάνειν τὸ βάπτισμα, xal ἐπιζητεῖσθαι μετὰ τὸ βά- 
πτισµα * bvepyoov ὅσα 8:6;* μεριζόμενον ἐν γλὠσ- 
σαις πυρἰναις, διαιροῦ» χαρίσματα, ποιοῦν ἀἁποστό- 
λους, προφήτας, εὐαγγελιστὰς, ποιμένα; xal διδα- 
σχάλους ’ νοερὸν, πολυμερὲς, σαφὲς, τρανὸν, ἀχώ. 
λντον, ἀμόλυντον, ὅπερ (cov δύναται σοφώτατον, 
xa πολύτροπον ταῖς ὀνεργείαις, xal σαφηνιστιχὸν 
πάντων, xal τρανωτιχὸν, xat αὑτεξούσιον, xal ἀναλ- 
λοίωτον, παντοδύναµον, παντεπίσχοπον , διὰ máv- 
των χωροῦν πνευμάτων, νοέρων, χαθαρὼν, λεπτοτά- 
tty, ἀγγελιχῶν οἶμαι δυνάμεων, ὥσπερ xal προφητι- 
χῶν, xal ἀποστολικῶν, χατὰ ταυτὸν, xal οὐχ ἐν τοῖς 
αὐτοῖς τόποις. "AXhuv δὲ ἀλλαχοῦ νενεµηµένων, ᾧ 
δηλοῦται τὸ ἀπερίγραπτον, οἱ ταῦτα λέγοντες, xat 
διδάσχοντες, xal πρός γε ἄλλον Παράκχλητον, olov 


ParRoL. Gn. ΟΧΧΧ. 


cator, metitur, sed eum nulla. comprehendit men- 
sura, se aliis comuiunicat, sed nihil a quoque 
accipit, implet, non impletur, continet, non contine- 
tur ; hereditate percipitur, glorificatur, connume- 
ratur, coimminatur, est digitis Dei, ignis, queimad- 
modum et Deus, quo sigbilicantius, ut arbitror, 
ejusdem essentia: declaretue : Spiritus qui facit, qui 
per baptismum recreat, per resurrectionem : Spi- 
ritus qui novit. omnia, qui docet, qui spirat ubi | 
et quantum vult, Qui dirigit, qui loquitur, qui mit- 
tit, qui segregat, qui Jrritatur, qui tentatur, qui. re- 
velat, qui illuminat, qui vivificat, imo qui ipse lux 
est οἱ vita. Qui homines Dei domicilia facit, divinos- 
que reddit, qui initiat, ut οἱ baptismum prmoccu- 


D pet, et post baptismum requiratur. Qui facit omnia 


quie Deus. Qui in linguis — igneis dispertitur. Qui 
munera dilargitur, facit apostolos, prophetas, evan- 
gelistas, pastores et doctores. lntelligibilis, tul- 
tiplex, sapiens, manifestus, qui nullo potest impe- 
dimeuto prohiberi, nullo inquinamento inaculari. 
Quod perinde est, ac si dicas, sapientissimus, et 
actionibus varius, omnia illusirans et patefaciens, 
sui juris, immutabilis, omnipotens, cuncta perspi- - 
ciens, per omnes spiritus intelligibiles, puros et 
subtilissianos perineans, nempo angelicos et pro- 
pheticos, atque apostol:cos, id4ue codem tempore, 
et aliis alibi distributis; quo perspleuem fit, ipssuu 


21 


843 


EUTIYMII ZIGABENI 


841 


nuaquam compreheudi nec circumsceribi. Qui liec A ἄλλον θεὸν ὀνομάζοντες, ol τὴν εἰς αὐτὸ βλασφηµίαν 


loquuntur, et docent, eumque Paracletum alium, 
. tanquam alium Deum appellant, qui blasplieiniam 
- jn ipsum solam non remitti sciunt, qui Ananiam 
et Saphiram, quod Spiritui sancto, Deo nimirum, 
non autem homini, mentiti essent, tam horrendo 
reprebensionis et infimis genere confizerunt, ut 
mortui conciderent, iine. tibi Spiritum sanctum, 
ut Deum, an ut aliud quidpiam videntur praedicare ? 
Na tu valde rudis es, et ab ipso Spiritu remotissi- 
inus, si hac de re dubitas, atque indiges pracep- 
tore, Tam. multe igitur sunt, atque iia spirantes 
appellationes. Quid enim opus est verborum testimo- 
nia proferre ? Ceterum qua hic dicuntur liumili ora, 
ut dari, mitti, dispertiri, donum, munus, insufflatio, 
promissio, intercessio, et (ne singula enumerem) 
si quid aliud ejusmodi est, ea ad primam causam 
sunt referenda, ut illud, ex quo est, ostendatur, et 
ne tria divisa principia, et inultiplex deorum numerus 
personas confundere, vel cum Ario naturas dividere. 
Ejusdem ez oratione in Epiplianiam. 
Quod sl magnitudine et gredibus Divinitatem 
meetiris, et idcirco Spiritum parvum existimas, 
quod in columba? specie se conspicuum praebuit, 
o pusille maximis de rebus disputator, potes ea- 
dem ratione regnum celorum etiam contemnere et 
aspernari, quoniam sinapis granulo  coniparatum 
est, εἰ Jesu amplitudini adversarium anteferre, 
quod hic quidem mons maguus, et Leviatban, et 
eorum quse in aquis sunt, rex appelletur, ille 
vero agmus, et margarita, et gutta, et aliis ejus- 
modi nominibus parvis vocetur. 


Ejusdem ez oratione in Pentecosten. 


Qui Spiritum sanctum jin rerum creatarum 
ordimem  dejiciunt, contumeliosi sunt et inali 
servi, atque adeo malorum pessimi. Malorum enim 
servorum est, imperium rejicere, et adversus de- 
minationem insurgere, atque id, quod liberum est, 
i» eamdem secum servitutis classem redigere. 
Qui autem Deum eum censent, divini profecto viri 
sunt, ac splendido animo prediti. Qui vero etiam 
appellant, οἱ quidem apud viros probos, sublimes 
et excelsi sunt: sin autem apud abjectos et humi 
provolutos, haud satis prudenter agunt ; utpote qui 
luto margaritam, et imbecille auri tonitrui sonuim, 
et solem infiruis oculis, et lacte adhuc utentibus 
solidum cibum committant ; cum eos paulatiin ad 
ulteriora promovere, atque ad sublimiora provehere 


D δέον xazà μιχρὸν προάχειν 


µόνην εἰδότες ἀσυγχώρητον, οἱ τὸν ᾿Ανανίαν καὶ «tv 
Σάπφειραν οὕτω «φοδερῶς στηλιτεύσαντες, ἐπειδὴ 
ἑφεῦσαντο τὸ, Πνεῦμα τὸ ἅγ.ον ὡς θεὸν φΦευσαµένους, 
οὐχ ἄ»θρωπο» ΄ οὗτο. τί Φοι δοχοῦσι. πότερον θΘεὸν τὸ 
Πνεύμα κχηρύσσειν, ?| ἄλλοτι; Ὡς λίαν ὄντως 277; 
τις εἶ, xai πὀῤῥω τοῦ Πνεύματος, εἰ τοῦτο ἀπορεῖς, 
xa δἐῃ τοῦ διδάξοντος. Al μὲν οὖν χλήσεις τοσαῦται, 
καὶ οὕτως ἔμφυχοι. Τί γὰρ δεῖ σοι τὰς ἐπὶ τῶν ῥημά- 
των μαρτυρίας παρατίθεσθαι; "Όσα δὲ χἀνταῦθα λέ- 
Υεται ταπεινότερον, τὸ δίδοσθαι, τὸ ἁποστέλλεσθαι, 
τὸ µερίζεσθαι, τὸ χάρισμα, τὸ δώρηµα, τὸ ἐμφύσημα,ὴ 
ἐπαγχελία, ἡ ὑπερέντευξις, εἴ τε τι ἄλλο τοιοῦτ», 
ἵνα yh xa0' ἔχαστον λέγω, ἐπὶ τὴν πρώτην αἰτίαν 
ἀνενεχτέον, ἵνα τὸ ἐξ οὗ δειχθῇ, xal μὴ τρεῖς ápyat 
µεμερισµέναι πολυθέως παραδεχθῶσιν. ΄Ἴσον γὰρ 
εἰς ἀσέθεναν χαὶ Σαθελλίως συνάφαι͵, καὶ ᾿Αρειανῶς 
διαστῆσαι, τὸ μὲν τῷ προσώπῳ, τὸ δὲ ταῖς φύσεσιν. 
suscipiatur; par eniin impietas est, vel cum Salellie 


Tcv avtov x τοῦ εἰς τὰ dura Jóyov. 

Ei δὲ ὄγχοις, χαὶ σταθμοῖς αχρίνεις θεότητα, xai 
διὰ τοῦτο μικρόν σοι τὸ Πνεῦμα, ὅτι Ev εἶδει περιστε- 
ρᾶς, ὦ µικρολόγε περὶ τὰ µέγισία, ὥρα σοι xai Ba- 
σιλείαν οὐρανῶν ἀτιμάζειν, ὅτι χόχκῳ σινάπεως 
ἀπειχάζεται, xal τῆς Ἰησοῦ µεγαλειότητος ὑπερα[- 
ρειν τὸν ἀντιχείμενον, ὅτι ὁ μὲν ὄρος µέγα χαλε- 
ται, xat Λευϊαθὰν, xal βασιλεὺς τῶν ἐν τοῖς ὕδασι”, 
6 δὲ ἁμνὸς, xal µαργαρίττς, xal σταγὼν, xal -ὰ 
τοιαῦτα προσαγορεύεται. 


Tov αὐτοῦ éx τοῦ λόγου τοῦ εἲς τὴν Πεγτηκο- 
στήν. 

Τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον οἱ μὲν εἰς χτίσµα xat. 
άγοντες, ὑθρισταὶ, καὶ δοῦλοι χαχοὶ, xai χαχῶν 
χάχιστοι. Δούλων γὰρ xaxov, ἀθετεῖν δεσποτείαν, 
καὶ ἐπανίστασθαι χυριότητι, χαὶ ὁμόδουλον ποιεῖ, 
ἑαυτοῖς τὸ ἐλεύθερον. Οἱ δὲ Θεὸν νοµίζοντες, ἔνθεοι 
χαὶ λαμπροὶ τὴν διάνοιαν. Οἱ δὲ χαὶ ὀνομάζοντες, εἰ 
μὲν εὐγνώμοαιν, ὑψηλοί εἰ δὲ ταπεινοῖς, οὐχ oixovo- 
μικοί ' πηλῷ μαργαρίτην πιστεύοντες, xal ἀχοῃ σα- 
θρᾷ βροντῆς ἦχον, xaX ὀφθαλμοῖς ἀσθενεατέροις Άλιον, 
καὶ τροφὴν στερεὰν τοῖς ἔτι γάλα ποτιζοµένοις * 
αὐτοὺς εἰς τὸ ἔμπρ:- 
σθεν, καὶ προθιβάζειν τοῖς ὑψηλοτέροις , φωτὶ φῶς 
χαριξοµένους, xal ἀληθείᾳ προξενοῦντας ἀλήθειαν ᾿ 
6:5 καὶ ἡμεῖς τὸν τελεώτερον τέως ἀφέντες λόγον 
(obzw γὰρ καιρὸς), οὕξως αὐτοῖς διαλεξόμεθα. 


cou veniat, lumini lumen largiendo, ac veritati veritatem conciliando. (Quocirca nos quoque, perfectiori 
interim serinone misso facto (nondum enim tempus id postulat), ad huuc modum cum ipsis dissere- 


mus. 

Si quidem, o viri, nec increatum, nec tem- 
poris expertem Spiritum sanctum creditis, spiritu 
adversario haud dubie afflamini : dabitis enim ve- 
uiam, si zelo commotus, asperius aliquod verbum 
extulero. Quod si hactenus saltem recte sentitis, ac 
belle valetis, ut manifestam impietatem fugiatis, 
atque cum, qui nos quoque liberos efficit, a servili 


Ei μὲν οὐδὲ ἄχτιστον, ὦ outot, ὁμολοχεῖτε τὸ 
Πνεῦμα τὸ ἅγιον, οὐδὲ ἄχρονον, τοῦ ἑναντίου πνεὺ- 
µατος σαφῶς ἡ ἑνέργεια' δότε γὰρ τῷ ζήλῳ τι καὶ 
παρατολμῆσαι µιχρόν. El δὲ τοσοῦτον γοῦν ὑγιαίνετε, 
ὥστε τὴν πρόδηλον φεύχειν ἀσέβειαν , xal τῆς δου- 
λείας ἔξω τιθέναι τὸ καὶ ἡμᾶς ποιοῦν ἐλευθέ- 
ρους, τὸ ἑξῆς αὑτοὶ σχέφασθε, μετὰ τοῦ ἁγίου Πνεύ- 


815 


PANOPLIA DOGMATICA., — TIT. Xil. 


846 


pazos, xai ἡμῶν. Πείθοµαι Υὰρ ποσῶς τούτου µετ- A ordine eximatis, quod sequitur, una cum Spiritu 


έχειν ὑμᾶς, xat ὡς οἰχείοις ἤδη συνδιασχέγοµαι. 
"H δότε uot τὸ μέσον τῆς δουλείας , «χαὶ τῆς δε- 
σποτείας, iv' ἐχεῖ θῷ τὴν ἀξίαν τοῦ Πνεύματος ἢ 
τὴν δονλείαν φεύγοντες, οὐκ ἄδηλον, ὅποι τάξετε τὸ 
ζητούμενον. Αλλά ταῖς συλλαθαϊῖς δυσχεραίνετε, 
xai προσπταίετε τῇ φωνῇ, xal λίθος προσχόµµατος 
ὑμῖν τοῦτο γίνεται, xai πέτρα σκανδάλου, ἐπεὶ καὶ 
Χριστὸς τισίν. ᾿Ανθρώπινον τὸ πάθος. Συμδῶμεν 
ἀλλήλοις πνευματιχῶς. Γενώμεθα «φιλάδελφοι μᾶλ- 
λον, ἡ φίλαντοι. Δότε τὴν δύναμιν τῆς θεότητος, xol 
δώσομεν ὑμῖν; τῆς φωνῆς τὴν σνγχώρησιν. ὁμο- 
λογήσατε τὴν φύσιν ἐν ἄλλαις φωναῖς, αἷς αἰδεῖσθε 
μᾶλλον * καὶ ὡς ἀσθενεῖς ὑμᾶς ἱατρεύσομεν - 
ἔστιν & xal τῶν πρὸς ἡδονὴν παραχλέψαντες. Αἰἱσχρὸν 
μὲν yàp, αἰσχρὸν, xai ἰκανῶς ἄλογον, χατὰ Ψψυχλν 
ἑῤῥωμένους , µιχρολογεῖσθαι περὶ τὸν ἦχον, καὶ 
χρύπτειν τὸν θησαυρὸν, ὥσπερ ἄλλοις βασχαίνοντας, 
ἡ μὴ καὶ τὴν γλῶσσαν ἁγιάσητε δεδοιχότας» 
αἴσχιον δὲ ἡμῖν ὃ ἐγχαλοῦμεν παθεῖν, xat µικρολο- 
vlav καταγινώσχοντας, αὐτοὺς μικρολογεῖσθαι περὶ 
τὰ γράµµατα. 


sancto ac. nobis, expendite. Vos quippe quadamte- — 
mus ipsius participes esse confido, ac jam velut - 
cum nostris simul rem cousiderabo. Aut. mihi ali- 
quid, quod inter servitutem et. dominationem iu- 
terjectum sit, date, ut illic Spiritus diguitatem col- 
locem : aut, cain. servitutis nomen fugiatis, nou 
obscurum erit, quo loco atque ordine id, quod ex- 
quiritur, ponetis. At syllabas moleste fertis, atqu: 
ad vocem impingitis, lapisque offensionis et 'petra 
scandali hoc vobis efficitur ', nec mirum, cum 
Christus quoque nonnullis scandalo fuerit. Huimanus 
is quidem affectus. Verum spiritualiter inter nos 
hauc controversiam transigamus : fraterna potius 
charitatis studium, quam nostri amorem prx. nobis 
feramus. Vim divinitatis ac potentiam nobis date, 
et nos vicissim diviuitatis vocem vobis concedemus. 
Naturam aliis vocibus, quibus plus tribuitis, 
confiteymini; ac vos, ut infirmos curabimus, non- 
[ία vobis grata et. jucunda suffurantes. Etenitm 
turpe quidem illad est, turpe, inquam, ac perabeur- . 
dum, eum animo valeatis, circa vocis sonum jeu. 


Dos et minutos vos praebere, ac thesaurum occultare, quasi aliis eum invidentes, aut metuentes, ne 
linguam quoque vestram sanctificetis; turpius aotem wobfs est, eodem vitio teneri, quod vobis obji- 
cimus, atque, cum vestram de minutis rebus codtentioneu damnemus, winute etian de. litteris dis- 


putare, 

Μιᾶς θεότητος, ὡοῦὗτοι, την Τριάδα ὁμολογή- 
σατε, εἰ δὲ βούλεσθε, μιᾶς φύσεως * xal τὴν θοὺς 
φωνὴν παρὰ τοῦ Πνεύματος ὑμῖν αἰτήσομεν. Δώσει 


Trinitatem, ο viri, unius Deitatis esse fatea- 
mini, aut, si inagis placet, unius nature; atque 
hanc vocem, Deus, a Spiritu vobis posudabiius. 


γὰρ. εὖ οἶδα, ὁ τὸ πρῶτον δοὺς, καὶ τὸ δεύτερον, καὶ (, Dabit enim profecto seeundum, qui primum dedit, 


μάλιστα, εἰ δειλία τις εἴη πνευματιχὴ, xat μὴ 
ἔνστασις διαθολικἩῃ, τὸ µαχόμενον. "Ext σαφέστερον 
εἴπω χαὶ συννομώτερον ' Μήτε ὑμεῖς ἡμᾶς εὐθύ- 
νητε τῆς ὑφηλοτέρας φωνῆς (φθόνος γὰρ οὐδεὶς ἆνα- 
θάσεως ), οὔτε ἡμεῖς τὴν ἐφικτῆν τέως ὑμῖν ἐγχαλέ- 
σοµενν ἕως ἂν xai δι ἄλλης ὁδοῦ πρὸς τὸ αὐτὸ 
φέρησθε καταγώγιον. Οὐ γὰρ νιχῆσαι ζητοῦμεν, 
ἀλλὰ προσλαθεῖν ἀδελφοὺς, ὧν τῷ χωρισμῷ σπαρασ- 
σόµεθα. Ταῦτα ὑμῖν, παρ᾽ ol; τι xaX ζωτιχὸν sÜpl- 
σχοµεν, τοῖς περὶ τὸν Υἱὸν ὑγιαίνουσιν * ὧν τὸν βίον 
θαυμάζοντες, οὐχ ὁπαινοῦμεν πάντη τὸν λόγον ' 
οἱ τὰ τοῦ Πνεύματος ἔχοντες, χαὶ τὸ Πνεῦμα προσ- 
λάδετε, ἵνα μὴ ἀθλῆτε µόνον, ἀλλὰ xal νοµίµως, ἐξ 
οὗ χαὶ ὁ στέφανος. Οὗτος ὑμῖν δοθείη τῆς πολιτείας 


idque potissimum, sí id de quo pugnatur, spiritua- 
lis quzedam timiditas fuerit, non autem «diabolica 
contentio. Atque, ut apertius et compendiosius lo- 
quar, sic inter nos agamus, ut nec vos, subliniloris 
vocis causa, nos in crimen vocetis (nec enim invidia 
et reprehensione premi debet hujusmodi ascensus) ; 
nec nos vicissim eam voeem, cujus modo capaces 
estis, vobis objiciemus, quandiu alio itinere ad 
idem hospitium feremini. Non enim victoriam ambi- 
mus, sed, ut fratres, quorum disjunctione cruciamur, 
ad nos redeant, laboramus, Atque lix ad vos dicta 
sint, apud quos vitale quidpiam reperimus, quippe 
qui sane atque integre de Filio sentiatis; quorum, 
cum vitam inirifice probeimus, doctrinam tamen non 


μισθὸς, ὁμολογῆσαι τὸ Ηνεῦμα τελείως, xal χηρύξαι D omni ex parte laudamus; qui cuim. ea, quie sunt 


σὺν ἡμῖν τε xat πρὸ ἡμῶν ὅσον ἄξιον. Τολμῶ τι xal 


Spiritus, habeatis, Spiritum quoque insuper assu. 


mite, ut non solum certetis, sed etiam legitime, cum hinc quoque coron: decus comparetur. Hoc vobis 
morum et vite premium detur, ut Spiritum plene perfecteque confiteamini , ac nobiscum , imo etiam 


3nte nos , quantum zquum est, pradicetig. 
Ἐκ τοῦ αὐτοῦ Aóyov. 

T^ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἣν μὲν ἀεὶ, χαὶ ἔστι, καὶ 
ἔσται, οὔτε ἀρξάμενον, οὔτε πανσόµενον, ἁλλ᾽ ἀπὶ 
Πατρὶ xai ὙΥἱῷ συντεταγµένον, xal συναριθμού- 
μενον» οὐδὸ γὰρ ἔπρεπεν ἑλλείπειν ποτὲ, ἡ Υἱὸν ἴα- 
τρὶ, ἡ Πνεῦμα Υῷ. Ti µεγίστῳ γὰρ ἂν fjv. ἄδοξος 
ἡ θεότης, ὥσπερ ἐκ µεταµελείας ἑλθοῦσα εἰς συµ- 
πλήρωσιν τελειότητος. "Hv οὖν ἀεὶ μεταληπτὸν, οὗ 


! lsa. vini, 14; Bom. ix, 55, 


Ex eadem oratione. 

Spiritus sanctus semper quidem erat et est, et 
erit, nec ullo ortu generatus, nec ünem habituru-, 
sed semper cum Patre et Filio conjunctus, atque 
conruimeratus : nec enim conveniebat ut vel Pater 
Filio, vel Filius Spiritu sancto unquam careret. 
Nam alioqui maximum divinitati dedecus conflare- 
lur, ut quz ad perfectionem tanquam ex paeniten- 


81 


EUTHYMII ZIGADENI 


8:8. 


tia venisset. Erat igitur semper perceptibilis, non A μεταληπτικόν' τελειοῦν, οὐ csÀEtoUpevov * πληροῦν, 


. particeps; perficiens, non ab alio perfectus ; explens, 
.* gon expletus ; sanctificans, non sanctificatus; deifi- 
"eans, non deificatus : ipse semper, et secuti, el 
cum iis, quibus adjunctus est, idem et aqualis ; 
invisibilis, temporis expers, nullo loco inclusus, 
immutabilis; qualitate, quantitate, forma et tactu 
carens, seipsum movens, ac sempilernum motum 
habens, arbitrii liber, per se potens, omnipotens 
(tametsi ad primam causam, ut omnia ea qua Uni- 
geuiti sunt, ita etiam qux Spiritus sancti sunt, refe- 
" rantur); vita, et vivificans ; lux, et lucis largitor; 
bonitas ipsa, et fons bonitatis; Spiritus rectus, 
principalis, dominus, mittens, segregans, templum 
sibi exstruens, viam pramonstrans, arbitratu suo 
operans, gratiasque dividens; Spiritus adoptionis, 
veritatis, sapientiz, intellectus, scientiz:, —pietabis, 
consilii, fortitudinis *, timoris, quemadmodum nu- 
merantür; per quem Pater cognoscitur, οἱ Filius 
glorificatur, et a quibus solis ipse cognoscitur, una 
classis, unus cultus, una adoratio, potentia, per- 
fectio, sanctitas. Quid pluribus verbis opus est? 
Quinía, quzcunque Pater habet, sunt Filii, przeter- 


οὐ TÀrnpowpevoy* ἁγιάζον, οὐχ ἁγιαζόμενον, θεοῦν, 
οὗ θεούμενον ' αὐτὸ ἑαυτῷ ταυτὸν del, χαὶ οἷς συν- 
τέταχται * ἀόρατον, ἄχρονον, ἀχώρητον, ἀναλλοίωτον, 
ἄποιον, ἄποσον, ἀνείδεον, ἀναφὲς, αὐτοχίνητον, ἀει- 
χίνητον, αὐτεξούσιον, αὐτοδύναμον , παντοδύναµον 
(εἰ καὶ πρὸς τὴν πρώτην αἰτίαν, ὥσπερ τὰ τοῦ Mo- 
νογενοῦς ἅπαντα, οὕτω δὴ xat τὰ τοῦ Πνεύματος 
ἀναπέμπεται) * ζωὴ, χαὶ ζωοποιόν' φῶς, xat χορη- 
γὸν φωτός. αὑτοαγαθὸν, xaX πηγἠ ἀγαθότητος - 
Πνεῦμα εὐθὲς, ἡγεμονιχὸν, χύριον, ἀποστέλλον, &o- 
ορίζον, ναοποιοῦν ἑαυτῷ, ὁδηγοῦν, ἐνεργοῦν ὡς βούλε- 
ται, διαιροῦν χαρίσματα Πνεῦμα υἱοθεσίας, ἁλη- 
θείας, σοφίας , συνέσεως, γνώδεως, εὐσεθείας, βου- 
λῆς, ἰσχύος, φόδου, τῶν ἀπηριθμημένων δε οὗ 
Πατὴρ Υινώσχεται , xai Υἱὸς δοξάζεται, χαὶ 
παρ ὧν µόνων γινώσχεται, µία σύνταξις, λατρεία 
µία, προσχύνησις, δύναμις, τελειότης, ἁγιασμός. Τί 
pot μαχρολογεῖν; Πάντα ὅσα ὁ Πατὴρ, τοῦ Υἱοῦ, 
πλὴν τῆς ἀγεννησίας. Πάντα ὅσα ὁ Y'ibc, τοῦ 
Πνεύματος, πλὴν τῆς Υεννῄσεως. Ταῦτα δὲ οὐχ οὐ- 


:σίας ἀφορίζει, χατά ve τὸν ἐμὸν λόγον , περὶ οὐσίαν 


δὲ ἀφορίζεται. 


quam quod ingenitus non est. Omnia quicunque Filius, Spiritus sancti sunt, si generationem ex- 
, ceperis. Hac porro substantiam non secernunt, ut quidem ipse sentio, verum circa substantiam se- 


cernuntur. 
Ex eadem oratione. 

Primum igitur. Spiritus sanctus in angelicis, 
ει coelestibus virtutibus, iisque, qux post Deui 
prima sunt, eumque circumstant, viin suam  exer- 
cebat. Neque enim aliunde perfectionem et splen- 
dorem habent, idque przeterea, ut ad malum :egre, 
vel nullo prorsus modo moveri queant, quam a 
Spiritu sancto. Deinde in Patribus et prophetis, 
quorum alii Deum per imagiuem viderunt, aut co- 
gnoverunt, alii autem etiam res futuras przscive- 
runt, impressam nimirum per Spiritum sanctum 
principem animi partem habentes, et cum futuris 
tanquam cum presentibus versantes. Hujusmodi 
quippe Spiritus vis ac potentia est. Tum in Christi 
discipulis (Christum enim przterinitto, cui aderat, 
non ut operans, sed ut equalem comitans) ;' iisque 
wr fariam, prout ipsorum captus ferebat, tribusque 
temporibus : nempe, antequam Christus per Pas- 
sionem glorificatus esset : postquam per Resurre- 


C 


Ἐκ τοῦ αὐτοῦ Aóyov. 

Τοῦτο ἑνέργει, πρότερον μὲν ἐν ταῖς ἀγγελ. xolg 
xat οὐρανίοις δυνάµεσι, xa ὅσαι πρῶται μετὰ 
θεὸν, xal περὶ Θεόν. Οὐ γὰρ ἄλλοθεν αὐταῖς f τε- 
λείωσις καὶ ἡ ἔλλαμφις, καὶ τὸ πρὸς xaxlav δυσχἰ- 
νητον, 7| ἀχίνητον, ἡ παρὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. 
Ἔπειτα ἐν τοῖς Πατράσι, xa ἓν τοῖς προφήταις, ὧν 
ol μὲν ἑφαντάσθησαν θεὸν, ἡ ἔγνωσαν, οἱ δὲ xal τὸ 
µέλλον προέγνωσαν τυπούµενοι τῷ Πνεύματι τὸ fjve- 
μονιχὸν, καὶ ὡς παροῦσι συνόντες τοῖς ἑσομένοις. Τοι- 
αύτη γὰρ ἡ τοῦ Πνεύματος δύναμις. Ἔπειτα ἐν τοῖς 
Χριστοῦ μαθηταῖς (£O γὰρ Χριστὸν εἰπεῖν, ᾧ παρῆν, 
οὐχὼς ἐνεργοῦν, ἀλλ' ὡς ὁμοτίμῳ συμπαρομαρτοῦν)’ 
xal τούτοις τρισσῶς, xa0' ὅσον οἷοί τε σαν χωρεῖν, xal 
χατὰ χαιροὺςτρεῖς' πρὶν δοξασθῆναι Χριστὸν τῷ Ιάθει; 
μετὰ τὸ δοξασθῆναι τῇ ΑἈναστάσει ΄ μετὰ τὴν εἰς οὗ- 
ρανοὺς Ανάθασιν, 7) ἁποχατάστασιν, ἢ 6 τι χρὴ λέγειν. 
Δηλοϊ δὲ ἡ πρώτη τῶν νόσων, xat ἡ τῶν πνευμάτων 
χάθαρσις, οὐχ ἄνευ Πνεύματος δηλαδὴ γενοµένη" 


«ionem. glorificatus fuit : ac denique post ejus. ad D xat τὸ μετὰ τὴν οἰχονομίαν ἐμφύσημα, σαφῶς ὃν Ép- 


celos Ascensionem, sive restitu'ionem, sive quo- 
cunque alio nomine res ea sit appellanda. Hoc 
autein perspicue ostendit, tum prima illa morbo- 
rum spirituumque depulsio, quz seilicet non absque 
Spiritus numine (lebat ; tum illa post confectum sa- 
lutis nostrze negotium insufflatio, quz divinioria 
proculdubio inspirationis specimen habebat; tum 
postremo pr:esens haec ignearum linguarum divi- 
sio, quam etiam solemei festo celebramus. Verum 
primo qnidem, obscure; deinde, expressins; nunc 
vero, perfectius, utpote qui non jam operatioue 
sola presens sit, ut prius, sed essentiali, ut sic lo- 


! Ίσα. »1, 12. 


πνευσις θειοτέρα * xal ὁ νῦν μερισμὸς τῶν Tuplvwv 
γλωσσῶν, ὃ χαὶ πανηγυρίζοµεν. Αλλὰ τὸ μὲν 
πρῶτον, ἀμυδρῶς * τὸ δὲ δεύτερον, ἑχτυπώτερον * τὸ 
δὲ νῦν, τελεώτερον, οὐχ ἔτι ἑνεργείᾳ παρὸν, ὡς 
πρότερον, οὐσιωδῶς δὲ, ὡς ἂν εἴποι τις, συγγινόµε- 
νόν τε xal συμπολιτευόµενον. Ἔπρεπε γὰρ, Ylou 
σωματιχῶς ἡμῖν ὁμιλήσαντος, xal αὐτὸ φανΏναι σω- 
ματικῶς ' xal Χριστοῦ πρὸς ἑαυτὸν ἑπανελθόντος, 
ἐχεῖνο πρὸς ἡμᾶς κατελθεῖν ' ἐρχόμενον μὲν ὡς Κύ- 
pxov, πεμπόμενον δὲ ὡς οὐχ ἀντίθεον. AL γὰρ τοιαῦ- 
τα. «ωναὶ οὐχ ττον τὴν ὁμόνοιαν δηλοῦσιν, 1] φὗ- 


σεις χωρίζουσιν.. 


819 


PANOPLIA DOGMATICA. -- TIT. ΧΙΙ. 


qusar, modo adsit, simulque versetur. Nam eum Fiiius corpoream nobiscum consuetudinem habuis- - 


850 


sel, Spiritum quoque corporeo modo cerni eonveniebat ; et cum Christum ad sese reversds' esset, 
eum ad Ros descendere et quidem ita, ut et, tanquam Dominus, veniret, et, tanquam Deo nequaquam 


oppositus , 
distrabunt. 

Διὰ τοῦτο, μετὰ Χριστὺν μὲν, ἵνα Παράχλη- 
τος ἡμῖν μὴ λείπῃ΄ Α.)Ίως δὲ, ἵνα σὺ τὴν ὁμοτι- 
µίαν ἐνθυμηθῇς. Τὸ γὰρ, ἆλ]ος, ἄλλος oio; ἐγὼ, 
Χχθί[σταται. Τοῦτο δὲ συνδεσποτείας,͵ ἀλλ οὐκ ἁτι- 
µίας ὄνομα. Τὸ γὰρ, ἆ..1ος. οὐκ ἐπὶ τῶν ἀλλοτρίων, 
ἀλλ᾽ ἐπὶ τῶν ὁμοουσίων οἶδα λεγόμενον. 


Tov αὐτοῦ ἐκ τῆς πρὸς Κ.ηδόγιον .Ἰογοειδοῦς 
B' ἐπιστο.ῆς. 

Ἡμεῖς τῆς κατὰ Νίχαιαν πἰστεως τῶν ἁγίων 
Πατέρων, τῶν ἐχεῖσε συνελθότων ἐπὶ καθαιρέσει 
τῆς ᾿Αῤειανῆς αἱρέσεως οὐδὲν οὔτε προετιµήσαμεν 
πώποτε, οὔτε προτιμᾷν δυνάµεθα, ἀλλ ἑχείνης 
ἐσμὲν τῆς πίστεως , καὶ ἑσόμεθα, σὺν θεῷ, προσ- 
διαρ)ροῦντες τὸ ἑλλειπῶς εἰρημένον ἐχείνοις περὶ 
τοῦ ἁγίου Πνεύματος, διὰ τὸ μὴ χεχινῆσθαι τὸ τηνι- 
xaüta τουτὶ τὸ ζήτημα, ὅτι μιᾶς Θεότητος εἰδέναι 
yph τὸν Πατέρα, χαὶ τὸν Υἱὸν, xai τὸ Πνεῦμα τὸ 
ἅγιον, 8cby χαὶ τὸ Πνεῦμα γινώσχοντας, 


Ἔτι κατὰ τῶν Πνευματομάχων τοῦ Νύσσης ἐκ 
τοῦ .Ίόγου τοῦ πρὸς Σιμπίχιον. 


Περὶ δὲ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου οἱ βλασφημοῦν- 
τες τὸ αὐτὸ λέγουσιν, ὃ xal περὶ τοῦ Κυρίου, ὅτι 


ka xal τοῦτο χτιστόν. Ἡ δὲ Ἐχχλησία ἐπίσης, ὡς C 


περὶ τοῦ YioU , οὕτω χαὶ περὶ του ἁγίου Πνεύματος 
πιστεύει, ὅτι ἐστὶν ἄχτιστον, χαὶ ὅτι πᾶσα f χτίσις 
ix τῆς 700 ὑπερχειμένου ἀγαθοῦ µετουσίας γίνεται 
ἀγαθὴ. Τὸ δὲ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἁπροσδεές ἐστι τοῦ 
ἀγαθύνοντος. ᾿Αγαθὺν γὰρ φύσει iati, χαθὼς ἡ 
Γραφὴ μαρτυρεῖ. Καὶ ὅτι ἡ χτίαις ὁδηγεῖται παρὰ 
τοῦ Πνεύματος, τὸ δὲ Πνεῦμα τὴν ὁ δηγίαν χαρίξεται. 
Ἡ χτίσις ἡγεμονεύεται, τὸ δὲ Πνεῦμα ἠἡγεμονξύει. 
Ἡ κχτίσις παρακαλεῖται, τὸ δὲ Πνεῦμα παραχαλεῖ. 
Ἡ χτίσις δουλεύει, τὸ δὲ Πνεῦμα ἐλευθεροῖ. Ἡ χτίσις 
σοφίξεται, τὸ δὲ Πνεῦμα τὴν τῆς σοφίας δίδωσι 
χάριν. Ἡ χτίσις µεταλαμθάνει τῶν χαρισµάτων, τὸ 
6*3 Πνεῦμα χατ᾽ ἐξουσίαν χαρίζεται. Πάντα γὰρ 
ἐνεργεῖ ταῦτα τὸ ἓν χαὶ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα, διαιροῦν 
Εδίᾳ ἑχάσιῳ , χαθὼς βούλεται. Καὶ µυρἰας ἄλλας 
Ex τῶν Γραφῶν ἔστιν ἀποδείξεις εὑρεῖν, ὅτι πάντα 
τὰ ὑψηλὰ χαὶ θεοπρεπῆ νοήµατα , ὅσα παρὰ τῆς 
Γραφῆς τῷ Πατρὶ xai Yl ἑφαρμόζεται, ταῦτα xal 
περὶ τὸ ἅγιον θεωρεῖται Πνεῦμα, 1j ἀφθορία, 1) 
µακαριότης , τὸ ἀγαθὸν , τὸ σοφὸν, τὸ δννατὸν, τὸ 
Σίχαιον, ἡ ἁγιότης, πᾶν τῖμιον ὄνομα οὕτω λέγεται 
ἐπὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ὡς xal ἐπὶ τοῦ Iacobo 
καὶ τοῦ Υἱοῦ λέγεται, πλὴν τούτων, δι ὧν αἱ ὑπο- 
στάσεις τρανῶς τε xal ἀσυγχύτως ἀπ᾿ ἀλλήλων δια- 
χωρίζονται. Λέγω ὃξ, ὅτι οὔτε Πατὴῆρ ΄λέγεται τὸ 
Πνευμα τὸ ἅγιον, οὔτε ὙΥἱὸς , τὰ δὲ ἄλλα , ὅσα ὁ 
Πατὶρ xat ὁ Yib; ὀνομάξεται, ταῦτα xal τῷ ἁγίῳ 
Ἡνεύματι παρὰ τῆς Γραφῖς ἑφαρμόξεται. Διὰ τού- 
των οὖν χαταλαμθάν, 80, Uv ἄνω sf. κτ σεύς bou 


mitteretur. Etenim hujusmodi voces non minus concordiam declarant, quam naturàm,;: ' 


Idcirco, post Christum quidem accedit, me δα-- 
racletus nobis desit : Alius autem, ut tu lyonoris 
wqualitatem cogites. Quod enim ait, alius, alium,. 
qualis ego sum, constituit. lloc. porro nomen pa- 
rem imperii gradum indicat, non ignominiam, Vox 
enim, alius, non de alienis, sed de iis, quorum 
eadem substantia est, usurpatur. — " —— | 
Ejusdem ex altera ad Cledonium epistola, qua pre 

longitudine instar est libri. 

Nos fidei, qu:e in concilio Niczno a sanctis Pa- 
tribus, ilie ad evertendam  hrzeresim — Arianatn 
congregatis, declarata est, nthil unquam anteposui- 
mus, nec anteponere possumus ; sed ex illa sumus 
fide, atque erimus, Deoque auxiliante quod — ab- 
illis audita absolute de Spiritu sancto, propterea: 
quod hsc quistio tunc non. tractabatur, dicium 


est, explicabimus. Cum. enim decrevissent, oportes-: 


rc credere unius esse divinitatis Patrem, et Filiam, 


: Spiritum sanctum Deum utique et. Spiritum sane- 


tum agnoscebant. 
Item adversum Spiritus oppugnatores, Gregorii Nysse 
pontificis ex oratione ad Simplicium. 

Quod autem de Domino, idem de Spiritu sancto 
contumeliosi bomines dicunt, nempe ipsum quoque 
creatum esse, Ecclesia vero ut de Filio, sic etiam 
de Spiritu sancto pariter eredit, ereatutn non. esse; 
εἰ res omnes creatas ex supremi boni comiku- 
nione fieri bonas, Spiritum sanctum autem nemine, a 
quo bonus fiat, indigere : natura enim es-e bo- 
num, ut Scriptura testatur. Res creatas a Spiritu 
sancto dirigi, ipsum eis directionem largiri; res 
procreatus duci, Spiritum esse ductorein ; res crea- 
tas consolationem accipere, Spiritnm 9666 consola- 
torem; res creatas esse servas, Spiritum eas im 
libertatem. vindicare; res creatas sapientes fieri, 
Spiritum sapientiz gratiam elargiri ; res creatas 
munerum participes effici, Spiritum munera tribue- 
re; l::c enim omnia agit unus οἱ idem Spiritus, 
dividens sigillatim unicuique, uti vult. Innumera- 


D bilia possunt alia ex Seripturistestimonia depromi; 


quibus perspicuum fit, omuia sublimia diviuaque 
nomináà, que Patri Filioque tribuuntur, ad Spiri- 
tui sanctum etiam pertínere, cujusmodi sunt. im- 
mortalitas, beatitudo, bonitas, sapientia potentia, 
justitia, sanctitas, quidquid denique preclarum de 
Patre et Filio dicitur, id item de Spiritu sancto, 
exceptis iis quibus vere et siue confusioue distin- 
guuntur ipse persone. Exempli gratia, nec Pater 
dicitur, nec Filius. Reliqua vero nomina, quibus 
Pater Filiusque vocantur, a Scriptura in- Spiritum 
sauctum etiam conferuntur. Ex his ergo colligunus, 
Spiritum  sanctuu) rebus creatis esse praealant.o- 
rem. Quapropter ubi Pater. et. Filius | intelligitur; 
illie etiam intelligitur Spiritus sanctus. Porro- re 


^ 
Ls - 


?. 


851 


EUTHYMII ZIGABEN! 


8.2 


bus creatis prasstantior est Pater et Filius, ex quo A τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Οὐχκοῦν ὅπον Ilatho, χαὶ ἔπου 


sequitur αἱ praestantior. item. sit Spiritus. sanctius. 
kaque qui rebus creatis Spiritum sanctum. ante- 
. ponit, is reetam et sanam doctrinam complexus est. 
Unam enim nauiram inereatam in. Patre, et Filio, 
et Spiritu saucto confitebitur. Verum. quoniam, ut 
probent. Spiritum sanctum esae. creatum, — afferunt 
verba Prophet:  diceutis : Qui firmat. tonitruum, et 
creat. spiritum, et euuntiat. ad. homines  Christun 
suum *, seiendum 681, alium a Propheta dici spiri- 
uim in tonitruo firnano creari, nou autem Spiri- 
rum sanctum, Mystica enim ratione. per tonitruum 
ratelligitur Evaugeliun. In. quibus igitur firma !gi- 
gitur et immobilis ia. Evangelium fides, ii per fidem 
vx eo, quod carosunt, spiritus fiunt, Nam, ut. Do- 
minus ail : Quod natuss est ex carne, caro. est : 
quod nalum est ex. Spiritu, spiritus est. Deus igitur 
es!, qui voeem evangelicam) credentibus confirmans, 
eun, qui credit, spiritum efficit. Qui autem ex Spi- 
ritu uains est, per ejusiwodi vocem effectus est spi- 
ritus, Christum enuntiat : quoniam, inquit Apo- 
stolus, nemo potest dicere Dominum Jesum, nisi in 
Spiritu sancto *. 


ει B 


Υἱὸς νοεῖται, ἐχεῖ νοεῖται xal τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. 
"Avo γὰρ τῆς χΧτίσεως ὁ Πατὶρ χαὶ ὁ YU;, ὅπερ 
καὶ τῷ ἁγίφῳ ΠΗνεύματι dj ἀκχολυυθία τοῦ λόγου 
προσεμαρτύρησεν. Ὁ τοίνυν ὑπερτιθεὶς τῆς χτίσεως 
τὸ Πνεύμα τὸ ἅγιον ἀχολούθως τὸν ὁρθόν τε xol 
ὑγιῆ παρεδέξατο λόγον. Μίαν γὰρ ὁμολογήσει τὴν 
ἄχτιστον φύσιν, τὴν ἐν Πατρὶ χαὶ Yl καὶ ἁγίῳ 
Ιἱνεύματι θεωρουµένην. Ἐπεὶ δὲ εἰς ἀπόδειξιν, ὡς 
οἵονται, τοῦ χτιστὸν εἶναι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον την 
τοῦ Προφήτου φωνἣν ἡμῖν προφέρουσι, τὴν λέγουσαν; 
'O στερεών βρο»τὴν, καὶ κτίζων» zvstua, καὶ 
ázaryéAAor ἀγθρώποις τὸν Χριστὸν avrov, τοῦ- 
το προσήχει νοῆσαι, ὅτι ἄλλο χτίζεσθαι πνεῦμα Ev 
τῇ στερεότητι τῆς βροντῆς ὁ Προφήτης λέχει, xal 
οὐχ) τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Βροντὴν γὰρ ὁ μυστιχὺς 
ὀνομάζει λόγος τὸ Εὐαγγέλιον. "Ev οἷς οὖν γίνεται 
βεθαία χαὶ ἀμετάθατος ἡ εἰς τὸ Εὐαγγέλιον πίστις, 
οὗτοι διὰ τῆς πίστεως µεταθαίνουτιν ἀπὸ τοῦ εἶναι 
σάρκες εἰς τὸ γίνεσθαι κνεῦμα , χαθὼς λέχει ὁ Κύ- 
Ρριος, ὅτι τὸ γεγεννημένον ἐκ τῆς σαρχὸς σάρξ lost, 
καὶ «b γεγεννημένον ἐκ τοῦ Πνεύματος πνεῦμά ἐστι. 
Θθεὸς οὖν ὁ διὰ τοῦ στερεοποιεῖν τὴν εὐαγγελιχὴν 


φωνὴν τοῖς πιατεύουσι πνεῦμα ποιῶν τὸν πιστεύοντα. 'O δὲ ἐκ τοῦ Πνεύματος γεννηθεὶς, χαὶ πνυεῦμα διὰ 
τῆς τοιαύτης ῥροντῆς γενόμενος ἀπαγγέλλει τὸν Χριστὸν, χαθὼς 6 Απόστολος Mret, Ov6slc δύναται 


εἰπεῖν Κύριον "Incotv εἰ μὴ àv Πνγεύματι dylo. 
Ejusdem ex oratione de Filii εἰ Spirims divinitate. 


Spiritus oppugnatores eum in Scriptura Deum ap- 
pellatum negant, aiuatque. divin tatis vorabulo  na- 
μαι siguificari. Quod quidem cuin Spiritui (πι 
yum nop sit, colliguut ejusdem non esse naturx cum 
l'awe et Filio Spiritum sanctum. Sed stulti male- 
dicti sui serpentem accusalorem accipiaat. Osten- 
dit enim divinitatis vocabulo non uaturam divinam, 
sed spectindi vim. significari, cum primis paremtie 
bus consu'eus, utarborem vetitam altingereut : Ape- 
rientur, iuqu t, oc :li. vestri, et eritis sicut dii *. D'- 
vinitatis ergo vocabulu: non naturau, sel videu- 
di indicat facultas, Negabuut igitur videri Spi- 
r.tim sancbon et hac de. re. decertabünt? Si. igi- 
ἕως videt reipsa uominatus est Deus. Quo si id 
quaeruut ex Scriptura. iutelligere, quis Ananix sa- 
crilegium | vidit, quod in oeculio cum coujuge solus 
commisit? Quis illud Petro deuuntiavit? nonne Spi- 
ritus sanctus? Qui et in Petro erat, et Ananizg ade- 
rat? Idcirco Peirus : Ád quid, inquit, implevit Sa- 
ianas cor tuum ut mentireris Spiritui sancto ? Non es 
mentitus hominibus, sed Deo *. Quemadmodum  igi- 
tur, qui ratione przditum contumelia aflicit, homi- 
new aíficit contumelia, et non iu duos illam confert; 
ad unam enim personam duobus nominibus de(lui- 
tam id refertur : sicet Peurus cum et Spiritui et Deo 
diceret Au&niam esse mentitum, unum, non duos 
ple sentientibus demonstravil. 


Tov αυτοῦ ἐκ τοῦ Aóyov τοῦ περὶ θεότητος 
Ylov καὶ Πνεύματος. 


Φασὶν οἱ Ἡνευματομάχοι μήτε προσειρῆσθαι Κύ- 
piov τὸ Πνεῦμα παρὰ τῆς ἁγίας Γραφῆς, ὡς αὐτοὶ 
νοµἰζουσι, xal. φασι φύσεως μὲν σημαντιχὴν εἶναι 
τὴν θεότητα , τοῦ δὲ ὀνόματας τούτου μὴ ἐπιχειμὶ- 
vou τῷ Πνεύματι, τὸ μὴ τῆς αὐτῆς φύσεως εἶναι τῷ 
Πατροὶ xal τῷ Υἱῷ τὸ Πνεῦμα χατασχευάζουσι. 
Λαθέτωσαν δὲ τῆς ἀνοήτου αὐτῶν βλασφηµίας τὸν 
Bot κατήχορον. Δειχνὺς γὰρ, ὅτι «b τῆς θεότητος 
ὄνομα τῆς ὁρατιχῆς ἑνεργείας ἔχει την σηµασίαν, 
ἁλλ᾽ οὗ τῆς θείας ἐστὶ δηλωτιχὸν φύσεως, συµόδου- 
λεύων ἄφαθαι τοῦ ἀπηγορευμένου φυτοῦ τοῖς πρω- 
τοπλάστθις εἴρηχεν , ὅτι ᾽Αγοιγήσονται ὑμῶν οἱ 
ὀρθα.]μοὶ , καὶ ἔσεσθε ὡς θεοἰ. Οὐχοῦν οὗ τὸν 
θείαν φύσιν, ἀλλὰ τὴν θεατιχὴν δύναμιν d τις 
θεότητος προτηγορία παρέστησεν. " Ap' οὖν οὐχ ὁμο- 


D λογοῦσι θεᾶσθαι τὸ Πνεῦμα «b ἅγιον, Ἡ καὶ περὶ 


τούτου ζυγοµαχήσουσιν; El μὲν οὖν τεθέαται τῇ 
ἑνεργείῷ, πάντως ἐπονομάζεται * εἰ δὲ χαὶ τοῦτο 
ζητοῦσι λόγῳ μαθεῖν, τίς "Avavlou τὴν ἱεροσυλίαν 
εξθέαται, fjv iv. παραθύστῳ μετὰ τῆς ὁμοζύγον 
μόνος εἱἰργάσατο, Ti; αὐτὴν ἀνήγγειλε τῷ Πέτρῳ; 
οὐχὶ b Πνεῦμα τὸ ἅγιον χαὶ ἓν Πέτρῳ ἣν, χαὶ τῷ 
Ανανίᾳ παρῆν ; Διὰ τοῦτό φησιν ὁ Πέτρος: Elc εἰ 
ἐπ.ιήρωσεν» ὁ Σαταγᾶς τὴν καρδἰαν σου γεύ- 
σασθωί σετο Πνεῦμα τὸ ἅγιον, Οὐκ ἐψευσω dr- 
θρώποις, dAAà τῷ Org. Ὥσπερ τοίνυν ὁ λέγων, 
ὅτι ὁ τὸ λογικὸν ὑθρίσας τὸν ἄνθρωπον ὕδρισεν, 


"x εἰς δύο τινὰς φέρει τὸν ὕδριν, ἀλλὰ πρὸς Ev πρύσωπόν ἐστιν dj ἀναφορὰ, διαφόροις ὀνόμασι γνωρ:- 
ζομένη οὕτω καὶ ὁ Πέτρος, xat Πνεῦμα, xai θεὸν εἰπὼν παρὰ τοῦ Ανχνίου διεψευσµένον, ταυτὸν τὰ 


νουῦσιν εὐσ:θῶὼς ἁτοδείχννσιν. 
ΣΙ Cor. x11, 9. 


δύο τοῖς 


* Psal. οχλσι, 47. ! Gen, ni, 9. 


* Acl, V, 94 d 


853 PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XII. 854 


Tov αὑτοῦ àx τοῦ περὶ προσευχῆς ερίεου 
AóTov. 

'O μὲν εὐαγγελιστὴς Ματθαῖος, ἸΝ.θέτω ἡ βασι- 
4s/a cov, φησίν * ὁ δὲ Λουκᾶς ἀντὶ τοῦ,ε Ἐλθέτω ἡ 
βασιλεία σου,» Ἐ.θέτω τὸ ἅγιόν σου Πνεῦμα àg' 
ἡμᾶς, xal καθαρισάτω ἡμᾶς, εἴρηχε. TU ἑροῦσι 
"gb; ταῦτα οἱ θρασυστομοῦντες χατὰ τοῦ Πνεύματος 
τοῦ ἁγίου; Ποίᾳ διανοίᾳ τὸ τῆς βασιλείας ὕψος εἰς 
ταπεινότητα δουλείας µετασχενάζουσι; Βασιλεία τὸ 
Πνεῦμα τὸ ἅγιόν ἐστιν, ὡς 6 εὐαγγελιστῆὴς Λουχᾶς 
Bod διἀῤῥήδην, Ἡ δὲ βασιλεία βασιλεύει πάντως, 
οὐ βασιλεύεται. El οὖν βασιλεύει τὸ Πνεῦμα, πῶς 
τῇ δουλευούσῃ φύσει τοῦ το συναριθμοῦσιν οἱ µαταιό- 
Φρονες, 

Ex τοῦ αὐτοῦ Aóyov. 

'E40éco τὸ ἅγιόν cov Πγεῦμα ἐφ᾽ ἡμᾶς, καὶ 
καθαρισάτω ἡμᾶς, φησὶν 6 Λουκᾶς. El οὖν τὸ &o- 
εέναι ἁμαρτίας µόνου τοῦ θεοῦ ἐστιν, ὡς καὶ αὐτοὶ 
ἔλεγον οἱ ἄπιστοι Ἰουδαῖοι, ὁ τὴν δύναμιν τῆς &o- 
έσεως τῶν ἁμαρτιῶν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι προσµαρ- 
τορῄήσας συνεμαρτύρησε πάντως αὐτῷ καὶ τὴν θεό- 
τητα. ᾽Αλλὰ μὴν αὐτὸ τοῦτο καὶ τῷ Μονογενεῖ xpoc- 
μαρτυρεῖ ὁ ᾿Απόστολος. Καθαρισμὸν γὰρ, φησὶ, τῶν 
ἁμαρτιῶν ἡμῶν ποιησάµενος, ἑκάθισεν ἐν δεξιᾷ 
τῆς μεγαλωσύγης τοῦ Πατρός. Οὐκοῦν ἓν ἑχατέρων 
τὸ ἔργον, τοῦ τε χαθαρἰζοντος τὰς ἁμαρτίας Πνεύ- 
µατος, καὶ τοῦ τὸν χαθαρισμὸν πεποιηχότος Χρι- 
ατοῦ. "Qv δὲ ἡ ἑνέργεια µία, τούτων xal 1j δύναμις 
πάντως ἡ αὐτή. Πᾶσα γὰρ ἑνέργεια δυνάµεώς ἐστιν 


Ejusdem ez oratione tertia de precatione. 


Adveniat, Matheus inquit !', regnum  tuum.. 


Quorum verborum loco: Adveniat, inquit Lucas, Spi»: — 


ritus sanctus (uus in nos, et nos expurget. Quid ad 


lec respondebunt qui ore impudenti audent Spiri- -ἰ 


tin sanctum impugnare? Qua mente regni subli- 
mitatem in servitutis transferent humilitatem? Re- 
gnum est, ut Lucas aperte clamat, Spiritus san-- 
ctus, quod quidem regnum omnibus imperat, non au- 
tem imperio subjectum est. Quod si Spiritus impe- 
rat, quomodo illum dementes isti cum natura ser- 
viente connumerant ? 


Ex eadem oratione. 


Adveniat, inquit Lucas, Spiritus sanctus. tuus im: 
n0s, et nos emundei. Quod si solius cest Dei pecca- 
ta dimittere, id quod ipsi quoque Judei increduli 
dixerunt, qui testimonio suo tribuit Spiritui sancto 
remittendi peccata facultatem, is eidem ctiam «i- 
vinitatem attribuit. Atqui eamdem facultatem Apo- 
stolus tribuit Unigepito: Purgationem, inquiens. pec» 
calorum nostrorum faciens sedit in dextera magnitu- 
dinis Dei *. Unum igitur est. opus utriusque, tum 
Spiritus peccata expurgantis, tum Cliristi purgatio- 
nem facientis. Quorum autem una est actio, eorum 
et vis eadem omnino. Omnis enim actio. facultatis- 
perfectio est. Quamobrem síactio et vis est ea-— 
dem, quomodo naturze diversitas intelligi potest in. 


ἀποτέλεσμα. El οὖν καὶ. ἑνέργεια, xai δύναµις µία, C illis, in quibus nullum facultatis  actionisque  dis- 


πῶς ἔστον ἑπερότητα φύσεως νοῆσαι, kv οἷς οὖδε- 
μίαν κατὰ τὴν δύναμίν τε καὶ ἑνέργειαν διαφορὰν 
ἐξευρίσχομεν ; 

'Ex τοῦ αὐτοῦ AÓmov. 

Τὸ μὲν ἅγιον Πνεῦμα cb ἐκ τοῦ θεοῦ ὃν xal 
Χριστοῦ Πνεῦμα ἔστι καὶ λέγεται, ὁ 0k Υ ἰὸς ἐκ τοῦ 
Θεοὺ ὧν, οὐχέτι xal τοῦ Πνεύματος ἔστιν, οὐδὲ 
λέγεται, οὐδὲ ἀντιστρέφει dj σχετικὴ αὕτη &xolov- 
θία, ὣς δόνασθαι κατὰ «b ἴσον δ ἀναλύσεως ἀντ- 
εστραφΏναι τὸν λόγον, xal ὥαπερ Χριστοῦ vb Πνεῦμα 
— μλάγοµεν, οὕτω χαὶ τοῦ Πνεύματος Χριστὸν ὀνομάζειν, 
ToU αὐτοῦ 8x τοῦ περὶ βαπτίσματος Aóyov. 
Βαπτίζοντες αὐτοὺς, φηΣἡ, εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πα- 


erimen deprehendimus? 


Ex eadem oratione. 

Spiritus sanctus et ex Deo est, et Christi. Spi- 
ritus est atque dicitur, Filius autem cum ex Deo: 
si, non Spiritus etiam e$t, neque dicitur. ας 
enim ordinis series non sequilur, ut ex quo per 
resolutionem sibi vicissim ratio respondeat, et quen - 
admodum Christi Spiritum dicimus, sic etiam ip- 
sius Spiritus Christum appellemus. 


Ejusdem ex oratione de baptismo. 
Baptizantes, inquil, eos in nomine Patris et Fil i 


ερὸς, xal τοῦ Ylov, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Πῶς p εἰ Spiritus sancti *. Cur in nomine Patris ? Quia 


εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρός; Ἐπειδὴ ἀρχὴ τῶν πάντων. 
Hà; εἰς τὸ τοῦ ὙΥποῦ;: ᾿Ἐπειδῇ δημιουργὸς τῆς 
Χτίσεως. Πῶς el; τὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, Ἐπειδὴ 
πελειωτιχὸν τῶν πάντων. δΔιατί τὰς τρεῖς ὑπο- 
στάσεις χαταχερµατίζεις εἰς διαφόρους φύσεις , xal 
τρεῖς ἐργάζῃ θεοὺς ἀνομοίους ἀλλήλων, µίαν παρὰ 
πάντων χαὶ τὴν αὗτὶν χᾶριν δεχόμενος ; 
| Ἐκ τοῦ avtov Jórov. 

Φηοὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα διὰ τοῦ Δαθίδ. Züpspor 
ἐὰν τῆς φωνῆς αὐτοῦ ἁχούσηεε, ul) σκ.ληρύνετε 
τὰς παρδίας ὑμῶν, ὡς ἐν τῷ παραπικρασμῷ κατὰ 
τὴν ἡμέραν τοῦ πειρασμοῦ ἐν τῇ ἑρήμῳ, οὗ ἐπεί- 


rerum est omnium principium. Curin nomine Filii ? 
Quia est rerum omnium procreatarum effector. Gur 
ju nomine Spiritus sancti ?; Quia. res perficit nniver- 
sas. Quid igitur tu, cum unam ab omnibus eam- 
demque gratiam accipias, has tres personas in na- 
turae diversas dividis, tresque inter se dissimiles. 
deos facis? 


Ez eadem oratione. 

Spiritus sanctius per. Davidem : Hodie, inquit, si 
vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda: vestra, 
sicut tn exacerbatione, secundum diem — lentationis 
in desurto, ubi tentaverunt me patres vestri. *.. Des. 


* Maul. vi, 10. * Hebr. 1,9. ? Matth, xxvii, 19. Ρο]. xGw, 8, 9.. 


P 


855 EUTHYMII ZIGABENI 856 


divus Apostolus commemorans : Sic dicit, inquit, A pacár µε οἱ πατέρες ὑμῶν. Τούτων μεμνημένος 
Spi itus sanetus , atque ita. verba Ίο recitat, tri- — 6 θεῖος ἀπόστολός φησι’ Διὸ, καθὼς Aérec có Πνευ- 
buens ea Spiritui sancto '. Quis igitur est ille, — ja τὸ ἅγιον. Καὶ τοῦτο εἰπὼν, ταύτας τοῦ προ- 
quem tentaverunt patres ipsorum in deserto, quem — qfjtou τὰς ῥήσεις ἐπήγαγεν, ἐφαρμύζων αὐτὰς τῷ 


. irritaverunt? Accipe ab ipso Propheta dicente : 
"Deum altissimum  tentaverunt *.. Atqui Apostolus 


; cum Spiritus sancti personam ante nominasset, | illi 


"-— 


j verba liec tribuit: Quapropter, inquiens, sicut. di- 


cit Spiritus sanctus : Secundum diem tentationis. in 
deserto, ubi tentaverunt me patres. vestri. Quare 
quem Deum altissimum appellavit Propheta, lunc 
D. Apostolus Spiritum sanctum esse dicit. Itaque si 
Spiritus sanctus, Tentaverunt, inquit, me patres 
vestri in deserto; Propheta vero eum, qui tentatus 
e$! in deserto, Deum altissimum esse testatur, 


προσώπῳ τοῦ Πνεύματος. Τίς οὖν ἐστιν ὃν Emst- 
pacav οἱ πατέρες αὐτῶν Ev τῇ ἑρήμῳ; τίς ὃν καρ- 
ώργισαν; Μάθε παρ) αὑτοῦ τοῦ Προφήτου λέγοντος, 
ὅτι € Ἐπείρασαν τὸν 8sbv τὸν Ὀψιστον. » Αλλὰ μὴν ὁ 
Απόστολος προτάξας τὸ πρόσωπον τοῦ ἁγίου Πνεύ- 
µατος, ἐχείνῳ ταύτας τὰς φωνὰς ἀνατίθησι λέγῳν’ 
Aib, καθὼς «Ἰέγει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὅει κατὰ 
τὴν ἡμέραν τοῦ πειῤασμοῦ ἐν τῇ ἑρήμῳ. οὗ àxel- 
ρασάν µε οἱ πατέρες ὑμῶν. Οὐκοῦν ὃν 6 Προφήτις 
Ὕψιστον χατωνόµασε, τοῦτον ὁ θεῖος ᾽Απόστολος τὸ 
Πνεῦμα τὸ ἅγιον εἶναι λέγει. El οὖν τὸ Πνεῦμα ὁ 


obstruun ur ora Spiritum oppugnantium, et loquen- B ἅγιον λέγει, ὅτι Ἐπείρασάν µε οἱ πατέρες ὑμῶν 


ερ) ἱηίαυα, cum aperte tum Apostolus, tum Pro- 
phets, ex iis quoe. dieta sunt, Spiritus przdicent 
divinitatem. 


ἐν τῇ ἑρήμῳ, 6 δὲ Προφήτης διαμαρτύρεται, ὅτι ἐν 


τῇ ἐρὴμῳ πειρασθεὶς Ὀψιστός ἐστι θεὸς, ἑμφράτ- 
τονται τὰ στόµατα τῶν Πνευματομάχων τῶν λαλούν- 


των xavk τοῦ Κυρίου ἁδιχίαν, σαφῶς τοῦ τε Αποστόλου xai τοῦ Προφήτου διὰ τῶν εἱρημένων τὴν 


θεότητα τοῦ Πνεύματος χηρυσσόντων. 
Ejusdem επ oratione ad Eustathium, scripta ἵ eos 
qui Spiritum sanctum impugnant. 

Cum apostolis de baptismo Dominus mandata da- 
ret, Patri et Filio conjunxit Spiritum. Proinde qui in 
ea facultate, qua vita tribuitur, et per quam natura 
nostra ex corrupta redditur incorrupta, conjuu- 
gitur, in omuibus habebit cum Patre et Filio con- 
junctionem. 

Ex eadem oratione. 

Si diversas inter se viderimus actiones, quie a 
Patre, et Filio, et Spiritu sancto proficiscuntur, di- 
versas item agentium naturas ex actionum diversi- 
tate conjiciamus, Neque enim fieri potest, ut qua 
natur:ze differupt ratione, actionum genere copulen- 
tur. Sin unam Patris et Filii et Spiritus sancii ace 
tionem esse cognoverimus, necessario ex eadem ac- 
tionum vi nature conjunctionem colligemus. Sau- 
etos efficit, consolatur, vitam praebet, et alia ejus- 
eem generis sine ullo discrimine przstat tum. Pa- 
ter, tum Filius, tum Spiritus sanctus. Itaque quo- 
yum una atque eadem est actio, eorum ilem «una. est 
eademque natura, 


Ex eadem oratione. 

Siis, qui uugit, est Pater, εἰ ille, qui ungütur, 
l'ilius, et ipsa unctio Spiritus sanctus, regni porro 
signum etnota est unctio, nea regia quidem actione 
Spiritus sejunctus est, 

]tem adversum. Spiritus oppugnatores sancti Cyrilli 
dictorum Scripiura diversis ex libris collectio, ex 
quibus Spiritus sanctus Deus esse demonstratur. 


Ez Thesauro autem collectio hec deprompta es, 
sed spursim, εἰ per epilogum. 


Ex Epistola ad Corinihios. 
Qui Domino conjungitur, unus Spiritus est. Ecce 
perspicue hie Spiritum dicit Dominum. Planius au- 
tein id facit, dum loquitur de Judzis : Ad hunc. us- 


Mebr, αν, 7, 8. ? Ρε. rixvu, 40. 


Tov αὐτοῦ éx τοῦ αρὲς Εὐστάθιον κατὰ τῶν 
Πνευματομάχων «Ίόγου. 
Ἐντελλόμενος ὁ Κύριος τοῖς μαθηταῖς περὶ τοῦ 
θείου βαπτίσματος, «p Πατρὶ χαὶ τῷ Υἱῷ avvia 
xai τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Τὸ οὖν συνηµµένου ἓν τῇ 
ζωοποιῷ δυνάµει, xaü' ἣν ix φθορᾶς εἰς ἀφθαρσίαν 
ἡ φύσις ἡμῶν µετασχευάξεται, διὰ πάντων ἕξει 


C πρὸς τὺν Πατέρα χαὶ τὸν Υἱὸν τὴν συνἀφειαν. 


Ἐκ τοῦ αὐτοῦ «Ἰόγου. 

Ἐὰν ἴδωμεν διαφερούσας ἀλλήλων τὰς ἑνεργείας 
τὰς παρὰ τοῦ Πατρὸς, xai τοῦ Υἱοῦ , καὶ «oU ἁγίου 
Πνεύματος ἐνεργουμένας, διαφόρους εἶναι καὶ τὰς 
ἐφεργούσας φύσεις Ex τῆς ἑτερότητος τῶν ἐνεργειῶν 
στοχασόµεθα. Οὐ γὰρ ἑνδέχεται τὰ διεστῶτα χατὰ 
τὸν τῆς φύσεως λόγον πρὸς τὸ τῶν ἐνεργειῶν εἶδες 
ἀλλήλοις συνενεχθῆναι. ᾿Κὰν δὲ µίαν νοῄσωμεν 
ἑνέργειαν Πατρὸς, χαὶ Υἱοῦ, xai ἁγίου Πνεύματος, 
ἀνάγχη τῇ ταντότητι τῆς ἑνεργείας τὸ ἠνωμένον 
τῆς φύσεως συλλογίζεσθαι. ᾿Αγιάζει χαὶ παραλαλεῖ, 
xai ζωοποιεῖ, καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα κατὰ τὸ ἆπαρ- 
άλλακτον χαὶ ὁ Πατὴρ, χαὶ ὁ Υἱὸς, χαὶ τὸ Πνεῦμα 
τὸ ἅγιον. "Qv οὖν ἡ ἑνέργεια µία χαὶ ἡ αὐτὴ, τούτων 
xaX dj φύσις ᾠσαύτως. 

Ἐκ τοῦ αὐτοῦ «Ἰόγου. 

Ei χρίστης μὲν ὁ Πατὴρ, χριστὸς Σὶ ὁ Yi, 
χρίσμα δὲ τὸ ΙΙνεῦμα τὸ ἅγιον, βασιλείας δὲ σὐμ- 
βολον τὸ χρίσμα, οὐδὲ τῆς βασιλιχῆς ἑνεργείας τὸ 
Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀπεξένωται. 

"Ert κανὰ Πγευματομάχων τοῦ ἁγίου KvplAAov 
cvAJori) ῥητῶν ἐκ τῶν ἁγίων Γραφῶν, 0c ὧν 
ἁποδείκγυται θεὸς τὸ Πγνεῦμα εὸ ἅγιον. Ἐκ 


τοῦ Θησαυροῦ δὲ αὕτη µετεγράφη, xAiy σπο- 
páónv καὶ κατ ixulopiv. J 


Ἐκ τῆς πρὸς Kopwülovc ἘπιστοΛῆς. 
Ὁ χολλώµενος τῷ Κυρίῳ ἓν Πνεῦμᾶ ἐστιν. Ἰδοὺ 
σαφῶς ἑνθάδε τὸ ΗΠνεῦμα λέγει Κύριον. Σαφέστερον 
δὲ τοῦτο ποιῶν ἐπιστέλλει περὶ τῶν Ἰουδαίων » 


857 


PANOPLIA DOGMATICA, — TIT. XII. 


858 


"Axpt γὰρ τῆς σήμερον ἡμέρας τὸ αὑτὸ xdAvppa A que diem, iuquiens, idem velamen in lectione Veteris 


ἐπὶ τῇ ἀναγγώσει τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης μένει 
μὴ àraxadvztópevor, ὅτι ἓν Χριστῷ καταργεῖται, 
'AAA' ἕως σήμερον ἡνίκα ἂν ἀναγινγνώσκηται Μω- 
σῆς, κά.ῖυμμα ἐπὶ τὴν καρδίαν αὐτῶν κεῖται. 
rixa δ' ἂν ἐπιστρέψῃ πρὸς Κύριον, περιαιρεῖ- 
ται tó κά ῖυμμα. 'O δὲ Κύριος τὸ Πνεῦμά ἐστιν. 
Ob δὲ τὸ Πνεῦμα Κυρίου, ἐκεῖ ἐλευθερία. Καὶ 
πάλιν, 'Hpeic δὲ πάντες ἀναχεκα Ίυμμένῳ προ- 
σώπω τὴν δόξαν Κυρίου κατοπτριζόµεγοι τὴν 
αὐτὴν elxóra μεταμορφούμεθα ἀπὸ δόξης εἰς δό- 
ξαν, καθἀπερ ἀπὸ Κυρίου Πνεύματος. 
Ἐκ τῆς αὐτῆς. 

Ὅ Παῦλος ἐπιστέλλων περὶ αὑτοῦ φησιν dv αρ- 
xf τῆς Ἑπ.ιστολῆς', Παῦμος ἁπόστο,ὸς ᾿Ιησοῦ 
Χριστευ. ἸΙδοὺ cago: ἐνθάδε «b τῆς ἀποστολῆς 
ὄνομα xal πρᾶγμα παρὰ Χριστοῦ, xal δι Υἱοῦ 
διισ(υρίζεται λαμθάνειν. Ἐν δὲ ταῖς Πράξεσι τῶν 
ἁγίων ἀποστόλων γέγραπταί τι τοιοῦτον. Λειτουρ- 
Τούντων δὲ αὐτῶν τῷ Κυρίῳ, καὶ νηστευόντω», 
αἷπε τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ἀφορίσατε δή uot τὸν 
IlaiJor, καὶ τὸν Βαργαδαν εἰς τὸ ἔργον, ὃ προσ- 
χέχ.Ίημαι αὐτούς. El τοίνυν κεχληκότος αὐτὸν εἰς 
ἀποστολὴν τοῦ Πνεύματος: παρὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ 
χεχλησθαί φησι, δείχνυσι σαφῶς οὐχ ἁλλότριον τῆς 
οὐσίας τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. 

Ἑκ τῆς αὐτῆς. 

Τίς γὰρ οἶδεν ἀνθρώπων εἰ μὴ τὸ πγεῦμα τοῦ 

ἀνθρώπου τὸ ἐν αὑτῷ, Οὕτω καὶ τὰ τοῦ θεοῦ οὐ- 


δεὶς ὄγγωκεν εἰ μὴ τὸ Πγεῦμα τοῦ θεοῦ. Ἡμῖν γὰρ 0 


ἀπεκά λνγεν' ὁ θεὸς διὰ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ. Τὸ 
γὰρ Πγεῦμα xávca ἑρευνᾷ, καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ. 
El τὸ πνεῦμα τοῦ ἀνθρώπου οὐκ ἐξ ἀποχαλύφεώς 
τινος οἶδεν ἑτέρου τὰ ἐν αὐτῷ, ἀλλ᾽ ὡς φυσικῶς xal 
χυρίως ὑπάρχον αὐτῷ, xat τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ οὕτω 
πάντα ἐρευνᾷ, xal Ὑγινώσχει xol τὰ βάθη τοῦ 
«ou * ἄρα kv θεῷ καὶ Πατρὶ «b Πνεῦμα τὸ ἅχιον, 
xai τῆς φύσεως τῆς θείας ἔσται, χαθάπερ χαὶ τῆς 
τοῦ ἀνθρώπου τὸ ἀνθρώπινον. 
Ἐκ τῆς αὐτῆς. 

'Ex θεοῦ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον εἶναί φαμεν, xat 
οὗ -ω πεπιστεύχαμεν. 'AXÀ οἱ πρὸς µόνον τὸ δύσ- 
Φημο» ἑτοιμότατοι xal τὰ ἄλλα πάντα ἐκ θεοῦ 
γενέσθαι φασὶ, τοῦ Παύλου Ὑγράφοντος * Elc θεὸς 
ó Πατὴρ, ἐξ οὗ τὰ πάντα. Εἶτα νοµίζουσιν &va- 
τρέπειν τὸ ἐχ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς εἶναι τὸ 
Πνεῦμα, διὰ τὸ φέρεσθαι xal κατὰ τῶν ποιημάτων 
τὸ ἐξ οὗ, ὅπερ ἐπὶ τῷ Πνεύματι χείµενον ἐχ τῆς 
οὐσίας αὐτοῦ φυσιχῶς ὑπάρχον ἀποδειχνύει. "AXI 
ἔστι πρὸς τοῦτο λέγειν, ὅτι xat ἐφ᾽ Yl χυρίως 
μὲν χεῖται τὸ Υἱὸς ὄνομα, χεῖται δὲ xat ἐπ᾽ ἀνθρώ- 
πων καταχρηστικῶς, xal οὗ δῄπου τὸ θέσει «iol, 
x11 κατὰ χάριν προσχείµενον ἀνατρέψει τὸν ἔχοντα 
φυσιχῶς. Οὕτω καὶ τὸ ἐξ οὗ τῶν ποιημάτων xat- 
η ορ)ύμενον οὐκ ἑποίσει πρὶλς τὴν οἰχείαν ταπείνω- 
σίν τε καὶ ὁμοουσιότητα τοῦ Πνεύματος τὸ ὑφηλόν 
«s xal θεῖχὸν, ἀλλὰ μενεῖ μὲν αὐτῷ χνρίως τὸ ἐξ 


* |[ Cor. in, 44-17. * bid. 15. 
*| Cor. viii, 6. 


* [ Cor. 1, 1. 


Testamenti manet, non revelatum, quoniam in Chri- 
sto desi*uitur. Sed ad hunc usque diem quando legi. 


tur Moses, velamen super cor. ipsorum positum. eat, 
Ubi vero se converterint ad Dominum, velamen au- 


feretur. Dominus autem Spiritus est. Ubi autem Spi- 
ritus Domini, ibi libertas *. Et rursum : Vos: au- 
lem omnes revelata facie gloriam Domini contem- 
plantes secundum 
mur de gloria in gloriam, tanquam α Domini  Spi- 
ritu *. 


Ex eadem. 

Paulus de se ipso scribens in principio Epistol:z : 
Paulus, inquit, apostolus Jesu Christi *. Aperte vi- 
des hic Apostoli nomen et munus a Christo, et per 
Filium se illud affirmat accipere. In. Actibus autem 
sanctorum apostolorum ita scriptumest : Sacrifi- 
cantibus illis Domino et jejunautibus dixit Spiritus 
sanctus : Segregate mihi Paulum εἰ Barnabam in 
opus, ad quod advocavi eos *. Si igitur cum a δρὶ- 
ritu vocatus sit, a Christo se vocatum dicit, perspl- 
cue demonstrat non alienüm ab essentia Filii Spiri- 
tum sanctum. . 


Ex eadem. 

Quis enim hominum novit eaque. sunt hominis, 
nisi spiritus hominis, qui in ipso est? Sic εἰ que 
sunt. Dei, nemo novit, nisi Spiritus Dei *. Nobis 
enim revelavit Deus per Spiritum suum, Spiritus 
enim omnia scrutatur, etiam profunda Dei *. Si 
spiritus liominis nemine patefaciente novit, qua 
sunt ín homine, cum naturalis sit, et proprius 
ipsius , et Spiritus Dei sic omnia serutlatur, et no- 
vit etiam profunda Dei, in Deo nimirum οἱ Patre 
est Spiritus sanctus; et nature divinse est, quem. 


admodum hominis spiritus est nature humans. 


Ex eadem. 

Ex Deo Spiritum sanctum esse dicimus, atque ila 
credimus. At isti qui ad calumuiandum tantummo- 
do sunt paratissimi, etiam alia omnia ex Deo esse 
dicunt, cum Paulus scribat : Unus Deus Pater, es 
quo omnia *, Atque ita probarese putant, ex Pa- 
trís essentia non esse Spiritumsanctum, quod illa 
vOX ser quo, ad res etiam procreatas referatur. 
Qua quidein vox cam de Spiritu sancto dicitur, eum 
ex ipsius essentia esse declarat. Verum sic istis 


possumus respondere, de Filio item proprie nomes- 


hoc Filius dici, quod tamen improprie de homini 
bus etiam dicatur. Nec si concessu et gratia aliqu 

bus tribuatur, propterea tollitur, quominus οἱ 
ipsius naturale. Sic etiam illud, ex quo, licet rebus 
quoque procreatis ascribatur, idcirco tamen subl. 

mis et divina Spiritus dignitas non aufertur, nec ea 
re fit, quominus sit ejusdem essentism. Sed cum 


* Act, xiu, 2. * 1 Cor. i 1341. * tbid. 10. 


ζωή 


eamdem imaginem trans(orma- 


L4 


859 


EUTIIYMII ZIGABENI 


80 


ipsi Spiritui proprie congruat illud ez quo, quoniam A ου, διὰ τὸ Ex τῆς οὐσίας εἶναι τοῦ Πατρός. Χωρή- 


est ex Patris essentia, refertur tamen etiam ad. ves 
procreatas, quoniam cum non essent, ex Deo ιβ” 
buerint ut sint, per Filium utique. 
Ex eadem. 

Rirsum scribitad Corinthios Paulus : Nos,inquiens, 
sumus templum Dei viventis, quemadmodum dixil 
Deus : Quoniam inhabitabo in ipsis, εἰ inambuiabo, 
«t erunt. mihi in populum, et ego 67Ο ipsis in Deum *. 
Jtrursum post hzc : 
sanctum Dei inhabitantem in vobis *. Et rursum : 
Si quis templum Dei corrumpit, corrumpet hunc Deus. 
Jemplum enim Dei sanctum esi, quod eslis vos *. Si 
igitur Spiritum accipientes, et templum et. domici- 
] um Dei declaramur, quippe qui Deum habemus in 


Nolite contristare Spiritum . 


σει δὲ xal ἐπ᾽ Exelva, διὰ τὸ ἐκ θεοῦ πρὸς τὸ εἶναι 
τὰ οὐκ ὄντα ὁραμεῖ» δι Υἱοῦ δηλονότε, 


Ἑκ τῆς αὐτῆς. 

Ἐπιστέλλει πάλιν Κορινθίοις ὁ Παῦλος * ᾿Ημεῖς 
γὰρ »αὓς θεοῦ ἐσμεν (orzoc, χαθὼς εἶπεν ὁ θεὸς 
ὅτι Ἐνοιχκήσω ἐν αὐτοῖς, xal ἐμπεριπατήσω, καὶ 
ἔσονταί µοι slc vaór, κἁὰγὼ αὐτοῖς ἔσομαι εἰς 
θεόν. Καὶ πἀλιν' 'Ezl τούτοις μὴ Avzsite có Πνεὺ- 
[i8 τὸ ἅγιον τοῦ 8600 τὸ ἐν οικοῦν ὑρῖν. Ka πάλιν” 
E! τις τὸν vaóv τοῦ θεοῦ φθεἰρει, φθερεῖ τοῦτον 
ó θεός. 'O γὰρ vaóc τοῦ θεοῦ ἅγιός ἐστιν, οἵτι- 
γές ἐστε ὑμεῖς. Οὐχοῦν εἰ τὸ Πνεῦμα λαθόντες, 
xaX ναὺς xal οἴκος τοῦ Θεοῦ χρηµατίζοµεν, ὡς 


nobis ipsis inhabitantem et inambulantem, ut. scri- B Θεὸν ἔχοντες ἓν αὐτοῖς οἰκοῦντα xal kp ntpcia- 


ptum est, quomodo non est Deus Spiritus sanctus, 
ctiam si nolint, qui contra sentiunt ? 
Ex Epistola ad Romanos. 

Scribit quibusdam Paulus recte adinoduin. sen- 
tieus el loquens : Quicunque Spiritu Dei aguntur, hi 
sunt filii Dei. Non enim accepistis spiritum servitu- 
lis iterum in timorem, sed accepistis Spiritum adop- 
tionís, in quo clamamus : Abba Pater *. Si igitur 
Spiritus sanctuseos Dei filios esse demonstrat, in 
quibus inhabitat, et divinze natura participes facit, 
adeo, ut qui propterea conjuncti sunt Deo super 
omnes exsistenti, cuin fiducia clament : Abba Pater, 
non inter 8ervos, neque inter res procreatas collo- 


«an4us est, sed illi potius divine essenlie dignitas 


iribuenda, cum ei ex ipsa sit, et ab ipsa sanctis 
per Filium prebeatur, atque ita deos faciat et [i- 
!:o8 Dei illos in quibus est. 

Ex Actibus apostolorum. 

Princeps apostolorum, cui divinum mysterium, 
wt Servator ait, noncaro, e sanguis revelavit, sed 
Pater, qui in. ccelis est "^, Ananiam — afferentem agri 
pretium, ex quo partem sibi reservarat, sic allo- 
quitur : Anania, cur implevit Satanas cor tuum, ut 
menlireris Spiritui sancto, et au[erres expretio agri *? 
Ac deinde subjicit : Non es mentitus hominibus sed 
Deo ?. Itaque si Spiritui sancto mentiens, Deo men- 
titur, Deus nimirum est Spiritus sanctus, et in. Deo 
naturaliter. 


Ex eodem libro. 

Que ex Servatoris nostri adventu promulgata 
suut bona, es quodam inloco de oibus swis lo- 
quens Dens. 1ta commemorat : Suscitubo i(lis pasto- 
res secundum cor meum, el pascent eas, pascenies 
cum scientia *. Paulus autem veritatis praco senio- 
res Ephesiorum alloquens : Attendite, inquit, vobis 
ipsis, εί universo gregi, in quo vos Spiritus sanctus 
posuil episcopos *. Quando igitur qux se facturum 
pollicitus est.Deus, cum potestate Spiritus perficit, 
et pastores constituit, ut in prophetis prowissum 
est, ab essentia divina non est alienus, sed tan- 


! 1 Cor. vi, 16. * Ephes. 1ν, $U. 
*Act. v, 9. " Ibid. 4, *Jereu. xxu, 4. 


3 TD Cor. 1, 16, 17. 
* Act, ΣΣ, 28. 


120v71, χαθὼς γέγραπται, πῶς οὐ θεὸς τὸ Πνεῦμα 
τὸ ἅγιον, χἂν μὴ βούληται ὁ δι’ ἑναντίας.; | 
Ἐκ τῆς πρὸς ᾿Ῥωμαίους ᾿Επιστο.ῆς. 
Ἐπιστέλλει τισὶν ὁ Παῦλος, xal µάλα 65 φρονῶν 
τε xai λέγων ὀρθῶς * Ὅσοι γὰρ év Πνεύμαει θεοῦ 
ἄγονται, οὗτοί εἶσιν' υἱοὶ θεοῦ. OU γὰρ &Ad6sts 
πγεῦµα OovAs(ac elc φόδον͵, ἆ 11 ἑλάδετε Πνεῦμα 
υἱομεσίας, ἐν ᾧ κράζοµε», Α6δᾶ à Πατήρ. Οὐχοῦν 
el τὸ ἱνεῦμα τὸ ἅγιον υἱοὺς ἀποδειχνύει Θεοῦ τοὺς 
ἐν οἷς χατοιχεῖ, xal θείας ἑἐργάζεται φύσεως xoc 
νωνοὺς, ὡς ἐντεῦθεν ἠνωμένους τῷ ὑπὲρ πάντα 
ὄντι θεῷ μετὰ παῤῥησίας ἀναθοᾷν, « 'A66à ὁ Πατὴρ, 
οὐχ ἓν δούλοις, οὐδὲ ἐν τοῖς ποιήµασι τετάξετα:, 


σ φορέσει δὲ μᾶλλον φυσικῶς τὸ τῆς θείας οὐσίας 


ἀξίωμα LE αὐτῆς τε ὑπάρχον, χαὶ παρ᾽ αὐτῆς vel; 
ἁγίοις δι Υἱοῦ χορηγούμενον, διά τε τοῦτο θεοποι- 
οὔν, xal εἰς νἰότητα χαλοῦν ἓν ole ἂν γένοιτο. 

Ἐν τῶν Πράξεων τῶν ἁποσεόᾶων. 

Ὁ τῶν ἁποστόλων πρόκριτος ᾧ τὸ Osloy µυστήριον, 
καθά φησιν ὁ Σωτὴρ, σὰρξ, καὶ αἷμα οὖκ ἀπεχάλν- 
yer, àAA ὁ Haehp ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, λέγει πρὸς 
ἸΑνανίαν, προσάγοντα μὲν τὴν τοῦ χωρίον τιμὴν, ἆπο- 
νοσφισάµενον δέ τι µέρος ἀπ αὐτῆς ^ Ανανία, διαςί 
ἐπ.Ἰήρωσεν ὁ Σατανᾶς τὴν καρδίαν σου ψεύσα- 
σθαι τὸ Πγεῦμα τὸ ἅγιοΥ, καὶ γνοσφἰσασθαι ἀπὸ 
τῆς τιμῆς του χωρίου ; Εἶτα συνάπτει τούτοις 5 
Οὐκ ἑψεύσω ἀνθρώποις, ἁ.λὰ τῷ 86p. Οὐκοῦν 
εἰ ὁ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι φευδόµενος, τῷ Θεῷ ψεύδε- 


D ται, θεὸς ἄρα τὸ Πνεῦμα, xai ἓν θεῷ φυσιχκῶς. 


*Ex τῶν αὐτῶν. 

Τὰ ix τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐπιδημίας εὐαγγελι- 
ζόμενος ἀγαθά φησί που ὁ θεὸς περὶ τῶν ἑαυτοῦ ποι- 
µνίων, ὅτι Ἀνασεήσω αὐτοῖς ποιµένας κατὰ τὴν 
καρδίαν µου καὶ ποιμανοῦσιν αὐτὰ ποιµαίνοντες 
μας) ἐπιστήμης. Παῦλος δὲ ὁ τῆς ἀληθείας χῆρνξ τοῖς ' 
Ἐφεσίων πρεσθυτέροις προσομιλῶν, Προσέχετε, yr 
oiv, ἑαυτοῖς, καὶ Καγτὶ τῷ ποιμκίφ. ἐν ᾧ ὑμᾶς τὸ 
Πνεὔμα τὸ ἅγιον ἔθετο ἀπισκόπους. Ὅτε τοίνυν ἅπερ 
ὑπέσχετο δρᾷν ὁ abo μετ ἐξουσίας, τὸ Πνεῦμα πληροί, 
xa ποιμένα» ἐγείρει κατὰ τὴν ἐν προφήταις éxar- 
γελίαν, οὐχ ἁλλότριον ἄρα τῆς θείας οὐσίας ἐστὶν, 


* Ron, vur, 44, 15. * Mattb. xv: 17. 


861 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XIT. 


809 


ἀλλ ὡς ἑνέργεια φυπτιχή τε xal οὐσιώδης, xal ἓν- A quam vis naturalis, et ex essentia. constans, atque 


πόστατος ἐξ αὐτῆς προϊοῦσά, xal iy αὐτῇ µένουσα, 
πάντα ἑργάξεται τὰ τοῦ θεοῦ. 
Ἐκ τῶν αὐτῶν. . 

Ἀθηναίοις ὁ Παῦλος τὰ πρὸς εὐσέδειαν διαλεγό- 
µενος, καὶ τὸν ἀληθῃῆ καταγγέλων θεὸὺν ἔφασχεν, 
ὅτι Ἐν αὐτῷ ζῶμεν, καὶ χινούμεθα, καὶ écpéy. 
Ὁ δέ ye Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς τὴν τοιαύτην 
&vépyeiav τὴν γενοµένην Ίκαρὰ τοῦ Θεοῦ τῷ ἁγίῳ 
Πνεύματι περιτίθησι λέγων * Τὸ Πγεῦμά ἐστι τὸ 
ζωοποιοῦν. rb; ἄρα τὸ Πνεῦμα τὸ ἐν p ζῶμεν, 
xal κχινούµεθα, xal ἐσμὲν, χατὰ τὴν τοῦ Παύλου 
φωνὴᾶν, xal τὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν µαρτυρίαν. 

- Ἐκ τῶν Ψαλμῶν. 

Λέγει πουψάλλων ὁ µαχάριος Δαθὶδ, xal τοὺς 
Ἀόγους ἀνατείνων πρὸς θεόν ' Ποὺ πορευθῶ ἀπὸ 
tov Πγεύὔματός cov, xal ἁπὸ τοῦ προσώπου σου 
ποῦ φύγω», ᾿Εὰν ἀναθῶ εἰς τὺν οὑρανὸν, σὺ 
&xsi cl. Εὰν καταθῶ εἰς τὸν δην, πάρει. ᾿Εὰν 
ἁ) α ἰάδοιμι τὰς ατἐρυγάς µου χατ᾽ ὄρθρο», καὶ 
χατασκηγώσω εἰς τὰ ἔσχατα τῆς θα.ἰάσσης. Kal 
γὰρ ἐχεῖ ἡ χείρ σου ὁδηγήσει µε, xal καθέξει µε 
ἡ δεξιά σου. "Οτε τοίνυν τὸ Πνεῦμα xol πρόσωπον 
ἀποχαλεῖται τοῦ Πατρὸς, ὡς ἐξδειχονίζον διἁ τῖς 
θεοπρεποῦς ἐνεργείας την ἐξ ἧς ἐστιν οὐσίαν, ἆπο- 
χαλεῖ óh xal χεῖρα διὰ τὴν ἐνυπάρχουσαν αὐτῷ 
παντουργὀὸν δύναμιν, πῶς οὐχ ἂν εἴη θεὸς, xal κατ) 
οὐσίαν τῷ Πατρὶ συνηµμµένον, ἐξ αὑτοῦ τε ὃν, καὶ 


àv αὐτῷ, ὥσπερ οὖν xal dj χεὶρ τοῦ ἀνθρωπείου σώ- - 
µατος o0 χεχώρισται, δέδεται δὲ μᾶλλον ἐν αὐτῷ, C 


xai ἑῤῥίζωται φυσιχῶς, 
ἛἜκ τῆς αρὸς Κορινθίους. 

Ἐπιστέλλει ὁ Παῦλος τοιῶσδε΄ Γνωρίζω δὲ ὑμῖν, 
ὄτει οὐδεὶς ἐν Ηνεύματι θεοῦ Jadov «ἰέγειἀνάθεμα 
"Incoór. Καὶ, Οὐδεὶς δύναται εἰπεῖν Κύριον 'In- 
σοῦν, εἰ μὴ ἐν Πγεύματι ἁγίῳ. Πρόδηλον οὖν, ὅτι ὁ 
µετέχων τοῦ ἁγίου Πνεύματος οἶδεν ὄντα Κύριον "In,- 
σοῦν. Ὥσπερ οἱ μέλιτος ἀπογενσάμενοι διὰ τῆς ἐξ αὖ- 
ςοῦ ποιότητος οἴδασιν, ὅτε γλυχὺ τὸ µέλι, οὕτω xai ὁ 
τοῦ Πνεύματος μέτοχος. Οὐκοῦν £x. τῆς οὐσίας τοῦ 
Yieu τὸ Πνεῦμα πο,ότης τις, ἵνα οὕτως εἴπωμεν, 
ὑπάρχον τοῦ χυριεύοντὸς ἁπάντωνθεοῦ. Ei δὲ τοῦτό, 
θεὺς ἄρα, xal οὐ γενητὸν, ὥσπερ τοῖς ἑτεροδόξοις 
δαχξ[. 


subsistens, et ex ipsaprovenieus, et in ipsa maneus — 
omnia facit, qu: Dei sunt. 
Ez eodem libro. 

Paulus ad Athenienses de religione verba fa- 
cjens : Quoniam in ipso, inquit, vivimus, et move- 
mur, ei sumus !*. At Dominus noster Jesus. Christus 
hanc vim, quz nobis a Deo,esi, ascribit. Spiritui 
sauclo : Spiritus, iuquiens, est, qui vivificat 3. 
Deus ergo Spiritus ille, inquo vivimus, movemur, 
ei sumus, ut Paulus dicit, et Servator noster te- 
statur. 


Ez Psalmis. — 

Canens quodam loco beatus David, verbaque sua 
ad Deum dirigens : Quo, inquit, ibo aJSpiritu (κο, 
εί quo a facie tua [ugiam ? Si ascendero in celum, { 
illic es. Si descendero iniu[ernum, ades. Si sumpse- 
το pennas meas diluculo, et habitavero in extremis 
maris. Élenim illuc manus tua deducet me,et. tene- 
bit dextera ἰκα *. Cum igitur Spiritum el faciem . 
Patris nominet, tanquam exprimentem per divinam 
actionem essentiàm, ex qua est, nominet etiam ma- 
num propter,rerum omnium effectricem, que in 
ipso est, potestatem, quomodo Deus non est, et Γ - 
tri per essentiam conjuncius , cum etexipse, οἱ in 
ipsojsi!, quemadniodun et manus ab humano cor- 
pore uon est sejuaeta, sed inipso polius vincta, εἰ 
paturaliter inhicret 2 


Ex Epistola ad Corinthios. 

. Scribit Paulus ad hunc modum : Notum facio vobis 
qued nemo in Spiritu Dei . loquens. dicit | anathema 
Jesum. Et: Nemo potest dicere Dominum Jesum, nisi 
ἐπ Spiritu sancto*. Quibus ex verbis facile con- 
siat, eum, qui particeps sit. Spiritus sancti, nossc 
Dowinum Jesum; qui auleyi saucti Spiritus. expers 
sit, cum ignorare. Quomodo igitur, qui Spiritum 
ssseeutus est, novit Dominum esse Jesum? Qnem- 
admodum qui mel degustarunt, propter qualita- 
tem ipsius, cognoscunt mel esse dulce, aic eliam 
qui Spiritus participes faeti sunt, Ἐκ esseptia igi- 
tur Filii Spiritus qualitas quaedam, ut ita dicam, - 


exsistit Dei, qui omnibus dominatur. Quod οἱ ita est, Deus est, nonautem factus, ut. aliter aentientibus 


videtur. 
Ἐκ εῆς αὐτῆς. 

Τὰς τῶν θείων χαρισµάτων διανομὰς 6 µαχάριος 
Παῦλος τῇ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἀνατιθεὶς ἑνεργείᾳ 
γράφει πάλιν’ Ὦ μὲν διὰ τοῦ Πνεύματος δίδοται 
Aóroc σοφίας, ᾧ δὲ Aóyoc γγώσεως κατὰ τὸ αὐτὸ 
ΗΠγεῦμα, ἅ-Ίφ δὲ πίστις ἐν τῷ αὐτῷ Πνεύματι’ 
&A4q δὲ χαρίσματα ἱαμάεων ἐν τῷ ἐνὶ Πνεύμαευν 
dAJqp δὲ γένη Υλωσσῶγ. Ταῦτα δὲ πάντα évapretc 
t0 ὃν καὶ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα, διαιροῦ» ἰδίᾳ ἑκάστῳ, 
«αθὼς βού.εται. 'ÀAXX εἰδὼς, ὅτι τὸ Πνεῦμα Βεός 
ἐστιν, Ey τῇ αὐτῇ πάλιν Ἐπιστολῇ φησιν "Καὶ οὓς μὲν 


Ex eadem. 

Dívinorum munerum distributiones beatus Pau- 
lus sancti Spiritus ascribems aetioni : Alii, inquit, 
per Spiritum datur s-rmo sapientie, alii autem. ser- 
mo scientie secundva eumdem Spiritum ; alii fides 
ín eodem Syiritu; alii gratia sanitalum in uno. Spi- 


rin ; alii ganera linguarum, Hac autem omnia ope- 


ratur unus atque idem. Spiritus, dividens sigillatim 
unicuique, prout vuls *, idem Apostolus euro acirei 
B.iritum esae Deurs, iu eadem Epistola : Et alios 
quidem, inquit, Deusin Kcclesia oonetituit, primum 


' Act, xvi, 28... ? Joan, vi, 01. ? Psal, cxxxvin, 7-410.. * I Cor. xu, $9. "ibi. 8-11. 


863 


EUTHYMII ZIGABENIÍ. 


δι 


apostolos, deinde prophetas, tertio doctores, deinde A ἔθετο ὁ θεὸς év τῇ ᾿Εκκλησίᾳ πρῶτον ἁποστό- 


virtules, postea. gratias curationum, opitulationes, 
gubernationes, genera linguarum *. Quid igitur du- 


:. ^ bitant, an Spiritus sit Deus per essentiam, qui so- 


lum ad calumniandum sunt paratissimi, cum Pau- 
lus apertissime dicat, Spiritum esse qui gratiarum 
genera dividat, quemadmodum vult, deinde veré 
subjiciat Deum esse, qui in ecclesiis hzc ipsa dis- 
tribuat? Nonne autem absurdum est, eos qui recte 
"volunt sentire, nou Pauli verbis, sed stultis aliorum 
dictis attendere ? Deus ergo Spiritus est, licet ameu- 
tes homines nolint. 


Ex eadem. 


Scribit rursus idem Apostolus : Si nos, inquiens, B 


vobis spiritualia seminavimus, magnum est, si. car- 
nclia vestra metamus ? ? spiritualia nimirum appel- 
la! divina, sicut carnalia. quai ad carnem pertinent. 
Quamobrein si divina, hoc est, Dei mysteria recte 
appellavit spiritualia, Deus profecto Spiritus est, 
cujus mysteria vocavit spiritualia. 


Ez Joannis Evangelio. 

Quo/am loco de seipso loquens in Evangeliis Ser- 
πιο: Ego, inquit, sum veritas *, Beatus autem 
Joannes, ex Patris essentia atque Filii Spiritum 
esse demonstrans, Spiritum, inquit, veritatis, qui a 
Patre procedit *. In. Epistola autem : Spirilus, in- 


quit, est. veritas *. Quomodo igitur, cum ex Patre C 


procedat, et Spiritus veritatissit propter similitu- 
dinem et ejusdem essentize naturam, adeo, ut ipse 
quoque veritas appelletur, factus et creatus sit? 
Absurdum id quidem est. Itaque Deus est Spiritus, 
siquidem veritas est, et a Patre procedit. 


Ez eodem. 

Beatus Joannes de Verbo Dei loquens ipsum esse 
dixit lucem veram, quz illuminat omnem hominem 
venientem in. hune mundum *. Át. sapientissimus 
Paulus Spiritum sanctum splendere iu cordibus 
nostris affirmavit ad illustrationem gloriz Dei in 
persona Christi ". Proinde cum Verbum sit lux 


vera, splendeat autem Spiritus sanctus, necessario D 


fatendum est, e sentie Verbi esse etiam Spiritum 
sanctum, per quem illuminat omnem hominem, cuni 
Spiritus sancti splendorem tanquam essentix pro- 
prie radium quemdam emittat. 


Objectio hereticorum. 

Si sanctorum, inquiunt, animos Spiritu sancto 
Deum ungere affirmatis, unguenti. locum et ordi- 
nem Spiritus obtinebit. Porro qui fleri potest, ut 
ejusdem essentiz sit unguentum, et ille qui ungit, 
cum consuetudo. nostra id. non. patiatur? ο omni 
siuliiiia ebrii, et omnium turpissima pleni temerita- 


! Ephes, iv, 11. * E Cor. ix, 11. 
ΣΗ Gor. iv, 6 


35 Joan. xiv, 6. 


Jove, δεύτερον προφήτας, tpitor OuibgeudAcoc, 
εἶτα δυγάµεις, ἔπειτα xaplouaca ἱαμάτων. ἄντι- 
ἑήψεις, κνδερνῄσεις, γένη γλωσσῶν. TC. *olvov 
ἀμφιδάλλουσιν, εἰ θεὸς τὸ Πνεῦμα ὑπάρχει κατ 
οὐσίαν, ol πρὸς µόνον τὸ δυσφημεῖν ἑτοιμότατοι, 
Ἱ[αύλου σαφέστατα διειπόντος μὲν, ὣς tb IIveupá 
ἐστι τὸ διαιροῦν, χαθὼς ἂν αὐτὸ βούληται, τὰ τῶν 
χαρισμάτων εἴδη, εἶτα πάλιν θεὸν εἶναι φάσκοντος 
τὸν by ταῖς ἐχχλησίαις τὰ τοιαῦτα χορηγοῦντα τοῖς 
ἁγίοις, Πῶς δὲ οὐχ ἄτοπον τοὺς ὀρθῶς ἐθέλοντας 
φρονεῖν μὴ ταῖς τοῦ Παύλου φωναῖς. ἀλλὰ ταῖς 
ἄλλων προσέχειν ἁδουλίαις ; θεὺς οὖν «b Πνεῦμα, 
χᾶν οἱ ἁμαθεῖς μὴ βούλωνται. 
Ἐκ τῆς αὐτῆς. 

Ἐπιστέλλει πάλιν ὁ Παῦλός τισιν * El ἡμεῖς ὑμν 
τὰ πνευματικὰ ἑσπείραμε»ν, μέγα si ἡμεῖς ὑμῶν 
τὰ σαρκικὰ θερἰσοµεν ; Ἁλλ' ἔστι ὅΠλον, ὅτι πνευ- 
ματικὰ τὰ θεῖα πάντα εἶναί φῆσιν, ὥσπερ οὗν xal 
τὰ σαρχιχὰ τὰ τῖς σαρχός. El τοίνυν τὰ θεῖα, 
τουτέστι τὰ περὶ θεοῦ µυστίέρια, χαλῶς 6h µάλα 
ποιῶν ἀποχέχληχε πνευματιχὰ, θεὸς ἂν εἴη s 
Πνεῦμα, οὗ xal µνστήρια χέχληχε πνευματικά. 

Ἐκ τοῦ κατὰ Ιωάννην Εὐαγγε-ξίου. 

Ἑν τοῖς Εὐαγγελίοις πού φησιν ὁ Σωτὴρ περὶ 
ἑαυτοῦ,ε Ἐγώ εἰμι fj ἀλήθεια., 'O δὲ µακάριος Ἰωάν- 
νης Ex τε τῆς τοῦ Πατρὸς οὐσίας χαὶ τοῦ Ylou sb 
ΠΗνεῦμα δειχνύων, ἓν μὲν τοῖς Εὐαγγελίοις φηαί» 
Τὸ Πγνεῦμα τῆς ἀ.ηθείας, ὃ παρὰ vov Παερὸς 
ἐκπορεύεται kv δὲ τῇ ἱπιστολῆ: Τὸ Πνεῦμά doter 
ἡ ἀ:ῑήθεια. Πῶς οὖν τὸ Ex τοῦ Ilospbc ἑχπορενό- 
µενον, xat Πνεῦμα τῆς ἀληθείας ὑπάρχον διὰ τὴν 
ἑμφέρειαν, xat τὴν τῆς οὐσίας ταυτότητα, ὡς ἁλη- 
θειαν χαλεΐσθαι, xai αὐτὸ γἐνητὸν ἂν εἴη xal κε» 
ποιηµένον ; ᾽Αλλὰ τοῦτο ἄτοπον. Οὐχοῦν «b [Iveupa 
θεὸς, εἴπερ ὄντως ἀλήθεια, καὶ ἐκ Πατρὸς ἑχπορεύε» 
σαι. 

Ἐκ τοῦ αὐτοῦ. 

'O µαχάριος Ἰωάννης περὶ τοῦ θεοῦ Λόγου δια- 
λαµθάνων, αὐτὸν εἶναί φησι τὸ φῶς τὸ ἀληθινὺν, 
ὃ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς εὺν κύ- 
σµον. 'O δὲ σοφώτατος Παῦλος τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον 
ἑλλάμπειν ἓν ταῖς χαρδίαις ἡμῶν διισχυρίσατο plc 
φωτισμὸν τῆς Υνώσεως τῆς δόσεως τοῦ θεοὺ ἐν 
προσώπῳ Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ὅτου τοίνυν ὁ Λόγος μὲν 
ἔστι τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, ἑλλάμπει δὲ τὸ Ηνεῦμα οὐ 
ἅγιον, ἀνάγχη πᾶσα τῆς οὐσίας τοῦ Λόχου χαὶ ὸ 
Πνεῦμα συνομολογεῖν, δι) οὗ φωτίζει πάντα ἄνθρω- 
πον, ὥαπερ τινὰ τῆς οἰχείας φύσεως ἀκχτῖνα προτεί- 
νων τὴν διὰ Πνεύματος Ελλαμφιν. 

᾽Αντίθεσις αἱρετικῶν. 

El τὰς τῶν ἁγίων, φησὶν, ψνχὰς καταχρίεσθαί 
φατε παρὰ θεοῦ τῷ ἁγίῳ Πνευματι, tv τάξει µύρου 
«b Πνεῦμα χείσεται. Καὶ πῶς ἂν εἴη τῆς αὑτῆς οὐ- 
σίας τῷ χρίοντι τὸ μύρον, μηδὲ τῆς καθ᾽ ἡμᾶς συν- 
ηθείας τὸ τοιοῦτον ἐπιδεχόμενονυ ; ὢ πάσῃ µεθύοντες 
ἀνοίᾳ, xai τῆς ἁπασῶν αἰσχίστης ἀθουλίας ἀνάπλιῳ! 


* Joan. xv, 26. *1Joan. v, 6. *Joan. 1, 9. 


865 


PANOPLIA DOGMATICA. — 'TIT. XII. 


806 


Οὐ βραχὺ διανῄψαντες, καὶ τὰς περὶ σωμάτων ἀφέν- A t1 Nonne parumper resipiscetis, et corporeas οοκἰ- 


τες ἑννοίας, ἀνελεύσεσθε πρὸς τὰ μεγάλα τῆς θεολο- 
γίας ὑφψώματα, xal θεοπρεπῶς τὰ περὶ τῆς θείας 
φύσεως λαλούμενα διαληψεσθε, χᾶἂν ἀνθρωπίνοις προ- 
φέρηται ῥήμασι, xal τῆς πρὸς ἡμᾶς συνηθείας οὐχ 
ὑπερθαίΐνῃ τὸ σχΏμα, διὰ τὸ μόλις οὕτω δύνασθαι 
νοεῖν τοὺς ἀχροωμένους ; "Iva δέ τι ταῖς ὑμῶν εὑη- 
θείαις εἴπωμεν συγγενὲς, εἰ bv τάξει µύρου τὸ 
Πνεῦμα χείσεται xa0' ὑμᾶς, ἐπειδὴ τὸ χρίσμα τοῦ 
χρίοντος δεῖ πάντως εἶναι ἑτεροούσιον, ἀνάγχη Xé- 
γειν, ἐπειδὴ «5. μύρον ἐκ πολλῶν αυντέθειται παρὰ 
τῶν εἰς τοῦτο σορὼν, ἀνάγχη χαὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον 
διὰ πολλῶν ἡμῖν xa ποικίλων .συγχεῖσθαι μερῶν. Καὶ 
πάλιν ἐπειδὴ τὸ μύρον ἄλογον, ἄλογον ἕστω xai τὸ 
Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Ἡ μὲν ἐπὶ τούτῳ δυσφηµία δρα- 
μεῖται πάντως elo τὰς ἑχείνων χεφαλάς * ἡμεῖς δὲ 
αὐτοῖς ἀντεπαγάγωμεν, El ἑτεροούσιον τὸ ΠΗνεῦμα τὸ 
ἅγιον τοῦ ἐν αὐτῷ χρίοντος τοὺς ἁγίους θεοῦ, πῶς, 
τοῦ Πνεύματος οἰχοῦντος tv ἡμῖν, Χριστὸς οἰχῶν 
ἀποδείχνυται ὁ τῷ Πατρὶ χατ᾽ οὐσίαν οὐχ ἕτερον ὤν 
Ὅπερ εἰδὼς xa1ó Παῦλος ἐπιστέλλει' "Ira ὄφη ἡμῖν 
κατὰ τὸν π.Ιοῦτο» τῆς δὀόοεως αὐτοῦ δυνάμει 
πραταιωθηγαι διὰ τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ. elc τὸν 
ἔσω ἄνθρωπον κατοικῆσαι τὸν Χριστὸν διὰ τῆς 
πίστεως ἐν ταῖς χαρδίαις (ἡμῶν. "Ov τοίνυν διά 
τοῦ Πνεύματος εἰς τὸν ἔσω ἄνθρωπον ὁ Ἀριστὸς κατ» 
οιχεῖ, πρόδηλον δήπουθεν, ὡς οὐχ ἀλλότριόν ἔστι 
τῆς οὐσίας αὑτοῦ τὸ δι οὗ τοῖς ἁγίοις ἑνοιχῶν 
φαίνεται. 
'Ex τοῦ κατὰ Ἰωάγην» Εὐαγγεᾶίου. 

Ὅ Κύριος ἡμῶν Ἰησοὺῦς Χριστὸς τιμ]ν ἀποσώ- 
νων τῇ θείᾳ φύσει, ἀφεθήσεσθαι μὲν διισχυρίζεται τῷ 
λέχοντι λόγον κατὰ τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου, τῷ δὲ εἰς 
τὸ ἅγιον Πνεῦμα δυσφηµήσαντι οὐχ ἀφεθήσεται οὔτε 
&v τῷ νῦν αἰῶνι, οὔτε àv. τῷ µέλλοντι,. AX" εἴπερ 
ἣν ποίηµα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, xat μὴ τῆς θείας οὐ- 
σίας ὑπῆρχε Πατρὶ συνθεολογούµενον, πῶς ἡ εἰς αὑτὸ 
δυσφηµία εοσαύτην ἔχει τὴν κόλασιν, ὅση χατὰ τῶν 
εἰς θεὺν δυσφημούντων ὀρίζεται; Αλλ' ἔστι δηλον, 
ὅτι θεὸς ἐκ θεοῦ, xai ἓν θεῷ τὸ Πνεῦμα, τὸ ὡς θεὸς 
τιμώμενον παρὰ ταῖς θείαις Γραφαῖς, καὶ οὕτως 
ὑπάρχον τῇ φύσει. 

Ἐκ τοῦ αὐτοῦ. 

El, χαθάπερ φησὶν ὁΣωτὴρ,ε Ογεννώμενος kx τοῦ 
Πνεύματος πνεὺμά ἐστιν ΄ » ὁ δὲ τοιοῦτος οὐχ ἐς ai- 
µάτων, οὐδὶ Ex θελήµατος ἀνδρὸς, ?) Υυναιχὸς, ἀλλ᾽ 
ἐχ 8:00 ἐγεννήθη * θεὺς ἄρα τὸ Πνεῦμά ἐστι χατὰ 
φύσιν τὸ τοὺς υἱοὺς ἀναγεννῶν cl; ἑνότητα τὴν πρὸς 

«θεὸὲν διὰ τὸ κατοικεῖν ἐν αὐτοῖς, xat τῆς ἰδίας φύσεως 
ἐργάζεσθαι κοινωνούφ., . 

El θεοποιεῖ τὸ Πνεῦμα τοὺς ἓν οἷς ἂν Υένο:το, xal 
μετόχους θείας ἐργάζεται φύσεως, ἄρα ἐστὶ χαὶ ἐκ 
τῆς θείας οὐσίας φυσιχῶς δι᾽ Υἱοῦ τῇ χτίσει χορη- 
γούμενον, xal ἀναμορφοῦν αὐτὴν, ὡς πρὸς ἑαυτό. 
"Ὢσπερ γὰρ φωτὸς οἰχεῖον ἔργον ἑστὶ τὸ φωτίζειν, 
xai οὐχ ἄν τι δύναιτο φωτίζειν, εἰ μὴ ὑπάρχει φῶς' 
εὔτω xaX τοῦ θείου Πνεύματος ἔργον τὸ θείους ἑργά.: 
ζεσθαι τοὺς δεξαµένους αὐτὸ, xal οὐδ' ἂν φύσεως 


! Ephes. ni, 16, 11. *. Μαιν xn, 52. 


? Joan. 11, 6, 


tationes omittentes, ad sublimem theologie ma- 
gnitudinem conscendetis, et quae de natura divisa 
dicta sunt, licet humanis verbis euuutientur, no- 


Straeque consuetudinis rationem, quod vix ita pos- ο. 


sint ab audientibus percipi, non superaut, ratione 
tamen Deo couveniente intelligetis? Verum stult-- 
Li: vestrae congrueus aliquid respondeamus. Si per 
vos unguenti locum atqne ordinem Spiriwus obtinc- 
bit, quoniam unguentum ab eo qui ungil, diversum .. 
habere naturam necesse est, num etiatn. quoniam 
unguentum ab artificibus ex multis conficitur, ne- 
cesse eritzvobis et Spiritum sanctum multis ex par- 
tibus esse compositum? Praterea cum unguentum 
rationis sit expers, rationis expers sit etiain. Spiri- 
tus sanctus. Quod hoc in re male dictum esf, in eo- 
rum capita omnino decurret. Nos autem contra sic 
objicieinus : Si diversa Spiritus essentia est a Deo, 
qui sanctos ungit ipso Spiritu, cur Spiritu in nobis 
habitante Chris:us habitare demonstratur, qui non 
est essentia diversus a Patre? Quod quidem Pawu- 
lus intelligens : Ut det, inquit, nobis secundum disvi- 
lias glorie suce vir ute cosroborari per. Spiritum 
suum, in interiore homine, habitare Christum per 
fidem in cordibus nostris *. Cum igitur Christus 
per Spiritum habitet in homine interiore, perspi- 
cuum est, ipsum essentia non differre ab eo per 
quem in sauciis videtur habitare. 


Ex Joannis Evangelio. 

Dominus noster Jesus Christus, divin» natu- 
re honorem servans, ei qui verbum adversus Fi- 
lium hominis dixerit, veniam aflirinat datum iri. At 
qui in Spiritum sanctum ialedicta coujecerit, ei nc» 
queinhoc szeculo ignotum iri, neque in futuro 3. Quoi 
si creatusest Spiritus sanctus, cui maledicta in ipsum 
conjicienti tantum proponitur supplicium, quax- 
tum Deo maledicentibus est definitum ? Constat igitur 
Deum ex Deo esse Spiritum sanctum, qui ut Deus ho - 
noratur ja Scripturis divinis, atque ita vatura est 
Deus. 


Ex eodem. 
Si, quemadmodum Servator ait : Qui notus est ex 


D Spiritu, spiritus est *, hujusmodi autem non ex san- 


guinibus neque ex voluntate viri, aut feminz, sed 
ew voluntate Dei natus est *, Deus utique natura 
est Spiritus sanctus, qui filios regenerat, ut eum 
Deo conjuugantur, quod quidem prastat, dum io 
illis habitat, naturzeque suz participes facit. 

Si Spiritus eos in quibus est deos reddit, divins- 
que nature participes facit, ex divina nimirum 
esaáeniia est naturaliter, et rebus procreatis per 
Filium datus, eas tanquam sibi ipsi similes efficit. 
Quemadmodum proprium lucipus os est. illustrare, 
nec possel quidquam illustrare, nisi esset. lux, iia 
sancti Spiritus opus est divinos eflicere, a quibus 
ipse sascipitur, nec eos, qui. ipsum habent, divi- 


* Joan. i. 18. 


867 


esset natura. 
Objectio hereticorum. 

Spiritum, inquiunt, sanctificare, vos quoque con- 
fitebimini, Verum id facit non per se, quod natu- 
ra sit ejusmodi, sed ut iustrumentum ex ferro aliave 
confecium materia ab igne stumpta caliditate ignis 
manere fungitur, sic ipse accepta a Deo sanctitate 
vebus etiau procreatis impertitur. Quod quidem de 
illius, qui mentiri non potest, testimonio compro- 
batur, nempe Servatoris nostri : Qui de mee, in- 
quit, accipiet '. 

Non, De meo, inquit, accipiet, et sanctificabit vos 
(quod tamen si dictum esset, nihil inde offensio- 
nis auditores perciperent), sed : De meo, Servator 


EUTHYMII ZIGABENI 
θείας ἑδείχνυε κοινωνοὺς τοὺς ἔχοντας αὐτὸ, εἰ μὴ 


nz naturz participes demonstraret, uisi divinze ipse A 
. τῆς θείας οὐσίας ὑπῆρχεν αὖτό. — 


808 


Αγτείθεσις αἱρετικῶν. 

Αγιαστικόν φασιν εἶναι τὸ Ηνεῦμα, xal αὐτοὶ 
συνομολογἑσετε, οὐχ αὐτὸ χαθ᾽ ἑαυτὸ φύσει τοιοῦτον 
ὑπάρχον, ἀλλ᾽ ὥσπερ τι αχεῦος, ἐχ σιδήρου τυχὺν ἡ 
xai ἑτέρας ὕλης τῆς, Ex πυρὸς μετασχὸν θερµότητος 
τὰ τοῦ πυρὺὸς ἐξεριάζεται, οὕτω χαὶ αὐτὸ τῆς παρὰ 
Θεοῦ πληρούμενον ἁγιότητος µεταδίδωσι τῇ χτίσει 
τοῦ ἁγιασμοῦ, xal ἐπὶ τούτοις ἡμῖν ἀφε»δὴς μάρτυς 
αὐτὸς ὁ Σωτὴρ Ὑενήσεται λέγων περὶ αὐτοῦ, ὅτι 
'Ex τοῦ ἐμου Aryrecat. 

0ὐχΧ, Ex τοῦ ἐμοῦ λήφεται,κα) ἁγιάσει ὑμᾶς, ϱτ- 
aiv ὁ Σωτὴρ (εἰ xai ὅτι μάλιστα xal εἰ κατὰ τούτον 
εἴρητο τὸν τρόπον, οὐδεμίαν τοῖς ἀχροωμένοις ἐποίτ- 


inquit, accipiet, et. annuntiabit vobis. Quippe quini» D σεν ἂν τὴν ζημίαν)' πλὴν, Εκ τοῦ ἐμοῦ -ήψεται, 


bil à s& loquetur, sed quie audierit, loquetur. (juo- 
niam peracto in carue humani geueris redimendj 
eonsilio ad Patrem erat asceusurus, et discipulis 
emis se Paracletuin esse missurum  proniserat, ne 
quis Spiritum sanctum aliquid preter sententiam 
ipsius instituturum  suspicaretur, aperte demon- 
s.rat, eum, cum Spiritus suus sit, ex seiten verba 
nuutaturum : À se, inquiens, non loquetur, sed 
quecunque audiet, loquetur, quoniam de meo. acci- 
viet *. Non aliter, quam si mel de nmaturali sua 


dulcedine loquens, diceret : Nihil a se ipsa gustan- - 


tibus injiciet, sed de ineo accipiet: cum  naturali- 
ter qualitas ex essentiis, ut ita dicam, in ea quae 
ex ipsis suut, progrediatur, ut. dulcedo, queinad- 
modum diximus, ex melle, aut ex igue calid tas, aut 
ex aqua frigiditas. Non. igitur Spiritui sanctitas im- 
periitur, sed illi est naturalis οἱ per. essentiam. 


Οὐκοῦν οὗ μετοχιχῶς ἅχιον τὸ Πνευμα κατὰ τὸν 


σ.ωδῶὼς 

Cui sauctitas coumnunicatur,eam tanquam vassus- 
cipit, cum antea in propria natura consisteret, cue 
jusmodi sunt tum homo, tum angelus, aut si qua 
sit alia natura ratione pradita,. Dicant igitur no- 
bis, qui Spiritum ita sanctum audent. aflirmare, ut 
ei sanctitas a Patre et Filio fuerit impertita, quid- 
nam ipse per se privatim sit. AL nihil aliud ipsum 
e se ex divinis Scripturis dicimus. Non igitur ex 
communione, neque ex compositione sancius est; 
sed est essentia naturaque sanciificaus, et Dei ac 
Patris, ut ita dicam, qualitas, quemadmodum  dul- 
cedo mellis, εἰ Qoris suavitas. 


Quod ex couununione cuipiam accedit ut. do- 
num, auferri etiam potest. Ea namque sola, qua 
per essentiam inharent, nequeunt separari. Quam- 
obrem, si accessione, οἱ accidente  dicuut inesse 
Spiritui sanclitateni, cur nop eadem ratione et siue 
sauctitate Spiritum aflirmant esse posse? At im- 
pium id sit. Non igitur ex communione sanctius est 
Spirilus, sed ut ex Deo naturaliter. - 


! Joan. xvi, 14. * ibid. 15. 


φησὶν ὁ Zut1ho, καὶ dvarre 1st ἡμῖν, ὅτι οὐ Jai- 
σει dg' ἑαυτοῦ οὐδὲν, d4A4à d ἀκούσεε, Audios. 
Ἐπειδὴ γὰρ ἔμελλε τὴν μετὰ σαρκὸς ἀποπληρώσας 
οἰχουομίαν ἀναθαίνειν πρὸς τὸν Πατέρα, πέµόευ τε 
ὑπέσχετο τὸν Παράκλητον τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς, ἵνα 
µή τις ὑπολά6δῃ τὰ μὴ κατὰ γνώµην αὐτῷ διατἀζ:- 
σθαι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, δειχνύει σαφῶς ὅτι Ίνευμα 
αὑτοῦ ὑπάρχον τὰ ἐξ αὐτοῦ πάλιν διαχονήσει ῥή- 
µατα OD «1αλήσει, φηδὶν, dp' ἑαυτοῦ , d.4A ὅσ.ι 
ἀχούει, «ἰα.λήσει, ὅτι ἑκ τοῦ ἐμοῦ .1ἠψεται. ΄Όμοι.ν 
γὰρ, ὡς εἰ xai τὸ μέλι περὶ τῆς ἑνούσης αὐτῷ Xot7- 
τητος φυσιχῆς λέγει, Οὐκ ἑνθήσει τι ἀφ᾽ ἑαυτῆς τοῖς 
ἀπογευομένοις, ἀλλ &x τοῦ ἐμοῦ λήφεται, φυσιχῶς 


c διαθαινούσης, ἵν οὕτως εἴπω, τῆς ἐκ τῶν οὐειῶν 


ποιότητος ἐπὶ τὰ ἐξ αὐτῶν ἁμερίστως προερχόμενα’ 
olov, καθάπερ Ἠδη προείποµεν, ἐκ μέλιτος ἡ γλυχύ- 
της, lx πυρὸς ἡ θερµότις, ἐξ ὕδατος ἡ qu£. 
ἐχείνων λόγον, «φυσικὼς δὲ μᾶλλον καὶ o» 


Τὸ ἐχ µετοχῆς ἅγιον, δοχεῖον ὥσπερ ὑπάρχοντ v 
προγεγονότος ἁγιασμοῦ, αὐτὸ χαθ᾽ ἑαυτὸ πρότερον ἐν 
Ιδίᾳ φύσει Χείαεται, ὥσπερ οὖν καὶ ἆ ἄνθρωπος, 1 
καὶ ἄγγελος- τυχὸν, Ὦ xal τις ἑτέρα φύσις λοχιχὲ. 
Λεγέτωσαν τοίνυν ἡμῖν οἱ &x μετοχῆς «fic τοῦ θεοῦ 
χαὶ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα τολμῶντες λέγειν ἅγιον elvat, 
xai οὗ φυσικῶς, τί ποτε ἄρα αὐτὸ χαθ᾽ ἑαυτὸ χτὶ 
ἰδιαζόντως ἐατίν; ᾽Αλλ' οὐδὲν ἕτερον Ἠχούσαμεν παρὶ 


D ταῖς θείαις Γραφαῖς. Οὐκ ἄρα ἐχ μετοχῆς , οὐδὶ ix 


συνθέσεως ἅγιον , ἀλλ οὐσία xal φύσις ἁγιαστικὴ, 
καὶ τῆς τοῦ θεοῦ καὶ Πατρὸς, ἵν' οὕτως εἴπω, ποιύ- 
τητος, ὥσπερ οὖν xal ὁ γλυχκασμὺὸς τοῦ μέλιτος, xal 
ἡ ἐξ ἄνθους εὐωδία. 

Τὸ ἐκ µετοχῆς προσγινόμενόν τισεν ὡς δοτὸν ἔαται 
xai ἀφαιρετόν. Μόνα γὰρ τὰ οὐσιωδῶς προσόντα toi; 
ἔχουσιν ἁχωρίστως προσπεφυκότα φαίνονται. El τιί- 
νυν kv προσθήκης τάξει xal συµδεθηχότας χεῖσθεί 
φασιν iv τῷ Πνεύματι τὸν ἁγιασμὸν, ὁμολογλσουοι 
πάντως, ὅτι καὶ ἀποσυμδῆναι δυνήσεται. "Doa & xii 
ἁγιότητος δίχα τὸ Ηνεῦμα λέγειν εἶναι δύνασθεἰ 
ποτε, χατὰ τὸ ἐκείνων ἐπιχείρημα. 'AXAR τοῦτο ὃν: 
σεθές. Οὐκ ἄρα bx μετοχῆς ἅγιον «b Βνεῦμα, 5 
ὡς ἐκ θεοῦ φυσικῶς. 


869 
'Ex τῆς πρὸς Ῥωμαίους Ἐπιστο.]ῆς. 

Οἵδαμεν, φῃσ.ν , ὅτι ὁ νόµος πνευματικός ἐστιν. 
Εἶτα βραχὺ ἐπιλέχει' Συγήδοµαι τῷ νόμῳ τοῦ 8500 
κατὰ τὸν ἔσω ἄνθρωπον * xaX xd *'O γὰρ vópoc 
«oU Πνεύματος τῆς ζωῆς é* Χριστῷ "Incov 
34svOépucé µα ἀπὸ τοῦ νόµου τῆς ἁμαρτίας 
xal τοῦ Qarátov. Ἰδοῦ τὸν νόµον ὀνομάσας πνευµα- 
τιχὸν, τουτέστι τὸν διὰ τοῦ Πνεύματος, εὐθὺς αὑτὸν 
χαὶ Θεοῦ vópov ἀποχαλεῖ. Γυμµνότερον δὲ διὰ τῶν 
ἐφεξῆς, ὅτι θεὺς εἴη τὸ Πνεῦμα, δειχνύει βοῶν, 
« Ὀνόμος τοῦ Πνεύματος τῆς ζωῆς, »ἵνα μὴ µόνον vo- 
μοθετοῦν εὑρίσκηται τὸ Πνεῦμα τὸ ἅτιον, ἁλλ' ἤδη 
xal Πνεῦμα ὑπάρχον ζωῆς. Καὶ εἰς fj ζωὴ, 3) πάν- 
τω; ὁ λέγων Χριστός. Ἐ]ώ εἰμι ἡ ἀ.λήδεια, καὶ 
ἡ ζωή; 

Ἐκ τῆς πρὺς Koptvólevc. 

Ἀ.21ὁ ἀπελούσασθε, φησὶν, dAJ4À ἡγιάσθητε, 
àAAà ἑδικαιώθητε ἐν τῷ ὀνόμαει τοῦ Κυρίου ἡμῶν 
Ἱησου X, tcv, καὶἑν τῷ Πγεύματιτοῦ θεοῦ ἡμῶν, 
Οὐχοῦν εἰ μόνῳ θεῷ τὸ ἐξεῖναι ουγχωρεῖν ἁμαρτίας 
δώσομεν, ἀφίησι δὲ καὶ διχαιοῖ καὶ τὸ Πνεῦμα, ἁγίους 
ἀποδειχνύον τοὺς ἐν οἷς ἂν γένοιτο, θεὸς ἄρα τὸ τὴν 
θείαν ἑνέρχειαν ἔχον ky ἑαντῷ φυσικῶς. 

Ἐκ τοῦ Εὐαγγε-ίου. 

᾽Αμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι, ἐὰν μὴ ὁ Yl; ὑμᾶς 
ἐλευθερώσῃ, δοῦλοί bote. Ποιήματι μὲν γὰρ τὸ 
δύνασθαι τοῦτο ποιεῖν οὐ πρόστεστι, µόνῳ δὲ ὡς Yl 
καὶ χληρονόμῳ τῷ ἐκ θεοῦ Πα τρὸς προελθόντι Λόγφ. 
Ei τοίνυν póvou πρὸς ἐλευθερίαν καλοῦντος ἡμᾶς 
X00 Υἱοῦ φαίνεται καὶ 5b Πνεῦμα τοῦτο ποιοῦν, πῶς 
οὗκ ἔοται τῆς οὐσίας αὐτοῦ τὸ ὡς αὐτὸς πάντα 
πράττον μετὰ δυνάµεως θεοπρεπους; El δὲ τοῦτο οὐ 
κτίσμα ἐστὶν, οὐδὲ ποίηµα τὸ Πνεύμα Κυρίον. Πολ- 
λὴν γὰρ ὃ λόγος τὴν ἀσέβειαν ἔχει. 

Ex τῆς Ἱακώόου ᾿Επιστοῆς. 

Mi π.λαγᾶσθε, ἆδε.ἲφοί µου ἀγαπητοί. Πᾶσα δό- 
. eic ἁγαθὴ, καὶ πάν δώρηµα τά-σιον ἄνωθόν ἐστι 
xata6aivoy àx τοῦ Πατρὸς τῶν φώτων. El ix τοῦ Πα- 
95e τῶν φώτων ἡ ποιχίλη τῶν θείων χαριαµάτων χα- 
ταπέµπεται δόσις, qnot δὲ ὁ Παῦλος, Σαῦτα πάντα 
ἀγεργεῖ τὸ Πνεὔμα διαιροῦν ἰδίᾳ áudoto , καθὼς 
βούλεται. κῶς οὐ θεὸς, xat ix Θεοῦ , χαὶ ἐν θεῷ 
1) Πνεῦμα, τὸ τὰ πάντα ἑνεργοῦν τὰ τῷ si πρέ- 
πουτα, xai γοῦτο ἐξουσιαστικῶς; ὑὔκουν κτίσμα, 
παθάπερ ἐχεῖνοι ληροῦντές φασιν. 

'Ex τῆς Πέτρου Ἐπιστο.ῆς. 

Σωφρονήσατε οὗν, καὶ νήγατε εἰς προσευχὰς, 
απρὺ πάντων δὲ τὴν slc ἑαυτοὺς ἁγάπην ἐκτενῆ 
ἄγοντες, ὅτι ἡ ἁγάπη κούπεει π.λῆθος ἁμαρτιῶν. 
ei Ιόξενοι εἰς d AAT Aove ἄγευ γοΥ}υσμοῦ, ἕκαστος 
χαυ' ὃ Aa6s χάρισμα, εἰς ἑαυτοὺς αὐτὸ διακον οῦν- 
τες, ὡς xaAol οἱνονόμοι ποικ{Άης χάριεος 850v. 
Ὅρα δἠ uot πάλιν, ὅτι τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἔξουσια- 
στικῶς, χαθὼς ἂν βούληται, τὰ θεῖα χαρίσματα δια- 
νἐμοντός τε xat ἑχάστῳ τῶν ἁγίων ἐπιμερίζοντος, ὁ 


θαυμάσιος Πέτρος £x θξοῦ τὴς τοιᾶσδε χάριτος τὴν ' 


! Rom. vn, 14. * ibi, 22. * Rom, νι, 2. 
7 jac. 1, 17. *1 Cor. xu, 141. * I Petr. iv, 7-10, 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XII. 


870 
Ex Hpistola ad ftomanos. 

Scimus, inquit, legem esse spiritualem *.. De nde 

parumper progressus subjicit : Consentio legi Dei 


secundum interiorem hominem *. Et rusum : Liz c 


enim Spiritus vite in Christo Jesu liberavit me a lege - 
peccati et mortis *. Ecce, cum legem  appellassel 
spiritualem, hoc est per Spiritunt, statim ipsam 
et Dei legem appellat. Apertius autem ex iis quz 
sequuntur, Deum esse Spiritum ostendit : Lez, in- 
quiens, Spiritus vite, ut Spiritum sanctum non 80- 
lum legislatorem, verum etiam vite. Spiritum esse 
constet. Qua porro est vita ? Christus nimirum, qui 
dicit : Ego sum veritus et vita *. 


Ex Epistola ad Corinthios.  , 

Sed abluti, estis, iuquit, sed sanctificati estis, sed 
justificati estis, in nomine Domini nostri; Jesu. Chri- 
sli, et in Spiritu Dei nostri *. ltaque si soli Deo li- 
cere peccata dimittere concedemus, dimittit autem 
et justificat ipse Spiritus, sauctos declarams eus, 
in quibus est, Deus utique cst, qui divinam actho- 
nem habet in se naturaliter. 

Ex Evangelio. 

Ámen dico vobis, vos esse serves, nisi vos Fi- 
lius liberaverit *. Ifanc enim res procreatse mona 
habent facultatem, sed solum Verbum, υἱ Filius, 
et haeres, et a Deo Patre proveniens. Si igitur. Fi- 
lius solus nos ita vocat ad libertatem, ut et Spi- 


C ritus idem efficiat, quomodo non erit easentiae. ip- 


sius, qui uL ipsemet omnia faci cum potestate 
Deo conveniente? Quod si ita est, nec factus, ncc — 


. creatus eat Spiritus Domini. ld euim dicere valde 


impium est. 
Ez Jacobi Epistola. 

Nolite errare, [rares dilecti, omne datum b« 
num, et omne donum per[ecium, e sursum est, de- 
scendens a Patre luminum *, Si varia divinarum 
gratiarum largitio a Patre dewititur : ἤσο autem 
omnia, ut Paulus ait, Spiritus agit, dividens sigi - 
latim unicuique, ut. vult *, quomodo Deus non est, 
οἱ ex Deo, et in Deo Spiritus ipse, qui facit om- 
nia quz? congruunt Deo, idque cum potestate ? Non 
ergo creatus est, ut isti nugis suis affirmant. 


Ee Petri Epistola. - | 

Estote itaque prudentes ,. et vigilate in orationi- 
bus. Ante omnia autem inutnam in vobismetipsis cha- 
ritatem continuam habentes, quia charitas operit 
muliitudiuem peccatorum. Hospitales invicem sine 
murmuratione : unusquisque sicut. accepit. gratiam, 
inter vos illam administrantes, ut boni dispensator. s 
multiformis gratie Dei *. Hic mihi rursum animad- 
verte, cum Spiritus sanctus potestate sua, quemad 
modum vult, divina munera largiatur, atque sanct $ 
sigillaum, distribuat, Petrum admirabilem allirma- 


Joan. xiv, 0. 5 ICor. vi, 11. * Joan. vin, $6. 


871 


EU, HYMII Z:GABENI 


8ii 


re variam hanc talis gratiz largitionem a D»o pro- A ποιχιλίαν τε xal δόσιν εἶναι διισχυρίζεται, οὐκ ἀλλ΄- 


(icisci, quippe qui sciret, Spiritum δα οί) a. na- 
tura divina non esse alienum. Cum — igitur. Petrus 
.. Deum Spiritum sauctum appellet, nonne impius εἰ 
P temerarius est, qui illum inter res collocans pro- 
creatas, manifestis sanctornm apostolorum testi- 
moniis periculose audet adversari ? 

Ex Joannis Epistola. 

Et qui servat mandata ejus in ipso manet, et ipse 
in illo, et in hoc cognoscimus, quod in nobis manet, ex 
Spiritu, quem dedit nobis *. Si Spiritu sancto in 
nobis habitante, Deus est qui in nobis habitat, quo- 
moo non Deus ex Deo Spiritus, quem si quis ha- 
bet, Deum inhabitantem gerit ? qui etiam per Pro- 
phetam : Iuliabitabo, inquit, in eis, et inambulabo, et 
ero ipsorum Deus *? Et si Deus ex Deo Spiritus 
est, quis eum temere creatum dicens supplicium 
evitet sempiternum ? 

| Ex eadem. 

Et Spiritus est, qui Deum Spiritum veritatem. esse 
testatur. Quoniam Ires sunt, qui testimonium affe- 
runt in. colo, Pater, Verbum et Spiritus, εἰ hi tres 
unum sunt. Et tres sunt qui testimonium dant in ter- 
ra, Spiritus, aqua, sanguis. Et hi tres unum sunt. 
Si testimonium hominum accipimus, lestimonium 
Dei majus est *. Veritatis praco rursum, ui. vides, 
et Deum ct ex Deo naturaliter Spiritum vocat. 
Cuin enim dixisset, Spiritum esse, qui testatur, 
paululum progrediens : Testimonium, inquit, Dei 
majus est. Quomodo igitur creatus est, qui una cum 
Patre rerum omnium Deus dicitur, et sanctam ex- 
plet Trinitatem ? 


Ez Evangelio secundum Mattheum. 

Jesu Christi autem generatio sic erat : Cum es- 
sel desponsala mater ipsius Maria Joseph, antequam 
convenirent, inventa est in utero habens de Spiritu 
sanctio *. Si creandi facultas soli adest nature, et 
hoc ipsius est eximium, simul cuim aliis diguitati- 
bus divinis illi congruentibus, Spiritus autem in Vir- 
gine divinum templum creat, nonne si quis eum 
ereatum dicit, is impius simul atque amens depre- 
hendetur ? 

Ez Evangelio secundum Joannem. 

Quotquot autem acceperunt. eum, potestatem dedit 
eis ul filii Dei fierent, qui non ex sanguinibus, ne- 
que ex voluntate hominis, neque ex voluntate carnis, 
sed ex Deo nati sunt *. Si Spiritus est, qui per 
fidem in Christam regenerat nos ad salutem, adeo 
ut ejus gratia nos filii deciaremur Dei, quomodo 
Spiritus non erit Deus? Quod autem uos, qui cre- 
dimus, ex Spiritu simus, testatur Servalor, sic al- 
loquens Nicodemum : Spiritus ubi vult spirat, et 
vocem ejus audis, sed nescis unde veniat, aut qno va- 
dat. Sic erit omnis, qui natus est. ex Spiriiu *. 


* Joan. ut. 94. 


12, 15. * Joan. 11, 8. 


* Levit. xzvi, 12; ll Cor. vi, 46. 


τριον τῆς θείας φύσεως τὸ Ηνεῦμα εἰδώς. Θεὺν οὖν 
τὸ Πνεὺμα χα)οῦντος τοῦ Πέτρον, πῶς οὗ δυσσεθὶς 
xii παράφρων ὁ τοῖς ποιἠµασιν ἑνάριθμον τοῦτο τι» 
θεὶς, xal τοῖς τῶν ἁγίων ἁποστόλων χηρύγμασιν 
ἀντιφθέγγεσθα: ῥιφοκινδύνως χατατολμῶν ; 


'Ex τῆς Ἰωάννου 'ExitoAnc. 

Καὶ ὁ τηρῶν τὰς ἐντο.λὰς αὐτοῦ ày αὐτῷ μένει, 
καὶ αὐτὸς ἐν αὐτῷ. Kal ἐν τούτῳ γινὠώσκομεν, δὲε 
év ἡμῖν μένει, éx τοῦ Πνεύματος οὗ ἔδωκεν ἡμῖν. 
El τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἓν ἡμῖν οἰχοῦντος θεός ἐστιν 
ὁ χατοικῶν, πῶς οὐ θεὸς, xal &x Θεού τὸ Πνεῦμα ; 
ὅπερ εἴ τις ἔχει, θεὸν ἑνοιχοῦντα φορεῖ, ὃς xal bà 
τοῦ προφίτου φησίν. Ἐγοικήσω ἐν αὐτοῖς, xal 
περιπατήσω, καὶ ἔσομαι αὐτῶν θεός. Καὶ οἱ θεὸὲς, 
xai &x θεοῦ τὸ Πνεῦμα, τίς αὑτὸ ῥίφοκινδύνως, ὅτι 
γενητὸν εἴη λέγων, τὴν αἰώνιον ἐχθήσεταιχόλασιν ; 

Ἑκ τῆς αὐτῆς. N 

Kal τὸ Πνεὔμά ἐσει τὸ μαρτυροῦν, ὅτι τὸ Πνεῦ- 
qid ἑστυ' ἡ ἀ λήθεια. "Οτι ερεῖς εἰσιν οἱ μαρτυροῦν- 
τες ἐν τῷ οὐραγῷ, ὁ Πατὴρ. ὁ Λόγος, xal τὸ ἅγιον 
Πνεῦμα: καὶ οὗτοι οἱ τρεῖς ἓν εἰσι. Καὶ τρεῖς siot 
οἱ μαρτυροῦντες ἐν τῇ vn, τὸ Πνεῦμα, xal τὸ ὕδορ, 
καὶ τὸ alya* καὶ οἱ τρεῖς εἰς τὸ ἕν εἰσιν. "El τὴν 
μαρευρίαν τῶν ἀνθρώπων ἑαμδάνομεν, ἡ μαρτυρία 
toU θεοῦ μείζων ἐστί. θέα 5h πάλιν, ὅτι τῆς ἆλη- 
θείας ὁ χκΏρνξ Θεόν τε xal ἐχ θεοῦ φυσιχκῶς € 
Πνεύμα χαλεῖ. Εἰρηχὼς γὰρ, ὅτι τὸ Ηνεῦμά dott ces 


C θεοῦ τὸ μαρτυροῦν, μικρόν τι προελθὼν ἐπιφέρει, 


εἩ μαρτυρία τοῦ Θεοῦ μείζων Lact. » Πῶς οὖν 
ἐστι ποίηµα τὸ τῶν ὅλων Πατρὶ συνθςεολργούμενον, 
xa τῆς ἁγίας Τριάδος συμπληρωτικόν; 

'Ex τοῦ κατὰ Ματθαίο” Εὐαγγαίου. 

Tov δὲ Ιησοῦ Χριστοῦ ἡ γένγησις οὕτως ἦν. Mrn- 
στευθείσης γὰρ trc μητρὸς αὐτοῦ Μαρίας τῷ Ἱω» 
cg, αρὶν 9) συνε.θεῖν αὐτοὺς, εὑρέθη dv γαστρὶ 
ἔχουσα ἐκ Πνεύματος ἁγίου. El µόνῃ τὸ δύνασθαι 
χΧτίζειν τῇ θείᾳ πρόσεστι φύσει, xal τοῦτο αὐτῆς 
μετὰ τῶν ἄλλων αὑτῆς θεοπρεπῶν τὸ ἑξαίρετον, 
χτίζει δὲ τὸ Πνεῦμα τὸ θεῖον àv τῇ Παρθένῳ ναὺν, 
τίς αὐτὸ πεποιῆσθαι λέγων οὐχὶ δνσσεδής τε ὁμοῦ 
καὶ παράφρων εὑρεθήσεται; 

Ὅ "Ex τοῦ κατὰ Ιωάννην Εὐαγγε.ίου. 
"Ὅσοι δὲ EAa6ov αὐτὸν, ἔδωκχεν abtoic ἐξουσιαν 
téxva θεοῦ γενέσθαι, ol οὐκ ἐξ αἱμάτων, οὐδὲ ἐκ 
θε ήματος ἀγδρὸς, οὐδὲ ἐκ θελήµατος σαρκὸς, 
dAA' éx θεοῦ ἐγοεννήθησαν. El «b Πνεῦμά ἐστι διὰ 
τῆς πίστεως τῆς εἰς Χριστὸν ἀναγεννῶν ἡμᾶς εἰς σω- 
τηρίαν, ὡς αὐτοῦ δῆ τούτου χάριν γεννητοὺς ἡμᾶς 
χρηµατίζειν θεοῦ, πῶς οὐκ ἂν εἴη θεὸς τὸ Πνεῦμα;: 
Ὅτι δὲ γεννητοὶ Πνεύματος ἡμεὶῖς οἱ πιατεύσαντες, 
µαρτυρήσει λέγων ὁ Σωτὴρ πρὺς Νικόδημον' TÓ 
Πνεῦμα ὅπου θέ11ει αγ εἴ, καὶ civ φωνὴν αὐτοῦ 
ἀχούεις, àAA' ovx οἶδας πόθεν ἔρχεται, ἢ xov 
ὑπάκει. Οὕτως ἔσται πᾶς ὁ ὙΥεννώμενος ix τοῦ 
Πνεύματος. 
! J Joan. v, 5-9. 


* Matth. :1, 18... * Joao. t, 


813 PANOPLIA DOGMATICA — TIT. ΧΙΙ. 87 


Ἐκ τοῦ αὐτοῦ. 

Ὅταν δὲ Σ.10ῃ ὁ HagáxAntoc, ὃν ἐγὼ πέµψω 
ὑμῖν 4αρὰ τοῦ Πατρὸς, τὸ Πγεῦμα τῆς ἀ.ἱηθείας, 
à παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται, ἐκεῖγος µαρ- 
τυρήσει περὶ ἐμοῦ. El παρὰ τοῦ 8cou χαὶ Πατρὺς 
ἐχπορεύεται τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, χαὶ ὥσπερ τις 
xapmb; τῆς οὐσίας αὐτοῦ ἐστιν, ἁγέννητος δὲ, xoi 
ἄκτιστος ὁ Πατηρ, πῶς ἂν el» γεννητὺν τὸ ἐξ αὐτοῦ 
πρ)ερχόμενον Πνεύμα; Π".ς δὲ ναὺς 8.02 χρηµα- 
είζοµεν ἡμεῖ, τὸ Ηνεῦμα λαθόντες, εἶπερ οὐκ ἔστι 
B5; χατὰ τὴν τινῶν ἀθουλίαν; 

Τοῦ αὐτοῦ. 

Ei τὸ Πνεῦμα πάντα ἐρευνᾷ καὶ τὰ βάθη τοῦ 
θεο», εὔδηλον ὡς οὐκ ἀλλόφυλον, οὐδὲ ἑτεροούσιον, 
ἀλλὰ τῆς θείας ἐστὶ φύσεως τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. 
A3 xa τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ γινώσχει, xa ἐπίσταται 
τὰ τοῦ θεοῦ, ὣς ἡ ἡμετέρα duyh τὰ οἰχεῖα. El δέ 
τις ἄγνοιαν τὴν ἔρευναν νοµίνει, τοῦτο xal ἐπὶ τοῦ 
Πατρὸς χείµενον εὑρήσει ' Ὁ yàp. ἐρευνῶν, qnot, 
τὰς καρδίας οἶδε cí τὸ φρόνημα τοῦ Πνεύματος. 
El δὲ ὁ τῶν ὅλω» sb; οὐχ ἀγνοῶν ἐρευνᾷ, ἀλλὰ σα- 
φῶς Ἱπίσταται πρὶν Ὑενέσθαι τὰ πάντα, xal τὸ 
Πνεῦμα τὸ ἅγιον οὗ δι’ ἄγνοιαν ἐρευνᾷ τοῦ θεοῦ τὰ 
βάθη. Πῶς γὰρ ἂν ἁρμόσειε τῷ ἀγνοοῦντι τὸ Ὡς 
οἵἷδε τὸ πγεῦμα coU ἀνθρώπου τὰ ἐν αὐτῷ, οὕτω 
xul τὰ τοῦ θεοῦ οὐδεὶς olüev εἰ μὴ τὸ Πνεῖμα 
τοῦ Θεοῦ ; Ἐναντίον γὰρ τῇ ἐρεύνῃ dj εἴδησις. "Il 
δὲ φυχὴ οὐχ ἑρευνᾷ τὰ ἑαυτΏῆς, ἀλλ ἀχριδῶς ἑἐπ- 
ἔσταται. Οὐχοῦν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀκριδη τὴν 
γνῶσιν τοῦ θεοῦ ἔχει ^ xaV Ὥσπερ οὐδεὶς οἶδε τὸν 
ἑ]ατέρα εἰ ui à Ylóc, οὐδὲ τὸν Υἱὸν εἰ μὴ ὁ 
Πατὴρ, οὕτω, φησὶν, οὐδεὶς οἶδε τὰ τοῦ Θεοῦ εἰ 
μὴ τὸ Πνεῦμα τοῦ θεοῦ. "Ex δὲ τῶν εἱἰρημένων 
τὸ xotóy τῆς φύσεως διδασχόµεθα. Ἐπειδὴ δὲ 
οἱ πᾶσαν ἀναισχυντίαν νοσοῦντες, ol τῆς Αρείου, 
φυμ), xat Εὐνομίου μαθηταὶ βλασφτµίας, αὐτόν φα- 
σιν εἶναι τὸν θεὺὸν τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ, ἀναγχαίως 
ὁ µαχάριος Παῦλος δείκνυσι τὸ τοῦ Πνεύματος πρόσ- 
ωπον ΄ Ἠμεῖς γὰρ, φησὶν, οὐ εὸ Πγεῦμα τοῦ xó- 
σµου ἑ.άδομεν, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμια τὸ 8x θεοῦ, 
ἵνα εἰδώμεν τὰ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ χαρισθέντα ἡμῖν, 
ἃ καὶ AaAovputv. οὐκ à. διδαχτοῖς ἀνγθρωπίνης 
σοφἰας «Ἰόγοις, ἀ.1.Ἰὰ διδακτοῖς Πνεύματος ἁγίου, 
avsvpatuxotc πγευματικὰ συγκρίνγοντες. Ψυχικὸς 


Fjusdem. 
Cum aulem venerit Paracleius, quem edo mittam 
vobis a Patre, Spiritum veritatis, qui a. Patre pro- 


cedit, ille testimonium perhibebit de me '. Si a Deo .. 
el Patre procedit Spiritus sanctus, *et: tanquam ^ 


fructus. quidam essentia ipsius est, Pater autem 
non est factus nec creatus, quomodo creatus wdi- 
cetur Spiritus, qui ab ipso procedit , aut quomodo 
nos Dei templa vocabimur, Spiritum accipientes, 
si non est Deus, ut temerarii quidam asserunt? — 


Ejusdem. 
Si Spiritus omuia scrutatur 'etiam profunda 
Bei *, perspicuum est, Spiritum sanctum non esso 
naturie divers:ie, neque divers esseunti:, sed na- 


B turz divine. Ideo etiam profunda Dei cognoscit, 


el scit qux Dei sunt, uL animus noster, qua mno- 
stra sunt. Quod'si scrutari ad | ignorantiam refers, 
lioc etiam de Patre dici comperies : Quí enim, in- 
quit, corda scrutatur, novit quid. spiritus sentiat *. 
Quod si rerum omnium Deus non ex ignoramtia 
scrutatur, sed planescit omnia antequam liant, nec 
Spiritus sanctus propter ignorantiam scrutatur pro- 
funda Dei. Alioquin quomodo ignoranti congruet illa 
comparatio : Quemadmodum novit spiritus hominis 


ea quae in ipso sunt, sic et quae. suut. Dei nemo - 


uovit nisi Spiritus Dei? Nosse enim et scrutari con- 
traria sunt. Animus autem non scrutatur qui sua 
sunt, sed novit omnino. Quare Spiritus sanctus 
exquisitam habet cognitionem Dei. Et, Quemadmodum 
nemo uotit Putrem, nisi Filius, neque Filium ni i 
Pater 5, sic nemo, inquit, novit, qu& Dei sunt, nia 
Spiritus Dei *. Ex his que dicta sunt, quid naturis 
commune sit, intelligimus. Verum quoniam, qui 
omni impudentia morbo laborant ( istos | waledicaze 
Arii et. Eunomii doctrinz discipulos dico ) ipsum 
Deum esse dicunt Spiritum, non autem persona 
distinctum, necessario beatus Paulus personam 
Spiritus ostendit : ου enim, inquieus, non. mundi 
spiritum accepimus, sed Spiritum, qui ex Deo est, ut 
sciamus, qua a Deo donata sunt nobis, non in do- 
ctis humana sapientie verbis, sed in doctrina. Spiri- 
(us sancti, spiritualibus spiritualia comparantes. 
Animalis autem lomo non percipit, qua sunt Spi- 


δὲ ἄνθρωπος οὐ δέχεται τὰ cov Πνεύματος. Μωρία D ritus, stultitia enim. est. illi, et nou potest inlelli- 


γὰρ αὐτφ ἐστι, xal οὐ δύναται γγῶναι, ὅτι πνευµα- 
τικῶς ἀναχρίνεται. Τίς γὰρ ἔγγω γοῦν Κυρίου, ὃς 
συµθδιόδάσει αὑτόν; 'Hysic δὲ νοῦν Χριστοῦ Éxo- 
μεν. Οὐχοῦν τὸ εἰπεῖν, ὅτι οὐ τὸ πνεῦμα τοῦ χόσµου 
ἑλάθομεν, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τὸ &x τοῦ θεοῦ, ἑδίδαξεν 
οὐχ ὁμογενὲς τῷ κόσµῳψ, ἀλλὰ τῆς θείας ὑπάρχον 
οὐσίας τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιων * χαὶ πρὸς τούτῳ ἑδίδα- 
ζεν, ὡς ob περὶ τοῦ θεοῦ xal Πατρὸς ποιεῖται τὸν 
λόγον, ἀλλὰ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, οὗ τὴν χά- 
p:v λαμθάνουσιν οἱ πιστεύοντες. Ax» τὸ Πνεῦμα τὸ 
ἐκ τοῦ 850v , εἶπε δ.δάσχων, ὡς ἐκ τοῦ Πατρὸς ἔχει 


2089. αν, 96. 


* | σου. n, 10. 
12-14. 


PATROL. θα, CXXX. 


? Rom. vini, 2]. 


gere, quia spiritualiter judicatur. (Quis | enim novit 
sensum Domini, aut quis insiruzit eum? Nos autem 
sensum. Christi habemus *. Cun igitur. dicat, uos 
non inundi spiritum accepisse, sed Spiritum, qui 
ex Deo est, Spiritum sanctum non huic mundo 
conjunctum, sed essentia? docet esse divinze. Docet 
praterea, se uon de Deo et Patre loqui, sed de Spi- 
ritu sancto, cujus gretiam credentes. accipiunt, 
ltaque, Spiritum, qui ez Deo cst, inquit, docens 
eum a Patre essentiam haberc, et esse illius nari, 
non eo inodo quo. res facte et. procreatze, sed ut 
* Math. σι, 27. 


* J Cor. i, 141... * ibil, 


25 


ο. 


815 


EUTLYMII ZIGADBENI 


876 


novit ille soluz, qui Filium cognoscit, et solus ille, à την üxapitv, χἀκείνης ὑπάρχει τῆς φύτεως οὗ δη- 


qui Patrem novit, et is solus. qui Patrem et Filium 
nevit. floc. ex Deo didicimus, moium autem edo- 
eil non sumus; sed contenti sumus ea cognitionis 
"mensuri que da!a est nobis, nec sollicite exqui- 
Fiuus ea quie a. nobis uequeunt comprehendi. 


Ejusdem. 

Cum dixisset Lucas in Actibus ; Sacrificantibus au- 
tem el jejunantibus fratribus Antiochic, dixit Spiritus 
sanctus: Segregate mihi l'au'um εἰ Barnabum in opus, 
ad quod vocavi eos ; cumque subjecisset : Missi aSyiri- 
tusanctio devenerunt Seleuciam * ; et: Abeuntes Cyprum, 
et Lyciom et. Lycaoniam, Pampliyliam, et Dithyniam, 


μ.ουργιχῶς, οὐδὲ γεννητικῶς, ἀλλ᾽ ὡς olózv 6 μόνος 
τὲν Yiby ἐπιστάμενος, καὶ ὁ µόνος τὸν Πατνέρα }γι- 
νώσχων, xal τὸ µόνον Πατέρα, xai Υἱὸν ἐπιστάμε- 
νου. "Ex 6εοῦ τοῦτο µεμαθήῆχαμεν, τὸν δὲ τρόπον 
cox ἐδιδάχθημεν. ᾽Αρχκούμεθα δὲ τοῖς δυθεῖσι µέ- 
τροις τῆς γνώσεως, χὰὶ οὗ πολυπραγμονοῦμεν &vot,- 
τως τὰ ἀνέφιχκτα. 
Tov αὐτοῦ. 

Εἰπὼν ὁ Λουχᾶς ἓν ταῖς Πράξεσιν, ὃτι Λειζουρ- 
yoortoy τῷ Κιρίῳ.καὶ γηστευόντων τῶν ἁδε.ῖ ἂν 
ἐν Αγτιοχείᾳ, εἶπετὸ Ἡνεῦμα τὸ ἅγιογ' ΑΦφορίσατε 
δή poc τὸν [Ilavor, xal εὺν Βαρνάδαν εἰς τὸ 
Épyor, ὃ προσκέκ.Ίημαι αὐτούς * xol ἐπαγαγὼν, 
ὅτι Ἐκπεμ/θέντες ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος χατῆη)- 


prie dscaveruni Evangelium *, addidit: Et inde navi- P θον ct; tiv Σελεύχειαν, xal διηγησάµενος ὅπως 


gantes Barnabas et Paulus Antiochiam, undeeranttra- 
diti gratie Dci ín opus, quod compleverunt. Cum au- 
tem venissent, et congregassent Ecclesiam, retulerunt, 
quanta fecisset Deus cum illis *. Cum antes. men- 
tionem fecisset de Spiritu, ut. qui Paulum οἱ Bar- 
nabam segregassel in opus, ad quod cos voca- 
verat, enm post reditum appellat Deum, οἱ bis Dei 
nomen ponit. Primum, Dev. nerunt, inquiens, Antio- 
chiam, unde traditi erant gratie Dei in opus, qued 
impleverunt ; deinde, Cum. autem, inquiens, venis - 
sent, et congregassent Ecclesiam, retulerunt, quanta 
(εεἶδεεί cum ipsis Deus. 


περινοστήσαντες τὴν Κύπρον, xai τὴν Auxíav, xal 
AÀvxaovíav, xal Παμφυλίαν, χαὶ Βιθυνίαν ἑκήρυξαν 
τὸ Εὐαγγέλιον, ἐπιφέρει ' háxsiüsr ἀποπ.ιεύσαντες 
εἰς ᾽Αγειόχειαν οἱ περὶ Βαρνάδαν, καὶ Παῦ.ου, 
ὅθεν ἧσαν παραδεδοµάνοι τῇ χάριτι τοῦ 850v εἰς 


«τὸ ἔρ]οΥ, 0 ἐπ λήρωσαν, παρα” ενόμενοικαὶ συγα- 


γαγόντες τὴν ἐχχ.Ἰησίαν, Àvijyyectar ὅσα ἐποίησε 
μετ αὐτῶν ὁ-θεός. Μνημονεύσας ἄνω τοῦ Πνεύμµατες 
ὡς ἀφορίσαντος τὸν Παῦλον, xai τὸν Βαρνάδαν εἰς à 
προσεχέχλητο αὐτοὺς ἔργον, θεὸν τοῦτο μετὰ τὴν ἄνο 
δον ἀτοχαλεῖ, xal δὶς τὴν τοῦ θεοῦτίθησι προσηγορίἰαν 
πρῶτον μὲν λέγων, ὅτι ἀπέπλευσαν εἰ; Αντιόχεια», 


ὅθεν ἦσαν παραδεδοµένοι τῇ χάριτι τοῦ Θεοῦ εἰς τὸ ἔργον, B ἐπλήρωσαν ' δεύτερο, δὲ, ἔτι συ,αγα ύντες 
τὴν ἐχκλησίαν, ἀνήγγειλαν ὅσα ἑποίησε μετ αὐτῶν ὁ θεός. 


Ejusdem. 

Digitum Dei Spiritum sanctum vocat divina Scri- 
ptura, quemadmodum et Christus ait : Si ego, in- 
quiens, in digito Dei ejicio de monia *; quod alius evau- 
gelista in Spiritu Dei dixit *.. Filium item. dexterain 
et brachium appellat, ut eo loco: Saltatit cos dextera 
ipsius, ei brachium sanctum. ejus *. Quemadmodum 
igitur brachium ejusdem essentize cum illo est, cu- 
jus e$t brachium, sic et digitus cuiu llo, cujus est 
digitus. Ejusdem igitur esseutige est. Spiritus san- 
ctus cum Patreei Filio : si autem cjusdem est essen- 
ti, et l'eus est. 

TITULUS ΧΙΙ, 


Photii patriarcha, conira home asseclas :. quod 
ex solo Patre procedit Spiritus sanclus, non. au- 
tem εἰ ex. Filio. 


Tov αὑτοῦ. 

Δάκτνλον θεοῦ χαλεῖν οἶδεν ἡ θεία Γραφὴ τὸ θεῖον 
Πνεῦμα, καθάπερ καὶ ὁ Ἀριστὸς εἴρηκεν, El ἐ] ὦ ἐν 
δακτύ.ῖφ 650v éx6d Alp τὰ δαιμόνια, ὅπερ ἂλλας 
εὐαγγελιστῆς ἐν Πνεύματι 8800 εἶπεν ^. ὁμοίως δὲ 
xai ὄσζιὰν xai βραχίονα τὸν Υἱὸν, ὡς τὸ Ἔσωσεν 
αὐτοὺς ἡ δεξιὰ αὐτοῦ, καὶ à βραχίων ὁ ἅγιος 
αὐτοῦ. "Ὥσπερ οὖν ὁ βραχίων ἐμουύτιός ἐστι τῷ οὗ 
ἐστι ῥραχίων, οὕτω xal ὁ δάκτυλο. τῷ οὗ ἐστι δάχτυ- 
λος. Ὁμοούσιον ἄρα τὸ ἅγιον Πνεύμα τῷ Πατρί τε 
καὶ τφ Ylo. Et δὲ ὁμοούσ.ον, xai θεός. 


ΤΙΤΛΟΣ ΙΠ”. 


Φωτίου πατριάρχου κατὰ τῶν τῆς Ῥώμηςι ὅτι 
ἐν του Πατρὸς µόνου ἐκπορεύεται τὸ Ιγεῦμα 
τὸ ἅγιον, ἀ.1.1 οὐγχὶ xal éx τοῦ Ylov. 


Hunc brevissimum tractatum theologie; crisi subjectum nuper Grace οἱ Latine recudit δ. IIerge:- 
roetber, in Universitate Wirceburgensi professor, post Photii librum de Spiritus sancti mystagogia, 
quem complectitur tomus noster CHI. Vide ad col. 2975 quis przfatus. est doctus editor, et col. 591 Upu - 
sculi ipsius textum cum Latina interpretatione ; nam satis superque est Phot i hiretica placiia semel οχ- 


hibuisse. EpiT.l'ATR. 


TITULUS XIV. 


A:lversus Apollinarium. Magni Athanasii ex. dispu- 
iaiione contra Macedonianum Apollinaristam ha- 
b.ta. 


MACEDONIANUS, 
Non erratis tantum, quod consubstantialem Pa- 
ti F.lium esse dicatis : sed etiam quod Dominum 


! Act, xin, 9-41... * ibid, 5 seq. 


3 Act, viv, 20-25. 


ΤΙΤΛΟΣ ΙΔ’ 

Κατὰ ᾿Αποι.λιγαρίου, τοῦ usydAov ᾿Αθηνασίον 
éx τῆς πρὸς Μακεδογιανὸν τὸν Ἆπ .Adorap.- 
στὴ» δια.ἰέξεως. 

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΝΟΣ. 
Οὐ µόνον σφἀἆλλεσθε λέγοντες, ὅτι ῥμονύσιής ἐστιν 

6 Υὺς τῷ Πατρὶ, ἀλλ ὅτι καὶ qut» εἶχε σαρχωθεὶς 


* Luc. xi, 20. * Matth. xti, 98. * Psal, ον, I. 


871 


'" PANOI'LIA DOGMATICA. — τί. XIV. 


Φ 


878 


ὁ Κύριος. ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ. Οὐ µόνον εὐσεθοῦμεν λέ- À incarnatum. animam quoque liabuisse affirmetic. 


Ύοντες, ὅτι ὁμοούσιός ἐστιν 6 Υἱὸς τῷ Πατρὶ, ἀλλ 
ὅτι καὶ ψυχὴν εἶχε σαρχωθείς. 0ὐδὲν δὲ µέγα ποιεῖς 
ἀρνούμενος τὸ ὁμοούσιων, εἰ φυχῆν αὐτὸν ἔχειν ἀρνῇ. 
Τουτο γάρ ἐστιν ἴδιον τῶν τὸ ἑτερούσιον καὶ τὸ ἀν- 
ógotoy λεγόντων. να γὰρ παθητὴν τὴν οὐσίαν τοῦ 
Movoysvoug εἴπωσιν, ἄφυχον λέχουσι, xaX ix τούτου 
κατασχευάνουσι τὸ ἀνόμοιον. Μαχεδ. "AXX ἡμεῖς ἀν- 
όμλιον μὲν οὐ λἔγομεν, ἄφυχον ὃξ λέγομ.εν» Ορ0. Ὅμο- 
λογεῖς, ὅτι παρὰ τῷ θανάτῳ Ἡρξατο λυπεῖσθαι xal 
ἀδημονεϊῖν, ὥς Ev τῷ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίῳ γέ- 
γραπται, xaX Ev τῷ χατὰ Μάρχον, ΠἩρξατο θαμθεῖ 
σθαι xal ἀδημονεῖν; Μακεδ. Nal. Ὀρθ. λΛδη- 
μονεῖ δὲ καὶ ἐχθαμθεῖται θεότης τὸν θάνατον, ἡ τὸ 


ἄφυχον σῶμα: Μακεδ. Δηλονότι ἡ θεύτης σεσαρχω- d 


µένη. 'Op0. ᾿Ανόμοιος ἄρα ἡ τοῦ Υἱοῦ θεότης τῇ 
τοῦ Πατρὸς θεότητι; Μακεδ. Mà γἐνοιο! ΌὈρθ. 
Ei ἀδημονεῖ χαὶ ἐχθαμθεῖται «bv θάνατον, πῶς 
δύναται ὅμοιος εἶναι xai ἁπαράλλακτος τῷ μήτε 
ἀδημονοῦντι, µήτε λυπουµένῳ, μήτε ἐχθα[ιδουμένῳ; 
Φ{ακεδ. "Eri, σῶμα ἀνθρώπινον ἔσχεν, ἀδημονεῖ. 
'Op8. Σῶμα δὲ ἄψυχον οὐκ ἀδημονεῖ, οὐκ ἔχθαμ- 
θ:ἴται, οὗ λυπεῖται. Μακεδ. Αλλ' εἶχε θεότητα ἀντὶ 
τῆς φυχῆς. Ὀρῦθ. Τὸ copa ἐποίει τὴν θεότητα 
ἐχθαμθεῖσθαι, ἡ ἡ θεότης τὸ σῶμα; Μακεδ. Au τὸ 
σῶμα fj θεότης ἐξεθαμθεῖτο. Ὀρθόδ. Ἐθολοῦτο οὖν 
ἡ θεότης ὑπὸ σώματος, ὡς τὸ ἡγεμονικὸν ἡμῶν. 
Μακεδ. Mh Ὑένοιτο εἰπεῖν! Ὀρθ. "Aváyxm οὖν 
δοῦναι φυχὴν τὴν θολουµένην. Μακεδ. Mt Υένοιτο | 


: ORTHODOXUS. Non modo religiose sentimus, cum 
Patri consubstantialem esse Filium : sed et cum. 
eum incarnatum animam habuisse confitemur. No- - 


que vero magni quid feceris consubstantialitatem 
negans, si animam eum fiabere negaveris. Που enim 
eorum est proprium, qui substantiz diversitatem 
εἰ lissimilitudinem asserunt. Ut. enim substantiam 
Uaigeniti dicant esse patibilem, iuanimatam eam di- 
cuni, atque inde dissimilitudinem substantiz:e com» 
miniscuntur. Maced. Nos vero dissimilitudinem sub- 


stanti:x non dicimus, sed anima carere dicimus. Orta. : 


Faterisne Christum in mortis agone cepisse contri- 
Stari et — moastus esse, ut in Evangelio Matthaeus 
babet, Cepit contristari et meestus esse, et uL 
Marcus, Coepit pavere et (xdere? Maced, Etiam. 
Οτι. Utrum maesta est et mortem pavet divinitas, 
au corpus animatum ? Maced. Divinitas certe incar- 
nata. Orth. Filii igitur divinitas dissiinilis est dei- 
lati Patris? Maced. Absit! Orth.. Si mosta est et 


- pavet mortem, quomodo similis per omnia erit ei 


qui né angitur, nec contristatur, nec turbatur * 
Maced. Corpus habuit, et idcirco contristatur. Orth. 
A4 corpus sine anima non angitur, non turbatur, non 
tristatur? Maced. Sed loco anim: divinitatem babuit. 
Οτι. An corpus divinitati pavorem incussit, aut divi- 
nitas corpori? Maced. Propter corpus divinitas expa- 
vescebat. Orth. Nimirum ut principatus animi nostri, 
ita et divinitas a corpore turbabatur. Maced. Absit 


'0p9. Πῶς οὖν ἀχούσῃ τοῦ ἀγγέλοὺ λέγοντος τῷ C ut hocdicam! Orth. Concedas igitur oportet animam 


"locftio* «Παράλαδε τὴν μητέρα xai τὸ masbloy, 
καὶ φεῦγε εἰς Αἴγυπτον.' μέλλει γὰρ ὁ Ἡρώδης 
ζητεῖν τὴν ψυχἣν τοῦ παιδίου:» χαὶ πάλιν ε Ἐγερ- 
θεὶς παράλαθε Μαριὰμ τὴν γυναϊκά σου, χαὶ δεῦρο 
εἰς γην Ἱσραήλ' τεθνῄχασι γὰρ οἱ ζητοῦντες τὴν 
ψΨυχὴν τοῦ παιδίου”, χαὶ αὐτὸς ὁ Κύριος λέγει’ 
ε Ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ χαλός΄ ὁ ποιμὴν ὁ χαλὸς 
τὴν φυχὴν αὑτοῦ τίθησιν ὑπὲρ τῶν προδάτων’, καὶ 
πάλιν’ « ὍΌτε θέλω, τίθηµι αὐτὴν, καὶ ὅτε θέλω, 
λαμθάνω αὐτὴν», Μακεδ. Ἐπειδὴ xat ὁ Πατὲρ λέ- 
γει, « Τὰς νεοµηνίας ὑμῶν xat τὰ Σάδθατα μισεῖ d) 
φυχἠ µου,» ρα διὰ τοῦτο χαὶ τὸν Πατέρα φυχὴν 
ἔχειν λέξοµεν; '0p2. Πρῶτον ὃ παρῄήγαχες ῥητὸν 
οὑχ ἑνόησας. O0 γὰρ ἔχεις δεῖξαι, ὅτι Πατήρ ἐστιν 
ὁ λέγων. Μακεδ. ᾽Αλλὰ τίνος ἐστὶν ἡ φωνή; Ὀρθ. 
Tou Yiou τοῦ θεοῦ τοῦ εἰρηχότος' « Ἔγνω βοῦς τὸν 
κτησάµενον αὐτὸν, xat ὄνος την φάτνην τοῦ χυρίου 
αὑτοῦ' 'lapatÀ δέ µε οὐχ ἔγνω, xal ὁ λαός pou οὗ 
συνηχε.» Μακεδ. Οὗτος οὖν ἐστιν ὁ λέγων ' « Τὰς 
νεοµηνίας ὑμῶν xai τὰ Σάδδατα μισε ἡ φυχἠ 
µου», '0p0. Καὶ πἀνυ. Τότε γὰρ αὑτὰ ἐμίσησεν, 
ὅτε ἐνηνθρώπησε, xat τὴν Καινἣν Διαθήχην διέθετο. 
Μακεδ. Καὶ εἶχε ψυχὴν, ὅτε ὤφθη τῷ ᾿Ησαϊᾳ; '0p0. 
Ὅσπερ οὐκ εἶχε χεῖρας χαὶ πόδας σωματικοὺς, οὔτε 
μὴν ἱμάτια σωματιχὰ «pb τῆς ἑνανθρωπύήσεως, ὅτε 
ἔλεχεν, « Ὥρυξαν χεῖράς µου xal πόδας µου, χαὶ 
ἐπὶ τὸν ἱματισμόν pou ἔβαλον χλήρόυς,» ἁλλὰ τὰ 
! ibid. 30. 


! Math. i, 19. ! Joan. x, 1l. 


* jbid. 18. 


fuissequz turbata est. Maced. Absit ! Orth. Quomodo 
ergo angelum audies Josepho dicentem : « Accipe 
puerum et matrem ejus, et fuge in. "Egyptum: fu- 
turum est enim ut llerodes quzrat animam pueri* ;» 
et iterum :« Surge et accipe Mariam conjugem 
tuam, et vade in terram larael : defuncti sunt enim, 
qui qux:erebant animam pueri * ; » et Dominus ipse 
ait: « Ego sum pastor.bonus : bonus pastor ani- 
mam suam ponit pro ovibus 3; » οἱ iterum ; « Cum 
volo, ponoeam, οἱ cum vólo, resumo eam *. » Maced, 
Quando vero οἱ Potrem audimus loquentem,  « Sab- 
bata et neomenias vestras odit anima mea 5, » idcone 
et ipsum Patrem animam habere dicemus ? Orth. 
Non considerasti euin, quein adduxisti locum. Neque 
enim demonstrare poteris Patrem esse, qui isth:ec 
loquatur. Maced. Cujus ergo est vox ista? Ort^. 
Filii Dei, qui dixit : « Cognovit bos possessorem 
suum, et asinus prxsepe domini sui : Israel autein 
me non cognovit, et populus meus non intellexit *. » 
Maced. Hiccine est qui dicit : « Neomenias vestras 
et Sabbata odit anima mea?» Orth. Sane quidem, 
Tum enim odit ea, quando incarnatus est, εἰ foo- 
dus novum instituit. Maced. Atqui animam habuit, 
cum lsaiz visus est? Orth. Quemadmodum nec ma- 
nus, nec p?des corporeos, neque etiam vestimenia 
corporea habuit, ante incarnationem, quando dixit, 
« Folerunt manus meas et pedes meos : οἱ super 


— 


asi, 42, * ibid, 3, 


ut 
A 
unt *a 


819 


EUTHYMII ZIGABENI 


vestem meammiserunt sortem! ,» sed qua futura A μέλλοντα Υίνεσθαι ἔλεγεν ᾿ οὕτω xai περὶ Ψυχῆς λέ- 


erant pronuntiavit : sic et de anima loquens dixit: 
« Odit anima mea. » Maced. Sit sane Filii vox hzc : 
nunquid et tum Filius loquitur, cuim dicit : «Ecce 
puer meus dilettus, in. quem complacuit. anima 
mea, ponam Spiritum meum super euu? ? » Orth. 
Patrem hic, non Filium, loqui in confesso est : at- 
tamen non quod animam habeat sic loquitur Pa- 
ter, sed cujusque sancti animam, suatu animam 
dicit. Qu:ecunque igitur anima sibi complaeuerit 
in Filio, ista, inquit, est anima mea. Etenim ut 
liomo justus, Dei homo dicitur: ita anima justa, 
Dei anima nuncupatur οἱ est. Maced. Quid igitur 
est beneplacitum? ΟΥ. Verbum complacgit, pro- 
pheta saias interpretatur suscepit, ubi scribit : 
« Jacob servus meus, suscipiam eum : Israel ele- 
ctus meus, quem henigne suscepit anima mea. Po- 
&ui Spiritum meum super euin. » Quzcunque igitur 
anima hune, quem ostendo, servum meum susce- 
pit, ea est mea. anima. Maced. Nos improprie Pa- 
trem ista locutum fuisse dicimus. Neque enim quod 
animam habeat, dicit: « In quo sibi complacuit 
anima mea : » neque de anima hominum loquitur, 
uttu quidem existimas. Orth. Improprie animam 
Patri tribui concedamus, nunquid et de Filio im- 
proprie? Maced. Etiam. Orih. Quid si autem Pater 
homo dicatur, ct si improprie Pater dicitur, num et 
Filius improprie homo dicetur ? Maced. Ubi scri- 
pium est Patrem. improprie esse hominem? Orth. 
Filius ipse in Evangeliis hominem ipsum vo- 
cat. Maced. Locum lege, quo ipsum hominem vo- 
cat. Ortih. Quando dicit, « Homo quidam fecit nu- 
ptias filio suo ?, » qualem hominem dicit? Et quan- 
do dicit, « Homo quidam plantavit vineam, et lo- 
eavit eam agricolis *, » qualem intelligis hominein'? 
Maced. 1n. parabola Patrem. Orth. Ergone igitur, 
cum in parabolis Patrem dicat hominein, et in ea- 
dem illa parabola seipsum dicat boininem post ser- 
vos missum, Filium ipsum improprie hominem fa- 
ctum fuisse dixerimus? Maced. Absit. Orth. Si 
ergo audierimus faciem Patris, quam puerorum an- 
geli vident : si item audierimus faciem Filii, quie 
in monte resplenduit, et quam minister Pontificis 
percussit : itane propria utrobique significatione fa- 
ciem accipiemus, aut hanc quidem corporis faciem, 
illam improprie appellabimus faciem, quz est hypo- 
stasis ? Maced. Omnium consensu aliter Patri, ali- 
ter Filio tribuitur. Orth. Non ergo si improprie 
anima Patri, continuo et Filio improprie tribuitur. 
Est hzc Manichzorum insania , docere Filium Dei 
non fuisse hominem factum. Maced. llominem cum 
factum confitemur ; sed animam. assumpsissc non 
item. Orth. Non hominem solum dic, sed et car- 
nem factum. Neque enim homo factus cst, si cor- 
pus animatum non assuinpsit. Maced. Quid ita? 
Ürth. Quia corpus exanime, quod ab aniure. ratio- 
nalis communione sejunctum est, non est co: pus 


! Psal. xxi, 17 19. 


Pp .. 


"a 


* ]sa. xui, 1. 5 Matth, xxii, 2. 


γων cine: « Μισεῖ ἡ φυχἠ µου.» Μακεδ. Αῶώμαν, 
ὅτι dj φωνὴ τοῦ ἱοῦ ἐστι" ph xal ὅτε ἔλεγεν, 
« Ἰδοὺ ὁ Παῖς µου ὁ ἀγαπητός µου, εἰς ὃν πὐδό- 
κησεν ἡ ψυχή uou: θήσω «b Πνεῦμά µου ἐπ' αὖ- 
«bv,» ὁ Ὑἱός ἐστιν ὁ λέγων; ᾿Ορθ. Οὐκ [ocv ὁ 
Yib; ὁ λέγων, ἀλλ᾽ ὁμολογουμένως ὁ Πατήρ. OO. μὴν 
ὡς αὐτὸς Φυχὴν ἔχων ταῦτα λαλεῖ. ἀλλὰ πᾶσαν 
duyhv ἁγίαν, ἑαυτοῦ φυχὴν λέγει. τις οὖν φυχἠ 
tlg τὸν Υἱὸν ηὐδόχησε, αὕτη µου, φησὶν, ἔστιν ἡ 
ψυχἠ. Ὡς γὰρ ὁ δίχαιος ἄνθρωπος, τοῦ θεού λέγεται 
ἄνθρωπος" οὕτω xat ἡ δικαία ψυχἠ τοῦ θεοῦ λέγεται 
xa ἔστι ψυχἠ. Μακεδ. TU οὖν ἐστιν εὐδοχία;, Ὀρό. 
"0 προφήτης Ἡσαῖας τὸ ηὐδόκησε, αροσεδέξατο, 
εἶπε, λέγων « Ἰαχὼδ ὁ παῖς µου, ἀντιλήφομαι αὐ- 
τοῦ. Ἱσραὴλ ὁ ἐχλεχτός µου, προσεδέξατο αὐτὸν f 
Ψυχή µου” ἔδωχα «b Πνεῦμά µου ἐπ᾽ αὐτόν.» "τις 
οὖν φυχἠ τοῦτον, ὃν δείχνυµι ὑμῖν παϊδά µου. προς- 
εδέξατο, αὕτη µου koci ψυχἠ. Μακεδ. Ἡμεῖς xata- 
χρηστιχῶς τὸν Πατέρα λέγομεν εἱρηχέναι τὴν epu 
viv. Οὔτε γὰρ Φυχὴν ἔχων ὁ Πατὴρ λέχει’ € Eu; 
ὃν ηὐδόχησεν ἡ Φυχή µου; οὔτε, ὡς σὺ vevór,xas, 

περὶ τῆς τῶν ἀνθρώπων φυχῆς λέχει. Ὀρθ. Δῶμεν, 

ὅτι χαταχρηστικῶς εἴρηται περὶ τοῦ Πατρός: ἄρα 

χαὶ περὶ τοῦ Υἱοῦ καταχρηστιχκῶς εἴρηται; Μακεδ. 

Nat. '0p0. Ἐὰν οὖν καὶ ἄνθρωπος λέγηται ὁ Ha- 

τὴρ, χαταχρηστικῶς εἴρηται ' xal εἰ περὶ τοῦ Ha- 
tpb;, ρα xal τὸν Yibv καταχρηστικῶς ἄνθρωπον 

λέξομεν; Μακεδ. Ποῦ γέγραπται χαταχρπστικῶς ὁ 


ο Πατηρ ἄνθρωπος; 'Op0. Αὐτὸς 6 Υἱὸς ἐν τοῖς 


Εὐαγγελίοις λέγει αὐτὸν. ἄνθρωπον. Μακεδ. "Avá- 
γνωθί pot ποῦ αὐτὸν λέγει ἄνθρωπον. ᾿Ορ0. "Όταν 
λέγη, « "Ανθρωπός τις ἐποίησε γάµους τῷ uio αὖ- 
τοῦ,» ποῖον λέχει ἄνθρωπον; Καὶ ὅταν λέγῃ΄ « "Av- 
θρωπός τις ἐφύτευσεν ἀμπελῶνα, xal ἐξέδοτο αὐτὸν 
γεωρχοῖς, » ποῖον νοεῖ ἄνθρωπον; Μακεδ. Ἐν 
παραθολῇ «bv Πατέρα. 'Op0. "Apa οὖν, ἐπειδὴ ἓν 
παραθολαῖς τὸν Πατέρα λέγει ἄνθρωπον, καὶ iv 
αὑτῇ τῇ παραθολῇ χαὶ ἑαυτὸν Χριστὸν ἄνθρωπον 
μετὰ τοὺς δούλους ἁγεσταλμένον, εἴποιμεν ἂν xal 
αὐτὸν τὸν Ylby χαταχρηστιχῶς ἑἐνηνθρωπηχέναι ; 
Maxsó. Mh Ὑἐνοιτοὶ 'Op0. Ἐὰν δὲ ἀχούσωμεν 
πρόσωπον Πατρὸς, ὃ βλέπουσιν ἄγγελοι τῶν παιδίων, 
ὡς Ev ΒΕὐαγγελίοις γέγραπται' ἀχούσωμεν δὲ xol 


᾿ πρόσωπον Ylou, ὃ ἔλαμψεν ἓν τῷ bpst, χαὶ ἑῤῥά- 


πισεν ὁ ὑπηρέτης ' οὕτως ἀχούσομεν τῶν σηµαινο- 
µένων; ?| τὸ μὲν σώματος πρόσωπον, τὸ δὲ χατα- 
χρηστικῶς ὀνομάσομεν πρσωπον, ὃ ἐστιν ὑπόστασις ; 
Μακεδ. Ὁμολογουμένως ἄλλως ἐπὶ τοῦ Πατρὸς, xat 
ἄλλως ἐπὶ τοῦ Yiou, 'Op0. Οὐχ &pa, xal εἰ περὶ 
τοῦ Πατρὸς χαταχρηστιχκῶς εἴρηται duyh, πάντως 
xai περὶ τοῦ Υἱοῦ. Μανιχαίων γὰρ αὕτη ἡ μανία, 
15 λέχειν μὴ ἑνηνθρωπηχέναι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ. 
Μακεδ. Ἐνηνθρωπηχέναι λέγομεν’ ἀλλ οὐχὶ ψυχὴν 
εἰληφέναι. 'Op0. Mh λέγε ἐνηνθρωπηχέναι µόνον, 
ἀλλὰ xal σεσαρχῶσθαι. El γὰρ οὐκ ἔλαθεν ἔμψυχον 
σῶμα, οὐδὲ ἑνήνθρώπησε. ο Mu 102. 


* Matth. axi, οὐ. 


R81 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XIV. 


882 


Ὅτι σῶμα ἄφυχον, τὸ μὴ χοινωνῆσαν ψυχῇ λογικῇ, A humanum. Cur autem instar « aspidissurdz et obtu- 


οὐχ ἔστιν ἀνθρώπινον σῶμα. Πῶς δὲ ὡς «ἀσπίδος 
χωφῆς xai βνούσης τὰ ὥτα αὐτῆς, fit; οὐχ εἰσ- 
αχούσεται φωνῆς ἑπάδοντος, » οὕτως ἀχούετε τοῦ 
Πέτρου λέγοντος Ev ταῖς Πράξεσι τῶν ἁποστόλων, ὅτι 
εΟὔτε fj φυχἣ αὐτοῦ κατελείφθη εἰς ἆδο», οὔτε fj σὰρξ 
αὐτοῦ olbs διαφθοράν; Καὶ ὁ προφήτης Ἡσαῖας 
Boi: « 'Eàv δῶτε περὶ ἁμαρτίας τὴν ψυχὴν ὑμῶν, 
ὄψεσθε σπέρμα µακρόδιον.ν Καὶ βουλεύσεται Κύριος 
ἓν χειρὶ αὐτοῦ ἀφελεῖν τοῦ πόνου τῆς ψυχής αὐτοῦ, 
δεῖξαι αὐτῷ qu, xal πλάσαι τῇ συνέσει, δικαιῶσαι 
δίχαιον εὖ δολλεύοντα πολλοῖς, xai τὰς ἁμαρτίας 
αὑτῶν αὐτὸς ἀνοίσει. Auk τοῦτο αὐτὸς χληρονομήσει 
πολλοὺς, xai τῶν 'loyupüv μεριεῖ σχῦλα. 'AvO' ὧν 
παρεδόθη εἰς θάνατον ἡ φυχῆ αὐτοῦ, xaX iv τοῖς 
ἀνόμοις ἑλογίσθη, xal αὐτὸς ἁμαρτίας πολλῶν &v- 
ἦνεγχε, xal διὰ τὴς ἀνομίας αὐτῶν παρεδόθη. » 
Μακεδ. Καὶ ἡμεῖς ἴσμεν, ὅτι πολλαχοῦ εἴρηται ἐν 
τῇ loce]; ὅτι quyhv εἶχεν' ἀλλὰ καταχρηστικῶς 
εἴρηται, xal οὐχ ἀληθείᾳ. 'Op0. Πάντα οὖν ὅσα 
εἴρηται περὶ αὐτοῦ ἀνθρώπινα, olov ἀχοὴ, ὅρασις, 
ὄσφρησις, φωνὴ, γεῦσις, ἐπιθυμία, λύπη, θάµθος, ἁδη- 
Μονία, περίπατος, χαταχρηστικῶς εἴρηται, xal οὐκ 
ἁληθείᾳ;, Μακεδ. Πάντα ταῦτα τὰ προειρηµένα ἁλη- 
θῶς εἴρηται, φυχὴ δὲ χαταχρηστιχῶς. 'Op0. Kat ὁ 
χαταξιώσας κοπιῶντι τῷ σώματι, xat ἐξ ὁστέων, xal 
νεύρων, xal φλεθῶν, xai ἀρτηριῶν, χαὶ ἄλλων μελῶν 
τοῦ σώματος χαὶ μερῶν συµπαγέντι ἑνωθῆναι, οὐχ εἶχε 
Φυχἠν; Μακεδ. Τί χρείαν εἶχε φυχῆς ἡ Ζωή; Ὀρθ. 


T δὲ χρείαν εἶχε τῆς σαρχὸς, ὁ ἄνευ σαρχὸς ὀφθεὶς (c 


πρὸς τοὺς πατέρας ἡμῶν; Μακεδ. Εἰς τὸ σταυρω- 
θῆναι χρείαν εἶχε σαρκός. ᾿Ορθ. Καὶ εἰς τὸ λυπη- 
θῆναι, xai ἀδημονῆσαι, xal ἐχθαμθηθῆναι, xal ἐν 
ἆδου γενέσθαι, χρείαν εἴχε ψυχῆς. Τοῦτο γάρ ἐστι 
τὸ μορφὴν δού.Ίου «Ἰαθὼν, οὐ τὸ ἓν σώματι φανῆ- 
ναι µόνον, ἀλλὰ xal τὸ τὰ πάθη τῆς δουλείας λαθεῖν. 
Μακεδ. Μορφἣν δούλου ἔλαθε, σάρχα λαθών. Op. 
Ἡ μορφἢ τοῦ θεοῦ.τελεία ἐστὶ μορφὴ 8co9 ; Μακεδ. 
Ναί. Ορ6. Καὶ ἡ μορφῇ ἄρα τοῦ δούλου τελεία 
μορφὴ τοῦ δούλου Eccl. Διὰ τοῦτο γὰρ xaX θάµᾶος, 
καὶ λύπη, xai ἁδημονία, διὰ τὸ τελειαν εἶναι τὴν 
τοῦ δούλου µορφήν. Καὶ τοῦτό ἐστι τὸ πρόδατον, 
ὃ ζητήσας χαὶ εὑρὼν, ἐπὶ τῶν ὤμων φέρει, οὐχ 
ἀσχὺν ἄφυχον, ἀλλ) ἔμψυχον ζῶον, συγχωρῶν αὑτῷ 


ἔχειν τὰ πάθη, οὗ τὰ τῆς ἁμαρτίας, ἀλλὰ τὰ τῆς D de 


φύσεως ἵνα μὴ φαντασία νομισθῇ, καὶ Μανι- 
χαῖος pav]. Μακεδ. Δῶμεν, ὅτι περὶ ψνχῆς χαλῶς 
λέχεις, διὰ τί χαὶ ὁμοούσιον λέχετε τὸν Υἱὸν τῷ 
Πατρί, Ορθ. "τι ὃν ἐὰν εἴπῃς λόγον τῆς οὐσίας 
τοῦ Πατρὸς, τοῦτον αὐτὸν τὸν λόγον εἶναι τιθέµεθα 
xai τῆς τοῦ Υἱοῦ οὐσίας. Μακεδ. ᾽Αλλὰ τοῦτο 
οὐχ ἔστιν ὁμοούσιον, ἀλλὰ ὁμοιοούσιον. ᾿Ορ8. Τὸ 
ὁμοιοούσιον, ἵν' οὕτως εἴπω, ἄγροιχος σοφία ἑστίν 
ὡς ἐὰν λέγῃ τις τὸν ὁμότροπον ὁμοιότροπον, ἢ τὺν 
ὁμογενῆ ὁμοιογενῆ, ἢ τὸν ὀμόδοξον ὁμοιόδοξον, f) τὸν 
ὁμόφρονα ὁμοιόφρονα. Μακεδ. 00x: ἀλλὰ τὸ ὁμοιοού 
σιον ἐπὶ τῶν. ἀσωμάτων ' τὸ δὲ ὁμοούσιον ἐπι τῶν 


! Psal. 91, 5,6. * Act. 11, 91; Psat. xv, 10, 


rantis aures suas, quz? non exaudiet vocem incan- 
tantis !,» ita vos et Petrum auditis, in Actis apos . 
stolorum dicentem : « Non derelictam esse apud in- . 
feros animam ejus, neque carnem ejus sensisse ους» 
ruptionem* ? » et Isaiam clamantem : « Si dabitis 
pro peccato animam vestram, videbitis semen lon- 
gevum. Et vult Dominus in manu ejus auferre do- 
lorem anim: ejus, ostendere ei lucem, et. formare 
intelligentiam, innocentem efficere justum, bene 
servientem multis ; et peccata eorum ipse portabit. 
Quapropter ipse possidebit multos, et fortium di- 
videt spolia. Pro eo autem quod tradita esL in mor- 
tem anima ejua, et inter iniquos reputatus est, et 
ipse peccata multorum tulit, et propter iniquitates 
eorum iraditus est *. » Maced. Scimus saepe in 
Scriptura dici, ipsum habere animam, sed impro- 
prie, non vere, dictum est. Orth. Quscunque 
igitur humana de ipso-sunt dicta, qualia sunt au- 
ditus, visus, olfactus, vox, gustus, concupiscentia, 
dclor, stupor, anxietas, obambulatio, figurate, non 
proprie, dicta fuerint ? Maced. Imo ea quz modo 
recensita sunt, omnia proprie ipsi competunt : sed 
anima improprie. Orth Nimirum qui illi laboranti, . 
exque ossibus, nervis, venis, arteriis aliisque 
membris et partibus compaelo corpori se unire 
dignatus est, is animam non babuit ? Maced. Quor- 
sum Vita opus habuit anima ? Ort. Et quid carne il!i 
opus fuit, qui patribus nosiris etiam absque carme 
visus est? Maced. Carne opus habuit, ut crucifigi 
posset. Orth. Sic anima opus habuit, ut dolere, 
contristari, ut expavescere, ut apud inferos esse 
posset. Hoc est enim, formam servi accipiens, non 
in corpore duntaxat apparere , sed servitulis etiam 
passiones assumere. Maced. Formam servi assum. 
psit, quando carnem assumpsit. Orth. Forma Dci 
estne perfecta Dei forma ? Maced. Etiam. Orth. Ergo 
et forma servi, perfecta servi forma est. linc enim et 
stupor et dolor et angor, quod forma servi perfecta sit. 
Atque hzc est ovis illa quam qui quzrit et invenit, su- 


, per humeros fert, non ut rem inanem, sed animal ani- 


matum, permittens illi ut passiones habeat, non illas 
quidem peccati, sed naturz: nc phantasia esse existi- 
metur, οἱ insaniat Manichzeus. Maced. Copcedamus 
anima pulchre te disserere ; sed quid cau- 
s» est cur consubstantialem Filium Patri dicatis ? 
Orth. Quia quam dixeris esse rationem substantiz 
Patris, eam ipsam et. substanti:e Filii esse statui- 
mus. Maced. Sed illud non est consubstanitiale, sed 
substantia. simile. Orth. Simile substantia est, ut 
ita dicam, agrestis sapientia : ut si quis dixerit, 
quod idem sit unius moris et similis moris, idem- 
que unius generis et similis generis, unius glorice 
et similis glorie, unius sententie et similis sen- 
tenti. Maced. Nequaquam, sed substantia zimile de 
incorporeis, consubstantiale de corporibus dicitur. 
O.th. Dixi agrestem esse sapientiam : potius quippe 


* [sa. 1t, 10-19. 


833 


EUTIIYMII ZIGADENI 


dicere vos oportu:t substantia simile de corporibus A σωμάτων. Ὀρθ. Ε πον. ὅτι ἄγροιχος σοφία ἐστί, μᾶλλον 


jn quz ca:it similitudo, corsubstantiale vero de 

ἱπεστρογείς dici, in quz cadit identitas : nam con- 

substantiale cst ejusdem substantie. Maced. ΑΙ con- 
substantjalia prajacentem habent substantiam. 

Orth. Nequaquam vere dicis : nam consubstantia- 

lis est Eva Adamo, neque tamen habent przjacen- 

tem hominum substantiam. M aced. Sed terram habent 
prejacentem. Ori. Nec tamen ideo sunt consub- 
stantiales, quia ex terra sunt, sed quia eamdem ad- 

mittunt substanti;:e rationem. Maced. Verum ego id- 

circo consubstantiales csse dico, quia ex eadem 

plane sunt substantia, ex terra nempe. Dic igitur et 
canes, el serpentes et cuncta cetera animantia ho- 
minibus esse consubstantialia, neque solum bruta 
animantia, sed etiam plantas et si quid aliud ex terra 
ortum habet. Uno quippe nomine omnia terrena 
vocantur, sed non eamdem admittunt substantize 
rationem. Maced. Ego nou sum sectator Aristotelis. 

Ürth. Neque ego. Maced. Sed Aristoteles inquit, ho- 

nmonymorum, seu quorum commune nomen, diver- 

sam esse substantie rationem. Orth. At tu dicis 
eamdem esse ratonem substantie bominum, asi- 
norum, boum, equorum et aliorum animantium ? 

Maced. Etiam. Orth. Eamdem ergo substantiz ratio- 

nem habes quam bruta animantia? Maced. Etiam. 

Orth. Ego quidem non Aristotelem, sed veritatem 

consectatus, nou dieo eorum quorum commune no- 

aen, eamdem esse substantize rationem, neque ea- 
dem esse irrationabilia quse rationabilia. Ownis 
autem hereticus « comparatus est jumentis insi- 
pientibus, et simifis factus est illis*. »Maced. Ab- 

Stine a contumeliis inter disputandum. Orth. Ego 

sequitur. 

Jtem udversus Apolinarium, magni Gregorii Theologi 
ez epistola prima ad Cledenium, qua est libri 
instar. 

Ne homines isti alios decipiant, vicissimque ipsi 
decipiantur, hominem Dominicum, ut ipsi luquun- 
tur, vel potius Dominum nostrum el Deum, mentis 
expertem esse asserentes. Neque enim hominem 4 
divinitate separamus, scd unuin el eumdem profi- 
teinur, prius quidem non hominen, sed Deum οἱ 
Filium unicum, ac sxculis omnibus antiquiorem, 


Υὰρ τὸ ὁμοιοούσιον ἔδε: λέγεσθαι παρ᾽ ὑμῶν és τῶν 
σωμάτων, ἐφ᾽ ὧν xal ὀμριότης, τὸ δὲ ὁμοούσιον ἐπὶ 
τῶν ἀσωμάτων, ἐφ᾽ ὧν ἡ ταυτότης' τὸ γὰρ ὁμοούσιιόν 
ἐστι τὸ ταυτοούσιον. Μακεδ. ᾽Αλλὰ τὰ ὁμοούσια 
ἔχουσι προποχειμένην οὐσίαν. 'Op0. Οὔκ ἀληθῶς 
λέχεις ' xat γὰρ ὁμοούσιός ἐστιν dj Εὔα τῷ Αδάμ, xat 
οὐκ ἔχουσι προὔποχειμένην οὐσίαν ἀνθρώπων. Μακεδ. 
Αλλά τὴν γῆν ἔχουσι προὔποχειμένην. Ὀρθ. Αλλ' οὗ 
διὰ τοῦτό slow ὁμοούσιοι, ἐπειδὴ Ex τῆς γῆς claw, 
ἁλλ᾽ ὅτι τὸν αὐτὸν ἐπιδέχονται λόγον τῆς οὑσίας. 
Μακεδ. Ἐγὼ δὲ διὰ τοῦτο λέγω ὁμοουσίους, ἐπειδὴ 
ἐχ τῆς αὐτῆς εἰσιν οὐσίας, Ex τῆς γῆς. OpO. Εἶπε οὖν 
xai τοὺς χύνας, χαὶ τοὺς ὄφεις, xal πάντα τὰ ἄλλα 
ζῶα, ὁμοούσια τοῖς ἀνθρώποις  χαὶ οὐ µόνον τὰ ἅλο- 
γα Qoa, ἀλλά χαὶ τὰ φυτὰ, xal ct τι ἕτερόν ἐστιν ix 
εἩς Thc. Ὁμωνύμως γὰρ πάντα víiva κχαλοῦνται 
ἁλλ' οὗ τὸν αὐτὸν ἐπιδέχονται λόγον τῆς οὐσίας. 
Μακεδ. Ἐγὼ οὐκ ἀχολουθῶ ᾿Αριστοτέλει. Ορ6. Οὐδὲ 
γὰρ ἐγώ. Μαχεδ. ᾽Αλλά Αριστοτέλης εἶπε τῶν ὁμ- 
ωνύμων τὸν λόγον τῆς οὐσίας ἕτερον ειναι, 0ρ6. Σὺ 
δὲ τὸν αὐτὸν εἶναι λόγον λέγεις τῆς οὐσίας ἀνθρώπων 
xai ὄνων, xai βοῶν, xal ἵππων, xal τῶν ἄλλων C 
ξώων ; Μακεδ. Ναί. 'Or0. Τὸν αὐτὸν ἄρα λόγον ἔχεις 
τῆς οὐσίας τοῖς ἀλόγοις; Μακεδ. Nal. "Ex τῆς γῆς yàp 
ἐγενόμεθα πάντες. Ορ6. Ἐγὼ μὲν οὐχ ᾿Αριστοτέλει 
ἀχολουθῶν, ἀλλ αὐτῇ τῇ ἁληθείᾳ, τῶν ὁμωνύμων 
«^y λόγον τῆς οὐσίας οὐ τὸν αὐτὸν λέγω, οὐδὲ ταυτὰ 
τοῖς ἀλόγοις τὰ λογιχά. Πᾶς δὲ αἱρετιχὸς « παχρα- 
συνεθλήθη τοῖς xcvi, vea: τοῖς ἀνοήτοις, χαὶ ὡμοιώδη 


C αὐτοῖς.ν Μακεδ. Μὴ ὕδριζε διαλεγόµενος. Ορ6. "Evo 


οὐχ ὑθρίζω, ἀλλ᾽ fj oh φωνὴ τοῦτο συνἠγαχγε. 


eontumeliose non ago, scd illud ex dictis tuis con- 


"Ett κατὰ ᾿᾽Αποάιγαρίου, τοῦ μεγάλου P'pnyoplov 
τοῦ θεολόγου éx εῆς πρὸς Κ.ηδόνιον oros.- 
δοῦς πρώτης éxictcAmR.. 

Mi) ἁπατάτωσαν οἱ ἄνθρωποι, μηδὲ ἁπατάσθωσαν., 
ἄνθρωπον ἄνουν δεχόµενοι τὸν Κυρ:αχ»ν, ὡς αὐτοὶ 
λέγουσι, μᾶλλον δὲ zw Κύριον ἡμῶν xol θεέν. 
Οὐδὲ γὰρ τὸν ἄνθρωπον χωρίζομεν τῆς θεότητος, 
ἀλλ᾽ ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν δογµατίζοµεν, πρότερον μὲν 
οὐκ ἄνθρωπτον, ἀλλά θε)»ν xai Υἱὸν µόνον προαι- 
ώνιον, ἁμιγῆ σώματος, καὶ τῶν ὅσα σώματος, ἐπὶ 


a corpore rebusque omnibus corporeis purum et Ὁ τέλει δὲ xal ἄνθρωπον, π͵οσληφθέντα ὑπὲρ τῆς σω- 


secretum ; in line autein. etiam hominem, propter 
salutem nostram assumptum, carne pessibilem, 
diviuitate impassibilem, corpore circumscriptum, 
spiritu iucircumseriptum, terrenum eumdem οἱ 
codlestem, visibilein et. intellig bilem , comprehen- 
sibilem et incomprehensibilum, ut per eumdem, 
totum hominem simul ac Deuuiy, totus homo inu 
peccatum lapsus refingatur. 

Si quis sanctam Marian Deiparam non credit, 
extra divinitatem est, Si quis Christum per Virgi - 
ncu tanquam per carnalem fluxisse, non autein in 
ca divino siinul et huinano. modo formatum esse 


! Psal. x1viu, 10. 


τηρίας τῆς ἡμετέρα:, παθητὸν σαρκὶ, ἀκλθη θεύτητι, 
περιγραπτὸν σώματι, ἀπερίγραπτον πνεύματι, τὸν 
αὐτὸν ἑπίγειον χαὶ οὐράνιον, ὁρώμενον xat νοούµε- 
vov, χωρητὸν καὶ ἀχώρητον, ἵν ὅλῳ ἀνθρώπῳ τῷ 
αὐτῷ xai sp ὅλος ἄνθρωπος ἀναπλασθῃῇ πεσὼν 
ὑπὸ τὴν ἁμαρτίαν. 


Εἴ τις οὐ θεοτόχον τὴν ἁγίαν M:plav ὑπο]αμ- 
6άνει, χωρὶς ἐστὶ τῆς θεότπτο:. EU τις ὡς διὰ 
σωλΏνος τῆ; Παρθένου δραμεῖν, ἁλ)λὰ μὴ iv 
αὑτῇ διαπεπλάσθαι λἐγοι θ:ῖχῶς ἅμα xai ἀνθρω- 


855 


PANOPLIA DOGMAT;CA. — TIT. κιν. 


£85 


πικὼς " Οεῖκῶς Biv, Gc. χωρὶς ἀνδρός ' ἑνθρωσ.- A dixerit, divino, quia apsque viri opera; humano, 


xe δὲ, ὅτι νόμῳ κχυήτεω:, ὁμοίω; ἄθεος. Ei 
τις διαπεπλάσθαι τὸν ἄνθρωπον, εἶθ᾽ ὁποδεδυχέναι 
Ἰέγχοι Θεὸν, χατάχριτος. 0ὐ [àp Ὑέννησις θεοῦ 
τοῦτό ἐστιν, ἀλλὰ φυγὴ γεννήσεως. Εἴ τις εἰσάγει 
δύο Υἱοὺς, ἓνα μὲν τὸν ἐκ θεοῦ χαὶ Πατρὺς, δεύτερον 
δὲ τὸν ix τῆς μητρὸς, ἀλλ᾽ οὐχὶ ἕνα xal τὸν αὐτὸν, 
χαὶ τῆς υἱοθεσίας ἐχπέσοι τῆς ἐπηγγελμένης τοῖς 
ὁρθῶς πιστεύουσι. Φύσεις μὲν γὰρ δύο θεὸς xal 
ἄνθρωπος, ἐπεὶ xal quyt χαὶ ona ' υἱὶ δὲ o) 
δύο, οὐδὲ Θεοί. Οὐδὲ γὰρ ἐνταῦθα δύο ἄνθρωποι, εἰ 
καὶ οὕτως ὁ Παῦλος τὸ ἐντὸς τοῦ ἀνθρώπου, xai τὸ 
ἔχτλς προσηγόρευσε. Καὶ el δεῖ συντόμως εἰπεῖν, 
ἄλλο μὲν χαὶ ἄλλο τὰ ἐξ ὧν 6 Σωτὴρ (εἴπερ μὴ ταυτὸν 
«b ἀόρατον τῷ ὁρατῷ, καὶ τὸ ἄχρονον τῷ ὑπὸ χρό- 
yov), οὐχ ἄλλος δὲ xaX ἄλλος' μὴ yévotto. Τά γὰρ 
ἁμφότερα ἓν τῇ συγχράσει , θ:οῦ μὲν ἑνανθρω- 
πῄσαντος, ἀνθρώπου δὲ θεωθέντος, ἡ ὅπως ἄν τις 
ὀνομάσειε. Λέγω δὲ ἄλλο xal ἄλλο , ἔμπαλιν 1 
ἐπὶ τῆς Τριάδος ἔχει. Ἐχεῖ μὲν γὰρ ἄλλος καὶ 
ἄλλος, ἵνα μὴ τὰς ὑποστάσεις τυγχέωμεν’ o?x ἄλλο 
δὲ χαὶ ἄλλο, Ev γὰρ τὰ τρία xat ταυτὸν τῇ θεότητι. 


quia humani conceptus lege, :eque αἴἶιθις est. Si 
quis formatum. hominem fuisse, Deumque postea 
subiisse dicat, damnatioui obnoxius est. lloc eniln 
non Dei generatio fuerit, scd generationis fuga. Si 
quis duos filios, alterum ex Deo et Patre, alterum 
ex maire, non autein unum alque eumdem induxe- 
vit, is ab ea queque filiorum adoptione ' excidat, 
qu: recte eredentibus promissa est. Quamvis enim 
du: naturx sint Deus ct ποιο, quippe qui anima 
yit οἱ corpus, non tamen duo filii et dii : queimad- 
modum ne hic quidem duo liomines, tau.etsi Pau- 
lus ad hunc modum internam et externam hominis 
partem appellaverit. *. Atque, ut. paucis rem com - 
p'ectar, aliud quidem atque aliud sunt. ea, ex qui- 
bus Salvator, (quippe cuin non idem sit quod 
cerni non potest, eum eo quod in aspectum cadit; 
ef quod temporis expers est, cum eó quod tem- 
pori subest) : non tamen alius atque alius : absit. 
Ambo eniti hac connexione unum sunt, Deo nimi- 
rum humanitatem, atque hominc divinitatem susci- 
piente, aut quocunque tandem nomine quispiam 


uti malit. Porro aliud ct aliud dico, contra quam in "Trinitate res habet. ll'ic enim alius atque alius, 


ne '$ersonis confundamus : non autem aliud aique aliud, 


idem sunt. 

Et τις, ὡς £v προφήτῃ., λέγοι xat& χάριν ἔνπργη- 
xévat, ἀλλὰἁ μὴ χατ οὐσίαν συνηφθαί τε xal συν- 
άπτεσθαι, εἴη χενὸὺς τῆς χρείττονος ἑνεργείας, μᾶλλον 
δὲ πλήρης τῆς ἑναντίας. EU τις pd προσχυνεῖ τὸν 
ἑσταυρωμένον, ἀνάθεμα Esto, xol τετάχθω μετὰ 
τῶν θεοκτόνων. 
ἡ μετὰ τὸ βάπτισμα, fj μετὰ τὴν Ex νεχρῶν ἀνάστα- 
. σιν υἱοφεσίας Ἠξιῶσθαι λέγοι, χαθάπερ οὓς Ἕλληνες 
παρεγγράπτους εἰσάγουσιν , ἀνάθεμα ἔστω. Τὸ 
γὰρ ἠργμένον, f] προχόπτον, !| τελειούμενον, οὗ 
Θεὸς, xàv διὰ τὴν χατὰ μιχρὸν ἀνάδειξιν οὕτω 
Aéyv,vat. EU τις ἀποτεθεῖσθαι νῦν τὴν ἁγίαν σάρχα 
λέγοι, xai γυμνὴν εἶναι τὴν θεότητα τοῦ σώματος, 
àJjà ph μετὰ τοῦ προσλήµµατος xai εἶναι, xal 
ἆξειν, μὴ ἴδοι τὴν δόξαν τῆς παρουσίας αὐτοῦ. Ποῦ 
γὰρ τὸ σῶμα νῦν, εἰ ut] μετὰ τοῦ προσλαθόντος: 
οὐ γὰρ δὴ xatà τοὺς Μανιχαίων λήρους τῷ ἡλίῳ 
ἑναποτέθειται, ἵνα τιμηθἡ διὰ τῆς ἀτιμίας' 1) 
εἰς τὸν ἀέρα ἐχέθη xal διελύθη, ὡς φωνῆς φύσις, 


καὶ ὁδμῆς ῥύσις, xal ἀστραπῆς δρόμος οὐχ ἱσταμέ- D juxta Manichieorum deliria 


νης. Hoo δὲ xai τὸ ψηλαφηθῆναι αὐτὸν μετὰ τὴν 
ἀνάστασιν, ἡ ὀφθήσεσθαί πυτε ὑπὸ τῶν ἐκχεντησάν- 
των» θεότης yàp χαθ) ἑαυτὴν ἁόρατος. 'AXX fiet 
μὲν μετὰ τοῦ σώματος, ὡς ἐμὸς λόγος, τοιοῦτος δὲ 
οἷος ὤφθη τοῖς μαθηταϊῖς ἓν τῷ ὄρει, ἢ παρεδείχθη, 
ὑπερνιχώσης τὸ σαρχίον τῆς θεότητος. ΄Ὥσπερ δὲ 
ταῦτα λέγομεν ἁἀποσκενακόμενοι τὴν ὑπόνοιαν, οὕτω 
χἀχεῖνα γράφοµεν διορθούµενοι τὴν χαινοτοµίαν. 


quoniam tria quoad divinitatem unum et 


Si quis divinitatem in eo, velut in propheta, per 
gratiam operatam fuisse, non autem secundum 
essenliam copulatam fuisse atque copulari dixerit, 
& przstantiori afflatu vacuus sit, imo contrario 
impleatur. Si quis crucifixum non adorat, anathema 


B! τις ἐξ ἔργων veveletopévov, C sit, atque in eorum qui Deum interemerunt nu- 


meruni ascribatur. Si quis eum ex operibus perfe- 
ctum fuisse, aut post baptismum, vel resurrectionem 
a mortuis, in filium adoptatum dixerit. quemad- 
modum quos Grzci ascriptitios inducunt, anathema 
sit. Neque enim id, quod initium habuit, aut pro- 
ficit, «ut perficitur, Deus est : tametsi hzc de eo 
idcirco dicantur, quod paulatim sese patefecerit. 
Si quis sanctam carnem nunc depositam esse, 
nudamque ac corpore vacuam divinitatem esse, 
non autem cum assumpta carne, el essc, et ven- 
turam esse dixerit, adventus illius gloriam non 
cernat. Ubi enim nunc corpus fuerit, nisi cum ea 
natura, a qua assumptum est? Non enim scilicet 
soli inpositum est, 
ut per dedecus honoretur : aut in aerem fusum et 
dissolutum est, ut vocis natura, et odoris fluxio, et 
fulguris cursus minime consistenlis. Ubi etian 
illud ponemus «uod ipse post resurrectionem 
contactus fuisse scribitur ?, aut ab iis, a quibus 
confixus est * , aliquando videbitur? Divinitas enim - 
per se oculorum obtutum (uyit. Verum cum cor- 
pore quidem, ut sentio, veniet; talis autem, qua. 


lis discipulis in monte apparuit, aut obiter ostensus est 5, divinitate carnem superante. Quemadmodute 
autem hzc amoliende suspicionis causa dicimus, sic illa quoque corrigendi novi erroris studio scri- 


bimus. 


* Ephes. 1, δ. * E Cor. xv, 45; II Cor. iv, 16; Ephes. i11, 16. ? Luc. xxiv, 29. * Zach. xii, 10. 


5 Matth. xvin, 2. 


837 


EUTIIYMII ZIGADENT 


Si quis carnem a cdlo descendisse, non aulem A — El tt; X£ot την σάρχα ἐξ οὐρανοῦ χατελτλυθένα:, 


hinc atque a nobis esse dixerit, etiamsi supra nos, 
anatliema sit. Illud enim, Secundus homo de celo *, 
e!, Qualis calestis, tales εἰ coelestes * ; et, Nemo 
ascendit in clum, nisi qui descendit de celo Filius 
hominis *, et si quid aliud ejusdem generis, pro- 
pter unionem cum coelesti dici existimandum est : 
quemadmodum et illud, Per Christum omnia facta 
esse * , et Christum in cordibus vestris habitare *, 
non secundum id Dei, quod oculis cernitur, sed 
secundum id, quod intellectu percipitur, commistis 
videlicet, ut. naturis, ita etiam nominibus, atque 
ob arctissimam conjunctionem inter se vicissim 
commeantibus. 

Si quis in hominem mente carentem sperat, 


amens profecto est, nec dignus, cui omni ex parte B ἐστὶ, xai οὖχ ἄξιος ὅλως 


salus afferatur. Nam quod assumptum non est, 
curationis est expers : quod autem Deo unitum 
est, hoc quoque salutem consequitur. Si dimidia 
tantum ex parte Adainus lapsus est, dimidiatum 
quoque sit quod assumptum est, et quod salutem 
accipit; sí autem totus peccavit, toti quoque ge- 
nito unitus esf, atque omni ex parte salutem con- 
sequitur, Quocirca ne perfectam salutem isti nohis 
jnvideant, aut ossa solum, et nervos, atque homi- 
nis picturam Salvatori tribuant. Nam si ipse inani- 
natus homo est, hoc etiam Ariani aiunt, ul pas- 
sionem divinitati tribuant, tanquam videlicet 
quod corpus movet, idem quoque patiatur. Si au- 
tem animatus quidem, verum mentis expers, quo 
tandem modo hominis nomen sustinebit ? Neque 
enim homo animal est mente carens. Atque illud 
necesse est, ut species quidem et larva humana sit, 
anima autem equi cujuspiam, aut bovis, aut alius 


C 


ἀλλὰ μὴ ἐντεῦθεν εἶναι xai παρ) ἡμῶν, εἰ xal ὑπὲρ 
ἡμᾶς (45), ἀνάθεμα ἕστω. Τὸ γὰρ, Ὁ δεύτερος ἄν- 
θρωπος &E obparov, xaX Oloc ὁ ἐπουράνιος, totov- 
τοι καὶ ol ἑχουράγιοι, xal, Οὐδεὶς ἀναδέδηκεν slc 
τὸν οὐραν ὁν, εἰ μὴ ὁ ἑκ τοῦ οὑρανοῦ χαταδὰς ó 
Ylóc τοῦ ἀνθρώπου, xaX εἶ τι ἄλλο τοιοῦτο, vw 
µιστέον λέγεσθαι διὰ τὴν πρὸς τὸν οὐράνιον ἕνω- 
σιν , ὥσπερ xai τὸ διὰ Χριστοῦ γεγονέναι τὰ 
πάντα, χαὶ κατοιχεῖν Χριστὸν ἐν ταῖς καρδίαις 
ὑμῶν, οὐ κατὰ τὸ φαινόμενον τοῦ θεοῦ , ἁλλὰ 
χατὰ τὸ νοούµενον, κερναµένων ὥσπερ τῶν φύσεων, 
οὕτω δὴ xal τῶν χλήσεων, xal περιχωρουσῶν εἰς 
ἀλλήλας τῷ λόγῳ τῆς συμφνῖας. 

E: τις εἰς ἄνουν ἄνθρωπον fxev, ἀνόπτος ὄντως 
σώζεσθαι. Τὸ γὰρ 
ἀπρόσληπτον, ἀθεράπεντον' ὃ δὰ ἥνωται τῷ Oed, 
τοῦτο xai σώζεται. Ei ἥμισυς ἕπταισεν ὁ "Abr, 
ημισυ xaX τὸ προσειλημμένον xal τὸ σωζόµενον. El 


δὲ ὅλος , ὅλῳ τῷ γεννηθόντι ἥνωται, χαὶ ὅλως 
σώζεται. Mh τοίνυν βασκαινέτωσαν ἁμῖν chc 


παντελοῦς σωτηρίας, μηδὲ ὁστᾶ µόνον, xai νεῦρα 
xaX ζωγραφίαν ἀνθρώπου τῷ Σωτῆρι περιτιθέτωσαν. 
El μὲν γὰρ ἄψυχος ὁ ἄνθρωπος. τοῦτο χαὶ 'Apstavd 
λέγουσιν, ἵν ἐπὶ τὴν θεότητα τὸ πάθος ἐνέγχωσιν, ὡς 
τοῦ χινοῦντος τὸ σῶμα , τούτου xal πασχοντος. 
Ei δὲ ἔμφυχος, εἰ μὲν οὐ νοερὺς, πῶς χαὶ ἄνθρωπος”; 
οὗ Y&p ἄνουν ζῶον ὁ ἄνθρωπος. Καὶ ἀνάγχη τὸ 
σχῆμα μὲν ἀνθρώπειον εἶναι xaX τὴν σχηνὴν, τὴν 
& φυχὴν ἵππου τινὸς, f]. βοὺς, ἡ ἄλλου τῶν ἀνοήτων. 
Τοῦτο γοῦν ἔσται xal τὸ σωζόμενον χαὶ διεψεύσθην 
ἐγὼ παρὰ τῆς ἀληθείας. ἄλλου τιµηθέντος, ἄλλος pe- 
γαλαυχούμενος. Εἰ δὲ νοερὸς, ἀλλ οὐκ ἄνους ὁ ἄνθρω- 
voc, παυσάσθωσαν ὄντως ἀνοηταίνοντες: 


animalis mentem non habentis. Ac proinde illud quoque erit, cui salus afferatur : atque cgo ab ipsa 
Veritate delusus sum, ut qui, alio honore affecto, ipse glorier, meque jactem. Si autem mentis parti- 
ceps, non autem mente carens homo est, désipere verc ac mentis inopia laborare desinant. 


ΑΙ, inquit, divinilas mentis [oco sufficicbat. 
Quid autem hoc ad me? Divinitas enim cum sola 
carne homo non est, iino nec cum sola anima, nec 
cum utraque, si meus absit, quz: etiam magis homo 
censeri debet. Quamobrem totum hominem retine, 
ac divinitatem adjunge, ut me plene ac perfecte 
beneficio afficias. 

Ez eadem. 

At, inquis, duo perfecta non capiebat. Non sane ; 
siquidem corporeo modo rei expendas. Vas enim 
unius modii capax duos modius minime continebit, 
Acc corporis unius locus duo aut plura corpora. 
Si autem ut intelligibilia et incorporea ea consi- 
deres, illud animadverte, quod idem ipse, et ani- 
mur, et rationem, et mentem, et Spiritum sanctum 
coniinui, atque etiam ante me mundus hic (hoc est 
quod ex visib libus et invisibilibus rebus constat), 
Patrem, Filium et Spiritum sanctum. Hzc euim 
eorum, qua in intellectum cadunt , natura est, ut 
incorporeo atque invisibili modo, et inter se et 
cum corporibus misceantur, quandoqvidem et plu- 

* 1 Cor. xv, 47. * ibid. 48. — ? Joan. uii, 13. 


D 


"AX ἤρχει, φησὶν, ἡ θεότης ἀντὶ τοῦ νοῦ. Τί οὖν 
πρὸς ἐμὲ τοῦτο; Θεότης γὰρ μετὰ σαρχὸς µόνης οὗκ 
ἄνθρωπος, ἀλλ' οὐδὲ ψυχῆς µόνης, σὺδὲ ἀμφοτέρων 
χωρὶς τοῦ νοῦ, ὃ καὶ μᾶλλον ἄνθρωπος. Τέρει 
οὖν τὸν ἄνθρωπον ὅλον, xal µίξον τν θεότητα, ἵνα 
µε τελέως εὑεργετῇς. 


'Ex τῆς αὑτῆς. 

Άλλ' οὖχ ἐχώρει, ort, δύο τέλεια. 0ὐδὲ γὰρ, εἴπερ 
σωματιχῶς σχοπεῖς. ᾿Αγγεῖον Υὰρ μεδιμναῖον οὐ 
χωρήσει διµέδιμνον, οὐδὲ σώματος ἓνὸς τόπος δύο 1j 
πλείω σώματα; εἰ δὲ ὡς νοητὰ xal ἀδώματα, σχόπει 
ὅτι xai ψυχὴν, xal λόγον, xai νοῦν, xai Πνεῦμα 
ἅγιον ὁ αὐτὸς ἐχώρησα, χαὶ πρὸ ἐμοῦ τὸν Πατέρα, 
xal τὸν Υἱὸν, καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, ὁ χόσµος οὗτο:, 
τὸ ἐδ ὁρατῶν λέγω xal ἁοράτων σύστημα. Τοιαύτη 
γὰρ Tj τῶν νοητῶν φύσις, ἀσωμάτως xal ἁμερίστως, 
xai ἀλλήλοις, xai σώμασι µἰγνυσθαι. Ἐπεὶ xal que 
vai πλείους ἀχοῇ μιᾷ χωρηταὶ, xat ὄψεις πολλῶν 
τοῖς αὑτοῖς ὁρατοῖς, xal ὀσφραντοῖς ὄσφρησις, οὔτε 
τῶν αἰσθήσεων στενοχωρουµένων ὑπ ἀλλήλω,, fj 
* Joan. 1, 9... * Ephes. i, 17. 


859 


ΡΛΝΟΡΙΗΙΑ DOGMATICA, -- TIT XIV. 


aan 


ἐχθλιγομένων, οὓτς τῶν αἰσθητῶν ἑλαττουμένων τῷ A rimum vocum auris una capax est, et multorum ora 


f» ἠθει τῆς ἀντιλήφεως. 


lisdem aspectari oculis possunt, odoresque olfactu 


codem percipi, ila ut nec sensus mutuo comprimantur, vel extrudantur , nec res sensiles ob perceptionis 


copiam imminuantur. 


Ποῦ δὲ xai τέλειος voüg ἀνθρώπου ἢἡ ἀγγέλου, 
συγχρίσει θεότητος, ἵνα τὸ ἕτερον ἐχθλιθῇ παρουσίᾳ 
τοῦ μείζονος; οὐδὲ γὰρ αὐγή τι πρὸς Ίλιον, οὐδὲ 
νοτὶς ὀλίγη πρὸς ποταμὸν, ἵνα τὰ μιχρὰ προανέλω- 
μεν, οἴχου μὲν αὐγὴν, γῆς δξ νοτίδα, χαὶ οὕτω 
χωρτθῇ τὰ µείζω καὶ τελεώτερα. Πῶς γὰρ χωρῄσει 
δύο τέλεια, οἶχος μὲν αὐγὴν καὶ Ttov, γη δὲ νοτίδα 
xai ποταμὸν, τοῦτο διασχεψώμεθα’ xol γὰρ πολλῆς 
ὅ)τως τὸ πρᾶγμα φροντίδος ἄξιον. Ἡ ἀγνοοῦσιν, ὅτι 
4b πρός τι τέλειο» πρὸς ἕτερον ἄιελὲς, ὡς βουνὸς 
πρὸς ὅρο:, χαὶ χόχχος νάπυος πρὸς χύαμον, fj τι 
ἄλλο τῶν µειζόνων σπερµάτων, χἂν τῶν ὁμογενῶν 
μεῖζον λέγηται’ εἰ δὲ βούλει, xaX ἄγγελος πρὸς θεὸν, 
xal πρὸς ἄγγελον ἄνθρωπος; Τέλειον οὖν ἡμέτερος 
νους, καὶ ἡγεμονικὸν, ἀλλὰ ψυχῆς καὶ σώματος, οὐχ 


Jam vero quonam pacto mens hominis, aut an- 
geli, si cum divinitate comparetur, perfecta dici 
queat, ut alterum loco cedere cogatur majoris prz-. 
sentia? Neque enim splendor aliquid, si cum sole 
conferatur, nec humor exiguus, si cum fluvio; 
ut quae parva sunt prius submoveamus, e domo 
splendorem, e terra humorem, atque ita que ma- 
jora sunt et perfectiora eapiantur. Quonam enim 
modo duo perfecta continebunt, hinc nempe domus 
splendorem el solem, hinc rursum terra humorem 
et fluvium, hoc consideremus ; magna enim pro- 
fecto cura et animadversione res digna est. Am il- 
lud eos fugit, quod res eadem, quie cum aliqua 
collata perfecta est, alterius ratione imperfecta sit, 
ut collis cum monte collatus, et granum sinapis 


ἁπλῶς τέλειον, θεοῦ δὲ δοῦλον xai ὑποχείριον, ἀλλ᾽ B cum faba, aut alio quopiam majori semine, etiamsi 


οὗ συνηγεμονιχὸν, οὐδὲ ὁμότιμον. Ἐπεὶ xat Μωῦσῆς, 
Φαραὼ μὲν θεὸς, θεοῦ δὲ θεράπων, ὡς ἀναγέγραπται' 
καὶ ἀστέρες νύχτα μὲν περιλάµπουσαν,  ἡλίῳ δὲ 
χρύπτονται, ὡς, μηδ ὅτι εἰσὶν, ἡμέρᾳ γνωρίἰζεσθαι’ 
xai λαμπὰς ὀλίγη µεγάλῃ πρχαϊᾷ προσχωρή- 
σασα, οὔτε ἀπόλλυται, οὔτε φαίνεται, οὔτε χωρίδε- 
ται o, ἁλλ᾽ ὅλον ἐστὶ mupxaià , τυῦ ὑπερ- 
έχοντος ἐχνιχήσαντος. 


iis, quae ejusdcm sunt generis, majus dicatur : an- 
gelus etiam si ita lubet, cum Deo, et homo cum 
angelo? Quocirca mens nostra, perfecta illa quidem 
est, et principatum tenel, verum in animam et 
corpus; non autem simpliciter perfecta ; Dei vero 
serva et subdita est, non principatus socia, πες 
pari honore praedita. Quandoquidem etiam Moses, 
Pharaonis quidem deus ', Dei autem famulus est 3, 


uL Litteris sacris proditum babetur; et stelle noctem illustrant, a sole autem occultantur, ita ut in- 


trrdiu ne eas quidem esse agnosci possit; 


et exigua lucerna magno accedens accenso rogo, nec 


exstinguitur, nec lucet, nec disjungitur, sed totum rogus est ac flamma, superante nimirum eo quod 


praestantius est. 

'AXAk χατάκριτος, φησὶν, ὁ ἡμέτερος vous. ΤΙ 
δαὶ ἡ σάρξ; οὗ χατάχριτος; 
σχενασαι διὰ τὴν ἁμαρτίαν. f) κἀκεῖνον πρόσαγε 
διὰ τὴν σωτηρίαν. El τὸ χεῖρον προσείληπται, ἵν 
ἁγιασθῇῃ διὰ τῆς σαρχώσεως, τὸ χρεῖττον οὐ προσ- 
Ἀηφθήσεται, (v' ἁγιασθῇ διὰ τής ἐνανθρωπήσεως; εἰ 
ὁ πηλὸς ἐζυμώθη xal νέον φύραμα γἐγονεν, ὦ σο- 
φοὶ, dj εἰχὼν οὗ ζυμωθήσεται, xal πρὸς θεὸν àva- 
χραθῄσεται , θεωθεῖσα διὰ τῆς θεότητος» Κά- 
κεῖνο δὲ προσθῄσοµεν’ el διέπτυσται πάντως ὁ 
νοῦς ὡς ἁμαρτητιχὸς xal χατάκριτος, xal διὰ τοῦτο 
σῶμα μὲν προσείληπται, νοῦς δὲ παραλέλειπται, 
συγγνώμη τοῖς πταίουσι περὶ νοῦν. Μαρτυρία γὰρ 
Θεοῦ χατὰ σὲ σαφῶς ἔδειξε τὸ τῆς θεραπείας 
ἀδύνατον. Ἐἴπω τὸ μείζον, 'σὺ μὲν διὰ τοῦτο ἁτι- 


At mens nostra, inquit, damnata est. Quid autem 


"H xai ταύτην ἀπο- C caro? annon damnata? Quare aut hanc quoque 


propter peccatum abjice, aut illam etiam propter 
salutem adjunge. Si quod deterius est, assumptum 
est, υἱ per incarnationem sanctificetur ; annon, 
quod praestantius est, assumetur, ut per bumanita- 
tis susceptionem sanctitate afficiatur? Si lutum 
fermentatum est, o sapientes viri, ae nova con- 
spersio exstitit ?, imago ipsa non fermentabitur, 
et cum Deo temperabitur, per divinitatem deificatat 
Quin hoc quoque adjiciemus : si mens, ut pecca- 
trix et damnata, omnino spreta et rejecta est, ob 
eamque causam omissa mente corpus assumptum 
est, ignosci utique par est iis, qui circa mentem 
peccant. Dei enim testimonio, de tua sententia, 


µάζεις, ὦ βέἐλτιστε, τὸν ἐμὸν vouv (ὡς capxo- p) aperte demonsiratum est, eam nulla ratione curari 


λάτρης, εἴπερ ἀνθρωπολάτρης ἐγώ 9» ᾖἵνα συνδήσῃς 
Θεὸν πρὸς σάρχα, ὡς οὐχ ἄλλως δεθΏναι δυνάµενον, 
xai διὰ τοῦτο ἐξαιρεῖς τὸ µεσύτοιχον. Ὁ δὲ ἑμὸς 
λόγος τίς, τοῦ ἀφιλοσόφου xal ἀπαιδεύτου; ὁ νοὺς 
τῷ vot µίγνυται, ὡς ἐγγντέρῳ xal οἰχειοτέρῳ, xal 
διὰ τούτου σαρχὶ μεσιτεύοντος θεότητι xal -τα- 
χύτητι. 


Τίς δὲ xai ὁ λόγος αὑὐτοῖς τῆς ἑνανθρωπέσευωςς, 


5 Exod. τη, 1. ?* 405. 1, Τὸ. * 1 Cor. v, 7. 


posse. Dicamne quod majus est? Tu quidem, op- 
time vir (tanquam sarcolatra, siquidem ego anthro- 
polatra sum), idcirco meatem meam contemnis, ut 
Deum cum carne devincias perinde atque aliter 
astringi nequeat, ob idque intermedium parietem 
tollis *. Mea autem ratio, hocest, hominis minime sa- 
pientis eLeruditi, qu:enam est? Mens menti, ut pro- 
pinquiori et conjunctiori, jungitur, ac per eam carni, 
inter divinitatem et carnis molem , intervenientem. 

Porro autem, quam humanitatis assumptz, vel, 


* Ephes. i1, 14. 


891 


EUTIIYMILUZIGADENI 


822 


ut ipsi loquuntur, incarnationis, causam afferant, A ἴδωμεν, εἴτουν σαρχώσεως, ὡς αὐτοὶ λέγουσιν. Ef 


videamus. Siquidem ut Deus alioqui incomprehen- 
Bibilis, comprehendatur, ac sub carne, quasi velo 
quodam, cum hominibus versetur, scita. sane hzc 
* ipsis larva est, et hypocrisis fabula : ut interim non 
: dicam alio quoque modo fieri potuisse, ut nobiscum 
' wersaretur, quemadmodum prius in ignis rubo *, 
el forma bumana *. Si autem ut. simili per simile 
sanctificato peccati. damnationem solvat, profecto 
quemadu.odum carne propter carnem damnatam, 
et anima propter animam opis habuit, ita etiam 
mente propter gentem, utpote quie in. Adamo non 
solum peccaverit, sed et prima affecta fuerit, 
queimnadinodum medici in morbis loquuntur. Quod 


enim mandatum accepit, hoc mandato quoque mi- p 


nime paruit : quod autem minime paruit, boc 
ctiam eo audacia progressu: est, ut illud violaret; 
quod autem violavit, hoc in primis quoque salute 


μὲν ἵνα χωρηθῇ θεὸς, ἄλλως ἀχώρητος ὧν, καὶ dz 
ὑπὸ παραπετάσµατι τῇ σαρχὶ τοῖς ἀνθρώποις προσ- 
οµιλῄση, χομφὸν τὸ προσωπεῖον αὐτοῖς, xal «b 
δράµα τῆς ὑποχρίσεως * ἵνα μὴ λέγω ὅτι xal ἄλλως 
ὁμιλήσαι ἡμῖν οἷόν τε ἣν, ὥσπερ tv βάτῳ πυρὸς 
χαὶ ἀνθρωπίνῳ εἴδει τὸ πρότερον. Ei δὲ ἵνα 
λύσῃ τὸ κατάχριµα τῆς ἁμαρτίας τῷ ὁμοίφ τὸ 
ὅμοιον ἁγιάσας, ὥσπερ σαρχὺς ἑδέησε διὰ τὴν σάρχα 
χαταχριθεῖσαν, xai φυχῆς διὰ τὴν φυχὴν, οὕτω xal 
νοῦ διὰ τὸν νοῦν, οὗ πταίσαντα µόνον bv τῷ Αδάμ, 
ἀλλὰ xaX πρωτοπαθήσαντα, ὥσπερ οἱ ἱατροὶ λέγουσιν 
ἐπὶ τῶν ἁῤῥωδτημάτων. “Ὁ γὰρ τὴν ἐντολὴν ἐδέξοτο, 
τοῦτο καὶ τὴν ἐντολὴν οὖχ ἐφύλαξεν' ὃ δὲ οὐκ ἑφύ- 
λαξε, τοῦτο xal «hv παράδασιν ἑτόλμησεν ' ὃ δὲ 
παρέδη, τοῦτο xai σωτηρίας ἐδεῖτο μάλιστα; 9 δὲ 
τῆς σωτηρίας ἑδεῖτο, τοῦτο χαὶ προσελήφθη * ὁ voie 
ἄρα προσείληπται. 


indigebat ; quod autem salute indigebat, hoc etiam assumptum est ; ita fit, ut mens assumpta sit. 


Hoc nunc, velint. nolint, demonstratum est, 
geometricis, ut ipsi aiunt, ac necessariis demon- 
strationibus. Tu vero p rinde facis, ac si, l:eso 
hominis oculo, ac pede insuper offenso, pedi qui- 
dem medicinam adhiberes, oculum autem incura- 
tum relinqueres : aut, cum pictor aliquid miuus 
recte pinxisset, picturam quidem immutares, pi- 
clorem autem, velut munere suo recte functum, 
praterires. 


Ex eadem. 


C 


Quod si, his rationibus prohibiti eo confugiunt, 
ut Deum, remota etiam mente, bomini salutem 
afferre posse dicant, utique potuit eliam, remota 
carne per solam voluntatem , quemadmodum alia 
quoque omnia citra corporis operai operatus est, 
&: cperatur. Quare cum mente carnem quoque tolle, 
ut plenaet perfecta tibi sit Lemeritas. Sed scilicet a 
littera decipiuntnr, proptereaque ad carnem accur- 
runt, Scripture consuetudinem ignorantes: nos 
hoc quoque eos docebimus. Nam quod Christus 
passim in Scriptura, liomo, et Filius hominis ap- 
pelletur, quid apud eos commemorare attinet, qui- 
bus hoc coguitum est et exploratum? 


Quod οἱ huic loco innituntur, Verbum caro fa- D El δὲ διισχυρίκονται τῷ , 


cium est, et habitavit in nobis *, ob idque, ut su- 
tores qu:e in pellibus crassiora sunt, ita ipsi, quod 
in homine przstantissimum est, abradunt, ut Deum 
cum carne conglutinent : lempus est ut ipsi di- 
cant, carnium quoque duntaxat. Deum esse Deum, 
non autem etiam animarum, quoniam scriptum 
est, Sicut dedisti ei potestatem. omnis carnis * ; 
*t, Ad ie omnis caro veniet * ; et, Benedicat. omnis 
caro nomini sancto ejus 5; hoc est, omnis hou : 
aut rursum patres nostros incorporeos et invisibile 
in Agyptum descendisse, solamque Josephi animam 
a Pharzone ín vincula coujectam fuisse, quoniam 
Scriptum est : In sepiwaginta quinque | animabus 


Τοῦτο νῦν ἀποδέδειχται, xàv μὴ βούλωνται, γεω- 
μετριχαῖς, ὣς Φφασιν αὐτοὶ, καὶ ἀναγχαίαις άγ.- 
δείφεσι. Σὺ δὲ ποιεῖς παραπλήσιον, ὥσπερ ἂν εἰ 
ὀρθαλμοῦ ἀνθρώπου πταἰσαντος χαὶ ποδὸς πρ.τ- 
πταἰσαντος, τὸν πόδα μὲν ἐθεράπενες, τὸν δὲ όφθαλ- 
pov ἀθεράπεντον εἴας' f| ζωγράφου τι μὴ καλῶς 


Υράψαντος, τὸ μὲν γραφὲν µετεποίεις, τὸν δὲ ζωγρά- 
φον ὡς χατορθοῦντα παρέτρεχες. 


Ἐκ τῆς αὐτῆς. 


Ei tk ὑπὸ τούτων ἐξειργόμενοι τῶν λογισμῶν, 
χαταφεύγουσιν ἐπὶ τὸ δυνατὸν εἶναι θεῷ, καὶ χωρὶς 
νοῦ, σῶσαι τὸν ἄνθρωπον, δυνατὸν δή που xal χωρὶς 
σαρχὸς, µόνῳ τῷ βούλεσθαι, ὥσπερ xol «à Xa 
πάντα ἐνεργεῖ, καὶ ἐν ἡργηχεν ἀσωμάτως. "AveAs οὖν 
μετὰ τοῦ νοῦ xal τὴν σόρχα, (v' fj σοι τέλειον τὸ τῆς 
ἀπονοίας. ᾽Αλλ' ἁπατῶνται ὑπὸ τοῦ γράµµατος, xal ' 
διὰ τοῦτο τῇ σαρχὶ προστρέχουσι, τὴν αυνήθειαν 
τῆς Γραφῆς ἀγνοοῦντε;. Ἡμεῖς αὐτοὺς xal τοῦτο 
διδάξοµεν. "Ότι μὲν Υ2ρ πανταχοῦ τῆς Γραφῆς ἄν- 
θρωπος xal Υἱὸς ἀνθρώπου προσαγορεύεται, εἰ δεῖ 
πρὺς εἰδότα: xai λέγειν; 

je Ὁ Λόγος σὰρξ 
ἐγένετο, xal ἑσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, xaX διὰ τοῦτο 
περιξέουσι τοῦ ἀνθρώπου τὸ κάλλιστον, ὥσπερ ol 
σχυτεῖς τὰ παχύτερα τῶν δερμάτων , ἵνα θ:ὸν 
σαρχὶ συγχολλῄσωσιν, ὥρα λέχειν αὐτοὺς καὶ σα0- 
XV µόνων τὸν θεὸν εἶναι θεὸν, ἀλλ᾽ οὐχὶ xal 
Φυχῶν, διὰ τὸ γεγράφθαι, Καθὼς ἔδωκας αὑτῷ 
ἐξουσίαν πάσης capxóc, καὶ, Πρὸς c8 πᾶσα 
σὰρξ ἤξει, καὶ Εὐλογείτω πᾶσα σὰρξ τὸ ὄνομα 
τὸ ἅγιον αὐτοῦ, τοῦτ' ἔστι πᾶς ἄνθρωπος ' 3) πάλιν 
ἀσωμάτους, χκαὶ- ἀοράτους καταθεθτχέἑναι τοὺς πατέ- 
pas ἡμῶν εἰς Αἴγυπτον, xal τὴν φυχην τοῦ Ἰωσὶφ 
δεδέσθαι µόνην ὑπὸ τοῦ Φαραὼ, διὰ τὸ γεγρά- 
φθαι, Ἐν ἑδδομήκοντα πέντε ψυχαῖς κατέδησω’ 


' Exod. 115, 2. 3 Gen. xviii, 1. sqq... * Joan. 1, 14. * Joan. xvi, 2. * Psal. 1viv, ὂ, *Psal. cxiiv, 21. 


893 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. Xiv. 


R04 


slc Λἴγυπτον, καὶ, Zi&upov διῆ10εν ἡ yvy αὐ- Λ descenderunt in 4Egyptum. ! ; ct, Ferrum pertransiit 


πο , πρᾶγμα δεθῆναι μὴ δυνάµενον. ᾽Αγνοοῦσι 
γὰρ οἱ ταῦτα λέγοντες, ὅτι συνεχδοχικῶς τὰ τοιαῦτα 
ὀνομάξεται, ἀπὸ μέρους τοῦ παντὸς δηλουµένου : 
ὥσπερ xai, Neoccol τῶν χοράκων ἐπικα Ίοῦνται 
εὐν θεζ», ἵν dj πτηνη δηλωθῇ φύσις, xat Πλειὰς 
xai Ἔσπερος xal ᾿Αρκτοῦρος μνημονεύονται ἀντὶ 
πάντων ἁστέρων, καὶ τῆς περὶ τούτους οἰχονο- 
μίας. 

Καὶ ἅμα οὐχ ἄλλως oiv τε fjv τὴν τοῦ θεοῦ δη- 
λωβῆναι περὶ ἡμᾶς ἀγάπην, f) &x τοῦ μνημονευθῆ- 
γαι τὴν σάρκα, xal ὅτι δι ἡμᾶς χατέδη xat 
µέχρι τοῦ χείρονος. Σάρχα γὰρ εἶναι φυχῆς εὖτε- 
λέστερον, πᾶς τῶν ED φρονούντων ὁπολογήσει. 


Τὸ οὖν, Ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο͵ ἴσον δοχεῖ μοι δύ- n 


νασθαι τῷ xal ἁμαρτίαν αὐτὸν γεγονένα: λέγεσθαι 
xai χατάραν ᾿ o)x εἰς ταῦτα τοῦ Κωρίου µεταποιη- 
θέντος, πῶς γάρ; ἀλλ ὡς διὰ τοῦ ταῦτα δέξασθαι 
τὰς ἀνομίας ἡμῶν ἀναλαθόντος, καὶ τὰς νόσους βα- 
στάσαντος. 


'Ex τῆς αὐτῆς. 

Ἐχείῖνο δὲ γινώσχειν ἀναγχαῖον, ὕτι ᾽Απηλινάριος 
μὲν τὸ τῆς θεότητος ὄνομα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι δοὺ:, 
τὴν δύναμιν τῆς θεότητης οὖκ ἔφυλαξε. Τὸ Υὰρ ix 
Βεγάλου, καὶ uelyovo:, χαὶ µεγίστρυ συνιστῶν τὴ 
Τριάδα, ὥσπερ ἐξ αὐγῆς xal ἀχτῖνος xa Ἡλίου 
τοῦ Πνεύματος, xai τοῦ Υἱοῦ, χαὶ τοῦ Πατρὸς, ὅπερ 
σαρῶς iv τοῖς ἐκείνου γέγραπται λόχοις, χαὶ χλίµαξ 
bct θΘεότητος οὐχ εἰς οὐρανὸν ἀνάγουσα, ἀλλ᾽ ἐξ 
σὐρανοῦ xatáyouca. 'Ἡμεῖς δὲ θεὸὺν γινώσχοµεν τὸν 
Πατέρα, χαὶ τὸν Υἱὸν, καὶ τὸ ἅγιον Πνευμα. Ταῦτα 
δὲ οὑχλήσεις ψιλὰς τεμνούσας ἀξιώμάτων, fj δυνά- 
µεων ἀνισότητας, ἀλλὰ µίαν χαὶ την αὑτὴν ὥσπερ 
προσηγορίαν, οὕτω χαὶ θεότητος φύσιν , χαὶ οὐσίαν 
καὶ δύναμιν. 

Tov αὑτοῦ ἐκ τῆς πρὸς τὸν αὐτὸν δευτέρας ἐπ.- 
στο.ῆς. 

Οὗτοι γὰρ ἠνίχα μὲν ἂν τοῖς γνησίοις αὑτῶν µα- 
θηταῖς, xol μύσταις τῶν ἀποῤῥήτων θξεολογῶσιν, 
ὥσπερ ol Μανιχαῖοι τοῖς ἐκλεχτοῖς λεγοµένοις, ὅλην 
thv νήσον αὐτῶν ἐκχαλύπτοντες, μόλις xai τὴν 
σάρχα τῷ Σωτῖρ!: διδὀασιν. Όταν δὲ ταῖς χοιναῖς 
ὑπολήψεσι περὶ τῆς ἑνανθρωπήσεως, ἃς fj Γραφὴ 
παρίστησιν, ἑλέγχωνται xal πιένωνται, 
εὐσεθεῖς λέξεις ὁμολογοῦσι, περὶ δὲ τὸν vouv xa. 
χουργοῦσιν, οὐκ ἄφυχον μὲν, οὐδὲ ἄλογον, οὐδὲ 
ἄνουν, οὐδὲ ἀτελῆ ὁ κολογοῦντες τ v ἄνθρωπον, otv 
δὲ xai λόγον, xal νοῦν, αὑτὴν εἰσάγοντες τὴν θεό- 
εητα, ὡς αὐτῆς τῇ σαρχὶ συγχρᾳθξίσης µόνης, ἀλλ᾽ 
οὐχὶ xal τῶν ἡμετέρων καὶ ἀνθρωπίνων, εἰ xai τὸ 
ἀναμάρτητου χρεῖττον ἢἡ καθ ἡμᾶς fv, καὶ τῶν 
Ἠμετέρων παθῶν χαθάρσιον. 


Οὔτω γοῦν xal x5, ᾿Ημεῖς δὲ vovv Χριστοῦ ἔχο- 
per, παρεξηγοῦνται χαχὼς xai λίαν εὐήθως, νοῦν 


* Act. vir, 14. * P«al. civ, 18. 
42 ; Gal. 10, 15. " L Cor. it, 10. 


3 Psal, cx1vi, 9. 


τὰς μὲν D 


anima ejus ?, ves profecto. ejusmodi, qua nullis 
vinculis astringi queat. Ignorant enim, qui haec 


dicunt, res hasce per synecdochea: enuntiati , Voto"... 
κα) 
nempe per parlem indicato; ut cum ait Scriptura, ^. 


* 


Ει pulli corrorum ,Down | invocant. 3, ut avium fia. ^ 


tura designetur, el Pleias eL Vesperus. et. Arcturus 
memorantur *, pro co, ac si diceret omnia sidera, . 


Deique circa ea providentiam. 

Huc accedit, 
testatus esse poterat, quam ex eo quod caro iu 
memoria fuerit, et quia nostri causa ipse etiam 
usque ad deteriorem partem sese demisit. Carnem 
enim anima viliorem esse nemo sanz mentis inficia - 
bitur. Itaque hic locus, Verbum caro factum est *, 


eamdem vim et significationem mihi habere vide- - 


tur cum eo, quod peccatum quoque ipsum et male- 
dictum factus esse dicitur * ; non quod Dominus 
in hec immutalus sit; qui enim id ficri posset? 


sed quia per id quod b:ec suscepit , iniquitates | 


nostras sustulit, et motbos portavit. 


Ex eadem. 

Illud scire necesse est, Àpollínarium. quamvis dei- 
tatis nomen Spiritui sancto dederit, vim tamen dei- 
tatis minime custodiisse. Siquidem οτ magno, et 
majori, et maximo, hoc est. ex Spiritu sancto. et 
Filio, et Patre, tznquam ex spleudore, et radio, 
et sole, Trinitatem constituere (quod quidem in 
illius libris aperte scriptum est). deitatis scala est, 
non in celum subvelhens, sed e coelo. dejiciens. 
At nos Deum quidem Patrem et Filium et Spiritum 
sanctum agnoscimus : h:ec autem. non nuda no- 
mina, dispares dignitates aut potentias scecantiía , 
sed unam eamdemque, ut appellationem, ita divini- 
tatis naturam, et esseutiam, ac potentiam. 


Ejusdem ez altera ad eumdem Epistola. 


Isti enim, cum spud fidos suos discipulos et ar- 
canorum conscios, quemadmodum Manichzi, apud 
eos quos electos vocant, de divinitate disputant, to- 
tum suum morbum detegentes, vix etisim carnem 
Salvatori tribuunt. Cum autem. communibus de 
hu vanitatis assumptione sententiis, quas Scriptura 
exhibet, convincuntur ac premuntur, piss quidem 
dictiones confitentur, verum circa sensum et intel- 
ligentiam dolos neciunt, non quidem anime, aec 


rationis ac rentis expertem nec imperfectum  ho- 


minem confitentes: ceterum. anime, et rationis, 
ac mentis loco divinitatein inducentes, perinde atque 
ipsa sola cum carne temperata et copulata fuerit, 
at non etiam hunane nostre res et proprietates ; 
etiamsi illi ab omni peccato puritas liumana con- 
ditione sublimior esset, ac vitiosarum nostrarum 
affectionum cxpiatrix. 

Sic quippe illud quoque, Yos auteni mentem 
Christi habemus *, prave ac perqua:m slolide in- 


* Joy xxxvin, 31, δὲ. * Joan. s, 14. ος. v, 


quod non aliter Dei erga nos Ἅπιος 


805 


EUTIIYMIT ZIGABENT 


terpretantur, nimirum per Christi mentem divi- A Χριστοῦ τὴν θεότητα λέγοντες, οὐχ, ὅπερ ἡμεῖς, 


nitatem significari contendentes; non autem bunc 
locum more nosiro exponentes, nempe quod ii, 
qui mentem suam ad illius mentis, quam Salvator 
pro nobis assumpsit , imitationem — purgarunt, 
atque ad eam, quantum fieri potest, composuerunt, 
mentem Christi habere dicuntur : quemadmodum 
et illi carnem Christi habere dici possent, qui car- 
nem domuecrunt, atque hac ratione concorporei 
et comp.rticipes Christi facti sunt ', et, Sicut 
p.riavimus imaginem terreni, ita, inquit *, porta- 
bimus imaginem οἱ celestis. Eodem quoque modo 
ipsis perfectus homo, non qui omni ex paite res 
yostras, excepto peccato , expertus est, sed illud 
ex Deo et carne temperamentum esse s'atuitur. 
Πίου eniin, aiunt, quid perfectius? 

ldem autem etiam. circa ἑνανθρωπίσέως vocem 
inprobe ac versute usurpant , lioc verbum &vrv- 
θρώπτσεν non ita explicantes, ut idem sit, quod, 
in howine , quem sibi ipsi aflixit, exstitit, juxta id 
quod ait Scriptura, Jpse enim sciebat quid esset in 
homine * ; verum idem esse dicentes et docentes, 
quod, cum liominibus consuetudinem habuit 2ο 
versatus e3t, atque ad hzc verba confugientes : 
Post hoc in terra visus est, et cum hominibus com 
versatus est *. Quid autem diutius quispiam con- 
certet? Sane dum hominem atque inlernam imas 
ginem submovent, id duntaxat nostri, quod deforis 
est, per novam hanc larvam , et aspectabilem spe- 


ὑπολαμδάνοντες, ὅτι ol τὸν ἑαυτῶν νοῦν χαθήραντες 
μιμῄσει τοῦ νοὺς ἐχείνου, ὄνπερ ἡμῶν ὅ Σωτὴρ 
ἀνεδέξατο, xal πρὸς αὐτὸν ῥυθμίζοντες, ὡς ἐφιχτὸν, 
οὗτοι νοῦν Χριστοῦ ἔχειν λέγονται’ ὥς xal σάρκα 
Χριστοῦ μαρτυρηθεῖεν ἂν ἔχειν ἐχεῖνοι οἳ τὴν 
σάρχα παιδαγωγήσαντες, xai σύσσωμοι xol 
συµµέτοχοι Χριστοῦ κατὰ τοῦτο γενόµενοι ^ xal, 
Ὡς ἐφορέσαμεν τὴν εἰκόνα τοῦ χοϊκοῦ, οὕτω, 
qnot, φορέσοµεν καὶ τὴν τοῦ ἑπουρανίου. 
Οὕτω δὲ xal τέλειος αὐτοῖς ἄνθρωπος, οὐχ ὁ πεπει- 
βασµένο κατὰ πάντα τὰ ἡμέτερα χωρὶς ἅμαρ- 
τας, ἀλλὰ τὸ Ex Θεοῦ xai σαρχὺς αύγχραμα δογµαν 
τ.νεται. Τούτου γὰρ, φασὶ, τίτελειότερον ; 


Τὸ δ' αὑτὸ xoi περὶ thv τῆς ἐνανθρωπβσεως 
χαχουργοῦσι φωνὴν, τὸ ἐνηνθρώπτησεν, οὐχ ἐν 
ἀνθρώπῳ γέγονεν , ὃν ἑαυτῷ περιέπτξεν, ἑἐξ- 
ηγούμενοι, χατὰ τὸ εἰρημένον, Αὐτὲς γὰρ ἑγίνωσκε 
τί qw ἐν' τῷ ἀνθρώπῳ, ἀλλ ἀνθρώποις ώμίητε, 
xai συνεπολιτεύσατο, λέγοντες xai διδάσχοντες, xal 
πρὸς ἐχείνην καταφεύγοντες τὴν φωνὴν, τήν : Μετὰ 
τοῦτο ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, xal τοῖς ἀν θρώποις 
συγεστράφη, λἐγουσαν. Καὶ τί ἄν τις ἀἁγωνίζοιτο 
ἐπὶ πλεῖον: Οἱ τὸν ἄνθρωπον ἀποσκεναζόμε- 
vot, xal την ἑντὸς εἰχόνα, τὸ ἑχτὸς ἡμῶν κχαθαρί- 
ζουσι µόνον διὰ τοῦ χαινοῦ προσωπείου, xa τοῦ. 
ὁρωμένου, τοσοῦτον ἑαυτοῖς μαχόμενοι, ὡς ποτὲ μὲν 


ciem mundant, adeo secum ipsi pugnautes , ut C διὰ τὴν σάρχα xal τὰ ἄλλα παχέως xal Ga pxtxux. 


nunc quidem propter carnem caetera etiam crasso 
ac carnali modo exponant (hinc enim illis secun- 
dus Judaisinus manavit, et delira mille annorum 
in paradiso voluptas , illudque propemodum , 
nos eadem rursus post eadem resumere): nunc 
autem opinionem potius quam veritatem carnis 
inducant, tanquam nihil humani passa fuerit, ne 
earum quidem rerum, qu:e peccato vacant; atque 
ad bujusmodi dogmatis confirmationem , apostoli- 
cam quamdam vocem adhibeant, uec apostolice in- 
tellectam, nec pronifntiatam, nimirum 5 in similitu- 
dinem hominum Salvatorem factum esse, et ιδ” 
bitu inventum ut hominem: quasi his verbis non 
humana forma significe:ur, sed fallax quedam spe- 
cies et opinio. 
Ejusdem ex Epistola ad Nectarium. 

In manus meas incidit libellus quidam Apollina- 
rii, in quo qu» disputantur hzeretijcan. omnem 
exhibent improbitatem, Negat eniin. carnem as-um- 
ptam ab Unigenito ex natura nostrz ordine secun- 
dum dispositionem, sed ab initio illam carnis na- 
turam in Filio esse, et absurdam istam opinionem 
quodam Evangelii testimonio prave intellecto cona- 
tur comprobare : Nemo. enim, inquit, ascendit in 
celum, nisi qui descendit de calo, Eilius hominis *. 
Ex his culligit, et antequam descenderet, Filium ho- 
minís exstitisse, et cum descenderet propriam car- 


! Enhes. 111, 6. * 1 Cor. xv, 49. * Joan. u. 22. 


ut, 13. 


ἑξηγεῖσθαι (ἐντεῦθεν vXo αὐτοῖς ὁ δεύτερος "lou- 
δαῖσμὸς ὤρμηται, χαὶ ἡ χιλιοέτης καὶ ληρώδης 
ἐν τῷ παραδείσῳ τρυφῇ, χαὶ σχεδὸν τὸ τὰ αὐτὰ 
πάλιν ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς ἀναλαμδάνειν ἡμᾶς }, ποτὲ δὲ 
δόχησιν μᾶλλον f| ἀλήθειαν τῆς σαρχὸς εἰσάχειν, ὡς 
οὐδὲν τῶν ἡμετέρων παθούσης, οὐδὲ ὅσα τῆς ἆμαρ- 
τίας ἐστὶν ἐλεύθερα, καὶ χεχρῆσθαι πρὺς τοῦτο τῇ 
ἀποστολιχκῇ φωνῇ, οὐχ ἀποστολιχῶς “νοουµένῃη, 1 
λεγοµένῃ, ἓν ὁμοιώματι ἀνθρώπων τὸν Xu, pa ἡμῶν 
Υεγενησθαι, xal σχήµατι εὑρῆσθαι ὡς ἄνθρωπον, 
ὡς οὐχὶ τοῦ ἀνθρωπίνου εἴδους ἐν τούτοις δηλον- 
µένου, φαντασίας δὲ τινος ἁπατιῃλῆς xa δοχῇ» 
σέως. 


Tov αὐτοῦ éx τῆς απρὲς Νεχτάριον. 

Ἐμοὶ πυχτίον ᾖλθεν £v χεραὶ τοῦ ᾿Απολλιναρίου, 
ἐν ᾧ τὰ κατασχευαζόµενα πᾶσαν αἱρετιχὴν χαχίαν 
παρέρχεται. Διαθεδαιοῦται γὰρ μὴ ἐπίχτητον εἶναι 
τὴν σάρχα xav' οἰκονομίαν ὑπὸ τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ 
προσληφθεῖσαν ἐπὶ μεταστοιχειώσει τῆς φύσεως 
ἡμῶν, ἀλλ᾽ ἐξ ἀρχῆς Ev τῷ Ylp τὴν σαρκώδη kxsl- 
νην φύσιν εἶναι, xal xaxiüc ἐχλαδὼν εὐαγγελιχὴν 
τινα ῥῆπιν εἰς paptuplav τῆς τοιαύτης ἀτοπίας, 
προθἀλλεται λέγων, ὅτι « Οὐδεὶς ἀναθέδηχεν εἰς «v 
οὐρανὸν εἰ μὴ ὁ ix τοῦ οὐρανοῦ χαταθὰς, ὁ Yt 
τοῦ ἀνθρώπου * » ὡς xal πρὶν τοῦ χατελθεῖν αὐτὸν 


* Barucb, o1, 98... * Philipp. u, 7. — * Joao. 


69] PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XIV. 893 


Y'Ujv ἀνθρώπου εἶναι, xal xa1220slv ἰδίχν ἑπαγόμενον A nem attulisse, illam nimirum, quam in ccelis babe- 


σάρχα, &xelvnv, fjv £v. τοῖς οὐρανοῖς ἔχων ἐτύγχανε 
περοχεὠνιόν τινα, καὶ συνουσιωµένην. Λέγει γὰρ πά- 
Àtv ἀποστολικὴν tta. ῥῆσιν τοῦ 6200 σώματος τῆς 
συµφράσεως ἀποχνίσας, ὅτι ὁ δεύτερος ἄνθρωπος t£ 
οὐρανοῦ. Εἶτα χατασχευάζει τὸν ἄνθρωπον ἐχεῖνον 
τὸν ἄνωθεν Ίχοντα τὸν νοῦν μὴ ἔχειν ἀλλὰ τὴν 0εό- 
τητα τοῦ Μονογενοῦς, τὴν τοῦ νοῦ φύσιν ἀναπληρώ- 
σαᾳσζν pépoq Ὑενέσθαι τοῦ ἀνθρωπίνου συγκρίµατος, 
τὸ τ,ιτηµόρ:ον φυχῆς τε xal σώματος κατὰ τὸ àv- 
Ορώπινον περὶ σύτὸν ὄντων, νοῦ δὲ μὴ ὄντος, ἀλλὰ 
τὸν ἔκεινου τόπον τοῦ Θεοῦ Λόγου ἀναπληοσοῦντος. 
Καὶ οὕπω τοῦτ. δεινὸν, ἀλλὰ τὸ πάντων χαλεπώτα- 
τον, ὅτι αὐτὸν τὸν μονογενη θεὸν, τὸν χριτὴν τῶν 
πάντων, τὸν ἀρχηγὸν τῆς ζωῆς, τὸν χαθαιρέτην τοῦ 


bat aute &rcula ex. propria ipsius essentia. conti - 
stentem, Przterea dictum quoddam Apostoli ex tote 
corporis »vellens consensu, secundum e coelo. ho- 
minem affirmat esse, atque ita concludit hominem 
illum, qui e ccelo descendit, mentem non habere, 
sed Unigeuiti divinitatem meniis naturam explere, 
et tertiam illius concreti hominis partem obtinere, 
cum due relique ipsius partes ania et corpus, 
exsistant, mens vero non adsit, sed locum cjus ex- 
pleat Dei Verbum. Qui cum gravia absurdaque 
sint, illud tàmen omnium gravissimum et absurdis- 
simum, quod ipsum Deum Unigenitum, juJiceim 
omnium, vitz priucipem, et mortis expulsorem 
affirin3t esse mortalem, et propria ipsius divinitate 


θανάτου θνητὸν εἶναι xazaoxeuá, ei, xaY τῇ Uia αὐ- B cruciatus inortemque subiisse, triduique illius spa- 


τοῦ θεύτητι xol πάθος δέξασθαι, καὶ iv τῇ τριη- 
µέρῳ Exelvr) νεχρώσει τοῦ φώματο; καὶ τῶν θεότητα 
συναπονεκρωθῖηναι τῷ σώματι, xaX οὕτω παρὰ τοῦ 
δ]ατρὸς πάλιν ἀπὸ τοῦ θανάτου διαναστῆναι. 


"Er: κατὰ ἈΑποι.λιναρίου τοῦ Νύσσης àx τοῦ 
-Aóyov τοῦ πρὸς ΘεέφιΆον τὸν Ἀ.λεξαγδρείας. 


Οἱ τοῖς ᾽Απολλιναρίου δόγµασι συνιστάµενοι aáo- 
x:voy λέγουσι τὸν Λόχον, xat δημιουργὺν τῶν αἰώνων 
τὸν τοῦ ἀνθρώπου Yibv, xai ἄνουν τὸν Κυριαχὸν ἄν- 
θρωπον, xa θνητὴν τὴν τοῦ Υἱοῦ χατασχγευάζουσι 
Οξότητα. 

Ἐκ τοῦ αὐτοῦ .ἰόγου. 


Ἡμεῖς Σὲ σωθῆναι μὲν τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν C 


ἑνωθεῖσαν τῷ Λόγῳ παρὰ τοῦ μυστηρίου χαὶ pepa- 

θήχαμεν, xal πιστεύομεν ' Υἱὸν δὲ Θεοῦ σάρχινον 

Ιδιαξόντως ἐφ᾽ ἑαυτοῦ θεωρηύμενον οὔτε ἐμάθομεν, 

οὔτε ἐξ ἀχολουθίας τινὸς νοεῖν ἐναγόμεθα, 

Tov αὐτοῦ ἐκ τοῦ πρὸς Αποιιινάριον ἀντιῤ- 
᾿ῥητικοῦ «ἰόγου. 

Ei γὰρ ὁ ᾽Απολλινάριος στηρίζεται τῷ ῥήματι τῷ 
ε᾽ρηχότι' Οὐδεὶς ἀναθέδηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν εἰ 
Jc ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ xara6ác, à Yióc τοῦ ἀνγθρώ- 
που, χαὶ διὰ τοῦτο τῆς πρὸς τὸν Υ{ῖνον ἄνθρωπον 
συγγενείας ἀὐτὶν ἀποσχίσε', καὶ ἓς οὐρανοῦ ἐπάγε- 
σῦΏαι τὴν ἀνθρωπότητα λέγει, δώσει τινὰ πάντως iv 
οὐρανφ ἀνθρώπινον πατέρα τοῦ πρὸς ἡμᾶς xata- 
6άντος ἀνθρ που. «'O vlic γὰρ, φησὶ, «τοῦ ἀνθρώ- 


tio, quo corpus mortuum mansit, simul cum ipso 
corpore mortuam quoque divinitatem permausisse, 


et a Patre rursum ex morte in vitam fuisse revo- 


catam. 


Jtem adversus Apollinarium Gregorii Nysse pontifi- 
cis, ex oratione ad Thcophilum Alexandria pon- 
Hficem. 

Qui Apollinarii placitis favent, Verbum dicunt ex 
carue constare, eL seculorum auctorem esse hominis 
Filium, et Domiui bumanitatem meutis experteu, 
et Filii mortalem esse divinitatem, 


Ex eadem oratione. 

Nos autem naturam quidem humanam οσο 
corjunctam servatam esse ex mysterio didicimus 
ct credimus. Dei autem Filium ex carne constare, 
et privatim iu seipso vivere neque didicimus. ne- 
que unde id colligi possit intelligimus. 

Ejusdem | ex oratione, qua confutat Apollinarii opi- 
tones. κ 

Si Apollinarius verbis illis innititur : Nemo as: 
cendit. in celum, nisi qui descendit de calo, Filius 
hominis, et idcirco illum a terreni hominis cou- 
junctione sejungit, et e ccelo traxisse dicit huma- 
nitatem, dabit aliquem prorsus in colo liominem 
patrem illius hominis, qui ad nos descendit : Filius 
euim, inquit, hominis. P'rtere. quomodo diebus 
exwemis ex Virgine carnem assumpsit, et natus 


που.» Πῶς δὲ xal ἐπ' ἑσχάτων τῶν ἡμερῶν Ex fc Παρ- D est? ut taceam incommoda, quie ex absurdis istis 


ivou σεσάρχωται, καὶ γεγέννηται; Καὶ σιωπῶ τὰ 
ία» ἀπεμφαίνοντα, πρὸς ἃ χατὰ τὺ ἀχόλουθον dh 
ἁτοπία τῆς φλυαρἰας ἐχφίρεται. 
Ἐκ τοῦ αὐτοῦ .1όγου. 

El προαιώνιος f; σὰρζ, οὗ χεχένωται ἡ θεότης, οὐχ 
ὄπίρχεν iv μορφῇ Θεοῦ Υἱὸς, οὐ μορφὴν ἔλαθε 
δούλου, ἀλλ ὅπερ ἣν τῇ φύσει, τοῦτο ἐφανερώθη 
νῦν. 

Ἐκ τοῦ αὐτοῦ Aóyov. 

Kl πρὸ τοῦ χαταθῆναι πρὸς ἡμᾶς εἶχεν ἓν οὐρανῷ 
τὴν σάρχα, εἶχε πάντως kv οὐρανῷ xai πάντα τὰ τᾶς 
σερχὸς ἴδ.α, τὴν πεῖναν, τὴν δίψαν, τὸν ὕπνον, τὸν 
χόπον, τὴ» λύπην, τὸ Záxpvov. Ποίας δὲ xa ἡλιχίας 
Tv, ὅτε εἰς γῆν καταθέδηχεν; εΠαιδίον γὰρ, » κατὰ 


nugià consequuntur. 


Ex eadem oratione. 

Si caro fuit ante secula, non. exinauita est divi- 
ujtas, Filius non erat in forma Dei, servi formam 
nou accepit, sed quod erat natura, id. nunc appa- 
ruit. 

Ez eadem oratione. 

Si antequam ad nos descendere!, carnem habebat in 
custo, liabebat prorsus in ccelo etiam omnia qua car- 
uis sunt propria, nempe famem, sitim, so-mnum, las- 
situdinem, tristitiam, lacrymas. Qualis autem erat 
etatis, cum descendit in terram ? Puer enim, ut In- 


299 


per omnem trausiit zeratem, quoa: io terra versans 
mortuus. est, Sin. perfectum hominem ex. Virgiue 
Jitium dicunt, quomodo in matris utero contractus 
'e4? Quomodo moles ipsius jam nati sic est. im- 
η. πας, uL terminis exiguis circumscriberetur ? 
Quomo:lo paulatim cresce: us. iu. liominein  perfe- 
ctum evasit? Exmne, quam prius babebat. carnem 
iterum sumens, an aliam in seipso per cibum ad- 
jungens? Si pristinam dixerint, ostendent plane, 
supervacaneum lli fuisse nutrimentum 5 so Domi- 
num nutrimenti pariicipem — fuisse concesserint, 
. quid diceut;de earne in ccalo relicta ? Magnatn 
enim, ut pár est, partem reliquit, et tantum €x 
illa sibi duntaxzt servasil, quautam Virginiszuterus 
capiebat. 
Ez eadem. 

Si carnem circa seipsum semper habuit in ccelo, 
Deum autem. carnem. esse dicunt, qui sequuntur 
Apolliuarium : onis autem. caro tactui resistit ; 
| Xjood autem resistit ex materia const3t οἱ compo- 
situm est, δἱ quod compositum. est, ! dissolvitur : 
necesse est ipsum et ex tnateria constitisse ante- 
quam e «6/0 deacenderet, et diversis e rebus esse 
compositum, et dissolutionem naturaliter exspe- 
ctare. . 

Ex eadem oratione. 

Ut probet Unigenitum aute secula carnem 3ssume 
psisse, affert teatiuonia qux de ipsius divinitate 
dicta sunt, et ea conatur. ad ejus humanitatem Γθ- 
ferre, nt illud : Antequam Abraham fieret ego sum * ; 
et illud Pricursoris dictum : Prior me erat 5, 
et illud Apostoli : Et unus Dominus, per-quem om- 
nia ; et ipse ex ante omnia *. Si igitur, ut ipse cen- 
set, ante secula est illius caro, extremis autem 
diebus e Virgine natum fatetur, ante szxcula nimi- 
rum fuit et Virgo qui ipsum peperit, natuque 
major quam ille qui ex ipsa ortus est. Ut taceam 
de exiremis diebus, qui ipsi quoque ante szecula 
considerabuntur. 


Ez eadem oratione. 
Si Patrem asserit incorporeum, et Filii divini- 
tatem ex carne constare, diversas utique dicet eo- 
rum esaentias ; sin. horum com:nunem, et camdeimn 


EUTHYMII ZIGADENT 
q rit Isa as, natus est nobis, et fiiius datas est nobis', ct Α τὴν "Hoatou φωνὴν, «* YevvfUn, xal υἷὸς ἐδύθη fjutv s 


xal διὰ πάστς ἡλιχίας ἐ7{λυθεν, ἄχρις ἂν ἁ πέθανεν 
ἐπὶ γῆς πολιτευόµενος. ΕΒἱ 2ὲ τέλειον ἄνδρα ix της 
Παρθένου γεννηθῆναι λένουσι, πῶς kv τῇ νηδ”ῖ τῖς 
μητρὸς συνεστάλη ; Πῶς δὲ xo γεννηθέντος εἰς ὁλ'- 
γην περιγραγἣν ὁ ὕγχος ἀπεσμιχρύνθη: Πὼς δὲ xoi 
εἰς ἄνδρα τέλειον ηὐξήθη χατὰ μικρόν: ἩἹότεουν 
ἣν εἶχε σάρκα χατὰ μιχρὸν ἀναλαμδάνων, ἢ ἑτέραν 
ἑαυτῷ διὰ τῖς τρορης προστιθείς; ἸΑλλ' εἰ μὲν τὴν 
ἀρχαίαν φ΄σονσι, περιττῆν πάντως thv τροφὶν 
ἀποεδείξουσιν * εἰ δὲ οὐκ ἀρνοῦνται εροφῆς µετεσχη- 
κέναι τὸν Κύριον, τί ἐροῦσι περὶ τῆς ἄνω καταλεί» 
φθείσης capxó;; ἧς τὸ πολὺ χατὰ τὸ εἶχὸς χαταλέ- 
λειτεται, µόνον δὲ τοσοῦτον àm' αὑτῆς εἴληκται, 
ὅσον fj νηδὺς Exo pros τῆς Παρθένουο 


Ἐκ τοῦ αὐτοῦ «όγους 

El πάντοτε τὴν σάρκα περὶ αὐτὸν εἴχεν Ev οὗρανψ, 
θεὸν εἶναι τὴν σάρχα φασὶν οἱ περὶ τὸν ᾽Απολλινά- 
ρ.ον * πᾶσα δὲ σὰλρξ ἀντιτυπεῖ τῷ ἁπτομένῳ, τὸ 
ἀντίτυπον ὑλῶδες καὶ σὀνθετον, τὸ δὲ σύνθετον δια. 
λυτόν * ἀνάγχη τᾶσα xal ὑλιχὸν αὐτὸν εἶναι πρὸ crc 
ἐξ οὐρανοῦ χαταθάσεως, xal ix διαφόρων συγχείµε- 
vov, xai ἀναμένοντα φυσικῶς τὴν διάλνσιν. 


Ἐκ τοῦ αὐτοῦ Jóqov. 

Θέλων βεθαιῶσαι, ὅτι προαιώνιος ἣν f) αάρχωσις 
τοῦ Μονογενοῦς, kmáyst μαρτυρίας τὰς περὶ τῆς 
θεότητος αὑτοῦ ῥηθείσας, xat πειρᾶται ταύτας ἔφαρ- 
µόζειν τῇ αὑτοῦ ἀνθρωπότητι, olov τὸ, Πρὶν' ᾽Αδραὰμ 
γενέσθαι ἐγώ εἰμι. xaX τὴν τοῦ Προδρόμου cut». 
τὸ, Πρῶτος ἦν * xai τὴν τοῦ Αποστόλου, τὸ, Κι 
εἷς Κύριος, δι οὗ τὰ πάντα * καὶ αὐτός ἐστι «ρὸ 
πάντων. El οὖν προαιώνιός ἐστι χατ) αὐτὸν f) σὰρ», 
ὁμολοχεῖται δὲ ἐπ᾿ ἑσχάτου τῶν ἡμερῶν ἐκ τῆς Dag- 
θένου γεννηθῆναι, προαιώνιος ἄρα xai fj Παρθένος 
ἡ τοῦτον t&xouca, xai πρεσδντέρα τοῦ τεχθέντος ii 
αὐτῆς, ἵνα μὴ λέγω περὶ τῶν ἐσ,άτων ἡμερῶν, ὅτι 


πρὸ τῶν αἰώνων ἐπινοηθήσονται καὶ αὗται, 


Ἐκ τοῦ αὐτοῦ «ὶόγου. 
El piv ἀσώματον τὸν Πατέρα λέχει, σαρχώδη ü 
τὴν τοῦ Υἱοῦ θεότητα, πάντως ἑτεροοωσίους αὐτοὺς 
ἐρεῖ: εἰ δὲ χοινὴν τὴν τούτου φύσιν xal τὴν αὐτὶν εἷ- 


esse naturam. confietur, cogetur. dicere Patrem D ναι ὁμολογήσει, σαρκώδη xai tbv Πατέρα λέγειν 


item ex carne coustare., 
Ex eadcm oratione. 

Qui vere ex aliquo cst, illud p'aue secundum 
essentiam est, quod est ille qui genuit. Atqui Pater 
caro non es!, nec ille prorsus, qui ex ipso est, erit 
caro. Quod enim natum est ex spiritu, non caro, 
sed spiritus esse dicitur, Quod autem ὁκ carne 
Datum est, caro est. Det igitur patrem istius Dei 
ex carne cousiantig, 

Ez eadein oratione. 

Dicit praterea, coelestem illum lominem esse 

pojerna: glorie splendorem, οἱ figuram substantiae 


ἀναγκασθήσεται. 
Ἐκ τοῦ αὐτοῦ «Ίόγου. 

Τὸ ἀλπθῶς Éx τινος ὃν ἐχεῖνο πάντως Essa: χοτὰ 
τὴν οὐσίαν, ὅπερ ὁ γεννήσας ἐστίν. Ἀλλὰ μὲν ὁ Πα: 
trp οὐκ ἔστι αὰρξ, οὐδ' ὁ ἓς ὀχείνου πάντως ἂν cq 
σάρξ. Τὸ δὲ γεγεννηµένον Ex τοῦ πνεύματος πντῦμ:, 
xal οὐχὶ σὰρς εἶναι λέγεται. Τὸ δὲ γεγεννημένον ἐκ 
τες σαρκὸς σάρς iati xal δύτω πατέρα τοῦ cazxiva 
τούτου θ:οῦ. 

Ἑκ tov avtov «Ίόγου. 

Λέγει πάλιν τὸν ο: ράνιον ἐχεῖνον ἄνθρωπον εἶναι 

παῦγχαμα τῆς πατρικῆς δόξης, xal χαραχτῆρα vis 


μα. 1x, U.. 3 Joan, vin, 58. ? Joan, 1, 31. * E Cor. vini, 6, 7. 


901 


PANOPLIA DOGMATICA., — TIT. XIV. 


903 


ὑποστάσεως αὐτοῦ. El οὖν cuyysvig ἔχει πρὸς τὰν A ipsius. Quamobrem silux a sole splenens eegua- 


Ίλιον τὸ ἁπανγαζόμενον ἐξ Exzivou φῶς, xai ὁ τοῦ 
ἆ  θρώπου χαραχττρ ἀνθρώπιωον ὑπόστασιν δείκνυ- 
gy, ἔσται κατ᾽ αὐτὸν σαρκώδης καὶ ὁ Πατὴρ, οὗ τὸ 
ἁπαύγασμα, xai ὁ χαρακτΏρ σἀρχινός ἑἔδτιν. Οἷα 
yàp ἡ ὄύξα, τοιλῦτον wal τὸ ταῦττς ἀπαύγασμα ᾿ 
χαὶ οἷος ὁ χαρακτῇὴρ, τοιαύτη πάντως xal) ὑπόστασις, 
ὥστε εἰ τοῦτο σῶμα, οὐδὲ ἐχεῖνο πάντως ἀσώματο». 
Ἐκ τοῦ αὐτοῦ Aóyov. 

Παρὰ τῶν Ἱουδαίων βρώσει τε xal πόσει ὀνειδιζό- 
µενος $ Χριστὸς, μετεῖχε τούτων f ἀμέτοχος ἣν; 
Ei μὲν μὴ µετεῖχε, δόκησις ἣν τὸ γινόμενον’ εἰ δὲ 
µετεῖχεν, οὐκ οὐράνιον σῶμα τὸ µετέχον * γἠῖνος 
γὰρ ὃν ἡ βρῶσις αὗτη, xaY πόσις. 

'Ex τοῦ αὐτοῦ .«Ίόγου. 


E: μὲν θεία τις ἣν ἡ σὰρξ, δήλον ὅτι καὶ ἄτρεπτος * B si qua fuit divina caro, ea nimirum et immuta-- 


εἰ δὲ τρεπτῆ, πάντως οὐ θεία. Τίς ἂν ἀνάσχοιτο τὸ 
συγχεχυμένον τοῦτο, xai ἀσύστατον τῶν αἱρετικὼν 
δογμάτων, καὶ κατὰ τὰς ἑνυπνίους φαντασίας ἄλλοτα 
ἅλλ, φαινόμενον ; Νῦν μέν φησι θεία» εἶναι τοῦ Λό- 
γου *hv σάρχα, καὶ συναῖΐδιον, νῦν δὲ ἐπίχτητον, 
xai προσειλημμένην, εἶτα ἀλλοτρίως ἔχυυσαν πρὸς 
την ἡμετέραν φύσιν, πάλιν ἐπιδεᾶ τοῦ εὐθύνοντος, 
χαὶ τροπῇ xai ἀλλοιώσει ὑποχειμένην. 
Ἐκ τοῦ αὑτοῦ «Ἰόγου. 

Ei τότε ὁ Λόχος σὰρᾷ ἐγένετο, ὅτε ἑσχή"»ωσεν dy 
fpi, ἄρα πρὸ τοῦ πρὸς τὴν Παρθένον εὐαγγελιαμοῦ 
σὰρξ οὐχ ἦν ὁ Λόγος * καὶ φ:υδῆς ὁ λέγων καταθεδη- 
χέναι τρὸς ἡμᾶς τὸ ἀνθρώπιον, xai πρὸ τῆς ἀνθρω- 


tionem habet cum sole, et hominis figura substau- 


tiam declarat humanam, ex. istius 18tijone sequitur, - 
uL Pater etiam ex carne constet. Qualis enim es&-;- 
gloria, talis est et. splendor ipsiu-. Et qualis est ti- : 7. 
laque si μου 


gura, talis utique οἱ substantia, 
corpus est, ne illud quidem incorporcum, 


Ex eadem oratione, ^ 
Cliristus, eui cibum et'potum | objiciebant Juilaei, 
cibo οἱ potu. vescehatur, an non ? si. non vesceba- 
tur, iauis et simulata species illu-éergt; sin. vese 
cebaiur, liaud coeieste corpus babebàí ; cum ipse 
cibus et polus e terra coustaret. 

Ex eadem oratione. — — 
bilis : uam si. mutabilis, divina nou est. Quis tueri 
queat confusam illom liiereticarum opinionum, quae 
alias alic ipsis in somnis videtur, incoustantian ? 
Nuuc Verbi carnem divinau, atque una. cim illo 
seuipiternam asserunt : nuuc ascitiin atqug asgum- 
ptam dicunt:nuuc a natura nostra differentem : 
nunc rectoris. egentem , et mutationibus obuo- 
ΣΙ). 

Ez eudem oratione. 1 

Si lunc Verbum caro factum est, cum habitavit 
in nobis, caro profecto non erat, antequam anges 
lus Virgini evangelicum afferret nuntium. £t ille qui 
dicit hominem ad nos e coelo descendisse, el am- 


mivre φύσεω, ἐχεῖνον εἶναι τὸν ἄνθρωπον, δι’ οὗ τὸ C tequam humana esset natura procreata, exstitisse, 


θεῖον τῇ ἀνθρωπίνῃ χατεµίχθη Qui. 


'Ex τοῦ αὐτοῦ «ἰόγου. 

'H σὰρξ τοῦ Κυρίου, φησὶ, προσχυνεῖται, xa à 
fv ἐστι πρόσωπον, xat Ev ζῶον μετ αὐτοῦ. Ὢ τῆς 
τῶν λόγων ἀτοπίαςὶ Ὥσπερ τὸν ἄνθρωπον ἐκ φυχης 
νοερᾶς καὶ σώματες συνεστάναι λέγομεν, οὕτω xal 
abt q τὸν Κύριον olezat συνεδτάναι, τὴν μὲν θεότητα 
λαμέάνων ἀντὶ φυχῆς, τὸ σῶμα δὲ ἀντὶ σώματος, xat 
οὕτως αὐτὸν ζῶον ὀνομάζων. 

Ἐκ τοῦ αὐτοῦ «Ἰόγου. 

Ποίαν φυχὴν λέγετε ἔχειν τὸν Κύριον ; εἴποιμι ἂν 
πρὸς τους ἀνόητον ψυχὴν τῇ προσληφθείσῃ σαρχὶ 
συγχοµίζοντας, El μὲν οὖν ἄλογον, κτῆνος ἐρεῖτε 
εἶναι περὶ τὸν Χριστὸν, xa οὐκ ἄνθρωποων * εἰ [δὲ 
λογιχὴν, τί ἄλλο παρὰ τὸν λόγον τὴν δ.άνοιαν οἴονται; 
Οὐχοῦν ὁ λογικὴν φυχὴν εἰπὼν καὶ διανοητικην ὦμο- 
λόγησεν. 'H δὲ διάνοια νοῦ κἰνηαίς ἔστι, xal ivép- 
γεια. "ose εἰ ψυχὴν λοχικην ὁ Κύριος ἔχει, πάντως 
xai νοερὰν αὐτὴν ἔχει, xol κατὰ μηδέν τι λε,πομένην 
τὴ; ἀνθρωπίνης φύσεως. 


Ἑκ 100 αὐτοῦ Aóyov. 
λπρεπές, φησὶν, ἀνθρώπινον νοῦν περὶ τὸ πρόσ- 
Anppga τοῦ Μονογενοῦς ἐννοξῖν. Καὶ τὴν αἰτίαν 
προστίθησιν, ὅτι τρεπτὸς ὀνοῦς ὁ ἀνθρώπινος. Οὐκ- 
οὔν μηδὲ τὴν σάρχα τῷ Θεῷ συγχωρείτω, Τὸ γὰρ 
τρεπτὴν αὐτὴν εἶναι οὐδ' ἂν αὐτὸς ὁ ταῦτα ληρῶν 
ἀρνίσαιτο, ἀπὸ νεότητος µέχρι πτελειώσεως µετεν- 


et per illum humanz natura Divinitatem foisse con- 
junctam, mendax est. 
Ex eadem oratione. 

Caro, iuquit, Domini 3doraiur, quatenus est una 
persona, atuue uuum animal cum ipso. O absurdam 
orationem! Quemadmodum uos diciinus, hominem ex 
anima ratione przdita et corpore cwnstare, sic et 
ipsum Dominum componit, ut auiu loco. divinita- 
tem accipiat, et. carnem  carlestem pro corpore, 
atque ita ipsum appellat animal. 

Ex eadem oratione. 

Ab istis ergo, qui animam mentis expertem cuin 
carne assumpia conjungunt, quzsiverim, ecquam 
animam. Doiwinum babere dicant ?. Si ratione. ca- 
rentein. resposderint, Christo nou. hominem, sed 
jumentum adjungent, sin. utentem ratione, rationem 
sequitur cogitatio. Quare qui avitnai ratione pra- 
ditam dicit, et cogitatiouis 'compotem confitebitur. 
Cogitatio vero mentis est motus, et actio. ftaque si 
Dominus aniwam babet ratione praditam, eain 
utique et mente praditam habet, et nulla. in re a 
natura hominis discrepantem, 

Ex eadem oratione. 
llaud decet, inquit, mentem humanam cum. Urei- 


genii carne conjunctam existimare. Et causa 


subjicit : Quoniam, inquit, mens hominis est. mu- 
tabilis. Qu:d igitur Deo carnem coaeedit ? Nau Quod 
caro mutabilis sit, ne ipse quidem, qui istas con- 
fingit nugas, negabit, cum ab adolescentia usque ad 


903 


EUTHYMII ZIGABENÍ 


9)1 


perfecturG; augmentam — varias aetates. induat, ut A δυοµένην τὰς ἡλιχίας, ἵνα τὰ λοιπὰ τῆς tpoui; 


reliquas mutationes. omittamus. Atque ita sequetur 
ut. falsum sit Evangelium, et inanis przedicatio, et 
stulia fides. Quemadmodum igitur carnem assu- 
tinens mutatus uon cst, sic inentem suscipiens non 
est iuniutatus. 


Ex eadem oratioue. 

Si divinze humanitatis assumptioni mentem fuisse 
putat impedimento, et libentius eam sine meute 
Deum existimat assumpsisse, ergo siue mente esse 
beatius arbitratur, 


Ex eadem oratione. 
Utra magis propria, qu;e Deo conjungereiur, in» 
venta esl, crassane terrenaque caro, an inens, qua 
nec ticlum nec figuram adiwittit ? 


Ex eudem oratione. 

Si nos homines sumus, ovis illa quae aberraverat, 
et is qui eam inveuit, est Filius Dei ; quoniam totam 
reduxit, tot»m etiam assumpsit. Nec quod intra | il- 
lam erat, rcliquit, quod autem foris gestavit, id, 
quod vult Apollinarii dementia, Quod. autein. pas- 
toris humeris gestatum, hoc est, Domini Divini- 
tati adhibitum est, id unum cum ípso per assuim- 
piioneimn eltfectum est. 


Ex eadem oratione, 
Dominum in servili figura apparuisse concedit. 
Servus igitur, cujus figuram Dominus induit, inte- 
ger erat, an mutilatus ? id est, corpusne, et animam 


rationis, seu mentis compotem habebat? si aliqua C λοχικην, τοι νοερὰν χεχττµένος; El 


harum partium iancus erat, id ostendant, neque 
enàn animam rationis expertem habuit, qui pecca- 
verat, cujus ipse formam suscepit. Sin erat integer, 
et integrum iilud. fuii, quod assumptum est. ΑΙ lio- 
pmo, iuquit, non erat, sed quasi homo, quia non 
erat ejusdem cum homine esseutie, quantum ad 
mentem pertinet. Si ejusdem non erat esseutix, ergo 
diversze. (uorum autem essentiz ratio diversa, ho- 
rum nec eadem natura nec. nomen. Qnare si aliud 
quid per essentiam erat, nou autem homo, nisi qua- 
tenus speciem οἱ figuram hominis praferebat, re 
autem vera secundum naturam diversus erat, ex 
his colligitur, ficia simulataque fuisse, qux ad Uni- 


geniti vitam humanitatemque assumptam spectant, 


— ab ortu ejus, usque ad sepulturam et icsurrectio- 
nem. 
Ex eadem oratione. 
Qui quod maxime proprium est hominis, id est 
mentem, aufert, id quod reliquum est, jumentum 
ostendit; jumentum autein non est homo 


Ex eadem oratione. 

Si, quemadmodum inquit Apvllinarius , mens 
hominis divina natura lacta esset, maguitudine 
wquales et pares inter se essent divinitas et miens 
bumana. Quod enim locum explet alterius, aequale 
illi est. Sin diviuitate mens est iuferior, id quod ia 
cam couversum est, in deterius est commuta- 
iun, 


ἑάσωμεν, καὶ οὕτω φευδὲς χατ αὐτὸν δειχθήσετα: «) 
Εὐαγγέλιον, xal xsvbv τὸ xfpvypa, xaX µαταῖα 4 
πίστις. ᾽Αλλ' ὥσπερ tv σαρχὶ γενόμενος οὐκ ἑτρα- 
πη, οὕτως οὐδὲ τὸν νοῦν παραδεξάµενος ἡλλοιώδη. 


Ἐκ τοῦ αὑτοῦ Aójov. 

"Qsnep ἐμπόδιον ἡγεῖται thv. νοῦν τῆς θείας ἓν- 
ανθρωπῄσεως, χαὶ προσφιλέστερον νοµίτσει τῷ θεῷ 
τὸ ἀνόητον, οὐχοῦν µαχαρ.στότερον οξεται v5 μὴ ἔχειν 
νοῦν. 

Ἐκ τοῦ αὐτοῦ Jóqov. 

ΤΙ οὖν οἰκειότερον εὑρεθείη πρὸς τὸ συναρμοσθῖ- 

ναι θ:ῷ, τὸ παχὺ xal γεῶδες τῆς σαρχὸς ἢ τὸ àva- 


" φὲς τε χαὶ ἀσχημάτιστον τοῦ νούς ; 


Ἐκ τοῦ αὐτοῦ .ἰόγου. 

Εἶπερ ἡμεῖς οἱ ἄνθρωποι τὸ πεπλανηµένον πφύ- 
θατόν ὅσμεν, ὁ δὲ εὑρὼν τοῦτο ποιμὴν ὁ τοῦ θεοῦ 
Ye, ἐπειδὴ ὅλον ἀπεφοίτησε, χαὶ ὅλον πάλιν Av. 
ἐλαθε΄ xol οὗ τὸ μὲν ἑντόσθιον χαταλέλοιπε, τὸ δὲ 
ἐχτὺς ἐθάστασεν, ὡς ἡ τοῦ Απολλιναρίου ἄνοια 
βούλεται. Τοῦτο δὲ iv τοῖς ὤμοις τοῦ motivo; 
βασταχθὲν, τουτέστιν ἓν τῇ θεότητι τοῦ Κυρίου ε- 
νόµενον, ἓν πρὸς ἐχεῖνον διὰ τῆς ἀναλήψεως γΥί- 
γονεν. 

'Ex τοῦ αὐτοῦ .Ἰόγου. 

Τὸν Κύριόν φησιν &v δουλιχῷ φανῆναι τῷ σχήματι. 
"Δρα ὁ δοῦλος, οὗ τὸ σχΏμα ὑπέδυ ὁ Κύριος, ἄρτιος 
Tv, ἡ ἠκρωτηριασμένος, τουτέστι σῶμα xal ψυχην 
μὲν c» 
Ἠχρωτηριασμένος ἑνὶ τούτω», δειξάτω τοῦτο: oj 
Y&p ἄλογον ψυχὴν εἶχεν ὁ ἁμαρτήσας ἸΑδὰμ, οὗ τῆν 
μορφὴν ἀνεδέξατο΄ εἰ δὲ ἄρτιος, ἄρτιον ἄρα xai τὸ 
πρόσληµµα. 'AXA' οὖχ ἄνθρωπος, φηςὶν, ἂν, ἀλλ' 
ὡς ἄνθρωπος, διότι οὐχ ὁμοούσιος ἣν τῷ ἀνθρώτῳ 
xat τὸν νοῦν. El μὴ ὁμοούσ.ος, ἑτεροούσιος πάν. 
τως. "Qv δὲ ὁ λόγος vni οὐσίας ἕτερος, τούτων οὗτ: 
ἡ quat; χοινὴ, οὔτε dj κλῆσις. Ei οὖν ἄλλο τι xat: 
τὴν οὐσίαν ἣν, καὶ οὐχ ἄνθρωπος, ἀλλὰ μέχρι τοῦ 
Φαινομένου κατ᾽. ἄνθρωπον ἐσχτματίζετο, τῇ ἃ 
ἀληθείᾳ κατὰ τὴν φύσιν παρἠλλακτο, συνομολογεῖ- 
ται τούτοις, ὅτι δόχησις ἦν, xa! ἀπατηλὴ φαντασία 
τις ἡ ἐπὶ Υῆς πολιτεία πᾶσα τῆς ἐνανθρωτήσεως 
τοῦ Μονοχενοῦς ἀπὸ Ὑεννήσεως µέχρι τῆς ταφῖς 
xat τῆς ἁναστάσεω;. 


Ἑκ τοῦ αὐτοῦ .«Ἰόγου. 

'O τὸ κυριώτατον ἀφαιρῶν τοῦ ἀνθρώπου, τοῦτο 
δέ ἐστι νοῦς, χτῆνος ἀποδείχνυσι τὸ λειπόμενο». 
Τὸ δὲ χτῆνος οὐχ ἄνθρωπος. 

Ἐκ τοῦ αὑτοῦ «όχου. 

Είπερ, καθώς φησιν ὁ ᾽Απολλινάριος, νοῦς ἀνθ :ώ- 
που ἡ θεία φύσις ἐγένετο, ἰσομεγέθη ταῦτα ἂν cf 
ἀλλήλοις, καὶ ἱσοστάσια, θεότης xaX vouc ἀνθρώκι 
νος. Τὸ γὰρ ἀναπληροῦν τόπον τινὸς ἴσον bot: t9 
ἑνδέοντι. Εἰ δὲ χαταδεέστερον ὁ νοῦς παρὰ ey 
θεότητα, ὁ τοῦτο ἐξ Exelvou γενόμενος πρὸς τὸ εὖ- 
τελέστερον λλοιώθη. 


ος 
'Ex τοῦ αὐτοῦ «Ἰόγου. 

᾽Ανθρώτῶν, φηαὶ, θάνατος οὐ καταργεῖ τὸν 0á- 
' νατον. Ti χατασχευάζων τοῦτόφησιν; Ἡ πάντως, 
ὅτι αὑτὴ sé) vnxe τοῦ Μονογενοῦς ἡ θεότης; Πῶς ἡ 
ζωὴ τέύνηχεν, εἰπάτωσαν οἱ μὴ εἰδότες ἃ λέγουσιν. 

Ἐκ τοῦ αὐτοῦ Jóyov. 

Εἶπερ, χατὰ τὸν ᾽Απολλινάριον, αὐτὴ τἐθνηχε τοῦ 
Μονογενοῦς ἡ θεότης, συναπέθανε εκαύτῃ πάντως 
καὶ fj ζωη, xat ἡ ἀλήθεια, χαὶ fj δικαιοσύνη, καὶ ἡ 
ἀγαθότης, καὶ τὸ ψῶς, καὶ fj δύναμις, xol ἁπλῶς 
ὅσα ὁ Υἱός ἔστι τε xal ὀνομάζεται. Ὅτε οὖν ταῦτα 
τῇ θεότητι τοῦ Υἱοῦ διὰ τοῦ θανάτου συγχατεσδέσθη, 
οὐχ ἣν λοιπὸν καχρὰ τῷ Πατρὶ σοφία, fj δύναμις, Ἡ 
ζωὴ, ἡ ἆλλο τι τῶν ὅσα 6 Μονογενής ἔστι τε xoi 
ὀνομάξεται. 

Ἐκ τοῦ αὐτοῦ Aórov. 

Εἴπερ ἡ δύναµις τοῦ Πατρὸς, Ίγουν ὁ Υἱὸς καὶ 
Λόγος ἀπέθανε, ποία δύναµις ἑτέρα τὴν τεθνηκυῖαν 
δύναμιν ἀνεζώωσεν, ἵνα τἄλλα παρῄσω τῶν ἁτοπτ- 
µάτων, 

Ἐκ τοῦ αὐτοῦ .ἰόγου. 

El πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ τοῦ Υἱοῦ ἐστιν, ὁ 
πάντα τὰ τοῦ Πατρὸς ἔχων ἔχει πάντως καὶ τὴ» 
᾿ἀθανασίαν αὐτοῦ. Καὶ πῶς fj ἀθανασία τέθνηχεν ; 

'Ex τοῦ αὐτοῦ AÓyov. 

Ὥτσπερ Χριστὸς ἀπέήανε, καὶ ἀνέστη, οὕτω xal 
fipsic, φησὶν ὁ ᾿Απόστολος. Τί ὄντες ἡμεῖς κατὰ τὴν 
ἑαυτῶν φύσιν, θεία δύναµις, f] αἷμα, καὶ oxp£, 
χαθως φησιν fj Γραφή: Οὐκοῦν ὅπερ ἡμεῖς ἐσμεν 
κατ οὐσίαν, τοῦτο xal ὁ ὑπὲρ ἡμῶν ἀποθανὼν fv, 


οὗ πρόκειται τοῖς ὁμογενέσιν dj µίµησις. TL τὸ C 


ἀποθνῃσκόν ἐστι xal φθειρόµενον; Οὐχ f) σὰρξ μὲν 
€l; τὴν rv ἀναλύεται, ὁ δὲ νοῦς τῇ duyf) παραµέ- 
νει, οὐδὲ τῇ µεταστάσει τοῦ σώματος πρὸς τὸ εἶναι 
βλαπτόμενος; Τεχμήριον δὲ, ὅτι µέμνηται τῶν ἐπὶ 
γῆς ὁ πλούσιος, χαὶ δεῖται τοῦ ᾽Αδραὰμ περὶ τῶν 
συγγενῶν αὐτοῦ. Τοῦτο δὲ οὐκ ἄν τις ἀνοίας εἴποι, 
τὸ ποιεῖσθαι πρόνοιαν τῶν ἐπιτηδείων, ἵνα μὴ xat 
αὑτοὶ τὰ ὅμοια πάθωτιν. E! τοίνυν ὁ ἡμέτερος νοῦ; 
διαμένει καὶ μετὰ θάνατον ἁπαθήῆς ss xal ἀναλλοίω- 
τος, πῶς εἰκὺ; τὸν τριτηµόριον ἐχεῖνον τοῦ ᾽Απολ- 
λιναρίου θεὺν τὸν σαρχώδη θάνατον ὑπομεῖναι ; 


PANOPLIA DOGMXATICA. — TIT. XIV. 


906 
Ex eadem oratione. 

Mors, inquit, bominis mortem non destruit, Quid 
autem colligens hoc asseruit? Πάμε, Unigeniti 
divinitatem occidisse ? Sed quonam pacto vita queat 
interire et mori, dicant, qui nesciunt quid loquantur. 

Ex eadem oratione. 

Si, quemadmodum sentit Apollinarius, Unige- 
niti divinitas occidit, cum illa nimirum occidit et 
vita, et veritas, οἱ justitia, et bonitas, et lux, et 


potentia, et uno verbo, quidquid est Filius et. « 
nominatur, Quando igitur hzc cum Filii divinitate qM 


per mortem exstincta sunt, non erat apud Patrem — 
sapientia, aut potentia, aut. vita, aut aliud eorum 
quidquam, qus Filius et est et appellatur. 


Ex eadem oratione. 

Si potentia Patris, seu Filius, aut Verbum occidit, 

quaenam alia poteutia potentiam mortuam in vitam 
revocavit, ut alia incommoda pratereamus ? 


Ez eadem oratione. 

Si omnia, qus Pater habet, Filii sunt, qui Patris 
habet omnia, ipsius nimirum habet etiam immorta- 
litatem. Qut autem mori potuit immortalitas? 

Ex eadem oratione. 

Quemadmodum Christus mortuus est, et resurrexii, 
sic et nos, inquit. Apostolus *. Quid nos? Qui na- 
tura propria sumus divina potentia, an caro et 
sanguis, ut scriptum est Τ Quod ergo nos sumus 
per essentiain, id erat et is qui pro nobis mortuus 
egt, cujus similitudo nobis, qui ejusdem generis 
cuin illo sumus, proposita est ad imitandum. Quid 
est illud, quod mnoritur, et corruinpitur ? Nonno 
coro quidem in icrram resolvitur , mens autem 
cum anima permanet, neque corporis mutatiune, 
quantum ad essentiam pertinet, Ieditur ? ld. argu- 
mento sit quod eorum quie in terra geruntur, dives 
ille meminit, et precatur Abraham pro fratribus suis. 
Hoc autem aumenti: nemo ascripserit, quod ne- 
cessariorum curam gera!, eisque prospicial, ne et 
ipsis similia contingant. Quemadmodum si mens 
nostra permanet etiam post mortem, nullis obnoxia 


mutationibus, quomodo consentaneum sit, illum Apollinarii trium parüum Deum carnis mortem oppetiisse! 


Ἐκ τοῦ αὐτοῦ .1όγου. 


Ez eadem oratione. 


Νοῦν (1) φησιν ἔνσαρχον ὄντα τὸν 1 ὼν ἐχτηςΠαρ. D — Filiumait, qui carne pradita mcus erat, ex Virgine 


θένου τ:χθῆναι, οὖκ ἓν αὐτῇ σάρχα vevóp.evov, ἀλλὰ 
παροδικῶς δι αὐτῆς διεξελθόντα. ἸΙδου προδήλω; 
ἀθξτεῖ τὸ τῆς χαθ᾽ ἡμᾶς οἰχονομίας µυστήριον. Ταὐ- 
την οὖν τὴν ὁνσσεδθεστάτην φωνὴ», ὡς αὐτέλεγχταν, 
καὶ τοῖς ὁπωσοὺν ἔχουσιν εὐσεθη νοῦν ἀπαράδεκτον, 
ἀφήσομεν ἀνεςόταστον. Ακολούθως γὰρ πάντα χζτὰ 
φαντασίαν ὁ µάταιος Υδγονέναι obstat. 


"Ετι κατὰ Απο Ίιναριαστών τοῦ ἐν ἁγίοις Kv- 
ρἱ.1.Ίου éx τοῦ περὶ ἑνανθρωτήσεως «Ἰόγου. 


Ὅ τὸν ὕθλον προτιµήσας τῆς ἆληθεας "Amo. 
. * 10ος. xv, 20. 


geniium fuisse,non autem ig ipsa factum essecgarnen, 
sed per ipsam tauquam per viain aliquam eftrans- 
isse. Ecce quomodo salutis nostra mysterium op- 
pugnat. Sed istius oratio adeo est impia, et absurda, 
ei omnibus, qui pie recteque sentiunt, exsecranda 
ut ue responsione quidem et confutatione dignain 
existimemus. Nibil enim ex illa colligitur, nisi ut 
omnia non vere, sed simulete acta videantur. 


ltem adversus Apollinarium, Sancti Cyrilli ex ora- 
lione de humanitate α Verbo assumplu. 


Qui nugas magis quam veritatein zstiinat Apoi- 


(1) Zinus l^gebat N»v...... vertit enim : Nunc ait Virginem Filium peperisse cwm jam esset caro. At in edit. Tergo- 
bist usi et in opere Nysseni adv. Apollinarium quod edidit Laur. Zacagui (apud nos tom. XLV, eol. i75 B] leguut 


PA . : ο n 9 , 
Νοῦν, ut edimus et interpretamur. Epirr. PA1A 


PaATnoL. Gn. CXXX. 


eS 


901 


EUTIIYMIY ZIGADENI 


908 


linaris, rectisque ac piis dogmatibus suam anteponit Α λινάριος, καὶ τῶν εὐσεθῶν δογμάτων τὴν οἰχείαν 


garrulitatem,carnem quidem a Deo Verbo assumptam 
ait, atque hac ceu velo quodam esse usum ; mente 
autem non indiguisse , sed ipsum vice mentís cor- 


' pori exstitisse. Sed, o. sodes, dicet ei aliquis, ne 


corpore quidem Deus Verbum egebat ; nihil enim 
prorsus requirit : poterat autem solo mandato Πο” 
stram operari salutem. Sed tamen voluit nos quoque 
communionem aliquam recte factorum habere : quod 


.. ut efficeret, peccatricem assumptam naturam , eam- 
* que suislaboribus justificatam, acerbis expedivit ty- 


rannis peccato et diabolo ac morte, el coelestibus 
sedibus donavit : et per eain. quain. ipse sumpsit 
humanitatem, universo generi libertatem commu- 
μου]. Sedenim uihil horum reputans hic sapien- 


* dissimus , vocalissimum theologi praeconem Joan- 


21611 evangelistam, aumenti? sux testem. habere se 


judicat. à Verbum enim, inquit, caro factum est, 
et liabitavit in nobis '.» Atqui omnino sciebat, alibi 
quoque partem pro toto divinam Scripturam appel- 
lare solere : quz modo quidem ex anima totum 
liominem nuucupat, modo autem ex carne totum 
anima] denotat : « Omnes enim, inquit, anims qua 


ingress:e sunt. cum Jacobo in /Egyptum , sepiua- 


ginta quinque fuere *. Constat autem non fuisse 
incorporeos Jacobi filios atque nepotes; sed ex parte 
totum historicus demonstravit, Et rursus : « Ànima 
quie peccaverit, ipsa morietur * . Nemo vero unquam 
scivit animam absque corpore in culpam incidisse. 


προτάξας ἁδολεσχίαν, τὴν μὲν σάρχα τὸν Θεὸν Λόγον 
ἀνειληφέναι φησὶ, xal ταύτῃ καθάπερ «ivt παραπε- 
τάσµατι χρῄσασθαι * τοῦ δὲ νοῦ μὴ δεηθῄναιε, αὐτὸν 
δὲ ἀντὶ νοῦ Ὑενέσθαι τῷ σώματι. Αλλ', ὦ βέλτιστε, 
εἴποι τις ἂν πρὸς αὐτὸν, οὐδὲ τοῦ σώματος ὁ θεὸς 
Λόγος ἔχρῇξεν, ἀπροσδεῆς Υάρ ᾽ Ἠδύνατο δὲ xal pvo 
προστάγµατι τὴν ἡμετέραν πραγµατεύσασθαι ge 
τηρίαν’ ἀλλ ἠθέλησεν ἔχειν τινὰ xal ἡμᾶς εἰς τὸ 
κατορθούµενον κοινωνίαν, οὗ χάριν λαθὼν φύσιν τὴν 
ἡμαρτηκχυῖΐαν, πόνοις αὐτὴν οἰχείοις δικαιώσας, τῶν 
τε πιχρῶν τυράννων ἀπήλλαξεν ἁμαρτίας, χαὶ διαθό- 
ov, xal θανάτου, xat τῶν ἐπουρανίων θρόνων ἢξίωσε, 
χαὶ διὰ τοῦ ληφθέντος παντὶ τῷ γένει τῆς ἐλευθερίας 
µετέδωχεν’ ἀλλ' οὐδὲν τούτων εἰς νοῦν λαθὼν ὁ σοφώτα 
τος τὸν µεγαλοφωνότατον χἠρυχατῆςθεολογίας, τὸν εὖ- 
αγγελιστὴν Ἰωάννην, μάρτυρα τῆς οἰχείας ἀνοίας ἔχειν 
ἡχεῖται" ε Ὁ Λόγος γὰρ, φηΣὶ, σὰρξ ἐγένετο, xat ἐσχή- 
νωσεν ἐν ἡμῖν ' » xal ταῦτα σαφῶς εἰδὼς, ὡς πολλαχοὸ 
τὸ πᾶν ἀπὸ μέρους dj θεία Γραφἢ προσαγορεύει, xat 
Ti) μὲν ἀπὸ τῆς φυχῆς πάντα χαλεῖ τὸν ἄνθρωπον, t3 
δὲ ἀπὺ τῆς σαρχὸς ὅλον τὸ ζῶον δηλοῖ * «Πάσαι γὰρ 
αἱ ψυχαὶ, αἱ εἰσελθοῦσαι, φησὶν, ἅμα Ἰαχὼδ εἰς AI- 
γνπτον ἑδδομήχοντα πέντε. Εὔδηλον δὲ ὡς οὖχ 
ἀσώματοι σαν οἱ τοῦ Ἰαχὼδ υἱοί τε χαὶ ἔχγονοι, 
ἁλλ ἀπὺ µέρους τὸ πᾶν ὁ ἱστοριογράςος ἑδίλωσε. 
Καὶ πάλιν «€ Vuyh ἡ ἁμαρτάνουσα, αὐτὴ ἀποθανεῖ- 
ται. » Οὐδεὶς δὲ ἔγνω πώποτε φυχὴν ἄνευ σώματος 
ἁμαρτίᾳ περιπεσοῦσαν ΄ xai αὖθις, « OO. μὴ κατα- 


Ft denuo : « Non permanebit Spiritus meus inhomi- € µείνῃ τὸ Πνεῦμά µου ἐν τοῖς ἀνθρώποις τούτοις, διὰ 


nibus istis, quia caro suut* .» Et alibi pro- 
pheta : «Oinnis caro pulvis, etomnis hominum gloria 
ceu feniflos *.» Beatus quoque David : « ltecordatus 
est, inquit, quod caro sunt, spiritus vadens et ron 
rediens *. » Est autem unicuique exploratum, non 
fuisse hos inanimes quos reprehendit, vel qui- 
bus legem constituit, vel quorum naturam describit. 

Neque solum de vituperatis ita loquitur Scri- 
pura, verum etiam de laudatissimis. Testis Paulus, 
qui in Epistola ad Galatas ait : « Cum autem placuit 
ei, qui me segregavit ex utero matris mex, et vo- 
ea*it per gratiam suam, ut revelaret Filium suum 
in me, continuo non acquievi carni el sanguini , 
*ed ad praccessores meos apostolos accessi *. » Si 


ergo non tantum de carnali affectu, et de mortali- D 


Me, carnis sensus intelligitur, verum etiam de 
universa hominis natura, patet dictionem, ε Ver- 
bum 68ΤΟ factum est, » non quod visibile animantis 
est tantummodo, sed totum hominem significare, 
Neque conversionem quamdam divine substantia 
in caruem evenisse dicit, sed assumptam a Deo 
Verbo humanam naturam praedicat. Sicut. enim 
locutie, « Christus redeinit nosde maledicto legis, 
factus pro nobis maledictum *, » nequaquam innuit 
mutationem. fontis bonorum in maledictum , sed 
potius faetam per ipsum peccati sive maledicti de- 


! Joan. 1, 44. * Gen. xii, 27. 
? Galat. 1, 1δ. * Galat, ii, 13. 


5 Ezech. xem, 4. 


τὸ εἶναι αὐτοὺς cápxa. » Καὶ ὁ προφήτης ἑτέρωθι, 
« Πᾶσα σὰρξ χοὺς [it cod., non χόρτος], xai ica δόξα 
ἀνθρώπου ὡς ἄνθος χόρτου * » xal ó µαχάριος Δαθὶδ, 
€ Ἐμνήσθη, φησὶν, ὅτι σάρξ εἷσι, πνεῦμα πορευόµε- 
voy, xai οὐχ ἐπιστρέφον. » Παντὶ δὲ δήπονθεν γνώρι- 
μον, ὡς οὐκ ἄφυχο: ἦσαν οὗτοι ὧν κατηγορεῖ, xat οἷς 
νομοθετεῖ, xai ὧν ἑρμηνεύει τὴν φύσιν. 

Οὐ µόνον δὲ τοὺς χατηγορουµένους [λέγει ἡ T'pa- 
qh], ἀλλὰ xal τῶν ἑπαινουμένων τοὺς κορυφαίους 
γαὶ τούτων µάρτυς ὁ µαχάριος Παῦλος ἐν τῇ πρὸς 
Γαλάτας λέγων ε Ὅτε δὲ εὐδόχησεν ὁ θεὸς ὁ ἀφορί- 
σας µε bx χοιλίας µητρός µου. xai καλέσας διὰ τῆς 
χάριτος αὐτοῦ ἁἀποχαλύψαι τὸν YU αὐτοῦ iv ἐμοὶ, 
εὐθέως o) προσανεθέµην σαρχὶ xat αἵματι, ἀλλὰ 
πρὸς τοὺς πρὸ ἐμοῦ ἀποστόλους ἀνῃλθον.» Ei 65 οὗ 
μόνον ἐπὶ τοῦ σαρκιχοῦ φρονηµατος καὶ τῆς θνητό- 
τητος, τὸ τῆς σαρχὸς φεόνηµα λαµθάνεται, ἀλλὰ xa) 
ἐπὶ πάσης τῆς τοῦ ἀνθρώπου φύσεω;, εὔδηλον ὡς τὸ, 
ς Ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο, » οὐ τὸ φαινόμενον τοῦ ζώου 
μήνον, ἀλλ᾽ ὅλον σηµαίνει τὸν ἄνθρωπον οὐδὲ τρο- 
mV τινα τῆς θείας οὐσίας ei; σάρχα ro γεγενῃ- 
οἵα:, ἀλλὰ τὴν ὑπὸ τοῦ θεοῦ Λόγου ἀνάλτψιν τῆς 
ἀν ρωπείας κηρύττει φύσεως ' ὥσπερ γὰρ τὸ, «Xgr- 
οτὸς ἡμᾶς ἐξηγόρασεν Ex τῆς χατάρας τοῦ νόμου, 
γενόμενος ὑπὲρ ἡμῶν χατάρα,) οὗ ttv εἰς χατάραν 
μεταθολὴν τῆς τῶν ἆ αθῶν πηγῆς αἰνίττεται, ἀλλὰ 


* Gen. vi, 5, 44. * Isa. x1, 0. * Psal. επ τηι, 79. 


903 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XIV. 


910. 


την δι αὐτοῦ Ὑενομένην τῆς ἁμαρτίας fiyeuv τῆς A pulsionem ; et sicuti verba, « factum esse peccatum 


χατάρας ἁπαλλαγὴν, xai τὸ, « Γενέσθαι ἁμαρτίαν 

ὑπὲρ ἡμῶν τὸν μὴ Υνόντα ἁμαρτίαν, » οὗ τὴν τῆς 

διχαιοσύντς σηµαίνει τροπὴν (ἄτρεπτον γὰρ τὸ Θεῖων, 

xai ἀναλλοίωτον, ὡς διὰ τοῦ προφήτου βοᾷ: «Ἐγχώ 

εἰμι, χαὶ οὐκ ἠλλοίωμαι, ») ἀλλά την τῶν ἡμετέρων 

ἁμαρτημάτων ἀνάληψιν" € Ἴδε γὰρ, φησὶν, ὁ ᾽Αμνὸς 

τοῦ θεοῦ, ἴδε ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ χόσμου᾽ » 

οὕτω τὸ, « Ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο, » οὐ τὴν ἀλλοίωσιν 

λέχει τῆς θΘεότητος, ἀλλά τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως 

ἀνάληψιν * τὴν ἄφατον γὰρ τοῦ θεοῦ φιλανθρωπίαν 

ὁ εὐαγγελιστὴς χτρύττων, ὡς ἐδίδαξεν ὡς ὁ ἐν ἀρχῇ 

Qv , xal Gs»; ὧν, xaX πρὸς τὸν θεὸν ὧν, xav οὐ- 
δέποτε μὴ Gv, ὁ δηµιουργήσας πάντα, ὁ τὰ μὴ ὄντα 
el τὸ εἶναι ποιῆσας, d) ζωὴ, τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, τὴν 
φθαρτὴν ἀνέλαθε φύσιν, xaX τὰ τῶν ἀνθρώπων ᾠχειώ- 
cavo πάθη, τὴν τῶν ἀνθρώπων πραγµατευόµενος 
σωτηρίαν. Καὶ µειζόνως αὑτοῦ δεῖξαι τῖς εὐεργεσίας 
τὸ μέγεθος ἐθελήσας, οὐ τῆς φυχΏς ἐμνημόνευσε τῆς 
ἀθανάτου, ἀλλὰ τῆς σαρχὸς τῆς παθητῆς, τῆς Όνη- 
τῆς, thc φθειροµένης, τῆς ἐχ πηλοῦ γεγενηµέντς' 
χαὶ ἀπὸ «ou µέρους τὴν πᾶσαν φύσιν ἑδήλωσεν, ὡς 
μαρτυρεῖ τὰ ἑπαγόμενα * « 'O Λόγος γὰρ, qnolv, 
σὰρς ἐγένετο, καὶ ἐσχήνωσεν ἐν ἡμῖν. » 

ἝἜτερος δὲ ὁ κατοικήσας χατὰ τὸν λόγον τῆς φύ- 
σεως, xal ἕτερος ὁ ναός. Διὸ χαὶ τοῖς Ἰουδαίοις ἔλεγε' 
« Λύσατε τὺν ναὺν τοῦτον, xal iv τρισὶν ἡμέραις 
ἐγξρὼ αὐτόν. » Λύσις δὲ τοῦ ναοῦ, φΦυχῆς xat σώµα- 


τος ἡ διάξευξις. θάνατος váp ἐστι duy; ἀπὸ σώ- ( 


µατος ἀναχώρησις * οὐχοῦν τὴν λύσιν τοῦ ναοῦ ὁ τῆς 
Φυχης ἐργάξεται χωρισμός. εἰ τοίνυν Ἱουδαῖοι τὸν 
vaóv ἔλυσαν σταυρῷ xal θανάτῳ παραδεδωκχότες, 
λύσις δὲ ναοῦ τῶν συνηµµένων ὁ  χωρισμὸς, ὁ δὲ θεὸς 
Λόγος τοῦτον λυθέντα ἀνέστησε, σαφὲς οἶμαι τοῖς 
ἔμφροσιν, ὡς οὐχ ἄφυχον οὐδὲ ἄνουν, ἀλλὰ τέλειον 
ἄνθρωπον ὁ θεὸς ἀνελάδετο Λόγος - el γὰρ ἀντὶ τῆς 
ἀθανάτου ψυχῆς, ἓν τῷ ἀναληφθέντι σώματι γέγονεν 
ὁ θεὺς Λόγος, εἶπεν ἂν τοῖς Ἰουδαίοις: Λὐύσατέ µε, 
xaX ἓν τρισὶν ἡμέραις ἀναστήσομαι: νῦν δὲ δ.δά- 
σχων, Χαὶ τοῦ ναοῦ τὸ τηνικαῦτα τὸ θνητὸν, xal τὸ 
δυνατὸν τῆς ἐνρ'κούσης Βεότητος, « Aócase, φησὶ, 
τὸν ναὸν τοῦτον, χαὶ ἓν τρισὶν ἡμέραις ἐγερῶ αὖὐ- 
τόν" » οὐ γὰρ ἐγὼ, φησὶν, ὑφ᾽ ὑμῶν λυθήσοµας, ἀλλ 


pro nobis eum qui peccatum | non noverat. !, » ne- 
quaquam justitie mutationem significant (est enim 


invertibilis Deus et immulabilis, sicuti per prophe- .- 


tam clamat: « Ego sum, et non mutor *, »)sed pec- 
catorum nostrorum assumpiionem : « Ecce enim, 
ait, Agnus Dei, ecce qui lollit peccatum mundi ? ; » 
sic, inquam, dictio, « Verbum caro factum est, » 
non mutationem dicit Deitatis, sed humanz naturx 
assumptionem. Namque ineffabilem Dei.erga ho- 
mines charitatem praedicare volens .evangelista , 
pestquam docuit, eum qui ab initio erat, et 
qui Deus erat, οἱ qui apud Deum erat, et qui nun- 
quam non fuerat, qui omuia creaverát , qui non 
B exsistentia ad exsistendum traxera),-gui vita erat. 


et lux vera; hic, ait, hominum suas fécit passiones, 0 


dom hominum salutem operaretur. ο adhuc 
t»agis beneüciorum illius magnitudinem demon- 
strare vellet, nequaquam de immortali animd verba 
fecit, sed de passibili carne, mortali et corruptibili, 
ex limo facia ; atque a parte totam naturam de- 


elaravit, ut sequentia testantur : « Verbum enim , . 


inquit, caro factum est, et habitavit in no- 
bis *.» | 

Alius vero is erat, qui niodo naturali inbabita- 
bat, aliud vero templum. Quare et Judzis aiebat: 
« Solvite templum hioc, et ego tribus diebus exci- 
tabo illud. *. » Templi-vero solutio erat animae a 
corpore dissolutio : nam mora est animze a corpore 
recessus. Ergo templi solutionem operatur anima 
a corpore separatio. Igitur si Judxi templum sol- 
verunt, cruci mortique tradeates , solutio vero 
templi conjunctorum separatio fuit, Deus autem 
Verbum loc dissolutum resuscitavit, exploratum 
arbitror esse prudedtibus, non inanimem neque 
mente carentem, sed. perfectum hominem a Deo 
Verbo assumptum fuisse. Nam si pro immortali 
anima, in assumpto corpore Deus Verbum exsti- 
üsset, utique Judaeis dixisset : Dissolvite me, ct 
triduo resurgam. Nunc vero cum doceat, et templi 
illius mortalitatem,et inhabitantis Deitatis potentiam, 
« Solvite, inquit, templum hoc, et ego triduo exci- 
tabo illud. » Non enim ego, ait, a vobis dissolvar, 


* 
A 


ὁ ληφθεὶς ὑπ' ἐμοῦ ναός" xai οὗτος δὲ λύεται, ἵνα |) sed assumptum a me templum ;. et hoc quidem {ρ- 


Χρείττονος ἀναστάσεως ἀπολαύσῃ, ἵνα τὴν θνητὴν 
ἀπόθηται φύσιν, ἵνα τὴν φθορὰν ἀποδύσηται καὶ τὴν 
ἀφθαρσίαν ἑνδύσηται, ἵνα τοῦ θανάτου καταλύσῃ τὸ 
κράτος, ἵνα τῶν κΣποιµηµένων ἀπαρχὴ vévntat, ἵνα 
λύσας τῆς ᾳ«θορᾶς τὰς ὠδῖνας ἀναδειχθῇ τῶν νεκρῶν 
πρωτότοκος, χαὶ διὰ τῆς οἰχείας ἀναστάσεως εὖαγ- 
ΥΣλίσηται την πάντων ἀνθρώπων ἀνάστασιν. 


Ex τοῦ αὐτοῦ AdTov. 

Ὅτ. δὲ ταῦτα οὕτως ἔχει, μαρτυρεῖ τῶν ἀποσ-ό- 
λων ὁ xopugalo; iv ταῖς Πράξεσι λέγων, ὅτι οὐχ 
ἐγχατελείφθη ἡ quyh αὐτοῦ εἰς ᾷδου, οὐδὲ ἡ sát 
αὐτοῦ οἶδε διαφθοράν. Λύσις τοιγαροῦν τοῦ ναοῦ, 


1 Cor. v, 21. * Malach. ui, 6... * Joan, 1, 29. 


sum ita dissolvitur , ut meliore resurrectione post- 
ea fruatur, ut mortalem deponat naturam, ut cor- 
rupiionem exuat et induat incorruptiomem , ut 
morlis imperium destruat, ut fiat. dormientium 
primitiz, ut corruptionis doloribus solutis ap- 
pareat mortuorum prinogenitus, et propria resur- 
reciione omnium lominum resurrectionem por- 
tendat. 
Ex eadem oratione. 

Quod autem hec ita se habeant, testatur. apo- 
stelorum princeps in Actihus dicens, non fuisse de- 
relictam animam cjus in inferno, neque carnem 
ejus vidisse corruptionem *. Templi ergo solutio est 


* Joan. 1, 14... * Joan. 1, 19. * Ae wA. 


wv $. n 


91 EUTHYMII ZIGABENI 912 


anima a corpore separatio ; vicissimque resurre- Α φυχῆς xai σώματος χωρισμός’ χαὶ πάλιν ἀνάστασις, 


clio est ad propriam earuem reditus. Si ergo, ut 
lixsreseos antesignani aiunt, animas duas unus- 
quisque homo babet , vitalem scilicet et rationalem, 
οἱ ne caro quidem absque vitali anima cogitari un- 
quam potest ; nam corpus, non caro, inquit, quod esl 
hujusmodi, appellatur ; etsi Petrus ait, non corpus 
Domini, sed Domini carnem haud vidisse corru- 
ptionem, neque animam ejus in inferno derelictam , 


.- Sane constat vitalem (quam quomodo astruant ne- 


" scio) exstilisse in carne corrupta animam, sine 
qua ne caro quidem, ut aiunt, appellaretur. Im- 
mortalis autem et rationalis, cui animantis regi- 
men est commissum, non est in inferno dere- 

licta, sed ad suam rediit carnem : ideoque fru- 
" sua nugautur hi, qui inanime et rationis expera 
fuisse dicunt Dei Verbi templum. Nos autem Petro 
assenliemur qui el carnem praedicat. corruptioue 
expertem, et animam in. iuferno non derelictam, 
sed reducem atque ad. corpus suum recollectam. 
Credimus etiam Domino ipsi dicenti : « Tristis est 
anima mea usque ad mortem. ὃς » nam tristitiae 
Sensum pars mostra rationalis excipit. Quod si in 
mentis loco Deus Verbum exsistens, mentis pas- 
siones excipiebat, utique ipsum Verbuim tristabatur, 
metuebat, ignorabat, agonizabat, et angelica ope 
confortabatur. Jam si hec quoque dicant Apullina- 
rianz stultitize hzxredes, ii profecto eum Christi ho- 
stibus Ario atquc Euunomio collocentur. Nam 


πρὸς thv σάρχα τὴν οἰχείαν ἐπάνυδος * εἰ τοίνυν, ὥς 
φασιν οἱ τῆς αἱρέσεως προστάται, φυχὰς δύο τῶν àv- 
θρώπων ἕκαστος ἔχει, τήν τε ζωτιχὴν, καὶ τὴν λογι. 
x^», xal σὰρξ ἄνευ ψυχῆς οὐχ ἄν πονε νοηθείη τῖς 
ζωτικῆς (σῶμα γὰρ, ἀλλ οὗ σὰρξ, φησὶ, τὸ τοιοῦτον 
προσαγορεύεται)΄ Πέτρος δὲ ἔφη, οὗ τὸ σῶμα τοῦ Κυ. 
ρίου, ἀλλὰ τὴν σάρχα τοῦ Κυρίρυ uh ἰδεῖν δεαφθο- 
μὰν, xal τὴν duyhv αὐτοῦ μὴ ἐγχαταλειφθῆναι εἰς 
&6ou* εὔδηλον ὡς τὴν μὲν ζωτιχὴν, ἣν οὐχ ol5' ὅπως 
λέγουσιν, εἶχεν ἡ διαφθαρεῖσα σὰρξ, fc ἄνευ οὐχ ἂν 
προσαγορευθείη, ὥς φασι, σἁἀρξ. ἡ δὲ ἀθάνατος xal 
λογιχὴ xal τοῦ ζώου τὴν ἡγεμονίαν πεπιστευµένη, 
οὐ χατελείφθη εἰς ἅδου, ἀλλά πρὸς «nv olxsíav ἕπαν- 
Ίχε cápxa: xai µάτην ἁδολεσχοῦσιν, ἄψυχον 1j 
ἄνουν τοῦ θεοῦ Λόγου τὸν ναὺν προσαγορεύοντες. 
Ἡμεῖς δὲ Πέτρῳ ἑφόμεθα, καὶ σάρκα χηρύττοντι μὴ 
δεξαμένην διαφθορὰν, xat φυχὴν μὴ χαταλειφθεῖσαν 
εἰς ἅδου, ἁλλ᾽ ἐπανελθοῦσαν καὶ τῷ οἰχείῳ σώματι 
συναφθεῖσαν ' πιστεύομεν δὲ xol αὐτῷ τῷ Kuplo λέ- 
γοντι’ «Περίλυπός ἐστιν ἡ duy) µου ἕως θανάτου. » 
Τῆς γὰρ λύπης τὴν αἴσθησιν τὸ ἐν ἡμῖν λογιχὸν ὑπο- 
δέχεται ' εἰ δὲ ἀντὶ νοὺ ὁ θεὸς Λόγος ὑπάρχων. τὰ 
τοῦ νοῦ χατεδέχετο πάθη, αὐτὸς ἣν ὁ λυπηθεὶς, xal 
φοθηθεὶς, xai ἀγνοήσας, xat ἀγωνιάσας, καὶ ἀγγε- 
λιχῇ συμμαχίᾳ ῥωσθείς * εἰ δὲ καὶ ταῦτα φῄσουσιν οἱ 
τῆς ᾽Απολιναρίου µαταιολογίας κληρονόμοι, μετὰ 
Ἀρείου καὶ Εὐνομίου τῶν χριστοµάχων ταχθήτωσαν᾽ 
ὧν γὰρ ἴση ἡ βλασφημία, τούτων µίαν εἶναι τὴν 


quorum par est blasphemia , horum unam csse C ἑταιρίαν δίκαιον  Ἠμεῖς δὲ ἀχούσωμεν τοῦ Κυρίου 


sodalitatein z2equum est. Nos vere Dominum dicen- 
tem. audiamus : « Potestatem habeo ponendi 
animam meam, et potestatem habeo iterum ει- 
mendi eam ; nemo tollit eam a me *. » Namque ex 
sermonibus his discimus alium esse qui ponit, 
aliud quod est positum ; Deumque esse qui puit, οἱ 
qui sumit ; animam autem et positam et sumptam ; 
εἰ Dei quidem esse potestatem, animam autem sub 
ea potestate locatam. 

Ejusdem cx oratione quam Theodosio imperatori 

nuncupavit. 

Sunt qui carnem Verbo unitam anima rationis 
participe destitutam arbitrati, Verbum carne , qux 
vitalem tantum et sensilem motionem sorlita sit, 
indutum introducunt: totam vero mentis et in- 
tlelligentis animze vim energiamque Unigenito at- 
tribuun£&; fateri enim, nescio quomodo verentur, 
Verbum carni humana, anima intelligente perfecte 
et informate secundum naturam unitum essc. 
Verum, dum ita philosophantur, antiqua οἱ olim 
tradite fidei rationem omnino negligunt, et volun- 
tatis ευ judicio male sano (ut quod liumanas 
tantum rationes et conjecturas sequi solcal) prave 
innixi, secus quam revera oportuerat, sapiunt ct 
Sentiunt, Et quanam, obsecro, dogmatis hujus est 
ratio? Dicam. Mediatorem Dei et hominum ?*, hoc 


' Matth. xxvi, 58. * Joan. x, 18. ? 0 Tim. ui, 5. 


Aéyovtoe * « Ἑξουσίαν ἔχω θεῖναι τὴν ψυχἠν µου, xal 
ἐξουσίαν ἔχω πάλιν λαθεῖν αὑτῆν * οὐδεὶς αἴρει αὑτὴν 
ἀπ ἐμοῦ.» Ἐκ γὰρ τῶν λόγων τούτων µαθησόµεθα, 
ὡς ἕτερος μὲν ὁ τιθεὶς, ἕτερον δὲ τὸ τιθέµενον * xal 
θεὺς μὲν ὁ τιθεὶς xal λαµθάνων, quyh δὲ fj τιθεµένη 
xhi λαμθανομένη! xal θεὸς μὲν τὴν ἐξουσίαν ἔχων, 
duy δὲ ἡ ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν ἐχείνην τεταγμένη. 


lov αὑτοῦ ἐκ τοῦ πρὸς τὸν βασιλέα θευδόσιον 
προσφωγητικοῦ. 
Εἰσί τινες ot τητᾶσθαι λέγουσι φυχῆς Aovtxn; 
ἑνωθεῖσαν τῷ Λόγῳ σάρχο. Σαρχ) γάρ που µόνην τῇ» 
p ζωτικήν τε xat αἰσθητιχὴν λαχούσῃ χίνησιν ἄμφιεν- 
νύντες τὸν Λόγο», παραχέρουσιν εἰς χόσµον, τὴν νου 
χα" ψυχῆΏς ἑνέργειαν ἀπονέμοντες τῷ Μονογενεῖ. Κα. 
ταπεφρίχασι γὰρ, οὐχ οἵδ᾽ ὅπως, Ψυχωθείσῃ λογικῇ 
vuyfj τῇ ἀνθρωπίνῃ στρχὶ κατὰ φύσιν ἠνῶσθαι τὸν 
Λόγον ὁμολογεῖν. τῆς μὲν ἄνωθέν τε xat ἁ ρχαιοτά- 
της πίστεως τὴν παράδοσιν ὀλίγου παντελῶς ἀξιοῦν- 
τες λόγου, θελήσει δὲ µόνῃ τῇ κατὰ aoi; αὐτοὺς xal 
τόῖς ἀνθρωπίνοις δεῖν ἔπεσθαι λογισμοῖς, ἁμαθὼς 
ἠρημένοι, xal φρονοῦντες ἀληθῶς παρ᾽ ὃ δεῖ φρονεῖ». 
Καὶ τίς à λόγος absol; τοῦ τοιοῦδς δόγµατος, ἐγὼ 
φράσω. Τὸν θεοῦ µεσίτην «ax ἀνθρώπω,, χατὰ τὰς 
Γραφὰς, συγχεῖσθαί φαµεν Ex τε τῆς xa0' ἡμᾶς áv- 


913 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. AIV, 


911 


θρωπότητος τελείως ἐχούσης xarà τὸν ἴδιον λόγου, À est Cliristi, ex humanitate numeris omnibus se- 


xa &x τοῦ πεφρηνότος Ex Θεοῦ χατὰ φύσιν Υἱοῦ, 
τουτέστι τοῦ MovoyevoU;. Διαθεθχιούμεθα δὲ σύνοδον 
μέν τινα, xal thv. ὑπὲρ λόγον συνδρομὴν, εἰς ἕνωσιν 
ἀνίσων τε χαὶ ἀνομοίων πεπρᾶχθαι φύσεων. Eva. 6" 
οὖν ὅμως Χριστὸν, xal Κύριον Ἰητοῦν, xal Υἱὸν 
ὀνομάζεσθαι ἐπιγινώσχομεν, ἓν ταυτῷ xal ὑπάρ- 
χοντα, xal νοούμενον Θεόν τε ὁμοῦ xal ἄνθρωπον. 
᾿Αδιάσπαστον δὲ παντελῶς τὴν ἔνωσιν διατηρεῖν εἰ- 
θίσµεθα, τὸν αὐτὸν εἶναι καὶ Μονογενῆ πιστεύοντες, 
xaX πρωτότοχκον᾽ Μονογενῆη μὲν, ὡς θεοῦ Πατρὸς 
Λόγον, xai ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ πεφηνότα * πρωτό- 
τοχον δ᾽ αὖ, καθὸ Υέγονεν ἄνθρωπος, χα) ἓν πολλοῖς 
ἁδελφοῖς. Ὥσπερ yàp εἷς ἐστι θεὸς ὁ Πατὴρ, && οὗ 
τὰ πάντα ' οὕτω xal εἷς Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς, δι 
οὗ τὰ πάντα. θεὸν γὰρ ὄντα χατὰ φύσιν ἐπιγινώσχο- 
μεν τὸν δι οὗ τὰ πάντα, Λόγον, καὶ el γέγονε σὰρξ, 
τουτέστιν ἄνθρωπος. 

quod omuia cousistunt, secundum naturam Deum 
est. 

ἸΑλλ) οὔτι που σφόδρα ταῖς £v ἡμῖν περὶ τού- 
του δόξαις τὰ ἐχείνων συµφέρεται. Ένα μὲν γὰρ 
ὁμολογουμένως παραδέχονται xal αὐτοὶ Ἰησοὺν 
Χριστὸν, παρωθοῦνται δὲ λίαν, ὡς δυσοεδὲς ὅτι µά- 
λιστα, καταδιιστᾷν εἰς δύο τὸν Ἐμμανονήλ. Ψυχῆς 
δ' οὖν ὅμως τῆς ἀνθρωπίνης xal λογιχῆς τὴν σάρχα 
χωρίσαντες xal γυμνώσαντες, ἡνῶσθαί φασιν αὐτῇ 
τὸν ἐχ Θεοῦ Aóvov: ἐξεύρηται 06 τις αὐτοῖς xal πι- 
θανὸς, ὡς οἵονται, πρὸς τοῦτο λόγος. Τὰ γάρ τοι, 


cundum propriam rationem perfecta οἱ absoluta 
naturalique Dei Filio, hoc est Unigenito, constitu- 
tum, Seripturis convenienter pradicamus. Affirma- 
mus autem naturas dispares, ac inter se dissimiles, 
quadara coitione etl concursu qui verbis explicari 
non potest, in unum convenisse. Agnosciinus lamen 
unum. Christum, et Dominum Jesum, et Filium 
vocatum ; quippe cum simul Deus et homo exsistat 
mentique se offerat. Etenim unio illa naturarum ^ 
usque adeo individua indivulsaque est ut unum 
eumdemque unigenitum simul et primogenituni 
credamus: unigenitum quidem, tauquaim Dei Patris 
Verbum, ex illius substantia natum ; primogenitum 


B vero, quatenus. inter multos fratres homo exstitit : : 


quandoquidem ut unus est Deus Pater, ex quo: 
omnia; ita unus quoque est Dominus Jesus Chri- 
sius, per quem omnia *. Nam Verbum illud, per 


esse novimus, eliamsi caro, hoc est homo factum 


Ceterum, eorum dicla cum nostris non 
satis congruunt. Nam et ipsi quoque unum solum 
Christum aperte constituunt, et unum  Emma- 
nuelem in duos divellere, tanquam rem summa 
cum impietate conjunctam, summopere exsecrau- 
lur : sed Verbum interim carni, que humana, lioc 
est, ratione prata anima exuta destitutaque sil, 
unitum praedicant; et cur istud pradicare debeaut, 
rationem admodum plausibilem comperisse se autu- 


φαοὶ, χατὰ σύνθεσιν πρὸς ἑνὸς τελείου σύστασιν C mant. Aiunt enim, quz ad unius perfecti constitu- 


αυνδεδραµηχότα, µέρη τὲ καὶ ἐξ ἀτελῶν ὁρᾶσθαι 
φιλεῖ. τοῦ τελείως ἔχοντος καθ’ ἑαυτὸ, xal ὡς ἐν 
ἰδίᾳ φύσει, τῆς ἐκ μερῶν συνθέσεως οὐ δεδεηµένου. 
Τοιγάρτοι, φασὶ, παραιτητέον εἰχότως, ἄνθρωπον 
δοῦναι τέλειον, τὸν συνενωθέντα τῷ Λόγῳ ναὸν, ἵνα 
καὶ ἡ ἕνωσις , Ὥπερ ἂν ἐπὶ Χριστῷ νοοῖτο τυχὸν, 
ἀχριθῆ τε xal ἁδιάθλητον τὸν ἐπ' αὐτῆς ἀποσώξοι 
λόγον. Καὶ μὴν xáxeivo προασθεῖεν ἂν, ὥσπερ οὖν 
ἡγοῦμαι , πάλιν. El γὰρ ἐξ ἀνθρώπου τελείοῳ, aot, 
καὶ τοῦ ix τοῦ Πατρὸς ὄντος Λόγου φῄσομεν εἶναι 
τὸν Ἑμμανουὴλ, οὗ βραχὺ τὸ δεῖμα, μᾶλλον δὲ 
ἁδιάφυκτον Ἠδη πως ἀναφανεῖται λοιπὸν, τὸ xal 
ἀθουλήτως δεῖν δύο μὲν υἱοὺς, Χριστοὺς δ᾽ αὖ δύο 
φρονεῖν τε xai λέγειν. Εἶτα τί τούτοις ἀντεροῦμεν 


ἡμεῖς; Πρῶτον μὲν, ὅτι τῆς πίστεως τὴν οὕτως ἁρ- D 


χαιοτάτην, χαὶ ἐξ αὐτῶν τῶν ἁγίων ἁποστόλων ὃι- 
Ίχουσαν εἰς ἡμᾶς παράδοσιν, οὗ ταῖς ὑπερμέτροις 
ἀχριθείαις χαταλύειν ἄξιον, οὔτε μὴν ταῖς εἰς ἄκρον 


ἐρεύναις ὑποφέρειν τὰ ὑπὲρ νοῦν, ἀλλ οὐδὲ ἥχειν 


εἰ μέσον οἵάπερ τινὰς ὁριστὰς, xal ῥιφοχινδύνως 
λέγοντας, ὡς τὸ δεῖνα μὲν ὀρθῶς, τὸ δεῖνα δ' αὖ 
ἑτέρως ἔχειν. ἘχρΏν δήπου, καὶ ἣν ἄμεινον ἀληθῶς, 
ἀπονέμειν μᾶλλον τῷ πανσόφῳ θεῷ τῶν ἱδίων δια- 
σχέφεων τὴν ὁδὸν, χαὶ μὴ τοῖς εὖ ἔχειν παρ᾽ αὐτῷ 
δεδοχιµασµένοις, ἀνοσίως ἐπιτιμᾷν. ᾿Αχουσόμεθα 
γὰρ λέγοντος ἑναργῶς " « OO γάρ εἰσιν αἱ βουλαί µου 
ὥσπερ αἱ βουλαὶ ὑμῶν, οὐδὲ ὥσπερ αἱ ὁδοὶ ὑμῶν αἱ 


! | Cor. vii, 6. 


tionem per compositionem concurrunt, ea partes 
esse et imperfectorum rationem obtinere ; nam quod 
perfectum est per se, atque ut in propria natura, 
non opus habet, ut ad partialem compositionem 
veniat : atque ideo cavendum esse sedulo ne tem- 
plum, quod Verbo unitum est, perfectum hominem 
exstitisse concedentes, exactam illam unius ratio- 
nem, qua in Christo accidisse dignoscitur, merite 
calunniz exponamus, Quin et illud queque huc 
adjecturos suspicor; nempe, si ex homine perfecto, 
εἰ Dei Patris Verbo Emmanuelem coaluisse dica- 
nius, in illud nos et magnum, et plane inevitabile 
periculum venturos esse, ut vel inviti duos Christos, 
ei duos itidem filios tenere el profiteri cogamur. 
Cedo, quid nos ad lh:c respondebimus? Apprime 
indignum esse nos antiquissimam fidei traditionem 
(ut' qua ab ipsis sanctis apostolis profecta ad nos 
usque pervenit) propter curiosas quasdam ac super- 
vacaneas rationes ac disceplationes deserere, vel 
nimiis inquisiuonibus humanz mentis captum exce- 
dentia subjicere ; vel in medium exsilire veluti 
judíces, ut nostro sensu, contempto periculo, quid- 
vis metientes, dicanius : lloc recte se habet, illud 
vero secus. Quanto satius, quantoque utilius foret, 
sapientissimo Deo consiliorum suorum ratioues in- 
legre perinittere, et ea quie ipsi probatissima suut, 
impie non reprehendere, prieseztiim cum illuin aperte 


915 


dicentem, et quasi expostulantei audiamus : « Non A ὁδοί pov * 


sunt consilia mea sicul consilia vestra, nec vize me:e 
ut vix: vestir : sed sicut distat ccelum a terra, ita 
vie meza viis vestris, et cogitationes mez a cogi- 
tationibus vestris !. » 

Quare licet templum, quod Verbo uuitum 
esl, anima humana perfectum et. informatum certo 
credamus, nou. duos tamen filios adoramus, nec 
duos Christos agnoscimus. Ut euim tametsi Ennia- 
z wnelem ex sola carne ct Dei Patris Verbo, juxta 
épinionem quam illi complectuntur, compositum 
statuant, nulla adhuc tamen ratione huc illi adigi 
se paterentur, ut carne seorsum, et Unigenito rur- 
sum seorsum posito, duos Christos proflterentur; 


EUTHYMIL ZIGADENI | 9:6 


ἀλλ ὡς ἀπέχει 6 οὐραν»ς ἀπὸ τῖς γῆς. 
οὕτως ἀπέχει fj ὁδός µου ἀπὺ τῶν ὁδῶν ὑμῶν, xat τὰ 
διανοήµατα ὑμῶν ἀπὸ τῆς διανοίας µου. » 


Υἱους δὲ οὔτι που δύο προσχνν{άοµεν, ἆλλ᾽ 
οὐδὲ Χριστοὺς ἐροῦμεν δύο, χἂν ἐφυχῶσθαι π' στεύω- 
μεν φυχἠ λογιχῇ τὸν ἐνωθέντα τῷ Λόγῳ vaóv. Ὥσπερ 
Υὰρ, χατά γε τὸ Exslvot; eU ἔχειν δοχοῦν, x3v εἰ ἓκ 
µόνης λἐέγοιτο τῆς σαρχὸς, χαὶτοῦ Ex Θεοῦ Πατρὸ. 
πεφηνότος Λόγου, οὐδεὶς αὐτοὺς ἀναπείσει τοόπος, 
ἀνὰ µέρος τὴν σάρχα τιθέντας, xal ἀνὰ µέρος αὐτὸν 
Μονογενῆ, δυάδα δὲ Χριστῶν ὁμολογεῖν ' οὕτω  xàv 
τῇ καθ) ἡμᾶ; ἀνθρωπότητι τελείως ἐχούσῃη, κατά γε 


jta nos quoque, quamvis Dei Verbum, humanitati B τὸν τῆς ἰδίας φύσεως λόγον, οἱονεὶ συνενηνέχθαι τε 


nostra secundum proprix nature rationem omnino 
perfecte unitum, ineffabilique 4ο incomprehenso 
plane modó sociatum affirmamus, non duos tamen 
filios. mente concipimus, sed unum euimidemque, 
qui quidein. natura Deus exsisteus, ulpote ex Dei 
et Patris substantia ortus, et in extremis Szculi 
temporibus bomo factus *, et ex sacra deipara 
Virgine nalus, cuiu a nobis, tum ab ipsis quoque 
sanctis angelis, secundum Sceripturas 3, colitur et 
adoratur. 

Quod si dixerint genus nostruin solo Uni- 
geniti adventu indiguisse atque ideo illum, quod 
ab iis qui in terris degunt, cerni, amiceque cum 
lominibus conversari, et vite evangelicae viam no- 
bis premonstrare vellet, dispensatoria quadam ra- 
tione solam cornem nobis aimileni induisse ( Deus 
namque secundum suam naturam sub aspectum non 
cadit), illi incarnationis scopum se ignorare, ma- 
gnumque iHud pietatis mysterium * prorsus non 
intelligere, aperte ostendunt. Nam si Unigenitus ea 
solum de causa incarnatus, hoc est, homo factus 
est, quo ab lisqui in terris zatem agunt, conspici 
posset, nihilque aliud preterea commodi illius iu- 
carnatio humana: natur! attulit : cur. illorum senu- 
tentite subscribere non pigeat, qui phantastica 
fantum carne et corpore Verbum iudutum, neque 
in hominis natura, sed in hominis tantum similitu- 
dine in terris apparuisse fabulantur? Verum quan- 


xai ἡνῶσθαι λέγωμεν ἁἀπηῤῥήτως τε χαὶ ὑπὲρ νοῦν 
τὸν ix θεοῦ Λόγον, οὐχ viov δυάδα νοῄσομεν, ἆλλ᾽ 
ἕνα xai τὸν αὐτὸν, φύσει μὲν ὄντα θεὸν, χαὶ ἐξ αὖ- 
τῆς πεφηνύτα τῆς οὐσίας τοῦ θεοῦ xal Πατρός * ἓν 
ἑσχάτοις δὲ τοῦ αἰῶνος χαιροῖς γενόµενον ἄνθρωπον, 
xai διὰ τῆς ἁγίας χαὶ θεοτύχου Παρθένου γεγεννη- 
µένον, χαὶ πρός τε ἡμῶν αὐτῶν xal τῶν ἁγίων ἁγ- 
γέλων προσχυνούµενον, χατὰ τὰς Γραφάς. 


El δὲ δὴ φαῖεν, ὅτι µόνης μὲν ἑδεῖτο τὰ xa" 
ἡμᾶς τῆς τοῦ Μονογενοῦς ἐπιδημίας ' ἐθελῆσας δὲ 
ὀφθῆναι τοῖς ἐπὶ γῆς, χαὶ ἀνθρώποις συναναστραφῇΏ- 
c παραδεῖξαί τε ἡμῖν τῆς ἀγγελιχῆς πολιτείας 
C «hy ὁδὺν, οἰχονομιχῶς μπίσχετο τὴν ὁμοίαν ἡμῖν 
σάρχα (τὸ Υάρ τοι θεῖον χατὰ φύσιν ἰδίαν οὐχ ὁρα- 
τόν) Ἠγνοηχότες ἁλώσονται τῆς ἐνανθρωπήσεως τὸν 
σκοπὸν, xal συνιέντες οὐδαμῶς τὸ µέγα τῆς εὐσεθείας 
µνστήριον. EL γὰρ δὴ µόνην ἔχει τὴν ἀφορμὴν τοῦ 
ὀφθῆναι τοῖς ἐπὶ γῆς τοῦ Μονογενοὺς fj σάρχωσις, 
Ίγουν ἑνανθρώπησις, προσετέθη γε μὴν ἕτερον 
οὐδὲν τῇ ἀνθρώπου φύσει’ πῶς οὐκ ἄμεινον Ίδη πως 
xai σοφῶν , τῇ τῶν Δοχητῶν συµφέρεσθαι δόξη xal 
ἡμᾶς αὐτοὺς, οἳ σαρχός τε ὁμοῦ xaY Υτῖνου σώματος 
ἁπαμριεννύντες τὸν Λόγον, gat μὲν ἐπὶ γῆς ὡς 
ἄνθρωπον μυθοπλαστοῦσιν οἱ δείλαιοι; Ἡμαρτιηχότ:ς 
δὲ τἀληθοῦς ἁλοῖεν ἂν xal οὐ σὺν ἱδρῶτι μαχρῷ. "H 
οὐχ ἄμεινον ἑροῦσιν, εἰ μηδὲν ὀνίνησι τὴν ἀνθρώπου 


tum hi miseri a veritatis scopo aberrent, facili ne- jj φύσιν ὁ ἐκ Θεοῦ Λόγος, εἰ xaX γέγονε σὰρξ, ἁπαλ- 


gotio ostendi potest. Si, inquam, Dei Verbum, 
etiamsi caro faetum est, nullum aliud hauman:e na- 
tura: commodum attulit, an non rectius statueretur 
a carnis" quidem immunditia omnino abstinulsse, 
terreno nihilominus corpore uti visum esse, atque 
Jac ratione quod decreverat perfecisse? Ciwteruin 
quis adventus illius fuerit usus, et qualis incarna- 
lionis modus, si quis forte a nobis sciscitetur, cujus- 
«que rei gratia patrata sit; ille respousi loco lioe 
paucis habeat: Age, istud divina Scriptura tibi 
patefaciet. Vade ergo et sacras Litteras. consule, 
mentisque oculum sanctorum apostolorum vocibus 
infer ; et quod quaritur, dilucide lic mox intuebere. 


! Ba. Lv, 8. ? Hebr. 1, 1, 2. ? Psal. xcvi, 8. 


λάττεσθαι μὲν ἀχαθάρσίας σαρκιχῆς , δόδαι [5] οὖν 
ἅπαξ τῷ Υγηΐῖνῳ προσχεχρῆσθαι σώματι, διαπερᾶναί 
τε οὕτω τὸν προτεθέντα σχοπόν; Τίς οὖν ἂν vévotzo 
λοιπὺν τῆς ἐπιδημίας ὁ λόγος, ἣ τίς ὁ τρόπος τῆς 
ἑνανθρωπήσεως, πέπραχχται δὲ ὅτου χάριν, «6 τις 
ἔροιτο τυχὸν, ἀντακούσεται παρ) ἡμῶν 'H θεία διδά- 
ξει Γραφή. Ἴθι δη οὖν, ὦ γενναῖε, πυθοῦ τῶν ἱερῶν 
Γραμμάτων, καὶ ταῖς τῶν ἁγίων ἀποστόίων φωναῖς 
ἑνερείσας εὖ µάλα τῆς διανοίας τὸὺ ὀφθαλμὸν, ἄθρει 
6h χαλῶς τὸ ζητούμενον. Ἔφη τοίνυν ὁ αοφὺς fut» 
Παῦλος, αὐτὸν ἔχων iv ἑαυτῷ λαλοῦντα Χρ.στόν 
ε Ἐπειδὴ δὲ τὰ παιδία κεχοινώνηχεν αἵματος xal 
σαρχὸς, χα) αὐτὸς παραπλησἰως µετέσχε τῶν αὐτῶν, 


* E Tin. ui, 10. 


911 PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XIV. 918 


ἵνα διὰ τοῦ θανάτου χαταργἠση τὸν τὸ χράτος ἔχοντα A Igitur sapientissimus apostolus Paulus, qui Chri- 


τοῦ θανάτου, τουτέστι τὸν διάθολον, xal ἁπαλλάξῃ 
τούτους, ὅσοι φόδῳ θανάτου διὰ παντὸς τοῦ (Cv 
ἔνοχοι σαν δουλείας.» Καὶ μὴν καὶ ἑτέρωθι τρόπον 
ἡμῖν ἀφηγούμενος, « Τὸ γὰρ ἀδύνατον τοῦ νόµου, 
φησὶν, ἐν i ἡσθένει διὰ τῆς σαρχὸ;, ὁ θεὸς τὸν ἑαυ- 
τοῦ Υἱὸν ἐκπέμψας bv ὁμοιώματι σαρχὸς ἁμαρτίας, 
καὶ περὶ ἁμαρτίας, χατέχρινε τὴν ἁμαρτίαν ὃν τῇ 
σαρχὶ, ἵνα τὸ διχαίωµα τοῦ νόµου πληρωθῇ ἐν ἡμῖν, 
τοῖς μὴ χατὰ σάρχα περιπατοῦσιν, ἀλλὰ χατὰ πνεῦ- 
pa. » 


stum in se loquentem liabebat, ad hunc modum cou- 
cionatar : «. Quia. ergo pueri communicaverunt 
carni et sanguini, et. ipse similiter participavit eis- 
dem, ut per. mortem destrueret. eum qui babebat 
mortis imperium, id est diabolum, et liberaret eo3 
qui per totam vitam obnoxii erant servituti". » 
Alibi idem aliam quoque liujus rei causam aperit. 
Scribit enim : « Quod. impossibile erat legi, in quo 
infirmabatur per carnem , Deus Filium summ  wnit- 
tens in similitudinem carnis peccati, et ile peccato? 


damnavit peccatum in carne, ut justiicatio legis impleretur. in nobis, qni non. secundum carnem atm- 


bulamus, sed secundum spiritum 3, » 
"Ap' οὖν, οὐχὶ προδηλότατον, xal oj56syi τῶν 


Annon apertissimum est, obsecro, umge- 


ὄντων ἀσυμφανὲς, ὅτι καθ) ἡμᾶς γέγονεν ὁ Movoye- p nitum Dei Filium similem nobis, hoc est, perfectum 


ος, τουτέστι τέλειος ἄνθρωπος, ἵνα τῆς μὲν ἔπεισ- 
άκτου φθορᾶς τὸ Υἠῖνον ἡμῶν ἁπαλλάξῃη σῶμα, τῇ 
καθ) ἔνωσιν οἰχονομίᾳ τὴν ἰδίαν αὐτῷ ζωὴἣν ἑνιείς ’ 
duy δὲ ἰδίαν τὴν ἀνθρωπίνην ποιούµενος, ἁμαρτίας 
αὐτὴν ἀποφήνῃ χρείττονα, τῆς ἰδίας φύσεως τὸ πε- 
πηγός τε xaX ἄτρεπτον, οἵάπερ &pl«p βαφὴ», ἔγχατα- 
χρώσας αὐτῃ; Δεῖν γὰρ οἶμαι τοῖς περὶ τούτων λό- 
Υοις παραδειγµάτων, πολὺ λίαν ἔχουσι τὸ ἀσυμφανές' 
ὁρῷ μὲν γὰρ µύλις Ey ἑσόπτρῳ τε xat. αἰνίγματι τὰ 
θεῖά τε xal ὑπὲρ νοῦν μυστήρια. Εἴη δ' ἂν οὐκ ἆτο- 
πον, οἶμαι, τὸ χρῆμα’ φἑρει γὰρ ἐν ἑαυτῷ τὸν εἰ- 
x^xa, μᾶλλον δὲ xal τὸν ἀληθῃ λογισµόν. Ὥσπερ οὖν, 
ἐπειδὴ γέγονε σὰρξ τοῦ ζωοποιοῦντος τὰ πάντα Λόχου, 
τὸ φθορᾶς xal θανάτου ὑπερφέρεται χράτος ' χατὰ 
τὺν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον, ἐπεὶ γέγονε duyh τοῦ 
πλημμελεῖν οὐχ εἰδότος, ἑρηρεισμένην ἔχει λοιπὸν 
τὴν ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς ἀγαθοῖς ἁμεταποίητον στάσιν, 
xai τῆς πάλαι χαθ᾽ ἡμῶν τυραννευούσης ἁμαρτίας 
ἀσυγχρίτως εὐσθενεστέραν. Πρῶτός τε γὰρ xai µόνος 
ἄνθρωπος ἐπὶ τῆς γῆς ὁ Χριστὸς «οὐκ ἐποίησεν 
ἁμαρτίαν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόµατι αὐτοῦ. » 
Ῥίζα δὲ ὥσπερ xai ἀπαρχὴ τεθειµένος τῶν εἰς xat- 
νόνητα ζωῆς ἀναμορφουμένων ἐν Πνεύματι, xal τὴν 
«o0 σώματος ἀφθαρσίαν, xat τὸ τῆς θεότητος ἀσφαλὲς 
ἑρηρεισμένον, ὡς ἐν μεθέδει xa χατὰ χάριν, xai εἰς 
ἅπαν Ίδη τὸ ἀνθρώπινον παρατπέµγει γένος. Καὶ 
τοῦτο εἰδὼς ὁ θεσπέσιος Υρθάφσι Παῦλος. « Ὥσπερ 
γὰρ ἑφορέσαμεν τὴν εἰχόνα τοῦ χοϊχοῦ. φορέσωμεν 
χαὶ ttv εἰχόνα τοῦ ἑπουραᾳνίου. » Εἰχόνα μὲν γὰρ τοῦ 
χοϊκοῦ, τὸ εὐόλισθον ἔφη πρὸς ἁμαρτίαν, xaX τὸν 
ἐντεῦθεν ἡμῖν ἐπιῤῥιφέντα θάνατον » εἰχόνα δὲ αὖ 
τοῦ ἑπουρανίου, τουτέστι Χριστοῦ, τὸ ἑδραῖον εἰς 
ἁγιασμὸν, χαὶ τὴν ἐχ θανάτου xai φθορᾶς ἄναχομι- 
δήν τε καὶ ἀναχαίνισιν εἰς ἀφθαρσίαν xal ζωήν. 


hominem factum. esse, quo nimirum terrenum hoe . 


nostrum corpus, vita propria per aecongtnicau ünio- - 
neu illi immissa, ab inducta corruptioue liberaret ; 


aniaiam rursum humanam, posteaquam illam pro- 


priam sibi reddidisset, suzeque naturz firmitate ac 
immutabilitate perinde ac. vellus colore imbuisset, 
peccato superiorem declararet ? Arbitror enim exem-. 
plis, quae rem per se obscuram nonnihil illustrent, 
jn hac doetrina opus esse : siquidem mysteria 
divina, lanquam humana mentis sensum exceden- 
(a, vix iu. speculo et znigmatice videinus 2. Est 
autem exemplum allatum ad rem peropportunum, 
quippe quod verum potius, quam verisimile rei, de 
qua sermo est, symbolum prs» 6ο ferat. Queaad- 
modum ergo caro, posteaquam Verbi omuia. vivifi- 
cantis caro effecta est, mortis et corruptionis impe- 
rio superior evasit: sic anima, utego quidem sentio, 
posteaquam illius effecta est qui peccatum non no- 
vit, e vestigio statum firmum, ac in omnibus boris 
stabilem, peccatoque quo olim tyrannidem exerce- 
bat, multis partibus potentiorem nacta est. Chri- 
stus namque primus et solus ex omuibus in terra 
« peccatuin non fecit, nec dolus inventus est in ore 
illius *. » Qui unus proinde positus tanquam ra- 
dix et initium quoddam cunctorum, qui in Spiritu 
ad vite novitatem instaurantur, et corporis im- 
mortalitatem, et eam qus ex divinitate proficiscitur, 
securitatem ac firmitatem, secundum quamdam 
gratie communicationem in universum hominum 
genus transmittel. Cujus quidem rei divinus Paulus 
non ignarus, ita scribit: « Sicut portavimus ima- 
ginem terreni, portemus et imaginem coelestis *. » 
Imaginem terreni, peccandi propeusionem, εἰ mor- 
tem qua hinc oritur, vocat : at vero per imaginem 


celestis, hoc est, Christi, constantiam in sanctitate, reditumque οἱ instaurationem ex morte et corru- 


ptione ad vitam et immortalitatem designat. 

Ὅλον οὖν ὅλη συνηνῶσθαί φαµεν τῇ xa0' fiu; 
ἀνθρωπότητι τὸν ix Θεοῦ Λόγον. OÓ. γάρ «ou τὸ 
ἄμεινον ἐν ἡμῖν, τουτέστι φυχἠν, οὐδενὸς ἂν ἠξίω- 
σε λόγου, μόνῃ δωρούµενος τῇ σαρχὶ τῆς ἔπιδη- 
µίας τοὺς πόνους. Ἑπράττετο δὲ καλῶς δι poo 
τῆς οἰκονομίας τὸ μυστήριον  προσεχρήῄσατο δὲ, 


Totum ítaque Dei Verbum toti nature nostr;e 
bumanz unitum asserimus. Nulla enim ratioue 
putandum est, principe nostri parte, hoc est, 
aniina neglecia, peregrinationis suz» molestias carni 
largiri voluisse. Pulchre autem per utramque par- 
tem dispensationis sacramentum perfecit : carnea 


! ευ. il, 44, 15. * Rom, vin, 5, 4... * 1 Cor. xiu, 13. * I Petr. 1, 292, * E Cor. xv, 43. 


4 


9.9 
sua tanquam organo ad carnis opera, uuturalesque A 
wgritudines, ac cxelera oflicia vituperalionis exper- 
tia; anima rursum ad humanas inculpatasque al- 
fectiones utebatur. Nam et esuriem, οἱ longioris 
itineris laborem, et pavorem ac meluni, et tristi- 
tiam, et angorem, et ipsam denique in cruce mor- 
tem pertulisse traditur, Etenim. nullo cogente, ani- 
mam suam nostri causa posuit ', quo nimirum et 
vivis et mortuis dominaretur ?. Et quidein car- 
pem suam citra controversiam liberationis pretium 
'pro omnium carne dependit ; animam vero justum 
pro mortalium omnium animabus pretium exhi- 
buit, tametsi vitam quam posuerat (nam vita ecal 
ut Deus secundum naturan$ denuo resumpscerit. 
Hinc divinus Petrus : « Viri, iuquit, fratres, liceat B 
audenter dicere ad vos de patriarcha David, quo- 
niam et defunctus est, et sepultus est, et sepulcrum 
ejus est apud nos usque in hodiernum diem. Pro- 
pleta igitur cum esset, οἱ sciret quia jurejurando 
jurasset illi Deus, de fructu lumbi ejus sedere 
super sedem ejus, providens locutus est de resur- 
yectione Cliristi, quia neque derelictus est in in- 
ferno, neque caro ejus vidit corruptionem ?. » Nec 
enim fas est dicere, carnem Verbo unitam ali- 
quando potuisse corrumpi, aut diviuam illam ani- 
jam intra inferni portas detineri. Nam, ut divi- 
nus Petrus ait, anima ejus in inferno relicta non 
fuit, Neque vero naturam illam, quz: nec mente 
comprehendi, neque per mortem ullatenus capi 
potest, hoc est Unigeniti divinitatem, e subterraneis 
illis specubus rursum emersisse dicemus : quando- 
quidem | nulla admiratione dignum esset, si Dei 
Verbum divinitatis vi ejusdemque efficacia nixum, 
apud inferos non mansisset, cum admirabiliter oin- 
nibus adsit, impleatque onmia. Deitas namque 
omni loco et circumscriptione, et mensurabili ma- 
guitudine superior, a mullo capi comprehendive 
potest. 
Mirum vero videri debel, quod corpus 
suapte natura interitui et morti obnoxium ad vi- 
tam denuo redierit : id enim immortalis Verbi 
proprium erat. Sic quoque anima, qux cum illo 
conjuucta copulataque fuerat, ad iuferos descendit , 
divinaque virtute ac poteniia utens, spiritibus quo- 
que ibidem captivis sese exhibuit *. Etenim iis qui 
vinculis ibi constricti detinebantur : « Exile, ait : 
jis vero qui tenebris operiebautur: Revelamini *.» 
Aique huc mihi magnus ille Petrus respexisse 
videtur, cuim de Dei Verbo, ejusdemque secundum 
dispensatoriam unionem anima, huuc in modum 
conciouatur : « Melius est eniin. benefacientes (si 
voluntas Dei velit) pati, quam malefacientes : quia 
et Christus semel pro peccatis nostris mortuus est, 
justus pro injustis, ut nos offerret Deo ; mor- 
tilicatus quidem carne, vivificatus autem spi- 
ritu *, in quo et liis qui in carcere erant spiri- 
tibus veniens praedicavit, qui increduli fuerant 
aliquando.» Nec vero dicent divinitatem per se solam 
ad inferos descendisse, spiritibusque ibidem ουιι” 
! | Joan. 11, 16. * Rom. xiv, 9... ? Act. n, 29-51. 


EUTIIYMII ZIGABENI 


930 


καθάπερ ὀργάνψ, τῇ μὲν ἰδίᾳ σαρχὶ, [τὰ] πρὸς τὰ 
σαρχὸς ἔργα τε χαὶ ἀῤῥωστήματα φυσικὰ, xat ὅσα 
μώμου μακράν * Φυχῇ δ' ab τῇ ἰδίᾳ, πρὸς τὰ ἀνθρώ- 
πινά τε γα) ἀνυπαίτια πάθη. Πεινῆσαι γὰρ λέγεται, 
χόπους ὑπενεγκεῖν τοὺς ix μακρῶν ὁδοιποριῶνν 
πτοίας τε xal φόδους, xal λύπην, χαὶ ἀγωνίαν, xal 
τὸν ἐπὶ τῷ σταυρῷ θάνατον. Ἐπαναγχάζοντος vàp 
οὐδενὸς, τέθειχεν ἀφ᾿ ἑαυτοῦ τὴν ἰδίαν ψυχὴν ὑπὲρ 
ἡμῶν, ἵνα χαὶ νεκρῶν καὶ ζώντων χυριεύσῃ᾽ σάρχα 
piv τὴν ἰδίαν, τις ἁπάντων σαρχὸς ἀνταποτιννὺς, 
δῶρον ἀληθῶς ἀντάξιον' ψυχὴν δὲ, Φυχῆς ἀντίλυτρον 
τῆς ἁπάντων ποιούµενος, εἰ xaX ἀνερίω πάλιν, seh 
χατὰ φύσιν ὑπάρχων ὡς θεός. Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιο» 
Πέτρος, « "Ανδρες ἁδελφοὶ, φησὶν, ἐξὸν εἰπεῖν μετὰ 
παῤῥτσίας πρὸς ὑμᾶς περὶ τοῦ πατριάρχου Δαθὶδ, 
ὅτι xal ἐτελεύτησε xat ἑτάφη , xai τὸ μνῆμα αὑτοῦ 
ἔστιν ἓν ἡμῖν ἄχρι τῆς ἡμέρας ταύτης. Προφήτης 
οὖν ὑπάρχων, xai εἰδὼς , ὅτι ὄρχῳ ὤμοσεν αὐτῷ ὁ 
θεὸς, Ex χαρποῦ τῆς ὀσφύος αὑτοῦ χαθίσαι ἐπὶ τοῦ 

θρόνου αὑτοῦ, προειδὼς ἐλάλησε περὶ τῆς ἀναστά- 

σεως τοῦ Χριστοῦ, ὅτι οὔτε ἑἐγχατελείφθη ἡ quyh 

αὑτοῦ εἰς ἄδην, o00' ἡ σὰρξ αὑτοῦ οἵδε δια θοράν. » 

Οὐ γάρ τοι θέμις εἰπεῖν, φθορᾷ μὲν δύνασθαι χρα- 

τεῖσθαί ποτε τὴν ἑνωθεῖσαν τῷ Λόγῳ σάρχα, χάτ- 

οχον δ᾽ αὖ ταῖς ἆλου πύλαις τὴν θείαν γενέσθαι Φυχἠν' 

οὐχ ἐγκατελείφθη γὰρ εἰς ὥδην, χαθὰ xai ὁ θεσπέσιος 

ἔφη Πέτρος. OU γάρ mov τήν τε ἄληπτον παντελῶς, 

xai ἀνάλωτον τῷ θανάτῳ φύσιν, τουτέστι τὴν θεό- 

τητα τοῦ Μονογονοῦς, τῶν ὑπὸ χθόνα μυχῶν áva- 

χεχοµίσθαι φῄσομεν ᾿ οὔτε γὰρ ἂν ἠξιώθη τὸ χρημα 

θαύματος, εἰ μὴ µεμµένηχεν εἰς τὸν ἆδην ὁ &x Θεοῦ 

Λόγος, τῇ τῆς θεότττος ἑνερχείφ τε xal φύσει, 

παραδύξως τε xal ὑπὲρ λόγον, πληρῶν μὲν «à 

πάντα, xal τοῖς πᾶσιν ὀπιδημῶν. Ανώτερον γάρ που 

xal περιορισμοῦ xal τόπου γαὶ μεγέθους μετργτοῦ 

τὸ θεῖον, αὑτὸ δὲ ὑπὸ μηδενὸς χωρούμενον. 


Παράδοξον δὲ xal οὐδενὶ τῶν ὄντων θαυμα- 
στὸν , ὅτι σῶμα μὲν ἀνεθίω τὸ τῇ φύσει φθαρτόν᾿ 
ἣν γὰρ ἴδιον τοῦ ἀφθάρτου Λόγου. Ὑυχὴ δὲ δὲ πάλιν, 
τὴν 705; αὐτὸν λαχοῦσα συνδροµήν ve καὶ ἕνωσιν, 
χαταπεφοίτηχε μὲν εἰς (Sou, θεοπρεπεῖ δὲ δυνάμει 
xaX ἑἐξουσίᾳ χρωµένη, xai τοῖς ἐχεῖσε πνεύμασι 
κατεφαἰνετο. Τοιγάρτοι xal ἔφασχε vol; ἐν δε- 
σμοῖς: « Ἐξέλθετε" xal τοῖς ἓν τῷ σχότει’ "Avaxa- 
λύπτεσθε. » Kal µοι δωκεῖ φάναι τι τοιοῦτον xai ὁ 
θεσπέσιος Πέτρος περὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου, xal τῆς 
χαθ᾽ ἕνωσιν οἰχονομίας  γεγενηµένης αὐτοῦ φυχῆς ᾿ 
« Κρεῖττον γὰρ ἀγαθοποιοῦντας, εἰ θέλοι τὸ θέληµα 
τοῦ θεοῦ, πάσχειν, 7] κακοποιοῦντας * ὅτι xat ὁ Χρι- 
στὸς ἅπαξ ὑπὲρ ἁμαρτωλῶν ἀπέθανε , δίχαιος ὑπὲρ 
ἀδίχων, ἵν ἡμᾶς προσαγάγῃ τῷ Gc, θανατωθεὶς 
μὲν saxi, ζωοποιηθεὶς ób τῷ πνεύματι’ ἐν ᾧ, 
quai, xal τοῖς ἓν φυλαχῇ πνεύµασι πορευθεὶς 
ἐχήρυξεν, ἀπειθήσαᾶσί ποτε. » 0005 γὰρ, οἶμαι, φαῖεν 
ἂν, ὡς γυμνὴ καὶ καθ’. ἑαυτὴν ἡ θεότης τοῦ Movo- 
γενοῦς χαταπεφοίτηχε μὲν εἰς ᾷδου, δ.εκήρυσε Oi 
τοῖς ἐχεῖσε πνεύμασιν , ἄποττος οὖσα παντελῶς 
* [ Petr. 1, 19. * 153. ΣΣ, 9. * IPetr, un, 17, 48. 


931 


PANOPLIA DOGMATICA. —- TIT. XIV. 


91» 


χρεΐττον γὰρ ἀεὶ τοῦ ὁρᾶσθαι τὸ Oziov. ᾽Αλλ᾽ οὗ ὅρ- A clusis przdicasse; cum ipsa omnino sub oculos 


χήσει καὶ ἑσχηματισμένως εἰς τὸ ψυχῆς εἶδος αὐτὴν 
μεμορφῶσθαι δώσοµεν ’ παραιτητέον γὰρ πανταχη 
τὴν δόχησιν. ᾽Αλλ' ὥσπερ τοῖς ἐπὶ γῆς συνανεστράφη 
μετὰ σαρχὸς, οὕτω xal ταῖς εἰς ἆδου φυχαῖς διεκἠ- 
ρυξεν, ἴδιον ἔχων φόρημα, τὴν ἑνωθεῖσαν αὐτῷ 
ψυχἠν. 

degebant, versatus est in corpore; ita spiritibus, 


uon cadat, prestantiorque sit, quam ut ab ullo 
cerni queat. Nec eliam concedendum est. ipsam iu 
apparentem anima speciem trausformatam | esse : 
siquidem externe istius apparenti: commentum 
omnino repudiari debet. Sed quemadwuodum Uui- 
genitus cum iis, qui in corporibus suis adhuc 
qui apud inferos tenebantur, animam mente el 


ralione przditam sibi conjunctam habens, concionatus est. 


Καὶ βαθὺς μὲν ἴσως xal ἀπόῤῥητος ἀληθῶς 
xai ταῖς ἡμετέραις διανοίαις οὐχ ἁλώσιμος ὁ τῆς 
ἑνανθρωπήσεως τρόπος. Ἐκεϊνο δ᾽ οὖν ὅμως ἀναλο- 
γίζεσθαι πρέπει ' τὰ Yáp τοι μὴ χαθ ἡμᾶς πολι- 
πραγμονεῖν, οὐκ ἀνῆμιον ἀνούστατον δὲ παντελῶς 
τὸ βασάνοις ὑποφέρειν τὰ ὑπὲρ νοῦν, χαὶ πειρᾶσθαι 


Est sane incarnationis modus admodum 
subtilis, vereque inexplicabilis; talis démum, qui 
cogitationis captusque uostri angustias multis par- 
tibus excedat. Quapropter illud iterum iterumque 
expendere nos decel : nempe, utl periculo non 
vacat curiosius in ca inquirere, quic humana non 


νοεῖν & οὐχ οἷόν τε. Ἡ οὐκ οἶσθα, ὅτι τὸ βαθὺ δὴ p sunt : ita extrema dementize videri ea quie mentis 


τοῦτο µυστήριον, xal νοῦν ὑπερέχον τὸν £v ἡμῖν, τῇ 
ἡμῶν ἀπεριεργάστῳ πίστει τετίµηται; Τὸ δὲ &ovv- 
έτως λέγειν, « Πῶς δύναται ταῦτα γενέσθαι; » Νι- 
χοδήµῳ τε ἑχείνῳ καὶ τοῖς χατ᾽ αὐτὸν ἀπονέμοντες, 
ἀνενδοιάστως παραξεςὦμµεθα τὰ διὰ τοῦ θείου Πνεύ- 
µατος χρτσμῳφδούμµενα, xal αὐτῷ δὲ πιστεύσωμεν 
λέγοντι Χριστῷ' € Αμὴν, ἁμῆν λέγω ὑμῖν, ἃ οἴδα- 
μεν, λαλοῦμεν, xal à ἑωράχᾶμεν, μαρτυροῦμεν. » 
υἰχέσθω δὴ οὖν λῆρος μὲν ἅπας, μῦθός τε ἁδρανὴς, 
καὶ Φευδοδοξία, xal κεχομφευµένων ῥημάτωνα φε;. 
ναχισµός' προσιέµεθα ob: που τὸ Χχατασίνεσθαι 
πεφυχὸς , χὰν εἰ τοῖς ἄγαν ἐξδησχημένοις, xat μὴν 
xai πιχροῖς ἡμᾶς χατακροτοῖεν Y Ἀόγοις οἱ δι’ Evav- 
τίας. Ἔστι γὰρ τὸ θεῖον ἡμῶν μυστήριον οὐκ iv 


πειθοῖς σοφίας ἀνθρωπίνης λόγοις, ἀλλ᾽ ἐν ἀποδείβει C 


Ηνεύματος. 


nostri aciem excedunt, humani judicii trutina 
subjicere moliri : vel ad eorum rursum coguitio- 
nem eniti, que nullo pacto nostra intelligentia 
comprehendi possunt. Nescis profundum hoc my- 
sterium, omnique liumano sensu sublimius, fide ab 
omni curiosa indagine aliena honorari a nobis? 
Quamobrem stultam illam qu:estionenmi : « Quomodo 
possunt hae Geri !? » Nicodemo cju-que similibus 
relinquentes, citra ullam hzsitationem Spiritus 
sancti oracula suscipiamus, ipsique Cliristo de se 
loquenti fidem habeamus : « Ámen, inquit, amen 
dico vobis, quia qu: scimus, loquimur; et qua 
vidinus, testamur *. » Valeant igitur deliria, faces. 
sint omnes ipfirmae ad persuadendum fabyl:e, opi- 
nionesque false, ac phaleratarum vocularui impo- 
stura : nibil enim quod deirimentuni afferre sol. t, 


adwittimus; etiamsi adversarii exercitatissimis acerrimisque rationibus nos pulsaverint. Est enim 
divinum hoc nostrum sacramentum, nou in persuasibilibus humans sapienti: verbis : sed in Spiritus 


ostensione positum. 

θεὸς οὖν ὑπάρχων, καὶ τῶν ὅλων Κύριος, 
χατὰ τὰς Γραφὰς, ὁ Μονογενὴς, ἐπέφανεν ἡμῖν 
ὤφθη yàp ἐπὶ γῆς, xal ἐπέλαμφε τοῖς £v σχότει, 
γενόμενος ἄνθρωπος , οὐ δοχῆσει, μὴ γένοιτο! μανία 
Υὰρ τοῦτό γε φρονεῖν, f| λέγειν * οὔτε μὴν εἰς σάρχα 
παρενεχθεὶς κατὰ µετάστασιν, Ἡ τροπήν ' ἀναλλοίω- 
τος γὁὸρ ἀεὶ χατὰ τὸ αὐτὸ xai ὡσαύτως ἔχων ὁ ἐκ 
Θεοῦ Λόγος, ᾽Αλλ᾽ οὐδὲ ὁμόχρονον τῇ σαρχὶ τὴν Ὁπ- 
αρξιν ἔχων * αὐτὸς Γάρ στι τῶν αἰώνων ὁ Ποιητής. 
υὔτε μὴν ὡς λόγος ἀνυπόστατος, οὐδὲ ὡς ῥῆμα φιλὸν 


ἐν ἀνθρώπῳ γεγονός X ὁ γάρ τοι χαλῶν τὰ οὐκ ὄντα D 


ποτὶ πρὸς Όπαρξιν xal Ὑένεσιν, προθφέστηχεν 
ἀναγχαίως: αὐτὸς γάρ ἔσειν dj Quh, πεφηνὼς ἐκ 
ζωῆς τοῦ Θεοῦ xal Πατρὸς , ὄντος τε xai νοουµένου 
xav' ἰδίαν ὑπόστασιν. Αλλ' οὐδὲ µόνην Ἱμπέσχετο 
σάρχα φυχῆς ἐρήμην τῆς λοχιχῆς' Ὑεγέννηται γὰρ 
κατὰ ἀλήθειαν ἐκ γυναιχὸς, xal πέφηνεν ἄνθρωπος, 
ὁ ζῶν χαὶ ὑπάρχων, καὶ συναΐδιος τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ 
θεὸς Λόγος, μορφὴν δούλου λαθών ' xal ἔστιν ὥσπερ 
ἐν θεότητι τέλειος, οὕτω xal ἐν ἀνθρωπότητι τέ- 
ῶειος ΄ οὐχ Ex µόνης θεότητος xal σαρχὸς εἰς ἕνα 
Ἀριστὺν xai Κύριον καὶ Υἱὸν συγχείµενος, ἀλλ’ ἐκ 
* lbid. 11. 


! Joan. 1n, 9. 5 Baruch i1, 58. 


Unigenitus igitur, qui et Deus, et univer- 
sorum secundum Seripturas Dominus est, nobis 
apparuit : visus est in terra *, et homo factus, his 
qui in tenebris versabantur, illuxit, non phanta- 
smate, aut externo tantum schemate, absit! hoc 
enim sentire, aut dicere, est aperte insanire. Neque 
rursum per sui mutationem, aut conversionem, in 
earnem iransíormatus est: Dei enin Verbum 
omnis mutationis expers, uno semper eodemqwe 
modo se habet. Neque cozvam cum carne sub- 
stantiam sortitus est : ipse namque szxculorum con- 
ditor est. Neque hypostaseos exsors, ut sermo aut 
nudum tantum simplexque verbum, quod in homine 
inhabitavit: nam qui ea qua non sunt, evocat ul 
sint eL exsistant, is necessario praexsistil ; ipse 
enim est vita ex vita Deo Patre procedens, qui 
quidem secundum propriam hypostasin et est et 
intelligitur. Sed neque carnem quoque, qua anima 
ratione przedita vacaret, induit : quandoquidem vi- 
vum illud subsistensque, ac Deo Patri cozternuim 
Deus Verbum servili forma suscepta, vere ex πιυ” 
liere natum, et homo factum est, estque perinde 


923 


EUTHYMII ZIGABENI 


οἱ 


perfectum in humanitate ac. in. deitate. Non enim A δυοῖν τελείονν ἀνθρωπότητα δῆ λέγω καὶ θεότητα, 


ex sola carue οἱ deitate, sed ex perfecta humani- 


εἰς ἕνα xal τὸν αὐτὸν παραδόξως συνδούµενο». 


tate ei divinitate in unum eumdeuique Dominum οἱ Filium ei Christum admirabili quodam modo con- 


crevit coaluitque. 


Ejusdem ex oratione ad Reginas habita. 


« Nunc. anima mea turbata est, Et quid. di- 
cam? Pater, salva me ex hac hora. Sed propter 
lioc véni in. horam. hanc!.» — « Pater , claritica 
Filium" tuum *. » Et alio. loco rursum: « Et coypit 
contristari et moestus esse, el dixit: Tristis est 
anima mea usque ad mortem 3. Et rursum: « Et 
clamans voce magna Jesus, ait ; Pater, in. imanus 
tuas commendo spiritum meum *. » Qui Apollinarii 
opinionem sequuntur, ejusdemque sententize sub- 
scribunt ; hi templum Deo unitum, inanite ac ra- 
tione destitutum: luisse contendunt: sed quid illi, 
obsecro, respondere possunt, cum sanctos evange- 
listas talia de omuium nostrum Salvatore litteris 
prodidisse leguut? Nam cujus, quieso, tristi- 
εἰ, aut eorum omnium qua metum arguunt, 
. Summa illa diviuaque Verbi natura Landem capax 
esse queat ? Major est. enim, quam quae. istiusmodi 
 yebus ulla parte aílici, aut ullis omnino humanis 
perturbationibus commoveri valeat. At vero. in 
corpus sensusque mentisque expers, tristiti:: dolo- 
risve sensus cadere non potest : sed neque mole- 
stiam ullam, aut ullum omnino mororem ex immi- 
nentium — incoummodorum — provisione — concipiet 
aliquandg; ejusmodi autem, dum que przseutia 
sunt, et adhue futura trahuntur, meute pertractat, 
auima rationis et intelligenti: compos pati sulet: 
id quod omues, ut puto, fatentur. Quomodo itaque 
Emmanuel ait: « Nunc anima mea turbata. cst? » 
quonu.odo idein tzdere ac. wmoestus. esse cepit, aut 
qualem tandem spiritum in manus Patris couumen- 
davit, si hoc et a divinitate prorsus alienum est, οἱ 
a carne sola. inanima? Perspicuum est ergo, Uni- 
genitum corpore assumpto, non quidem illo iuanimi, 
aut inente destituto, sed anima ratione pridita, 
eademque perfecta, hoc est, omnia qus ad illius 
rationem pertineut, sortita, vivificato et informato, 
hominem factum esse. Et quemadmodum omnia 
qua sui corporis sunt sibi ascribit, iia et ea ου 
ad animam spectant, Necesse euim fuit ut iu om- 
nibus, sive ea ad animaui, sive ad corpus pertíne- 
rent, nobis assimilaretur. Constainus autem et. nos 
ex anima rationali et corpore. Quamobrem ut non- 
nunquani propri carni ea pati. dispensatorie per- 
mittebat qua carnis sunt. propria, ita animam 
sua quoque pati permisit. Denique licet natura Deus 
csset, omnique creatara superior, qux tamen exina- 
nitionis erant, ea semper accurate observavit. 
Porro autem spiritum suum, hoc est, animam sihi 
utitam, Deo et Patri comimendat, ut novo. rursum 
beneticio per hec. nos cumulet. Quondam namque 
humanz anima corporibus exutze ad. subterraneos 


! Joan, xn, 37. 


* Joan. xvit, 1. ? Matth. xxvi, 97. 


Tov αὐτοῦ éx τοῦ πρὸς Δεσποίγας προσφωνητι- 
xo» «λόγου. 

« Νῦν ἡ φυχἠ µου τετάρλχτιι. Καὶ τί εἶπω; 
Πάτερ, σῷῶσόν µε ix τῆς ὥρας ταύτης. ᾽Αλλα διὰ 
τοῦτο ἤλθον εἰς τὴν ὥραν ταύτην.»---« Πάτερ. 6665: v 
σου τὸν Ylóv. » Καὶ πάλιν’ « Ἡρξατο λυπεῖσθαι, xal 
Abr μονεῖν, καὶ λέγειν * Περίλυπός ἔστιν ἡ Ψυχή poo 
έως θανάτου. » Καὶ πάλιν ε Kal φωνήσας φωνῆῃ 
µειάλη ὁ Ἰησοὺς, εἶπε' Πάτερ, tiq χεξράς σου 
παρατίθηµι * τὸ πνεῦμά µου. » Οἱ τῆς ᾽Απολιναρίου 
δόξης Ἱἡττώμενοι xal τὰ αὐτῷ δοχοῦντα «φρονεῖν 
Ἱρημένοι, ἑνιστάμενοί τε xal λέγοντες, ἄφυχόν τε 
xai ἄνουν ὑπάρχειν τὸν ἑνωθέντα τῷ Λόγῳ valo, τί 
6h ἄρα φαῖεν ἂν, γεγραφότων ἡμῖν τὰ τοιάδε τῶν 
ἁγίων εὐαγγελιστῶν περὶ τοῦ πάντων fov. Zw, po; 
Χριστοῦ; Πτοίας μὲν γὰρ, xaX λύπης, xal τῶν εἰς 
δειλίαν αἰτιαμάτων ἀνεπίδεχτος παντελῶς ctr ἂν, 
χατά γε τὸ εἰχὸς, ἡ θεία τε χαὶ ἀνωτάτω τοῦ Λόγον 
φύσις. Παραιτήσεται γὰρ εἰς ἅπαν τὸ Év γε τούτοις 
εἶναί ποτε , xal παθῶν ὅλως τῶν xa0' ἡμᾶς οὑκ &v- 
έξεται. Σῶμα δὲ πάλιν ἄφυχόν τε xal ἄνουν οὐκ ἂν 
εἰσδέξαιτο λύπην, ἀλλ᾽ οὗδ ἂν kvvof;aeté τι τῶν σχυ- 
θρωπῶν, ἢ τὸν ix τῶν ἔσεσθαι προσδοχωμµένων 
προαναθρήῄσει φ/δο». Πάθοι δ᾽ ἂν τὰ τοιάδ: χατά γε 
τὸ πᾶσιν, ὣς vs οἶμαι , δοκοῦν. Vuyh λογικἡ xaza- 


. σχεπτοµένη τῷ vip τάτε Ίδη παρόντα, καὶ πρός γε 


τούτοις τὰ συµδησόµενα. Πῶς οὖν ἄρα φησὶν ὁ Ἑμ- 
μανουήλ' εΝῦν ἡ ψυχή µου τετάρακται; » πῶς 0b 
xai Ἡρξατο λυπεῖσθα, καὶ ἁδημονεῖν; f| xal ποῖον 
ὅλως εἰς χεῖρας -οῦ θεοῦ xat Πατρὸς παρέθστο [τὸ] 
πνεῦμα, εἰ χαὶ τῖς θεότητος τὸ γρημά ἐστιν ἀλλό- 
τριον, xat μηδὲ µόνης ἀφύχου σαρχός; Πρόδηλον οὖν, 
ὅτι γέγονεν ἄνθρωπος 6 Μονογενὴς , οὐχ ἄφγυχόν τε 
καὶ ἄνουν σῶμα λαθὼν, ἑμφνχωμένον δὲ μᾶλλον 
Ψυχῇ χαὶ λογικῇ, καὶ τελείως ἐχούση xatá γε τὸν 
αὐτῇ πρέποντα λόγον. Καὶ ὥσπερ οἰχειοῦται πάντα 
τὰ τοῦ ἰδίου σώματος, οὕτω xal τὰ τῆς φυχῆς. Ἔδει 
γὰρ αὐτὸν δ.ὰ παντὸς ὁρᾶσθαι πράγματος σαρχ͵κοῦ 
xai Φυχιχκοῦ OV ἡμᾶς Ὑεγονότος. ᾿Εσμὲν δὲ xal 
ἡμεῖς Ex φυχῆς λογιχῆς τε xal σώματος. "Ὥσπερ δὲ 
οἰχονομικῶς συγχεχώρηχε τῇ ἰδίᾳ σαρχὶ xal παθεῖν 
ἔσθ᾽ ὅτε τὰ ἴδια , οὕτω πάλιν χαὶ τῇ Φυχἠ συνεχώ- 
pnos τὰ οἰχεῖα παθεῖν' καὶ τὸ τῆς χενώσεως µέτρον 
τετήρηκε πανταχοῦ , καΐτοι «bo ὧν φύσει, xal ὑπὲρ 
πᾶσαν τὴν χτίσιν. Παρατίθεται δὲ τὸ ἴδιον πνεῦμα 
τῷ θεῷ xai Πατρὶ, τοντέστι τὴν ἑνωθεῖσαν αὐτῷ 
Quy hv, ἵνα ἡμᾶς καὶ διὰ τούτου πάλιν εὑεργετῆσῃ. 
Πάλαι μὲν γὰρ ἁπαλλαττόμεναι τῶν σωμάτων Ev τοῖς 
ὑπὸ χθόνα μυχοῖς αἱ τῶν ἀνθρώπων ψυχαὶ χατεπέµ- 
ποντο, πληροῦσαι τὰ τοῦ θανάτου ταμιεῖα. Ἐπειδὴ 
δὲ Χριστὸς τὸ ἴδιον Πνεῦμα παρέθετο τῷ Πατρὶ, xoi 
ταύτην ἡμῖν ἐνεκαίνισε τὴν ὁδόν. Βαδ.ούµεθα Υὰρ 
οὐκ εἰς ἅδου ποθὲν, ἑφόμεθα δὲ μᾶλλον καὶ χατὰ 


* Luc. xxiv, 46. 


925 


ἅπαντας ὁ Χριστός. 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XIV. 
τ2ῦτο αὑτῷ ttp πιστῷ κτίστῃ τὰς ἑαυτῶν πσρατιθέ- A carceres. demittebautur, 
µενοι Ψυχὰς, ἐν ἑλπίσιν ἑσμὲν ἀγαθαῖς ' ἐγερεῖ γὰρ 


926 
mortis receptacula illie 
impletur : at vero posteaquam Christus spiriuum 
suum in mauus Patris commendavit, etiam hanc 


existimare, hze ita habere, hoc est, imaginari ad inferos, sed ducem nostrum. pone subsequimur, 
animisque nostris illi veluti fido conditori commissis, tautisper bona spe vivimus quoad Christus uni- 


versos tandem ad vitam revocabit. 
Tov αὐτοῦ ἐκ τοῦ περὶ ἑγαγθρωπήσεως Aóyov. 


Ταῦτα τὴν ᾿Απολλιναρίου ματαιολογίαν ἑλέγχει, 
ὃς ἀντὶ νοῦ τὸν Θεὸν Λόγον ἑνοιχῆσαι λέγει τῇ 
προσληφθείσῃ σαρχ{. Ei γὰρ οὐκ εἶχεν ἀνθρώπινον 
νοῦν ἡ ἀναληφθεῖσα φύσις, θεὸς μὲν ἣν ὁ πρὸς διά- 
6ολον ἀνωνισάμενος, cb; δὲ ὁ τὴν νέχην ἀναδυσά- 
µενος. 8so9 δὲ νενιχηκότος, ἐγὼ μὲν οὐδὲν ἁπωνά- 
ἑην τῆς νίκης, ὡς οὐδὲν εἰς ταύτην εἰσεντγχὼν, 
ἀλλά γὰρ τῆς ἀντεύθεν εὐφροσύνη: γεγύµνωμαι ἐπὶ 
τροπαίοις γαυριῶν ἁλλοτρίοις, αὐχεῖ δὲ ὁ διάδολος, 
καὶ χομπάζει, xat µέγα φρονεῖ, xol σεμνύνεται, 
ὡς θεῷ παλαίσας, xal ὑπὰφθεοῦ ἠττηθείς. Μέγα γὰρ 
ἁὐτῷ καὶ τὸ ἠττιθῖναι ὑπὸ τοῦ θεοῦ, 

Ἐκ τοῦ αὐτοῦ «Ἰόγου. 

Ἀπολογίαν ἔχουσι» ol ἁμαρτάνοντες, el à. ἀσθενῆ 
τὸν νοῦν οὐκ ἀνέλαθεν ὁ θεὸς Λόγος. El γὰρ οὐχ ἣν 
ἐν τῷ προσλήµμµατι νοὺς ἀνθρώπινος, ὁ θεὸς δὲ ἀντὶ 
vou ὑπάρχων τὰ τῷ wp ἑνήργει προσήῄχοντα, θεὸς 
μὲν Tv ὁ τῷ ao past συµπεινῄσας, θεὸς δὲ ὁ διψή- 
σας, xal χοπ.άσας, xal χαθευδήσας, χαὶ λυπηθεὶς, 
xai δειλιάσας, xal πάντα va τὰ ἀνθρώπινα ὑπο- 
µείνας παθήµατα. Ei 0s5; δὲ ὁ παλαίσας, καὶ νιχή- 


Ll ]μδάεπι ex oratione de humanitate a Verbo 
ussumpyplta, 


llzc stultas Apollinarii nugas coarguint, qui 

mentis loco Deum Verbum in carne assumpta dicit 
nhabitare, Nisi enim. mentem humanam babuis-.. ^ 
set assumpta natura, Deus fuisset is, qui cum diabolo 
decertasset, Deus vicioriam reportasset. Ex qua ^ 
quidem victoria Dei uihil ego. emolumenti perci- 
perem, quippe qui nihil ad eam contulissem. Quin. 
etiam nibil inde latiti:& degustarem, cum alienis. 
tropeis gauderem. Jam vero et diabolus exsultarel; 
et gloriaretur, sibique ipse placeret, et plauderet, 
qui cum Deo luctatus esset, et a Deo victus fuisset, 
Praclarum euim foret illi a Deo vel superari. 
Ex eadem oraiione. 

Excusationem haberent peccatores, si Deus Ver- . 
bum mentem utpote imbecillam non suscepisset. - 
Si enim assumpta carni mens humana non iuerat, - 
sed Deus ea quae mentis sunt, exsequebaiur, Deus 
in corpore esuriebat, Deus sitiebat, Deus. defatigaba- 
tur, Deus dormiebat, Deus tristabatur, Deus pavebat,. 
Deus denique reliquas omnes affect.ones sustinebat. 
Quod si Deus ipse certavit et vicit, ego victoria pri- 


σας, ἐγὼ μὲν τῆς νίχης ἑστέρημαι, 8cb; δὲ 6 τὴν δι- C vatus sum, Deus autem justitiam onem peregit. Qui 


καιοσύνην ἅπασαν κατορθώσας. Ol τοῦτο δὲ λέγοντες 
πρῶτον μὲν ἀτονίαν τῷ θεῷ Λόγῳψ προαάπτουσιν οὐ 
τὴν 5υχοῦσαν, εἴπερ, ὥς φασιν, οὐχ οἷός τε fjv, τοῦ 
νοῦ τοῦ ἀνθρωπείου συνόντος, διχαιῶσαι τὸν ἄν- 
θρωπον * ἔπειτα δὲ xal πᾶσι τοῖς ἁμαρτάνουσι, xal 
τοὺς θείους παραθαἰνουσι νόµους ἀπολογίας ὑπα- 
νοίγουσι θύραν. Εἴπωσι γὰρ ἂν εἰχότως πρὸς τὸν 
τῶν ὅλων θεὸν, Οὐχ ἀσύγγνωστα, ὢ Δέσποτα, πε- 
πλημμελήχαμεν, οὐδὲ γιµωρίας ἄξ.α, νοῦν ἡγεμόνα 
λαθόντες ἀσθενῆ, xal φυλάττειν τοὺς σοὺς οὐ buvd- 
µενον γόµους. Καὶ aU δὲ αὑτὸς, ὢ Δέσποτα, ἐν σαρχὶ 
παραχεγονὼς σάρχα μὲν τὴν ἡμετέραν ἀνέλαθες, 
τὸν δὲ νοῦν ὡς τῆς ἀρετῆς τὴν χτῆσιν χωλύοντα, 


hzc loquuntur, primum non exiguam Deo Verbo 
tribuunt inürmitatem, siquidein, ut ipsi asserunt, 
uon poterat bumana mente suscepta hominem justum 
eflicere. Deinde omnibus peccantibus divinasqwe 
leges violantibus excusatioMis aditum patefaciuni, 
Sic enim nec immerito Deum onmium alloquantur : 
Dowine, nos non. admisimus ea quibus venia non 
debeatur, aut quz supplicio digna siut, cum men- 
teu, cujus ductu regimur, imbecillam acceperimus , 
quz leges tuas observare non potest. Át tu quidem 
ipse, Domine, in carne adveniens, carr.em quidem 
nostram suscepisti, entem vero, qui assequend:e 
virtuti affert impedimentum, et peccati. dolo fa- 


aat τῆς ἁμαρτίας τὴν ἁπάτην ῥᾳδίως ὑποδεχόμενον py cilesuccumbit, rejecisti, et accipere recusasti, el 


ἀπέῤῥιψας, xol λαθεῖν οὐχ dvíoyou, Ὑέγονας δὲ 
ἀντὶ νοῦ τῇ σαρχὶ, xai τούτῳ τῷ τρόπῳ τὴν δικαιο- 
σύνην χατώρθωσας. τούτῳ τῷ ερόπῳ τὴν ἁμαρτίαν 
νενίχηκας. θεὺς Υὰρ ὑπάρχεις, βουλῇ τὸ δοχοῦν 
τοιῶν, νεύµατι κατασχευάζων τὰ πράγµατα. 'Hyuelg 
δὲ τὸν ἀνθρώπινον νοῦν ἔχοντες, ὃν ἀναλαθεῖν οὐχ 
ἠθέλησας, ἀναγχαίως ὑπὸ τὴν ἁμαρτίαν τυγχάνοµεν, 
τοῖς col; ἴχνεσιν ἀχολουθῆσαι οὐχ ἰσχύσαντες. Τί 
γὰρ νοῦς ἀνθρώπινο; πρὸς θεοῦ δύναμιν, καὶ σοφίαν, 
καὶ φῶς, xai δικαιοσύνην, xai ζωὴν, xat τὰς ἄλλας 
τῆς σῆς οὐσίας ἑνεργείας, al χαθάπερ ἀχτῖνες xai 
λαμπηδόνες ἐχ τῆς σῆς ἀνίσχουσι φύσεως; Ταῦτα 
ἂν εἴποιεν εἰχότως οἱ τῇ ἁμαρτίᾳ δουλεύειν alpou- 
pivot, εἴπερ ἀληθῶς 6 θεὸς Λόγος ἄνουν ἔλαδεν &v- 


tu in carne imentis munere functus es, Θἱ lioc mmodo 
justitiam implevisti, hoc inodo peccatum superasti, 
Deus enim es, et voluntate, quod vis, exsequeris, 
et nutu res conficis. Nos autem, qui mentem habe- 
mus, quam tu accipere noluisti, necessario peccatis 
cedimus, cum vestigia tua sequi nequeamus. Quid 
enim bumana est mens, si cum Dei virtute, ei cum 
Dei sapientis, et luce, et justitia, , et vita, el aliis 
essentia: tux dotibus, quee tanquam radii et faces 
ex natura tua fulgent, conferatur ? llc merito di- 
cere poterunt qui peccato sibi serviendum judica- 
rent, si vere Deus Verbum hominem meutis ex-- 
pertem assumpsit, et hoc modo vitandi peccati ratio» 
nem invenit. 


θρωπον, τούτῳ τῷ τρόπῳφ 4b ἀναμάρτητον µηχανησάαµενος. 


927 


Ex eadem oratione. 


Sed jam istorum nugas in prassenti omittamus. 
Nos vero ad propositum argumentum revertamur, 
atque demonstremus necessariam fuisse Servatoris 
nostri incarnationem. Quia enim totus homo dece- 
ptus fuerat, totusque sub peccatum deciderat, el 
ante ipsum corpus tens errorem aduiserat ; nam- 
que antea mentis consensus peccatum delineat, dein- 
de id corpus per suam actionem figurat, merito 
Ghristus Dominus lapsam naturam erigere voleus, 
utrique simul manum porrigit, et jacentem eripit, 
carnem, inquam, ac mentem, qua ad Creatoris ima- 
ginem facta fuit. Est enim mens invisibilis, incon- 
teinplabilis, impervia et incomprehensibilis, neque 


EUTIIYNIU ZIGABENT, 


923 


Ἐκ τοῦ αὐτοῦ Adyov. 


Αλλὰ τὴν μὲν ἁδολεσχίαν ἐχείνων χαταλίπωμεν 
ἐπὶ τοῦ παρόντος. ἡμεῖς δὲ ἐπὶ τὴν προχειµένην 
ὑπόθεσιν ἐἑπανέλθωμεν, xat δείξωµεν τὴν τοῦ Σωςῃ- 
foc ἡμῶν οἰκονομίαν ἀναγκαίως γεγενηµένην. Ἐπει- 
δὴ γὰρ ἅπας ὁ ἄνθρωπος ἡπατήθη, xal ἅπας Urb τὴν 
ἁμαρτίαν ἐγένετο, xaY πρὸ τοῦ σώματος δὲ την ἁπάττιν 
ὁ νους ὑπεδέξατο fj τοῦ νοῦ γὰρ πρότερον συγχατάθε- 
σις τὴν ἁμαρτίαν σχιαγραφεῖ, εἶθ᾽ οὕτως διὰ τῆς Evep- 
Ὑείας τὸ σῶμα ταύτην μορφοῖ, εἰχότως ὁ Δεσπότης 
Χριστὸς τὴν πεπτωκυῖαν φύσιν ἀναστῆσαι βουλόμε- 
vos, πᾶσι χεῖρα ὀρέγει, xai χειµένην ἐγείρει tv 
σάρχα, φημὶλ, xal τὸν νοῦν, ὃς ἐγεγόνει κατ εἰχόνα τοῦ 
Κτίσαντος ἁόρατός vs Υάρ ἐστι, καὶ ἀθέατος, ἀνέο- 


sé ipsam cognoscens, el insuper incircumscripta : p ἑχτός τε xal ἀκχατάληπτος, οὐδ' ἑαυτὸν ἐπιστάμενος, 


et si cogitationum pliantasiam spectamus, ducatu 
οἱ potestate prodita, artibus et scleutiis ornata, 
parva quaedam ac nova creatrix, vel, ut verius dicam, 
Creatoris imitatrix, regina creature visibilis, vel 
regis imago, tributa de terra colligens, ex mari, 
atque aere, ex sole ac luna et stellis, ex celo et 
nubibus, ex ovibus, bobus, aliisque pecu. 
dibus; imo vero omnium fructus carpens : cjus enim 
"gratia visibilia cuncta sunt facta : nam Deus horum 
non est indigus. 


Non ergo contempsit tam pretiosam partem medela 
egentem ; morboque et senecta corruptam mortique 
wiancipatam humanitatem non ita assumpsil, ut 
partem ipsius rationalem et immortalem atque ad 
iinaginem suam factam despexerit; przsertim quia 
male, ut aiunt, se habebat : sed universam naturam 
antiquatam renovavit. Ánne enim partem ejus Πο: 
vam fecisset, illam vero, qua. inveterata erat et 
corrupta, sine remedio esse sivissel? cum preser- 
tim pars hzc pretiosissima esset, et immortalitate 
pollens, et rationis usu exornata, et ad intellectva- 
lium ordinem pertinens. Absurdissimum quippe 
fuisset, corpus luteum et pulvereum, et passionibus 
implicitum sibi assumere atque adjungere, et in 
dextera majestatis collocare : mentem vero invisibi- 
lem, immortalem, animantis rectricem, ad ['ei fa- 
etam imaginem, incorruptibilitate przeditam, cor- 
poris veluti aurigam, gubernatricem, et quasi con- 


πρὸς δὲ τούτοις xal ἀπερίγραφος" e rep εἰς τὴν τῶν 
λογισμῶν ἀποθλέψαιμεν φαντασίαν, ἡγεμονίᾳ te xal 
ἑξονσίᾳ τετιµημένος, τέχνα.ς xal ἐπιστήμαις χεχο- 
σµηµένο:, βραχύς τις καὶ νέος δημιουργὸς, ἡ, τό γε 
ἀλτηθόέστερον εἰπεῖν, τοῦ Δημιουργοῦ μιμητὴς, 9ασι- 
λεὺς τῆς ὁρωμένης κτίσεως, f] βασιλέως εἰχὼν, φόρους 
συλλέγων ἐκ γῆς, ἐκ θαλάττης, ἐξ ἀέρος, ἐξ ἡλίου xai 
σελήνης xai ἁστέρων, ἐξ οὐρανοῦ xal νεφῶν, Ex προ- 
θάτων xal βοῶν xai τῶν ἄλλων χτηνῶν, μᾶλλον δὲ 
πάντας αὐτῶν τοὺς χαρποὺς δρεπόµενος ᾽ δι’ αὐτὸν 
γὰρ ἐγένετο τὰ ὀρώμενα” 8ebc Ὑὰρ τούτων ἀπροσδείς, 

Οὕχουν Ἠτίμασε τὸν οὕτω τίμιον, τὸν θεραπείας 
δεόμενον᾽ οὐδὲ τὸ φθειρόµενον, καὶνόσῳ xaX γ{ρα δου- 
λεῦον χαὶ θανάτω ἀνέλαδε, cb δὲ λογιχὸν χαὶ ἀθάνατον 
xaxa εἰχόναγεγενημένον ὑπερεῖδε, xat ταῦτα xaxüx, 
ὥς φασι,διαχείµενον' ἀλλὰ πᾶσαν τὴν φύσιν παλαιωθεῖ- 
σαν ἐνευποίησε. Καὶ τὸ μὲν αὐτῆς xatvbv ἀπειργά- 
σατο͵, τὸ δὲ πεπαλαιωμένον καὶ διεφθαρμένον ἀνίατον 
εἴασε; xai ταῦτα τιμιώτατον ὑπάρχον, καὶ ἀθανασίᾳ 
τετιµημµένον, xal λόγῳ κεχοσµημµένον, xaX τῆς τῶν 
νοητῶν µοἰρας τυγχάνον' τῶν ἁτοπωτάτων yàp τὸ 
μὲν σῶμα τὸ πήλινον, καὶ χοϊχὸν, χαὶ πάθεσι συνε- 
ζευγμένον, χαὶ προσληφθῆναι, xal ἀναληφθῆναι, καὶ 
ἐχ δεξιῶν τῆς µεγαλωαύνης καθιδρυνθῆναι * τὸν δὲ 
νοῦν τὸν ἀόρατον, τὸν ἀθάνατον, τὸν ἡγεμόνα τοῦ 
ζώου, τὸν χατ᾽ εἰχόνα θείαν γεγενηµένον, τὸν ἆφθαρ- 
σίᾳ τετιλημένον, τὸν τοῦ σώματος ἠνίοχον xal χυ- 
6ερνήτην χαὶ μουσικὸν, δι’ ὃν οὐκ ἄλογος fj ἆνθρω- 
πεία φύσις, ἀλλὰ σοφίας καὶ τέχνης xal ἐπιστήμης 


centu temperantein, per quam humana natura non D ἀνάπλεως, τοῦτον ἀπεῤῥίφθαι χάτω, xal τῆς τῦο 


est bruta, sed sapientia, artibus et quavis peritia 
abundat: hanc, inquam, mentem ad inferiorem 
gradum deprimi, nec parem saltem cum corpore 
honoreu participare; cum tamen ejus causa corpus 
rationalis creatura evaserit; cum ejusdem causa 
datx fuerint leges ac propheti? ; pec quam fiunt 
certamina, luct», victori», laudationes, coronse ; 
per quam corpus cum ea decertans, praemium la- 
borum consequitur colorum regnum; ob quam 
ipse quoque Servatoris nostri adventus contigit, et 
incarnationis peractum mysterium est. Non enim 


σώματος μὴ µεταλαγχάνειν τιμῆς ΄ δι ὃν τὸ σῶμα 


τῆς λογιχῆς ἐγένετο χτίσεως * δι ὃν νοµοθεσίαι, xal 


προφητεῖαι * δι’ ὃν ἀγῶνες, xal πάλαι, καὶ vlxat, καὶ 
ἀναῤῥήσεις, χαὶ στέφανοι ΄ δι’ ὃν καὶ τὸ σῶμα τὸ 
συναθλοῦν, ἆθλον τῶν πόνων ἔχει εν τῶν οὐρανῶν 
βασιλείαν' δι ὃν xal αὐτὴ τοῦ ΣωτΏρος ἡμῶν f) παρ- 
ουσία γεγένηται, xal τὸ τῆς οἰχονομίας ἐπραγμα- 
τεύθη µυστήριον * οὗ γὰρ ὑπὲρ ἀφύχων 1) ἀνοήτων 
τὰ σωτήρια χατεδέξατο πάθη, οὐδ ὑπὲρ ἀλόγων 
χτηνῶν f?) λίθων ὀφνχῆς ἑστερημένων, ἀλλ ὑπὲρ ἀν- 
θρώπων φυχἠν ἀθάνατον ἔνοιχον κεχτηµένων. 


pro rebus anima: ac menüs expertibus, aut pro jumentis insipientibus, aut lapidibus inanimis, sed pco 
bominibus immortalem in se animam incolentem obtinentibus, cruciatus pertulit salotares. 


929 


CPANOPLIA DOGMATICA 


— TIT XIV. 950 


Ἔτγι xutá 'Axod.lirapiactow τοῦ Aag toxqrob. A Item adversus. Apollinaristas Damasceni. Cap. 89. 


KegdA. πρ. 

ziv τέλειον xa ἄνθρωπον τέλειον λέγοντες xbv 
Χριστὸν, πάντως πάντα δώσοµεν, vá τε τοῦ Πατοὺς 
Qu3:xà, τά τε τῆς Μητρός víyovs γὰρ ἄνθρωπος, 
ἵνα τὸ νικηθὲν νικήσῃ. Οὐκ ἀδύνατος Υὰρ Tv ὁ 
τὰ πάντα δυνάμενος, xal τῇ παντοδυνάμῳ αὑτοῦ 
ἑξουσίᾳ καὶ δυνάµει ἐξελέσθαι τοῦ τυραννοῦντος τὸν 
ἄνθρωπον" ἀλλ ἣν ἐγχλήματος τῷ τυραννοῦντι 
ὑπόθεσις, ἄνθρωπον νιχήσαντι, καὶ ὑπὸ θεοῦ βια- 
σθέντι. Αὐτὸν οὖν τὸν πεσόντα νιχητὴν ἀναδεῖξαι 
βου) ηθεὶς ὁ συμπαθὴς θΘεὺς xal φιλάνθρωπ2ς, 
(ἄνθρωπος Ὑίνεται τῷ ὁμοίῳ τὸ ὅμοιον ἀνακαλού- 
ενος. | 


*Qtt δὲ λογιχὸν καὶ νοερὸν ζῶον 6 ὄνθρωπος, D 


οὐδεὶς ἀντερτῖ πῶς οὖν ἄνθρωπος Υέγονεν, £l σάρχα 
ἄφυχον f| ψυχὴν ἄνουν ἔλαδεν; OO τοῦτο γὰρ ἄνθρω- 
πος. Τί δὲ χαὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως ἀπωνάμεθα, τοῦ 
πρωτοπαθήσαντος μὴ σεσωσµένου, μηδὲ τῇ συνα- 
φείᾳ «ng θεότητος ἀναχεχαινισμένου τε xal veveu- 
ρωμένου; Τὸ γὰρ ἀπρόσληπτον, ἀθεράπευτον. 'Ava- 
λαμθάνει τοίνυν ὅλον τὸν ἄνθρωπον, xal τὸ τούτου 
κά)λιστον, ὑπὸ ἀῤῥωστίαν πεσὸν, ἵνα ὅλῳ τὴν σω- 
τηρίαν χαρίσηται' vou; δὲ ἄσοφος, ἑστερημένος 
γνώσεως, οὐχ ἂν str ποτέ. El γὰρ ἀνενέργητος xa 
ἀχίνττος, χαὶ ἀνύπαρχτος πάντως. 

illamqne adeo ipsius partem qua^ obnoxia morbo 


Assumpta nalura humana, ut ipsa in Christo 
viciriz fieret. diaboli. — Quandoquidem Christum 
perfectum Deum 4ο perfectum hominem dicimus, 
plane omuia. qui tvm . Patri, tum. Matri naturalia 
sunt, ei tribuamus. Ποιο quippe factus est, ut 
quod victum fuerat vinceret, Ilaud enim ejus im- 
becillitatis erat ille, qui omnia potest, quin omni« 
potenti sua virtute lominem ex tyranni dominatu 
eripere valeret. Verum tyraunus querele occasio- 
nem habuisset, si postquam hominem ipse vicerat, 
illata vi a Deo spoliatus esset. Quocirca Deus pro 
sua misericordia, et erga homines benevolentia, 
homo flt, quo simile similis opera instauret. — 

Assumpta anima atque mens humana, contra 
Apollinaristas. — Quod autem homo sit animal ra- 
tione εἰ intelligentia preditum, nemo ierit inficias, 
Quinam igitur factus est homo, si carnem inani- 
matam, aut expertem meniis animam suscepil ? 
Hoc enim nequaquam homo est. Quid vero rursutu 
ex assumpla ab eo humanitate emolumenti ad nog 
rediit, si illi qui primario contraxit labem, salus, 
allata non est; neque id actum fuit, ut per con- 
junctionem cum divinitate innovaretur , et robur 
obtineret ? Nam curatum non fuit, quod assumptum 
non est; quapropter totum hom'nem assumpsit, 


fuerat, ut toti salutem largiretur *, Nulla porro 


mens usquam fuerit, qux sapientia et cognitione destituta sit. Nam si iners et sine motu , nulla prorsus 


ratione exsistit. 


Τὸ οὖν xav εἰχόνα ἀναχαινίσχι βλυλόμθνος 6 (1 — Mens in homine τὸ κατ) elxóva Verbi et. carns 


Θεὸς Λόγος, Υέγονεν ἄνθρωπος. Τί δὲ τὸ χατ᾽ εἰχόνα, 
si μὴ ὁ νοῦς; Τὸ χρεῖττον οὖν παρεὶς, τὸ χεῖρον 
ἀνέλαδε; Noo; γὰρ iv μεταιχμίῳ ἑστὶ θεοῦ καὶ 
capxb;, τῆς μὲν ὡς σύνοιχος, τοῦ θεοῦ δὲ, ὡς εἰ- 
χών. Νοῦς οὖν vol µίέγνυται, xal μεσιτεύει Ó vou; 
Θεοῦ χαθαρότητι xal capxb; παχύτητι’ εἰ γὰρ 
Φυχὴν ἄνουν ὁ Κύριος ἀνέλαθεν, ἀλόγου ζώου φνχὴν 
ἀνέλαθεν. 


media, — ltaque Deus Verbum * id quod ad sui 
imaginem erat instaurare volens, factus est homo. 
Quid vero illud fuit quod esset ad. imaginem, prze- 
terquaimm mens? Itane omisso potiori, quod de- 
terius erat. assumpsit ! Mens siquidem in Dei et 
carnis meditullio est: carnis nimirum, ut contu- 


'bernalis; Dei autem, ut imago. Mens itaque menti 


jungitur, atque inter Dei puritatem et carnis cras- 


sitiem intercedit, Nam sí Dominus animam menie vacuam assumpsit, bruti utique animam 46” 


sumpsit. 


Ei δὲ σάρχα γενέσθαι 6 ejx;(:iothg ἔφη τὸν 
Λόγον, ἱστέον ὡς παρὰ τῇ áv!a Όραφῇ, ποτὲ μὲν 


quyh λέγεται ὁ ἄνθρωπΏς, ὡς «6^ Ἐν ἑδδομήκοντα D 


πέντε ψυχαῖς elonAOev ἸΙακὼδ εἰς Αἴἵγυπτον * 
ποτὲ δὲ σὰρξ, ὡς τό: "ΟψΨεται πᾶσα σὰρξ τὸ.σω- 
«τήριον τοῦ θεοῦ. Οὐ σὰρξ τοίνυν ἄγυχος, οὐδὲ ἄνους, 
ἁλλ᾽ ἄνθρωπος véyovev ὁ Κύριος. Φησὶ γοῦν αὐτός 
Tí µε δέρεις ἄνθρωπο», ὃς τὴν ἀ.λήθειαν ὑμῖν Ae- 
Ad.Anxa ; ᾿Ανέλαδε τοίνυν σάρχα ἑἐφυχωμένην φυχῇ 
λογικῇ τε xai νοερᾷ, ἡγεμονιχῇ μὲν τῆς σαρχὸς, 
ἡγεμονευομένῃ δὲ ὑπὸ τῆς τοῦ Λόγου θεότητος. 


Apollinaristarum objectio solvitur. Anima et caro 
pro homine in Scriptura. — Quod si evangelista 
Verbum carnem factum fuisse dixit, sciendum est 
in sacra Scriptura animam nonnunquam hominem 
appellari, ut in illo loco: In septuaginta quinque 
animabus ingressus est. Jacob in. Egyptum ?*. Non- 
nunquam item carnem, ut est illud : Videbit omnis 
caro sulutare Dei*, Ac proinde Dominus, non caro 
inanima, nec mente vacua, sed homo factus est. 
Ait quippe ipse : Quid me cedis, hominem qui veri- 
latem locutus sum vobis *? Assumpsit igitur car- 


nem anima rationali et intelligente animatam, quaque, sicut carnis prineipatum tenebat, ita rursus 


divinilati parebat, ab eaque regebatur. 


! Greg. Naz. Ad Cledon. 
x1vi, 27, ap. LXX ; Act. vii, 14. 


* Greg. Naz. carm. swenar. adv. Apo'llin., epist. ad. Cled. et alibi. 
«δα, x1, 5 ; Luc. tn, 6. 


3 Gen, 
5 Joan. vin, 40. 


951 
un Ex scholiis Anastasii. 
Calumniantur Apollinarist:e tum beatu n. Atliaua - 
suum, tum Julium Ronm:e pontificem. Atlianasium 
quidem, quod ad Joviauum imperatorem scripserit 

Filium unum esse,non duas naturss,unamadorandam, 
6! alteram non adorandam, scd D. iVerbi unam esse 
naturam, qua carnem assuupserit, adorandaque 
sit eum Ipsa carne. Julium vero Roue pontificem, 
quod:;24d : Dionysium | scripserit ad hunc. modum : 

Necesse. enim est, ut qui duas asserunt. esse nalu- 
ras, unam quidem adorent, alteram autem non ado- 

- ren. Quod si in mortem. Domini baptizamur, unam 
coulitemur esse naturam impatibilis divinitatis, et 
patibilis humauitatis. At Timotheus Polemonis dis- 
αἱρυ]ας, qui quidem Polemon  Apollinarium habuit 
preeeptorem, librorum Apollinarii couscripsit in- 
dicem, et has epistolas, iu quibus | reperiuntur 
hzc duo, quie dicta sunt, in ipso indiee ipse Apolli- 
nario ascripsit. 

TITULUS XV. 
Adversus — Nestorianos, sancti Cyrilli ex sancti 

. Symboli interpretatione. 

- Qui Christum in duos filios dividunt, audentque 
dicere Deum Verbum sibi ex semine Davidis homi- 
nem adjuuxisse, eique gloriam, et honorem, ado- 
ptionis dignitatem tribuisse, atque ita eum prapa- 
rasse, ul crucem sustineret, et moreretur, et revi- 
visceret, et in coelum ascenderet, ei sederet ad dex- 
teram Patris, ut ab omnibus rebus procreatis ado- 


reiur, et Dei nomine honores percipiat, isti. «uos C 


primu:n filios coustituunt, deinde mysterii vim 

insipienter invertunt. Non enim ex bominibus Deus 

factus est Christus, sed cum Deus esset Verbum 

factum est. caro, id est, homo, e exinanisse di- 

citur seipsum, quod ante exinanitionem | in na- 

tura propria uti Deus plenitudiuem haberet. Neque 
enim ex eo quod inane esset, plenum evasit. Exi- 

nanivit semefipsuin ος divina sublimitate εἰ im- 

meusa gloria, non autem howo humilis et abjectus 

exsistens exaltatus el gloria affectus est. Servi for- 
maus suscepit, ut qui liber esset, non Φυΐοι ut ser- 
vus ad libertatis gloriain asceudjt. 

Ejusdem coacervatio dictorum evangelicorum et apo- 
s5:0lo. um, quibus Christum esse. Deum, nonauiem 
nudum liominem, comprobatur. Hec auem. coa- 
cervutio ex Thesuuro cum. delectu deprompta esi. 
Cu:à aulem — natus esset, Jesus. in. Bethleem Ju- 

dec '. Natus est iu Dethleein. Judzir, qui €x ra- 

dice Jesse. Àt per unum e prophetis de ipso loqui- 
tur. Deus et Patei : Ei tu, Bethleem, domus Ephrata, 
non minima es in millibus Juda : ex le enim exibit 
qui sib priuceps in lsrae'e. EA exitus ejus a princi- 
pio ex diebus seculi ". Quomodo igitur, qvi in 

B.thleem Jude natus. ext a. principio ezculi, 

eilium, id est, exsistendi principium habere «i- 

CHur, praserbm cum extremis. ευ] teiporibus 

palus sit? Deus ergo nimirum est. Christis. Et. ei 


3 Maul. n, t... * Mich, v, 9; Mattb. 1,6. 


EUTIIYMII ZIGADENI 


933 


Ἐκ τῶν o xoAlor 'Avucrácsuc. 

Συκοφαντοῦσιν οἱ ᾿Απηλλιναριασταὶ τόν τε μαχά- 
ριον ᾽Αθανάσιον, καὶ Ἱούλιον τὸν Ῥώμτς' λθανά- 
σιον μὲν, ὡς γράψγαντα πρὸς "Tou6:avv τὸν βασίλειον 
εἶναι οὗ 620 φύσεις τὸν ἕνα αν, µίαν mposxuvn- 
thv, καὶ µίαν ἀπροσκύνητον, ἀλλὰ µίαν φύσιν του 
Θεοῦ Λόγου σεσαρχωµένην, xal προμχυνουμένην 
µετὰ τῖς σαρχὸς αὐτοῦ μιᾷ προσχυνῄσει' τὸν δὲ 
Ῥώμης Ἰούλιον, ὡς γράφαντα πρὸς Διονύσιον τὸν 
ἐπίσχοπον οὕτως * Ανάγχη yàp δύο λέγοντα; φύσεις, 
th» μὲν προσχυνεῖν, τὴν δὲ μὴ προσκυνεῖν. Ei δὲ 
εἰς τὸν θάνατον τοῦ Κυρίου βαπτικόμεθα, µίαν ὃμο- 
λοχοῦμεν φύσιν τῆς ἀπαθοῦς θεότητος, xal τῆς πα- 
θητῆς ἀνθρωπότητος. Τιμόθεος δὲ ὁ µαθητὴς Πο)έ- 
µωνος μαθητοῦ ᾽Απολλιναρίου, ὁ τὸν mivaxa* tiv 
λόγων Απολλιναρίου συντάξας, xal τὰς ἐπιστολὰς 
ταύτας, tv αἷς εὑρίσχονται τὰ προῤῥηθέντα 60s 
ῥητὰ, τῷ δηλωθέντι πίναχκι ἐνέγραφε, xal sou ΑἉπηλ- 
λιναρίου εἶναι χαὶ ταύτας ἐντεῦθεν ἀνωμολόγησεν. 

ΤΙΤΛΟΣ ΙΕ’. 

Κατὰ Νεστοριανῶν τοῦ ἐν ἁγίοις KupiAlov ἐκ 

τῆς ἑρμηγείας γοῦ ἁγίου Συµόδό.1ου. 

Οἱ τὸν Χριστὸν εἰς υἱλὺς µερίξοντες δύο, xal τολ- 
μῶντες λέγειν, ὅτι τὸν ) x σπέρματος τοῦ Δαθὶὸ ἅν- 
θρωπον ἑαυτῷ συνῆψεν 6 Θεὸς Λόγος, xal µετέδωκεν 
αὑτῷ τῆς ἀξίας , καὶ τῆς “ιμῆς, καὶ τοῦ τῆς υἱότη- 
τος ἀξιώματος, xal παρεσχεύασεν αὑτὸν ὑπομεῖναι 
σταυρὸ» , xat ἀποθανεῖν , «al ἀναθιῶναι, xal ἀνελ- 
θεῖν εἰς «bv οὑρανὸν , xax } αθίσαι kv δεξιᾷ τοῦ Πα- 
τρὸς, ἵνα προσχυνῆται παρὸ τάσης κτίσεως, ἀναφορᾷ 
Θεοῦ δεχάµενος τὰς τιμὰς, πρῶτον μὲν νυἱους πρε- 
σθεύουσι δύο, εἶτα τοῦ μυστηρίου «hv δύναμιν ἀντι- 
στρέφουσιν ἀμαθῶς. Οὐ γὰρ ἐξ ἀνθρώπων 8:15; γέ- 
χονὲν ὁ Χριστὸς, ἀλλά Geb; ὧν ὁ Λόγος γέγονε σὰρξ, 
τουτέατιν ἄνθρωπος. Κεχενῶσθαι λέγεται, ὡς πρὸ 
τῆς χενώσεως τὸ πλῆρες ἔχων iv ἰδίᾳ φύσει, χαθὸ 
νοεῖται θεός. Οὐ γὰρ ἐκ τοῦ χενὸς εἶναι εἰς τὸ πλῆ- 
ptc ἀνέδη. Ἑταπείνωσέν ἑαυτὸν ἐξ ὑψωμάτων θε]- 
xiv xdi ἀῤῥήτου δόξη: ᾿ οὗ ταπξινὸς ὧν ἄνθρωπος 
ὑφώθη δεδοξασµένος. "Ελαθς δούλου popohv, ὡς 
ἑλεύθερος, οὐχ) δοῦλος ὧν εἰς thv τὴ; ἐλευθενας 
ἀνεπήδησε δόξαν. 

Τοὺ αὐτοῦ cvAloyi) ῥητῶν εὖα]ς.1/κῶν τε κα. 
ἁποστο.λικῶν δεικ»υό]τωγ, ὅτε θεός éotir c 
Χριστὸς, xal οὗ yuAec ἄνθρωπος. Ἡ δὲ cva- 
«1ογἡ ἐκ tov θησαιροὺ xac ἐπ, λογήν. 

Τοῦ δὲ Ἰησοῦ Χρ:στοῦ γεννηθέντος ἐν Βηθλεὲμ 
τῆς Ἰουδαία». Ε ε έννητα: ἐν ὈΏηδλεὰ τῆς Το. δχίας 
6 ix ῥίξης Ἰεσσαί. Φησὶ δὲ περὶ αὑτοῦ δι ἑνὸς τῶν 
προφητῶν ὁ 0:5;, xa Πατήρ" Καὶ σὺ, Βηθεὲμ 
οἶκος τοῦ Εφραθαᾶ, ovx ὁ.1ιεστὸς sl, cob εἶναι 
ἐν χιιάσιν Ιούδα. Ἐκ σεὺ γρ. ἐξελεύσεται του 
εἶναι ἄρχοντα ἐν Ισραὴ.ὶ, καὶ ul ἄξοδοι αὑτοῦ 
ἁπ᾿ ἀρχῆς ἐξ ἡμιερῶν aioroc. llic οὖν ὁ γεγεννχ- 
μένος tv Πηθ]εὲμ τῆς Ἰουδαίας ἀπ᾿ ἀρχῆς αἰῶνος 
τὰς ἑξόδους ἔχειν λέγεται, τουτέστι τῆς ὑτπάρξεως 
τὴν Xogh", καΐτοι γεννηθεὶς Ev ἐσχάτοις τοῦ αἰῶνος 


933 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XV. 


93i 


xa:polc; 8:5; οὔ» ἄρα 6 Χριστὸς, καὶ πρέποι ἂν A congruit, quod iu tempore est antiquissimum. Deu« 


αὑτῷ τὸ τοῦ χρόνου πρεσθύτατον. θεὸς ἣν δι ἡμᾶ; 
σαρχικὴν ὑπομείνας γέννησ.ν τὸν kx γυναιχός. 

Καὶ ὶδοὺ Aezpóc προσε.θὼν προσεχύνει αὑτῷ 
λέγων, Κύριε, εἰ θέΊε-ς, δὐγασαί µε καθαρίσαι. 
Καὶ ἑἐκτείνας τὴν χεῖρα ἤψατο αὐτοῦ «έχων, 
Θέλω, καθαρίσθητι. Kal εὐθέως ἑχαθαρίσθη αὖ- 
toU ἡ Aéxpa. Τὸ ἐνεργεῖν δύνασθαι θεοπρεπῶς οὐχ 
ἴδιων ἀνθρώπου, αὑτῇ δὲ μᾶλλον ἔποιτο ἂν xal µόνῃ 
τῇ πάντων ἐπέχεινα φύσει. Ἐνεργεῖ 55 οὕτω Χρι- 
στὸ», o5x ἄρα ψιλὸς ἄνθρωπος xa0* ἡμᾶς, θεὸς δὲ 
μᾶλλον £v ἀνθρωπείᾳ pop. Οὕτω νοῄσεις xal ἐπὶ 
τῆς TivO0spd; Πέτρου, xàv τοῖς ἀνέμοις ἐπιτιμῶν 
ὀρῷτο, θαλάσσῃ τε xai ὕδασιν. Ὅθεν xat οἱ θεσπέ- 
σιοι µαθηταὶ, xat θάλασσαν xal ἀνέμους ὑποχειμέ- 


enim erat, qui propter nos carnis ortum ey muliere 
sehire voluit. | 

Ei ecce leprosus accedens adorabat eum dicens : 
Domine, si vis, potes me mundare. Et ezxiensa. manu 
tetigit eum dicens : | Volo, mundaior ! Et. &tatim 
curata est lepra ejus !. Sic agere, ut Deum gecet, 
non est homiuis proprium. S:d eam potius et ο” 
lam naturam sequitur, qus rebus onmibus praestat; 
Sic autem Chfistus agit, non ergo aunplex- est 
liomo, quales nos sumus, sed Deus in. forma hu- 


mana. Sic eliam intelliges de socru Petri. Et «um | 


ventos, et mare, et aquam increpuit, ex quo divini 
discipuli ventos ei mare quiescere videntes ad- 
mirati sunt, et dixerunt ; Quis est hic *?* Non eulin 


vous ὁρῶντες, τεθαυµάχασι λέγοντες, Ποταπός ἐστιν DB simplicis erat hominis, ta!ia posse perficere. Deus- 


οὗτος: Οὐ γὰρ tv ἀνθρώπου qoo τὸ τοιαῦτα δύνα- 
οῦα:. δρᾷν. θεὸς οὖν ἄρα κατὰ ταυτὸν xal ἄνθρω- 
πος ὁ Χριστός. 

Τότε λέγει τοῖς μαθηταῖς αὑτοῦ, Ὁ μὲν θερι- 
σμὸς πο.ὺς, οἱ δὲ ἑργάται ὁλ{γοι. Δεήθητε οὖν τοῦ 
Κιρίου toU θ8ισμοῦ, ὅπως ἐκθά.ῖῃ ἐργάτας εἰς 
tov θε ισμὲν αὑτοῦ. Kal προσκα.λεσάμενος τοὺς 
δώξεχα μαθητὰς αὐτοῦ ἔδωκεν abtoic ἑξουσίαν' 
xurà πνευμάτων ἀχαθάρτων, ὥστε αὐτὰ éx6d.t- 
ειν, καὶ θεραπεύει πᾶσαν γόσον, xal πᾶσαν 
μα.αχίαν. Οἶδεν ὄντα τοῦ θερισμοῦ Κύριον τὸν τῶν 
ὅλων θεόν. Αὐτοῦ γὰρ ἡ ἅλως fj νοητὴ, τουτέστιν f) 
ἀνθρωπότης ' αὐτοῦ xal à θερισµός. "AAA ἰδοὺ δεη- 
θἢναι προστάξας τοῦ Κυρίου τοῦ θερισμοῦ , ἑαυτὸν 
ἀπέδειξεν εὐθὺς ὄντα τοῦτο, ἐχθαλών τοὺς ἑργάτας, 
τουτέστι τοὺς &ylou; ἀποστόλους, οἷς xai ἔδωχεν 
ἑξουσίαν χατὰ πνευμάτων ἀχαθάρτων, ὡς θεός. Οὐ 
γάρ ἐστι τῶν τῆς ἀνθρωπότητος µέτρων διδόναι τοῦ 
ἁγίου Πνεύματος τὴν ἑνέργειαν. Δέδωχε δὲ Χριστός. 
Εἴτα πῶ; o0 φύσει τε xal ἀληθείᾳ io: θεός; Γέ- 
Y^vs γὰρ σὰρξ ὁ Λόχος. 

Πᾶς οὖν ὅστις ὀμο.λογήσει ἐν ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν 
ἀνθρώπων, ὁμυ.λογήσω κἀτγὼ αὐτὸν ἔμπροσθεν τοῦ 
Πατρός µου τοῦ ἐν οὐρανοῖς. UoXAot κέχληνται τῶν 
ἁγίων πρὸς τὴν τοῦ μαρτυρίου δόξαν, xaX τετέλείων- 
«av διὰ παθιµάτων xal θανά-ου, Χριστὸν ὡμθλογη- 
χότες. 'Ag' οὖν ἑστεφάνωνται, διαθεθαιοὐµενοί τε 
xai λέχοντες ἄνθρωπον εἶναι χοινὲν αὐτὸν, f) μᾶλλον 
ὡς 8«5v ταῖς ὀμολογίαις τετιµηχότες; Αλλ ἔστι δη- 
40v. Οἱ γὰρ τοῦτο ἀρνησάμενο: xal τῆς τοῦ µαρτυ- 
pi^» δη: ἀπώλισθον, καὶ αὐτοὺς εὑρήσουσιν ἀρνοῦ- 
µενον iv ἡμέρᾳ κρίσεως τὸν Χριστόν. ΒΕἶτα πῶς o0 
Θεὸς ὁ τῇ τοῦ µαρτνρίου δόξηῃ στεφανῶν τοὺς ὅτι 
τοῦτο ἐστιν ἀληθῶς ὁμολογοῦντας αὐτόν; 

Οὐκ ἀνέγνωτε ἐν τῷ γόµφ, ὅτι ἐν τοῖς Σἀάόδασιν 
εἰ ἱερεῖς ἓν τῷ ἱερῷ τὸ Σάθόατον βεζη.ἰοῦσι, καὶ 
ἁλ αἶτιοί εἰσι; Λέγω δὲ ὑμῖν ὅτι τοῦ ἱεροῦ μεῖζὀν 
εστιν ὧδε, Ei βεθηλοῦντες vb Σά6θατον οἱ ἱερεῖς ἀναί- 
« οί εἶσιν, ὡς θεῷ προσάγοντες τὰς θεραπεία;, πῶς 
«ὧν ἐν τῷ ἱερῷ δριωµένων νοεῖται µείτων dj Χριστοῦ 
θεραπσία.: Ἁλλ' ἔστι ὃἍλον. Οἱ 'μὲν ἐν vóptp σχιᾷ 


igitur idem atque liomo Christus. 


Tuuc dicit discipulis suis : Messis quidem mulia, 
operarii autem pauci. Rogate igitur Dominum messis, 
ut fuillat operarios in messew suam. Et cum. adveo-. 
casse! duodecim discipulos suos, dedit eis potesiutem ^ 
adversus immundos spiritus, ut. ejicercnt eos, et cue 
farent omnem. morbum, εἰ omnem in[irmilalem *. - 
Novit esse Dominum messis eum qui rerum est. οκὶ- 
nium Deus. Ipsius enim est area. intelligibilis, hoc 
est humanitas. Ipsius est et inessis. Sed ecce, 
cuim  pracepisset. ut orarent. Dominum — niessis, 
stalim seipsum ilum esse demonstravit, mittens 
operarios, hoc est sanctos apostolos, quibus dedit 
etiain potestatew in. spiritus imieundos, tanquam 
Deus. Non est humanitatis mensur:e tribuere sancti 
Spiritus aclionem, Tribuit autem Christus. Est 
igitur et natura et veritate Deus, Verbum enim caro 
factu est. 


Ownis qui confitebitur me coram hominibus, con 
filebor εἰ ego. eum coram Patre. meo, quiin calis 
est *. Multi sanctorum ad. martyrii gloriam vocati 
sunt et evaserunt perfecti per cruciatus et mortem 
confitentes Christum, — Coronatine igitur sunt, 
afirmantes et diceutes, Christum esse communein 
hominem, an potius confessionibus suis eum ut 
Deuu veneraptes ? Non est dubium, cum οἱ illi qui 
id negarunt, uiriyrii gloriam amiserint, et se ue- 
gatos invenient a Cliristo in die judicii. Quomodo 
igitur Deus uon sit qui martyrii gloria coronat eos qui 
Deuin ipsum esse vere confitentur? 


Nonne legistis in lege, quod in Subbatis saccrdo:es 
vioant Sabbatum, el sine culya sunt ? Dico autere 
tobis, quod templo major es hic *. Si sacerdo:es 
Sabuatum violantes sine culpa sunt, qui» Deo mi- 
nistraut , quouodo iis qus in templo fiunt, majus 
est Ghrisu ministerium ? Noune quoniam illi in lege, 
et umbra, et exemplari coelestium: cultau exhibue- 


* Math. vin, 9, 3... * lbid, 27. * Mattb. ix, 57, 585; x, 1... * Matth. x, 52. * Matth, xni, 5. 


935 


EUTIIYMII ZIGABENI 


956 


runt? Divi autem discipuli assidentes et ministrautes À xai ὑποδείγματι τῶν ἑπουρανίων )ελατρεύχαδιν' οἱ 


Christo majorem ctiam gloriam habuerunt? Et si legis 
cultu pr:stantior est is qui Christo exhibetur, cur 
non vere putetur Deus ? 


0:104 si ego, inquit, in Beelzebub ejicio demonuia, 
fiii vesiri in quo ejiciunt ? Propterea ipsi judices ve- 
siri erunt. !,. Si in Christi nowine a. daemoniis 
vexatos curabant discipuli ; pronuntiabant euim: 
In.nétnine Jesu Christi Nazareni ; cur non intelli- 
gitur esse Deus verus? Non enim hominis gloria 
οἱ vis fuisset satis ad. Satanam  expugnandum. 


Quemadmodum | zizania colliguntur, et igni com- 
buruntur , sic eliam eril in consummatione saeculi. 
Mitet Filius homini angelos suos, et colligent ex regno 
ipsius omnia scandala, :et (acientesiniquitatem, et con» 
jicient eos in caminum ignis *. Scriptum est de Deo: 
Laudate Dominum, omnes angeli ejus *. Non enim 
est angelus augeli; sed Dei potius sunt. omnia. 
Quomodo igitur dixit de Fillo hominis : Mitte, 
angelos suos ? Quia Deus est, sicut Dominus, 
liabens augelos et coelestes spiritus, qui serviunt ei. 


στελεῖ τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ ; θεὸς οὖν ἄρα ἑἐστὶν ὡς 


ἄνω πνευμάτων ὑπηρετούμενος. 

Venturus est enim Filius hominis in gloria Patris 
sui cum angelis suis *. Ecce rursum angelos suos 
appellat coelestes spiritus, Idque, cum dixisset, 
Filius hominis. 

Cum autem venerit Filius hominis in gloria sua, 
el onines sancti angeli cum ipso, tunc sedebit. in so- 
lio glorie sue *. Num ut unus eorum hominum 
quales nos sumus sedebit Christus, ipsi astantibus 
omuibus angelis, atque ita mundum judicabit ? Qof 
fleri id queat, com scriptum sit unum esse legisla- 
torem et judicem ? Deus ergo Christus qui et solium 
habet, et astantes angelos, et terram judicat in 
justitia. 


Et princeps sacerdotum dizit εἰ: Adjuro te per 
Deum viventem, ut. dicas nobis, si tn es Christus 
Filius Dei. Dicit ei Jesus : Τω dixisti. Amen dico 
vobis, amodo videbitis Filium hominis sedentem a 


δὲ θεσπέσιοι μαθηταὶ προσεδρεύοντὲς τε xal λειτουρ» 
γοῦντες τῷ Χριστῷ μείζονα χαὶ τὴν δόξαν εἶχον. Καὶ 
εἰ τῆς ἓν νόµῳ λατρείας ἄμεινον τὸ λειτουργεῖν τῷ 
Χρ.στῷ, πῶς οὐχ ἂν νοοῖτο Octo ἁληθῶὼς ; 

El δὲ ἑγὼ iv Βεε.ζεθοὺ., φησὶν, ἐχδά.1Ίω τὰ 
δα!µόνια, οἱ υἱοὶ ὑμῶν ἓν civi ixCd Adovci; Διὰ 
τοῦτο αὑτοὶ κχριταὶ ὑμῶν ἔσονται. El ἓν ὀνόματι 
Χρ:.στοῦ 'τεθεραπεύχασι τοὺς δαιμονιῶντας οἱ µαθη- 
ταί: ἑφώνουν Γὰρ, Ἐν ὀνόματι Ἰτσοῦ Χριστοῦ τοῦ 
Ναζωραίου. πῶς οὐχ ἂν νοοῖτο Ot»; ἀληθῆς: Οὗ 
γὰρ ἂν ἐξήρχεσεν ἀνθρώκου δόξα καὶ δύνακις εἰς 
τὸ χατισχύσαι τοῦ Σαᾳ:σνᾶ. 

Ὥσπερ οὗ» συ.1.Ίέγεται τὰ ζιζάνια, καὶ πυρὶ 
καξακαἰεται, οὕτω καὶ ày τῇ συντελείᾳ τοῦ aló- 
voc ἔσται. Αποστε.ἰεῖ ὁ Ylóc τοῦ ἀγθρώπου τοὺς 
drréAovc αὐτοῦ. xal συ. 1έξουσιν ἐκ τῆς βασι- 
Jsíac αὑτοῦ πάντα τὰ σχάνδα.ἰα, καὶ τοὺς ποιοῦν- 
τας τὴν ἀνομίαν, καὶ βα.λοἵσιν αὐτοὺς εἷς τὴν 
κἀμιγον τοῦ πυρός. Περὶ) θεοῦ γέγραπται, Εὺ.ῖο- 
γεῖτε τὸν Κύριον πάντες οἱ ἄ]γε.ῖοι αὐτοῦ. 00 
Υὰρ ἄγγελος ἀγγέλου ἐστὶ, 0:05 δὲ μᾶλλον τὰ πάντα. 
Πῶς οὖν φησι περὶ τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου,δτι Ἅπο- 
Kópto;, δούλους ἔχων τοὺς ἀγγέλους, xaX διὰ τῶν 


Μέ..ει γὰρ ὁ Yl^c cov ἀνθρώτου ἔρχεσθαι ἑν τῇ 
δόξῃ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ μετὰ τῶν ἀγ]έ.ἑων αὐτοῦ. 
*[20) πάλιν ἀγγέλους αὐτοῦ φησι τὰ ἄνω πνεύματα, 
xa!/zot λεγ.μένου Yloo ἀνθρώπου. 

*Orar δὲ Σ.16ῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπουν ἐν cj δόξῃ 
αὐτοῦ, καὶ πάντες οἱ ἅγιοι ἄγγε.-ῖοι pac αὐεοῦ, τότε 
καβίσει ἐπὶ θρόνου δόξης αὑτοῦ. " Apa ὡς ἄνθρωπος 
τῶν καθ) ἡμᾶς εἷς κάθηται ὁ Χριστὸς, παρεστηκότων 
αὐτῷ πάντων τῶν ἀγγέλων, οὕτω τε xpivel τὸν xó- 
αμον; Elta ποῖον ἂν ἔχῃ λόγον; Γέγραπται γὰρ, ὅτι 
Ele ἐστιν ὁ νομοθέτης καὶ κριτής. 86b; οὖν ἄρα 
ὁ Χριστὸς, ὁ £v ^£ sou xal 0póvoy ἔχων, xal παρ- 
εστῶτας ἀγγέλους , καὶ χρίνων τὴν οἰχουμένην ἐν 
δικαιοσύνῃ. 

Καὶ ὁἀρχιερεὺς, qna, εἶπεν αὐτῷ, Ορκίζω σε 
κατὰ τοῦ θεοῦ τοῦ ζώντος, ra ἡμῖν εἴπης. εἰ σὺ 
el ὁ Χριστὸὲς, à Ylóc τοῦ Θεοῦ. Λέἐγει αὐτῷ ὁ Ἰη- 
σοῦς, Σὺ εἶπας. Ἁμὴν Aépyo ὑμ)ν, ἁπάρτι ὄψεσθε 


deziris viriutis Dei, εἰ venientem in. nubibus celi *. D εν Ylóv τοῦ ἀνθρώπευ καθήμενον ἐκ δεξιὼν της 


Quomodo Filius hominis sedet a. dextris virtutis 
Dei ? Nonne quia, licet Verbum Dei factum sit 
Filius hominis, est tamen id quod erat? Idcirco con- 
sidet cum Genitore el divinitatis dignitatibus fulgens 
cernitur, quamvis caro factum sit. 


Jesus autem clamans voce magna emisit spiritum, 
Eit ecce velum templi scisaum est sursum in duo usque 
deorsum. E! terra mola est, el petre scissa suni. 
Et monumenta. aperia sunt. Et. multa corpora. san- 
ciorum qui dormierant, surrexerunt Ἱ. Si eommunis 
homo erat Christus, quomodo ipso moriente tauta 


* Matth. xn 27. ? Matth. xii, 41, 42, 
5 Math, xxvi, 65, 64. 7 Mattb, xxvii, 50-59. 


* Psal, οσ vin, 2. 


δυνάµεω;: τοῦ 8500, xal ἐρχόμενον ὁπὶ vov vece- 
Aov* τοῦ οὐρανοῦ. Πῶς ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθοώπον χἀθτ- 
ται ἐκ δεξιῶν τῆς ὀννάμεως; AXA' ἔστι ὅξλον , €x: 
χᾶν εἰ γέγχονεν Υἱὸς ἀνθρώπου ὁ ix θεοῦ Λόγος, 
ἀλλ) ἔστιν ὃ ἣν. Ταύτῃ τοι xal συνεδρεύει τῷ ϱὐ- 
σαντ', καὶ τοῖς «n; θεότητος ἀξιώμασιν ἐμπρέπων 
ὁρᾶται, xàv εἰ γέγονε σάρς. 

'O δὲ Ιησυῦς κράξας φωνῃ µεγά.ἒη donxs τὸ 
αγεῦμα, καὶ ἱδοὺ τὸ καταπέτασµα τοῦ ναοῦ ἑσχί- 
σθη ἄνωθεν εἰς δύο ἕως χάεω, xal ἡ yr] ἐσείσθη, 
xal αἱ αότραι ἑσχίσθησαν, καὶ τὰ urna ἠνεφ' 
χθησα», καὶ zoAAà σώματα τῶν κεκοιµηµιένων 
ἁγίων ἠγέρύη. El κοινὸς ἣν ἄνθρωπος ὁ Ἆριατὺς, 


* Mauh. xvi, 97... ^ Μαι. »xv, ο]. 


937 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XIV. 


93 


πῶς τεθνεῶτος αὐτοῦ τοαοῦτος ἣν ἓν τοῖς στοιχείοις A fuit elementis perturbatio? Sol enim radios con- 


ὁ θόρυδος;, 'O μὲν γὰρ foc τὰς ἀχτῖνας συνέστελλε, 
χαὶ iv ἡμέρᾳ σχότος εἱργάξετο, ἡ δὲ ΥΠ τὸν ἑαυτῆς 
Δεσπόττν ὁρῶσα παρὰ τῶν Ἰουδαίων ἐμπαροινούμε- 
νου ἐσχίζετη * ἁφῆχε δὲ καὶ ὁ (5n; τὰς τῶν ἁγίων 
ψυχάς. Tívo; ταῦτα ποιοῦντος ; ἄρ᾽ οὐχὶ Θεοῦ; θεὸς 
ὰρ ἣν ἓν σαρχὶ, ᾧ καὶ fj κτίσις ὑθριζομένῳ τρόπον 
τινὰ συιωρίζετο. 

Καὶ σὺ, παιδίον, προφήτης Ὑγίστου κληθήσῃ. 
Προπορεύσῃ γὰρ πρὸ προσώπου Κυρίου ἑτοιμά- 
σαι ὁδοὺς αὐτοῦ, τοῦ δοῦναι γγῶσι» σωτηρίας 
τῷ «Ίαῷ αὐτοῦ ἐν ἀφέσει ἁμαρτιῶν αὐτῶν. Προε- 
θάδιζε Υὰρ τοῦ Χριστοῦ, xal αὐτοῦ γέγονε πρόδρο- 
pos, xat αὐτῷ τὰς ὁδοὺς προετοιµάξεσθαι διεχήρυτ- 
τε, χαὶ τὸν ἐπ᾽ αὐτῷ προεφήτενε λόγον ἐπιστρέφων 
ὡς ἐπὶ θεὸν, δικαιοῦν ἰσχύοντα τοὺς ἐν ἁμαρτίαις. 
Εἶτα πῶς οὗ θεὸς 6 Χριστός ; 

Ἐπιγγοὺς δὲ ὁ Ἰησοῦς τοὺς διαΊογισμοὺς ab- 
τῶν, εἶπε πρὸς αὐτοὺς, Τί διαΊογίζεσθα ἐν ταῖς 
χαρδίαις ὑμῶν; Τί ἐστιν εὐχοπώτερον, εἰπεῖν, 
Αϕέωνταί[σοι al ἁμαρτίαισου, ἢ εἰπεῖν, Ἔγειραι, 
xal περιπάτει; "Iva δὲ εἰδῆτε, ἔτι ἐξουσίαν ἔχει ὁ 
ΥΙὸς τοῦ ἀγθρώπου ἐπὶ τῆς γῆς ἀφιέναι ἆμαρ- 
tíac, εἶπε τῷ παρα.υτικῷ, Σοὶ Aéro, ἔγειραι, καὶ 
περιπάτει, καὶ ἄρας τὸ κ.ινἰδιόν σου πορεύου 
εἷς τὲν εἶκόν σου. El μόνος ἡμᾶς ὁ τῶν ὅλων θεὸς 
ἁπαλλάττει πλημμεληµάτων, ἑτέρῳ πρέποντος τού- 
του μηδενὶ, χαρίζεται δὲ καὶ τοῦτο Χριστὸς μετ 
ἐφουσίας θεοπρεποῦς, πῶς οὐχ ἂν εἴη θεός ; Κέχλη- 


traxit, οἱ in die tenebras cffudit. Terra auteiu 
suum ipsius Dominum cernens a Judzis vexatum, 
scissa est. Et infernus sanctorum animas emisit. 
Quonam hzc perficiente, nisi Deo ? Deus enim e:at 
in carne : qui cum afficeretur contumelia, res etiau 
procreate commovebantur. 


Et tu, puer, propheta Altissimi vocaberis, praibi« 
enim ante [aciem Domini pararevias ejus, ad dandam 
scientiam salulis populo ejus. in remisslonem^ pecca. 
lorum. ipsorum !. Praivit enim Christo, Él cjus 
precursor factus est. Et edixit, ut pararentur vize ejus. 
Et verbum de ipso  vaticinatus est, converters 
t inquam ad Deum, qui potest: justos efficere eos 
qui in peccatis versabantur. Quomodo igitur €hri- 
stus non. est Deus ? k | 

Cognoscens autem Jesus. cogilationes eorum, re- 
&pondit dicens ad eos : Quid. est facilius dicere, Di- 
mittuntur libi peccuta tua, an. dicere, Surge, et am- 
bula? Ut autem sciat 5, "Filium hominis habere po- 
teMalem in terra. dimitlendi peccata, dizit paraly- : 
tico : Tibi dico, surge, et ambula, el grabato sublato 
vade in domum (uam 3. Si solusnos rerum omuium 
Deus liberat a peccatis, quod alii przeter ipsum con- 
gruit nemini, hoc autem elargitur Cliristus cum au- 
ctoritate Deo congruente, qut fieri potest, ut Deusuon 
sit? Vocatus est autem Filius hominis, quia quan- 
tum ad carnem attinet, natum est ex muliere Verbum, 


ται δὲ Υἱὸς ἀνθρώπου γεννηθεὶς Ex γυναιχὸς κατὰ C exsistens Deus. 


σάρχα, καίτοι θεὺς iv ὁ Λόγος. 

Αὐτὸς δὲ ὁ "Incovc οὑκ ἐπίστευσεν αὐτὸν αὐ- 
τοῖς διὰ τὸ αὐτὸν γινώσχειν πάντας, xal ὅτι οὐ 
χρείαν εἶχεν, ἵκα τις µαρτυρήσῃ περὶ τοῦ ἀνθρώ- 
που. Αὐτὸς }ὰρ ἑγίγωσκεα, τί ἦν ày τῷ ἀνθρώπῳ. 
Περὶ 8:09 γέγραπται, 'O π.άσας κατὰ uórac τὰς 
χαρδίας αὐτῶν. Καὶ αὐτὸς δέ πού φησι, Mi] dx 
ἑμοῦ χρυθδἠσεταί τις; El δὲ πάντας ἑπίσταται, χα) 
οἵδε τὰ bv τῷ ἀνθρώπῳ, πῶς obx ἂν en θεὸς, ὡς 
χα..δίας ἑτάζων xal νερρούς; 

Αμήν, ἁμὴν, «έχω ὑμῖν, ὁ πιστεύων εἷς ἐμὸ, 
τὰ ἔργα d ἐγὼ ποιῶ, κἀκεῖγος ποιήσει, xal µεί- 
Cora τούτων ποιήσει, ὅτι ἐγὼ πρὸς τὸ» Πατέρα 
µου πορεύοιιαι, xal à τι ἂν αἰτήσητε àv τῷ óró- 
γιατί µου, τοῦτο ποιήσω. Πορεύεσθαί onov πρὺς 
τὸν Πατέρα, χαίτοι φύσει θεὺς ὑπάρχων ὁ Υ]ὸς, xal 
αὐτὸς ὁ τὰ πάντα πληρῶν. Πορεύετάι τοῖνυν ἀνθρω- 
πίνως. ᾽Ανελήφθη γὰρ el; τὸν οὗρανόν. ᾽Αλλ’ ὡς θεὸς 
ἐπαγγέλλεται πληροῦν τὰ αἰτήματα τῶν προσερχο- 
µένων, εἰ ἓν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ ποιοῖντο τὰς λιτάς. 
Εἶτα τίνι ἂν πρέἐποι τὸ πληροῦν εὐχὰς ἁγίων , xal 
χαρίζεσθαι τὰ αἰτήματα, πλὴν ὅτι póv τῷ κατὰ 
φύσιν καὶ ἁληθεῖ ὄντι cip; 

Αὕτη δέ ἐστι ἡ αἰώνιος ζωὴ, ἵνα γιγώσχωσίέ 
σε τὸν µόνον dnt ór Θεὸν, καὶ ὃν ἀπέστειῖας 
ΙΓησοῦν Χριστόν. El τῇ ἐπιγνώσει τοῦ μόνου θεοῦ 
συνεζεῦχθαί τε xal συνεισβαίνειν ἀνάγχη τὴν ἑἐπί- 


! Luc, 1, 76, 71. * Matth, ix, 4.6. 
* Joan. xiv, 12, 13... 7 Joan. xvii, 9. 


Parrot, Gi. CANX., 


* Joan, à, 24, 95. 


Ipse autem Jesus ΠΟΠ credebat se. ipsum eis, quia 
cognoscebal omnes, nec. opus habebat, ut. quisquam 
testimonium illi de homine  perhiberet. Ipse enim 
sciebat, quid essel in homine *. De Deo scriptum 
est : Qui finxit sigillatim corda ipsorum 9. E1 ip- 
se quodam loco : Num, inquit, a me quisquam abs- 
conditur * ? Quod si omues habet cognitos, et no- 
vit quz» sunt iu homine, nonue Deus est, qui corda 
Scrulatur et renes? 

Amen, amen dico vobis, qui credit in me, opera, 
quce ego [acio, et ipsef(aciet, et majora his faciet, 
Quoniam ego ad Patrem vado, el quodcunque. petie- 
ritis in nomine meo, faciam vobis *. Proficisci se 


D dicit ad Patrem Filius. Atqui, ut Deus, implet om. 


nia. ltaque profiviscitur tanquam homo. Assumptus 
enim est in ccelum. Verum ut Deus pollicetur. im- 
pleturum se precantium postulata, si in nomine suo 
preces effuderint. Cui autein convenit vota sancto- 
rum explere, εἰ qua  postulantur, elargiri, nisi ei 
qui solus et natura et veritate est Deus ? 


Hl ec autem est vita eterna, ut cognoscant te solum 
verum Dcum, ct quem. misisti , Jesum Christum *, 
Si igitur solius Dei cognitionem Jesu Christi co- 


gnitio sequitur necessario, eique conjuncta est, et 
* Psal. ασ να, 105, 9 Eccli, xxxix, 24. 


NN 


939 


EUTUYMIJ ZIGADENI 


910 


lioc vitam :eternam priestabit, cui perspicuum | non À γνωτιν Ἰησοῦ Χριστοῦ, xa φωὴν τοῦτο τὴν εἰς alo va 


sit Cliristum esse verum Deum? Verbum enim ca- 
ro factuu est, ct Verbum permansit. 


Et hoc loeutus insufflavit, et dicit. eis: Accipite 
Spiritum sanctum. Quorum remiseritis peccata, re- 
mittuntur eis, e( quorum relinuerilis, retenla sunt *. 
Totum lioc factum Deo congruit, atque omni est 
ratioae dignum. Primum enim insufflare et Spiri- 
tum apostolis tribuere, humanum non est. Praeterea 
magna res est, et. rerum procreatarum facultate 
prestantiot eam auctoritatem largiri, ut. quorum 
voluerint, peccata retineant, et quorum voluerint, 
remittant. Obid autem per carnis ínsufflationem 
Spiritum dat, quia caro a Verbo non est aliena, sed 


προξενεῖ, πῶς οὐχ ἅπασιν ἑναργές ἐστιν, ὅτε θεός 
ἐστιν ἀληθὴς ὁ Χριστός ; Γέγονε γὰρ σὰρξ 6 Λόγος, 
xai µεμένηχε Λόγος. 

Καὶ τοῦτο εἰπὼν ἐνερύσησε, καὶ «Ἰάγει abtoic* 
Λάδετε Πγεῦμα ἅγιον. Αγ τινων dgnts τὰς ἁμαρ- 
τίας. ἀφίεγται αὐτοῖς ' ἂν tior κρατῆτε, xexpá- 
τηνται. Ὅλον ἐστὶ θεοπρεπὲς τὸ Υεγενηµένον , xal 
τοῦ παντὸς ἄξιον λόγου. Πρῶτον μὲν γὰρ οὑκ ἀνθρώ- 
πινον τὸ ἐμφυσῆσαι τοῖς ἀποστόλοις, xal δοῦναι τὸ 
Πνεῦμα : εἶτα xol μέγα, xal ὑπὲρ τὴν χτίσεν τὸ 
τοιαύτην ἑξουσίαν παρασχεῖν, ὥστε χρατεῖν ὧν ἕλοιντο 
τὰς ἁμαρτίας, ἀφιέναι δὲ οἷς ἂν βούλοιντο τυχεῖν. Δ:ὰ 
τοῦτο xal διὰ σαρχιχοῦ ἐμφυσήματος τὸ Πνεῦμα $i- 
δώσιν, ὅτι μὴ ἀλλοτρία τοῦ Λόγου γέχονεν ἡ αὐτοῦ 


propria ipsius. Et hugsaanum quidem fuit, per car- B σὰρξ, ἀλλ' ἰδικῶς αὐτοῦ. Καὶ ἀνθρώπινον μὲν τὸ διὰ 


uem insufflare, divinum autem et auctoritate ple- 
num opus, eos Spiritus participes declarare, quos 
;pse dignos judicasset. 

Cum  exaltaveritis Filium 'hominis, tunc cogno- 
scetis, quia. ego sum *. Arrogantie, quam Cbris!o 
ascribebaut δυό, magnus Joannes causas expli- 
cans : Idcirco, iuquit, persequebuntur Jesum | Judci, 
quia non solum — solvebat Sabbatum, sed etiam Pa- 
trem. suum dicebat Deum, &equalem — seipsum | faciens 


Deo *. Qnodaimn etiam loco. introduxit eos ipie di- 


ceutes : De bono opere non lapidamus te, sed de blas- 
phemia, quia iu homo cum sis, (acis te ipsum Deum *. 
Non recipiendam igitur de lpso fidem  ficiuut, 


capxb; ἐμφύσημα, θεῖχὸν δὲ καὶ δυνάµεως Eprov, 
τὸ μετόχους ἀποφῆναι so) Πνεύματος τοὺς ἡξιωμέ- 
νους. 

"Οταν ὑψώσητε τὸν Ylór τοῦ ἀνθρώπου, τότε 
γνώσεσθε , ὅτι ἐγώ slg. Της Ἰουδαϊχῆς ἀπονοίας, 
fjv ἐπὶ Χριστῷ πεποίηνται, τὰς αἰτίας ἡμῖν ἑξηγού- 
µενος ὁ θεσπέσιος Ἰωάννης, Διὰ τοῦτον φησὶν, 
ἐδίωχον οἱ Ἱουδαῖοι τὸν ᾿[ησοῦν, ὅτι οὗ µόνον 
Elvs τὸ Σἀδδατον, dA4à καὶ Πατέρα ἴδιον ἔεγε 
τὸν θεὸ», ἴσον ἑαυτὸν ποιῶν τῷ θεῷ. Εἰσχεχό» 
µιχε δέ που καὶ αὑτοὺς λέγοντας ἀνοσίω;, Περὶ xa- 
JoU ἔργου ob «ιθάζομέν σε, àAAà περὶ BAac gn- 
plac, ὅτι σὺ ἄνθρωπος dr, ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν. 


nudum esse lominem ipsum existimantes, ignorau- ᾳ Οὐχοῦν ἁπαράδεκτον τὴν ἐπὶ αὐτῷ πεπ.ίηνται πί- 


tes autem, Verbum, cum Deussit, ita seinen Abra- 
han! suscepisse, et carnis ac sanguinis, quemadmo- 
duin nos, particeps fuisse, ut Deus esse nou desine- 
ret, cun immutabilis sit natura Deus, et perpetuo 
idem. Itaque cum exaltaveritis, iuquit, Filium homi- 
mis, (unc cognoscetis, quia ego sum. Crucifixus 
enim fult humanitus, divinitus autem revixit, οἱ 
per resurrectionem | demonstravit se esse etíau 
Deum, et vere Filium Dei. Quod. si non alium, sed 
$e ipse potius suscitavit, ut credidimus, necesse est 
ut corpus ejus proprium intelligamus, quod  mor- 
tem pertulit, ut ipse quoque dicatur resurrexisse. 
Atqui immortalis exsistit, ut Deus. Unius enim Chri- 
sti et. Filii inortem nuntiantes et. resurrectionem 
confitentes justiticamur per fidem. Quapropter ipse 
ul unus el solus exsistens Christus Jesus humana 
quidem ratione per carnem mortuus est, resurrexit 
autem ut. vita, 


Adhuc modicum tempus vobiscum sum, ei vado ad 
eum qui misit me*. Ubi non est Dei Verbum, si di- 
vinilatis natura replet omnia? Quomodo igitor a 
Patre inittitur, aut quomodo ad ipsum vadit? Mit- 
titur humana quidem, ratione, quatenus ad inissio- 
nis modum pertinet, ut. praedicet captivis liberatio- 
nein, czecis autem visum, Vadit. autem ad. Patrem 


στιν, ἄνθρωπον ψιλὸν elvat voulto τες αὐτὸν, frvo- 
ηχότες δὲ, ὅτι θεὸς ὧν Λόχος, ἐπελάθετο σπέρµατος 
'A6paxy, xai χεχοινώνηχε μὲν αἵματος, καὶ σαρχὸς 
παραπλησίως ἡμῖν, πλὴν οὖκ ἀπέστη τοῦ εἶναι θεό». 
Ατρεπτος γὰρ κατὰ φύσιν ἐστὶ, καὶ διηνεκῶς 6 αὐ- 
tóc. Ὅταν οὗν ὑγώσηςε, φησὶ, τὸν Ylór τοῦ ἂν- 
θρώπου, τότε γγώσεσθε, ὅτι ἐγώ εἰμι. Ἐσταυρώθη 
μὲν γὰρ ἀνθρωπίνως , ἀνεδίω δὲ θεῖχῶς , xal πεςί- 
στευται διὰ τῆς ἀναστάσεως, ὅτι χαὶ θεός ἐστι, χα] 
8:00 χατὰ ἀλήθειαν YU. El δὲ πεπίστευται πρὸς 
ἡμῶν οὐχ ὡς ἕτερον ἀναστήσας, ἐγηγερμένος δὲ 
μᾶλλον αὐτὸς, πᾶσά πως &áváyxr διὰ τὴν οἰχονομίαν 
ἴδιον αὐτοῦ σῶμα νοεῖσθαι τὸ πεπονθὸς τὸν θάνατον, 
ἵνα xal αὑτὸς ἀναστῆναι λέγοιτο, χαἰτοι τὴν φύσιν 


D ἀθάνατο; Gv ὡς θεός. Ἑνὸς γὰρ Χριστοῦ xai Yiou 


τὸν θάνατον χαταγγέἑλλοντες, χαὶ ὁμολογοῦντες «hv 
ἀνάστασιν , διχαιούμεθα διὰ Γίστεως. Οὐχοῦν 6 αὖ- 
τὸς, ὡς εἷς τε xal µόνος ὑπάρχων Χριστὸς Ἰησοὺς, 
ἁποθανεῖν μὲν ἀνθρωπίνως κατὰ τὴν σάρχα λέγεται, 


᾿ἐγηγέρθαι δὲ ὡς ζωή. 


"Et μιχρὸν χρόνον μεθ ὑμῶν εἷμι, xal ὑπάγω 
πρὸς τὸν πἐμψαντά µε. Ποῦ γὰρ οὐκ ἔστιν ὁ τοῦ 
θεοῦ Λόχος, εἰ πληροί tà πάντα τῇ τῆς θεότητας 
φύσει; Πῶς οὖν πέµπεται παρὰ τοῦ Πατρός: πῶς 
δὲ ὑπάγει πρὺς αὑτόν; Οὐχοῦν πέμπεται μὲν &v- 
θρωπίνως χατά Υε τὸν τῆς ἀποστολῆς τρόπον τε xal 
λέγον, ἵνα χηρύξῃ μὲν αἰχμαλώτοις ἄφεσιν, τυφλοῖς 


! Juan. xz, 99, 93. * Joan, viui, 28. * don. v, 18, * Joan. x. 53. * Joan. xiu, 33. 


941 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XIV. 


| 912 


δὲ ἀνάθλεφιν. Ὑπάχει γε μὴν πρὸς τὸν Πατέρα xal A et Deum, non pari ratione, sed ut. cum cerpore 


Δεὺν οὐκ ἔτι χατὰ τὸν ἴσον τρόπον, ἀλλ' olov kv σώ- 
µατι ἀναφο.τήσας εἰς οὐρανοὺς, ἵν) ὑπὲρ ἡμῶν ἔαυ- 
τὸν ἐμφανίσῃ τῷ προδώπῳ τοῦ θεοῦ καὶ Πατρὸς, 
χαθὼς γέγραπται. El δὲ 6h xal ἐπ᾽ αὐτοῦ τοῦ Λόγου 
4b ἀπεστάλθαι λαμθάνοιτο, χαλεπαινέτω µηδείς. 
Ἔθος γὰρ τῇ θεοπνεύστῳ Γραφῇ xal ταῖς τοιαύταις 
Εσθ᾽ ὅτε χεχρῆσθα: φωναῖς, χαὶ οὐ τόποις xal περι- 
γραφαῖς τὴν θείαν τε xal ὑπερχόσμιον ὑποφέρειν 
φύτιν. Οἶδε γὰρ οὖσαν ἀσώματον, xal περιορισμῶν 
ἑπέχεινα, xal τοῦ ἐν τόπῳ νοεῖσθαι μαχρὰν, φωναῖς 
δὲ μᾶλλον ταῖς ἀνθρωπίναις τὰ ὑπὲρ νοῦν ὄντα τῶν 
ἐν ἡμῖν πειρᾶται χαταδηλοῦν * ἐπεὶ xal αὐτὸς 6 Σω- 
τρ πέμπειν ἕφασχε πρὸς ἡμᾶς τὸν Παράκλητον, 
xal τοι πληροῦντος τὰ πάντα τοῦ ἁγίου Πνεύματος. 
Πνεύμα γὰρ Κυρίου, φησὶ,πεπλήρωκς τὴν οἰχουμένην. 

Πάντα µοι παρεδόθη ὑπὸ cov Πατρός pov, καὶ 
οὐδεὶς }ινώσκει τὲν Υἱὸν εἰ μὴ ὁ Πατὴρ. οὐδὲ 
τὸν Πατέρα τις ἑπιγινώσχει εἰ μὴ ὁ χἱὸς, καὶ ᾧ ἑὰν' 
βού.Ίηται ὁ Ylóc ἀποκαλύψαι. Οὐδενὸς γινώσχοντος 
τὸν ΥΏν εἰ μὴ µόνου τοῦ Πατρὸς, πῶς ἀθετοῦσί τι- 
νες την τοῦ Πατρὸς μµαρτυρίαν; ὑπέδειξε γὰρ τὸν 
ἴδιον Υἱὸν kv τῷ Ἱορδάνῃ, λέγων 'Οὗτός ἐστιν ὁ Ylóc 
µου ὁ ἁγαπητὸς ἐν ᾧ εὐδόχησα, ἁλλ᾽ οὗ γυμνὸν 
ἡμῖν τὸν ἴδιον παρέδειξε Λόχον, ἆἁλλ ἑνωθέντα 
σαρχί. Καὶ οὐκ εἴριχεν, ὅτι Ἐν τούτῳ ἑἐστὶν ὁ Yl6; 
µου, ἁλλ', Οὗτός ἐστιν, ὁ μετὰ σαρχός. El; ἄρα χἱὸς 
xai Κύριος. 

Καὶ εἶπε, roiv, ἡ µήτηρ αὐτοῦ Τέανον, εί 
éxolncac ἡμῖν οὕτως; ἸΙδοὺ ὁ πατήρ σου xà- 
qx» ὀδυγώμενοι ἐζητοῦμέν σα. Καὶ εἶπε αρὸς αὐ- 


proficiscens in coelum pro nobis seipsum ostendat 
in Patris conspectu, sicut scriptum est *, Quod οἱ 
de ipso item Verbo initti accipiatur, nemo id gra- 
ve putet. Divinze enim Scripturze mos. est, ejuswo- 
di etiam vocibus uti, nec tamen propterea divinam 
naturam, qux: immundo superior est locis circum- 
scribere; scit enim illam esse incorpofeau) et 
priestantiorem quam ut ullis locorum spatiis coer- 
ceri concludique possit. Sed vocabulis humanis ea 
qua mentem nostram superant, studet explicare, 
quaundoquidein et Servator noster se. inissurum ad 
nos Spiritum dicit, cum tamen Spiritus sanctus 
impleat omnia : Spiritus. enim, inquit, Domini reple- 
vil orbem terrarum. 


p Omnia mihi tradita sunt a Patre meo, el nemo no^ 


tit. Filium, nisi Pater, neque Putrem quisquam no- 
vit, nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare *, Cum 
Filium nemo cognoscat, nisi Pater solus, quomodo 
respuunt quidam Pairis. testimonium? Ostendit 
enim proprium Filiom in Jordaue : Hic est, in- 
quiens, Filius meus dilectus, in quo mihi l'ene com- 
placui *. Αἱ non. nudum nobis o-tendit. Verbum, 
sed carni conjunctum. Et non dixit : In Λος est Fi- 
lius meus, sed : [lic est, qui cum carne uimirum 
conjunctus est. Unus ergo Filius et Dominus. 


Ei dixi. materejus : Fili, quid fecisti nobis sic? 
Ecce paier tuus et ego dolentes querebamus te. Et 
dizit ad eos : Quid est, quod. me quarebatis ὃ Ne- 


τοὺς,εΤί δει ἐζητεῖτέ µε; Οὐκ ᾖδειτε, ὅτι ἐν τοῖς C aciebatis, quod in iis, qua Patris mei sunt, oportet 


- toU Πατρός µου ξεῖ εἶναί µε; "Αθρει δὴ οὖν, ὅπως 
ἴδιον ἑαυτοῦ [α-έρα τὸν &v τοῖς οὐρανοῖ, ὀνοικάνει. 
λλλ) εἴπερ ἣν ἄνθρωπος κατὰ µόνας, xat αὐτὸ O* 
εοῦτο νοούµενος καθ) ἡμᾶς, τῶς οὐχ ἔδει μᾶλλον 
εἰπεῖν. Οὐκ ἥδειτε ΄τι ἐν τοῖς τοῦ πάντων [Πατρὸς 
εἶναί µε δεῖ; "AX ἴδιον αὐτὸν ποιεῖται * µόνος γὰρ 
ἐξ αὐτοῦ χατὰ φύσιν γεγέννηται θεϊχῶς. 

ν τὸ φῶς τὸ ἀ ἰηθυὀν, ὃ φωτίδει λάντα ἂν - 
ϐρωπον ἑρχόμενον εἰς τὸν κόσμον. "Ev τῷ κόσμῳ 
ἦν, καὶ ὁ κόσμος δι αὐτοῦ ἐγένετο, xal ὁ κόσμος 
αὐτὸν οὐκ ἔγνω. Εἰς τὰ ἴδια Ίλθε, xal οἱ ἴδιοι αὐτὸν 
οὐ παρέλαδον. θεολογἠσας ἀρχούντως xal διὰ τοῦ 
φωτὸς τοῦ ἀληθινοῦ πεφωτίσθαι τε χαὶ ἡγιάσθαι 


se esse* ? Vide quomode proprium Patrem appel- 
let suum, qui in colis est. Quod si homo duntaxat 
fuisset, ut nos, nonue potius eum dicere oportebat : 
Nesciebatis, quod in iis qux Patris omnium sunt, 
oportel teesse? ΑΙ proprium ipsum facit. Solus 
evim ex ipso divinitus per naturam geuitus est. 


Erat (ux. vera, que. illuminat. omnem hominem 
venientem in hunc mundum, ]n mundo eral, et mun- 
dus per ipsum factus est, et mundus eum aon cognovit. 
]u propria venit, εἰ sni eum non receperunt 5 Cum 
satis de rebus divinis disseruissel, et per lucem ve- 
ram illaminari et sanetificari omnem hominem ve- 


πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμε ov εἰς τὸν xócpov εἰπὼν. D uientem ia. hune mundum dixisset, et mundum per 


χαὶ μὴν καὶ αὐτὸν πεποιῆσθαι τὸν χόσµον, εἰς τὰ 
ἴδιά φησιν αὐτὸν ἐλθεῖν. "ΗἨλθε δὲ γεγονὼς ἄνθρω- 
«o, ὁ Μονογενῆς ὡς πρὸς ἰδίους, καὶ πρὸ vs τῶν 
Άλλων τοὺς ἐξ αἵματος Ἱσραῇλ. "Ote τοίνυν αὐτός 
ἐστι τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, δι οὗ τὰ πάντα, χαὶ αὐτὸς 
ἐστιν ὁ μετὰ σαρχὸς ἐλθὼν cl; τὰ ἴδια, πῶς οὐχ 
ἀνάγχη ἕνα Χριστὸν καὶ Υἱὸν ὁμολογῆσαι; 


Ἰωάννες μαρτυρεῖ περὶ αὑτοῦ, xal χέχραχε λέ- 
vov * Οὗτός ἐσειν, ὃν εἶπον, ὁ ὀπίσω µου épyó- 
µενος ἔμπροσθέν µου γέγογεν * ὅτι αρῶτός µου 


! [Tehr. ix, 24. * Mauh 


* jbid. 99. 


* Matth. xj 27. 


ipsum faetum esse, in. propria, ait, eum venisse. 
Venit autem. liomo factus Unigenitus tanquam ad 
proprios, imprimisque ad eos qui erant ex sangui- 
ne Israelis. Quando igitur qui est lux vera, et. per 
quew omnia facta suut, ille ipse carue indutus in 
propria venit, quomodo non necesse est unum et 
eamdem Chiistam et Filium coufiteri ? 
Joaunestestimonium perhibet de ipso, et clamat : 
Hic est, de quo dizi, qui pest me venit, aute me [ac - 
tusest, quia prior me erat *, εἰ quia. ex plenitu- 


.xu, δ. "Lue. n, A8, 49. * Joan. s, 9, 10. 


'*)45 


dine ejus nos omnes. accepipuis !. Joannes ait. de A 
Christo : Qui post me venit, id cst, qui post me 
apparuit. Quem ipse nimirum przdicavit, Ante ip- 
sum factus est, hocest, gloria. anteceflens. Etenim 
erat in essentia prior, υἱ Deus. Quomodo igitur, 
qui post ipsum, is tempore ante ipsum fuit ? Quo- 
niom Deus erat Verbum, et caro factum est. Prae- 
cedit igitur quatenus est Verbum, posterior autem 
c8, quateuus ad carnem p^rtinet. Quod siex pleni- 
ludine ejus omnes homines acceperunt, plenus atu- 
iem solus est Deus, ut ait per os Isai *, οἱ ipsi 
soli convenit, tanquam ex propria plenitudine aliis 
jwpertiri, quod quidem Christus effecit, unus pro- 
fecto est. Filius et Dominus ex Deo Verbum, quod 
factum est caro, eL ipse Deus est simul et homo. 


Nemo ascendit in. celum, nisi qui descendit de 
. e&lo, lilius hominis *. Quomodo descendit de 
ceelo Filius hominis, cum saucta illius caro ex Vir- 
gine sumpta sit, nisi quia proprium erat corpus 
Verbi, quod de ccelo descenderat, et factum est 
Filius hominis? Unus igitur Christus et Filius ; 
sic quae Verbi sunt, propria carnis sunt facta, et 
qua sunt carnis, propria Verbi facta sunt preter 
solum peccatum. 

Pueri habentes ramos palmarum egressi sunt ob- 
vam l'i et clamabant : Benedictus. qui venit. in 
nomine Domini rex Israel *. Quomodo ipsum in 
nomine Domini venturum dicunt sacre Litterz? Si 
enim privatim ut hominem ex sancta. Virgine, cui 
Verbum Dei per personam conjunctum non sit, 
commune erit ipsi dominationis nomen, quemad- 
modum et nobis , et nihil in Christo magnum. Sín 
ut vere Dominus esse venturus pranuntiatus cst, 
quod quidem est verum, veuit au'em noasine carne 
in hunc. mundum Unigenitus, unus nimirum est 
natura, et vere Dominus, et Cliristi, et Filius. ^ 


6 


Multa quidem el alia signa fecit Jesus coram di- 
scipulis suis, qua non sunl scripta in libro hoc. Hac 
autem scripla sunt, ul credatis quia Jesus est. Chri- 
sius Filius Dei, εἰ ut. crcdentes vitam habeatis | in 
nomine ipsius *. Qui ex sancta Virgiue natus est 
Erimanuel, angeli voce uomiuatus est Jesus, Quo- 
niam igitur ipse est, οἱ !'non alius Filius Dei, et 
qui credit, habet vitain zeternam in nominé ejus, 
nonne jusaniunt, qui defiuinut, οἱ dicunt alium 
ese Filium, atquealiud ex Deo Verbuin, quam. ex 
sancta natum Virgine? [n his enim evangelista et D 
valde quidem aperte declarat, se unum et soium ex 
smbobus nosseect predicare Jesum Christum, id 
cet, ex Deo Patre Verbum carnem et sanguinem 
assunmpsisse, perinde atque 08, ut scriptum est. 


lloc [ecit initium. signorum Jesus in. Cana. Gali- 
lew, εἰ manifestatit g'oriam. suam, εἰ crediderunt 
! Joan, 1, 10. 


*]sa. 1, 11. * Joan. imt, 15. 


EUTHYMII ZIGABENI 


* Mauh. xvi, 9. 


94 


ἦν * xal ὅτι éx τοῦ π.Ἱηρώματος αὐτοῦ πάντες 
ἑ.1άδομεν». Ἰωάννης quoi »περὶ τοῦ Χριστοῦ, ὅτι 
"0 ὀπίσω µου ἐρχόμεγος, τουτέστιν, 6 μετ ἐμὲ φα- 
νερούµενος, ὃν αὐτὸς ἐχήρυξε δηλονότι, ἔμπροσθεν 
αὐτοῦ γέγονε, τουτέστι πρωτεύων κατὰ τὴν δόξαν. 
Καὶ ykp fjv καὶ ἓν ὑπάρξει πρῶτος ὡς θ:ό:. Πῶς 
οὖν ὁ μετ) αὑτὸν mpb αὐτοῦ χατὰ χρόνον; "Oct θεὺὸς 
ἣν ὁ Λόγος, καὶ γέγονε σὰρξ, ἔχων μὲν τὸ πεωττύειν 
χαθὸ Λόγος ἐστὶ, δευτερεύων δὲ χατὰ σάρκα. Ei δὲ 
χαὶ ἐχ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ πάντες µετεσχήχασιν 
οἱ ἅγιοι, πλῆρες δὲ µόνον ἐστὶ τὸ θεῖον, χαθά φησι 
διὰ τῖς "Hzatou φωνῆς, πρέποι δ' ἂν αὐτῷ τε καὶ 
μόνῳ τὸ ἐξ ἰδίου πληρώματος μετόχους ἀποτελεῖν 
ἑτέρους, πἐπραχε δὲ τοῦτο Χριστός  εἷς ἄρα ἑστὶν 
Υἱὸς xat Κύριος ὁ Ex Θεοῦ Λόγος γενόμενος σὰ[ξ, ὁ 
αὐτὸς θεός τε ὁμοῦ καὶ ἄνθρωπος. 

Οὐδεὶς dvaCé6nxev slc tcv οὗραν ὁν εἰ uf ὁ éx 
tov οὐρανοῦ καταδὰς, à Yl^c τοῦ ἀνθρώπον. [lag 
καταθέθηχεν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ὁ Yl; τοῦ ἀνθρώπυυ, 
χαΐτοι τῆς ἁγίας σαρχὸς γεννηθείσης Ex γυνχιχόςς 
"A22" ἴδιον ἣν τὸ σῶμα τοῦ ἐξ οὐρανοῦ καταφοιτή- 
σαντος Λόγου, ὃς xal Υέγονεν Υἱὸς ἀνθρώπου. EL; 
οὖν ἄρα Χριστὺς καὶ Υἱός. Οὕτως ἴδια μὲν τῆς σαρ- 
xb; τὰ τοῦ Λόγου Υέγονεν, ἴδια δὲ τοῦ Λόγου τὰ τῆς 
σαρχὸς δίχα µόνης ἁμαρτίας. 

Οἱ παῖδες ἔχονγτες τὰ Bata τῶν Φοινίκων ἑξή.- 
0ov εἰς ἁλάντησι» αὐτοῦ, καὶ ἔκραζον * ΕὐλΙογη- 
μένος ὁ ἐρχόμεγος ἐν ὀνόματι Κυρίου βασιωεὺς 
τοῦ 'Icpa:jA. Βῶς ἄρα φησὶν αὐτὸν àv ὀνόματι Kv- 
ρίου παραγενῄσεσθαι τὸ Γράμμα τὸ ἵερόν; El μὲν 
οὖν ὡς ἄνθρωπος ἰδιχῶς τὸν Ex τῆς ἁγίας Παρθένο», 
μὴ ἑνωθέντος αὐτῷ xaÜ' ὑπόστασιν τοῦ Θεοῦ Λόχου, 
κοινὸν ἔσται τὸ τῆς χυριότητος ὄνομα αὑτῷ, χαθὰ 
xai ἡμῖν, xal οὐδὲν ἐπὶ Χριστοῦ τὸ μέγα; εἰ δὲ ὡς 
ἀληθῶ:; Κύριος Ίδειν προαπηγγέλλετο, ὅπερ ἑοτὶ xal 
ἀληθὲς, ἑλέλυθε δὲ οὗ δίχα σαρχνὺς εἰς τόνδε τὸν 
χόσμον ὁ Μονογενὴς, εἷς ἄρα ἐστὶ φύσει, xal ἆλη- 
θῶς Κύριος, xai Χριστὸς, xai Yióg. 

Πο.1.1ὰ μὲν οὖν καὶ &.14a σηµεῖα ἐποίησεν ὁ "Ig- 
σοῦς ἐνώπιον τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, d οὐκ ἔσει γε- - 
γραμμένα ἐν τῷ βιθΛίφ τούτῳ. Ταῦτα ὃδ γέγρασται 
[xa πιστεύσητε, ὅτι  InooUucéc tir ὁ ἄριστὸς à Υἱὸς 
τοῦ θεοῦ * xal iva πιστεύοντες ζωὴγ ἔχητε ἐν τῷ 
ὀνόματι αὐτοῦ. Ὁ ix τῆς ἁγίας Παρθένου γενόμενος 
Ἐμμανουὴλ διὰ τῆς τοῦ ἀγγέλου φωνῆς Ἰησοὺς 
ὠνόμασται. "Ota τοίνυν αὑτός ἐστι, xal οὐχ ἕτερος 
ὁ Yib; τοῦ θεοῦ, χαὶ ὁ πιστεύω» ἔχει ζωὴν αἰώνιον 
ἐν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ, πῶς οὗ µεμήνασιν οἱ διορίζον- 
τες, Χαὶ ᾠάσχοντες ἕτερον ὙΥἱὸν εἵναι, xai ἕτερον 
τὸν Ex θεοῦ Λόγον, xal τὸν ἐκ τῆς ἁγίας Παρθέ- 
νου; Φαίνεται γὰρ ἓν τούτοις ὁ Εὐαγγελιστὴ: 
καὶ μάλα σαφῶς ἕνα xal µόνον τὸν ἐξ ἀμφοῖν ti- 
δὼς, xal χηρύττων Ἰησοῦν Ἀριστὸν, τουτέατι «iv 
ix θεοῦ Πατρὸς Λόγον αἵματος xai σαρκὸς κεχοι- 
νωγηχότα παραπλησίως ἡμῖν, χαθὰ γέγραπται. 

Ταύτην ἐποίησε τὴν ἀρχὴν τῶν σημείων» ὁ Ἱη- 
σοὺς ἐν Karg τῆς l'alctalac, καὶ ἑφρανέρωσεεὴν 


5 Joan. ax, 90, 51. 


------ - 


945 


PANOPLIA DOGMATICA, — TIT. XV. 


€45 


δόξαν aitov. καὶ ἐπίστευσιγ slcabcóv ol µαθηταὶ À in eum discipuli ejus *', Nam ut in hominem sanc- 


aitov. Γεγονότος ápa τοῦ σημείου, xal φᾳ.ερώσαν- 
τος τὴν δόξαν αὐτοῦ, ὡς εἰς «iva. πεπιστεύχασιν ol 
μαθηταὶ αὐτοῦ, áp' ὡς εἰφι ἄνθρωπον ἅχιον ἁπλῶς; 
Καὶ μὴν xai πρὸ τοῦ σημείου ἠκολούθησαν αὐτῷ 
τεθαυµαχότες ὡς ἅγιον. ᾽Αλλὰ τεθέανται διὰ τοῦ 
σημείου τὴν ὑπὲρ ἄνθρωπον δύναμίν τε χαὶ ἐξουσίαν 
ἔχοντα. Οὐχοῦν πεπιστεύχασιν ὡς εἰς Ozóv. Ἱστέον 
δὲ ὅτι πολλοὶ τῶν ἁγίων πολλὰ πεποιήχασι παράδο- 
£a, xai ἐθαυμάσθησαν μὲν, ἑπίστευε δὲ εἰς αὐτοὺς 
οὐδὲ εἷς. Ἔχοι 9^ ἂν τὴν ἴσην διάνοιαν xal τὸ, Ὡς 
δὲ ἦν ἐν τοῖς Ἱεροσο.]ύμοις ἐν τῷ Πάσχα, ἐν τῇ 
ἑορτῇ, xoAAol ἐπίστευσαν εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ, 
0s8upovrtsc αὐτοῦ τὰ σηµεῖα, d ἑποίοι. 
Ανέστησεν ix νεχρῶν τοῦ βασιλικοῦ τὸν υἱὸν ὁ 
Χριστὸς, εἰρηχὼς αὑτῷ' Πορεύου, ὁ υἱός eov {ῃ. 
Εἶτα πεπίστευχε πανοικ[. "Ap' οὖν διὰ τῆς οὕτω 
μεγάλης xal θεοπρεποῦς ἑξουσίας ὡς εἰς ἄνθρωπον 
πεπίστευχεν 6 βασιλιχὸς, ἢ θεὸν ἔγνω χατὰ φύσιν 


* ὄντα αὐτὸν, xal ζωοποιοῦντα pes! ἐξουσίας, οὓς ἂν 


ἕλοιτο xol póvo τῷ ῥήματι; AX ἔστι δῆλον, ὅτι 
πεπίστευχἓεν ὡς εἰς Ozzv, 

᾿Υμεῖς προσκυγεἶτε ὃ οὐκ οἴδατε ἡμεῖς προσ-, 
πυνοῦμεν ὃ οἵδαμεν, δει ἡ σωτηρία ἐκ τῶν 
Ιουδαίων ἐστι. Φαΐη τις ἂν ἴσως ἀνάρμοστον εἷ- 
να: τῇ θείᾷᾳ τε καὶ ἀνωτάτῳ τοῦ Λόχου φύ- 
σει τὸ πρεσκυνεῖν. Εἶτα πῶς, εἴπερ ἐστὶ θεὸς 
ὀληθῶς ὁ Χριστὺς, ἑαυτὸν τοῖς ὁφείλουσι προσ- 
χυνεῖν ὁρᾶται ουντεταχώς; Τί οὖν ἄρα πρὶς 


tum . simpliciter ? Minime. Nain et ante signum se- 
cuti erant illum, ut virum sanctum. Conspeeta au- 
lem per signum virtute et potentia majere, quam ut 
in hominem caderet, in ipsum tanquam Deum cre- 
dideruut. Porro sciendum est, multos sanctos vi- 
ros res multas admirandas fecisse, admirationi- 
que fuisse, sed nemo tamen in illos credidit. idem 
ex illis colligendum est verbis : Ut autem fnit Hie- 
rosolymis in Paschale, in celebritate, mulii credides 
runt in nomen ejus, videntes signa, quc facie- 
bat *. 


Excitavit a mortuis reguli (ilium Christus: Va- 
de, inquiens, filius tuusvivil, Deiude credidit do- 
mus ejus tota *. Propter magnam igitur et. divi- 
nain potestatem tanquam in hominem credidit. re- 
gulus? an ipsum natura Deui agnovit, et. in vitam 
revocantem, quos vellet, idque verbo solo? Scd 
eum tanquam in Deum credidisse, non est dubium, 


Vos adoratis, quod nescitis, nos adoramus, quod 
scimus, quia salus. ex Judaeis est *. Dicat aliquis 
fortasse, divine ac suprema Verbi nature mon 
convenire, ut adoret. Prxterea si vere Deus est 
Christus, cur 8ο in adorantium numero constituit? - 
Quid nos ad hec ? Si Verbum ex Deo nuda Jivini- 
tate venisse in hunc mundum erederemus, ei pro- 


τοῦτό φαµεν ; El μὲν γυμνῇ τῇ θεότητι τὸν ἐκ θεοῦ C fecto non conveniret adorare. Adoratur enim poe 


Πατρὸς πεφηνύτα Λόγον ἀφίχθαι πιστεύοµεν εἰς 
τόνδε τὺν κόσμον, ἀνάρμοστον χομιδῆ τὸ χρῆμα αὖ - 
τῷ προσχυνεῖται δὲ μᾶλλον, fito αὐτὸς ἑτέρῳ 
προσχυνεῖ᾽ εἰ δὲ μορφῆν δούλου λαδὼν, καὶ τῆς 
προσκυνούσης ἀνθρωπότητος τὸ µέτρον οὐκ ἀτιμά- 
σας χεχρηµάτιχεν Υἱὸς ἀνθρώπου, ἡ προσχύνησις 
ἕσται τῆς οἰχονομίας, xal πρέπουσα μᾶλλον τοῖς 
τῆς χενώσεως µέτροις, οὐκ αὑτῇ κατὰ µόνας τῇ ςὐ- 
σει τοῦ Λόγου ' ἐπεὶ πῶς ix τῶν Ἰουδαίων ἐστὶν fj 
σωτηρία; 00 γάρ που φαίη τις ἂν καθὸ νοεῖται xal 
ἔστι Λόγος, ἐξ Ἰουδαίων ὑπάρχειν αὐτὸν, ἀλλὰ xa- 
θάπτερ &otl τῶν ἐν σαρχί τε καὶ αἵματι γεγονὼς ἆδελ- 
φὺς, διὰ τὸ ἐπιλαδέσθαι σπέρματος ᾿Αθραάμ. El; 


Uus, quam adorat alium. Verum cum servi forma 
suscepta, adorantisque bumanitatis meusuram non 
despiciens declaratum sit hominis Filius, dispen- 
sationis est adoratio, et mensure potius exiuani- 
tuni conveniens, quam nature Verbi, si per se 
consideretur. Nam quomodo ex Judeis est salus? 
Neque enim quatenus Verbum intelligitur, dixerit 
quisquam ipsum ex Judzis esse, scd quatenus eo- 
rum froter, qui ex carne constat et sanguine, prop- 
terea quod semen Abraham — assumpsit. Unus ergo. 
Christus, licet quatenus est homo, dicatur adora- 
re, ut Deus ab omnibus rebus procreatis ado- 
ratur. 


οὖν ἄρα Χριστὸς, κἂν προσχυνεῖν λέγηται διὰ τὸ ἀνθρώπινον, καῖτοι παρὰ πάσης τῆς κτίσεως προσ” 


κυνούµενος, ὡς θεός. 


Καθὼς ἀπέστειλέ us d ζῶν Πατὴρ, κἀγὼ ζῶ διὰ D — Sicut misit me vivens Pater, εἰ ego vito propter 


τὸν Πατέρα, καὶ à τρώγων µε, κἀχεῖνος ζήσει δὲ 
ἐμέ. Ἡδέως ἂν ἐπυθόμην τῶν εἰς δύο Χριστοὺς 5:0- 
ῥριζόντων τὸν ἕνα, τίς 5t ἄρα Εστὶν ὁ ἀπεσταλμένος 
παρὰ τοῦ θεοῦ xai Πατρὸς, xai ζῶν δι) αὐτὸν, 
ὁπάρχων τε διὰ τοῦτο ζωοποιός; El μὲν οὖν γυμνὸς, 
xai καθ) ἑαυτὸν ὁ ἐξ αὑτοῦ Λόγος, πῶς ἐσθίεται 
πρὺς ἡμῶν, ἵνα ζήσωμεν δι) αὑτόν; ᾿Ασώματον γὰρ 
τῇ φύσει τὸ Gelov. El δὲ µόνον, χαὶ καθ ἑαυτὸν ἄν- 
θρωπον εἶναί φασι τὸν ἀπεσταλμένον, πῶς ἄρα koci 
ζωοποιὸς, ὅτι ζῇ διὰ τὸν Πατέρα; χαίτοι πῶς οὐχ 
ἅπαντες οἱ ἐπὶ τῆς γῆς ἓν ζῶσιν ἐσμὲν, ζωοποιοῦν- 


Potrem, εἰ qui manducat me, et. ipse vivet. propter 
me *. Ab istis ego, qui Christum uuum in duos 
dividunt, libenter didicerim quinam ille sit qui 
missus esta Deo et Patre, ei qui vivit propter 
ipsum, et idcirco vite est ipse largitor. Si enim 
Verbum, quod ex ipso est Dudum et perse, quo- 
modo a nobis mandncatur, ut per ipsum vivamus? 
Ναίπτα enim incorporeus est Deus. Sin solus et 
per se homo est, qui missus est, quemodo vitz 
largitor es!, quia vivit propter. Patrem ? Et. quo- 
modo non omnes, qui sumus in terra, inter viven. 


! Joan. i, 14. * Ibid, 30. * Joan. 1v, 50. 55. * ή. 22." Joan, vi, 38. 


9] 


beat , siquidem illud est verum, nos in ipso vive- 
re, et moveri, et esse ? Cum igitur vivamus omnes 
propter Patrem, quomodo solum unius hominis 
corpus id efficiat ? Ei cur non eamdem habent viin 
alioru'n etiam corpora, sí omnes, ut dixi, sumus, 
et vivimus propter Patrem? Quid ergo dicimus ad 
hxc? fei Verbum in forma apparens humana, le- 
gationis munere fungebatur. Missum enim est, ut 
' prxdicaret captivis redemptionem, et. cxecis visum. 
Vivit autem propter Patrem, cum ex vivente Patre 
sit genitum. Oportebat enim, oportebat omnino et 
omni ratione, ut qui ex vivente Deo et Patre geui- 
tus esset Filius, natura esset vita. Et quoniam cor- 
pus ex sancta. Virgine assumptum sibi proprium 
fecit, ipsum vitam elargiens reddidit. [dqne roerito. 
Est enim corpus vita cuncta viviflcantis. Unus 
ergo Filius, et Christus, et Dominus non est in 
duos fllios  dividondus, quandoquidem ipse qui- 
dem est vita, utpote ex vita οἱ vivente Patre, vi- 
tam autem elargiens etiam per proprium eorpus, 
ut qui Deus exsistens, factus sil, quales nos su- 
mus, et humanitatem assumpserit. 

Accesserunt quondam ad Christum Judzi dicen- 
les : Si tu es Christus dic nobis. Resoondü Jesus : 
Dixi vobis, et non creditis. Opera, qua ego facio in 
nomine Patris mei ipsa testimonium perhibent de 
me *. Quid hic dicunt, qul in duos filios et duos 
Christos stulle dividunt unum Dominum Jesum 


EUTHYMII ZIGABENI 
ses exsistimus, cui Deus et Pater nobis vitam prz« A τος ἡμᾶς τοῦ θεοῦ xal Πατρὲς , εἴπερ ἐστν ἀληθὲς, 


ὅτι ζῶμεν lv αὐτῷ, xal κινούµεθα, xaX bopiv; "Oce 
φοίνυν ζῶμεν ἅπαντες διὰ τὸν Πατέρα, πῶς 5ὴ µύ- 
vov τὸ ἑνὸς ἀνθρώπουν δῶμα τὸ τοιοῦν ἐστι τοῦτο, 
xaX οὐχὶ δη μᾶλλον τὴν αὐτὴν ἑ )έργειαν ἔχει καὶ τὰ 
ἑτέρων, εἴπερ ἅπαντες, ὡς ἔφην, ἐσμέν τε xat ζῶ- 
μεν διὰ τὸν Πατέρα: Τί οὖν πρὺς ταῦτά qgapsv; 
Απόστολος χεχρηµάτιχεν ὁτοῦθεου Λόγος, ἐν ἄνθρω- 
πείᾳ µορφῇ πεφηνώς. ᾽Απεστάλη γὰρ χηρύδαι αἶχμα- 
λώτοις ἄφεσιν, xal τυφλοῖς ἀνάθλεφιν. Ζῇ δὲ διὰ τὸν 
Πατέρα * γεγέννηται γὰρ ἐχ ζῶντος Πατρός. Ἔδει 
qàp, ἔδει πάντη τε xol πάντως χατὰ φύσιν εἶναι 
ζωὴν τὸν Ex ζῶντός τε xal ζωῆς τοῦ θεοῦ xal Πα- 
ερὺς ἐχπεφυχότα Ylóv. Ἐπεὶ δὲ ἴδιον ἐποιῄσατο 


p σῶμα sb ix τῆς ἁγίας Παρθένου ληφθὲν, ζωοποιὸν 


ἀπέφηνεν αὐτὸ, xal µάλα εἰχότως ' σῶμα váp στι 
τῆς τὰ πάντα ζωογονούσης ζωῆς. Οὐχοῦν οὗ διαιρε- 
t£ov εἰς δύο υἱοὺς τὸν ἕνα Υἱὸν xol Χριστὸν xai 
Κύριον, εἴπερ ἑστὶν ὁ αὐτὸς ζωὴ μὲν ἐχ ζωῆς, xal 
ζῶντος,Πατρὸς , ζωοποιὸς δὲ xal διὰ τοῦ ἰδίου Gu. 
µατος, ὡς xa0' ἡμᾶς Υγεγονὼς, xal ἑναυθρωπῆσας 
θεός. 


Προσῄεσάν ποτε τῷ Χριστῷ λέγοντες οἱ Ἰουδαῖοι * 
El σὺ sl ὁ Χριστὸς, εἰπὲ ἡμῖν παῤῥησίᾳ. "Axs- 
κρίθη αὐτοῖς ὁ '"Inco)c* Elxor ὑμῖν, καὶ οὐ 
πιστεύετοα" τὰ ἔργα, d ἐγὼ ποιῶ ἐν εῷ ὀνόματι 
τοῦ Πατρός µου, ταῦτα μαρτυρεῖ περὶ ἐμοῦ. Τί 
&h ἄρα xàv τούτῳ φασὶν οἱ διορίζοντες ἁμαθῶς εἰς 


Christum ? De quo dicebant Judzi : Si tu es. Chri- (* uta ὀνάδα, xai εἰς δύο Χριστοὺς τὸν ἕνα Κύριον 


stus, dic nobis libere? Quis porro ille, qui respon- 
dit : Opera qug ego facio in  momine Palris mei, 
ipsa testimonium perhibent de me ? Cujus esse dicemus 
proprium Patrem Deum ? illiusne, qui ex muliere 
privatim et proprie natus sit, an Unigeniti ? At pos- 
se Divinitatis opera perficere, non cadit in natu- 
. ra humsnam : longe enim abest ab ea facultate. 
Proisde cum Christus opera Patris effecerit, nou 
est homo nudus existimandus, sed Deus potius, 
in earne et sanguine manens id quod erat. Sic 
enim $e habens qualia cum proprio Patre opera 
- porficiet, et nemo, qui sanus sit, mysterii notio- 
nem reprehenderit. 


Et testiuicuium perhibuit Joannes : Vidi, iu- 
quiens , Spiritum — descendentem tanquam  colum- 
bam e celo, οἱ sielit. super. ipsum. — Et ego νε: 
sciebam eum, sed qui misil sme baptizare in aqua, 
ipse mihi dixit : Super quem videris Spiritum descen- 
dentem, et siantem auper eum, fiic est qui baptizat 
in. Spiritu sancto. Et ego vidi, el testimonium perhi- 
bui, quod hic est Filius Dei *. Unum ostendit Pa- 
ter, et de uno beatus loquitur evangelista : Hic 
est Filius Dei. De quo igitur intelligetar id quod 
dictum est ? Si de proprio et solo Unigenito, hoc 
est, de Verbo, quod est ex Patre, quomodo Spiri- 
lum accipit, cum sit natura Deus, et Spiritum ha- 


5 Joan. x,24,25. * Joan. :, 72.24. 


Ἰησοῦν Χριστόν ; Περὶ τίνος Épaoxov ol "Ioubatot, 
El σὺ el ὁ Χριστὸς, εἰπὲ ἡμῖν παῤῥησίᾳ; τίς δὲ 
6 λέγων, Τὰ ἔργα, d ἐγὼ ποιῶ ἓν τῷ ὀνόματι τοῦ 
Πατρός µου, ταῦτα μαρευρεῖ περὶ ἐμοῦ; "Tiv 
εἶναί φαμεν ἴδιον Πατέρα «bv Θεόν; "Apa τοῦ ix 
χυναικὸς ἀνὰ µέρος τε xal ἰδιχῶς νοουµένου, fj τοῦ 
Μονογενοῦς; Καΐτοι τὸ δύνασθαι κατορθοῦν τὰ τῆς 
θεότητος ἔργα πρέποι ἂν οὐχ ἀνθρωπείᾳ φύσει. IK- 
θεν ; πολλοῦ γε xal δεῖ. Ἐπειδὴ δὲ ἐπλήρου ὁ Xpc- 
στὸς τὰ ἔργα τοῦ Πατρὸς , οὐχ ἄνθρωπος ἂν νοοῖτο 
ψιὸς, Θεὸς δὲ μᾶλλον, bv αἵματι καὶ σαρχὶ µεμενη- 


«κὼς ὅπερ ἣν. Ἰσουργήσει γὰρ οὕτως ἔχων τῷ ἰδίψ 


γεννήεορι, καὶ «bv τοῦ μυστηρίου λόγον καταµωµή- 
σαιτο ἂν οὐδεὶς τῶν εὖ φρονούντων. 

Καὶ ἐμαρτύρησεν ὁ Ἰωάννης λέγων, ὅτι Te6éa- 
μαι τὸ Πγεῦμα «αταδαῖνον» ὡσεὶ περιστερὰν ἐξ 
οὐρανοῦ, καὶ ἔμεινεν àx' αὐτόν. Κἀγὼ οὐκ ᾖδειν 
αὐτὸν, ἀ. 1 d κέργας µεβαπτίζειν ἐν ὕδσει, ἐκει- 
φός poi εἶπεν 'Eg' ὃν ἂν Unc τὸ Πνεῦμα καταθα!- 
vor, καὶ µένον ἐπ᾽ αὐτὸν, οὗτός ἐστιν ὁ βαπτίζων 
ἐν Πνεύματι ἁγίφ. Κἀγὼ ἑώρακαικαὶ μεμαρεύρηλα, 
δει οὗτός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ θεοῦ. "Eva. δέδειχεν ὁ 
Πατὴρ, καὶ περὶ ἑνός φησιν ὁ µαχάριος Εὐαγχελι» 
axle, Οὗτός ἐστιν d. Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Περὶ εἶνος οὗν 
ἔσται τὸ εἰρημένον; El μὲν οὖν ἰδικῶς, xal κατὰ 
µόνας, τουτέστι «o0 ix Πατρὸς' ὄντος Μονογενοῦ: 
Λόγου, πῶς τὸ Πνεὔμα δέχεται, καΐτοι Θεὺς ὧν ev 


918 


| 


949 


PANOPLIA DOGMATICA — TIT. XY. 


950 


s&i, καὶ ἴδιον ἔχων αὐτό; εἰ δὲ &vX µέρος xa ἰδικῶς, Α beat proprium ac suv.n. ? Sin liominem privatum, 


fivouv χατὰ µόνας τὸν Ex γυναιχὸς ἄνθρωπον δεδεη” 
σθαί φασι τῆς τοῦ Πνεύματος μετοχῆς, πῶς αὐτός 
ἐστιν ὁ βαπτίξων ἐν αὐτῷ, xalvov µόνῃ πρέποντος 
*fj ἀνωτάτῳ φύσει τοῦ xal ἀποφαί[νειν δύνασθαι 
µετεσχηχότας τοῦ Πνεύματος τοὺς προσιόντας αὐτῇῃ; 
El δὲ δέχεται xai δίδωσιν ὁ αὐτὰς, πρόδηλον, ὅτι 
χατά γε τοὺς τῆς μετὰ σαρχὸς οἰχονομίας λόχους, 
xai καθὸ φύσει, xal ἁληθῶς ἐστι θεός. Δέχεται μὲν 
γὰρ ἀνθρωπίνως οὐχ ἑαυτῷ μᾶλλον, ἀλλὰ τῇ ἀνθρώ- 
πων φύσειδι’ ἑαυτοῦ, xal tv ἑαυτῷ πρῶτον προξενῶν 
αὐτό * δίδωσι δὲ θεῖχῶς 5E ἰδίας αὐτοῦ φύσεως τοῖς 
ἀξίοις τοῦ λαθεῖν ἑνιείς. "Ην μὲν οὖν τῷ προχειµέ- 
vip fri προσεοιχότα τε xal τὸν ἴσον ἔχοντα νοῦν 
παραθεῖναι xal ἕτερα * τὸ δέ γε ταυτοεπεῖν φορτιχὸν 
εἰδότες, ἐχεῖνό φαµεν, ὡς ἀπόχρη τοῖς νουνεχεστέ- 
p"« ἡ ἑνὸς ἑἐξήγησις εἰς τὴν τῶν ὁμοίως ἑχόντων 
ἀχριδὴῆ διασἀφησιν. Οὐχοῦν ὁσάχις ἂν λέχοιτο Χρι- 
ατὸς ἁγιάζεσθαι τυχεῖν, ἤγουν τὸ Πνεῦμα λαθεῖν, 
κατὰ τοῦτον αὐτὸν τὸν τρόπον προσήκει vosiv. 
Περὶ δὲ τῆς ἠἡμέρας, f) τῆς ὥρας éxsivnc οὐδεὶς 
οἵδεν, οὔεε οἱ ἄγγεοι τῶν οὐρανῶν, οὔτε ὁ Ylóc, 
&l μὴ ὁ Πατήρ. El Χριστὸν ἕνα, φασὶν, ὁμολοχεῖν 
ἐγνώκατε τὸν τοῦ θεοῦ Aóyov σεσαρχωµένον, Ίγουν 
ἑνηνθρωπηχότα , πῶς Ἠγνόει τὴν τῆς συντελείας 
ἡμέραν ; Φαμὲν οὖν, ὅτι ἀγνοῆσαι τυχὸν τὰ ἐν θεῷ 
μυστήρια οὔτε ἀσύνηθες, οὔτε μὴν ἑτέρως ἀπρεπὲς 
ἂν εἴη τῇ χτίσει. Τίς Tàp ἔγγω νοῦν Κυρίου; κατὰ 
τὸ γεγραμμένον. Καὶ εἰ λέγεται βραχὺ παρ) ἀγγέλους 


etsolum, qui ος inuliere natus sit, Spiritu dixe- 
riat indigere, quomodo ipse est qui baptizat iu 
ipso Spiritu, cum soli auprema nature couve- 
niat posse declarare Spiritus participes eos qui 
ad ipsum accedunt ?* Quod si unus atque idem 
est, qui suscipit, el qui largitur, perspicuum est, 
hec fleri, quatenus pertinet ad assumptus carnis 
dispensationem, et quatenus natura et vere Deus 
est. Suscipit enim ut homo, non magis sibi quam 
humans nature per seipsum et in seipso primo 
Spiritum concilians. Dat autem ut Deus, ex ro- 
pria natura tribuens illis qui digni sunt, υἱ eum 
accipiant. Poteram huic sententi» multas alias 
similes et ean dem habentes vim in medium pro- 
ferre, verum cum idem repetere molestum sit, ex 
unius loci declaratione prudentes homines, czetera 
similia loca facile dicimus  intellecturos. ltaque 
quoties Christus, aut sanctificari dicetur, aut Spi- 
ritum accipere, hoc modo convenit intelligere. 


De die autem, aut hora. illa nemo novit, neque 
angeli colestes, neque Filius , nisi Pater '. Si 
Christum unum, inquiunt, confitendum senseris 
Dei Verbum, quod carnem, seu hominem assump- 
sit, qnomodo consummatlionis diem ignoravit? Re- 
Spondemus nec insolitum esse, nec dedecere ut 
res procreatz ignorent mysteria, qua sunt in Deo. 
Quis enim, inquit, novit sensum Domini * ? Et εἰ 
Filius dicitur paulum sb angelis imminutus, quate- 


6 Yi; Ἱλαττῶσθαι, καθὸ γέγονεν ἄνθρωπος δηλον- C nus homo factus est, quamvis ut Deus rebus pra- 


ότι, καΐτοι χτίσεως ἁπάσης Ov ἐπέχεινα θεῖχῶς, sl 
«b θαῦμε, x&v ὁμοῦ τοῖς ἀγγέλοις ἀγνοεῖν λέγεται τὸ 
ἓν θεῷ µυστήριον, xalco: σοφία χαὶ δύναμις ὑπάρ- 
χων αὐτοῦ; Εἶτα πῶς ἂν Ἀγνόησεν ἡ σοφία τοῦ θεοῦ 
χαὶ Πατρὸς τὰ iv αὐτῷ κεχρυµµένα; Καὶ εἰ τὸ 
Πνεῦμα λέγεται πάντα ἑἐρευνᾷν, xai τὰ βάθη τοῦ 
8:09, εὺ Πνεῦμα δέ ἐστι τοῦ Χριστοῦ, πῶς ἂν αὐτὸς 
ἠγνόησεν ἅπερ οἶδεν ἀχριδῶς τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ; 
Οὐκχοῦν x&v ἀγνοεῖν ἀνθρωπίνως λέγηται, ἀλλ ole 
0 ix. Καὶ γοῦν, Ποῦ εέθειται Λάζαρος ; ἑρωτῶν, 
ὡς ἐξὺὸν αὑτῷ μὴ εἰδέναι κατὰ «b ἀνθρώπινον, ἑνήρ- 
q&t θεῖκῶς, ἀναστήσας αὐτὸν ἐκ νεχρῶν. ᾿Απονέμον- 
τες τοίνυν τῇ μετὰ σαρχὺς οἰκονομίᾳ τὰ ἀνθρώπινα, 
τηρήσοµεν εὐσεδῶς καὶ καθ) ἡμᾶς γεγονότι τῷ ἐκ 
θεοῦ φύντι Λόγῳ τὰ θεοπρεκῇ. 


Βαπτιζόμεθα ὥσπερ εἰς ἓν ὄνομα τοῦ Πατρὺς,οῦτω 
καὶ εἰς ἓν ὄνομα τοῦ Υἱοῦ, xai εἰς τὸν θάνατον aó- 
τοῦ, χαὶ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Διδασχέτωσαν τοί- 
νυν οἱ διορίζοντες εἰς νἱοὺς δύο τὸν ἕνα Χριστὸν καὶ 
χἸὸν, ἄνθρωπόν τε θεῷ συναφθῆναι λέγοντες, χατὰ 
µόνην τὴν ἱσότητα τῆς ἀξίας, fYouv αὐθεντίας, 
διῃρημένων τῶν φύσεων, εἰς τὸν τίνος θάνατον ἐδα- 
πτίσθημεν ; El μὲν ἰδιχκῶς εἰς 0v τοῦ Θεοῦ Λόγον, 
χατηγορήσοµεν ἑναργῶς τῆς ἀχηράτου φύσεως «hv 
φθορὰν, xal καθοριοῦμεν θάνατον τῆς χατὰ φύσιν 
ῥωῆς . εἰ δὲ δὴ φαῖεν εἰς τὸν τοῦ Ex γυναιχὸς ἰδίᾳ 


'* Math, xxiv, 36... ? Rom. x1, 34 


stet omnibus procreatis, quid mirum, si una cuni 
angelis ignorare dicatur mysteria, qux sunt in Deo ? 
Atqui sapientia est, et virtus ipsius. Quomodo au- 
tem ignoret sapientia Dei et Patris qua sunt iu 
ipso abscondita ? Et si Spiritus dicitar cuncta scru- 
teri, etiam profunda Dei, Spiritus autem est Chri- 
sti , quomodo Christus ignoravit ea que plane no- 
vit Spiritus ipsius * Dieendum igitur est, eum quam- 
vis ignoret ut homo, scire tamen ut. Deum. Nam 
cum etiam quaesisset, ubi Lazarus esset positus, 
tanquam ipsi ut bomini liceret nescire, ut Deus ta- 
men illum a mortnis excitang in vitam revocavit. 
Tribuentes igitur dispensationi, quz in earne facta 


p e^ illa que sunt humana, Verbo ex 8o genito 


et secundum nos facto ea quc Deo sunt digna cou- 
servabimus. 

Quemadmodum In enum Patris nomen, sic et in 
unum Filii nomen, et in mortem ipsius, et iu Spi- 
ritum sanctum baptizamur. Qui duos in filios unum 
Christum et Filium dividunt, Deoque hominem 
conjunctum asserunt, doceant, divisis secundum 
solam dignitatie, seu auctoritatis eequalitatein natu. 
ris, in cujus mortem baptizati sumus. Si sepere- 
tim in Verbi Dei mortem, aperte matura immortali 
mortalitatem aseribemaus, tribuemusque mortem αἱ 
qui per naturam est vita. Quod si dixerint, in mor- 
tem illius separatim, et siglllatim, et per se, qui ex 


- 


0^] EUTHYMII ZIGADENI 953 


w;uliere natus est, nonne perspicue dicent, eum Α τε xal &và µέρος, xal καθ) ἑαυτὸν νουνµένου, πῶς 
o: ratione omnique modo cum Patre et Spiritu οὐκ ἐχεῖνό φασιν ἀναφανδὸν, ὅτι πάντη τε xal πάν- 
sancto copjuncium esse, expulso etiam fortasse ex Ἅτως αὐτὸς εἴη ἂν ó συντεταγµένος τῷ Πατρὶ xa τῷ 
veri Filii loco, Verbo ex Deo genito? Sed vide plane ἁγίῳ Πνεύματι ; τάχα που xai ἐξωσθέντο, τῆς ἁλη- 
tu, qui. mentem babes excitatam, ?absurdas homi- θοῦς υἱότητος τοῦ Ex Θεοῦ φύντος Λόγου. Ἁλλ' ὅρα 
num cogitationes. Necessarium igitur est, ut intel- — vou πάντως, 6 νοῦν ἔχων διεγηγερµένον, τὴν τῶν &v- 
ligamus, Dei Verbum ut nos, natum, sponte pas-  votóv ἀτοπίαν. Οὐχοῦν dviyxr νοεῖν, ὅτι γεγονὼς 
sum esse carne. Sic enim in mortem ipsius bapti- καθ’ ἡμᾶς ὁ τοῦ θεοῦ Λόγος, σαρχὶ πἐπονθεν ἑκών. 
zati sumus, ut qui unus sit Filius, quantum ad ΕΒεθαπτίσμεθα γὰρ οὕτως εἷς τὺν αὐτοῦ θάνατον, ὡς 
divinitatis naturam pertinet, impatibilis, quantum — &v&q ὄντος Υἱοῦ, κατὰ μὲν τὴν τῆς θεύτητος φύσιν 
autem ad carnem, patibilis. ἀπαθοῦς, παθητοῦ δὲ χατὰ σάρχα. 

Apparuit gratia Dei illa salutaris. omnibus homi- Ἐπεφάγη ἡ χάρις τοῦ 8500 ἡ σωτήριος πᾶσιν ar- 
nibus, erudiens nos, ul abnegantes impietatem, et θρώποις, παιδεύουσα ἡμᾶς, ἵνα ἀργησάμενοι τὴν 
εαομ[ατία desideria, sobrie, εἰ juste, εἰ pie vivamus ἀσέδειαν xal τὰς κοσμικὰς ἐπιθυμίας, σωφρόνως, 
in hoc seculo, exspectantes beatam spem et adventum — «al δικαίως, καὶ εὐσεδως ζήσωμεν dy τῷ νῦν 
glorie magni Dei, et Salvatoris nostri Jesu Christi, B alóvt, προσδεχόµενοι εἡν ja. αρίαν &AziQa x d &xi- 
qui dedit semetipsum ut nos redimeret ab omni ini- «Φάγειαν τῆς δόξης τοῦ μεγάΊου θεοῦ xal Zotnpoc 
quitate, εἰ mundaret sibi populum acceptabilem, Ἠμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὃς δέδωκεν ἑαυτὸν ὑπὲρ 
μεεἰαίογεπι bonorum. operum'. Quaenam est luec Ἠβῶν, ἵνα Συτρώσηται ἡμᾶς ἀπὸ πάσης ἀνομίας, 
gratia, et cujus Dei, qux nobis apporuit, οἱ saluta- — xal χαθαρίσῃ ἑαυτῶ Aaóv περιούσιον, ζηλωςὴνκα- 


ris esse dicitur omnibus hominibus? Nonne Deus 
ει Doininus, vut ex beati Davidis verbis perspicue 
patet, apparuit nobis, et ejus e colis adventum 
suscepimus, et ipse est Deus et Servator noster, 
Jesus Christus, qui dedit semetipsum pro nobis , ut 
nos ab omni peccato liberatos veros sibi adoratores 
adhiberet? Quia igitur Deum verum Emmanuelem 
esse negel, cum beatus Paulus eum magnum 
Deum et Salvatorem nostrum Jesum Christum 
appellet? 


Et sine controversia magnum est pietatis. myste- 
rium. Deus manifestatus est in carne, justificatus 
est in Spiritu, visus est ab angelis, predicatus est 
in gentibus, creditus est in. mundo, assumptus est 
tu gloria. Ecquis manifestatus est in carne? nonne 
plane atque omniuo Verbuin ex Deo Patre? Sic enim 
erit magnum pietatis mysterium. Visus autem est 
ab angelis in ccelum ascendens; praedicatus est in 
gentibus per sanctos apostolos, creditus est in 
mundo, Et nullo modo amplius diclmus, eum esse 
simpliciter hominem, quales nos sumus, sed Deum, 
qui in carne, uj nos, natus est, assuniptus autem est 
iu gloriastiute Deua. et Patrem audiat dicentem : 
Sede. a «dékiris meis, donec ponam inimicos 1wos 
scabellum peilum tuorum 3 

Ex Epistola ad Romanos. - 

Ei autem, qui polest nos confirmare secundum 


J&y ἔργωγ. Ποία χάρις ἐπέφανεν ἡμῖν, f) κοίου Θεοῦ, 
καΐτοι γε λεγομένη σωτῄήριος εἶναι πᾶσιν ἀνθρώποις ; 
Αλλ’ ἔστι δῆλον, ὅτι θεὸς ὢν ὀΚύριος ἐπέφανεν fjatv, 
κατὰ τὸν μαχάριον Δαθὶδ, xal αὐτοῦ τὴν ἐξ ob ρανῶν 
τῆς δόξης ἐπιφάνειαν προσδεχόµεθα, xaX αὐτός ἐστιν 
ὀθεὺς χαὶ Σωτὴρ ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ὃς δέδωχεν 
ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν, ἵνα πάσης ἁμαρτίας ἡμᾶς ἃπαλ- 
λάξας ἑαυτῷ παραστήσῃ Ὑνησίους προσχυνητάς. 
Esa εἰς 6 λέγων οὐκ εἶναι θεὸν ἀληθῆ τὸν Ἑμμα- 
vov, τοῦ µαχαρίου Παύλου περὶ αὐτοῦ λέγοντος, 
τοῦ μεγάλου θεοῦ χαὶ Συτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, 

Καὶ ὁμολογουμένως μέγα ἑἐστὶ τὸ τῆς εὐσεθείας 
µνστήριον. θεὸς ἐφανερώθη àv σαρχὶ, ἐδικαιώθη ἐν 
Πνεύματι, ὤφθη ἀγγέλοις, ἐχηρύχθη ἐν ἔθνεσιν, 
ἐπιστεύθη ἐν χόσµῳ, ἀνελήφθη ἐν δόξῃ. Tic ὁ ἐν 
σαρχὶ φανερωθείς;, f δῆλον, ὅτι πάντη τε xal πάντως 
ὁ ix θεοῦ Πατρὸς Λόγος ; Οὕτωώ γὰρ ἔσται μέγα τὸ 
τῆς εὐσεθείας µυστήριων. Ὄφθη δὲ ἀγγέλοις ἀγαδαί- 
νων εἰς οὐρανοὺς, ἐκηρύχθη ἓν ἔθνεσ: διὰ τῶν ἁγίων 
ἀποστόλων, ἐπιστεύθη δὲ καὶ ἐν χόσµῳ, καὶ οὔτι πού 
Φαμεν, ὅτι χαθ᾽ ἡμᾶς ἄνθρωπος ἁπλῶς, ἀλλὰ θεὸς 
ἐν σαρχὶ xal xa0* ἡμᾶς γεγονὼς, Δνελήφθη δὲ xal 
ἐν δόξῃ, ἵνα λέγοντος ἀχούσῃ τοῦ θεοῦ καὶ Πατρὸς, 
Κάθου ἐν δεξιῶν µου, ἕως ἂν θῶ τοὺς Βχθρούς 


D σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν cov. 


'Ex τῆς πρὸς Ῥωμαίους ἐπιστοίῆς. 
1ῳδὲ δυναμέγῳ ὑμᾶς στηγἰξαικατὰ có Εὐαγγέ- 


Keangelium meum, et praedicationem Jesu Christi 
secuudum revelationem mysterii, temporibus aernis 
taciti, manifesiali autem nunc per Scripturas pro- 
nhetarum secundwm mandatum (eterni Dei ad obe- 
dieniiam fidei, in omnes gentes cogniti, soli sapienti 
Deo, per Jesum Christum, cui gloria et imperium 
in secula saculorum, Amen *. Ecce palam dicit 
Evaugelium, et praedicationem esse Jesu Christi, et 
occullatum ac tacitum fuisse mysterium de ipso 


«ιόν µου, xal τὸ χήρυγµα IncoU Χριστοῦ, κατὰ 
áxoxáAvy μυστηρίου χρόγοις ἀἰωγίοις σεσι}η- 
µένου, φαγερωθέγτυς δὲ νῦν διά τε Γραφῶν a, o- 
φητικῶν, xac ἐπιταγὴν τοῦ αἰωγίου θεοῦ, εἰς ὑπα- 
xot πίστεως, elc πάντα τὰ ἔθνη γνωρισθέντος 
µόγῳ cog Q θεῷ διὰ ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ 
τὸ κράτος εἰς τοὺςαἰώνας τῶν αἰώνων. Αμήν. '150) 
δη 0220, τὸ Ἐὐαγγέλιον, xal τὸ χήρυγµα Ἰησοῦ 
Χριστοῦ ΦΠαιν εἶναι, xal χεχρύφθαι μὲν τὸ Ez αὐτῷ 
! Tit. 11-14. 


* Psal. cix, d... ? Rom, xvi, 25-27. 


953 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XV. 


obi 


µνυστήριον, xal σεσιγῆσθαι χρόνοις αἰωνίοις, àno- A seculis zteruis, reve'atum autem esse nunc ad 


καλυφθῆναι δὲ εἰς ὑπαχοὴν πίστεως νῦν, Ἐπεστράφη 
γὰρ εἰς Χριστὸν τὰ ἔθνη, τῆς φευδωνύμου λατρείας 
ἐξηρημένα, χαὶ ὡς θεὸν αὐτὸν ἐπεγνωχότα τὸν φύ- 
σει xai ἀληθῶς. Καὶ εἰ σοφὸς διὰ ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ 
ἐγνώσθη θεὸς, πῶς οὐ µέγα τὸ Χριστοῦ µυστήριον ; 
εἰ δὲ νοεῖται xa0' ὑμᾶς ἄνθρωπος ἁπλῶς, xat οὐχὶ 
δὴ μᾶλλον cb; ἐνηνθρωπηκὼς, οὐχέτι σοφὸν τὸ 
Χριστοῦ µυστήριον. 

'O θεὸς τὸν ἑαυτοῦ Υἱὸν πέµφας iv. ἐμοιώματι 
σαρχὸς ἁμαρτίας κχατέχρινε τὴν ἁμαρτίαν àv τῇ 
σᾳρχὶ, ἵνα τὸ δικαίωµα τοῦ νόµου πληρωθῇ ἐν ἡμῖν, 
τοῖς pd] xatà σάρχα περιπατοῦσιν, ἀλλὰ κατὰ πνεῦ- 
μα. Μάχονται μὲν γὰρ ὁμολογουμένως ἀλλήλοις d 
càp$ xal τὸ πνεῦμα, τουτέστι τὸ φρόνημα τὸ quot- 


obedientiam fidei. Conversz enim sunt gentes ad 
Christum, Quoniam largitus est nobis, inquit, Apo- 
$tolus, non solum, ut in ipsum credamus, verum 
eliam ut pro ipso patiamur. Si in muueris loco a 
Deo accepimus, ut in Christum credamus, now er- 
ravimus autem ob jd, sed novimus natura et vere 
Deum exsistentem, quomodo quisquam Deum cesse 
Cliristum dubitabit ? 

Deus Filimn suum mittens in similitudine 
carnis peccati, damnavit peccatum in carae, 
ut justitia legis impleatur in nobis -non secuuduimn 
carnem ambulantibus, sed secundum spiritum. Pu- 
gnant enim profecto inter se caro et spiritus, hoc 
est, carnis sensus, el voluptatum, qua in nobis 


xbv, xai τῶν ἑἐμφύτων xal tv ἡμῖν ἡδονῶν τὸ χίνη- B insite sunt, motus, et vita virtus, qua est secun- 


μα, xal τῆς χατὰ πνεῦμα ζωῆς ἡ δύναμις' κἂν ὁ 
θεῖος ἡμᾶς ἀναφέρη νόµης efc γε τὸ δεῖν ἑλέσθαι τὸ 
ἀγαθὸν, ἁλλ' fj τῆς σαρχὸς ἐπιθυμία χαταθιάζεται 
πρὸς τὸ ἑναντίον. Λέλυται δὲ νῦν ἐν Χριστῷ τὸ ἀν- 
τιστατοῦ», καὶ Ἱτόνησε μὲν τῆς ἁμαρτίας 6 νόμος, 
χεχράτηχε δὲ ὁ τοῦ Πνεύματος, διὰ ποίαν αἰτίαν ; 
Πέπομφε γὰρ ὁ θεὸς τὸν ἑαυτοῦ Υἱὸν ἓν ὁμοιώματι 
σαρκὸς ἁμαρτίας, Ἰνγακατακρίνῃ τὴν ἁμαρτίαν ἐν 
τῇ σαρκἰ. Εἶτα πῶς οὗ χρειωδεστάτη λίαν fj «o0 Λό- 
You σάρχωσις ; χαταχέκριται γὰρ οὕτως ἐν τῇ σαρχὶ 
ἡμῶν | ἁμαρτία. Ei δὲ οὐ γέγονε σὰρξ ὁ Λόγος, 
ἀπομεμένηχεν ἂν ἁδιόρθωτα τὰ χαθ) ἡμᾶς, καὶ 
ἑδουλεύομεν τῇ σαρχὶ νόμῳ ἁμαρτίας, οὐδενὸς iv 
ἡμῖν αὐτὴν καταργήσαντος. Οὐκοῦν ἀναγχαίαν εἶναί 
φαμεν τὴν καθ᾽ ὑπόστασιν ἕνωσιν τοῦ Λόγου πρὸς 
τὴν σάρχα, καὶ οὐχὶ 5h µόνην τὴν ἐν προσώποις, 
τινες. 

Τί οὖν ἐροῦσι πρὸς ταῦτα; El ὁ Ge c ὑπὲρ ἡμῶν, 
τίς καθ’ ἡμῶν ; ὃς re tov ἰδίου Υἱοῦ οὐκ ἐφε΄σατο, 
ἀ 1.3) ὑπὲρ ἡμῶν πάντων παρέδωκεν αὐτὸν, πῶς 
ov xl xal σὺν αὑτῷ τὰ πάντα ἡμῖν χαρίσεται, εἰ τὸν 
ἴδιον Υἱόν ; Δῆλον δὲ, ὅτι τὸν ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ δέ- 
δωχεν ὑπὲρ ἡμῶν ὁ θεὸς xat Πατήρ. Πέπονθε δὲ χατὰ 
σάρχα, xal οὗ φύσει θεότητος. Ἴδιον ἄρα αὑτοῦ τὸ 
πεπονθὸς σῶμα fiv, ἵνα xat αὐτὸς νοῆται παθὼν oixo- 
νομιχῶς ὁ παθεῖν οὐχ εἰδώς. Τὸ τοίνυν ἀπομερίζειν 
£l; δύο τὸν ἕνα δυσσεδές. Οὐχέτι γὰρ ἴδιον Υἱὸν εὗρί- 
σχεται δοὺς ὑπὲρ ἡμῶν 6 Πατὴρ, εἴπερ ἐστὶν ὁ Χρι- 
στὸς ἄνθρωπος διῃρηµένος. 


8sóc ὁ διχαιῶν, τίς ὁ Νατακρίνγων; Χριστὸς "In- 
σοῦς ὁ ἁποβανὼν, uüAAov δὲ καὶ ἐγερθεὶς ἐκ ve- 
xpür, ὃς ἐστιν ἐν δεξίᾳ τοῦ θεοῦ, ὃς xal ἐντυγχά- 
γει ὑπὲρ ἡμῶν. Εἰδικαιοῖ τῇ πἰστει Χριστὸς, θεὸς δέ 
ἑστιν ὁδικαιῶν, θεὸὺς ἄρα ἀληθῆς ὁ Χριστός. Καὶ εἴπερ 
ἐστὶν bv δεξιᾷ τοῦ Θεοῦ, χαίΐτοι τεθνεὼς, καὶ ἔγτγερ- 
μένος, συγκάθηταί[ τε τῷ Πατρὶ, ἴδιον ἄρα τοῦ Λό- 
ου σῶμά ἐστι, Συνεδρεύει γὰρ τῷ Πατρὶ μετὰ τῆς 
ἀναληφθείσης σαρχὸς, ὡς Υἱὸς χατὰ φύσιν, εἰ xai 
γέγχονε σὰρξ ὁ Λόγος. 


* Rom. τι, ὂ. ? Ibid. 25. * lbid. 24. 


dum Spiritum. Et quanquam divina lex eo nos vo- 
cet, ut bonum eligauus, tamen carnis cupiditas 
nos in contrarium trahit, Nunc autem iu. Cliris:o 
contentio soluta est, οἱ peccati lex est. delilitata, 
Spiritus vero lex convaluit, ecquam oh cawsain ? 
Misit enim Deus Filium suum in similitudine carnis 
peccati, ut peccatum. damnaret in. carne !. Nouue 
igitur carnis assumptio fuit necessaria, cum per 
illam in carne nostra peccatum damnatum sit? 
Quod si Verbum caro factum non est, rebus nostris 
non esl consultum, scrvimus carni lege peccati, 
cum illam in uobis destruxerit nemo. Itaque neces- 
sariam esse dicimus Verbi cum carne conjunctione 
iu persona, et non solum voluntate, sive contractu: 
simplici, ut quidam asserunt, 


καὶ κατὰ θέλησιν, τοι. συνάφειαν ἁπλῆην, χαθά qas( 


Quid ergo dicent ad Ίο] Si Deus pro nobis, quis 
contra nos? Qui proprio quidem Filio non pepercit, 
sed pro nebis emnibus tradidit illum , quomude 
non etiam. cum ille eebis omnia donabit. * ? Pro- 
yrium Filium, eum nimirum, qui ex ejus essentia 
est, tradidit pro nobis Deus et P.ter, passus est 
autem càine, nou natura divinitatis. Proprium 
ejus corpus passum est, ut ipse quoque, qui pati 
non potest, dispensationis ordine pati intelligatur. 
Quamobrem unum in duos dividere impium est. 
Neque enim proprium dedisse F.lium pro nobis 


D Pater. deprehenditur, siquidem est Christus. homo: 


divisus. 

Deus, qui justificat, quis est, qui condemnet? 
Christus. Jesus, qui moriuus. est, imo vereet a 
morluis resurrexit, qui est in dextera. Dei, qui 
εἰ interpellat pro nobis *. Si fide justilicat 
Clristus, Deus autem est, qui justificat, Deus 
utique verus est Christus. Et si est in dextera 
Dei, is qui mortuus est, et resurrexit, et cum 
Patre considet, corpus nimirum est Verbi pro- 
prium. Considet enim cum Paire siuul cum carne 
assumpta, tanquam Filius per naturam, 'icet Yerbum 
caro factum sit. 


955 
Ez oratione ad reginas habita. 
Cognoscite enim gratiam Doinini nestri Jesu 
Christi, quia propter nos pauper factus est, ut Bos 
illius paupertate divites cfficiamur. Vide in his 
mibi, et valde perspicue, tum nature divine 
atque immortalis excellentiam, tum  abjeetam 
atque humilem humanitatis mensuram, et cuum 
bac conjunctionem atque congressum, ad eum sese 
Unigenito detmittente. Nulla euim oratio queat 
divinitatis divitias explicare, contra vero humani- 
tas pauper admodum est, cui omnia sunt. divino el 
celesti munere data, etam illud ipsum, quod est. 
Vocaia enim est a Deo, ut esset, cum ali- 
quando non eeset. ΑΙ ipse dives, nipote Deu:, 
volens evasit pauper, et factus est homo, ut 
hominis natura deinceps in divine prestantic 
sublimitatibus, in Cliriste exsistens, paupertatis 
wrpitudinem  exueret. Nos enim Deus et Pater 
in Christo suscitavit, et  cousedere fecit in 
celestibus, ut scriptum est. |n quibus profe- 
eto nunquau fuissemus constituti, nisi natura ipse 
dives, utpote Deus, pauperem iuduiaaet. Quomodo 
enim pauper (ieri potuisset homo, qui propría na- 
tüUra egenus et pauper est? /Equius ergo id 
pertalit vere dives, hoc est, Verbum ex Deo 
Patre geuitum, quando est homo factum. 


Ex eadem oratione. 

At in ipso, inquit, habitavit omnis plenitudo di- 
vinitatis corporaliter *. Ecce perspicue Christum 
novit alterum separatim, nempe homincm na- 
tem ex muliere, in quo Verbum ab eo di- 
versum, id est, omnis plenitudo divinitatis ha- 
bitavit corporaliter. Ad hzec respondemus, Paulum 
divino afflatun Spiritu duos Christos non aguo- 
scere, sed unum predicare, quemadmodum et 
Patrem umum : Nobis enim, inquit, wnus Deus 
et Pater, aquo omnia, et nos in ipsum, et unus Do- 
minus Jesus Christus, per quem omnia, et nos. per 
ipsum *. |n quo igitur habitavit omnis plenitudo 
diviuitatis corporaliter? Si privatim et sigillatim 
in Dei Verbi patura id factum dixeris, non minus 
stulte senties, quam si ipsum Unigenitum iu sei- 
pso habitasse contenderes. Qui autem Verbuin 
carnem facium ita credunt, ut. non immutatuin 
conversunique sit, sed ut in nobis habitarit ,et pro- 
prium sibi templum fecerit, corpus auimam ratione 
praditam habens, quod sibi vere conjunxit, pie di- 
cent , admirabilem Paulum, cum vellet iudicare 
Verbi habitationem in carne, seu verain. conjuuc- 
tionem, dixisse, in ]ρ5ο habitare omnem plenitudi- 
pem divinitatis, non magis quod ejus esset par- 
ticeps, aut habitu et grati:te munere eam haberet, 
quam corporaliter, id est per essentiam, non 
aliter, quam si in homioe dicatur spiritus ejus 
habitare, cum ab eo diversus non sit. Szpe tamen 
i& una persona duplicem nobis loquendi ratio et 
Égura persouam afert,nec propterea quidquam 


* Coloss, 11, 9. * | Cor, vii, 6. 


EUTHYMII ZIGABERI 


956 


A 'Ex «ov zpóctác Baouóac προσφωνητικοῦ. 


Γινώσχετα γὰρ τὴν χάριν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ 
Χριστοῦ, ὅτι δι ὁμᾶς ἐπτώχευσε πλούσιος ὢν, ἵνα 
ὑμεῖς τῇ ἐχείνου πτωχείᾳ πλουτήῄσητε. ΄Αθρει 5f 
pot xal µάλα cap; Év γε τουτοισὶ χαὶ τῆς θείας 
χαὶ ἀχηράτου φύσεως thv ὑπεροχὴν», χαὶ τῶν τῆς 
ἀνθρωπότητος µέτρων τὸ ὑφειμένον, xal προσέτι 
τούτῳ τὴν Ev. ἑνότητι σύμδασιν ἑαυτὸν χαθέντος εἰς 
τοῦτο τοῦ Μονογενοῦς. Οὐδεὶς μὲν γὰρ λόγος διερ- 
μηνεύσειεν ἂν τὸν τῆς θεότητος πλοῦτον. Πτωχὴ δὲ 
λίαν ἡ ἀνθρωπότης, fj πάντα ἑστὶ θεόσδοτά τε καὶ 
ἄνωθεν, χαὶ αὐτὸ δὲ πρὸ πάντων τὸ εἶναι. Κέχληται 
γὰρ παρὰ τοῦ Θεοῦ πρὸς Όπαρξιν pij οὖσά ποτε. 
λλ' ὁ πλούσιος ὡς θεὸς ἐθελοντῆς ἑπτώχευσε, καὶ 
γέγονε καθ) ἡμᾶς, ἵνα λοιπὺν fj ἀνθρώπου φύσις ty 
τοῖς τῆς θείας ὑπεροχῆς ὑφώμασιν àv Χριστῷ vevo- 
Μένη τὸ τῆς πτωχείας αἶσχος ἀποσχευάσηται. Συν- 
Ίγειρε γὰρ ἡμᾶς ὁ θεὸς xal Πατὴρ àv Χριστῷ, xat 
συνεχάθισεν ἓν τοῖς ἑπουρανίοις, χαθὰ γέγραπται - 
ἁλλ' οὐκ ἂν γεγόναµεν bv. τούτοις, εἰ μὴ τὴν πτω- 
χεύσασαν ἡμπέσχετο φύσιν ὁ πλούσιος ὡς θεός. Οὐ 
γάρ που πτωχεύσειεν ἂν ὁ χατὰ φύσιν ἰδίαν πτω- 
χεύων ἄνθρωπος. Πάθοι δ᾽ ἂν τοῦτο πρεπωδέστερυν 
ὁ πλούσιος ἀληθῶς, τουτέστιν ὁ ἐκ Oto) Πατρὸς Λό- 
ος, ὅτε yéyova χαθ᾽ ἡμᾶς. El; οὖν ἄρα ἐστὶ Ἆρι- 
στὸς xai Ylóg. 

Ἐκ τοῦ αὐτοῦ Adqov. 

Ἁλλ' ἰδοῦ, φησὶν, ἐν αὐτῷ κατῴκησε πᾶν có «λή- 

popa τῆς θεότητος σωματικῶς. Ἰδοὺ σαφῶς Χριστὸν 


C ἕτερον οἶδεν ἰδιχῶς τὸν ἐκ γυναικὸς ἄνθρωπον, ἐν ᾧ 


χατῴχησεν ὡς ἕτερος παρ᾽ αὐτὸν ὁ Λόγος, τοι xdv 
τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος σωματικῶς. Πρὸς δὴ τὰ 
τοιαῦτά φαμµεν, ὅτι δύο Χριστοὺς ὁ Πνευματοφόρος 
οὑχ οἵδεν, ἀλλ ἕνα χηρύττει, χαθάκερ ἀμέλει xal 
ἕνα Πατέρα. Ἡμῖν γὰρ, φησὶν, elc 850c ὁ Πατὴρ, 
ἐξ οὗ τὰ πάντα, xal ἡμεῖς εἰς αὐτὸν, xal slc Κύριος 
Ἰησοὺς Χριστὸς, δι οὗ τὰ πάντα, καὶ ἡμεῖς δι αὐ- 
τοῦ. Ἐν τίνι δὴ οὖν χατῴχηχε πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς 
θεότητος σωματικῶς; ᾿Ἰδικῶς μὲν οὖν, xal κατὰ 
µόνας ἓν τῇ τοῦ θεοῦ Λόγου φύσει τοῦτο πεπρᾶχθαι 
νοµίζειν εὔηθες χομιδῆ ^ [cov γὰρ ὡς αὐτὸς ἐν 
ἑαυτῷ χατῴχησεν 6 Μονογενής * πιστεύοντας δὲ ὅτι 
γέγονε σὰρξ 6 Λάγος οὗ χατὰ µετάστασιν, f) τροχὴν, 


D ἁλλ' ὅτι μᾶλλον ἑσχήνωσεν Ev ἡμῖν, xal vaby ἴδιον 


ἐποιῄσατο τὸ ἔνωθὲν αὑτῷ κατὰ ἀλήθειαν σῶμα, 
Ψυχὴν ἔχον τὴν λοχιχὴν, εὐσεθὲς εἰπεῖν, ὅτι τὴν ἐν 
τῇ ἁγίᾳ σαρχὶ τοῦ Λόγου χατοίκησιν, Ίγουν ἕνωαιν, 
ἀληθή χατασηµαίνων ἡμῖν 6 θεεκέσιος Παῦλος, 
ἐν αὐτῇ φησι χατο,κῆσαι πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεό- 
τητος, oU μεθεκτῶς μᾶλλον, ἡ σχετικῶς, χουν ὡς 
iv ξόσει χάριτος, ἀλλὰ σωματικῶς, 8$ ἐστιν οὖσιω- 
δῶς, ὡς ἂν εἰ χαὶ kv ἀνθρώπῳ λέγοιτο χατοιχεῖν τὸ 
πνεῦμα αὑτοῦ, οὐχ ἕτερον ὃν παρ) αὐτόν. Ἐφ ἑνὸς δὲ 
προσώπου πολλάκις διπρόσωπον ἡμῖν εἰσφέρεται λό- 
Tou σχηµα, xal xaz' οὐδένα «pónov ἀδικεῖ τὴν ἁλή- 
θειαν * olov φέρε εἰπεῖν, ὡς εἰ λέγοιτο περὶ Θεῦ 
παρὰ τῆς θεοπνεύστου Γραρῆς, Ὁ π.ἰάσσων πγεῦμα 


957 


IANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XV. 


95* 


ἀνθρώπου ἐν αὐτῷ. Καΐτοι mo; οὐχ ἅπασιν ἐναργὲς, A detrahit veritati. Exempli gratia sí de Deo 8. riptu- 


ὡς οὐχ ἂν νοοῖτο παρὰ τὸν ἄνθρωπον ἕτερον τὸ Ev 
αὐτῷ πλαττόμενον αὐτοῦ πνεῦμα; Φηοὶ δέ vtov xal 
ὁ µαχάριο; Δαθὶδ, Νυκτὸς μοτὰ τῆς καρδίας µου 
ἡδο.έσχου», xàl &cxaA4s τὸ πνεῦμά µου. Elsa τίς 
ἦν ὁ μετὰ τῆς ἑαυτοῦ χαρδίας ἀδολεσχῶν, xal τὸ ἴδιον 
πνιῦμα σχαλεύων; Xph τοιγαροῦν τὰ μὲν τῶν λόγων 
σχήματα μὴ σφόδρα φιλοκρινεῖν, ἀφορᾶν δὲ μᾶλλον 
&i; αὐτῶν τῶν πραγμάτων τὰς φύσεις, xo ἐς 
αὐτῶν εὖ μάλα ποδηγουµένους ἐπ αὐτὴν ἱέναι τὴν 
ἀλήθειαν. 
'Ex τῆς αρὸς Γα.άτας. 

Χριστὸς ἡμᾶς ἐξηγόρασεν ἐκ τῆς xurdpac τοῦ 
νόµου, γεγόµενος ὑπὲρ ἡμῶν κατᾶρα. Γόγραπται 
γὰρ, Ἐπικατάρατος πᾶς ὁ κρεμάμεγος ἐπὶ EUAov. 
Tov νομιχοῦ γράµµατος ἑπάρατον ἀἁποφα[νοντος τὸν 
ἐν παραδάσει καὶ ἁμαρτίᾳ, ὁ μὴ εἰδὼς ἁμαρτίαν, 
τουτέστι Χριστὸς, ὑπενήνεχτα: τῇ δίχῃη, φῆφον ἅδιχον 
ὑπομείνας, xal τὰ τοῖς ἓν ἀρᾷ πρέποντα παθὼν, ἵνα 
ὁ τῶν ὅλων ἀντάξιος ὑπὲρ πάντων ἀποθανὼν, τῆς 
ἁπάντων ἀπειθείας λύοῃ τὰ ἔπαθλα, xal ἀγοράσῃ 
την ὑπ' οὐρανὸν αἵματι τῷ ἰδίῳ. O0x ἂν οὖν ΥέΓονεν 
εἷς ἁπάντων ἀντάξιος, εἶπερ ἦν ἄνθρωπος ἁπλῶς: 
Ei δὲ óh voolto θεὸς ἐνηνθρωπικὼς, xal σαρχὶ 
τῇ lg παθών, ὀλίγη πρὸς αὐτὸν ἡ σύµπασα κτίσις, 
χαὶ ἀπόχρη πρὸς λύτρον τῆς ὑπ οὐρανὸν ὁ jud; 
σαρχὸς θάνατος. Ἰδία γὰρ ἦν τοῦ ἐχ θεοῦ Πατρὸς 
φύντο; Λόγου, 


Ἐκ τῆς πρὸς ᾿Εδραίους.. 

1ὸν δὲ βραχύ τι παρ ἀγγέλους ἠἡλαττωμένον 
βλέπομεν Ἰησοῦν διὰ τὸ πάθηµα τοῦ θανάτου, 
δόξῃ καὶ tip ὀστεφαγωμένον. Καὶ πάλιν, Οταν 
δὲ εἰσαγάγῃ τὸν πρωτότοκον sic τἡν οἰκουμένην, 
λέγει, Καὶ προσκυνησάτωσαν αὐτῷ πώντες ἄ]γο- 
Jot θεοῦὺ. Καὶ αὖθις, *Oc ὢν ἁπαύγασμα τῆς δό- 
£nc, καὶ χαρακτεὴρ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ, φέρων' 
τετὰ πἀνταεφῤῥήματιτῆς δυνάμεως αὐτοῦ,δί àav- 
tov καθαρισμὸν τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν ποιησάµενος, 
ἑκάθισεν ἐν δεξίᾷ τοῦ θρόνου τῆς μεγα.ἑωσύγης 
àv ὑψη.οῖς, τοσούεῳ «αρθίττων γενόμενος, ὅσφῳ 
διαφορώτερον παρ αὐτοὺς xexAnporóynxar ὄνομα. 
Tiv. γὰρ εἶπέ ποτε τῶν ἀγγέλων, Ylóc µου sl σὺ, 
ἐγὼσήμερον γεγἐνγηκά σε; Οὐχοῦν ὅτεγέγονε πρω- 
εὔτοχος 6 Ἐμμανουὴλ ἐν πολλοῖς ἁδελφοῖς, τότε καὶ 
εἰσχεχομίσθαι φησὶν αὐτὺν εἰς τὴν οἰχουμένην. Ἔξω 
Υὰρ fjv χατὰ φύσιν ἰδίαν τῆς κτίσεως ὁ θεός. Τότε 
xai Ἰλαττῶσθαί φησιν αὐτὸν παρὰ τοὺς ἀγγέλους, 
χαίτοι διαφορώτερον παρ) αὐτοὺς λαχόντα τὸ ὄνομα. 
Τὸ μὲν γὰρ ἄγγελος λειτουργίας ἐστὶ σημαντιχὸν, 
οἰχετιχόν τε ἡμῖν ὑπεμφαίνει µέτρον. ᾿Αποστέλλον- 
ται γὰρ εἰς διαχονίαν διὰ τοὺς μέλλοντας χληρονομεῖν 
σωτηρίαν. 'O δέ γε Υἱὸς τὴν ἐχ Πατρὸς Ὀπαρξιν 
οὐσιώδη τε xal φυσιχὴν κατασηµήνειεν ἂν, ὅτι xal 
ἀληθῶς τὴν γέννησιν πεπρᾶχθαι πιστεύοµεν, Πῶς 
οὖν ἠλάττωται παρὰ τοὺς ἀγγέλους ὁ πρὸς αὐτῶν 


ra divina dicat : Qui fingit spirilum hominis. in 
ipso *. Cui enim perspicuum non sit, spiritum qui 
in homine fingatur, uon esse diversum ab ipso 
liomine? Dicit etiam quodam loco beatus David : 
Meditatus. sum. nocte cum. corde. meo, et scopebat 
spiritus meus *. Qui est, qui meditatur cum corde 
$uO, el proprius spiritus scopeus? Non admoduin 
igitur curanda sunt figure verborum, sed ipse po- 
tius rerum naturz consileraudz, et ex ipsis ad ve— 
ritatem progrediendum est. . 
Ex Epistcla ad Galatas. 

Christus liberavit nos a maledicto legis, factus 
ipse pro nobis maledictum. Scriptum est enim : Ma- 
ledictus emnis, qui pendet in ligno 3. Legalís lit- 


B tere, quie. detestabilem. ei exsecrandum declarat 


eum qui in transgressione, et peccato est, ille qui 
peccatum non novit, nempe Christus, judicium sub- 
iil, sententiam  eustinens injustam, el ea qua 
maledictis atque exsecrandis conveniunt, perferens, 
ut quia amplum est salutis oeinium pretium, pro 
omnibus moriens debita omnium contumaciz sup- 
plicia solveret, et proprio sanguine in culum  re- 
dium compararet. Non autem uvlus fuisset am; lum 
salutis omnium pretium, si esset homo sunpliciter, . 
Sin Deus hominem indutus el propria carne passus 
iutelligatur, exiguus est pro tanio pretio rcrum oni- 
nium procreatarum numeris, satisque fuit ad re- 
ditum in ccelum recuperandum unius carnis mors, 
que propria esset Verbi ex Patre geuli. 
Ex Epistola ad Hebreos. 

Eum autem, qui pauium qaid ab angelis imminu- 
(us est, videmus Jerum per passionem mortis gloria 
et honere coronatum ὃν Et rursum : Cum autem in- 
troducit Primogenitem in. orbem terrarum, Et ado- 
rent, inquit, eum omnes angeli Dei*. Et rursum : 
Qui cum sit splendor glorie et figura sutstantie ejus 
portansque omnia verbo virtutis sud, per seipsum 
purgationem peccatorum nostrorum faciens , sedet in 
dexter& | sedis majestatis in. excelsis, lanto prastan- 
tior angelis factus, quanto differentius pre ilis no- 
men hereditavit. Cui enim. dizit aliquando angela- 
rum : Filius meus ea tu, ego hodie genui te * ?* Cum 
igitur natos est primogenitus Enmanuel in. muliis 


D fratribus, tune ipsum introductum fuisse dicit inor- 


bem terrarum. Extra enim res procrestas erat 
Deus natura sua. Tunc et minorem angelis factum 
ait, cum tamen excellentius, quam illi, nomen ha- 
reditarit. Angelus enim est officii nomen, quod 
supplicem nobis mensuram indicat. Mittuntur enim 
in ministerium, propter eos qui salutís haredita- 
tem sunt adepturi. Filius autein exsistentiam natu- 
ramque significat, quoniam et vere ortum credi- 
mus. Quomodo igitur iminor angelis factus est, 
qui ab ipsis adoratur? qui cum Patre considet ? 
Sed clara est propositio. Descendit enim η n.en- 
sura humanitatis, assumens corpus mortale, sibique 


e 


! Zachar. xs, 1. * Psal. txx» 7. *Gàalat, im, 1$. * Hebr, 5, 9. * Hebr. 1, 6. * ibid. 3-6. 


959 

ipsum preprium faciens, 
est, et propter mortem suprema glor'a coronatur, 
uL qui morte sua. morlem destruxerit, el. corrup- 
- Ἀλάλου, invalidam effecerit, quippe qui ipsa est incor- 
ruptio atque vita. Quando igitur Jesum nominat, et 
minoreni angelis factum dicit, ipsum non hominem 
per se sigillatim intelligimus, sed Unigenitum, salutis 
humarrie consilio, praestantia sanclis angelis ceden- 
tem, quia fere: factus "est. homo, qui. angelorum 
vincitur excellentia. Qux quidem excellentia in eo 
sita est, quod et carnis et mortis expertes sunt, cum 
utriusque propter voluntariam exinanitionem Filius 
particeps esse voluerit. At qui propter huianitaus 
conditionem augelis paulo minor effectus est, is. in 
excellentia divinitatis exsistens ab illis adoratur et 


EUTIIYMII ZIGABENI 
in ipso sponte sua passus A προσκυνούμενος; ὃ σύνεδρος τῷ IIacp!; "AX ἔστι 


960 


σαφῆς ἡ πρότασις. Καθίχετο γὰρ ἓν τοῖς τῆς ἀνθρω- 
πότητος µέτροις xal τὸ ἀἁ ποθνήσχειν πεφυχὸς σῶμα 
λαθὼν, ἴδιόν τε αὐτῷ ποιησάµενος, kv αὐτῷ πέπον- 
θεν ἑχὼν, xal ταῖς ἀνωτάτω δόξαις στεφανοῦτα: διὰ 
εὺ πάθος, ὡς δι᾽ αὑτοῦ χαταργῄσας τὸν θάνατον, xal 
ἄπραχτον ἀποφήνας τὴν φθορὰν, ἅτε δῇ χαὶ ὑπάρχων 
ἀφθαρσία καὶ ζωή. "Όταν οὖν Ἰησοῦν ὀνομάζῃ, καὶ 
ἠλαττῶσθαι λέγῃ πχρὰ τως ἀγγέλους αὐτὸν, οὐκ &v- 
θρωπον &và µέρος xaX ἰδικῶς, ἀλλ) αὑτὸν νοοῦμεν 
τὸν Μονογενῆ παραχωροῦντα τὸ προὔχειν οἰχονομι- 
χὼς τοῖς ἁγίοις ἀγγέλοις, ὅτι ἀληθείᾳ γέγονεν ἄνθρω- 
To; ὁ τῆς ἑχείνων ὑπεροχῆς ἠττώμενος. Τὰ δὲ της 
ὑπεροχῆς τοῖς ἁγίοις ἀγγέλοις, ὅτι xal ἔξω σαρχὸς, xat 
τοῦ τεθνάναι χρείττους εἰσὶ, γεγονότος ἐν τούτοις τοῦ 


sedet in sedibus, quas illi constituunt, eum semper B Υἱοῦ διὰ τὴν ἐχούσιον χένωσιν. 'AXX ὁ βραχύ τι 


cullaudantes οἱ potestatum Dominum appellantes. 


rap ἀγγέλους Ἱλαττωμένος διά γε τὸ) τῆς ἆἀν- 


θρωπότητος µέτρον. £2 ὑπεροχῇ θεότητος ὧν, προσχυνεῖται παρ) αὐτῶν, καὶ ἑνίδρυται θώχοις, οὓς 
περιεστᾶσιν ἐκεῖνο, δοζολογοῦντες ἀεὶ, καὶ τῶν δυνάμεων αὐτὸν ὀνομάζοντες Κύριον. 


Ejusdem ex tbro, qui cv interrogatione resp-msione- 
QE COWSlAi. 


Nam geuuit quidem Deus ac l'ater Filium ex seipso, 
generatiene una, Ca. torum placuit ei instaurare iu 
ipso genus humznum per incarnztionem sive buma- 
nationem, quam omnino fieri oportuit. per. nati- 
vitatem ex inuliere, ut per similitudinem quam 
nobiscum habet Verbum ex Deo ortum, condemne- 
tur quidem in membris carnis nostre lex peccati ; 
in similitudine autem mortis ejus qui mortein non 
novit, evacuetur mors. « Sl enim complantati facti 
sumus, inquit, similitudini mortis ejus : simul et 
resurrectioni erimus *. » Necessario ilaque is qui 
semper exsistit, natusest secundum carnem, nostra 
in seipsum transferens, ut nimirum genimina car- 
nis, hoc est, nos, corruptioni perditionique obnoxii, 
maneamus in ipso, quippe qui, qus nostra sunt, 
propria sibi fecerit, et sua nobis. l'ropter nos eniin 
eguit, cum esset dives, ut nosipsius inopia dites 
evaderemus *. Qui vero asserunt non ipsum Ver- 
bum ex Deo factum esse carnem ex muliere, omnem 
salutis nostrze dispensationem tollunt. Nisi enim 
dires cum esset eguil, prze immensa sua benignitate 
se ad nostra demittens, ne nos quidem quas ipsius 
sunt consecuti sumus : sed adhuc io veteri egestate 
versamur, exsecratjonique et morti ac peccato 
obnoxii sumus, Nam eo ipso quod Verbum caro 
factum est, sublata sunt ea quz? ex maledictione et 
condemnatione humana nature acciderant. Quo- 
eirca si salutis nostrz radicem convellunt, et spei 
nostra fundamentum subvertunt, quid deinceps de 
nobis flet? Nam si Verbum caro factum non est, ut 
dixi, ne mortis quidem imperium excussum est, et 
peccatum nulla ratione abolitum fuerit, sed adiuc 
primi parentis, hoc est, Adami, pravaricationi ob- 
noxii sumus, neque in meliorem statum translati 
sumtus , per Christum, inquam , omnium Serva- 
torem. 


! Rem. vi, 5. 


* JI Cor. τι, 9. eut i, 


ToU αὐτοῦ ἐκ τοῦ κατὰ x&Uciv xal ἁπόκρισιν 
ἐόγου. 

Γεγέννηχε μὲν γὰρ ὁ θεὸς χαὶ Πατὴρ τὸν Yibv ἐξ 
ἑαντοῦ, γεννήσει μιᾷ * πλὴγ εὐδόχκησεν ἐν αὐτῷ τὸ à- 
θρώπινο» ἀνασῶσαι γένος, τρόπῳ τῷ κατὰ τὴν cáp- 
κωσιν, Ίγουν ἑνανθρώπηαιν, ἣν πάντη τε xal πάντως 
γενέσθαι ἐχρῆν, διὰ γεννήσεως δηλὀνότι τὴν Ex γυναι 
x5; ἵνα τῇ πρὸς ἡμᾶς ὁμοιώσει τοῦ Ex Θεοῦ φύντος 
Λόγου, χαταχρἰνητα: μὲν Ey τοῖς µέλεσι τῆς σαρχὺὲς 
τῆς ἁμαρτίας ὁ νόμος, kv ὁμοιώματι δὲ θανάτου τοῦ 
μὴ εἰδότος αὐτὸν χαταργῆται θάνατος. « El γὰρ 
σύμφυτοι Yeyóvap.ev, φησὶ, τῷ ὁμοιώματι τοῦ θα- 
νάτου αὐτοῦ , ἀλλὰ χαὶ τῆς ἀναστάσεως ἑτόμεθα. » 
Οὐκοῦν ἀναγκαίως ὁ ὢν xat ὁ ὑπάρχων γεγέννηται 
χατὰ cápxa, τὰ ἡμῶν εἰς ἑαυτὸν µεταθεὶς, ἵνα τὰ 
σαρχὸς γεννήµατα, τουτέστιν, ἡμεῖς οἱ φθαρτοί τε 
xaX ἀπολλύμενοι, µένωμεν iv αὐτῷ, ἴδια λοιπὸν 
ἔχοντι τὰ ἡμῶν, ἵνα καὶ ἡμεῖς τὰ αὑτοῦ. Δι’ ἡμᾶς 
γὰρ ἑπτώχευσε πλούσιος ὧν, ἵνα ἡμεῖς τῇ ἐκείνου 
πτωχείᾳ πλουτήσωμεν. Φάσκοντές γε μὴν, οὑκχ αὐτὸν 
γενέσθαι σάρχα τὸν ἐχ Θεοῦ Aóyov, Πτοι γάννησιν 
ὑπομεῖναι τὴν κατὰ cápxa bx γυναιχὸς, ἀναιροῦσι 
τὴν οἰχονομίαν. El γὰρ μὴ πλούσιος iy ἑπτώχευσε, 


p χαθεὶς ἑαυτὸν τοῖς καθ) ἡμᾶς Ex φιλανθρωπίας, οὐδὲ 


ἡμεῖς τὰ αὐτοῦ πεπλουτήκαµεν, ἁλλ᾽ ἐἑσμὲν iv τῷ 
πτωχεύειν ἔτι xo ἀρᾷ xai θανάτῳ xal ἁμαρτίᾳ 
ἐνισχημένοι. Τὸ γάρτοι γενέσθαι σάρχα τὸν Aóyov, 
λύσιν ἔχει xat ἀνατροπὴν τῶν ἐξ ἀρᾶς χαὶ δίχης τῇ 
τοῦ ἀνθρώπου φύσει συµθεθηχότων. Οὐχοῦν, εἰ 


ἀναδοθρεύουσι τῆς σωτηρίας ἡμῶν τὴν ῥίζαν, xal: 


τὸν τῆς ἐλπίδος θεµέλιον ἀνορύττονσε, ToU τὰ μετ 
αὐτὸν ἔτι χείσεται; Οὐ γὰρ γεγονότος, ὡς ἔφην, 
σαρχὸς τοῦ Λόχου, οὔτε τοῦ θανάτου χατεσείσθη τὸ 
χράτος, χατήργηται δὲ χατ᾽ οὐδένα τρόπον ἡ ἆμαρ- 
tla, καὶ ἐσμὲν ἔτι ταῖς τοῦ πρώτου παραδάσεσιν 
Évoyot, τουτέστιν Αδὰμ, οὐδεμίαν ἀναφοίτησιν 
ο εἰς τὸ ἄμεινον, τὴν διά 1 φημι τοῦ πάντων 
μῶν Σωτῆρος Χρ.στοῦ. 


a 


90ἱ 
B. Συνίημι ὃ ofc. 


A. Τίς 5 ἂν καὶ νοοῖτο πρὸς ἡμῶν ὁ παραπλη- 
σίως ἡμῖν μετεσχηχὼς αἵματος xal σαρχὸς, ὡς ἔτε- 
pos ὢν παρ᾽ ἡμᾶς χατὰ φύσιν; Οὐ γάρ τοι φαίη τις 
ἂν ἀνθρώπῳ πρέπειν, τὸ ἀνθρωπότητος μετασχεῖν. 
"O váp ἐστι κατὰ φύσιν, πῶς ἄν τις νοοῖτο λαθὼν, 
ὡς ἕτερον ὃν τι παρ ὅπερ ἑστίν; "Ap" οὐ πολὺ τὸ 
εἰχὸς ὁ λόγος ἔχει; 


B. Πάνυ μὲν οὖν. 


A. "Αθρει δὲ δη xal ἑτέρως, ὡς ἀγόσιόν τέ ἐστι 
xai ἀπηχὲς, τὸ ἀναιρεῖν πειρᾶσθαι τοῦ θεοῦ Λόγου 
την àx Υυναιχὸς κατὰ σάρχα Ὑέννησιν. Τίνι γὰρ 
τρόπῳ ζωοποιήσειεν ἂν τὸ σῶμα αὐτοῦ, εἰ μὴ ἔστιν 
ἴδιον αὐτοῦ, ὃς ἐστι ζωή: πῶς τὸ αἷμα Ἰησοῦ χαθα- 
ρίνει ἡμᾶς ἁπὸ πάσης ἁμαρτίας, εἴπερ ἐστὶν ἀνθρώ- 
που xotvoU. xal ὄντος ὑφ᾿ ἁμαρτίαν; πῶς ἀπέστειλεν 
6 θεὺς χαὶ Πατ]ρ τὸν Ylby αὐτοῦ, γενόµενον &x γυ- 
ναιχὸς, γενόμενον ὑπὸ νόµον; πῶς χατέχρινε τὴν 
ἁμαρτίαν ἓν τῇ σαρχί; Οὐ γὰρ ἣν ἀνθρώπου χοινοῦ, 
καὶ τοραννουμένην ἔχοντος μεθ) ἡμῶν ὑπὸ τῆς 
ἁμαρτίας τὴν φύσιν, τὸ καταχρῖΐναι τὴν ἁμαρτίαν. 
Ἐπεὶ δὲ copa Ὑέχονε τοῦ πλημμελεῖν οὐκ εἰδότος, 
ταύτῃτοι xai µάλα εἰχότως τὴν τῆς ἁμαρτίας ἁπ- 
εσείσατο τυραννίδα, xai τὴν ἱδιότητα πλοντεῖ τοῦ 
ἀφράστως αὐτῃ xat ὡς οὐχ ἔστιν ἐνωθέντος Λόγου, 
ἅγιόν τε xai ζωοποιόν ἐστι, xal τῆς θεοπρεποῦς 
ἐγεργείας ἔμπλεων. Ὡς ἓν ἀπαρχῇ δὲ Χριστῷ, uet- 


εστοιχειώµεθα xal ἡμεῖς, εἰς τὸ εἶναι xal φθορᾶς xol C 


ἁμαρτίας κρείττονες. Καὶ ἀληθὲς, ὅτι, xavà τὴν τοῦ 
µαχαρίου Παύλου φωνὴν, « Ὥσπερ ἑφορέσαμεν τὴν 
εἰκόνα τοῦ χοϊκοῦ, φορέσοµεν xal τὴν εἰχόνα τοῦ 
ἑπουρανίου, 2 τουτέστι Χριστοῦ. Ἐπουράν:ος δὲ ἄν- 
Όρωπος νοεῖται Χριστὸς, οὐχ ὡς ἄνωθεν ἡμῖν χαὶ ἐξ 
οὐρανοῦ τὴν σάρχα χατενεγχὼν, ἀλλ᾽ ὅτι θεὸς ὧν ὁ 
Λόγος, καταθέθηκχεν ἐξ οὐρανῶν. καὶ τὴν πρὺς ἡμᾶς 
ὁμοίωσιν ὑπελθὼν, τοντέστι͵, γέννησιν ὑπομείνας τὴν 
κατὰ σάρχα Ex γυναικὸς, μεμένηχεν ὅπερ fjv, ἄνωθεν 
δηλονότι καὶ ἐξ οὐρανῶν, xat ἑπάνω πάντων ὡς θεὸς, 
καὶ μετὰ σαρχός. Οὕτω γάρ πού φησιν ὁ θεσπέσιος 
Ἰωάννης περὶ αὐτοῦ. « Ὁ ἄνωθεν ἑρχόμενος, ἑπάνω 
πάντων ἑστίν. » ᾽Απομεμένηχε γὰρ τῶν ὅλων Ko- 
ριος, χαὶ ἓν τῇ τοῦ δούλου μορφῇ γεγονὼς olxovo- 
μιχῶς, xal παράδοξον ἁληθῶς διὰ ταῦτά ἐστι τὸ Ἆρι- 
τοῦ µυστήριον, Καὶ γοῦν ἔφη που πρὸς Ἰουδαίους 
δι) ἑνὰς τῶν προφητῶν ὁ sb xat Πατήρ' « Ἴδετε, ol 
χαταρονηταλ, καὶ ἀφανίσθητε, χαὶ θαυμάσατε, ὅτι 
ἔργον ἐγὼ ἐργάζομαι ἓν ταῖς ἡμέραις ὑμῶν, ἔργον 
ᾧ o) μὴ πιστεύσητε, ἑάν τις ἐχδιηγήσηται ὑμῖν. » 
Κινδυνεύσει γὰρ ἀπιστεῖσθαι τὸ Χριστοῦ µυστήριον, 
διὰ τὴν τοῦ θαύματος ὑπερθολήν, θεὸς fjv ἐν ἀνθρωπό- 
τητι καὶ ἓν τοῖς καθ) ἡμᾶς, ὁ ὑπὲρ πᾶσαν τὴν xxl- 
σιν * ἀόρατος, ὁρατὸς χατὰ σάρχα, ὁ ἐς οὐρανοῦ xal 
ἄνωθεν, Ev εἴδει τῶν χοϊχῶν' ἁπτὸς, ὁ ἀναφὴς ' ὁ 
κατὰ cuoi ἱδίαν ἐλεύθερος, ἓν δούλου μορφῇῃ ' ὁ 
εὐλογῶν τὴν χτίσιν, ἑπάρατος, xai ἐν τοῖς ἀνόμοις, 
ἡ πᾶτα δικαιλσύνη. καὶ Ev δοχἠσει θανάτου Υέγονεν 
3 Jo n. ini, οἱ. 


*! Galat, iv, 1. ΣΙ Cor. xv, 49. 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XV. 
Α D.Intelligo quid velis. 


5 Habac. 3, 5; 


953 


À. Quis vero intelligatur a nobis qui perinde at- 


que nos sanguinis ac carnis particeps factus silz - 


tanquam diversus a nobis secundum natura ? Νο- 
que enim quispiam dixerit convenire homini, hu- 
manitatis participem fieri. Nam id quod naturali- 
ler est, quo pacto quis accepisse intelligatur, quasi 
aliud sit quam quod est? Nonne: tibi Cousentaneus 
vero sermo meus videtur? 

B. Omnino. D 

Τ.Α. Vide autem etiam alia ratione quam impium, 
quamque absurduin sit Verbi ex muliere secundum 
carnem nativitatem tollere conari. Quo enim pacto 


D vivificare possit corpus suum, nisi sit proprium ip- 


sius, qui est vita? aut quomodo sanguis Cliristi mun- 
dabit nos ab omni peccato, si sit howiuis 
communis et peccato obuoxii ? qno pacto misit Deus 
ac Pater Filium suum factum ος muliere, factum 
sub lege * ? quomodo condemnat peccatum in carne? 
Neque enim erat hominis vulgaris, et eujus nalura 
una nobiscum sub peccati imperio ac jugo teneba- 
tur, condemnare peccatum. Cum vero corpus factum 
Bit ejus qui peccatum uon novit, idcirco, et quidem 
optimo jure peccati tyrannidem excussit, coumnu- 
nicatisque cum illo proprietatibus Verbi quod in- 
effabili modo ipsi unitum est, sanctum ac vivilicum 
effectum est, et. divin: facultatis. operationisque 
plenum. Nos veroin Christo tanquam primitiis traus- 
formati ctiam sumus, et interitu alque. peccato su- 
periores declarati. Ác verum omnino es!, juxta beati 
Pauli sententiam, quod « Quemadmodum  portavi- 
mus imaginem terreni, portabimus etiam imaginem 
coelestis, * » hoc est, Christi, Ceelestis autem howo 
intelligitur Christus ; non tanquam superne atque 4 
ccelo carnem ad nos detulerit, sed quod Deus ex- 
. sistens Verbum, descendit e caelis ; el similitudinem 
- nostri subieus, loc est, sccttudum carnem e muliere 
Sicut nos$ natus, permansit i4 quod eiat, e supermis 
nimirum atque e ccelis, et supra omnes ut Deus, 
etiam cum carne. Ita enim alibi divinus Joaunes iu- 
quit : « Qui e supernis veuit, supra omues est. *. » 
Permansit enim totius universi Dominus, tametsi 
ratione incarnationis forinam | servi acceperit, al- 
que adinirandum revera est οὗ liec. Christi: myste- 
rium. Ideirco Deus ac Pater alibi ad Judaeos per 
quemdam prophetam ait: « Videte, contemptores, 
et admiraimini, el disperdimini : quia opus operor 
ego in diebus vestris, opus. quod non creditis si 
quis enarraverit vobis *.» Periculum enim erit ne 
derogetur fides mysterio Christi, ob miraculi ma- 
gnitudinem, Dcus erat. liomo nostri similis factus, 
qui supra omnem creaturam est; invisibilis, factus 
est visibilis secundum carnem: qui ex calo atque 
e supernis, formam terrestrium | induit : tangibilia 
est, qui tangi nequit : qui ες propria sua natura 
liher est, servi formam accepit : qui creaturis be. 
nedicit, factus est exsecrabilis ; numeratusque est 


Act, xig. 4l. 


963 


EUTHYMII ZIGARENI 


964 


inter praevaricatores legis is qui cst. omuis justitia, A ἡ ζωή. Οὐ γὰρ fjv ἑτέρονυ τινὸς, αὐτοῦ δὲ μᾶλλον τοῦ 


mortemquesubiit vita ipsa. Neque enim erat alterius 
cujuspiam, sed potius ipsius secundum naturam Fi- 
lii corpus, id quod mortem subiit, Anne vero 
lanquam non recte factis, sive a nobis diíctls, ali- 
quid habes quod his objicias? 

B. Nequaquam. 

À. Ceterum hoc mihi preterea animadverte. 

B. Quidnam, obsecro? 

A. Christus alicubi ad eos qui resurrectionem 
mortuorum tollere nituntur, dixit : « Non legistis 
quia qui fecit hominem ab initio, masculum et fe- 
minam fecit cos !? » Scribit vero etiam divinus 
Paulus : « lHonorabile connubium in omnibus, et to- 
rus immaculatus *, » Quo pacto vero unigenitum 
Dei Verbum, cum nostrain similitudinem subire vel- 
let, ad constitutionem sive generationem suz carnis, 
humaunz nature leges valere noluit? Neque enim 
ex toro et conjugio nasci voluit, sed ex Virgine viri 
nescia, pregnante ex Spiritu, obumbranto ipsi 
virtute Dei, sicut scriptum est *. Cum itaque Deus 
conjugium non aspernetur,sed potius benedictione 
sua illud decoret, quamobrem Virginem przgnantem 
ex Spiritu, carnis sus? matrem esse voluerit Deus 
exsi-tens Verbum, non facile dixerim. Tametsi quo- 
modo non cuivis manifesta fuerit ejus rei occasio, 
illud considerant: ? Descendit enim, sive. homo fa- 
cius est Filius, instauraturus nostra tanquam in 
seipso ; ac primum quidem in sanctam quamdam 
atque adinirabiiem nativitatem et vitam. Factus 
autem est etiam primus ipse natus ex Spiritu (se- 
cundum casruem inquam), ut hac tanquam via 
etiam in nos ipsos transeunte gratia, non ex san- 


guinibus,neque ex voluntate carnis, nequeex volun- 


tate viri, sed ex Deo per Spiritum regenerationem 


intellectualem consecuti *, et. conformitatem 5 i-. 
, p 


ritualem cum eo qui natura ac vere est Filius adep- 
εἰ, Deum. vocemus Patrem , atque ita incorruptibi- 
les permaneamus; non jam amplius priorem Illum, 
boc est, Adamum patrem habentes, ín. quo et cor- 
rupti eramus. Idcirco et Christus inquit, alibi qui- 
dem : « Nolitevocare patrem vestrum ín terris. Unus 


χατὰ φύσιν Υἱοῦ, τὸ τοῦ θανάτου γευσάµενον σῶμα. 


"Ap' ὡς οὐχ eO γεγονόσιν, Ίγουν πρὸς ἡμῶν εἰρη- 
µένοις ἔχεις τι τούτοις ἐπιτιμᾶν; 


. Οὐδαμῶς. 

. "Alpe: δἡ µοι χἀχεῖνο πρὸς τούτοις. 

. Τὸ τί δὴ ofc ; 

. Ἔφη που Χριστὸς τοῖς ἀναιρεῖν ἐθέλουσι τὴν 
ἀνάστασιν τῶν νεχρῶν' « Οὐχ ἀνέγνωτε, ὅτιὁ ποιή- 
σας τὸν ἄνθρωπον ἐν ἀρχαῖς, ἄρσεν χαὶ θῆλυ ἑποίη- 
σεν αὐτούς; » Εράφει δὲ xal ὁ θεσπέσιος Παῦλος ' 


»D»t 


B «Τίμιος ὁ γάμος tv πᾶδι, χαὶ ἢ κοίτη ἁμίαντος.» Etza 


πῶς ὁ μονοχενῆς τοῦ Θεοῦ Λόγος, τὴν πρὸς ἡμᾶς 
ὁμοίωσιν ἐπελθεῖν ἐθελήσας, οὐ τοῖς τῆς.ἀνθρωπό - 
τητος νόµοις ἑφῆχε χρατεῖν, εἰς σύστασιν, vox γὲν- 
νησιν τῆς ἰδίας αὐτοῦ σαρχός ; Οὐ γὰρ kx κοίτης xal 
γάμων Πνέσχετο λαθεῖν αὐτὴν, ἀλλ ἐχ Παρθένου 
σεμνῆς xal ἀπειρογάμου, χυοφορησάσης Ex Πνεύ- 
µατος, ἐπισχιασάσης αὐτῇ δυνάµεως θεοῦ, χαθὰ 
γέγραπται. θιοῦ τοιγαροῦν τὸν γάµον οὐκ ἁἀτιμά- 
σαντος, μᾶλλον δὲ χαὶ εὐλογίᾳ τιµήσαντόος, ἀνθότου 
Παρθένον χυοσφοροῦσαν tx Πνεύματος, τῆς ἰδίας σαρ- 
χὺς ἑποιῆσατο μητέρα Θεοῦ ὁ Λόγος, οὐχ ἔχω φρά- 
σαι. Καΐτοι πῶς οὐχ ἅπασιν ἑναργῆς γένοιτ ἂν ἡ 
«οῦδε πρόφασις, ἐχεῖνο διεσχεµµένοις; Αφίχετο γὰρ, 
ὡς ἔφην, ἤγουν ἑνηνθρώπησεν ὁ Yi, ἀναστοιχειώ- 
σων τὰ καθ) ἡμᾶς ὡς Ev ἑαυτῷ, xax πρῶτον elc ἁγίαν 
τινὰ xal τεθαυμασμένην ὡς kv. ἑαυτῷ, xaX παράδο- 
ξον ἀληθῶς ἁπότεξιν χαὶ ζωήν" γέγονε δὲ xal xpo- 
τος αὐτὸς γενυητὸς τοῦ ἁγίου Πνεύματος (χατά χε, 
φημὶ, τὴν σάρχ1), ἵν ὥσπερ ὁδῷ xaX εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς 
διαδαινούσης τῆς χάριτος, οὐκ ἐξ αἱμάτων, οὐδὲ i» 
θελήµατος σαρχὸς, οὐδὲ £x θελήµατος ἀνδρὺὸς, ἀλλ’ ἐκ 
θεοῦ διὰ Πνεύματος την νοητὴν ἔχοντες ἀναγέννη- 
σιν, καὶ τἣν πρός Υε τὸν φύσει χαὶ ἀληθῶς YU 
συμµορφίαν πνευματιχὴν, Πατέρα χαλῶμεν τὸν θεὸν, 
οὕτω τε ἄφθαρτοι διαµένωµεν, ὡς οὐχ ἔτι πατέρο 
τὸν πρῶτον ἔχοντες, τουτέστιν Αδάμ, bv. ᾧ καὶ kz- 
θάρµεθα. Καὶ γοῦν ἔφη Χριστὸς, vf) μὲν, ὅτι «Kol 
πατἑρα μὴ χαλέσητε ὑμῶν Eni fj, γῆς, elc γάρ ἐστιν 


enim est Pater. vester in celis 8, » alibi vero, ut p ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. » Πῆ δὲ 6h, ὡς ἐν «ot; 


qui idcirco ad nos descendit, ut nos transferat ad 
propriam suam ac divinam dignitatem : « Vado ad 
Patrem meum, et Patrem vestrum , et Deum meum 
et Deum vestrum *. » Ipsius enim est natura Pa- 
ter, qui in coelis est, noster autem Deus. Cum ve- 
ο qui natura ae vere est Filius, factus est homo 
nostri similis, Deum ipsum habuisse dicit, nimirum 
ratione exinanitionis. Dedit autem etiam no- 
bis auum Patrem. Scriptum est enim : « Quotquot 
autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios 
Dei fieri, his qui credunt in nomine ipsius Των At 
vero si imperite negemos ad nostram similitudinem 
natum essc Verbuni Dei ex Patre, quod in omnibus 


! Mattb, xix, 4, 


* [Iebr. xii, 4. 
* Joan. 1, 12. 


* Luc. 1, 90-25. 


χαθ ἡμᾶς διὰ τοῦτο χαθιγµένος, ἵν᾽ ἡμᾶς ἀγάγῃ πρὸς 
τὸ ἴδιον αὐτοῦ χαὶ θεοπρεπὲς ἀξίωμα ᾿ « Πορεύομα: 
πρὸς τὸν Πατέρα µου xoi Πατέρα ὑμῶν, xai Θεόν µου 
xal θεὸν ὑμῶν. » Αὐτοῦ μὲν γὰρ φύσει Πατὶρ 6 ἐν 
τοῖς οὐρανοῖς, ἡμῶν δὲ Θεός. Ἐπειξὴ δὲ ὁ φύσει 
καὶ ἁληθῶς Υἱὸς γέγονε καθ ἡμᾶς, θεὺν ἐσχηχέναι 
φησὶν αὐτὸν, κατά γε τὸν τῇ χενώσει πρέποντα λό- 
γον. Δέδωχε δὲ xo ἡμῖν τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα * Υέχρα- 
πται γὰρ, ὅτι « Ὅσοι δὲ ἔλαδον αὐτὸν, ἔδωχεν αὖὐ- 
τοῖς ἑξουσίαν τέχνα Θεοῦ γενέσθαι τοῖς πτιστεύουσιν 
εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ.» El δὲ ἀναιρήσομεν ἁμαθῶς εὸ 
ἐν ἀποτέξει γενέσθαι τῇ καθ) ἡμᾶς τὸν Ex. Πατρὺς 
Θιοῦ Αόγον, τὸν ἐν πᾶσι πρωτεύοντα, χατὰ τὴν τοῦ 
* Joan. xs, 47. 


* Joan. 1, 19. " Matti. xxiii, 9. 


965 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XV. 


906 


αοφωτάτου Παύλου φωνὴν, πρὸς «είνα λοιπὸν µορ- A primas obtinet. *, juxta Pauli sapientissimi vocem, 


φούμενοι, γεννητοὶ θεοῦ διὰ Πνεύματος χρηματιοῦ- 
μεν ἡμεῖς ; τίνα τοῦ πράγματος λαδόντες τὴν ἅπαρ- 
(hv, ἡ καὶ τίνος ὅλως εἰς ἡμᾶς πόµποντος *b ἀξίω- 
pa ; Φαἴεν ἄν, ὥς γε οἶμαι, xal αὐτοί. Τοῦ ἑνανθρω- 
πῄσαντος Λόγου. Εἶτα πῶς ἔσται τοῦτο ἀληθὲς, εἰ μὴ 
αὐτὸς γέγονε σὰρξ, τουτέστιν ἄνθρωπος, ἴδιον ποιη- 
σάµενος σῶμα τὸ ἀνθρώπινον, καθ᾽ ἕνωσιν ἁδιάσπα- 
στον, ἵνα xal αὐτοῦ νοῆται, xat [μὴ] ἐξ ἑτέρου τινός; 
Πέμψει γὰρ οὕτω χαὶ εἰς ἡμᾶς τῆς υἱοθεσίας τὴν 
χάριν, xal γεννητοὶ Πνεύματος ἑσόμεθα xai ἡμεῖς, 
ἅτε δὴ τῆς ἀνθρώπου φύσεως àv αὐτῷ καὶ mpi 
λἀχούσης touto. Καὶ pot δοχεῖ τοιοῦτόν τι xaO" ἑαυτὸν 
ἐννενοηχὼς, φάναι που xai µάλα ὀρθῶς ὁ θεσπέσιος 
Παῦλος ᾽ « Ὥσπερ yàp ἑἐφορέσαμεν τὴν εἰχόνα τοῦ 
χοϊκοῦ, φορέσοµεν xal τν εἶχόνα τοῦ ἑπουρανίου *» 
xai τὸν μὲν πρῶτον ἄνθρωπον ix γῆς ἔφη yolxby, 
τὸν δὲ δεύτερον ἐξ οὐρανοῦ « 'AXÀ' οἷος ὁ χοϊχὸς, 
τοιοῦτοι καὶ οἱ yoixol, φησὶ, καὶ olo; à ἑπουράνιος, 
τοιοῦτοι xal οἱ ἑπουράνιοι. ) Χοϊχοὶ Υάρ ἑσμεν, ὡς 
ἐχ χοϊκοῦ τοῦ Αδὰμ παρεμπεσαύσης εἰς ἡμᾶς τῆς 
ἀρᾶς τῆς φθορᾶς, δι fic xaX ὁ τῆς ἁμαρτίας εἰσέδυ 
νόμος, 6 ἓν τοῖς µέλεσι τοῖς τῆς σαρχός. Ἐκουράνιοι 
δὲ Υεγόναµεν, ὡς ἐν Χριστῷ λαδόντες «b χρῆμα. 
θεὸς γὰρ ὧν φύσει xal ἐχ θεοῦ xal ἄνωθεν, χατα- 
πεφοίτηχεν ἐν τοῖς xa0' ἡμᾶς ἀσυνήθως τε xa 
ξένως, Υεννητὸς χατὰ σάρχα γεγονὼς τοῦ πνεύματος, 
ἵνα γιοί τε xal ἄφθαρτοι xa ἡμεῖς κατ αὐτὸν 
διαµείνωµεν ὡς ἐξ ἀρχῆς καὶ ῥίζης δευτέρας αὐτοῦ, 
δηλονότι καταδαινούσης εἰς ἡμᾶς «nc χάριτος. 


B. "Αριστα ἔφης. . 

Λ. Tiva δὲ τρόπον xol ὠμοιῶσθαί φασιν αὐτὸν 
χατὰ πάντα τοῖς ἁδελφοῖς, τουτέστιν ἡμῖν; f) καὶ 
τίς ὅλως νοοῖτ᾽ ἂν ὁ τὴν ὁμοίωσιν ὑπελθὼν, εἰ μὴ 
κατὰ φύσιν ἕτερος fjv, xat οὐχ Ev γε τοῖς χαθ᾽ ἡμᾶς; 
Τὸ γάρ vé τισιν ὁμοιούμενον, εἶναί που πάντως 
ἀνάγχη διάφορον παρ) αὐτοὺς, xa οὐχ ἑοιχὸς αὐτοῖς, 
ἑτεροειδὲς δὲ μᾶλλον, εἴτουν ἑτεροφνές. ᾿Ανόμοιος 
τοίνυν ὑπάρχων ἡμῖν χατὰ φύσιν 6 Μονοχενὴς, 
ὡμοιῶσθαι λέγεται γεγονὼς καθ) ἡμᾶς, τουτέστιν 
ἄνθρωπος. Γένοιτο ὃ ἂν τοῦτο xal µάλα ὀρθῶς χαὶ 


ad quem taudem counformati, ex Deo geniti per 
Spiritum appellabimur, aut quem bujus negotii 
principem ac caput habebimus? aut quis omnino 
banc dignitatem in nos transmiserit? Dicent pro- 
fecto, ut arbitror, etiam ipsi : Verbum incarnatum. 
Atqui quo pacto verum boc erit, nisiipsum Verbum 
factum est caro, hocest, homo!, quippe quod pro- 
prium sibi fecerit corpus ea unitate quz divelli nulla 
ratione queat : ita nimirum ut ipsius Verbi censea- 
tur, et non alterius cujuspiam ? Hoc enim pacto etiam 
in nos transmittet filiationis gratiam, genitique e 
Spiritu erimus etiam nos, utpote natura liumana 
bocinipso et quidem primo consecuta. Ας mihi qui- 


B dem). videtur etiam divinus Paulus, hujuscemodi 


quidpiam sentiens, alibi ita recte admodum dixis- 

: « Quemadmodum enim portavimus imaginem 
terreni, portabimus etiam imaginem celestis *. » 
Et primum quidem hominem ex terra, dixit terre- 
hum; secundum vere ex eoo, culestem. « Sed qua- 
lis terrenus, tales οἱ terreni; et qualis ecelestis, 
tales οἱ coelestes. » Terreni. eniin sumus, utpote 
transmissa in nos ex terreno Adam maledictione 
corruptionis, per quam et lez peceati irrepsit, quas 
est in ntembris carnis. Corlestes autem facti sumus, 
in Christo Íd conseeuti. Deus enim exsistens natura, 
et ex Deo atque ex supernis, descendit ad nostra, 
novo atque inusitato more genitos secuadum car- 
nem facetus est Spiritas, ut videlicet sancti atque 
incerruptibiles etiain nos in ipso maneamus ex 
ipso, tanquam ex principio et radice secunda, in 
ποδ transmissa gratia, 

B. Optinte dixisti, 

Α. Quonam vero pacto etism similem ipsum fa- 
etum esse aiunt per omuia fratribus, hoc est, nobis? 
aut quisnam omnino censeatur fuisse is qui simili- 
tudinem nostram subiit, nisi secundum naturam di- 
verses erat, et non nobis similia? Quod enim ali- 
quibus simHe eflicitur, necesse est ut diversum ab 
ils exstiterit, neque shnile ipsis, sed potius alterius 
speciel, sive naturse. Dissimilis itaque naturse 
a nobis exsistens Unigenitus, similis factus esse di- 
eitur, faetus id'quod nos, hoc est, howo. Factum 


µόνως, kv ἀποτέξει τῇ xa0* ἡμᾶς, εἰ καὶ παραδόξως, D autem fuit hoc, et Πίο admodum ac solummodo lu 


ἐπ᾽ αὐτοῦ. θεὸς γὰρ ἦν ὁ σαρχούµενος. Ὁμολοχείσθω 
γε μὴν ὡς ἑψύχωτο νοερῶς τὸ ἑνωθὲν αὐτῷ cupa. 
Οὐ váp τοι τὸ χρεῖττον τῶν Ev ἡμῖν ἀφεὶς, τουτέστι 
ψυχὴν, µόνου πεποίηται φειδὼ ἤηΐνου Φώματος, ἀλλ᾽ 
ópo0 ψυχῆς καὶ σώματος προενόησε σοφῶς θεὸς ὧν 
ὁ Λόγος. 


Ὅτι δὲ οὐχ ἡλλοίωται γεγονὼς ἄνθρωπος χαθ 
ἡμᾶς ὁ Λόχος, διαµεμήνυχε λέγων ὁ Πνευµατο- 
φόρος» εἸησοῦς Χριστὸς χθὲς xal σήμεγος ὁ αὐ- 
τλς, χαὶ εἰς τοὺς αἰῶνας. » Καὶ σημαντιχὸν μὲν 
τοῦ παρῳχιχότος χρόνου ποιεῖται, τὸ χθές, τοῦ γε 
μὲν ἑνεστῶτος, τὸ σήµερον, τοῦ δὲ ἑνεπτῶτος xal 


! | Cor. xv, 90. * Ibid. 49, 


uativitate nesirse. simili, tametsi admirabiliter quod 
ad ipsum attinet, Deus enim erat, qui incarnatos 
est. P'rofiteamur utique animatum esse intellectua- 
liter corpus ipsi unitum. Neque enin praestantiore 
nostri parte, hoc est, anima neglecta, solius terreal 
eorporis cura habita est, sed simul anime el cor- 
pori sapienter prospexit Deus exsistens Verbum. 
Quod sutem Verbum homo nostri similis fa- 
cium immutatum non sit, significavit Paulus Spi- 
ritu. afflatus dicens : « Jesus Christus hodie et 
heri, ipse et in secula; » ae per heri, prseteritum 
tempus indieat; per hodie, presens; per secwia 
vero, presens et futurum, Át si putant se magnum 


967 


EUPHYMII ZIGABENI 


968 


aliquid excogitasse, quod per heri ct hodie, receu- A μέλλοντος, τὸ, εἰς τοὺς αἰῶνας. EL δὲ οἵἴονταί τι σοφ)ν 


tem intelligant, ita contendentes : Qui beri et hodie 
est, quomodo sit etiam iu sxeula? transferemus et 
nos interrogationis vim in contrarium : Verbum 
«tim exsistens in secula, quo pacte recipiat in 
κ heri οἱ hodie ? Siquidem est unus Clristus, οἱ 
non est divisus, juxta divini illius Pauli vocem. 
Scriptum enim est de beato Daptista, quod « Pos. 
wridie videt Jesum venientem ad se, et dicit : Ecce 
Agnus Dei, qui tollit peccatnm mundi. llic est de 
quo dixi : Post me venit vir, qui ante me factus 
est, quia prior me erat, el ego nesciebam eum, 
sed ut manifestetur in Israel, propterea veni ego 
in aqua baptizans *. » [ntelligis itaque quomodo 
virum vocans, agnumque ipsum appellans, non 
alium esse dicit qui tollit peccata mundi, et ima- 
gnam hanc atque immensam divinamque dignita- 
tem ei tribuit. Ante vero ac priorem se factum ait, 
lieet posterior fuerit, ratione nimirum temporis 
quo secundum carnem natus est. Quamvis enim 
Eumanuel quatenus bomo post illum natus fuit, 
erai tamen &nte omnia secula, ut Deus. Ejusdem 
itaque est et recentem esse ratione humanz na- 
lure, et :cternum, ratione divina, ldcirco et prz- 
stantissimus ille Petrus, non nudum et absque 
carne respiciens Verbum, sed quod in carne et 
sanguine apparuerat, manifestam et certissimam 
fidei in Ipsum professionem edit, dicens : « Tu es 
Christus Filius Doi vivi. » Cui Christus respondit : 
«Beatus es, Simon, fili Jonz, quia caro et sanguis non 
revelavit tibi, sed Pater meus qui est in ccelis *. » 
Αι nisi altum revera est mysterium, et Deus erat 
in carne : homo autem, ut ipsi volunt, filiationem 
per gratiam consecutus, quomodo indiguit tanto 
mysterii doctore, adeo ut nemo mortalium disci- 
pulo revelarit, sed a Patre ipso id edoctus sit? Quin 


et discipuli cuin. illum aliquando in mari obambu- D 


]antem conspicati essent, attoniti miraculo profes- 
siouem (idei sux ediderunt, dicentes : « Vere Filius 
Dei es *. » At si nothus et falsi nominis est, et ad- 
ventitium ei est quod sit Filius, mendacii illos 
arguaut, quod et jurejurando confirmaruut. Adjece- 
runt enim, « vere, » assceverantes ipsum esse Filiuin 
Dei ac Patris. 


&vvevonxévat, τὸ χθές xai σήμερον ἀντὶ τοῦ προσ- 
φἀτου δεχόµενοι, διατεινόμενοί τε xal λέγοντες, 'O 
yOb; xal σήμερον, πῶς ἂν sr xal cl; τοὺς αἰώῶνα.; ; 
µεταστίσομεν καὶ ἡμεῖς τὴν τῆς ἑἐρωτήσεως δύναμιν, 
εἰ; 15 ἔχον ἑναντίως. 'O yàp el; τοὺς αἰῶνας i» 
Λόγος, πῶς ἂν λάδοι τὸ χθὲς χαὶ σήμερον ἐφ᾽ ἑαυτὸ, 
εἴπερ ἐστὸν el; ὁ Χριστὸς, xal οὗ µεμµέρισται κατὰ 
τὴν τοῦ θεσπεσίου Παύλου φωνή». Γέγραπται γοῦ» 
περὶ τοῦ µαχαρίου Βαπτιστοῦ, ὅτι « Tj) ἑπαύρ:ον 
βλέπει τὸν Ἰησοῦν ἐρχόμενον πρὸς αὐτὸν, χαὶ λέγει’ 
"δε ὁ ᾽Αμνὸς τοῦ θεοῦ, ὁ αἴρων ἁμαρτίαν τοῦ χόσµου, 


D οὗτός ἐστι περὶ οὗ ἐγὼ εἶπον' Ὀπίσω µου ἔρχεται 


&vhp, ὃς ἔμπροσθέν µου Υέγονεν, ὅτι πρῶτός μού 
ἐστι, χἀγὼ οὐχ εἶδον αὐτὸν, ἁλλ᾽ ἵνα φανερωθῇ τῷ 
Ἰσραὴλ, διὰ τοῦτο ἦλθον ἐγὼ ἐν ὕδατι βαπτίζων.» 
Σύνες οὖν ὅπως ἄνδρα λέγων, χαὶ ἁμνὸν ὀνομάζων 
αὐτὸν, οὐχ ἕτερον eival φησι τὸν αἴροντα τὴν ἆμαρ- 
τίαν τοῦ χόσµου, xal τὸ µέγα τοῦτο καὶ ἐξαίσιον 
ἀληθῶς καὶ θεοπρεπὲς ἀξίωμα προσνενέµτχεν 
αὐτῷ. Ἔμπροσθεν δὲ xal πρῶτον Ὑενέσθαι φησὶν 


6 αὐτοῦ, καίτοι κατόπιν Ὑενόμενον, χατά vé qnt τὸν 


τῆς xarà σάρχα Ὑεννήσεως χρόνον. Ei Υάρ ἐστιν 
ὀψιγενὴς καθὸ ἄνθρωπος ὁ Ἐμμανουὴλ, ἀλλ᾽ ἣν πρὸ 
παντὸς αἰῶνος ὡς θεός. Αὐτοῦ τοιγαροῦν χαὶ τὸ 
πρόσφατον ἀνθρωπίνως, καὶ τὸ ἀῑδιον θεῖχῶς, ταύ- 
ς τοι xal ὁ πανάριστος Πέτρος, οὐ γυμνὸν, οὐδὲ 
ἄσαρχον χαταθεώµενον τὸν Λόγον, àAX ἐν σαρχὶ xal 
αἵματι πεφηνότα, σαφῶς τε χαὶ ἁπλανῶς τῆς εἰς 
αὐτὸν πίστεως τὴν ἀπόδοσι) ἐποιεῖτο, λέγων. «Σὺ 
εἶ ὁ Χριστὸς, ὁ Ylbc τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος » ᾿Αχήχος 
δὲ πρὸς τοῦτο" εΜαχάριος et, Σίµων, Βὰρ Ἰωνᾶ, ὅτι 
σὰρξ xal αἷμα οὐχ ἀπεχάλυφέ σοι, ἁλλ' ὃ Πατέρ 
µου, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς,.»ν Αλλ’ εἰ μὴ βαθὺ τὸ 
µυστήριον, καὶ Θεὸς ἦν ἓν σαρχὶ, ἄνθρωπος δὲ xav 
αὐτοὺς, χάριτι τὴν υἱοθεσίαν ἔχων, πῶς ἂν ὁδεήθη 
τοσούτου μυσταγωγοῦ, ὡς µηδένα μὲν τῶν i7 της 
γῆς ἀποχαλύψαι τῷ µαθητῇ, παιδευτὴν δὲ πρὸς 
εοῦτο λαχεῖν αὐτὸν τὸν Ἡατέρα;: Καὶ μὴν xai οἱ 
θεσπέσιοι µαθηταὶ, διαθέοντα ποτὲ τῆς θαλάττης τὰ 
νῶτα βλέποντες, χατατεθήἠπεσαν μὲν τὴν θεοσηµίαν, 
ὡμολόγουν δὲ τὴν πίστιν, λέγοντες' € Αληθῶς θεοῦ 
Υἱὸς sU». ἸΑλλ) εἰ νόθος ἑστὶ χαὶ Φευδώνυμος, xat 
εἰσποιητὸν ἔχει τὸ εἶναι Υἱὸς, ἐγχαλείτωσαν αὐτοῖς 


τὴν ψευδηγορίαν, xai τοῦτο ὁμωμοχόσι. Ἡροστεθείχασι yàp τὸ, ἀληθῶς, Yibw αὐτὸν εἶναι διαδεξαιού- 


µενοι τοῦ θεοῦ xat Πατρός. 

B. Optime dixisti. 

Α. Quo pacto autem etiam proprios liabet ange- 
los Filius hominis, et splendet in gloria Patris sui 
eum angelis suis*? Et rursus: « Et. mittet Fi- 
lius hominis angelos suos 5. » Si vero adhuc fi- 
: dem derogant et increduli sunt, cum eum divina 
gloria adeoque splendida atque eximia dignitate 
ornatum videant, audient ipsummet dicentem : «Si 
mihi non credítis , operibus meis credite*. » Et 
rursus : « Si non facio opera Patris mei, ne creda- 


1 Joan. 1, 29-21. 


* Matth. xvi, 10, 17. 
6 Joan. x, 58. 


* Matth... xiv, 93. 


B. "Αριστα ἔφης. 

A. Πῶς δὲ xai ἰδίους ἔχει τοὺς ἀγγέλους » YU; 
τοῦ ἀνθρώπου, διαπρἑτει δὲ καὶ ἓν τῇ δόςῃ τοῦ 
Πατρὸς αὐτοῦ μετὰ τῶν ἀγγέλων αὐτοῦ, Καὶ πάλιν, 
εΚαὶ ἀποστελεῖ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου τοὺς ἀγγέλους 
αὐτοῦ. » El δὲ xai ἀπιστοῦσιν ἔτι, χαὶ δόςη θεοπρε- 
πεῖ xai τοῖς οὕτω λαμπροῖς καὶ ὑπερτάτοις ἀξιώ- 
µασιν ὁρῶντες χατεστεµµένον, ἀχούτονται λέγοντοης 
αὐτοῦ. « El ἐμοὶ οὐ πιστεύετε, τοῖς ἔργοις pco 
πιστεύετε. » Καὶ πάλιν’ ε El οὐ rou τὰ ἔργα τοῦ 


* Matth. xvi, 7. * Matth, αι, d. 


953 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XV. 


910 


Ἡατρός µου, uh πιστεύετέ µοι. Eb δὲ ποιῶ, xÀv A. tÍs mili. Sed si facio, et si mihi non creditis, ope- 


ἐμοὶ μὴ πιστεύητε, τοῖς ἔργοις µου πιστεύετε.» Τὸ 
Υὰρ ἓν ἀνθρώπῳ βλέπειν τῆς ἀφράστου δόξης τὴν 
ὑπεροχὴν, οὐχ ὡς ἀλλοτρίαν μᾶλλον ἤγουν Ev χάρι- 
τος µέρει προσπεπορισµένην, ἀλλ' ἰδίαν αὐτοῦ, πῶς 
οὐχ ἀναπείσει, ὅτι θεὸς ἣν ἐν εἶδει τῷ χαθ᾽ ἡμᾶς, 
wa Υἱὸς ἀληθῶς τοῦ ἐπὶ πάντας θεοῦ ; 

B. Ἑαυτοῦ, φησὶ, τοὺς ἀγγέλους εἶναι διϊσχυρί- 
σατο, xal τῶνδε τῶν σηµείων Ὑέγονεν ἀποτελεστὴς, 
ἑνοιχοῦντος αὐτῷ τοῦ Λόγου, δόξαν δὲ τὴν ἰδίαν 
αὐτῷ καὶ τὸ ἑνεργὲς ἐχνενεμηχότος. Γέγραπται γὰρ, 
ὅτι « Ἰησοῦν τὸν ἀπὸ Ναζαρὲτ ὡς ἔχρισεν αὐτὸν ὁ 
8e! Πνεύματι ἁγίῳ καὶ δυνάµει, ὃς διῆλθεν εὔεργε- 
τῶν, xal ἰώμενος πάντας τοὺς χαταδυναστευοµένους 


ὑπὸ τοῦ ὅδ.αδόλου.» Κεχρισµένος οὖν xaX δυνάμει 
Β 


xai Ἠνεύματι, τερατουργὸς fv. 

Φησὶν ὁ πάνσοφος Παῦλος» « Αλλ᾽ ἡμῖν εἷς θεὶς ὁ 
llazhp, ἐξ οὗ τὰ πάντα, χαὶ ἡμεῖς δι αὐτοῦ, xai eT; 
Κύριος Ἰπαοῦς Χριστὸς, δι οὗ τὰ πάντα, καὶ ἡμεῖς 
δι) αὐτοῦ. » Πῶς οὖν, εἰπέ pot, δι ἀνθρώπου τὰ 
πάντα; ἀνβότου δὲ xal ἀμέσως ὡς Yibc Πατρὶ ουν» 
τάττεται, μεσολαθοῦντος οὐδενός; Εἶτα ὅποι «otl 
τὸν Μονογενῆ θήσομεν εἰς τὸν αὐτοῦ τόπον ἀναθιθά- 
ζοντες τὸν ἄνθρωπον, καὶ τοῦτο, χαθά φησιν, ἑνερ- 
γούμενον παρ᾽ αὐτοῦ, xal 6i αὐτὸν τεµώμενον; "Ap" 
οὐχ ἐχδέδηχε τὸ εἰκὸς 6 λόγος αὐτοῖς ; οὐκ Et φέ- 
ρεται σχοποῦ, xal ὡς τῆς ἀληθείας ὁλοτρόπως 
ἡμαρτηχὼς, γελῷτο ἂν ἑνδίχως; 


D. "Ανθρωπος, φηδὶν, ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος ὠνόμασται C 


- ribus meis credite |. » Cum enim ineffabilis glorise 


excellentia in homine eernatur, non ut alieua ab 
ipso aut per gratiam collata, sed propria ipsius, 
quomodo non persuadeat nobis quod Deus erat in 
forma nostra simili et Filius vere supremi Dei? 


B. Suos, inquiunt, angelos esse dixit, et miracula 
edidit, ob inhabitans in se Verbum , gloriam suam 
el vim atque efficaciam ipai tribuens. Scriptum est 
enim : « Jesum Nazarenum, unxit ipsum Deus 
Spiritu sancto et virtute, et transivit juvans et sanans 
owmnes obsessos a diabolo *. » Unctus itaque vir- 
tuie et Spiritu, miracula edebat. - 


Ait sapientissimus Paulus : « Sed nobis unus 
Deus Pater, ex quo omnia, el nos ex ipso : et 
unus Dominus Jesus Christus, per quem omnia, 
et nos per ipsum *. » Quomodo igitur, obsecro, 
per hominem sunt omnia? quam vero ob cau- 
sam immediate ut Filius Patri adjungitur, ne- 
mine interveniente ? deinde ubinam tandem Uilge- 
nitum collocabimus, si hominem in ipsius loeum 
evehimus ; et quidem, ut ipsi volunt, vi ac virtute 
ab ipso insignitum, gloriaque per ipsuin affectum ? 
Anne tibi illorum rationes absurda et a scopo aber- 
rantes, atque adeo a veritate prorsus alienz, risu 
inerito excipiendse videntur? 

B. Verbum Dei , inquiunt, vocatur homo, hujus- 


κατὰ τοιόνδε v:và τρόπον. Ὥσπερ γὰρ ὁ παρ᾽ αὐτοῦ — cemodi quadam ratione. Quemadinodum eniin homo 
ληγθεὶς ἄνθρωπος, ἐγεννήθη μὲν ἓν Βηθλεὶμ τῆς qui ab ipso assumptus est natus. quidem est in 
Ἰονδαίας, εἴρηται δὲ Ναξωραῖος, διὰ τὸ οἰκῆσαι τὴν — Bethlehem διά * : dictus autein. est Nazarseus, 
Ναναρὲτ, οὕτω καὶ ὁ Θεὸς Λόγος, ἄνθρωπος ὀνομά- — quod in Nazareth habitaret 5 ; ita et Deus Verbum 


ζεται, διὰ τὸ χατοιχῆσαι ἐν ἀνθρώπῳ. 

À. Ὢ φρενὸς Υραηπρεποῦς, xal νοῦ παρειµένου, 
χαλβατταρίζειν εἱδότος, καὶ ἕτερον οὐδέν. Ἐχνήνατε, 
οἱ µεθύοντες, ἐξ οἴνου αὐτῶν , ἐπιφωνείτω τις τοῖς 
διεναντίας, τί πφραδιάζεσθε τἀληθὲς, xaX τῶν θείων 
δογμάτων τὴν δύναμιν παρευθύνοντες, ἔξω φέρεσθε 
ερἰόου τῆς βααιλιχῆς: Γέγονε γὰρ , ὣς ἔοιχεν, οὐχ 
ἔτι μὲν σὰρξ ὁ Λόγος χατὰ τὰς Γραφὰς , ἀνθρωπο- 
πολίτης δὲ μᾶλλον, xal ἦν ἀχόλουθον αὐτὸν άνθρω- 


vocatur bomo, quia inhabitat in bomine. 

À.O anilia commenta, merasque nugas, verba, voces 
praiereaque nibil | Evigilate, temulenti, ez vino ve- 
stro, meritoquis hzreticisocclamet. Quid veri- 
tati vim infertis ? et divinorum dogmatum virtutem 
subvertentes, a via regia deflectitis ? Neque enim, ut 
videtur, Verbum caro factum est, sed potius ἆνθρωπο- 
πολίτης, hoc est, bominis incola, et conveniens fuerit 
illum non hominem sed humanum vocare : quemad- 


παῖον μᾶλλον, οὑκ ἄνθρωκον ὀνομάζεσθαι, χαθάπερ — modumet qui Nazareth inhabitavit Nazarenus dictus 
ἀμέλει καὶ ὁ χατοιχήσας τὴν NaQapir, Nagopalo; ΄ est, non Nazareth. Quinimo nihil prorsus obstiterit, 
ὠνόμασται, xal οὐ Ναζαρέτ. Εἴργει δὲ, οἷμαι, παν- οἱ commentum illorum vcrum est, hominem vocari 
τελῶς οὐδὲν, εἴπερ εὖ ἔχειν οἵἴονται τὸ σφίσιν αὐτοῖ — una cum Filioetiam Patrem et Spiritum sanctum.lla- 
ἀσυνέτως ἐξευρημένον, ἄνθρωπον ὀνομάζεσθαι σὺν — bitat enim in nobis per Spiritum, sanctze et consub- 
Yio τὸν Πατέρα xai κροσέτι «b Πνεῦμα τὸ ἅγιον. — atantialis Trinitatis plenitudo. Unde et Paulus inquit : 
Κατοιχεῖ γὰρ ἐν ἡμῖν διὰ τοῦ Πνεύματος, τῆς ἁγίας ε An nescitis quod templum Dei estis, οἱ Spiritus 
τε xai ὁμοουσίου Τριάδος τὸ πλήρωμα. Καὶ γοῦν ὁ Dei inhabitat in vobis * ? » Quin el. ipsemet Chri- 
Παῦλός φησιν’ « Οὐκ οἴδατε ὅτι ναὺς Θεοῦ ἐστε, xal — stus : « Si quis amat me, sermonem meum servabit, 
τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ xatotxet àv ὑμῖν; » Καὶ μὴν etPater meus diliget eum , οἱ venieuus, ac mansio- 
xal αὐτὸς ὁ Χριστὸς, « Ἐάν τις ἀγαπᾷ µε, τὸν λόγον nem apud eum faciemus 7. » Ceterum Pater nuila 
µου τηρήσει, xat ὁ Πατήρ µου ἀγαπήσει αὐτὸν, καὶ ratione dictus est lomo, ut nee Spiritus sanctus, 
ἐλευσόμεθα, xai μονὴν παρ᾽ αὐτῷ ποιησόµεθα. » quis in nobis babitarunt. Sed Irrident isti incarna- 


* Joan. x, 37... * Act. 4, 98. * | Cor. vin, 6. * Matth. ui, 5, ? Joan. 


xiv, 73. 


5 Luc. n, 51... * I Cor. ii, 16; 


PaTROL. GR. CXXX. 91 


971 


sie dogmata ad absurdum detorqueutes, At nostra 
rursum procedat oratio, omissis illorum deliriis. 
Si enim ideo miracula edidit, quia Verbum in ipso 
erat , unum aliquem sanctorum prophetarum ipsum 
csse statuunt, Nam et miracula per manus prophe- 
tarum edidit. Si vero ii his Filiura statuunt, pro- 
phetice sive apostolice: conditionis ipsum faciunt. 


EUTHYMII Z:GABENI 
tionis mysterium adeo recta atque veneranda Eccle- A 


'AAX εἴρηται μὲν οὐδαμῶς ἄνθρωπος ὁ Πατλρ, οὔτε 
μὴν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, διὰ τὸ χατοιχεῖν ἐν ἡμῖν. 
Γελῶσιε δὲ οὗτοι τῆς ἑνανθρωπήσεως τὸ µυστῄριον, 
περιτρέποντες εἰς τὸ ἀπηχὲς τὰ οὕτως ὁρθὰ καὶ 
ἀξιάχουστα τῆς Ἐχχλησίας δόγµατα. ID3y ἴτω πάλιν 
ἡμῖν χατὰ ῥοῦν ὁ λόγος, τοῖς ἐχείνων ἐμετοῖς τὸ 
χαιρεῖν εἰπών. El γὰρ, ἐπείπερ ἣν ὁ Λόγος ἐν αὐτῶν 
σημείων γέγονεν ἀποτελεστὴῆς, ἕνα που τάχα τῶν 


ἁγίων προφητῶν qas αὑτόν. Ἐνήργηχε γὰρ διά χειρὸς ἁγίων τὰς θεοσηµίας. El δὲ iv τούτοις εἶναι 
φασι τὸν Yibv, ἐν προφητιχοῖς αὐτὸν Ίγουν ἀποστολιχοῖς χαταχοµ/ζουσι µέτροις. 


B. Nopne enim, inquiunt, dictus est propheta et 
apostolus ? Neque enim falleris. 

Α. Moyses quidem dixit iis qui erant ex sanguine 
]srael : « Prophetam vobis suscitabit Dominus Deus 


B. 05 γὰρ εἴρηται, φασὶ, προφήτης xal àmóotolos ; 
οὐχ ἂν διαφεύσαιο. 

Δ. Ὁ Μωσῆς μὲν ἔφη τοῖς ἐξ αἵματος Ἱσραλλ' 
ε Προφήτην ὑμῖν ἀναστήσει Κύριος ὁ eb; ὑμῶν ἐκ 


vester ex fratribus vestris, sicut me '. » Quin et p τῶν ἀδελφῶν ὑμῶν, ὡς ἐμέ. » Γέγχραφε δὲ xai ὁ 


divinus Paulus scribit: « Unde, fratres sancti, 
vocalioris coelestis participes, considerate apostolum 
et pontificem confessionis nostra Jesum *. » 

Quemadmodum vero cum sit natura Deus, οἱ 
vere Dominus, formam servi accepi!, utpote ip ea 
natus, et nostra assumpsit : ita quoque εἰ prophe- 
tim spiritum dedit, et apostolus constituens, et pon - 
tifices creans, factus est per ownia similis fratri- 
bus. ita enim vocatus est et proplieta, et apostolus, 
et pontifex. 

D. Coterum, ut etiam dent ipsum esse prophetam, 
Bon lanquam unum ex prophetis factum  dicuut, 
sed potius longe illos superare. Hi enim certam ac 
definitam proeo ac visum fuit Deo gratiam conse- 
culi sunt, et qua in tempore ipsis accidit : hic vero 
pleuus erat Deitatis etiam ex ipsa statim nativitate. 
Aderat euim ipsi Deus exsistens Verbum. 

À. Ergo quantitate gratiz, οἱ longinquitate tempo- 
ris superavit Christus eos qui ante ipsum  exstite- 
runt sanctos prophetas : atque hoc est. in ipso exi- 
mium. Propositum vero est iuquirere, num prophe- 
ta omnino fuerit, non autem au. major aut minor, 
aut superior : ita ut in eo quod sit propheta, εἰ 
quod non excedat nosteram  conditioneu, humilitas 
ejus cousistat, (tametsi id ab inilio. exstitiése cen- 
seatur, sicut et divinus Baptista, dequo dieit beatus 
angelus: « Et. Spiritu sancto replebitur adhuc in 
. Ulero matris sue *, » Deinde quomodo hie quidem 
crat servus, ille vero Dominica dignitate iltustris 1 
Λο de seipso beatus Joannes ita ait : « Qui ex terra 
est, terrena loquitur; » de Emmanuele vere : « Qui 
e supernis venit, supra omnes est *. » 


B. Atqui diserint fortasse e supernis, οἱ supra 
Omnes esse Verbum ex Deo Patre genitum ; veren- 
tur autem illi tribuere liumana, ne ipsum injuria 
afficere, gloriamque ipsius imminuere videantur. 
Heirco contendunt ipsam assumere hominein, eum- 
que sibiconjungere, in quem cadant et de quo di- 
cantur hominis proprietates ; iia ut Verbi ipsius 
natera nullum omnino detrimentum accipiat. 


Aiunt itaque Christum sanctificatum a Patre. 
! Deot. xvi, 15. * Dlebr. 11, 1... * Luc. 1, 45. 


θεσπέσιος Παῦλος * « Ὥστε, ἀδελφόὶ ἅγιοι, χλήσεως 
&noupavlou μέτοχοι, χατανοῄσατε τὺν ἀπόστολον καὶ 
ἀρχιερέα τῆς ὁμολογίας ἡμῶν Ἰησοῦν. » 

"ane δὲ θεὸὺς Qv φύσει καὶ Κύριος ἀληθῶς, ἔλαδα 
δούλου μαρφὴν, χα) ἐν αὐτῇ γεγονὼς, xat Ev απρ2σλή- 
Ψει τῶν καθ) ἡμᾶς, οὕτω xal τῆς προφητείας cb 
ΙΙνεῦμα διδοὺς. xaX ἁποστόλους ἀναδειχνὺς, xal κα- 
θιστὰς ἱερουρτοὺς, ὁμοιώθη χατὰ πάντα coi; ἁδελ- 
φοῖς * ὠνομάσθη γὰρ οὕτω, xal πρχρήτη-ς, xat ἁπό- 
στολος, καὶ ἀρχιερεὺς. 

B. Αλλ’ εἰ xal δοῖεν αὐτὸν εἶναι προφήτην, οὐχ 
ὡς ἕνα τῶν προφητῶν γενέσθαι φασὶν, ὑπερχεῖσθαι 
δὲ μᾶλλον πολὺ τὰ ἐχείνων. Ol μὲν γὰρ, µεµετρη- 
µένην χατὰ τὸ τῷ θΘεῷ δοχοῦν ἐσχήχασι χάριν, xal 


C ἐν χρόνῳ προσγενοµένην αὐτοῖς * 6 δὲ πλῥρης Tv της 


θεότητος, xat ἐξ αὑτῆς εὐθὺς τῆς γεννήσεως  συνΏν 
γὰρ αὐτῷ cb; ὢν ὁ Aóyo;. 

Α. Οὐκοῦν ἐν ποσότητι χάριτος, χαὶ ἓν (ιήχει 
χαιροῦ πεπλεονέχεηχεν ὁ Χριστλς, τοὺς πρὸ αὐτοῦ 
γεγονότας ἁγίους mpopf tac, xal τοῦτό ἐστιν ἐν 
αὐτῷ τὸ ἑξαίρετον. Πρόκειται δὲ πολυπραγμονεῖν, 
εἰ προφήτης ὅλως, xal οὔτι που τὸ μᾶλλον ^ τὸ 
μεῖον ὄχων, ἢἡ xal ὑπερχείμενος, ὡς Ev. γε τῷ εἶναι 
προφήτην, καὶ τῷ μὴ πέρα μέτρου τοῦ καθ ἡμᾶς, 
«b σµικροκρεπές ἔστιν αὑτῷ, κἂν el ἀπαρχῆς νοοῖτο 
τοῦτο ὑπάρχων, χαθάπερ ἀμέλει χαὶ ὁ θαυμάσιος 
Βαπτιστὴς περὶ οὗ φησιν ὁ µαχάριος ἄγγελος' « Καὶ 
Πνεύματος ἁγίου πλησθήσεται ἔτι àx χοιλίας μητοὺς 


D αὐτοῦ. » Elta τῶς ὁ μὲν fjv οἰκέτης, ὁ δὲ τοῖς ós- 


σποτιχοῖς ἀξιώμασιν ἐναθρύνεται; Καὶ ἑαυτοῦ μὲν 
πέρι, φησὶν ὁ µαχάριος Ἰωάννης, « Ὁ dy Ex τῆς 
γῆς, Ex τῆς γῆς λαλεῖ. » Περὶ δέ γε τοῦ "Epnuavosti- 
^e '0 ἄνωθεν ἐρχόμενος, ἑπάνω πάντων ἑστί. » 

B. Καίΐτοι φαζεν ἂν ἴσως, ἄνωθέν τε εἶναι, καὶ μὴν 
xai ἑπάνω πάντων, τὸν ix Θεοῦ Πατρὸς πεφηνότα 
Λόγον, δεδίασι δὲ προσνέµειν αὐτῷ τὰ ἀνθρώπινα, 
μὴ ἄρα πως ἀδικοῖνο δι’ αὐτῶν, καὶ χαταχοµίνοιτο 
πρὸς τὸ δυσκλεές. Ταύτῃ τοι διατείνονται λαθεῖν 
αὐτὸν ἄνθρωπον, ἑαυτῷ τε τοῦτον συνάψαι, περὶ ὃν 
ἂν γἐνοιτό τε χαὶ λέγοιτο τὰ ἀνθρώπινα. "Εσται δὲ 
ὅλως εἰς τὴν αὐτοῦ τοῦ Λόγου φύσιν, τὸ ὀλάθδος 
οὐδέν. 

Φασὶ τοιγαροῦν, Χριστὸν ἡγιάσθαι παρὰ τοῦ Πα- 
* Joan 1, οἱ. 


373 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. Xv. 


974 


τρός γέγραπται y Xp, ὅτι xol «Ἐμαρτύρησεν Ἰωάννης A Scriptum est enim: « Et testimonium perhibet 


λέγων * ὅτι Γεθέαμαι 5 Πνεῦμα χαταθαῖνον ἐξ οὗ- 
ρανοῦ, χαὶ ἔμεινεν ἐπ᾽ αὐτὸν, κΣγὼ οὐχ εἶδον αὐτὸν, 
ἁλλ᾽ ὁ πέμψας µε βαπτίζειν ἐν ὕδατι, ἑχεῖνός pot 
εἶπεν, Ἐφ' ὃν ἂν ἵδῃς τὸ Πνεῦμα χαταθαῖνον xai 
μένον ἐπ᾽ αὐτὸν, οὗτός ἐστιν ὁ βαπτίζων ἐν τῷ Πνεύ- 
pott τῷ ἁγίῳ. Κἀγὼ ἑώραχα καὶ μεμαρτύρηχα, ὅτι 
οὗτός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θ:οὔ. » Γέγραφε δὲ χαὶ ὁ 
Παῦλος περὶ αὐτοῦ” € "O τε γὰρ ἁγιάζων χαὶ οἱ 
ἁγιαζόμενοι ἐξ Evb; πάντες. » ᾿Αγιασθείη vp Ἠχιστά 
γε eb; ὢν ὁ Λόγος xal ἅγιο, χατὰ φύσιν. Λείπεται 
6h οὖν ἡγιάσθαι λέγειν τὸν ληφθέντα παρ) αὐτοῦ 
χατὰ σννάφειαν ἄνθρωπον. 


A. Εἶτα πῶς ὁ βεδαπτισµένος , xal τὴν ἐμφανῆ 
τοῦ Πνεύματος λαθὼν καταφοίτησιν, ky ἁγίῳ βαπτἰ- 
ζει Πνεύματι, χαὶ τὰ µόνῃ πρέποντα καὶ ἑοιχότα τῇ 
θεία φύσει πληροῖ; Χορηγὸὺς γάρ ἐστιν ἁγιασμοῦ, 
xai τοῦτο δειχνὺς, ὡς ἴδιον ἀγαθὸν ὁ ἑνανθρωπήῆσας 
Λόγος, σωματιχῶς, ἑνέφυστσε τοῖς ἁγίοις ἁποστόλοις 
λέγων, «Λλάδετε Πνεῦμα ἅγιον. ἄν τινων ἀφητε τὰς 
ἁμαρτίας. ἀφίενται' ἄν τινων χρατῆτε, χεχράτηνται.) 
Πῶς δὲ τὸν ἡγιασμένον ἑναργέστατα καταδειχνὺς ὁ 
θεσπέσιος Βαπτιστὴῆς, μεμαρτύρηκεν, ὅτι θὗτός ἐστιν 
ὁ Υἱὸς τοῦ θεοῦ, μηναδικῶς καὶ ἑνάρθρως: "Eb: 
γὰρ ὕντα τῆς ὑφ fip μυσταγωγὸν, ef πω ἕτερον 
ὄντα παρἀ γε τὸν ἀληθῶς ΥἼὸν ἡπίστατο, χατα- 
αγμᾶναι τὸ ἀληθὲς, λέχοντα σαφῶς , ὑὗτός ἐστιν. ὁ 
χατὰ συνάφειαν τὴν πρὸς τὸν φύσει χαὶ ἀληθῶς 
Yiv, δόσει τε xal χάρετι γεγονὼς Υἱός * ἁλλ᾽ οὐδὲν 


μὲν ἔφη τοιοῦτον, ἕνα δὲ καὶ «bv αὐφὸν ὄντα γινώ- C 


σκων, xat Ex Θεοῦ Πατρὸς Λόγον, xai x σπέρματος 
τοῦ Δαθὶδ χατὰ σάρχα, ἁγιασθΏναι µέν φησι, χαθὸ 
ἄνθρωπος, ἁγιάγειν δὲ αὖ, χαθὺ νοεῖται θεός. "Hv 
γὰρ, ὡς ἔφην, ἓν αὐτῷ τοῦτο κἀκεῖνο. Rl μὲν οὖν οὗ 
γέγονεν ἄνθρωπος, εἰ μὴ γεγέννηται xaxà σάρχα ix 
γνυναιχὸς , ἀποσοδοῦμεν αὐτοῦ ϱὰ ἀνθρώπινα. El δὲ 
ἀληθὲς, ὅτι χαθεὶς ἑαυτὸν εἰς χένωσιν Υέγονε χαθ᾽ 
ἡμᾶς, ἀνθότου τὰ δι ὧν ἂν νοοῖτο χεχενωµένος, 
ἀφιστᾶσιν αὐτοῦ , τῆς μετὰ σαρχὺς οἰκονομίας τὸ 
εὐτεχνὲς ἀδουλότατα παραλύοντες; 


B. Ἐὰν οὖν λέγητα:, xal δόξαν λαθεῖν, καὶ yevt- 
σῦαι Κύριος, ὑψωθῆναί τε παρὰ τοῦ Πατρὸς, χατα- 
στῆναι δὲ xal βασιλεὺς, ἀνάψεις ἄρα xal ταῦτα τῷ 
Gc Λόγῳ, xal οὗ πάντη τε xai πάντως ἁδιχήσεις 
αὐτοῦ τὴν δόξαν; 


A. Ὅτι μὲν οὖν, δόξης τε xal βασιλείας xal d 
piócn to; ἀληθοὺς, $ τοῦ Θεοῦ Λόγου µεμέστωται gs: 


σις, πῶς ἂν ἑνδοιάσειέ τις, ἁραρότως δὲ ὅτι xai ἓν 
ὑψώμασι νοεῖται τοῖς θεοπρεπεστάτοις; ἐπειδὴ tk 
πἐφηνεν ἄνθρωπος, ᾧ πάντα ἐστὶ δοτὰ χαὶ εἰσχεχρι- 
μένα, ταύτῃ τοι πλήρης ὑπάρχων xal ἐξ ἰδίου πλη- 
ῥώματος πᾶσι διδοὺς, ἀνθρωπίνως δέχεται, τὴν ἡμῶν 
πτωχείαν οἰκειούμενος, καὶ ἣν ἄηθές τε xal ξένον tv 
Χριστῷ τὸ παράδοξον, kv οἰκετιχῇ μορφῇ, χυριότη:, 


Joannes, dicens : Vidi Spiritum descendentem 
quasi columbam de coelo, εἰ mansit super eum, 
et ego nesciebam eum : sed qui misit me baptizare 
in aqua, ille mihi dixit: Super quem videris Spi- 
ritum descendentem, et manentem super eum, hic 
est qui baptizat. in. Spiritu sancto. Et ego vidi, ct 
testimonium perhibui quia hic est Filius Dei. » 
Quin et Paulus de ipso scripsit : « Sanctifi.ans 
enim et sancti(icati ex uno ounes *. » Neque enim 
Verbum, cum sit Deus, οἱ ex.sua natura sane 
cius, sanctificatum fuit. Superest igitur. sanctifl- 
catum fuisse hominem quem per conjuuctionem 
assumpsit. | 

A. Atqui quomodo is qui baptiza'us est, et in 
quem Spiritus manifeste descendit, in sancto Spi- 
ritu baptizat , eaque prostat quas soli divine na- 
(αγ sunt propria ? Sanctificationem enim largitur 
atque soppeditat. Quod quidem demonstraus Verbum 
proprium suam bonum esse, inspiravit. sanctis 
apostolis, dicens : « Accipite Spiritam sanctum : 
quorumcunque remiseritis peccata, remittuntur : 
quorumcunque retinueritis, retenta sunt ?. » Quo 
pacto autem sanctificatum manifestissime ostendens 
divinas Baptista, testatus. est, quod hic sit Filius 
Dei, singulariter ac solus ? Oportebot enim hune 
orbis terrarum doctorem, si modo alium a vero 
Filio cognoscebat, rei veritatem explicare, aperte- 
que dicere : Hic est qui ratione conjunctionis cum 
eo qui natura ac vere Filins est, beneficio et gra- 
ti» factus est. Filius, Carterum. nihil bnjusmodi 
dixit : sed nnum atque eumdem esse sciens, et ex 
Dco Patre Verbum, et ex semine David secundum 
carnem, sancetificatum quidein ait, quatenus homo 
est ; ac rursns sanetificare, quatenus est Deus. Erat 
enim, ut dixi, et boc et illud. Si ergo non est 
factus humo, si non natus est ex muliere secundum 
catnem, avellimus ab ipso human: naturse 
proprietates. At si verum est quod se demiserit ad 
exinanitionem, et factus sil nostri similis, quam- 
obrem ea per qua exinanitionem subiit, ipsi deira 
bunt administealionis in carne artificium imperi. 
üssime convellentes ? 


D. Si ergo dicatur etiam gloriam accepisse, el 


p factus est Dominus, atque exaltatus. esse a Patre, 


declaratusque esse rex, ascribesne etiam hzc Dee 
Verbo citra ullam glorie ipsius imninutionem ? 


À. Quod quidem Dei Verbi natura omni gloria et 
regno atque dominatione vera referta sit, quonam 
pacto cuipiam dubium esse queat, qnodque divina 
diguitas convenienter ei tribuatur? Cum vero factus 
est homo, eui omnia sunt data atque aseititia, ea 
ratione lametsi omnibua abundet, et ex sua ple- 
nitudine omnibus impartiatur, humano more acci- 
pit, novumque est et insuditum in Christo mira- 
eulum, in. servili forma, dominatio ; in humana 


! Joan. 1, 23-04. * Hebr. 1, 11. * Joan. xx, 93-95. 


^ 


*J15 


EUTHYMII! ZIGABENI - 976 


tenuitate, gloria divina, et regia dignitas in servj- A ἓν ἀνθρωπίνῃ σµικροπρεπείᾳ, δόξα θεοπρεπὴς, καὶ 


tute, quantum ad humans nature conditione 
attinet ; et. humilitas summa eminentia praedita. 
Factus est enim bomo Unigenitus, non ut in exina- 
nitione permanest, sed ul accipiens cuim ea ejus 
proprietates ; Deus tamen naturaliter esse etiam 
hoc pacto intelligatur, hominisque naturam ἐν seipso 
illustrei, sacrarum ac divinarum dignitatum parti- 
cipem ipsam declarans. Nam et sancti Filium, 
eiiam postquam factus est homo, gloriam Dei ac 
Patris, et regem ae Dominum appellant. Isaias 
enim ita ail: « Sicut homo vindemiat oleam, ita 
viudemiabunt eos, et quando cessaveril vindemia, 
isti voce clamabüni, Qui vero relicti fuerint. super 
terram, exsultabunt cum gloria Domini *. » Et 
rursus alius quidam e sanctis : « llluminare, inquit, 
Jerusilem, Venit enim lumen tuum, et gloria Do- 
mini super te orta est. Quia ecce tenebra operient 
Aerram, et caligo populos: super te autem orietur 
Dominus, et gloria ejus in te videbitur *. » Et 
Jacobus ejus discipulus : « Fratres, inquit, nolite 
in personarum acceptione habere fidem Domini 
nosiri Jesu Christi glorie *. » Petrus vero : « Si 
exprobramini in Christo, beati eritis, quoniam quod 
est honoris glori: et virtutis Dei, et qul est ejus 
Spiritus super vos requiescet *. » 


Sufficiunt jam hec. Caeterum hoc mibi di- 
cas velim, quomodo intelligendum sit illud de 
Christo scriptum : « Qui in diebus carnis suz 
preces supplicationesque ad eum qui possit ipsum 
salvum facere a morte cum clamore volido et la- 
crymis offereus, exaudilus est pro sua reverentia. 
Et quidem cum esset Filius Dei, didicit ex iis qua 
passus est, obedientiam. Et consummatus factus 
est omnibus obtemperantibus sibi causa salutis 
sterne 5. » Adjiciam vero dictis etiam illud : 
* Deus meus, Deus meus, quare me dereliquisti * ? » 
Aliena enim hzc esse dicunt a Deo Verbo, atque 
ego quidem dignitate ipsius atque excellentia longe 
inferiora ea esse judicaverim. 

A. Quin et egoipse facile intelligo hzc non 
convenire Verbo genito ex Deo Patre, si illad ab 
adminiswratione in carne removeamus, neque ad- 
mittamus id quod Scriptura testatur, quod nimi- 
rum factus sit caro. Cum vero hoc firmiter tenea- 
mus et dubitatio hac in re cum impietate sit 
conjuncta, incarnationis mysterium quantum fieri 
potest perpendamus. Apparuit itaque nobis Verbum 
ex Deo in forma nostro simili, innumeris modis 
humanam naturam juvans, optimeque nobis de- 
monsirans viam quie ad optima quzque deducit. 
Necesse itaque erat ut diceremus, cum tentatio 
invadit eos qui ob dilectionem Dei periclitantur, 
quales oporteat esse eos qui laudabilem atque exi- 
miam vitam instituere velint : utrum ad ignaviam 


! [sa. xxiv, 15, 14. 


* [sa. Lx, 1, 2. * Jac. n, f. 
Matth. xxvii, 46. tnt 


βασιλείας αὐχήμασιν ἑστεφανωμένον, τὸ ὑπὸ ζυγ»», 
τό γε fjxov εἰς ἀνθρωπότητος µέτρον, χαὶ ἐν ὑπερτά- 
ταις ὑπεροχαῖ», τὸ ταπεινόὀν. Γέγονε γὰρ ἄνθρωπος € 
Μονογενῆς, οὐχ ἵνα τοῖς τῆς κενώσεως ἑναπομείνη 
µέτροις, ἀλλ᾽ ἵνα λαθὼν σὺν αὐτῇ τὰ αὐτῆς, θεὸς iv 
φύσει, xai οὕτω γνωρίζηται, xal τὴν τοῦ ἀνθρώπο» 
χατασεμνύνῃ φύσιν ἐφ᾽ ἑαυτῷ, µέτοχον αὐτὴν ἆπο- 
φήνας ἱερῶν xal θείων ἀξιωμάτων ΄ εὑρήσομεν δὲ 
xai αὐτοὺς τοὺς ἁγίους, δύξαν ὀνομάζοντας τοῦ Θεοῦ 
καὶ Πατρὸς, xai µέντοι Χαὶ βασιλέα, καὶ προσέτι 
Κύριον, τὸν Yibv, χαὶ ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος. Ἡσαῖας 
μὲν γὰρ ὧδέ πη φησίν' « "Ov τρόπον ἐὰν ἄνθρωπος 
καλαμᾶται ἑλαίαν, οὕτω χαλαμίσογται αὐτοὺς, xa 
ἐὰν παύσηται ὃ τρυγητὸς, οὗτοι φωνῇ βοήῄσονται’ οἱ 
δὲ καταλειφθέντες ἐπὶ τῆς γῆς, εὐφρανθήσονται ἆμσ 
τῇ δόξῃ Κυρίου.» Καὶ πάλιν ἕτερος τῶν ἁγίων, 
€ Φωτίζου, φησὶν, Ἱερουσαλὴμ' χει γάρ σου τὸ φῶς, 
καὶ 4j δόξα Κυρίου ἐπὶ σὲ ἀνατέταλχεν. Ἰδοὺ σκότος 
xai γνόφος χαλύψει γῆν, ἐπὶ δὲ σὲ φανήσεται Κύριος, 
xai δόξα Kupiou ἐπὶ σὲ ὀφθῆσεται.) Ἰάχωδός γε 
μὴν ὁ αὐτοῦ µαθητὴς, « ᾿Αδελφοὶ, qnot, μὴ ἐν προσ- 
ὠποληψίαις ἔχετε τὴν πίστιν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἵη- 
coU Χριστοῦ τῆς δόξης.» Πέτρος δὲ αὗ 6 θεσπέσιος, 
« El ὀνειδίζεσθε ἐν Χριστῷ, µαχάριοί &ote τῆς δό- 
ξης, xai τὸ τοῦ θεοῦ Ηνεῦμα ἑἐφ ὑμᾶς ἀναπέπαυ- 
ται.» 

Άλις μὲν δὴ τῶν τοιούτων ἡμῖν, ὦ γενναζε. 
ὥράξε δὲ ὅπως πρὸς ἡμῶν «εῖσθαι πρέπει «b 


C περὶ Χριστοῦ γεγραµµένον, € Ὃς iv ταῖς ἡμέραις 


τῆς σαρχὺς αὐτοῦ, δεῄσεις τε xal ἱχετηρίας πρὸς 
ὃν δυνάµενον σώζειν αὐτὸν Ex θανάτου, μετὰ xpav- 
γῆς ἰσχυρᾶς xaX δαχρύων προσενέγχας, xai εἰδακου- 
σθεὶς ἀπὸ τῆς εὐλαδείας , χαίπερ ὢν Υἱὸς, ἔμαθεν, 
ἀφ᾿ ὧν ἔπαθε, τὴν ὑπαχοὴν, xat τελειωθεὶς, ἐγένετο 
tel; ὑπακούουσιν αὐτῷ αἴτιας σωτηρίας ἀχαταλύ- 
του”) προσεποίσω δὲ χἀχεῖνο of; ἔφην, τὸ, « θεἑ 
μου, Θεέ µου, ἵνα τί µε ἐγχατέλιπες; » ᾽Απεοιχότα 
γὰρ εἶναί φασι τὰ τοιάδε τῷ Θεῷ Λόγῳ, χαὶ ἡττῆ- 
σθαι πολὺ τῆς ἑνούσης ὑπεροχῆς αὐτῷ φαίην ἄν. 


Α. Ἴσημι xai αὐτὸς ἐγὼ, μὴ ἂν ἁρμόσαι ταυτὶ 
τῷ ix θεοῦ Πατρὸς «φῦντι Λόγῳ, ἑξωσθέντος τοῦ 
ερόπου τῆς olxovoulac, καὶ οὐχ εἰσδεχθέντος πρὸς 


Ὀ ἡμῶν τοῦ, ὅτι γέγονε σὰρξ χατὰ τὰς Γραφάς. 


Ἐπειδὴ δὲ πρὸς τοῦτο διερηρείσµεθα, xaX τὸ ἑνδοιά- 
ζειν ὅλως δυσσεθείας ἔχει γραφῖν, fpe τῆς olxo- 


wh. τὸ βάθος, ὡς ἔνι, χατασχεπτώµεθα. Ἐπέφανε 


ν ἡμῖν iv εἴδει τῷ χαθ ἡμᾶς ὁ ix Κυρίου 
Πατρὸς Λόγος, χατὰλ µυρίους ὅσους ὀνήσων τρό- 
πους τὰ ἀνθρώπινα, χα) χαταδείξων €) µάλα civ 
εἰς πᾶν ὁτιοῦν τῶν τεθαυµασµένων ἁποχομίζουσαν 
τρίδον. "Hv οὖν ἀναγκαῖον ἀναμαθεῖν, πειρασμοῦ 
καταθέοντος τοὺς τῆς εἰς Gcbv ἀγάπης ἕνεχα χινὸ»- 
νεύοντας, ὁποίους τινὰς εἶναι χρὴ τοὺς τὴν εὐχλεᾶ 
xai ἐξαίρετον πολιτείαν xat ζωὴν χατορθοῦν ἠρημέ- 


ΣΙ Petr. iv, 14. * Hebr. v, 7 9. ὁ Ριε. Xx;, 1; 


977 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XV. 


9.5 


νους, πότερα µεθιεµένους xal ἀναπίπτοντας εἰς τὸ A pronos, et deliciis deditos, hilaritatique et gaudio 


ῥάθυμον, xat οὐκ Ev xatpip τρυφῶντας xal εὔρυνο- 
µένους εἰς εὐθυμίαν, f) συντεινοµένους εἰς λιτὰς, xal 
δεδαχρυμένους ὁρᾶσθαι τῷ σώζοντι, xal «hv παρ' 
αὐτοῦ διφῶντας ἐπιχουρίαν, xal μέντοι xai εὖαν- 
δρίαν, εἴπερ ἕλοιτο xai παθεῖν ἡμᾶς. "Ἔδει τε πρὸς 
τούτοις εἰδέναι χρησίµως, ὅποι ποτὲ ἄρα «b τῆς 
ὑπαχοῆς διέξεισι πέρας, καὶ διὰ ποίων ἔρχεται γε- 
ρῶν, ὅσος τε xal olo; τῆς ὑπομονῆς ὁ μισθός. Γέγονε 
τοίνυν ὑποτύπωσις τῶν τοιούτων ἡμϊν ὁ Χριστὸς, xai 
πρός Υε τοῦτο ἡμᾶς ἐμπεδοῖ λέγων ὁ θεσπέσιος Πέ- 
ερος' € Ποῖον γὰρ χλέος, εἰ ἁμαρτάνοντες καὶ κολα- 
φιζόµενοι ὑπομένετε; "ÀJ! εἰ ἀγαθοποιοῦντες ὑπο- 
µένετε, τοῦτο χάρις παρὰ θεῷ, ὅτι xal Χριστὸς 
ἀπέθανεν ὑπὲρ ὑμῶν, ὑμῖν ὑπολιμπάνων ὑπογραμ- 
μὸν, ἵνα ἐἑπαχολουθήσητε τοῖς ἴχνεσιν αὐτοῦ.» Obx- 
οὖν, οὐ γυμνὸς ὧν ἔτι xal τῶν τῆς χενώσεως ἁμέτ- 
οχος τρόπων ὁ τοῦ θεοῦ Λόγος, ἀλλ’ ἐν ταῖς ἡμέραις 
τῆς σαρχὺὸς αὐτοῦ véyovev ἡμῖν ὑπογραμμὸ:ς, ἅτε 
xai ἀνεπιπλήκτως ἓξὺν αὐτῷ τοῖς τῆς ἀνθριωπότητος 
χρῆσθαι µέτροις, xal ἀνατεῖναι λιτὴν, καὶ καταστά- 
ξαι δάχρυον, xal δοχεῖν Ίδη πως καὶ δεῖσθαι τοῦ 
σώζοντος, xal µανθάνειν τὴν ὑπαχοὴν, καἰπερ ὄντα 
Ylóv. Κατατέθηπε γὰρ ὥσπερ τὸ µυστήριον ὁ πνευ- 
µατοφόρος, ὅτι φύσει τε χαὶ ἀληθῶς ὑπάρχων Yib;, 
xai τοῖς τῆς θεύτητος αὐχήμασιν ἐμπρεπὴς, χαθΏχεν 
ἑαυτὸν εἰς ταπείνωσιν, ὡς τῆς ἀνθρωπίνῆς πτωχείας 
ὑπελθεῖν τὸ σµικροπρεπές. Αλλ' fv εἰς ἡμᾶς, ὡς 
ἔρην, ὁ τοῦ πράγµατος τύπος, χαλὺς xaX ὀνησιφόρος" 
ὡς τό τοι μὴ χρῆναι διάττειν ἡμᾶς εἰς ἑτέραν ὁδὺν, 
xai οὐ [7p. καιροῦ] καλοῦντος εἰς εὐανδρίαν, ἀναμᾶ- 
θοι τις ἂν ἐντεῦθεν, xal ῥᾷστά γε δή. Καὶ γοῦν ἔφη 
Χριστὸς, ποτὲ μὲν, ὅτι xal « Mh φοδεῖσθε ἀπὸ τῶν 
ἀποχτιννύντων τὸ σῶμα, τὴν δὲ ψυχὴν μὴ δυναµέ- 
νων ἀποκτεῖναι ' φοδήθητε δὲ μᾶλλον τὸν δυνάµενον 
xaX φυχὴν xai σῶμα ἀπολέσαι ἓν γεέννῃ» ποτὲ δὲ 
ao, « EU τις θέλει ὀπίσω µου ἐλθεῖν, ἀπαρνησάσθω 
ἑαυτὸν, xal ἁράτω τὸν σταυρὸν ἑαντοῦ, xal ἆχολου- 
θείτω µοι.» Τὸ δὲ δεῖν οἴεσθαι χαταχολουθεῖν αὐτῷ, 
τί ἂν ἕτερον «Un, παρά ve τὸ χρῆναι χατανδρίζεσθαι 
πειρασμῶν, μετὰ τοῦ τὴν ἄνωθεν ἐπιχουρίαν αἰτεῖν, 


animum laxantes : au potius una precibus intentos, 
et lacrymantes coram Salvatore cerni, ct ipsius 
auxilium avide appetentes, fortique anitao pra- 
ditos esse, si eliam nos pati voluerit. Consultum 
praterea erat scire quis sit obedientia flnis, et 
qualis quantaque tolerauti:z merces «δι proposita. 
Horum itaque omnium figura,aique exemplum 
nobis factus est Christus, quod et divinus ille 
Petrus confirmat dicens : « Quz» énim est laus, si 
peccantes et colaphizati suffertis ? Sed si bene 
facientes patienter sustinetis, hec est gratia apud 
Deuin : quia et Christus passus est pro vobis, relin- 
quens vobis exemplum ut sequaminí.vestigiaejus *. » 
Proinde, non nudum et exinanítionis expers Dei 
Verbum, sed in diebus carnis sux factum est 
nobis exemplum ; adeo αἱ citra reprehensionem: 
liceat ei humanis moribus uti, el preces offerre, et 
lacrymas profundere, et Salvatorem exspectare 
stque implorare, et obedientiam discere, tametsi 
sit Filius. Attonitus enim quodammodo fnit mysteril 
maguitudine Apostolus Spiritu afflatus, «quod na- 
tura ac vere exsistens Filius, et divina gloria emt- 
nens, seipsum ad eam humilitatem deniiserit, ut 
liumanse inopie vilitatem subire non recusarit. Sed, 
υἱ dixi, negotii hujus exemplum ad nos magno 
nostro commodo spectabat : ut doceremur non 
debere nos in aliam viam deflectere, cum tempus 
fortitudinem poscat ; quod vel hinc optime quispiam 


C intellexerit. Christus enim alibi quidem inquit : 


« Nolite timere eos qui interficiunt corpus, animam 
autem Aon possunt occidere :.sed potius timete 
eum qui potest et animam οἱ eorpas perdere in 
gelienuam **. » Alibi vero : « Si quis vult post πιο 
venire, abnegel semetipsum, ei tollat crucem suanr 
et sequatur me *, » Quod autem oporteat ipsum 
sequi, quinam aliud significet, quam debere nos 
fortiter obsistere tentationibus, cuin invocatione 
auxilii divini, non negligenter ac remisse, sed potius 
utentes precibus ferventissimis, pias nobis ex oculis 
lacrymas exeutientibus. 


oóx ἀτημελῶς τε xal παρειµένως, κεχρηµένους δὲ μᾶλλον λιταῖς ταῖς ἑκτενεστάταις xai Χαθιέντας ὁμ- 


µάτων τὸ ἐξ εὐλαθείας δάχρνον; 
Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῶν περὶ τῆς ἐνώσεως Zxyollew. 
Τὸ τῆς ἑνώσεως χρημα κατὰ πολλοὺς ἐπιτελεῖται 
τρόπους’ διῃρημένοι Υάρ τινες κατὰ διάθεσιν καὶ 
γνώµην, xal διχονοοῦντες πρὸς ἀλλήλους, ἐνοῦσθ 
λέγονται κατὰ σύμδατιν φιλικὴν, tx μέσου ποιοῦντες 
τὰς διαφοράς ' ἑνοῦσθαι δὲ φαµεν xal τὰ ἀλλῆλοις 
κολλώµενα, fyouv συνηνεγµένα καθ) ἑτέρους τρό- 
πους, Ἡ χατὰ παράθεσιν, fj µίδιν, 1j χρᾶσιν ' ὅταν 
οὗ» ἑνοῦσθαι λέγομεν τῇ καθ) ἡμᾶς φύσει τὸν τοῦ 
θεοῦ Αόγον, χρείττων ὁρᾶται τῆς ἀνθρώπου διανοίας 
ὁ τῆς ἑνώσεως τρόπος οὗ Υάρ τοι καθ) ἕνα τῶν 
εἰρημένων ἐστίν ' ἀπόῤῥητος δὲ παντελῶς, xat οὐδενὶ 
τάχα τῶν ὄντων διεγνωσµένος, πλὴν ὅτι µόνῳ τῷ 
πάντα εἱδότι θεῷ. 


! [| Petr. η, 20, 21. 


Ejusdem ex Scholiis de wnione. 
Adunatio multis modis impfetur : sejuncti enim 
ponnulli affecta vel voluntate, et discordantes inter 


. 99, adupari dicuntur, per reconciliationem s ci1- 
"fem, deposita simultate. Adunari item dicimus ea 


quz sibi eonglutinantur, sive modis aliis conferun . 
tur, aut per compositionem, aut per mistionem, aut 
per temperationem. Quoties autem adunatum esse 
nostrz nature Dei Verbum dicimus; omni humana 
cogitatione adunationis ejus modus videtur esse 
superior. Neque cnim per suprs scriptos modos 
facta est arcana illa, et nulli penitus nota, nisi el 
cui omnia nota sunt, unio. 


979 EUTHYMIl ZIGADBENI 20980 
Et nihil mirum, si in hujusmodi cogitatione Α Καὶ θαυμαστὸν οὐδὲν, εἰ τῶν τοιούτων ἔννοιῶν 


vincamur, cum res nostras, quomodo se babeant, 
inquirentes, ultra modum nostre mentis invenlio- 
neu! esse confüteamur ; quonamque modo animam 
hominis suo corpori adunatam esse putemus ? Quis 
est qui id possit exprimere? Sed si oportet eos, qui 
parva ea vir.intelligere soleant; imo et ees qui 
valeant-intelligere, tam subtiles res et omnein ra- 
tionein transcendentes conjectare : dicimus quod 
deceat cogitare (quamvis minor sit oratio ad veri- 
latem) talem esse adunatioueim ipsius Eumauuel, 
qualem quis intelligat animam hominis ad suum 
corpus habere. — [Anima enim omnia qus sunt 
rorporis, esse reputat sua, licet per naturam pro- 
priam expers sit passionibus corporis, et natu- 
ralibus, et qux extrinsecus accedunt : movetur enim 
rorpus in concupiscentias naturales, et consentit 
anima, et nullo licet modo participans, concupi- 
scentie tamen exitum delectationem propriam du- 
cit. Et si forte ferro corpus percutiatur, aut tor- 
queatur, condolet illa quidem, quod suum corpus 
patiatur : ipsa vero in sua natura nullum patitur 
omnino tormentum. 

Tamen super hoc quoque dicimus esse aduna- 
tionem, que est in. Emmanuele facta : erat. enim 
necesse cum suo corpore adunatam ei animam «o- 
lere, — ut dum timebat passiones, subditam cer- 
vicem Deo submitteret]. De Deo autem Verbo con« 
dolere passionibus nefas est dicere : impassi- 


ἠττώμεθα ὃτε τὰ καθ) ἡμᾶς αὐτοὺς ὅπως ἂν ἔχοι 
διερευνώµενοι, τῆς ἑνούσης ἡμῖν διανοίας ἐἑπέχεινα 
τὴν χατάληψιν ὁμολογοῦμεν ὑπάρχειν. Τίνα γὰρ τρ/- 
πον ἡνῶσθαι νοοῦμεν τὴν τοῦ ἀνθρώπου ψυχὴν τῷ 
ἰδίῳ σώματι; Τίς ὁ φράσαι δυνάµενος: El δε χρὴ, 
μικρὰ xal μόλις ἐννοεῖν εἰωθότας, χαὶ λαλεῖν ἰσχύον- 
τας, τῶν οὕτως ἰσχνῶν , xal ὑπὲρ νοῦν xal λόγον 
πραγμάτων χατατεχµήρασθαν, φαμὲν, ὅτι πρέποι ἂν 
ἐννοεῖν. µείων δὲ πάντως τῆς ἀληθείας ὁ λόγος * του- 
αύτην εἶναι τὴν ἕνωσιν τοῦ Ἐμμανουὴλ, ὁποίανπερ 
ἂν λογίσαιτό τις καὶ τὴν [ Io. τῆς τοῦ ἀνθρ. dy :] 
«oU ἀνθρώπου φυχὴἣν πρὸς τὸ ἴδιον σῶμα. Οἰχειοῦται 
γὰρ ὁ quy τὰ τοῦ σώματος, χαίτοι χατὰ φύσιν ἰδίαν 
ἀμέτοχος οὖσα τῶν αὐτοῦ παθῶν φυσιχῶν τε ἅμα, 
χαὶ τῶν ἔξωθεν ἐπαγομένων. Κινεῖται μὲν γὰρ εἰς 
ὀρέξεις τὸ σῶμα φυσιχὰς, xaX σνναισθάνεται διὰ τὴν 
ἕνωσιν ἡ ἐνοῦσα ψυχἠ’ συμμετίσχει δὲ xav' οὐδένα 
ερόπον * οἴεταί γε μὴν ἰδίαν ἀκόλαυσιν εἶναι τὸ τῆς 
ὀρέξεως ἀποτέλεσμα) χᾶἂν εἰ χαταξαίνοιτο τυχὸν τὸ 
copa, καὶ σιδήρῳ καταξαίνοιτο συναλγεῖ μὲν, ὡς 
ἰδίου πάσχοντος σώματος ' αὐτὴ γε μὴν εἰς ἰδίαν φύ- 
σιν οὐχ ἄν τι πάθοι τῶν ἐπενηνεγμένων. 

Πλὴν xa ὑπὲρ τοῦτό qapsv ἐπὶ τοῦ Ἐμμανουὶλ 
τὴν ἔνωσιν. Ἡν μὲν γὰρ ἀναγχαῖον, τῷ bap σώματιε 
συναλγεῖν τὴν ἑνωθεῖσαν Ψψυχήν ΄ ἵνα φεύγουσα τὰς 
αἰχίας, εὐήνιον ὑποφέροι τῷ θεῷ τὸν αὐχένα. "Evi 
δέ γε τοῦ θεοῦ Λόγου τὸ συναισθάνεσθαι τῶν αἰχιῶν 
ἄτοπον εἰπεῖν * ἁπαθὲς γὰρ τὸ θεῖον, χαὶ οὐκ Ev γε 


bilis enim Deus est, et nostrarum rerum longe dis- C τοῖς γαθ ἡμᾶς ' ἀλλ᾽ ἥνωτο μὲν σαρχὶ, ψυχὰν ἐχούσῃ 


similis; sed adunatus quidem erat carni babenti 
animam rationabilem, qua patiente ipse impassibi- 
lis, ea que anima contingerent, cognascebat, et 
contuudebat quidem, ut. Deus, carnis infirmitates; 
&uas lamen eas, tanquam sui corporis, esse duoe- 
bat. Itaque esuriiase dicitur, fatigatus esse, passus 
fuisse pro nobis. 

Ergo Verbi adunalio, qu» est cum hunianitate 
facta, uon irrationabiliter rebus nostris compare- 
tur, Nam sicut corpus alterius est naturg preter 
&8nimam, et unus tamen ex ultroque hoino efficitur 
et vocatur; ita etiam ex perfecta Dei Verbi subsi- 
gtentia et ex humanitate perfecta unus est Chri- 
stus, idem in eodem Deus simul et homo; el sua 
quidem ducit Deus Verbum, ut ante dixi, ea que 


τὴν λογιχήν * πασχούσης δὲ αὐτῆς, ἀπαθῶς ἣν kv εἰ- 
δήσει τῶν εἰς αὐτὴν γινοµένων * xai Ἠφάνιζε μὲν ὡς 
θεὸς τὰς τῆς σαρχὸς ἀἁσθενείας, ᾠχειοῦτό Ys μὴν 
αὐτὰς ὡς ἰδίου σώματος * οὕτω xal κεινῆσαι λέγεται 
xal χαμεῖν, χαὶ παθεῖν ὑπὲρ ἡμῶν. 


Οὐχοῦν παρεικάζοιτο ἂν d) ὄνωσις τοῦ Λόγου πρὸς 
τὸ ἀνθρώπινον οὐχ ἀπὺ σχοποῦ τοῖς καθ) ἡμᾶς. Ὢσς- 
περ γὰρ ἑτεροφνὲς μὲν τὸ σῶμα πρὸς τὴν duy, εἷς 
γε μὴν ἐξ ἀμροῖν ἄνθρωπος ἀποτελεῖται xal λέγε- 
και. οὕτω καὶ ἐχ τελείας ὑποστάσεως τοῦ Θεοῦ Λό- 
γου, χαὶ μὴν xaX ἐξ ἀνθρωπότητος σελείως ἐχούσης 
κατὰ τὸν ἴδιον λόγον, el; ὁ Χριστὺς, 6 αὐτὸς ὑπάρχων 
ἂν ταυτῷ θεός τε ὁμοῦ xal ἄνθρωπος. Καὶ οἰχειοῦται 


sunt carnis prepria, quia ipsius est corpus, ΠΟ... , pàv ὁ Λόγος, ὡς ἔφην, τὰ τῆς ἰδίας σαρχὸς, ὅτι xol 


alterius. Communes autem facit tanquam cum ομά, 


carne divinze sus majestatis operationes, ut pos- 
set etiam vivificare mortuos, et sanare infirmos. 


Δι si convenit exemplis etiam divine Scriptu- 
Fé, quasi per figuram, adunationom demonstrare, 
&ge, dicanius, ut possumus, Beatus Isaias : « Mis- 
sus est, inquil, 3d me unus ex Seraphim, et in 
manu babebat carbonem, quem forcipe accepit ab 
Bltari, et venit ad me, et tetigit labia mea, et 
dixit ad me: Ecce tetigit. boc labia tua, et adimet 


τοῦ τὸ σῶμα, καὶ οὐχ ἑτέρον' κοινοποιεῖται δὲ 

σπερ τῇ ibiq σαρχὶ τῆς ἑνούσης αὑτῷ θεοπρεπκοῦς 
δυνάμεως thv. ἑνέργειαν, ὥστε δύνασθαι καὶ ζωο- 
ποιεῖν τοὺς νεκροὺς, xai ἱᾶσθαι τυὺς bv ἀῤῥω- 
ατίαις. 


Ei δὶ χρὴ, xai τοῖς ἐκ τῆς θἐοπνεύστου Τραφῆς 
παραδεἰγµασι χεχρηµένους, χαθάπερ kv εὖποις οὺν 
tij. ἑνώσειως καταδεῖξαι τρόπον, φέρε λέγωµεν. 'O 
µακάριος '᾿Ησαΐας, «Άπεσ:άλη, φησὶ, πρός µε lv τῶν - 
Σεραφίμ xai £v τῇ χειρὶ εἶχεν ἄνθρακα, ὃν τῇ λα- 
θίδι ἔλαθεν ἀπὸ τοῦ θυσιαστηρἰου' xaX 0s πρός µε, 
καὶ Ίψατο τῶν χειλέων µου, xal εἶπεν" Ἰδου ἤψατο 


981 


ΡΑΝΟΡΙ4Α DOGMATICA. — TIT. XV. 


982 


τοῦτο τῶν χει]έων σου, χαὶ ἀφελεῖ τὰς ἀνομίας σου, Α iniquitates tuas, οἱ peccata tua. repurgabit, » Care 


χαὶ τὰς ἁμαρτίας σοὺ περιχαθαριεῖ. » Φαμὲν δὲ τὸν 
ἄνθραχα τύπον ἡμῖν xal εἰκόνα πληροῦν τοῦ ἑναν- 
θρωπήσαντος Λόγου: ὃς, εἴπερ ἄφαιτο τῶν χειλέων 
ἡμῶν, τοῦτ' ἔστιν, ὅταν τὴν εἰς αὐτὸν ὁμολογήσωμεν 
πίστιν, τότε xai ἁπάσης ἁμαρτίας ἀποφαίνει χαθα- 
ροὺς, xa τῶν ἀρχαίων αἰτιαμάτων ἐλευθεροῖ. 

Βλὴν ἔστιν ἰδεῖν, ὡς ἐν εἰχόνι τὸν ἄνδραχα [τῷ ἄν- 
θραχι], ἑνωθέντα μὲν τῇ ἀνθρωπότητι τὸν τοῦ Θεοῦ 
Λόγον, οὗ μὴν ἀποδεθληκότα τὸ εἶναι ὅ ἐστι, µετα- 
στοιχειώσαντι [ μεταστοιχειώσαντα] δὲ μᾶλλον τὸ 
ληφθὲν, ἤγουν ἑνωθὲν, εἰς τὴν ἑαυτοῦ δόξαν τε xal 
ἑνέργειαν. ὍὌνπερ γὰρ τρόπον τὸ πῦρ ὁμιλῆσαν ξύλῳ, 
χαὶ εἰσδεδυκὸς αὐτὸ, καταδράττεται μὲν αὐτοῦ, xa 
οὐκ ἑξίστησι μὲν τοῦ εἶναι ξύλον, µεθίστησι δὲ μᾶλ- 
λον εἰς την τοῦ πνρὸς ὄψιν τε xal δύναμιν, χαὶ dv 
αὐτῷ τὸ ἴδιον ἐνεργάζεται, χαὶ ὡς ἓν Ίδη λελό- 
Υισται μετ’ αὐτοῦ. οὕτω νοῄσῃς χαὶ ἐπὶ Χριστοῦ. 
Ἑνωθεὶς γὰρ ἀποῤῥήτως ἀνθρωπότητι θεὸς, τετή- 
ρηχε μὲν αὐτὴν τοῦθ) ὅπερ εἶναί gapsv* µεμένηχν 
δὲ xal αὐτὸς ὅπερ ἦν, ἑνωθεὶς δὲ ἅπαξ, ὡς εἷς λε- 
λόγισται μετ) αὐτῆς, οἰχειούμενος μὲν τὰ αὑτῆς, 
ἐμποιήσας δὲ xal αὐτὸς αὑὐτῇ τῖς ἰδίας φύσεως την 
ἑνέργειαν. 

Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς περὶ ἑνὸς Υἱοῦ ὁμιαίας. 

Ὑπὸ κατάραν ἑαμὲν οἱ εἰς Χριστὸν πιστεύοντες, 
εἰ μὴ φύσει τε xal ἀληθῶς ἐστι θεὸς ὁ ἐκ Παρθένου 
Υεννηθείς. Ἔφη Υάρ που περὶ αὐτοῦ ὁ προφήτης 
ησαῖας Kal ἔσται ἡ ῥίζα τοῦ Ἰεσσαὶ, καὶ 
ὁ ἀνγιστάμεγος ἄρχειν ἐθνῶν, ἐπ αὐτῷ ἔθνη ἐλ- 


πιοῦσι. leq οὖν ἐπ αὐτῷ τὰς ἑλπίδας ἔχοντες οὐχ C 


bsptv ἑπάρατοι, εἴπερ ἐστὶν ἁληθῆς ὁ προφήτης 
Ἱερεμίας λέγων, Ἐπικατάρατος, ὅσεις τὴν &Axiba 


ἐπ᾽ ἄνθρωπον ἔχει; "AX οὐχ ἐπ' ἀνθρώπῳ τὰς ἑλ- 


πίδας ἑσχήχαμεν οἱ εἰς Χριστὸν πιστεύσαντες. «b 
ἄρε ἐστὶν elc χαὶ μόνος, χαὶ κατὰ ἀλήθειαν Υἱὸς χαὶ 
πρὸ σαρχὺς, xal μετὰ σαρχὸς, ὃς ἔποχος ὧν τῷ 
πώλῳ, κατὰ τὴν τῶν Εὐαγγελίων πίστιν, ἀνέδαινεν 
εἰς Ἱεροσόλυμα. Elxa προὐπήντων εὐφημοῦντα µει- 
ράχια, xai 6h xal ἔφασχον, Ὡσαν νὰ τῷ Yl Δαδίδ. 
εὐογημένος à ἑρχόμεγος ἐν ὀνόματι Κυρίου. Πρὺς 
τύτην «ἣν τῶν παίδων φων]ην ἡγανάκτουν ol Φαρι- 
cale. Ἐκειδὴ yàp ὁρώμενος ἄνθρωπος τὴν θιῷ 
πρέπουσαν ὑμνολογίαν ἐδέχετο, προσῄεσαν οἱ θρασεῖς 
μονονονχὶ διαμαρτνρόμενοί τε καὶ λέγοντες, Οὐκ 
ἀχούεις tl οὗτοι Aéyovot ; μονονουχὶ γάρ Φασιν, 
"Άνθρωπος ὢν, ἀνέχῃ δηξολογούµενος, xal ὡς Θεὸρ 
ὑμνούμενος. Καὶ τί mph; ταῦτα Χριστός», Ἡγ 

νάχτησεν dpa χατὰ τῶν παίδων; ἀπεσείσατο τὴν 
δοξυλογίαν; ἑπετίμησε τοῖς εὐφρημοῦσιν αὐτὸν ὡς 
θεόν; Οὐδαμῶς. Ἔφη yàp μᾶλλον πρὸς τοὺς φιλ- 
εγχλήµονας Obx ἀγέγγωτε, ὅτι "Ex στόματος 
νηπίων καὶ 0nJatórtoy κατηρτίσω alvov ; Ayr 
Jéyo ὑμῖν, ἑὰν οὗτοι σιωπήσωσι», οἱ «ἰθοι κε- 
κράξονται. 'Opd; ὅπως προσμεμαρτύρηχεν ἑαυτῷ 
τὴν τῆς θεότητος δόξαν ὁ ἐποχούμενος τῷ πώλῳ, 
xai χατὰ σάρχα Υἱὸς Δαδίδ; ᾽Αλλ’ οὐχ ἣν δόξης ἀλ- 


! ]$a. χι, 10; Rom. xv, 12. 3 Jerem. xvii, 5. 


* Matth. xxv, 15. 


bonem autem dicimus (iguram et imaginem no- 
bis exhibere Verbi hominis facti : quod, si. fübia 
nostra tetigerit, id est, si filem in ipsum coufessi 
fuerimus, tunc nos ab omni peccato puros efficit, 
et pristinis criminibus liberat. | 


Cicterum, tanquam in. imagine, licet ín. carbone 
conspicere adunatum quidem humanitati Dei Ver- 
bum, non tamen projecisse quod fuerat, transfor- 
nasse autem magis assumptam naturam ín suam 
gloriam et operationem. Quemadmodum enim ignis 
liguo affixus, et id penetrans, comprehendit quidem 
ipsum, et quamvis lignum esse non desinat, vim 
(amen suam Speciemque transmutat, οἱ omnem. 
se confert in lignum, et cum ipso jam quasi unum 
aliquod estimatur : idem intellige de Christo. Ad- 
unatus eoim insstimabiliter humanitati Deus. set- 
vavit quidem ipsam in eo quod fuerat, et ipse per- 
mansit quod erat; seuel tamen adunatus, quasi 
unus jaw eum ipsa putatur, .ea quz sunt illius 
$ua facieus; conferens autem ei etiam ipse naturas 
8u$ operationeun, 


Ejusdem ez oratione de uno lilio. 

Sub exsecratione sumus, qui in Christum credimus, 
nisi natura et vere Filius est, qui natus est ex. Vir- 
gine. De hoc euim Isaias ait 'quo/am loco : Et erit 
radix Jesse, et qui exsurgat imperare gentibus, in ipso 
gentes sperabunt *. Quomodo igitur nos, qui spen 
in ipso positam babemus, non sumus exsecrabiles, 
siquidem Jeremias est verus propheta, qui, Male- 
dictus, inquit, qui spem habet in homine* ? At nas, 
qui in Christum credidimus, in homine spes nostras 
nom eollocsvimoes : Dews enim est unus οἱ solus, et 
vere Filius, et antequam carmem assumeret, et 
postquam carmem assumpsit, qui insidens pullo, ut 
evangelistae tradiderunt, ascendit in Jerusalem. 
Tunc obviam processerunt pueri, qui et dicebant : 
Hosanna Filie David. Benedictus, qui venit in nomi- 
ne Domini*. Ad hanc puerorum vocem indignati sunt 
Phariszi. Cum enim in. hominis forma conspicuus 
Deo convenientem laudem adinisisset, audacter ac- 
cesserunt et tantuu non testati sunt, dicentes : Non 
audis, quid isti dicunt *? Nihil abest, inquiunt, quo» 


D minus homo cum sis, patiaris te tanquam Deum 


gloria et laudibus affici. Num his auditis Christus 


z "fueris indignatus est? num laudes ipsorum recusa- 


vit? suceensuiine illis, à quibus laudabatur ut Deus? 
Nequaquam. Quin etiam ad eos, qui críininatiocibus 
deleetabantur : Nonne, inquit, /egistis : Ex. ore in- 
fantium | ei lactentium — perfecisti laudem ? Amen 
dico vobis, si hi Lacuerint, lapides clamabunt *. Vides 
quomodo qui pullo insederat, secundum «arnem 
filius Davidis, divinitatis gloriam ut suam agnosit 
testimonio suo? Non igitor erat. alleno glori οὐ» 
cius, uL isti dieupt, neque diversus a Verbo Dei, ut 


* [bid. 16. * Luc. xix. 40. 


90 


EUTHYMII ZIGABENI 


Filius sigillatim. Et idcirco et Deus, et Dominus, A λοτρίας χοινωνὸς, ὡς αὗτοί φασιν. ᾿Άλλ' o08* ἕτερος 


et Altissimus angelorum etlam voce nominatur. 
Nam beatus quidem Gabriel cum Joannis ortum 
nuntiaret, et munus ipsius aperte indicaret, a 
Zachariam : Multi, inquit, in. nativitate ejus gau 

debunt, εί multos filiorum Israelis converiet ad 
Dominum Deum ipsorum '. Quomodo igitur conver- 
tit ad Dominum Deum ipsorum (ilios Israelis? Nun- 
tiavit eis : Post me, inquiens, venit, qui ante me fac: 
[ws est, quia prior me erat, et ego nesciebam eum, 
ted qui misit me baptizare in aqua, ille dixit mihi : 
Super quem videris Spiritum descendentem. et ma- 
nentem, ille est qui baptizat in Spiritu sancto. Et ego 
vidi, et testatus sum, hunc esse Filium Dei *. Non 
dixit, cum illo, vel, in illo esse Filium Dei, sed, 
hinc esse Filium Dei. 


παρὰ τὸν ix Θεοῦ Πατρὸς Aóyov, ὡς YUs χατὰ pó- 
vas , διὰ τοῦτο χαὶ θεὸς, xaX Κύριος, xal 'Ὑψιστο. 
ὀνομάζεται xal διὰ τῆς ἀγγέλων quvrc. Καὶ γοῦν ὁ 
µαχάριος Γαθρι]λ τὴν Ἰωάννου γέννησιν εὐαγγελ:- 
ζΓόμενο;:, xaX τὴν ἑσομένην αὐτοῦ διαχονίαν ἑναργη 
χαθιστὰς, τῷ Ζαχαρίᾳ φησὶν, ὅτι Πο.11οἱ ἐπὶ τῇ 
γεννέσειαὐτοῦ χαρήσοντα,, καὶ xoAAobc τῶν olor 
Ισραἡ. ἐπιστρέψει ἐπὶ Κύριον τὸν θεὸν αὐτόν. - 
Πῶς οὖν ἑπέστρεφεν ἐπὶ Κύριον τὸν θεὸν αὐτῶν τοὺς 
υἱοὺς Ἱσραίλ; Εὐηγγελίζετο γὰρ αὐτοῖς λέγων * 
Ὀπίσω µου ἔρχεται ἀγὴρ, ὃς ἔμπροσθέν µου Té- 
ΊΟΥΕΥ, ὅτι πρῶτός µου ἦν. Κἀγὼ οὐκ ᾖδειν αὐ- 
τὸν, dAA' ὁ πέμγας µε βαπείζευ. ἐν ὅδωτε, ἐκεῖ- 
vóc uot εἶπεν, 'Eg' ὃν ἂν ἵδῃς τὸ Πνεῦμα κατα- 
θαΐνον ἐξ οὐρανοῦ, καὶ µένον ἐπ αὐτὸν, οὗτός 


ἐστι ὁβαπείζων ἐν Πνεύματι dpi. Κάγὼ ἑώραχα, καὶ µεμαρτύρηκα, ὅτι οὗτός ἐστι ὁ Υἱὸς τοῦ 
θεοῦ. O)x εἶπε, Μετὰ τούτου ἐστὶν ὁ Υἱὸς τοῦ θεοῦ, ἀλλ᾽ οὐδ', Ἐν τούτῳ ἐστὶν, ἁλλ', "Orc οὗτός ἐστειν. 


Ejusdem anaematismus 6. 

Si quis dicit, Verbum Dei Patris esse Deum aut 
Dominum Christi, ac non potius ipsum et Deum 
s'mulet hominem confitetur, cum Verbum caro 
factum sit, ut Scripture testantur *, anathema sit. 
Dominus enim noster Jesus Christus, qui et unus 
εἰ solus vere Filius est Dei et Patris, factus est caro, 
et una cum proprio Genitore rebus onibus domi- 
matur, eique omne geuu flectitur celestium, terre- 
suium et infernorum ; et omnis língua confitetur 
Dominum Jesum Christum esse in gloria Dei 
Patris. 

Ejusdem anathematismus 7. 

8i quis dicit Jesum ut hominem a Del Verbo regi, 
et Unigeniti gloriam ei tanquam ab ipso differenti 
cir-umdari, anathema sit. Quando etam beatus 
Gabriel unigeniti Filii Dei ortum in carne sancte 
Virgini nuntiavit : Paries, inquit, Filium, et vocabis 
nomen ejus Jesum. Ipse enim salvum faciet populum 
suum a peccatis ipsius *. Vocatus autem est. Chri- 
stus quia nobiscum unctus est liumaniter. 


Ejusdem ex epistola ad Nestorium. 

Neque eniin dicimus Verbi naturam per sui muta- 
Wonem «arnem esse factam; sed neque in totum 
hominem transforma!am ex anima et corpore consti- 
tutum ; asserimus autem Verbum, unita sibi secun- 
dum hypostasim carne animata rationali anima, in- 
explicabili incomprehensibilique modo hominem 
factum, et hominis Filium exstitisse, non per solam 
voluntatem aut beneplacitum, sive per solam per- 
sona assumptionem. Et quamvis nature sint di- 
verse, vera tamen unione coeuntes, unum nobis 
Christum et Filium effecerunt ; non quod natura- 
rum differentia propter unionem sublata sit, verum 
quod divinitas et humanilas secreta quadam ineffa- 
bilique conjunciione in una persona unum nobis 
Jesum Christum et Filium constituerint. Ad hunc 
modum, qui ante omne seculum exsistit, et ex Pa- 

! Luc. 1, 14... * Joan. t, 50, 84. ?* loan. 1, 14. 


ToU αὐτοῦ ἀναθεματισμός «*. 

Εἴ τις λέγει θεὸν, f, Δεσπότην εἶναι τοῦ Χριστοῦ 
τὸν τοῦ θεοῦ Πατρὸς Λόγον, καὶ οὐχὶ 6h τὸν αὑτὸν 
μᾶλλον ὁμολοχεῖ θεόν τε ὁμοῦ xai ἄνθρωπον, ὡς Τε- 
γονότος σαρχὸς τοῦ Λήχου, χατὰ τὰς Γραφὰς, ává- 
θεµα Eco. Ὁ γὰρ Κύριος ἡμῶν Ἰτσοῦς Χρ.στὸς, 
ὁ el, τε χαὶ μόνος χατὰ ἀλήθειαν Yibz ὑπάρχων τοῦ 
θεοῦ καὶ Πατρὸς, γέγονε σὰρξ, καὶ συγχατάρχει τῶν 
ὅλων ὁμοῦ τῷ ἰδίῳ γεννἠτορι, χάµπτει τε αὐτῷ πᾶν 
Υόνυ ἑπουρανίων, xaX ἐπιχείων, xal χαταχθονίων, 
xai ἐξομολογεῖται πᾶσα γλῶσσα, ὅτι Κύριος Ἰησοὺς 
Χριστὸς εἰς δόξαν θιοῦ Πατρός. 

Tov αὐτοῦ ἁναθεματισμός C. 

EU τίς φησιν ὡς ἄνθρωπον ἐνεργεῖσθαι υπὸ τοῦ 
Θεοῦ Λόγου τὸν Ἰτσαοῦν, xai τὴν τοῦ Μονογενοῦς εὖἎ- 
δοξίαν περιῆφθαι αὑτῷ ὡς ἑτέρῳ παρ᾽ αὐτὸν ὑπὰρ- 
χοντα, ἀνάθεμα ἔστω. Ὅτε γὰρ τὴν χατὰ cápxa 
γέννησιν τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ τοῦ θεοῦ εὐηγγελίζετο 
τῇ ἁγίᾳ Παρθένῳ 6 µακάριος Γαδριῦλ, Τέξῃ, φησιν, 
νἱὸν, καὶ κα.έσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ '"Incocv. Αὺ- 
ςὸς γὰρ σώσει τὸν Aaüy αὐτοῦ ἀπὸ tov ἁμαρτιῶν 
αὐτῶν. Ὡνόμασται δὲ Χριστὸς διὰ τὸ χεχρίσθαι 
μεθ) ἡμῶν ἀνθρωπίνως. 

Tov αὐτοῦ éx τῆς αρὸς Νεστόριον ἐπιστοληῆς. 

Οὁὗ γάρ φαμεν ὅτι fj τοῦ Λόχου φύσις μεταποιπθεῖ- 
σα Υέγονε σάρξ’ ἀλλ᾽ οὐδὲ ὅτι εἰς ὅλον ἄνθρωπον µετ- 
εθλήθη, τὸν Ex ψυχῆς χαὶ σώματος) ἐχεῖνο δὲ μᾶλλον, 
ὅτι σάρχα ἐμφνυχωμένην duyfi λογικῇ ἑνώσας ὁ Λόγος 
ἑαυτῷ «a0' ὑπόστασιν, ἁρράστως τε xal ἀπερινοήτως 


ΕΒ άγονεν ἄνθρωπος, xat κεχρηµάτιχεν Υἱὸς ἀνθρώπου, 


οὗ χατὰ θέλησιν µόνην, f) εὐδοχίαν' ἀλλ᾽ οὐδὲ ὡς iv 
προσλήψει προσώπου μόνου’ xal ὅτι διάφοροι μὲν al 
πρὸς ἑνότητα τὴν ἀληθινὴν συναχθεῖσαι φύσοις᾽ εἷς 
δὲ ἐξ ἀμφοτέρων Χριστὸς καὶ Υἱός' οὐχ ὧν τῆς τῶν 
φύσεων διαφορᾶς ἀνῃρημένης διὰ τὴν ἕνωσιν  ἀπο- 
τελεσασῶν δὲ μᾶλλον ἡμῖν τὸν ἕνα Κύριον Ἰησοῦν 
Χριστὺν xat Υἱὸν, θεότητός τε καὶ ἀνθρωπότητος, διὰ 
τῆς ἀφράστου xal ἀποῤῥήτου πρὸς ἑνότητα συνδρο- 
μῆς. Οὕτω τε λέγεται, χαἰτοι πρὸ αἰώνων ἔχων τὴν 
ὕπαρξιν, xal γεννηθεὶς ἐκ Πατρὸς, Υεννηθῆναι xal 


* Luc. 1, 31. 


955 


FANUPLIA DOGMATICA. — TIT. XV. 


986 


κατὰ σάρχα εκ γυναιχὸς, o0y ὡς τῆς θείας αὐτοῦ φύ- Α tre genitus fuit, secundum carnem ex muliere natus 


σεως ἀρχὴν τοῦ εἶναι λαθούσης ἐν τῇ ἁγίᾳ Παρ- 
θένῳ' οὔτε μὴν δεηθείσης ἀναγχαίως δι) ἑαντὴν δευ- 
τέρας Ὑεννήσεως, μετὰ τὴν ix Πατρός. Ἔστι γὰρ 
εἰχαῖόν τε ὁμοῦ χαὶ ἁμαθὶς τὸν ὑπάρχοντα πρὸ παν- 
τὸς αἰῶνος, χαὶ Φυναΐδιον τῷ Πατρὶ , δεῖσθαι λέγειν 
ἀρχῆς τῆς εἰς τὸ εἶναι δευτέρας. Ἐπειδὴ δὲ δι ἡμᾶς, 
xai διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν ἑνώσας ἑαυτῷ χαθ᾽ 
ὑπάφτασιν τὸ ἀνθρώπινον, προῆΏλθεν ἐκ γυναιχὸς, 
ταύτῃ τοι λέγεται γεννηθῆναι σαρχικῶς. O0 γὰρ πρῶ- 
τον ἄνθρωπος ἐγεννήθη χοινὸς ἐχ τῆς ἁγίας Παρθέ- 
νου  εἶθ) οὕτω χαταπεφοίτηχεν ἐπ᾽ αὐτὸν ὁ Λόγος’ 
ἀ)λ' ἐξ αὐτῆς μήτρας ἑνωθεὶς , ὑπομεῖναι λέχεται 
γέννησιν σαρκιχὴν, ὡς τῆς ἰδίας ααρχὸς τὴν γέννη- 
σιν οἰχειούμενος. Οὕτω φαμὲν αὐτὸν καὶ παθεῖν, xal 


dicitur : non quod divina illius natura exsistentize 
sus initium in sacra Virgine sumpserit, aut quod 
post primam ex Patre, altera propter seipsam ge- 
neratione necessario indiguerit : stultum est enim 
planeque ineptum asserere eum qui ante omnia 
secula Patri cozternus exsistit, altera denuo, quo 
exsistere queat, generatione indiguisse : Sed quod 
propter nos, et propter nostram salutem humana 
natura secundum hypostasim sibi unita, ex muliere 
natus est: hine est quod secundum carnem natus 
predicatur. Non enim primo vulgaris quispiam 
homo ex Virgine ortus est, in quem Dei Verbum 
deinde sese deiniserit; sed in ipso utero carni uni- 
tum secundum carnem progenitum dicitur, utpote 


ἀναστῆναι, οὐχ ὡς τοῦ Θεοῦ Λόγου παθόντος εἰς ἰδίαν Bsuz carnis generationem sibi ut propriam vindi- 


φύσιν, 1j πληγάς, fj διατρήσεις fuv, ἤγουν τὰ ἕτερα 
τῶν τραυμάτων’ ἀπαθὲς γὰρ τὸ θεῖον, ὅτι xol ἁσώ- 
µατον΄ ἐπειδὴ δὲ τὸ γεγονὸς αὑτοῦ ἴδιον σῶμα πέ- 
πονθε ταῦτα, πάλιν αὐτὸς λέγεται παθεῖν ὑπὲρ ἡμῶν, 
"Hv γὰρ ὁ ἀπαθὴς lv τῷ πάσχοντι σώματι. Κατὰ τὸν 
[sov δὲ τρόπον, xal ἐπὶ τοῦ τεθνάναι νοοῦμεν' ἀθά- 
νατος Yàp χατὰ φύσιν, xal ἄφθαρτος, xal ζωὴ xat 
ζωοποιός ἐστιν ὁ τοῦ θεοῦ "' Λόγος. Ἐπειδὴ δὲ πάλιν 
τὸ ἴδιον αὐτοῦ σῶμα χάριτι θεοῦ, χαθά φησιν ὁ Παῦ- 
λος, ὑπὲρ παντὸς ἐγεύσατο θανάτου, λέγεται παθεῖν 
αὐτὸς τὺν ὑπὲρ ἡμῶν θάνατον’ οὐχ ὡς εἰς πεῖραν 
ἐλθὼν τοῦ θανάτου, τό γε ἦχον εἰς τὴν αὐτοῦ φύσιν 
(ἀποπληξία γὰρ τοῦτο λέγειν f) φρονεῖν), ἀλλ ὅτι, 
χαθάπερ ἔφην ἁρτίως, ἡ σὰρξ αὐτοῦ ἐγεύσατο θα- 


cans. Αά eumdem modum illud passum et resusci- 
tatum dicimus, non quod Dei Verbum aut plagas, 
aut clavorum perforationes, aut alia id genus vul- 
nera in propriam naturam acceperit : nam ut divi- 
num numen corporis expers est, ita perpeti quoque 

nihilpotest ; ^ sed quia corpus quod sibi ascive- - 
rat, hec fuit expertum, eam ob rem ipsum nostri 
causa illa perpessum asseritur. Impatibile enim 
Verbum in corpore patibili exsistebat. Idem et de 
ejusdem quoque morte sentimus , siquidem Dei 
Verbum, suapte natura immortale et a corruptione 
alienum, et vita rursum et vivificans est. Verum quia 
suum ipsius corpus gratuito Dei niunere mortem, 
attestante Paulo *, omnium causa degustavit, fit ut 


γάτου. Οὕτω xat ἐγηγερμένης αὐτοῦ τῆς σαρχὸς, πά- Cipsum mortem propter nos perpessum dicatur : non. 


ιν ἡ ἀνάστασις αὐτοῦ λέγεται’ οὐχ ὡς πεσόντος εἰς 
φθοράν᾽ μὴ Υέἐνοιτο’ ἀλλ᾽ ὅτι τὸ αὐτοῦ πάλιν ἐγήγερ- 
ται σῶμα. Οὕτω Χριστὸν ἕνα xal Κύριον ὁμολογή- 
σομεν΄ οὐχ ὡς ἄνθρωπον συμπροσχυνοῦντες τῷ Λόγῳ, 
ἵνα μὴ τομῆς φαντασία παρεισχρίνηται, διὰ τοῦ 
λέγειν τὸ, σύν’ ἀλλ ὡς ἕνα χαὶ τὸν αὐτὸν προσκυ- 
νοῦντες, ὅτι μὴ ἁλλότριον τοῦ Λόγου τὸ σῶμα αὐτοῦ, 
μεθ) οὗ καὶ αὐτῷ συνεδρεύει τῷ Πατρί: οὐχ ὡς δύο 
πάλιν συνεδρευόντων vlov, ἀλλ ὡς ἑνὸς χαθ᾽ ἔνωσιν 
μετὰ τῆς ἰδίας σαρχός. Ἐὰν δὲ τὴν χαθ᾽ ὑπόστασιν 


quod ipsum, quod quidem ad propriam naturam at- 
tinet, morlem exceperit (insania namque mera es- 
set, istud vel dicere, vel cogitare), sed quia caro 
illius mortem, ut modo aiebam, degustavit. Pari 
inodo, quia caro illius resurrexit, et ipsi resurrectio 
tribuitur : non quod ipsum ceciderit in corruptio- 
nem, absit ! sed quia rursus corpus illius exsuscita- 
tum est. Ita unum Christum et Dominum confitemur; 
non quod hominem una cum Verbo adoremus, ne 
illud cum Verbo, aliquanr divisionis imaginationem 


menti objiciat; sed unum eumdemque adoramus , quandoquidem corpus suum non est alienum a Verbo, 
cum quo Patri assidet : non quod duo filii Patri assideant: assidet enim unus tantum, per unionem cum 


propria carne. 


Tov αὐτοῦ àx τῆς πρὸς Εὐ.λόγιον ἐπιστοῖῆς. p 


Ἐπιλαμδάνονταί τινες τῆς «θέσεως, fjv πεποίην. 
ται οἱ ἀνατολιχοὶ, xal φασι, Διατί, φύσεις ὀνομαζόν- 
των αὐτῶν, ἀνέαχετο χαὶ ἐπῄνεσεν ὁ τῆς Ἄλεξαν- 
δρείας, οἱ δὲ τὰ Νεστορίου φρονοῦντες λέγουσι 
κἀχεῖνον οὕτω φρονεῖν, σνναρπάξοντες τοὺς οὐχ 
εἰδότας τὸ ἀχριδές; Χρὴ δὲ τοῖς µεμφομένοις ἐκεῖνα 
λέγειν, ὅτι οὗ πάντα ὅσα λἐΥ 3ww οἱ αἱρετιχοὶ, φεύ- 
γειν xal παραιτεῖσθαι χρῄή. ...).à γὰρ ὁμολογοῦσιν, 
ὧν καὶ ἡμεῖς ὁμολογοῦμεν ' οἷον ᾿Αρειανοὶ ὅταν λέ- 
γωσι τὸν Πατέρα, ὅτι δημιουργός ἐστι τῶν ὅλων καὶ 
Κύριος, pij διὰ τοῦτο φεύχειν ἡμᾶς ἀχόλουθον τὰς 
τοσαύτας ὁμολογίας. Οὕτω καὶ ἐπὶ Νεστορίου, xàv 


1 Hebr. ῃ, 9. 


Ejusdem ex epistola ad Eulogium. 

Orientaliun expositionem reprehendunt quidam 
et dicunt : Cur cum naturas nominarint, episcopus 
Alixandriz pertul.t&. et laudavit, cum illi, qui Ne- 
slorio favent, eum dicant idem sentire, atque ila 
corripiant eos, qui rem haud ita plane norunt? litis 
reprehensoribus respondendum es!, non omnia, 
qua dicunt hzretici, fugere et accusare oportere : 
mulia enim confitentur, que nos item confltemur. 
Ui cum Ariani, Pairem rerum omnium auctorem et 
Dominum dicunt, non debemus nos id negare, Sic 
etiam de Nestgrio sentiendum est, quamvis duas 
dicat naturas, differentiam ostendens carnis el Verbi 


981 


EUTHYMII ZIGABENI 


93S 


Dei ; alia enim est Verbi natura, et alia carnis : A δύο φύσεις My τὴν διαφορὰν σηµαίνων τῆς σαρχὺς, 


verum nobiscum non confitetur etiam unionem et 
conjunctionem. Nos enim hec copulantes unum 
Christum, unum Dominum eumdem confitemur, et 
unam Verbi Dei naturam carnem assumpsisse. Et 
paucis verb's interjectis : Naturarum discrimen 
agno-cere, non est unum Christum in duo secare. 


Ejusdem ex epistola ad Acacium. 

Nestorius ergo tollit. omnino unigeniti Filii Dei 
ortum in carne, Negat enim ipsum esse natum ex 
muliere secut&idum S«-ripturas. Sic eniin ait : Deum 
ex Christi geuitrice Virgine processisse ex divina 
Scriptura didici, natum autem ex. ipsa Deum nus- 
quom di.lici, Et in altera rursum expositione : Nul- 
lo igitur modo Scriptura Deum ος Christi genitrice 
Virgine natum dicit, sed Jesum Christum, Filium, 
ei Doininum. Quod autem hzc dicens, in. duos 
fiios unum dividat, et alterum — per se Filium, οἱ 
Christum, et Dominum, nempe ex Deo Patre geni- 
tum. Veibun, alterum rursus. proprie sigillatim, 
et per se. F.lium, et Christum, et Dominum consti- 
tuat, quis dubitet, cum ipse id clara voce fateatur? 
Ai fratres. Antiocheni Dei genitricem — appellant 
sanctain Virginem, et unum esse dicunt Filium, et 
Christum, et Dominum, perfecturo in divinitate, et 
in humanitate perfectum eumdem, quippe cuui 
illius caro sit animata anima ratione praedita. 


Ex eadem Epistola. 

Nestorius simulat se confiteri Dei Verbum homi- 
hem, seu carnem assumpsisse, sed assumptionis 
ignorans vim, duas quidem naturas nominost, eas- 
que vicissim separat, Deum separatim statuens, et 
hominem itidem separatim, qui habitu et sola ho- 
noris azqualitate, seu auctoritate conjunctus sit 
Deo. Sic enim ait : Ab eo quod cernitur, non est 
separatus Deus. Itaque cuim separatus non sit, nec 
honorem separo, Naturas separo, sed adorationem 
conjungo. At fratres Antiocheni ea, ex quibus iutel- 
ligitur Christus, in nudis et solis notionibus susci- 
pientes, natnrarum quidem differentiam statuerunt, 
quod idem in qualitate naturali non sit divinitas 
atque humanitas, unum tamen Filium, et Christum, 


καὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου * ἑτέρα γὰρ fj τοῦ Λόγου quote, 
xal ἑτέρα ἡ τῆς σαρχός, ἀλλ' οὐχέτι τὴν ἕνωσιν 
ὁμολοχεῖ μεθ) ἡμῶν. "Huet; γὰρ ἑνώσααντες ταῦτα, 
ἕνα Χριστὸν, ἕνα Κύριον τὸν αὐτὸν ὁμολογοῦμεν, 
xai µίαν φύσιν τοῦ Θεοῦ Λόχου σεβρχωµένην. Καὶ 
μετ) ὀλίγα * OO τὸ εἰδέναι τῶν φύσεων τὴν διαφορὰν 
διατέµνειν Σστὶν εἰς δύο τὸν ἕνα Ἀριστόν. 

Tov αὐτοῦ ἐκ τῆς αρὸς ᾽Απάκιον ἐπιστοῆς. 

Οὐχοῦν Νεστόριος μὲν ἀναιρεῖ εἰς ἅπαν τοῦ µο- 
νογενοῦς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ τὴν χατὰ σἆρχα ὙΥέννησιν. 
Οὐ γὰρ τετέχθαι φησὶν αὐτὸν ἐκ γυναιχὸς χστὰ τὰς 
Γραφάς. Ἔφη γὰρ οὕτω * Τὸ παρελθεῖν τὸν θεὸν ἐξ 
αὑτῆς τῆς Χριστοτόχου Παρθένου παρὰ τῆς θείας 
ἐδιδάχθην Γραφῆς * τὰ δὲ γεννηθῆναι θεὸν ἐξ abt 
οὐδαμοῦ ἑδιδάχθην. Ἐν ἑτέρᾳ δὶ πάλιν ἐξηγήσει ’ 
(ὐδαμοῦ τοίνυν ἡ Γραφὴ Gsbv ix «ες Χριστοτόχου 
Παρθένου λέγει γεγεννῆσθαι, ἀλλὰ Ἰησοῦν Χριστὸν, 
Υἱὸν, Κύριον. "Ott δὲ ταῦτα λέγων εἰς δύο viole 
µερίξει τὸν ἕνα, καὶ ἕτερον ἰδιχῶς Φησιν ἹἸἹησοῦν 
Χριστὸν χαὶ Κύριον τὸν Ex θεοῦ Ἱατρὸς γεννηθέντα 
Λόγον, ἕτερον δὲ πάλιν ávà µέρος xa ἰδικῶς Y thv 
καὶ Χριστὸν xal Κόριον τὸν ἐχ τῆς Ἡαρθένου, πὼς 
ἂν ἑνδοιάσειέ τις, αὐτὸ δὴ τοῦτο σαφῶς μονονουχὶ 
βοῶντος ἐκείνου ; Οἱ δὲ χατὰ τὴν ᾽Αντιόχειαν ἁδελ- 
qot Θεοτόκον ὀνομάζουσι τὴν ἁγίαν Παρθένον, καὶ 
ἕνα φασὶν εἶναι Υν xol Κύριον τέλειον kv θεότητι, 
καὶ τέλειον ἓν ἀνθρωπότητι τὸν αὐτὸν, ἅτε δὴ xol 
ἐνεφυχωμένης τῆς σαρχὸς αὐτοῦ duy] νοερᾷ. 

'Ex τῆς αὐτῆς ἐπιστολῆς. 

Ὑποχρίνεται μὲν ὁ Νεστόριος ὁμολογεῖν, ὅτι xal 
ἐσαρχώθη, xat ἐνηνθρώπησεν ὁ τοῦ θεοῦ Λόγος, 
τὴν δὲ τοῦ σεσαρχῶσθαι δύναμιν οὐχ εἰδὼς, δύο μὲν 
ὀνομάζει φύσεις, ἀποδιίστησι δὲ ἀλλήλων αὐτὰᾶς, 
Θεὸν ἰδίᾳ τιθεὶς, καὶ ὁμοίως ἄνθρωπον ἀνὰ µέρος 
συναφθέντα θεῷ μετεσχηχὼς χατὰ µόνην τὴν ἴσοτι» 
µίαν, Ίγουν αὐθεντίαν. Ἔφη γὰρ οὕτως * ᾿Αχώρι- 
στον τοῦ φαινομένου Θεός * διὰ τοῦτο τοῦ μὴ χωρι- 
ζομένου τὴν τιμὴν οὗ χωρίζω. Χωρίζω τὰς φύσεις, 
ἁλλ᾽ ἑνῶ τὴν προσκύνησιν. Οἱ δέ γε χατὰ τὴν Αντιό» 
χειαν ἁδελφοὶ τὰ μὲν ἐξ ὧν νοεῖται Χριστὸς, ὡς ἐν 
φιλαῖς xai µόναις ἐννοίαις δεχόµενοι, φύσεων μὲν 
εἰρήχασι διαφορᾶν, ὅτι μὴ ταυτὸν Ev ποιότητι φυσικῇ 
θεότης τε xai ἀνθρωπότης, ἕνα γε μὴν Yibv, καὶ 


et Dominum, et unam ipsius unius exsistentis perso- D Χριστὸν, xai Κύριον, καὶ ὡς ἑνὸς ὄντος ἀληθῶς, Ev 


nam asserunt, εἰ nulla. ratione dividunt, qux sunt 
conjuneta, neque nsturalem admittunt divisionem, 
quemadmodum sentire videbatur iste decretorum 
infelicium introductor ; sed dividi solas contendunt 
voces, qua de Domino dictze sunt, easque convenire 
dicunt, non partim quidem Filio, qui separatim con- 
sileretar Verbum Dei, partim rursum alteri Filio, 
qui ex muliere natus sit ; sed alias quidem ipsius 
divinitati, alias rursum ejusdem hunrmnitati. Eum- 
dem enim esse Deum atque hominem. Alias autem 
div unt esse communes quodammodo, et ad divini- 
talem atque humanitatem respicientes. Nam alix 
quidem voces maxime Dco congruentes, alie con- 
tta homini, alie medio quodam se habent modo, 


αὐτοῦ xal πρόσωπον εἶναί φασι, µερίζουσι δὲ χατ' 
οὐδένα τρόπον τὰ ἠνωμένα, οὔτε μὴν φυσιχὴν xapz- 
δέχονται τὴν διαίρεσιν, χαθὰ φρονεῖν ἴδοξε τῷ τῶν 
ἀθλίων δογμάτων εἰσηγητῇ. Διῃηρῆσθαι δὲ χατὰ μό- 
vag διατείνονται τὰς ἓπὶ τῷ Κυρίῳφ φωνᾶς, πρέπειν 
δέ φασιν αὐτὰς οὗ τὰς μὲν Yip κατὰ µθνας τῷ ix 
Θεοῦ Πατρὸς Λόγῳ, τὰς δὲ ἑτέρῳ πάλιν Υϊῷ τῷ ix 
γυναιχὸς, ἀλλὰ τὰς μὲν τῇ θεότητι αὐτοῦ, τὰς δὶ τῇ 
αὐτοῦ πάλιν ἀνθρωπότητι. θεὺς δέ ἐστιν ὁ αὐνὺς 
καὶ ἄνθρωπος. Εἶναι 66 φασι καὶ ἑτέραςα κθινοποιη: 
θείσας τοότον τινὰ, xal olov ἓπ᾽ ἄμφω βλεπούσας, 
θεότητα λέγω καὶ ἀνθρωπότητα. Ofov δή τί npa: αἱ 
μὲν yáp slav τῶν φωνῶν ὅτι μάλιστα θεαπρεπεῖς. 
αἱ δὲ οὕκω πάλιν ἀνθρωποπρεπεῖς, al δὲ µέσην τινὰ 


989 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XV. 


990 


τάξιν ἐπέχουσιν ἐμφανίιουσαι Ylbv θεοῦ ὄντα, xat A quie Filium Dei simul, et hominem, et in eode». 


ἄνθρωπον ἁμού τε χαὶ ἐν ταυτῷ. Καὶ μεθ ἕτερα : 
O2 γὰρ εἰς τοῦτο προῆλθον ἀποπληξίας. ὡς παρα- 
θάτας ἑαυτοὺς συνιστάνειν ἃ χατέλυσαν ὀρθῶς, olxo- 
νομοῦντες ἀθούλως. El γὰρ ταῖς Νεσιορίου συµφέ- 
ρονται δύξαις, πῶς αὑτὰς ἀναθεματίζουσιν ὡς 
βεδήλους χαὶ µυσαράς ; Οἶμαι δὲ δεῖν καὶ τὰς αἰτίας 
εἰπεῖν, δι ἃς εἰς τοῦτο προῆλθον ἰσχνομυθίας, 
Ἐπειδὴ γὰρ ol τῆς Αρείου ἀσεθείας ὑπασπισταὶ τὴν 
ἀλήθειαν ἀνοσίως ἐχχαπηλεύοντες, τὸν τοῦ 8:02 qaot 
Λόγον γενέσθαι μὲν ἄνθρωπον, πλήν ἀψύχῳ προσχε- 
χρῆσθαι σώματι, ἵνα τὰς ἀνθρωπίνας αὗτῳψ φωνὰς 
προσανέµοντες, ἑλαττοῦσθαι τῆς τοῦ Πατρὸς ὑπερο- 
χῆς τοῖς παρ) αὐτῶν πλανωμένοις χΧαταδε.χνύωσιν, 
ἑτεροφυᾶ τε παρ᾽ αὐτὸν εἶναι λέγωσ' * δεδιότες οἱ ἐκ 


pariter ostendunt. Et post alia : Neque enim eo de- 
menlis processerunt, o4 se transgressores Consti- 
Uierent, ea qua recte dissolverunt, inconsidernte 
construentes. Nam si. Nestorii. probant. opiniones, 
quomodo illas ot adulterinas et exsccrandas  dete- 
$ antur? Causes autem arbitror explica»das, quam- 
obrem ad ejusmodi nugarum subtilis prog essi 
sunt. Quonism enim Arian:z impietstis d«fansores 
veritatem nefarie venditautes, Dei quidem Verbum 
factum hominem dicunt, sed tamen inanimatum 
corpus assumpsisse, ut. humanas ipsi voces tri- 
buentes ostendaut iis quos deceperunt, ipsum Patris 
excellenti? cedere, et diversz:e ab ipso dicaut esse 
naturse : Orientales veriti, ne Dei Verbi gloria natu» 


τῆς ἀνατολῆς μὴ ἄρα πως 1j τοῦ θεοῦ Λόγου xata- B raque minuatur ob ea qux, propter dispensationem 


αμικρύνηται δόξα xai φύσις, ἁπό vs τῶν ἀνθρωπίνως 
εἰρημένων διὰ τὴν μετὰ σαρχὸς οἰχονομίαν διορἰζουσι 
τὰς φωνὰς, οὐχ εἰς πρόσωπα δύο τέµνοντες, ὡς ἔφην, 
τὸν ἕνα Χριστὸν xat Κύριον, ἀλλὰ τὰς μὲν τῇ θεό- 
τητι αὑτοῦ προσνέµοντες, τὰς δὲ «fj ἀνθρωπότητι 
πάλιν τῇ αὐτοῦ, πλὴν τὰς πάσας bv. 
ToU αὑτοῦ ἐκ τοῦ περὶ τῆς ἐνανγθρωπήσεως «δ- 
Tov, ὅτι Θεος΄κος ἡ Παρθένος. 
Ὑποχλέπτειν οἵονταί τινες τῶν ἁκροοωένων τὰς 
ᾧχὰ-, ἄνθρωπον λέγοντες ἀνειληφέναι τὸν 8sbv Λό- 
γον, καὶ διὰ τούτου πρήοδον πεκοιῆσθαι kx τῆς ἁγίας 
Παρθένου, xaX τοῦτον αὐτὸν τὸν ἄνθρωυπον ἆποτε- 
θ:ῶὥσθαι τῷ θεῷ Αόγψ, οὐ αυνιέντες τὸ τῆς εὖσε- 
6είας µυστήριον, xal τῆς μετὰ σαρχὸς οἰχονομίας 
τοῦ Μονογενοῦς τὴν y&o:v µετρ'αν ποιούμενοι. Ἠμεῖς 
δὲ οὐχ οὕτω δεδιδάγµεθα. "Eva καὶ thv αὐτὸν ἴσμεν, 
ἀδελφοὶ, τὸν διὰ τῇ: ἁγίας Παρθένου τῆς θεοτόχου 
Mapla; γεννηθέντα θεὸν τέλειον, xal ἄνθρωπον ἔμ- 
Φνχον, λογιχόν * ταύτῃ τοι xal θεοτόχον λέγομεν τὴν 
ἁγίαν Παρθένον, χαὶ ἐνῳχηχέναι οὐσιωδῶς τὸν θεὸν 
Λόχον ἐν αὑτῃ οὗ δοχἠσει, ἀλλὰ ἑνεργείᾳ, Υἱόν τε 
θευῦ ἅμα, καὶ Υἱὸν ἀνθρώπου. ᾽Αλλὰ γὰρ xai τὰς 
τῆς ἀνθρωπότητος, οὐ μὴν καὶ τὰς τῆς θεότητος 
φωνὰ;, ἃς διαγορεύουσιν ἡμῖν αἱ θεῖαι Γραφαὶ περὶ 
αὐτοῦ, εἰς ἓν πρόσωπον συνῄχθαί φαµεν. Τὸν αὐτὸν 
γὰρ ἴσμεν ἐπὶ τὸ προσχεφάλαιον χαθεύδοντα, τὸν 
αὐτὸν τῇ θαλάσσῃ ἐπιτιμῶντα ἓν ἑξουσίᾳ xal τοῖς 
ἀνέμοις, τὸν αὐτὸν ἐπὶ τῆς ὁδοιπορίας χεχµηχότα, 
τὸν αὐτὸν ἐπὶ τῆς θαλάσσης περιπατοῦντα, ὡς ἐπὶ 
στερεᾶ. γῆς ἰδ'ᾷ ἐξονσίᾳ. Ὁ αὐτὸς τοίνυν θεὸς, ὃ αὖ- 
«bc ἄνθρωπος ὁμολογουμένως. Τί yàp τὸ θαῦμα, εἰ 
ἄνθρωπός τις τῶν xa0' ἡμᾶς ἐν ἐξουσίᾳ θεοῦ δυνά- 
μεις ἐνεργεῖν λέγεται; Αλλ' ἵνα τὸν αὐτὸν θεὸν Λό- 
qov χεχενῶσθαι ὑποδείξωσιν ἡμῖν αἱ θεῖαι Γραφαὶ, οὗ 
δοχήσει, ἀλλά ἑνεργείᾳ, ἕνα χαὶ τὸν αὐτὸν ἡμῖν δια- 
γορεύουσιν ἓν προφητικοῖς, xal μὴν xal ἀποστολι- 
xolg κχηρύγμασιν. 


'Ex τῆς αρὸς "Ioárrny τὸν Ἀγτιοχέα ἐπιστο.ῆς. | 


Ὁμολογοῦμεν τοιγαροῦ» τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν 
Χριστὸν, τὸν YU,v τοῦ Θεοῦ τὸν μονογενῆ, Θεὸν τέ- 
λειον, xa ἄνθρωπον τέλειον, kx φυχῆς λοχιχῆς xal 
σώματος, πρὺ αἰώνων μὲν ἓν τοῦ Πατρὺς γεννηθέντα 
χατὰ τὴν θεότητα, ἐπ᾽ ἑσχάτων δὲ τῶν ἡιιερῶν τὸν 


in carne factam, humana ratione dicta sunt, voces 
definiunt, non unum Christ. et Dominum, ut 
ὧσίιιας, in duas dividentes personas, sed alias 
quidem ipsius tribuentes divinitati, alias outen 
liumanitati , universas tamen uui. 


Ejusdem ex oratione de assumpta a. Verbo humani- 
tate : Virginem esse Dei Geniiricem. 


Audientium animos decepturos se quidem existi- 
mnt, dicentes, Deum Verbum hominem assumpsisse, 
et per ipsum ex Virgine prodiisse, et eum ipsum ho- 
minem 3 Deo Verbo divinum esse redditum. Qui 
sane homines pietatis mysterium ignoran, et Uni- 
genili gratiam ex suscepte carnis consilio profe- 
etam mediocrem efficiuot, Nos autem haud ita su- 
mus edocti, sed unum eumdemque scimus, fratres, 
per sanctam Virginem Dei Genitricem genitum Deum 
perfectum, et hominem animatum anima ratione pr: 
dita. Sic et Dei Genitricem dicimus S, Virginen, 
in eaque Deum Verbum per essentiam non opinione, 
sed reipsa Filium Dei simul et Filium hominis 
habitasse. Quin etiam divinitatis humanitatisque 
voces, quas nobis de ipso divine tradunt Scripiure, 
in unam personam dicimus convenire. Eumdem 
enim scimus esse, qui in pulvinari dormiebat, et 
qui cum potestate mari et ventis imperabat ; eum- 
dem, qui in itineribus defatigabatur, et qui propria 
auctoritate super mare tanquam super solidam 


p terradi ambulabat. Eumdem igitur Deum et eumdem 


Dominum confitemur. Quid enim mirum, si homo 
quispiam, quales nos sumus, Dei potestate miracu- 
la facere dicatur? Verum ut Deum ipsum Verbum 
sese exinanisse nobis ostendant divinae Seripturs, 
non opinione, sed veritate, unum atque eumdem 
nobis affirmant in pradicationibus prophetarum οἱ 
apostolorum. 


Ex Epistola ad Joannem Antiochenum. 
Confitemur igitur Dominum nostrum Jesum Chri- 
stum, Filium Dei unigenitum, Deum perfectum, et 
perfectum hominem, ex anima ratione przdita cor- 
poreque constantem, ante secula quidem ex Patre 
genitum Secundum divinitatem, in extremis autein 


99] EUTHYMII ZIGXBENI 999 


diebus eumdem propter nos et propter nostram A αὐτὸν δι᾽ ἡμᾶς xal διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν ἐκ 
salutem ex Maria natum Virgine secunduimn humani- Μαρίας τῆς Παρθένου xacà «hv ἀνθρωπότητα. Δύο 
tatem. Duarum enim naturarun: conjunctio. facta — yàp φύσεων Ένωσις véyove * διὸ ἕνα Χριστὸν, ἕνα 
est. Quamobrem unum Christum, unum Filium, — Ylibv, ἕνα Κύριον ὀὁμολογοῦμεν. Κατὰ ταύτην τὴν τῆς 
wunem Dominum confitemur : et bac quidem incon- ἀσυγχύτου ἑνώσεως ἔννοιαν ὁμολογοῦμεν chv ἁγίαν 
fuse conjunctionis notione confitemur sanctam ἍἩαρθένον θεοτόχον, διὰ τὸ τὸν Θεὸν Λόγον σαρχω- 
Virginem esse Dei Genitricem : quoniam Deus Ver- θῆναι, xal ἐνανθρωπῆσαι, xal t£ αὐτῆς τῆς συλλή- 


bum caro et homo factus est, et éx ipsa conceptio- 
ae sibi templum ex illa sumptum adjunxit et 
cepnlavit. — 

. Ex oratione ad augusiissimas dominas habita. 


Si sacra Virgo Deum incarnatum secundum 
carnem non peperit, vel inviti concedant 
oportet, hominem tantum vulgarem, nobisque 
nihilo excellentiorem 
res ita se habet, qua obsecro ratione, omne 
genu illi incurvabitur, omnisque lingua confite- 
bitur, quod Dominus noster Jesus est in gloria 
Dei Patris*? Quomodo angeli, et sacer ille cc- 
lestium virtutum cetus illun adoret *? Num- 
quid hominem communem, et nos et universum 
colum hactenus percolimus? Absit : adoramus 
enim Emmanuelem tanquam verum Deum. Atqui 
nulla ratione adorari potest, nisi credamus ipsum 
Dei Patris Verbum, quod ab universa creatura ado- 
ratur, secundum Scripturas carnem factum esse: 
non quod in carnem demutatum tiransierit, sed 
quod ex ipsa sacra Virgine carnem susceperit, hu- 


manamque, ut ante expositum esi, nativitatem, C 


perinde ac nos, subiverit; quo nimirum homo no- 
stri causa factum, more quidem aliorum hominum 
mortem pateretur, proculcato autem mortis impe- 
rio, divina vi rursum resurgeret. Hoc enim modo 
factum est, ut nos quoque per Christum vincere, 
peccatoque debellato, ac posita corruptione , mor- 
tem effugere possemus, latitiaque in Christo pleni 
diceremus : « Ubi est, mors, victoria tua ? ubi est 
sumus, ita rursum in Christo devicimus. 

Quod si vulgaris tantum homo esset Emma- 
nuel, quomodo mors hominis humanz nature opem 
tulisset? Enimvero non pauci sanctorum prophe- 
tarum mortem obierunt, ut laudatissimus ille Abra- 
bam, [saac, Jacob, Moyses, Samuel, reliquique 


Ψεως ἑνῶσαι ἑαυτῷ τὸν ἐξ αὑτῆς ληφθέντα ναόν. 


ToU αὐτοῦ éx tov πρὸς τὰς εὐσεθεστάτας 
δεσποίνας προσφωνητικοὺ. 
El ph τέτοχε σαρχικῶς σαρχωθέντα Θεὸν d 
ἁγία Παρθένος, πᾶσά πως ἀνάγχη xai οὐχ ἑκόν-ας 
αὐτοὺς ὁμολογεῖν, ὅτι κοινὸν γεγέννηκεν ἄνθρωπον, 


in lucem edidisse. Quod si B οὐδὲν ἔχοντα παρ ἡμᾶς τὸ πλεῖον. Εἶτα πῶς αὐτῷ 


χάµψει πᾶν yóvo, xal πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογή- 
σεται, ὅτι Κύριος Ἰησοῦς Ἀρισιὸς εἰς δόξαν Θεοῦ 
Πατρός; Πῶς αὐτῷ προσχυνοῦσιν ἄγγελοι, καὶ τῶν 
ἀνωτάτω δυνάµεων ἡ ἁγία πληθύς; '"Ap' οὖν &v- 
θρώπῳ χοινῷ λελάτρευχε μεθ) ἡμῶν xai σύμπας 
ὁ οὐρανός; Mt) v£votto * προσκννοῦμεν γὰρ ὡς θεὸν 
ἀληθινὸν τὸν Ἐμμανουήλ. Ἔσται δὲ οὑχ ἑτέρως 
προσχυνητὸς, ἐὰν μὴ πιστεύωμεν, ὅτι αὐτὸς ὁ ix 
Θεοῦ Λόχος, ὁ παρὰ πάσης τῆς χτίσεως προσχυνού- 
µενος, σὰρξ ἐγένετο χατὰ τὰς Γραφάς * οὑκ εἰς 
σάρχα µεταθεθληµένας, ἀλλ ἐκ τῆς ἁγίας Ιαρθένου 
σάρχα λαθὼν, ὡς ἔφην, xal ἀνθρωπίνην μεθ) ἡμῶν 
ὑπομείνας ὙΥέννησιν ἵνα xal ἄνθρωπος Ὑεγονὼς 
ὑπὲρ ἡμῶν, ἀποθάνῃ μὲν ἀνθρωπίνως, ἀναστῇ δὲ 
θεῖχῶς, πατήσας τοῦ θανάτου τὸ χράτος. Οὕτω γὰρ 
ἣν δύνασθαι xal ἡμᾶς ὡς ἓν Χριστῷ νιχήσαντας 
χατευμεγεθῆσαι μὲν τῆς ἁμαρτίας, ἁποδύσασθαι δὲ 
τὴν φθορὰν, χαὶ διαδρᾶναι θάνατον, οὕτω τε εἰπεῖν 
ix περιχαρείας τῆς bv. Χριστῷ' « Ποῦ ἡ νίχη σου, 
θάνατε; «oU τὸ χέντρον σου, δη; » Ὥσπερ γὰρ ἐν 
Αδὰμ πεπτώχαµεν, οὕτω νενιχήχαµεν Ev Χριστῷ. 


stimulus tuus, inferne '*? » Ut enim in Adam devicti 


Ei δὲ ἄνθρωπος ἣν χοινὸς 6 Ἐμμανουὴλ, πῶς 
ἂν ὠφέλησε τὴν ἀνθρώπου φύσιν 6 ἀνθρώπου θάνα- 
τος; Καΐτοι πολλοὶ προαπέθανον ἅγιοι προφΏται, 
Αθραὰμ ἐχεῖνος ὁ διαθόητος, Ἰσαὰχ, καὶ "Iaxub, 
Μωσῆς τε, xal Σαμουὴλ , xat οἱ καθεξῆς γεγονότες 


deinceps, qui vitz? sanctimonia claruerunt ; vetum- ϱ ἅγιοι΄ ἀλλ ὤνησε μὲν οὐδὲν τὸ ἐπὶ γῆς τῶν ἀνθρώ- 


tamen mors illorum generi humano nihil omnine 
contulit : at vero mors Christi salutem prestitit ; 
siquidem propriam pro nobis carnem obtulit, 
. mortique semetipsum nostri causa contradens, om- 
nes ex mortis laqueis exemit. Unus enim pro om- 
nibus moriens satisfecit, ut qui plurimum caeteris 
omnibus dignitate praestaret. Nam et Dei Patris 
Verbum est, et natura Deus, et corpus quod pro 
nobis in odorem suavitatis Deo et Patri offerebat, 
illius proprium fuit. linpium est ergo, longeque 
absurdissimum, unum Dominum nostrum Jesum 
Christum in duos filios divellere, maxime cum sa- 


! Philipp. a 10, 11. * Habr. 1,6. 


! Cor. xv, 15. 


πων Ὑένος 6 ἑχείνων θάνατος, σέσωχε δὲ ὁ Χριστοῦ * 
προσχεχόµιχε γὰρ ὑπὲρ ἡμῶν τὴν ἰδίαν σάρκα, καὶ 
δοὺς αὐτὴν! τῷ θανάτῳ δι’ ἡμᾶς, πάντας ἐξείλετο 
πῶν τοῦ θανάτου δεσμῶν. ρχεσε γὰρ εἷς ὑπὲρ 
πόντων ἁποθανὼν ὁ πάντων ἀξιώτερος, ὅτι καὶ 
φύσει θεὸς ὁ ix Πατρός ἐστι Λόγος, xal ἴδιον αὐτοῦ 
σῶμα, τὸ ὑπὲρ ἡμῶν εἰς ὀσμὴν εὐωδίας τῷ θεῷ xal 
Πατρὶ προσχεκοµισµένον. Οὐχοῦν ἁσεθὲς , xat τῶν 
λίαν ἑχτοπωτάτων, τὸ τέμνειν εἰς νἱοὺς δύ9 τὸν ἕνα 
Κύριον Ἰησοῦν Χριστόν. Αντιτάξεται δὲ αὐτοῖς καὶ 
ὁ σοφώτατος Παῦλος λέγων’ « Εἷς Κύριος, µία πί- 
στις, ἓν βάπτισμα. » El γάρ ἐστι Κύριος εἷς εἶτα 


993 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. NV. 


991 


tép.voucl τινες εἰς δύο υἱοὺς τὸν ἕνα, τίνι «hv τῆς A pientissimus Paulus huic sententiz diserte recla- 


χυριότητος δόξαν περιθήσοµεν; dpa τῷ ix Πατρὲς 
φύντι Λόγῳ:; πρέπει γὰρ αὑτῷ τὸ πῆς χυριότητος 
ὄνομά τε μάλιστα xal χρῆμα, xaX ἔστιν ἀληθῶς τῶν 
ὅλων Δεσπότης. Εἶτα ὅποι ποτὲ τὸν ἕτερον θήσομεν; 
ἔξω γὰρ χείσεται τοῦ εἶναι Κύριος, παραχωρῶν τῷ 
προὐπάρχοντι, xal ἀσυγχρίτως ὑπερηρμένῳ. ᾽Αλλὰ 
τῷ ἐχ γυναιχὸς, ὡς αὐτοί φασιν ἀποδιιστάντες, τὴν 
τῆς χυριότητος ἀνάδομεν δόξαν. Ἑἶτα πῶς ἔσται 
Κύρος ὁ ix Θεοῦ Πατρὸς Λόχος, εἴπερ ὄντος ἑνὸς 
Κυρίου, χατὰ τὰς Γραφὰς, ἀνθρώπῳ φιλῷ τὸ τῆς 
χυριότητος ὄνομα χαριούµεθα;: Πῶς δὲ xal µία πί- 
στις; ἡ πῶς ἓν τὸ βάπτισμα; El γὰρ υἱοὶ δύο, χατά 
τινας, εἰς τίνα πιστεύοµεν; Τῆς ἐχείνων ἁμαθίας 
ἔργον ἂν εἴη λέγειν, εἴς γι τίνος ὄνομα βεδαπτί- 
αμεθα, χαίτοι βαπτίσματος ὄντος ἑνός. 


met. Ait enim : « Unus Dominus, una fides, unum 
baptisma *. » Nam si unus duntaxat est Dominus, 
quem illi in duos filios distrahunt , utri, quxso, ex 
illis dominationis gloriam assignabimus? An Dei 
Patris genito Verbo? in hunc namque, eum univer- 
sorum Dominus reipsa sit, et dominatus nomen, et 
res ipsa quoque multo maxime convenit. Cedo au- 
tem, quo interim loco alterum illum habebimus ? 
Nam cum hic priori illi, utpote infinitis partibus 
excelsiori, jure meritoque cessurus sit; necessum 
est ut dominationis titulum prorsus amittat. At - 
dominationis gloria, ut illi ipsi qui separant, di- 
cunt, e muliere prognato tribuetur. Cum igitur sa- 
cerarum Litterarum testimonio, unus tantum sit 


B Dominus ; si dominationis vocabulum nudo homini 


impartimur, quomodo Dei Patris Verbum dominationis appellatione cohonestabimus ? Quomodo rur- 


sum una erit fides, et unum item baptisma? Nam si duo sunt filii, 


ut. quidam opinantur, in quem ex 


Hlis credimus ? lllorum inscitie erit dicere, in cujus etiam nomine baptizati sumus, cum unum sit 


baptisma. 

Αλλ’ ὁρᾷ που πάντως ἡ ἐν ὑμῖν ἀγχίνοια µξ- 
θύοντά τε τὸν ἐπὶ τούτῳ λόγον, xal χατασειόμε,ον 
el; ys τὸ ἀχαλλὲς, μᾶλλον ἤδη χαὶ πρὸς ἑσχάτην 
ἀσέδειαν ἀποννευχότα. Οἶμαι δὲ δεῖν ὑμᾶς, τὸ θεῖον 
αὐτοῦ πολυπραγμονούσας µυστήριον, ὀξεῖ διανοίας 
ὄμματι χαθορᾷ» τοὺς συναρπάζειν ἑθέλοντας, xol 
προσωπεῖον μὲν εὐσεθὲς τοῖς ἰδίοις περιπλάττοντας 
λόγοις, βολίδος vt μὴν ἁπάσης ὀξύτερον ἔχοντας αὖ- 
τούς. ᾿Αρνοῦντσι μὲν γὰρ, ὅσον ἦχεν εἰπεῖν εἰς δύ- 
ναµιν ἀληθείας, τὸν ἀγοράσαντα αὐτοὺς Δεσπότην, 
τουτέστι Χριστόν. Δεδιότες δὲ τῶν εὐσεθεῖν εἰωθό- 
των τὰς ἐπὶ τῷδε λύπας, xal μέντοι ζῆλον τὸν 
ἁξ άγαστον , δμολογοῦσιν, ὅτι xal θεός ἐστιν ὁ ix 
τΏς ἁγίας Παρθένου γεγεννηµένος, xai μὴν ὅτι xat 
Κύριο, xai Υἱὸς τοῦ Θεοῦ. Καὶ εἰ μέν τις τῶν 
ἁπλῶν τοὺς παρ᾽ αὐτῶν δέξηται λόχους, νομιεῖπου, 
κατὰ τὸ εἰχὸς, ὀρθὰ χαὶ εἰχότα λέγειν, χαὶ τοῖς τῆς 
ἀληθείας οὐχ ἁπάδοντα δόγµασιν. El δὲ δή τις ἕλοιτο 
χατισχνοῦν ταῖς ἐρεύναις αὐτοὺς, xai τὸ ἀχριθὴ 
ποιεῖσθαι τῶν εἱρημένων τὴν βάσανον, οὐχ ἁπλοῦν 
εὑρήσει. Εἰαὶ μὲν γὰρ θεοὶ πολλοὶ, xal χύριοι πολλοὶ 
Ev τε οὐρανῷ xat ἐπὶ τῆς γῆς, χαθὰ χαὶ ὁ µαχάριος 
ἡμῖν Υράφει Παῦλος. « ᾽Αλλὰ ἡμῖν elg θεὸς ὁ Πα- 
ttp, ἐξ οὗ τὰ πάντα, xal ἡμεῖς εἰς αὐτόν xa εἷς 


Intelligit prudentia vestra perspicue, insanam 
hanc doctrinam in magnam absurditatem Πιο]. 
nare, imo vero in extremam impietateim  przcipi- 
tem ferri. Existimo autem vos, qua divinum illud 
Christi mysterium accuratius expenditis, perspi- 
eaci meutis oculo illos internoscere, qui impostu- 
ram moliuntur, orationique suz pietati» personam 
inducunt, cum quovis interim venenato jaculo ma- 
gis feriant : nam si quod res ipsa est, palam dicere 


C licet, Dominum qui eos redemit, hoe est, Chri- 


stum, inficiantur. Verumtamen piorum ob hanc 
rem offensionem, zelumque zmulatione dignum 
metuentes, eum qui ex sacra Virgine natus est , el 
Deum et Dominum, et. Del Filium esse profitentur. 
Quod si qui ex rudioribus illorum sermones forte 
hauriunt, recta mox, ut probabile est, et conve- 
nientia, et quz a veritate non dissentiant, illos lo- 
qui arbitrantur. Verum qui dicta illorum exactius 
perserutantur, et justis ponderibus examinant, ni- 
hil non fucatum 4ο perplexum cemnperiunt : sunt 
enim dii multi οἱ domini multi, et in celo et iu 
terra, quemadmodum divinus Paulus scriptum no- 
bis reliquit : « Nobis tamen unus est Deus Pater, 
.ex quo omaia, et nos in illum: et unus Dominus 


Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς, δι᾽ οὗ τὰ πάντα, καὶ ἡμεῖς D poster Jesus Christus, per quem omoia, et nos per 


δι αὐτοῦ.» Πλὴν ὅταν Ἰησοῦν Χριστὸν ὀνεμάζωμεν, 
τὸν ix Θεοῦ Πατρὸς Λόγον bv ἀνθρωπείᾳ μορςῇ 
πεφτνότα σηµαίνοµεν, οὐκ ἓν χάριτος µέρει xal ἔπ- 
αχτὸν ἔξωθεν ἔχοντα: τὸ ἀξίωμα, ἀλλὰ ὄντα τοῦτο 
κατὰ ἀλήθειαν, ὅπερ εἶναι πεπίστενται. Geb; γὰρ 
ὧν φύσει καὶ δίχα σαρχὸς, µεμένηχε θεὸς xal μετὰ 
σαρχός ' καὶ Υἱὸς Qv φύσει xal πρὺ σαρχὸς, µεμέ- 
xev Υἱὸς καὶ ὅπερ ! γέγονε σἀρξ" xaX Κύριος ὧν 
ἀληθῶς τῶν ὅλων, ἐν τοιᾷδε πάλιν ὁρᾶται δόξῃ , 
«αἱ kv ἀνθρωπότητι γεγονώς. Οὐχοῦν εἰ Θεὸν ἀληθι- 
νὸν εἶναι λέγουσι τὸν ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου γεγεν- 
νηµένον, τουτέστι τὸν £x θεοῦ Πατρὸς Λόγον, κατὰ 


! Ephes. iv, 5. 


ipsum **. » Czterum cum Dei Patris Verbum hu- 
mapa forma indutum, Jesum Christum nominamus, 
. dignitatem hanc non muneri datam, aut el extrin- 
secus adventitiam obtigisse significamus; sed quod 
creditum est esse, hoc ipsum secundum verilatem 
esse indicamus. Nam cum extra carnem suapte na- 


Aura Deus esset, posteaquam carnem induit, Deus 


esse non destitit. Rursum cum ante assumptam 
carnem naturalis Dei Filius esset, quando caro 
jam factum est, Filii rationem non amisit. Tandem 
cum universorum Dominus onte exsisteret, postea- 
quam humana natura ornatum prodiit, ab eo ordine 


935 


EUTIIYMII ZIGABEN] 


996 


et dignitate non excidit. Igitur si eum, qui ex sacra X φύσιν ἑνωθέντα σαρχὶ, 6c τί δεδίασιν ὁμολογεῖν, ὅτι 


Virgine prodiit, boc est Dei Patris Verbum carni se- 
cindum naturam unitum, verum Deuin esse. agno- 
scunt, cur eamdem Virginem esse Deiparam fateri 
verentur? Verum ipsis propositum est haud ος auimo 
profiteri Virginis Filium Deum ac Dominum, eadem- 
que cuim Patre auctoritate przeditum esse, sed verbis 
tantum hoc ipsum simulare. Existimaut enim, homini 
ad nostram similitudinem ex sancta Virgine prognato, 
cum filiationis, tum dominationis quoque gloriam per 
 Inodum cujusdam grati, ac per progressus obvenisse. 
Ejusdem. 

Dicimus igitur Dei Verbum, cum spiritus sit Deus, 
pro salute omnium, ut Scripturz testantur, carpem et 
hoininem [acum esse, non ex. propria matura sibi 
corpus accipiens, neque desinens esse id quod erat, 
uec ullam subiens mutationem, sed ex sancta Vir- 
gine immaculatum corpus assumens animatum 
anima mente praedita, illudque proprium reddens 
per conjunctionem minime co;fusam, quz nec ani- 
no comprebendi, nec verbis omnino potest expli- 
- cari, adeo, ut non alterius, sed proprium ipsius cor- 
pus intelligatur. Sic ingressus est in. mundum 
Unigenitus, qui primogenitus et iu multis fratribus 
factus est, qui tamen ut Deus inter res proereatas 
non potest collocari, Quare eum dicitur na!ws, et 
ex muliere, necessario secundum carnem  adjicitur, 
ne exsistendi principium ex saucia. Virgine intelli- 
gatür ecccepisse, cum ante seculum omne sit, et 


θεοτόχος ἐστιν ἡ ἁγία Παρθένος; ᾽Αλλὰ σχοτὺς αὖ- 
τοῖς ὑποπλάττεσθαι μὲν, xai λέχειν, ὅτι vai xai θεός 
ἔστι, χαὶ Κύριος, xat συνεδρεύει τῷ Πατρ:. Φρο- 
νουσί γε μὲν οὔχ οὕτω χατὰ ἀλβθειαν, à3À' ὡς tv 
χάριτος μέρει, xai ὡς Ex προχοπῆς δεδόσθαι φαοὶ 
τῷ ix τῖς ἁγίας Παρθένου χοινῷ χαθ ἡμᾶς ἁν- 
θρώπῳ γεγενντμένῳ τὴν τε τῆς υἱότητος xai τῖς 
χνυριότητος δόξαν. 


Τοῦ αὐτοῦ. 

Φαμὲ»ν οὖν, ὡς ὁ τοῦ θεοῦ Λόγος πνεῦμα v ὡς 
θεὸς, χατὰ τὰς Γραφᾶς, ἐπὶ σωτηρία τῶν ὅλων ἑσαρ- 
χώθη χαὶ ἐνηνθρώπησεν, οὐχ ix της ἰδίας costes 
αὐτὸς ἑαυτῷ σῶμα μεταλαθὼν, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἑχστὰς τοῦ 
εἶναι ὃ ἣν, οὗ τροπΏν f] ἁλλοίωσίν ὑπομείνας, ἀλλ 
ix τῆς ἁγίας Παρθένου τὸ ἄχραντον σῶμα λαθὼν 
ἑνεφυχωμένον νοερῶς, χαὶ ἴδιον ἀποφήνας αὐτὸ καθ 
ἕνωσιν ἀπερινόητον, ἀσύγχυτον, καὶ ἄφραστον παν- 
τελῶς, ὡς μήτε ἑτέρου τινὸς, à) ἴδιον αὑτηῦ wxl- 
σθαι, οὕτως εἰσῆλθεν εἰς τὸν χόαµον ὁ Μονοχενὴς, 
ὃς πρωτότοχος xai iv Toll; Ὑέγονεν ἀδελφοῖς ὁ 
ἀσύνταχτος τῇ Χτίσει, χαθὸ νοξῖται Θεός. Ὄναν 
τοίνυν Υετεννῆσθαι λέχηται, xat Ex γυναιχὸς ἀνχγ- 
καίως τὸ χατὰ σάρχα προσεπιφέρεται, ἵνα μὴ ὑπάρ- 
ξεως ἀρχὴν νοοῖτο λαδὼν ix τῆς ἁγίας Παρθένον, 
χαΐτοι πρὸ παντὸς αἱῶνος ὑπάρχων 0. συναῖΐδιος, 
xai ἀεὶ συνεφεστηκὼς τῷ ἱξίῳ Πατρὶ θεὸς Λόγες. 


sempiternus, el semper exstiterit cuni. Patre. Deus C *A5)' ὅτε κατ εὐδοχίαν Πατρὸς τὴν τοῦ δούλου pops 


Verbum. Verum quando ex voluntate. Patris for- 
main servi sumere voluit, tunc et ortum ex mulie- 
re secundum carnem subiisse dicitur. Sine contro- 
versia igitur quod ex carne est, est. caro, et quod 
ex Deo Deus, €x utroque autem in. idem Christus 
qui unus e»t Filius, εἰ Domiuus cum propria carne 
non inanimata, sed animata anima, ut. dixi, men- 
te. praedita, Non igitur unum nobis Filium in duos 
Secen!, seorsum constituentes Verbum et Filium, 
et alterum seorsum et separatim homineni ex. mu- 
liere, ut ipsi aiunt; sed cogitent µου magis Deum 
Verbum bomini conjuuctum esse, quaim ipsuin esse 
factum hominem dici, dum semen Abrabam assu- 
init, ut dicunt. Scripturz',et in omnibus, excepte 
peccato. fratribus assimilatur *.  Absoluta autem 
similitudo iu primis habebit ortum ex muliere, et si 
intelligitur supra nos, bumane tamen et secundum 
nos, nau de Unigenito quidem est super hoc. Deus 
enim erat caro factus. Quapropter et Dci Genitrix 
αεί vocatur Virgo, Quod si dixerint Deum et 
hominem  congressos in idem, unum Christum 
effecisse, servata nimirum utriusque persona sine 
confusione, nibil eos propterea exquisite sentire, 
aut dicere possumus intelligere. Non enim, ut ipsi 
aiunt, Deus et howo congredientes Christum unum 
effeeeruut, sed,uL jam dixi, Deus exsistens Verbuin 
sinililer atque nos, sanguinis et carnis particeps 


! Hebr. à, 16. 3 νά. 17. 


φἣν ἠθέλησε λαθεῖν, τότε xol ἁπότενιν «bv ἐκ [v- 
vau; χατὰ σάρχα μεθ) ἑμῶν ὑπομεῖναι λέγεται. 
Οὐχοῦν ὁμολογουμένως μὲν τὸ ἀπὸ σαρχὸς cedet 
ἐστι, τὸ δὲ ix θεοῦ θεός ἐστι. Κατ αὐτὸν δὲ ἀμνό- 
τερα Ἀριστὸς, cT; iv Υἱὸς χαὶ Κύριος μετὰ τῆς ile; 
σαρχὺς αὐτοῦ, οὐχ ἂφύχου μᾶλον, ὡς ἔφην, ἀλλ 
ἑνεφυχωμένης νοερῶς. Mh τοίνυν διατεµνέτωσαν 
εἰ, δύο Υἱοὺς τὸν ἕνα YU ἡμῖν, ἀνὰ µέρος ἴσ-άν- 
τες τὸν Λόγον xal Υἱὸν, xoi ἕτερον ἰδιχὼς τε xol 
χατὰ µέρος ἄνθρωπον τὸν kx γυναιχὸς, χαθάἀ φασιν 
absol: ἀλλ’ ἐννοείτωσαν, ὅτι οὖχ ἀνθρώπῳ συνήσθη 
μᾶλλον ὁ θεὸς Λόγος, ἀλλ αὐτὸς ἄνθρα-πος γενέσθαι 
λέγεται, σπέρματος ᾿Αδραὰμ ἐπιλαθόμενας, κατὰ 


D τὰς Γραφὰς, xal ὁμοιωθεὶς κατὰ πάντα «ol; ἀδελφοῖς 


δίχα µόνης ἁμαρτίας. ἨἩ δὲ εἰς ἅπαν ἁμοίωσις ἔχι 
ἂν εἰχότω; καὶ πρό ve τῶν ἄλλων τὴν ἐπ γυνεαὺς 
ἀπότεξιν. El καὶ νοεῖται piv ἐφ᾽ ἡμῶν ἀνθρωσίνως 
xai xa0' Ἀμᾶς, ἐπὶ δέ γε τοῦ Μονογενοὺῦς ὑπὶρ 
100:0* θεὺς γὰρ ἣν σαρχούµενος. Τοιγάρτοι xil 
Θεοτόχος fj ἁγία χαλεῖται Παρθένος. Ἐλν δὲ Mpo- 
σιν, ὅτι Ob; xal ἄνθρωπος συνελθόντες κατὰ ταν- 
τὸν, ἀπετέλεσαν ἵνα Χριστὸν, φυλαττομένης ὅτλον- 
ότι τΏς ὑποστάσεως ἑκατέρου ἀσυγχύτως , cibo 
ἀχριθὲς ἐπὶ τούτῳ φρονοῦντας ἡ λέγοντας Evrocy 
ἰδεῖν. Οὐ Υὰρ, χαθά φασι, Gebc καὶ ἄνθρωπος ov 
ελθόντες ἀπετέλεσαν ἕνα Χριστὸν, ἁλλ', ὡς ἔφην, 
ἤδη θεὸς ὧν ὁ Λόγος παραπλησίως ἡμῖν µετέσχυ 


997 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XV. 


998 


αἵματος χαὶ σαρχὺς, ἵνα ὁ θεὸς ἑνανθρωπήσας vor- A factum est, ut Deus homo factus el carnem assump- 


ται, καὶ τὴν ἡμετέραν σάρχα λαθὼν, xal ἰδίαν αὖ- 
τοῦ ποιησάµενος, ἵνα, χαθάπερ ὁ xa0' ἡμᾶς νοούµε- 
νος ἄνθρωπος x φυχῆς χαὶ σώματος «Iz ἐστιν, οὕτω 
xai αὐτὸς εἷς ὁμολογῆται ὑπάρχειν Ylbc καὶ Κύριος. 
Μία γὰρ ὁμολογεῖται φύσι, ἀνθρώπου χαὶ αύστασις, 
xüv ἓκ διαφόρων νοῆται xal ἑτεροειδῶν πραγμάτων. 
Ἑτεροφυὲς μὲν γὰρ ὁμολογουμένω: ὡς πρός γε duyhv 
τὸ σῶμά ἐστιν * ἀλλ' ἴδιον αὐτῖις χα) συναποτε)λεστιχὸν 
τῆς ὑποστάσεως τοῦ ἑνὸς ἀνθρώπου. Καὶ vip μὲν xal 
θεωρίᾳ τὸ δ.άφορον τῶν ὠνομασμένων οὐκ ἀσυμφα- 
νὰς, ἡ δέ ye σύνοδος, ἤτοι συνδρομὴ, τὸ ἁδιάτμητον 
ἔχουσα, ἓν ἀποτελεῖ ζῶον τὺν ἄνθρωπον. Ὁ τοίνυν 
μονογενῆς τοῦ θεοῦ Λόγος οὐκ ἄνθρωπον προσλαθὼν 
προῆλθεν ἄνθρωπος, ἀλλὰ, xal τοι τὴν ἐκ so? Ι]α- 


τρὸς ἀπόῤῥητον ἔχων Ὑέννησιν, διὰ τοῦ ἁγίου xal B 


ὁμοουσίου Πνεύματος ἑαυτῷ δηµιουργήσας vabs, 

Υέχονεν ἄνθρωπος. Τοιγάρτοι xat εἷς νοεῖται. 

Τοῦ αὐτοῦ ἐκ τοῦ πρὸς τοὺς πρεσδυτέρους καὶ 
διακόνους Aórcv. 

Γεγέννηται μὲν ὁμολογουμένως ἐξ αὐτῆς τῆς οὐ- 
σίας τοῦ Πατρὸς ὁ ζῶν τε xai ἑνυπόατατος αὐτοῦ 
Λόγος, iv ἑσχάτοις δὲ τοῦ αἰῶνος χαιροῖς, ἐπειδὴ 
Ὑέχονε σὰρξ, τουτέστιν ἠνώθη σαρχὶ ψυχὴν ἐχούσῃ 
τὴν λογινὴν, γεγεννῆσθαι λέγεται σαρχιχῶς χα διὰ 
γυναικός. "Βοικε δὲ πως τῷ καθ’ ἡμᾶς τόχῳ τὸ ἐπ 
αὐτῷ μυστήριον. Al μὲν γὰρ τῶν ἐπὶ γῆς μητέρες 
ὑπηρετοῦσαι τῇ φύσει mob; έννησιν, ἔχουσι μὲν ἓν 
μλτρᾷ πηγνυµένην χατὰ βραχὺ τὴν σάρχα, xal 


sisse nostram intelligatur, et propriam effecisse : ut 
quemadmodum ες anima et corpore untis homo 
consurgit, sic ipsum unum Filium et Dominum 
con(lteamur. Una enim hominis est. natura. el con- 
stitutio, licet ex diversis et differentibus reus con- 
sistat. Alterius enim natura confitemur esse corpus, 
si cum anima comparetur, Sed proprium tainen est 
corpus ipsius et hominis unius personam perficiens. 
Atque animo quidem et cogitatione utriusque per- 
cipitur differentia, congressus autem et concursus, 
non admittens divisionem, nnum absolvit. animal 
hominem. Unigenitus ergo, Dei Verbum, non homi- 
new accipiens prodiit hono, sed. arcanum habens 
ex Patre ortum, per sanctum et. ejusdem  esseutíe 
Spiritum sibi templum fabricaus, factum est hono. 
Quaniobrem et unum intelligitur. 


Ejusdem ex oratione ad presbyteros et diaconos. 


Ex ipsa profecto Patris essentia genitum est. vi- 
vens Verbum et in sua consistens persoua. Sed ip 
extremis saeculi temporibus, cum factum est. caro, 
id est, cuu carnem assumpsit, snimam habentem 
ralione preditam, natuwm esse dicitur in carne, et 
per mulierem. Quod quidem mysterium humano 
partui videtur simile. Nam matres quidem terreoze 
serviuBt ad generationem, compactam ad breve 
tempus carnem in utero gerunt, οἱ ineffibili qua- 


ἀφράστοις τισὶν ἐνεργείαις Θεοῦ προϊοῦσάν τε xat C, dai Dei virtute progredientein ad. perfectam for- 


τελειουμένην εἰς εἶδος τὸ ἀνθρώπινον * ἑνίησι δὲ τῷ 
Qux τὸ πνεῦμα Geb; καθ) ὃν οἷὃς τρόπον. Πλάττει 
Υὰρ πνεῦμα ἀνθρώπου ἓν αὐτῷ κατὰ τὴν τοῦ Προφή- 
του φωνήν. Ἔτερος δε σαρχὸς, xol ὁμοίως ἕτερος ὁ 
τῇ; ψυχῆς ἑστι λόγος. AX εἰ xal γεγόνασιν αὗται 
µόνων τῶν ἀπὸ γῆς σωμάτων μητέρες, ἁλλ᾽ οὖν ὅλον 
ἀποτεκοῦσαι τὸ ζῶον, τὸ Ex φυχῆς δὲ λέγω xal σώ- 
µατυς, οὐχ' µέρος λάγονται τεχεῖν, οὐδ' ἄν εἴποι τις, 
φέρε εἰπεῖν, τὴν Ἐλισάθετ δαρχοτόχον μὲν, οὐ μὴν 
ἔτι χαὶ φυχετόχον. ᾿Εκτέτοχαε γὰρ φυχωθέντα τὸν 
Ηαπτιοτήν. Τοιοῦτόν {ει πεπρᾶχθα:ι παραδεξόµεθα 
καὶ ἐἔπι τῇ γενάσει τοῦ Ἐμμανονυήλ. Γεγέννηται μὲν 
γὰρ, ὡς ὄρην, ix τῆς τοῦ 8109 xal Πατρὺς οὐσίας 
ὁ μονογενὴ αὐτοῦ Λόχος" &meió δὲ σάρχα λαθὼν, 
xat ἰδίαν αὐτὴν ποιησάµενος, χεχρηµάτικε xal Υἱὸς 
ἀνθρώπου, xal γέγονε χαθ᾽ ἡμᾶς, οὐδὲν, οἶμα:, ἄτο- 
πον εἰπεῖν, μᾶλλον δὲ ἀναγχαῖον ὁμολαχεῖν, ὅτι γε- 
γέννηται χατὰ σάρχα διὰἀ γυναικός. καθάπερ ἀμέλαι 
χαὶ à τοῦ ἀνθρώπου φυχἠ τῷ lb. συναπογεννᾶται 
σώματι, xa: ὡς ἓν λελόγισται πρὸς αὐτὸ, χαίτοι τὴν 
φύσιν ἑτέρα παρ᾽ αὑτὸ νοουµένη τε καὶ ὑπάρχουσα 
κατὰ τὸν ἰδιον λόγον. Kv εἰ βούλοιτό τις τὴν τοῦ δεζ- 
vos μητέρα λέγειν, ὡς ἔστι μὲν σαρχοτόχος, οὐ μὴν 
ἔτι χαὶ ψφυχοτόχος, περισσοεπήσει λίαν. Τέτοχε γὰρ, 
ὡς ἔφην, συντεθειµένον εὐτέχνως ἐξ ἀνομοίων τὸ 
ζῶον, ix δνοῖν μὲν, πλὴν ἄνθρωπον ἕνα, µένοντος 
μὲν ἑχατέρου τοῦθ) ὅπερ ἐστὶ, συνδεδραµηχότων δὲ 


! Psal. cxxxvinn, 5. 


mam humanam. Deus autem animali spiritum injicit. 
Format enim spiritum hominis in ipso, ut. ait Pro- 
pheta !. Alia autem est carnis, et alia animo ratio. 
Verum quamvis solius terreni corporis matres sint, 
tamen totum animal ex anima el corpore constans, 
non autem partem dicuntur peperisse. Nemo enim 
exempli yratia dixerit, Elisabeth carnem, non autem 
animam peperisse, quippe qu& animatum Baptist 
peperit. Tale quiddam ei iu Emmanuelis ortu actum 
esse dicimus. Genitum enim est ex Dei et Patris 
essentia, ut diximus, unigenitum ipsius Verbum. 
Sed posteaquam carnem assumens, eamque sibi 
propriam faciens, declaratuin est etiam Fillus ho- 
minis, et factum est, quales nos sumus, non alienuin 


D est, ut arbitror, dicere, imo vero necessarium est 


confiteri, ipsum per mulierem genitum esse secuti- 
dum carnem. Queinadmodum et anima bominis 
nimirum simul cum proprio corpore uascitur, et 
unum cum ipso ceusetur, quamvis natura diversa 
coguoscatur, οἱ sit ratioue propria. Quod si quis 
matrem alicujus, carnem ipsius, nou autem ani- 
man peperisse dixerit, ineptus ;et vanus existima- 
bitur. Peperit euim, ut dixi, compositum plane 
ex dissimilibus animal, ex duobus nimirum in 
unum bominem, cun utrumque maneat d 
quod est, concurrant tamen quasi in unitatem 
naturalem, atque inter se comuinisceant, quod 


099 

uique proprium — est. Quod 
tas in Christo sit maxime necessaria, cum 
alis multis rationibus perspicere facillimum sit, 
nos tamen, si videtur, beati Pauli verba perpen- 
damus, eaque diligenter pro viribus consideremus. 
De Unigenito igitur dicit : Qui cum in forma Dei 
essel, non rapinam arbitratus est. esse. se. qualem 
Deo ; sed semetipsum exinanivitl, formam servi acci- 
piens, et habilu inventus. ut homo, | humiliavit se 
ipsum !.. Quis igitur est, qui cum in forma Dei 
esset, non rapinam arbitratus est esse se cequalem 
Deo, aut quo exinanitus est modo, aut quomodo 
sese humiliavit, et in scrvi forma inventus est? 
Qui in duo secant unum Dominum Jesum Christum, 
nempe in hominem, et in. Verbum Dei, dicunt eum 


qui natus est ον Virgine exinanitionem subiisse, ab B 


illo videlicet separantes Dei Verbum. Ostendant 
igitur prius illun in forma et qualitate Patris 
exstitisse, ut et exinanitionis modum subierit, in 
qua non erat. Verum nulla res est procreata, qua 
matura propria sit in Patris zequalitate. Quomodo 
igitur dicitur exinanitus, si natura homo exsistens 
natus est ex muliere, quemadmodum nos? Dic 
mihi, ex qua antiquiore conditione, qua sit humana 
prestantior, eo descendit, ut homo fieret? Aut 
quowo.lo intelligatnr servi formam suscepisse, quam 
principio non habuerit, qui natura est inter ser- 
vos, εἰ inauet sub jugo servitutis ? At enim, 
inqu'unt, qui natura, et vere, et liber est Filius, 


EUTHYMTII ZIGABENI 


autem — uni- Α ὥσπερ εἰς ἑνότητα φυτικὴν. καὶ otov ἀναχιρναμέναν 


1000 


ἀλλήλοιν, ὅπερ ἂν ὡς ἴδιο) ἑκατέρῳ προσῇ. Ὅτι δέ 
ἐστιν ἀναγχαιοτάτη λίαν ἡ Ένωσις ἐπὶ Χριστοῦ, xa- 
ταθρῆσαι ῥᾷον xal ἀταλαίπωρον παντελῶς xal διὰ 
πολ)ῶν ἑτέρων. Φέρε vip, εἰ δοχεῖ, τὰς τοῦ µαχαρίου 
Παύλου π,λυπραγμονῶμεν φωνὰς. ἀχριδῶ: τὸν νοῦν 
χαὶ ὡς ἕνι λεπτῶς ἑνερείδοντες. Ἔφη τοίνυν περὶ 
τοῦ Μονογενοὺς, "Oc ἑνμορφῇ 8500 ὑπάρχων οὔχ 
ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα θεῷ, d. &av- 
τὸν ἑχένωσε, µορφὴν δούλου .«Ἰαδῶν, &x ὁμοιώ- 
κατι ἀγθρώπου γενόμενος, xal σχήµατι εὑρεθεὶς 
ὡς ἄνθρωπος ἑταπείγωσεν ἑαυτόν. Τίς οὖν &pa 
ἐστὶν ὁ ὑπάρχων Ev. µορρῇ τοῦ θεοῦ, να) οὐχ &oxxr- 
μὸν ἠγησάμενος τὸ εἶναι ἴσα θεῷ; Ἡ τίνα κεχέ- 
νωται τρόπον, χαθἰχετό τε ὅπως εἰς ταπείνωσιν, 
καὶ ἓν τῇ τοῦ δούλου γέγονε popzt ; Οἱ μὲν οὖν εἰς 
δύο τέµνοντες τὸν ἕνα Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν, efc 
τς ἄνθρωπόν φηµι xal τὸν ἐχ θ:οῦ Πατρὸς Λάγον, 
τὸν ἐχ τῆς ἁγίας Παρθένου φασὶν ὑπομεῖναι τὴν 
Χένωσιν ἁποδιιστάντες αὐτοῦ τὸν ix Θεοῦ Aóyov. 
Προαποδειχνύτωσαν οὖν, ὅτι καὶ Ev μορφῇ καὶ ἰσό- 
τητι νοεῖταί τε xal ἣν τοῦ Πστρὸς. ἵνα xat τὸν τῆς 
χενώσεως ὑπομείνῃ τρόπον, εἰς ὅπερ οὐχ ἣν καθικό- 
ενος. ᾽Αλλ) οὐδέν ἐστι τῶν πεποιηµένων, ᾧ xav 
ἰδίαν νοοῖτο φύσιν τὸ kv ἱσότητι τοῦ Πατρός. Πῶς 
οὖν χεχενῶσθαι λέγσται, εἰ τὴν φύσιν ἄνθρωπος ὧν 
γεγέννηται χαθ᾽ ἡμᾶς ἐκ γυναιχής; Ἐκ ποίας, εἰπέ 
pot, πρισθυτέρας ὑπεροχῆς τῆς ἀνθρώπου μείζονος 
εἰς τὸ ἄνθρωπος εἶναι κατέδη; Ἡ πῶς ἂν νοι.ο 


Patris Verbum, in ejus, a quo genitus est, forma C λαθεῖν ὡς οὐκ ἔχων ἐν ἀρχῇ τὴν τοῦ δούλου popehv 


exsistens, οἱ illi qualis habitavit in homine 
per mulierem genito, et hoc est exinanitio, et 
humilitas, et servi formam accepisse. Quid ? o viri 
optimi, satisue fuit ad Verbi Dei exinanitionem, 
ut in bomine habitaret ? et tutum est dieere, ip- 
sum hoc pacto servi formam sublisse, tque 
ita exinanitionis rationem  peregisse? — Atqui 
audio ipsum sanctos apostolos hunc in modum 
alloquentem : Si quis diligi me, sermonem meum 
servabit, et Pater meus diliget eum, et. ad eum  ve- 
niemus, et mansionem apud eum faciemus *. Audis 
quomodo dixerit Deum et Patrem secum in illis 
babitaturum, a quibus diligitur * Patremne igitur 
eiinanitum, et eamdein, quam Filius subiit, humi- 
litatem tulisse, et servi formam accepisse conce- 
denius, quoniam sanctas animas diligentium Filium 
domicilia sibi constituit * Quiu? ipse Spiritus san- 
ctus, qui in nobis inhabitat, humane carnis assu- 
mends consilium explevit, quod Filium solum 
omnium salutis et vite gratia exyecutum dicimus? 
Facesiat tam supervacanea et stulta plane atque 
inanis temeritas. Humiliavit ergo seipsum in Dei 
et Patris forma et. zqualitate exsistens Verbum, 
quando, ut Joannes ail, caro factum, ez muliere 
natum est, et cum ortum haberet ex Deo Patre, 
ortum etiam nostrum pati voluit propter nos. 
Doceant nos isti qua ratione Verbum ex Deo Patre 


* Philipp. 1», 6-8. * Joan. xiv, 35. 


ὁ φύσει τελῶν kv οἰχέταις, καὶ ὑπὸ ζυγῷ δουλείας 
Χείμενος; ᾽Ἀλλὰ ναί φασιν, Ὁ φύσει τε ἀλτθῶς. καὶ 
ἐλεύθερος Yib; ὁ ἐχ θεοῦ Πατρὸς Λόγος, iv μορφῇ 
τοῦ γεγεννηχότος ὑπάρχων, καὶ ἴσος ὧν αὐτῷ, xat- 
ῴχησεν iv ἀνθρώπῳ γεννηθέντι διὰ γυναικὸς, χαὶ 
τοῦτό ἐστιν ἡ Χένωσις, χαὶ tb τῆς ταπεινώσεως 
χρημα, καὶ τὸ εἰς τὴν τοῦ δούλου χαθικέσθαι µορ- 
φήν. Εἶτα, ὦ βέλτιστοι, τὸ κατοιχζσαι µόνον iv ἂν- 
θρώπῳ τὸν Ex θεού A^yov ἀρχέσειεν ἂν εἰς χένωσιν 
αὐτῷ * καὶ ἀσφαλὲς εἰπεῖν, ὅτι τε οὕτως ὑπέδυ τὴν 
τοῦ δούλου μορφὴν, καὶ οὕτως αὐτῷ γένοιτ᾽ ἂν ὁ τὶς 
ταπεινώσεως τρόπος, χαίτοι λέγοντος ἀχούω τοῖς 
ἁγίοις ἀποστόλοις, Ἐάν εις ἁγαπᾷ µε, τὸν Aóyor 
µου τηρήσει, καὶ ὁ Πατἡρ µου ἀγαπήσει αὐτὸν, 
καὶ πρὸς αὐτὸν ἑλευσόµεθα, καὶ µονὴν παρ eite 
ποιήσοµεν. ΑἈχούεις πῶς ἓν τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτὴν 
συγχατοιχήσειν αὐτῷ xal αὐτὸν ἔφη τὸν Φεὸν καὶ 
Πατέρα; "Αρ οὖν xai αὐτὸν χεχενῶσθαι δώσομεν, 
xai τὴν ὁμοίαν ἀνατλῆναι ταπείνωσιν τῷ YU, κεὶ 
τὴν τοῦ δούλου μορφὴν ἀναλαδεῖν, ὅτι τὰς τῶν ἀγα- 
πώντων αὐτὸν φυχὰς ἁγίας πιιεῖται μονὰς ἰδίας; Τί 
δὲ τὸ Πνεῦμα τὸ κχατοικοῦν àv ἡμῖν ; ἄρα χαὶ αὐτὸ 
τῆς ἑνανθρωπήσεως ἀποπληροϊ τὴν οἰκονομίαν, fv 
διὰ μόνου τοῦ Υἱοῦ πεπρᾶχθαί φαμεν τῆς ἁπάντων 


, σωτηρίας ἕνεχα χαὶ ζωῆς; Απαγ: τῆς οὕτω πεγιττῖς 


χαὶ ἀνοήτου παντελῶς εἰχαιοδουλίας. Τειαπείνωια 
τοίνυν ἑαυτὸν ὁ ἓν μορφῇ xal ἰσότητι τοῦ Πατρὸς 


1604 


PANOPLIA"DOGMATICA — TIT. XV. 


1002 


ὑπάρχων Λόγος, ὅτε γενόμενος σὰρς, xa0á φησιν A Christus intelligatur, et dicatur a. nobis, nisi pro- 


Ἰωάννης Υεγέννηται διὰ γυναιχ»ς, xal 6 γέννησιν 
ἔχων τὴν ix θεοῦ Πατρὸς, xai τὴν xa0' ἡμᾶς ὑπέ- 
µεινε παθεῖν δι ἡμᾶς. "Erst διδασχέτωσαν αὐὗτον, 
x2:à tlva τρόπον ὁ ix θεοῦ Πατρὸς Λόγος Χριστὺς 
ἂν νορῖτο xat λέγοιτο πρὸς ἡμῶν, εἰ μὴ ἀπό γε τοῦ 
χεχρῖσθα. Χριστὸς ὀνομάζξεται; Τίνα χέχριχεν ὁ 
Tla:to τῷ iaa τῆς ἀγαλλιάσεως, ftot τῷ ἁγίῳ 
Πνεύμστι; El μὲν οὖν ἰδιχῶς τὸν ἐξ αὐτοῦ xal µόνον 
γεννηθέντα θεὺν Λόγον, xal τοῦτο εἶναί φασιν ἆλη- 

$c, ἀγνοοῦσιν, ὤτι xal την τοῦ Μονογενοῦς ἁἆδι- 
χοῦσι φύσιν, χαὶ τῆς μετὰ σαρχὺς οἰχονομίας ἁρ- 
νοῦ ται τὸ μυστήριον. El γὰρ χέχρισται τῷ ἁγίψ 
Πνεύματι θεὸς ὧν ὁ Λόχος, ἐπιδεᾶ πάντως ἁγιασμοῦ 
xai οὐχ ἑχόντες ὁμολογήσουσι χατὰ τοὺς ἄνωθεν 


χρόνους ὑπάρχειν αὐτὸν, χαθ) οὓς οὕπω χεχρισµέ- B 


voc, ἀμέτοχος ἣν ἔτι τῆς ὕστερον αὐτῷ δοθείσης 
δωρεᾶς. Τὸ δὲ ἁγιασμοῦ στερούµενον σεσάλευται 
χατὰ φύσιν, καὶ οὐχ àv νοοῖτο παντελῶς ἡμοιρηκὸς 
ἁμαρτίας, Ώτοι τοῦ δύνασθαι πλημμελεῖν, Ὕπομε- 
µένηχεν οὖν ἄρα καὶ τροπὴν τν εἰς τὰ ἀμείνω τυχὸν 
ὁ Λόγος. Πῶς οὖν ὁ αὗτός ἐστι, xal οὐχ Ἠλλοίωταιε, 
Καὶ εἰ θεὺς ὧν ὁ Λόγος χαὶ kv μορφῇ xat ἱσότητι 
τοῦ Πατρὺὸς ἐχρίετό τε xat. Ἠγιάζετο, φαίη τις ἂν 
ἴσως, ὡς ἀπό γε τοῦ πράγματος εἰς ἐξιτήλους ive 
νοίας ἀπενηνεγμένος, ὅτι τάχα που xal αὐτὸ; ὁ [la- 
«hp δέοιτ’ ἂν ἁγιασμοῦ, μᾶλλον δὲ ἤδη xal μείζων 
αὐτοῦ πέφηνεν ὁ Υἱὸς, εἴπερ ἡγίασται αὐτὸς ἴσος ὧν 
αὐτῷ, xal kv μορφῇ αὐτοῦ πρὸ τοῦ ἁγιασμοῦ, ὁ δὲ 
ἀπομεμένηχεν ἐν οἷς ἣν ἀεὶ, καὶ ἔστι, χαὶ ἔσται, 
οὕπω τὴν εἰς τὰ ἁμείνω λαθών ἐπίδοσιν, διά γε τοῦ 
ἡχιάσθαι καθ) ὁμοιότητα τοῦ Υἱοῦ. Μεῖζον δὲ ἤδη 
καὶ ἀμφοῖν ὁρᾶται τὸ Πνεῦμα τὸ ἁγιάζον αὐτοὺς, 
εἴπερ ἐστιν οὐχ ἑνδοιαστὸν, ὡς ἁπάσης ἀντιλογίας 
δίχα τὸ ἕἔλαττον ὑπὸ τοῦ χρείττονος εὐλογεῖται. Αλλ’ 
ἔστι ταῦτα λῆρος, καὶ τερθρία, καὶ ἀποπληξίας bY- 
χλήµατα. ᾿Αγία γὰρ χατὰ φύσιν dj ὁμοούσιος Τριάς. 
"Άγιος ὁ Πατλρ, ἅγιος δὲ καὶ ὁ Ylb; οὐσιωδῶς κἀτὰ 
τὸν ἴσον τρόπον, ὁμοίως καὶ τὸ Πνεῦμα. Οὐχοῦν 
ὅσον ἦκεν εἰς ἰδίαν φύσιν οὐχ ἡγίασται κατὰ μόνος 
ὃ τοῦ θεοῦ Πατρὸς Λόγο». Ei δὲ 7; τις οἵοιτο τὸν ἐχ 
τς ἁγίας Παρθένου ὙΥεγεννηµένον χεχρίσθαί τε xal 
ἡγιάσθαι µόνον, ταύτῃ τοι καὶ ὠνομάσθαι Χριστὸν, 
λεγέτω παρελθὼν εἰ ἀπόχρη τὸ χρίσμα πρὸς τὸ 
ἀποφΏναι τὸν χριόµενον ἰσοχλεᾶ καὶ ὁμόθρονον τῷ 
πάντων ἐπέχεινα θτῷ. Καὶ εἰ μὲν ἀπόχρη, xal τοῦτο 
ἐροῦσιν ὡς ἔστιν ἀληθὲς, χεχρίσµεθα χαὶ ἡμεῖς, καὶ 
µαρτυρήσει λέγων ὁ θεσπέσιος Ἰωάννης, Καὶ ὑμεῖς 
χρίσμα Έχετε ἁπὸ τοῦ ἁγίου. Ἐσόμεθα δὴ οὖν ἐν 
(ow τάχα που xai ἡμεῖς αὐτοὶ τῷ θεῷ. Εἴργει δὲ, 
οἶμαι, καντελῶς οὐδὲν xai συνεδρεύειν αὐτῷἌ, χαθά- 
περ ἀμέλει χαὶ αὐτὸς ὁ Ἐμμανουλλ. Εἴρηται γὰρ 
πρὸς αὐτὸν, Κάθου ἐπ δεξιῶν' µου, ἕως ἂν θῶ τοὺς 
ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν cov. Προσ- 
κυνείτω xal ἡμᾶς .Λ.τῶν ἁγίων ἀγγέλων ἁγία πλη- 
θύς. Οταν γὰρ, φποὶν, εἰσαγάγῃ τὸν πρωτότοκον 


εἰς τὴν οἰκουμέγη», Abreu: Καὶ προσκυγησάτω-. 


! | Joan. 11, 20. * Psal. civ, 1. ? Hebr. i, 6. 
PATROL. GR. CXXX,, 


pterea quod unctus est. Quem unxit Pater oleo 
éxsultationis, sive Spiritu sancto. Si separatim 
ex se genitum Deum Verbum, οἱ id verum esse 
dicunt, ignorant se Unigeniti naturam injuria affi- 
cere, et assumptis? carnis mysterium negant. Nam 
sí Spiritu sancto unctum est Verbum exsistens 
Deus, sanctificationis ipsum prorsus. indiguíisse 
vel inviti fatebuntur, superioribus temporibus, 
quibus nondum unctum expers erat adbuc hujus 
muneris, quod illi postea datum est. Quod autem. 
sanctificalione privatum erat, natura mntatum est. 
Preterea baud plane peccati expers intelligatur, 
neque peccare non potuisse. Mutationem igitur 
ad meliora fortasse pertulit Verbum. Quod si ita 
est, quomodo est idem, et. immutatum non est? 
Quod si Verbum Deus exsistens ct in forma et 
sequalitate Patris unctum et sanctificatum est, dicat 
aliquis fortasse, a re proposita ad exiles cogitatio- 
nes divertens, et Patrem ipsum sanctificationis 
egere atque adeo minorem esse Filio, siquides 
sanctificatosost Filius, cuu Patri esset equalis etie. 
forma ejus, ante sanctificationem; Pater autem mausit 
iu quibus erat semper, et est, et erit, et nondum ad 
meliora augmentum accepit, sanctilicatus videlicet 
quemadmodum Fijius. Et ambobus major Spiritus, 


- qui ipsossanctificat, apparebit. Nemini eniin dubium 


est, quin minori a majore benedicatur. Verum 
inanes ists Sunt nugae, et dementia atque stuporis 
iudicia, Sancta enim per naturam est ejusdem 
essentia Trinitas. Sanctus est Pater, sanctus et 
Filius per essentiam eodem modo, similiter et 
Spiritus sancjus. ltaque, quantum pertinet a4 
Raturam propriam, separatim sanctificatum non 
est Verbum Dei. Sin aliquis putet, solum ex 
saucia natum Virgine fuisse uncium et sanciifica- 
tum, atque. ita vocatum esse Christum, in uiedium 
prodeat iste, atque dicat, an satis fueril unctio ad 
declarandum illum, qui unctus est, gloria et iimpe- 
rio &qualem illi qui omnibus antecellit, Quod s 
id satis esse dixerit, cum uncti simus et nos, atqu : 
íta testetur divus Joannes : Et tos, inquiens, un- 
ctionem habelis α sancio *, num erimus οἱ uo; 
fortasse sequales Deo? Ecquid erit impedimento, 


D quominus et nos cum ipso consjdeamus, quemad- 


modum et ipse Emmanuel? Sic enim ad ilu 
diclum est : Sede a dezivis meis, donec ponam 
inimicos (που scabellum pedum tuorum *. Adoret 
eiiam nos sancta coelestium spirituum multitudo. 
Quando enim, inquit, introducit. Primogenitum in 
erbem ierrarum, dicit: Et adorent eum omnes 
«ugeli Dei *. At nos, licet. Spiritu sancto uncti 
simus, et adopiionis gratiam obtimuerimus, vo- 
ceemurque dii, non tameu natur» nostre condi. 
tionem ignoramus. Sumus enim e terra, οἱ intec 
servos numeramur. llle vero uon. est in quibus 
M05 sumus, 66 natura verequa Filius, et. omuiuan 


32 


1005 


EUTIIYMII ZIGABENI 


10 4 


Dominus, et ὁ ccelo. Necsi recte sentire. volueri- À σαν αὐτῷ πάντες Ay yeAot θεοῦ. AXI ἡμεῖς μὲν. 


mus, unquam dicemus, carnem Deum ellectum 
esse, neque ipsam Divinitatis naturam genitam 
esse per mulierem, cum bumanitatem nondum 
assumpserit. Sed potius Verbum ex Deo et ex 
sancta Virgine perfectum bominem in unuin con. 
fereutes, unum Christum Jesum Dominum adora- 
bimüs, neque divinitatis terminis propter carnem 
excludentes, neque propter similitudinem nostram 
ad nudam bümanitatem redigentes. Sic intelliges, 
Verbuin ex Deo genitum voluntariam exinanitionem 
pertulisse. Sie bumiliavit semetipsum formam 
servi accipiens, quí natura propria liber est. Sic 
Abraham semen apprehendit, et. sanguinis carvis- 
que particeps faclus est. Si enim Ἠοιπο uudus 
intelligitur, quales nos sumus, quomodo alterius 
preter se saturaliter apprehendit semen Abrahae, 
et quomodo proprie carnis particeps per omnia 
fraitibus similis factus est ?* Quod enim cuipiam si- 
mile (t, id ex dissimili ,ee «decurrit, ut sinile 
eífüicistur. Apprehendit igitrf semen Abrahae, εἰ 
sauguinis caruisque particeps faetum est Dei Ver- 
bum, preprium corpus efficiens, quod ex muliere 
assumpsit, ui! jam non solum esse Deus, verum 
etiam liomo, quales nos eunius$, per unionem in- 
telligatur, Ex duabus ergo rebus, divinitate nimis 
rum atque humanitate, eonstat. Emmanuel, aed 
unu$ tamen est Dominus Jesus Christus, et unus 
ac vere Filius, Deus simul atque homo, mec 
homo Deus effeetus, qualis iis qui per gratiam 
sunt, sed Deus verus, in. forma humano apparens 
propter nos. ld nobis persuadeat divus Paulus : 
Quando venit, inquiens, plenitudo temporis, misit 
Deus. Filium factum ex muliere, (actum sub lege, ut 
qui sub lege erant, redimeret, w nos filiorum adoptie- 
nem reciperemus *.- Ecquis cst ille qui missus est 
sub lege et ex muliere factus est, ut. dixi, nisi ig 
qvi supra legein erat, ut. Deus ? Scd. posteaquam 
declaratug est howo, factus. est sub lege, ut per 
omnia fratribus assimilaretur. ἔμιαυθ simul cum 
Petro didraelimuim solvit. secundum legem | Mosis. 
Quod autem sit liber ut Filius, et lege superior 
ut Deus, eisi factus est. sub lege ut. bomo, do- 
cuit ipse , Reges, inquiens, terre a quibus acci- 
piunt! censum, aut. Lributum, a. filiis suis, an. «b 
alieni.* * Pewo autem : Ab alienis, respondente, sub- 
jecit ipse : Ergo liberi sunt filii *. Porro Dei Gcni- 
Iricem, pon autem Christi Genitricem Virginem 
appellamus, quod alio modo christi, boc est 
uncii, dicantur tum reges, tum sacerdotes, nec 
solum qui oleo cornu quondam ungebantur, sed 
etiam Spiritu sancto, Horum maures Christi geui- 
wices, non auiem Dei genitrices dici possunt. 
Atqui dii quoque dicuntur alia ratione, υἱ illud : 
Deus stetit in. synagoga deorum *. Ne igitur ος 
saneta Virgine genitus unus ex Lis, qui christi 
dicuntur, existimetur, eam non dicimus Christi 


* Calat. iv, 4, 3. * Matth. vni, 24, ? lil. 35. 


εἰ xal τῷ ἁγίῳ χεχρίσµεθα Πνεύματι, τὴν μὲν τῇ; 
νἱοθεσίας χαταπλουτοῦμεν χάριν, χεχλήµεθα δὲ xal 
θεοὶ, τό ys μὴν τῆς ἑαυτῶν φύσεως µέτρον οὖκ 
lYvofoaptw. Ἐσμὲν γὰρ ix γῆς, xal τελοῦμεν iv 
οἰχέταις, ὁ δέ ἐστιν οὐκ ἐν οἷς ἡμεῖς, ἀλλὰ φύσει τε 
χαὶ ἀληθῶς Υἱὸς, καὶ τῶν ὅλων Κύριος, xal ἐξ οὐ- 
ρανῶν. Καὶ οὗ δήπου φαμὲν ὀρθὰ φρονεῖν ἠρημένοι 
σάρχα γενέσθαι mou τὸν θεὸν, οὐδὲ αὐτὴν την τῆς 
θεότητος φύσιν γεγεννῆσθαι διὰ γυναιχὸς, οὕπω 
προσλαθοῦσαν τὸ ἀνθρώπινον, Συνενεγχόντες δὲ 
μᾶλλον εἰς ἔνωσιν τόν τε ἐχ θεοῦ φῦντα Λόχον, καὶ 
τὸν &x τῆς ἁγίας Παρθένου τελείως ἄνθρωπον ἕνα 
Χριστὺν Ἰησοῦν xai Κύριον προσχυνήσοµεν, οὔτε 
τῶν τῆς θεότητος ὅρων ἔξω τιθέντες διὰ τὴν σάρχα, 


B οὔτε μὴν εἰς ἀνθρωπότητα ψιλὴν καταδιθάζοντε; διὰ 


την πρὸς ἡμᾶς ὁμοίωσιν. Οὕτω νοήσεις τὸν ἐκ Θεοῦ 
φῦντα Λόγον τὴν ἐχούσιον ὑπομεῖναι χένωσιν * οὕτω 
τεταπεινωκέναι [λέγεται] ἑαυτὸν μορφὴν δούλου λα- 
δὼν ὁ κατὰ φύσιν ἰδίαν ἐλεύθερος - οὕτω σπέρµατος 
᾿Αθραὰμ ἐπελάδετο, xal χεχοινώνηκεν αἵματυς xal 
σαρχός. El γὰρ ἄνθρωπος νοεῖται ψιλὸς xa0' ἡμᾶς, 
πῶς ἑτέρου παρ᾽ αὐτὸν φυσικῶς ἐπελάδετο σπέρµα- 


«τος ᾿Αδραάμ; Πῶς δὲ τῆς ἰδίας σαρχὸς χεχοινωνη- 


Χέναι λέγεται κατὰ πάντα τοῖς ἀδελφοῖς ὁμοιωθείς; 
1ὸ Ὑἀρ τισιν ὁμοιοῦσθαι λεγόμενον ἐξ ἀνομοίου 
τινὸς ἐπὶ τὸ δεῖν ὁμοιοῦσθαι τρέχει. Ἐπελάδετο τοί- 
νυν σπέρματος ᾿Αθραὰμ xal χεκοινώνηχεν αἵματος 
καὶ σαρχὸς ὁ τοῦ θεοῦ Λόγος, ἴδιον ποιησάµενος 
σῶμα τὸ Ex γυναιχὸς, ἵνα μὴ µόνον ὑπάρχων Gc, 
ἀλλ' ἤδη xal ἄνθρωπος xa0' ἡμᾶς γεγονὼς νοοῖτο 
διὰ τὴν ἔνωσιν. Οὐχοῦν ἐκ δυοῖν μὲν πραγμάτων 
ὁμολογουμένως θεότητός τε xal ἀνθρωπότητος ὁ 
Ἐμμανουὴλ, πλὴν εἷς Κύριος Ἰησοὺς Χριστὸς, si; 
τε xal ἁληθῶς Υἱὸς, Θεός τε ὁμοῦ xal &.6 puo;, 
καὶ οὐκ ἄνθρωπος θεοποιηθσὶς ἐν ἴσῳ τοῖς χατὰ 
χάριν, θεὸς δὲ μᾶλλον ἀληθινὸς ἐν ἀνθρωπείᾳ uepzi 
πεφηνὼς δι’ ἡμᾶς. Πιστώσεται δὲ τοῦτο ἡμᾶς καὶ 
ὁ θεσπέσιος Παῦλος λέγων, Ὅτε δὲ ᾖλ0ε τὸ «ή. 
pupa τοῦ χρόνου, ἐξαπέστει]ων d Θεὸς εὸν Yir 
αὐτοῦ γενόμενον ἐκ γυναιχὸς, γενόµενον $zó 
νόμον, Ira τοὺς ὑπὸ νύµο» ἐξαγοράσῃ, ἵνα cir 
υἱοθεσίαν ἁποάδωμεν ἡμεῖς. Εἶτα τίς ὁ ἁπεσταλ- 
μένος, ὑπὸ νόµον τε xai ἐν γυναικὸς, ὡς ἔφη, Υε- 
γόµενος; Πλὴν ὅτι πάλιν αὐτὸς ὁ πέρα μὲν νόμων 


D ὡς θεὸς, ἐπειδὴ δὲ κεχρηµάτικεν ἄνθρωπος, Τέγονε 


καὶ ὑπὸ νόµον, ἵνα κατὰ πάντα τοῖς ἀδελφοῖς 
ὁμοιωθῇ. Καὶ γοῦν συντελεῖ μὲν ὁμοῦ tip Πέτρῳ τὐ 
δίδραχµον xatà τὸν τοῦ Μωσέως νόµον * ὅτι δέ ἐστιν 
ἐλεύθερος ὡς Υὲὸς καὶ νόµον κρείττων ὡς Gebc, uai 
εἰ γέγονεν ὑπὺ vóuov ὡς ἄνθρωπος, ἐδίδασια λέ- 
γω», Οἱ βασιαεῖς εῆς γῆς ἁπὸ.είνων «ἑαμθάνουσι 
κήνσον, 4 téAn, ἀπὸ τῶν viov αὐτῶν, & ἀπὸ cor 
d.LAotpioy ; Πέτρου δὲ ράσκογτος, A«ó τῶν ἀλλο- 
τρίων, ἐπήνεγκεν αὐτὸς , "Apa γα ἀλεύθεροί sic 
οἱ viol. Θεοιόχον δὲ, καὶ οὗ «χριστοτόκον λέγοµεν 
την Ηαρθένων, καὶ καθ) ἕτερον λόγον χριστῶν M- 


* Psal. Lxxxi, 14. 


1005 PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XV. 10065 


qopévov τῶν τε ἱερέων χαὶ βασιλέων, xat οὐ póvov A Genitricem, quanquam Christum genuit, sed D.i 
τῶν τῷ ἐλαίῳ τοῦ χέρατος πάλαι χριοµένων, ἀλλὰ — potius Genitricem appellamus ; ne nudum bomincn.. 
καὶ τῶν τῷ ἁγίῳ Πνεύματιχεχριαμένων. Αἱ µη-έρες — quales illi sunt, ab illa geuitum concedamus, eam 
αὐτῶν χριστοτόχοι μὲν γὰρ ῥηθεῖεν, θεοτύχοι δὲ οὐ- — separantes ab aliis matribus, qua christos, id esi, 
δαμῶς, χαίτοι xal θεῶν ἑτέρω; λεγομένων χατὰ xb, — unclos. reges, seu sacerdotes geuueruit, Dei 
Ὁ θεὸς ἔστη iv συνγαγωγῇ θεῶν. "Iva οὖν μὴ Genitricem nominamus, | 

κατ ἐχείνους τοὺς χριστοὺς ὁ γεννηθεὶς ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου νρµισθείη, χριστοτόχον μὲν οὖν ἂν 
εἴποιμεν αὐτὴν, καΐτοι τὸν Χριστὸν γεννῄήσασαν, Θεοτόχον δὲ μᾶλλον, ἵνα μὴ Φιλὸν ἄνθρωπον xai 
xav ἑχείνους τοὺς χριστοὺς τὸν γεννηθέντα νοεῖσθαι δοίηµεν. ᾿Αποδιαττέλλοντες δὲ αὐτὶν τῶν ἄλλων 
χριστοτόχων µητέρων, ἰδικῶς τε χαὶ ἑξαιρέτως χατονοµάζομεν αὐτὴν Θεοτόχον. T 


"Ert κατὰ Νεστοριαγῶν, τοῦ Δαμασχηγοῦὺ. Kegá- liem adversus Nestorianos, Damasceni. Cap. 16. 


ἔαιον ος’. 
Θιοτόχον δὲ χυρίως xal ἀληθὼς τὴν ἁγίαν Sancta Maria Dei Mater proprie. Contra Valenti- 


Παρθένον χηρύττομεν * ὡς Υὰρ Geb; &AnOhc ὁ ἐξ num et alios : orlam ex Maria Christi carnem. — 
αὐτῆς γεννηθεὶς, ἀληθὴς θΘεοτόχος fj τὸν ἀληθινὸν µ Sanctam porro Virginem Dei proprie et vere gc- 
Θεὺν ἓξ αὐτῆς σεσαρχωμένον γεννῄσασα θεὺν váp — nitricem predicamus. — Sicut enim verus est 
φαμεν ἐξ αὐτῆς γεγεννῆσθαι, οὐχ ὡς τῆς θεότητος — Deus, qui ex ipsa natus est ; ita perinde Dei Ma- 
τοῦ Λόγου ἀρχὴν τοῦ εἶναι λαδούσης ἐξ αὐτῆς, ἀλλ — ter est, que verum Deum ex se incarnatum ge- 
ὡς αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ Λόγου, τὸ πρὸ αἰώνων ἀχρόνως — nuit. Deum porro ex ea natum esse dicimus, non 
ix Πατρὸς Υεννηθέντος, καὶ ἀνάρχως xoY ἀῑδίως, — quod Verbi divinitas exsistendi principium ex ipsa 
ὑπάρχοντος x σὺν τῷ Πατρὶ xol τῷ Πνεύματι, ἐπ — traxerit; sed quia Verbum ipsum, quod ante si- 
ἑσχάτων τῶν ἡμερῶν διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν, — cula citra ullum tempus genitum est, ac sine 
ἐν τῇ Υαστρὶ αὐτῆς ἑνοικήσαντος, καὶ ἓξ αὐτῆς — exordio et sempiterne una cum Patre ei Spiritu 
ἁμεταθλήτως σαρχωθέντος xai Ὑεννηθέντος. Οὐ γὰρ — sancto est, in extremis diebus salutis nostra causa, 
ὄνθρωπον (05v ἐγέννησεν ἡ ἁγία Παρθένος, ἀλλὰ — jn utero ipsius habitavit, et assumpta carne ex ca 
θεὸν ἀληθινόν ᾿ οὗ γυμνὸν, ἀλλὰ σεσαρχωμένον oX — genitum est sine sui demutatione. Non enim ho- 
οὐρανόθεν τὺ σῶμα καταγαγόντα, καὶ ὡς διὰ gtX-— minem purum sancta Virgo genuit, sed Deum ve- 
vo; δι) αὐτῖς παρελθόντα, ἀλλ ἐξ αὐτῆς ὁμοούσιον — rum; non nudum, sed carne vestitum ; nec ita ut 
ἡμῖν σάρχα ἀναλαθόντα, xat ἓν ἑαυτῷ ὑποστήσαντα. — corpore de ccelis allato, per eam velut per cana- 
Ei γὰρ οὐρανόθεν τὸ σῶμα Χχεχόµισται, χαιοὐ τῆς (1 lem transierit, sed ex ipsa carnem ejusdeu ac nos 
καθ ἡμᾶς φύσεως εἴληπται, τίς χρεία τῆς ἔνανθρω- — substantiz acceperit, quz ip seipso — subsisteret. 
απῄσεως; 'H yàp ἑνανθρώπησις τοῦ Θεοῦ Λόγου διὰ — Nam si corpus e coelo devectum est, ac non ex 
τοῦτο γέχονεν, ἵνα αὐτ] ἡ ἁμαρτήσασα, xai πεσοῦσα, — natura nostra acceptum, quid tandem inhumana- 
xai φθαρεῖσα o35t;, νιχήσῃ τὸν ἁπατήσαντα τύραν- — tione opus erat ? Etenim Dei Verbum humauita- 
vov, χαὶ οὕτω τῆς φθορᾶς ἑλευδερωθῇ, χαθώς φησιν (επ idcirco induit, ut ipsam et natura qui pec- 
ὀθεῖος Απόστολος. Ἐπειδὴ δι ἀνθρώπου ὀθάνατος, — caverat, cecideratque, et corrupta erat, tyrannum 
καὶ δι; ἀνθρώπου ἀνάστασις γεκρῶν' εἰ τὸ πρῶτον qui se deceperat, superaret, sicque a corruptione 
ἀληθὲς, καὶ τὸ δεύτερον. vindicaretur, ut divinus Apostolus ait : (Quoniam 
per hominem mors, ei per hominem resurrectio moritorum. '. Si primum illud vere exstitit, saue et 
secandum. 

El δὲ καἱ λέχει' 'O πρῶτος ἈΑδὰμ ἐχ quc Etsi autem his. verbis utitur, Primus Adam 
χοϊκὸς, ὁ δὲ δεύτερος Ἀδὰμ, ὁ Κύριος ἐξ οὗρα- de terra, terrenus, secundus Adam, Dominus de 
νοῦ. οὐ τὸ αῶμά φησιν ἓξ οὐρανοῦ, ἀλλὰ δΏλον ὡς — emlo *, non innwit, corpus ejus de cdilo fluxisse, 
οὐ ψίλὸς ἄνθρωπός ἐστιν. Ἰδοὺ γὰρ xat ᾽Αδὰμ αὐτὸν — sed eum nudum hominem non esse ostendit. Nam, 
ὠνόμασε, καὶ Κύριον, τὸ συναμφότερον σηµαίνων. p ut. vides, el Adamum, οἱ Domiaum, eum 
Ἀδὰμ μὲν γὰρ ἑρμηνεύεται γηγενής" Υηγανῆς δὲ — appellavit, utrumque simul imdicans. Adamus 
(iov ὅτι ἐστὶν fj τοῦ ἀνθρώπου φύσις, fj ix yob; 4ν]ρρο terrigenám sonat. Liquet autem terrigenam 
φὐασθεῖσα - €) Κύριος δὲ, τῆς θείας οὐσίας ἐστὶ πα- — esse hominis naturem, ut qus ος terra efficta 
βαστατικόν. sit. Domini autem vocabulum, divinam naturam 

declarat. 

Πάλιν δέ φησιν ὁ Απόστολος ' ἐξαπέστελιλεν ὁ Àc rarsus ita loquitur Apostolus ? : Misit Deus 
Bec τὸν Υἱὸν αὐτοῦ rv μονογενῆ, γενόμενον ἐκ — Filium sumn unigenitum facium ex. nullero. Non 
φυναικός. Ubx εἶπε, διὰ γυναικός, àXX ἐκ γυναι- dixit, per mulierem, sed, ex maliere. θυοσνα 
ec. Ἐσέμανεν οὖν ὁ θεῖος Απόστολος, ὡς a0vó; — Significavit eum ipsum esse υπἰβεηίναπη Dei Vi- 
ἐστιν ὁ μονογενὴς Υἱὸς τοῦ θεοῦ xal θΘεὸς, ὁ ix τῆς lium ac Deum, qui ex Virgine factus est homo : 
Παρθένου γενόμενος ἄνθρωπος, καὶ αὐτός ἐστιν ὁ ix — atque item eum ipsum ex Virgine genitum esse, 
τῆς Παρθένου γεννηθεὶς, ὁ Yibz τοῦ Θεοῦ xat θεός — qui Dei Filius ac Deus est. Genitum porro cor- 


!* 1 Cor. xv, 91. * 1 Cor. xv, 47, * Galat. iv, 4. 


* wh -- »- 


1007 EUTlYMII ZIGABENI 1008 


porco modo, qua scilicet ratione homo factus est: A Υεννηθεὶς δὲ awpgatuxo;, xa0b γέγονεν ἄνθρωπος, 


ità nimirum, ut non in homine prius condito, 
tanquam in propheta habitaverit, verum ipse sub- 
stantialiter ac vere factus sit homo ; hoc est, in 
sua bypostasi carnem anima rationali et intelli- 
gente. animatam subsiare fecerit, seipsum illius 
prebeuns hvpostasim, Hanc enim significationem 
habet illud, factum ex muliere. Nam quo tan- 
dem pacto ipsummet Dei Verbum sub lege fa- 
ctum esset, nisi homo ejusdem ac nos substantie 
exstitisset ? 

Dei Genitricis nomen, totum mysterium declarat. 
— Merilo igitur et vere sanctam Mariam Ὀεῖρα- 
ram appellamus. lloc enim nomen totum incar- 
nationis mysterium astruit. Nam, si Dei Mater 


o) προδιαπλασθέντι ἀνθρώπῳ ἑνοιχήσας, ὥς Ev προ- 
φῄτῃ, ἀλλ᾽ αὐτὸς οὐσιωδῶς xal ἀληθῶς γενόμενος 
ἄνθρωπος, fiov iv. «fj, ὑποστάσει αὐτοῦ ἑφυχωμό- 
νην * σάρχα φΦυχῇ λογιχῇ τε xat νοερᾷῷ ὑποστήσας, 
xai αὐτὸς γεγονὼς abt] ὑπόστασις. Touto γὰρ ση- 
palvet τὸ, γεγόµενον ἐκ γυναικός. πῶς yàp ἂν 
αὗτὸς ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος ὑπὸ νόμον γέγονεν, εἰ μὴ 
ἄνθρωπος ἡμῖν ὁμοούσιος Υέχονεν. 


e 


Ὅθεν διχαΐως χαὶ ἁληθῶς θεοτόχον τὴν ἁγίαν 
Μαρίαν ὀνομάζομεν ᾽ τοῦτο γὰρ τὸ ὄνομα ἅπαν τὸ 
µυστήριον εῆς οἰχονομίας συνίστησι. El γὰρ Θεοτό- 
χος f| Υεννῄσασα, πάντως θεὺς ὁ ἐξ αὐτῆς Υεννη- 


est quz genuit, profecto Deus est qui ex ipsa B θεὶς, πάντως δὲ xat ἄνθρωπος. Πῶς γὰρ ἂν ἐκ vv- 


genitus est : profecto etiam lomo. Nam qui fieri 
potuisset, ut Deus, qui ante szcula exstabat, ex 
muliere nasceretur, nisi homo factus esset ? Qui 
enim filius est hominis, homo etiam ipse sit nc- 
cessum est. Quod si ille ipse qui ex muliere na- 
tus cst, Deus est, unus procul dubio atque idem 
est, qui ex Deo Patre genitus est, quod ad divi- 
uam et initii expertem substantiam attinet, qui- 
que extremis temporibus ea substantia quz ini- 
tium babuit, temporique subjecta est, hoc est, 


ναιχὸς Ἠεννηθείη 8ebc, 6 πρὸ αἰώνων ἔχων τὶν 
ὕπαρξιν, el μὴ ἄνθρωπος γέγχονεν, Ὁ γὰρ Yi iv- 
θρώπου, ἄνθρωπος δηλονότι. El δὲ αὐτὸς ὁ γεννηθεὶς 
ix γυναιχὸς θεός ἐστιν, εἷς ἐστι δηλονότι ὁ kx. Θεοῦ 
Πατρὸς γεννηθεὶς χατὰ τὴν θείαν xal ἄναρχον o0- 
σίαν, xai ἐπ ἑσχάτων τῶν χρόνων ἐκ τῆς Παρθένου 
τεχθεὶς κατὰ τὴν ἠργμένην xaX ὑπὸ χρόνον οὐσίαν, 
ᾖτοι τὴν ἀνθρωπίνην. Τοῦτο δὲ ulav ὑπάστασιν, xal 
δύο φύσεις, xal δύο γεννήσεις σηµαίνει τοῦ Κυρίου 
ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. 


humana, ex Virgine natus est. Hoc vero unam Domini nostri Jesu personam,  dussque naturas, 


el duas generationes significat. 
Christiparam Patres dicere detrectarunt. Nestorii 


vox, ut dicatur Christus Θεοφόρος, recie sentien- C 


tium, ut Deus. incarnatus. Nalura humana in ipsa 
conceptione Verbo unita. — At vero sanctam Vir- 
ginem neutiquam Christiparam nuncupamus, quia 
al abolendum Deipare vocabulum — Nestorius, 
nupurus ille et exsecrandus, animoque Judaeus, 
iilud ignominix vas, in contemniptum ejus que su- 
per creaturam omnem 5$0la vere colenda est, Dei 
Genitricis ( distumpatur licet ille cum patre suo 
Satana), hoc nominis excogitavit, quod obtruderet. 
Enimvero rex David christus quoque dicitur, et 
poutifex Aaron, quippe cum reges et sacerdotes 
ungi solerent : quinimo quivis homo pius, οἱ cui 
Deus aspiraverit, Christus dici possit, at non per- 


inde natura Deus ; juxta ac exitiabilis ille Nesto- ῃ 


rius eum qui de Virgine natus est, Deiferum ore 
Iremebundo pronantiavit. Verum hoc absit a 
uobis, ut cum aíflatum a Deo, Deiferumve dica- 
MS, vel cogitemus ; — imo potius incarnatum 
Deum. lpsummet enimVerbum factum est caro, 
uti conceptum quidem de Virgine fuerit, Deus 
vero prodierit eum assumpta natura quam deifi- 
carat simui atque producta «8. Exiude tria pari- 
ter una contigerunt, nimirum quod assumpra sit, 
quod exstiterit, quod deificata a Verbo fuerit. 
Minc fit ut. Yivgo sancta, Dei Genitrix. tum intelli- 
gatur, tum appelletur, non modo propter naturam 
Verbi, sed etiam ob bumanilatein deitate donatau, 
stupendo miraculo patratis simul horum et con- 
ceptione et exsistentia, verbi quidem conceptione, 


Χριστοτόχον δὲ οὐδαμῶς φαμεν — «hv ἁτίαν 
Παρθένον, διότι ἐπ᾽ ἀναιρέσει τῆς Θεοτόκος φωνῖς 
ὁ μιαρὸς. χαὶ βδελυρὸς, xai Ἰουδαιόφρων Nsatópuwe 
«b σχεῦος τῆς ἀτιμίας, καὶ ἐπὶ ἁἀτιμίᾳ τΏς µόνης 
ὄντως τετιμηµένης ὑπὲρ πᾶσαν χτῖσιν Θερτόκου, 
x&v οὗτος διαῤῥίγνυται d σὺν τῷ πατρὶ αὐτοῦ τῷ 
Σατανᾷ, ταύτην thv προσηγορίαν ἐξηύρατο, ὡς ἑἐς- 
ηρεαζοµένην * χριστὸς γὰρ xai ὁ Δαθὶὸ ὁ βασιλεὺς, 
xat ὁ Ααρὼν ὁ ἀρχιερεύς * ταῦτα γὰρ τὰ { χριόµενα, 
βασιλεία τε xai ἱερωσύνη” xal πᾶς θεοφόρος ἄνθρω- 
πος Χριστὸς λέγεσθαι δύναται, ἀλλ οὗ θεὸς φύσει, 
ὡς xal ἹΝεατόριος ὁ θεῄλατος, τὸν ix Παρθένω 
τεχθέντα θεοφόρον εἰπεῖν ἐφρυάξατο. 'Hyd; δὲ 
μὴ γένοιτο θεοφόρον αὐτὸν 8 εἰπεῖν ἡ νοῄσαι, ài 
t.» σεσαρχωμένον. Αὐτὸς γὰρ ὁ Λόγος σὰρξ ἐγέ- 
νετο, χνηθεὶς μὲν ἐχ τῆς Παρθένου, προελθὼν ἃ 
θεὸ;ς μετὰ τῆς προσλήψεως, ἤδη xaX αὐτῆς ὑπ' αὐ- 
τοῦ θεωθείσης, ἅμα τῇ εἰς τὸ εἶναι ταύτης παρ- 
αγωγῇ, ὡς ὁμοῦ γενέσθαι τὰ τρία, τὴν πρόσληθΦυ», 
τὴν Όπαρξιν, τὴν θέωσιν αὐτῆς ὑπὸ τοῦ Λόγου ' xài 
οὕτω νοξῖσθαι, xal λέγεσθαι θεοτόχον τὴν ἁγίαν Ώαι- 
θένον, οὗ µόνον διὰ τὴν φύσιν τοῦ Λόγου, ἀλλὰ καὶ 
διὰ τὴν θέωσιν τοῦ ἀνθρωπίνου, ὧν ἃμα, xal à evi- 
Ἄηψις, xai dj ὕπαρξις τεθαυματούργηται: à plv 
αὐλληψις. τοῦ Λόγου, τῆς δὲ σαρχὸς, ἡ àv αὐτῷ τῷ 
Λόγῳ ὕπαρξις, αὐτῆς τῆς θεομήτορος ὑπερφυῶς 
χορηγούσης τὸ πλασθῆναι τῷ πλάστῃ, xai οὐ à 
θρωπισθῆναι τῷ Θθεῷ χαὶ ποιητῃ τοῦ παντὸς, Üsouv:: 
τὸ πρόσληµµα, σωζούσης τῆς ἑνώσεως τὰ ἑνωθέντα 
τοιαῦτα, ofa. καὶ Ίνωνται ΄ οὐ τὸ θεῖον λέγω µόνον, 
ἁλλὰ xal τὸ ἀνθρώπινον τοῦ Χριστοῦ, «b ὑπὲρ ἡμᾶς. 


1009 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XY. 


1010 


καὶ καθ᾽ ἡμᾶς. Οὔτε γὰρ Ἰενόμενον πρότερον καθ’ A carnis vero exsistentia in ipso Verbo. Ipsa nanque 


ἡμᾶς, ὕστερον γέγονεν ὑπὲρ ἡμᾶς ' ἀλλὰ ἀεὶ ix 
πρώτης ὑπάρξεως ἄμφω ὑπῆρξε, διὰ τὸ ἐξ ἄχρας 
συλλήψεως tv αὑτῷ τῷ Λόγῳ τὴν ὕπαρξιν ἐἑσχηχέ- 
ναι. ἀνθρώπινον μὲν οὖν ἐστι χατὰ τὴν οἰκείαν 
φύσιν, θεοῦ δὲ xal θεῖον, ὑπερφυῶς, "Et δὲ xal 
τῆς ἐμφύχου capxbc τά ἰδιώματα ἔσχε' χατεδέξατο 
γὰρ αὑτὰ 6 Λόχος, οἰκονομίας λόγῳ, φυσιχῆς χινἠ- 
σεως τάξει χατὰ ἀλήθειαν φυσιχκῶς γινόμενα. 


Dei Genitrix supra natur: leges rerum omnium 
fictori subministrabat, unde ipse quoque fingere- 
tur, universorumque conditori Deo, ut assumptam 
bumanitatem deitate donans, homo ipse fleret, 
cum interim unio, que unita sunt, talia servaret, 
qualia unita essent, hoc est, non divinitatem so- 
jum, sed etiam Christi humanitatem; nec illud 
solum quod sypra nos,sed et id. quod nostrum 


est. Non enim cum ante nostri similis extitisset, postea superior nobis evasit: sed semper a primo 
orta utrumque exstitit : quoniam & primordiis conceptionis in ipso Verbo exsistentiam habuit. Quocirca, 
quod assumptum fuit suspte quidem natura humanum est, Dei autem et divinum supernaturali quodam 
modo. Quin animate quidem carnis proprietates babuit: eas enim dispensationis sua ratione Verbum 
suscepit, quae secundum naturalis motus ordinem vere naturales sunt. 


Tov αὐτοῦ. KsgdAauov πς. 


Προχόπτειν λέγεται σοφίᾳ, xai ἡλιχίᾳ, xaV χάριτι’ 
τῇ μὲν ἡλιχκίᾳ αὔξων, διὰ δὲ τῆς αὐξήσεως τῆς ἡλι- 
χίας τὴν ἑνυπάρχουσαν αὐτῷ σοφίαν εἰς φανέρωσιν 
ἅγων ΄ ἔτι δὲ τὴν των ἀνθρώπων ἓν σοφίᾳ καὶ 
χάριτι προχοπὴν, χαὶ τὴν τελείωσιν τῆς τοῦ Ἡατρὸς 
εὐδοχίας, ἤγουν τὴν τῶν ἀνθρώπων θεογνωσίαν τε 
xai σωτηρίαν, οἰχείαν προχοπὴν ποιούμενος , xai 
οἰχειούμενος πανταχοῦ τὸ ἡμέτερον. Οἱ δὲ προχό- 
πτειν αὐτὸν λέγοντες σοφίᾳ, xat χάριτι ὡς προσθή- 
χην τούτων δεχόµενον, Νεστορίῳ τῷ µαταιόφρονι 
πειθόµενοι, σχετιχὴν ἕνωσιν xal φιλὴν Evolxnotv 
τερατεύονται, μὴ γινώσχοντες μήτε & λέγουσι, µήτε 


Ejusdem. Cap. 86. 


Proficere dicitur sapientia, et zefate, et gratia; 
wlate quidem crescens, et per incrementum 
elatis, sapientiam, qux ipsi inerat, in apesum 
proferens ; przterea hominum in sapientia ei gratia 
progressum, et bonz Patris voluntatis perfectio- 
nem, seu hominum de rebus divinis cognitionem 
et salutem, proprium profectum faciens, et. quod 
nostrum est, suum plane reddeus. Qui vero ipsum 
sapientia et gratia ita dicunt profecisse, uL carum 
augmenta susceperit, ii Nestorium stulte sentientem 
secutl, unioneni quamdam secundum affectionem et 
respectum et nudam habitationem prodigiose finguut, 


περὶ τίνων διαθεδαιοῦνται. El γὰρ ἀληθῶς ἠνώθη C nec quae dicant, nec de quibus affirment, coguoscen- 


τῷ θεῷ Λόγῳ fj σὰρξ ἐξ ἄχρας ὑπάρξεως, μᾶλλον δὲ 
ἐν αὑτῷ ὑπῆρξε, καὶ τὴν ὑποστατιχὴν πρὸς αὐτὸν 
ἔσχε ταυτότητα, πῶς οὗ τελείως χατεπλούτησε πᾶσαν 
σοφίαν χα) χάριν ; 


Tov αὐτοῦ. Κεφά.αιον Vw. 


Αναμάρτητος (v ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χρι- 
στὸς, ἁμαρτίαν γὰρ οὐχ ἐποίησεν ὁ αἴρων τοῦ 
κόσμου τὴν ἁμαρτίαν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἓν τῷ στό- 
ματι αὐτοῦ, οὐχ ὑπέχειτο θανάτῳ, εἴπερ διὰ τῆς 
ἁμαρτίας εἰς τὸν χόσµον εἰσῆλθεν ὁ θάνατος. θνἠ- 
σκει τοίνυν, τὸν ὑπὲρ ἡμῶν ἀναδεχόμενος θάνατον, 
χαὶ ἑαυτὸν τῷ Πατρὶ προσφἑρει θυσἰαν ὑπὲρ ἡμῶν. 
Aü*p γὰρ πεπλημμελήχαμεν, χαὶ αὐτὸν ἔδει τὸ 
ὑπὲρ ἡμῶν λύτρον δἐξασθαι, χαὶ οὕτως ἡμᾶ; λν- 
θῆναι τῆς 'χαταχρίσεως. Αλλ εἰ xal τέθνηκεν ὡς 
ἄνθρωπος, xaV fj ἁγία αὐτοῦ ψυχἠ διῃρέθη τοῦ 
ἀχρᾶντου σώματος, ἀλλ᾽ ἡ θεότης ἀχώριστος ἀμφο- 
τέρων διέμεινε, τῆς τε ψυχῆς, qnit, χαὶ τοῦ σώμα- 
τος. Καὶ οὐδ' οὕτως ἡ µία ὑπόστασις εἰς δύο ὑπο- 
στάσεις διῄρηται. Τό τε γὰρ σῶμα xal fj ψυχἠὴ χατὰ 
ταυτὸν ἐξ ἀρχῆς ἐν τῇ τοῦ Λόγου ὑποστάσει ἔχοντα 
τὴν ὕπαρξιν, καὶ ἐν τῷ θανάτῳ ἀλλήλων διαιρεθέντα 
ἔμεινε τὴν µίαν τοῦ Λόγου ὑπόστασιν ἔχοντα, xal 
ἁδιαιρέτως ἠνωμένα αὐτῷ. 


' I Tim. y, 7, * J Petr, ας 21. 


teu *. Nam 8i caro vere conjuncta est Verbo, simul 
atque esse ccpit, et eamdem cum ipso in persona 
essentiam liabuit, qui fleri potuit, ut perfecte cun- 
ctas sapientiz et gratie divitias non habuerit ? 


Ejusdem. Cap. 98. 


Cum sine peccato esset Dowinus noster Jesus 
Christus, peccatum enim non fecit, qui sustulit 
peccatum mundi, nec inventus est dolus in ore 
ejus*, morti non fuit obnoxius. Siquidem per 
peccatum in mundum mors introivit, Mortuus est 
igitur, raortem pro nobis subiens, et se ipsum 
Patri pro nobis hostiam obtulit. Nos enim in 
eum peccaveramus, et ipsum oportebat pro nobis 
pretium accipere, atque ita nos condemnatione 
liberari. Quod si mortuus est etiam ut homo, 
ei sancta ipsius anima ab ímmaculato corpore 
separata est, divinitas tamena neutro discessit, 
nec ab anima, nec a corpore. Neque propterea 
persona una in duas divisa est. Naim corpus 
el anima, que eodem tempore a principio in 
Verbi persoua essentiam habuerunt, licet in 
morte sejuncta fuerint, unam tamen Verbi per- 
sonam habentia et sine divisione cum ipso con- 
juncta permanserunt, 


101 
TITULUS XVI. 


Magni Athanasii adversus illos, qui Christum unam 
esse dicunt naturam compositam. Licet enim post- 
ea ab Eutyche, Dioscoro, εἰ Monophysitis hec 
heresis [uerit propagata, [uerunt tamen antea 
quidam, qui nefarim istius opinionis semina  pro- 
Jecerunt. Sanc(us autem Maazimus eam dicit Apol- 
linarium disseminasse. 


Quid est argumentum illud, quo veluti ariete ani- 
mas petunt? Partem, inquiunt, essentixw proprize 
Beus fecit carnem assumptam : ut eo pacto una 
utrumque eesentía intelligatur, quae impatibilis sit, 
quatenus Verbum est, patiatur autem parte carnis, 
qus cuia Verbo ad unam essentíiam absolvendam 
«concurrit. Hoc autem absurdum esse et maxime 
exsecrandum facile quivis intelligat. Pars, inquiunt, 
diving essentia earo, et quod magis adhuc riden- 
dum est, pars illius, qui nullas habet partes. Com- 
positam faciunt, qux simplex est. Nam οἱ hze mu- 
tug inter se partes. ad unum aliquod concurrunt, 
compositum diversum ostenditur, quod e partibus 
constat differentibus. Praeterea suscipit incremen- 
ium ex carne addita, que non in natura propria 
spectatur, sed pars esae essenti: carnem ipsam ac- 
cipientis. Quin etiam ex his mutatio patet, cum 
Verbum amplius secundum sternam essentiam 
non maneat, sed aliud quiddam propter augmen- 
uin esse contingat, Deum naturam mutabilem im- 
mulabilis nature partem constituis, et unam 
i$tam ex utraque novam compositionem, et muta- 
tionem ostendis, adeo ut magna difficultas in ani- 
mo oboriatur, cum nec qui4 inde sequatur videri 
€ueat, neque rei propositae nomen reperiatur. Quo 
enim nomine unam ex utrisque essentiam appelle- 
mus? Verbum tantum? At carnis pars id non per- 
mittit. Carnem tantummodo? Αι id Verbi natura 
won concedit. Christumne? Dispensationis, non 
autem essenti$ istud est nomen. Proh impio- 
rum hominum insaniam, qui dum immutabilem au- 
dent essentiam tractare, proprio etiam nomine ip- 
ram spoliarunt, Ista. enim ratione Filio ne illud 
quidem servabitur, ut ejusdem cum Patre sit esseu- 
tix. Qui enim essentize propri: accessionem et mu- 
tationem ex alterius admittit admistione, is cum 
illu qui in eadem manet essentia, non est. ejusdem 
esscntiz, ater enim prxter gloriam propriam in 
natura nihil possidet. Filius autem naturz carnem 
adjungens, ut carnis et Verbi una sit essentia, mul- 
tum abesse deprelienditur ab eo qui nullam acces- 
sionem ad  essentiw proprie incrementum aut 
mutationem acceperit. Necesse igitur est, ut unam 
esseuli.m Verbi et carnisnon confusam agnoscas, aut 
in eorum qui Árium secuti sunt, errorem incidas, 
et illorum essentiz diversitatem  introducas, οἱ 
sacris Domini vocibus adverseris, et magno cuin 
periculo respuas illud : Ego ei Pater unum sumus! ; 
el: Qui vidit me, Patrem vidit *. Quomodo uuum, 


* Joan. x. 90. 3 Joan. xiv, 9. 


EUTIIYMII ZIGABENI 


1912 
ΤΙΤΛΟΣ IG. 


Tov usyáAov Αθανασίου (1) κατὰ cov Jeyórtwur 
µίαν σύνθετον φύσιν γογογἐναιτὸν Χριστόν. El 
γὰρ ὕστερον ἐπὶ Κὐτυχοὺς καὶ Διοσκόρου των 
Μονοφυσιτῶν ἡ αἵρασις εν, à. ἧσάν 
τινες xal πρότερον οἱ τοῦ πονηρου εούτου δό- 

µατος τὰ σπέρματα καταθάἀΊλοντες. 'O δὲ 
ioc Μάξιμος σᾳπορέα ταύτης tór 'AxoAAurd- 
piov γεγονέναι «λέγει. 

Τί τὸ μηνυθὲν ἐπιχείρημα, δίκην ὁρμηττρίου 
ταῖς φυχαῖς λυµαινόµενον ; Μέρος, φησὶ, τῆς οἰχείας 
οὐσίας 6 θεὸ; Λόγος τὴν ἀναληφθεῖσαν σάρχα πε- 
ποίηται, ὡς ἐκ τούτου pav οὐσίαν νοεῖσθα: τὸ 
συναµφότερ»ν, µένουσαν μὲν ἀπαθη καθὸ Λόγος fv, 
πάσχουσαν δὺ τῷ μέρειτῆς σαρχὺς τῆς μετὰ του 
Λόγου συντελούσης εἰς μίαν οὐσίαν. Τούτου δὲ τὸ 


B. ἁτοπον, καὶ τὸ πάσης βλασφηµίας ἐπέχεινα ῥᾷδιον 


τῷ βουλομένῳ καταμαθεῖν. Μέρος τῆς θείας οὐσίας 
4 σὰρξ, xal τὸ γεληιότερων µέρος τῆς ἁμεροῦς, 
ποιεῖν τε σύνθετον τὴν ἁπλῆν. El γὰρ ἀλλήλων 
τοιαῦτα µέρη, εἰς Ev τι αυντελοῦντα, ἕτερον τὸ a.v- 
θετον δείχνυται τὸ ix διαφόρων συνεστάναι λεγό- 
µενον, εἶτα δεχόµενον αὔξησιν ix τῆς προατεθείσης 
σαρχὸς, οὐχ iv τῇ ἰδίᾳ φύσει θεωρουµένης, ἀλλά 
µέρος τῆς τοῦ λαδόντος οὐσίας Υεγενηµένης, μᾶλ- 
jov δὲ χαὶ µεταποίτσις ἐντεῦθεν μηνύεται, µηκέτι 
τοῦ Λόγου χατὰ τὴν ἀῑδιον ὕπαρξιν µένοντος, ἁλλὰ 
τινὸς ἑτέρου διὰ τῆς προσθήκης τυγχάνειν ἐλεγχο- 
µένον. Τὸ γὰρ τὴν τρεπτὴν φύσιν µέρο; ποιῄσασ- 
θαι «ες ἀτρέπτου, xal µίαν ταύτην ἐξ ἀμφοτέρων 
χαινοτοµίαν οὐσίας, xaY ἀποδολὴν ἀποφαίνεται, 
ὡς πολλὴν ἁμηχανίαν κατὰ τὴν διάνοιαν φύεσθαι, 
ph δυναµένην μήτε τι ἀχόλουθον συνιδεῖν, µήτε 
τοῦ προχειµένου προσηγορίαν εὑρεῖν. "H. τί ἄν τις 
εἴποι τὴν µίαν ἐξ ἀμφοτέρων οὐσίον; Αάγθν µό- 
voy ; Αλλ' οὐκ tà τῆς σαρχὸς τὸ µέρος. Σάρχα pé- 
vov; ᾽Αλλ) οὐ συγχωρεῖ τοῦ Λόχου fj φύαις. Αλλά 
Χριστόν ; Οἰκονομίας, ἀλλ' οὐχ οὐσίας ἔδωχας ὄνομα. 
Φεῦ τῆς θεοµάχου μανίας! κατὰ τῆς ἀτρέπτου οὐσίας 
τολµήσαντε;, xai προσηγορίας ταύτην xuplac ἑστέ- 
ρησαν, ὡς µηχέτι χατὰ τοῦτον tbv λόγον μηδὲ s 
ὁμοούσιον τῷ Ylp πρὸς τὸν Πατέρα φυλάττεσθαι. 
Tp Υὰρ ἐν τῇ ταντότητι τῆς οὐσίας Ὑινωαχομένῳ 
ὁ προσθήχην xai μεταδολὴν τῆς οἰχείας ἐργασάμε- 
νος ἐξ ἐπιμιξίας ἄλλης οὐχ ἔτι σώζει τὸ ὁμοούσιον. 
'O μὲν γὰρ Πατὴρ οὐδὲν ἔξωθεν τῆς οἰχείας δόξτς 
ἐν τῇ φύσει χέχκτηται, ὁ δὲ Υἱὸς προακτησάµενος 
ἐν τή φύσει τὴν σάρχα, xol µίαν οὐσίαν αὐτῆς 
χαὶ τοῦ Λόγου δειχνύων, πάµπολυ διεστὠὼς ἀπελέγ- 
χεται τοῦ µηδεµίαν προσθήχην εἰς αὔξησιν, ἢ µε- ! 
ταθολὴν τῆς οἰχείας οὐσίας χοµισαµένου. Ανάγκη 
τοίνυν ἢ μὴ µίαν οὐαίαν εἰδέναι τοῦ Λόγου χαὶ εἲς 
σαρχὸς, ἀλλὰ ἀσύγχυτον ἕνωσιν, ἢ τοῖς Αρείου 
χληρονόμοις συγχαταπίπτειν, xai τὸ ἐχείνων ἔτε- 
pooóctoy παρεισάχειν, ταῖς ἱεραῖς τε τοῦ Δεσπύτου 
φωναῖς ἀντιπίπτειν, καὶ παρωθεῖσΊαι λίὰν ἐπιχιν- 
δύνως τὸ, 'Eqxo xal à Πατ jp ἕν ἐσμεν καὶ, Ο &opa- 
χὼς ἐμὲ, ἑώρακχε τὸν Πατέρα. Ilo; ἓν, ὅπου το” 


(1) Hsc Latine tantum exstant iuter Atbanasii opera, editionis nostrse tom. {1, col. 1223. 


1013 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XVI. 


1014 


εοῦτον εὑρίσχεται τὸ διάφορον, τοῦ μὲν εἰς τέλος Α ubi tanta differentia reperitur, ut unus quidem ad 


οὕτω µένοντος ὡς πεφυχὼς ἐξ ἁϊδίου πἰστεύεται, 
τοῦ δὲ τῇ συνθέσει τῆς σαρχὸς τὴν οἰχείαν οὐσίαν 
χεράσαντος, 3j αὐξήσαντος, ἢἡ γατὰ σύγχυσιν εἰς 
ἆλλο µεταπεσόντοςς Πῶς ὁ τοῦτον βλέπων kxelvov 
βλέπει, εἴπερ Πατρὶς μὲν οὐσίαν δηλοῖ µόνον θεό- 
της, ὙΥἱοῦ δὲ θεότης xal ἀνθρωπότης, ἓν τι τῇ 


φύσει γενόµενα, xa! Πατρὸς μὲν οὐσία µέρος oix - 


ἔχει τὸ πάσχον, τοῦ Λόγου δὲ ἡ φύσις τῷ µέρει τῆς 
σαρχὸς ὑπομένει τὸ πάθος; Τί τῆς δυσσεθεἰας ταύ- 
της ἀνοσιώτερον, μίαν μὲν λέγειν οὐσίαν, τέµνειν 
δὲ ταύτην εἰς ποιχίλα τε xal διάφορα, καὶ φέρειν 
φωνὰς ἐφ᾽ ὕδρει μὲν λεγομένας, συναρμοσθῆναι 
δὲ τῇ ὑποθέσει μὴ δυναµένας; El μὴ τελείας φύ- 
σεως τὸ ἁπαθὲς, xal τελείας φύσεως τὸ παθητὸν, 
καὶ µέρος πάσγει, xal µέρος οὐ πάσχει, xal τὸ piv Ci, 
«b δὲ τέθνηχεν, ἐλεεινότερον ἄρα τὸ ζῶν τὰς Ex τοῦ 
τεθνηχότος ὀδύνας ἐν αἰσθήσει χάρπούμενον, εἴπερ 
τῆς μιᾶς οὐσίας ἅμα τὸ τεθνάναι, xai τὸ (fv. 
᾽Αλλ ἅπαγε τῆς τοσαύτης Χενοφωνίας. Οὔτε µέ- 
Ρος ἀμεροῦς, καὶ ἁπλῆς φύσεως παρειλήφαμεν, 
οὔτε µέρει μὲν κάσχειν, µέρει δὲ μὴ πάσχειν τὸ 
ὁπαιὲς ἐδιδάχθημεν, οὔτε µμιᾶς οὐσίας pov 
ἐπὶ ταῖς δύο Υινώσχοµεν, οὔτε «o0 ἑτεροουσίου, 
xiv τοῦνομα προσιέµεθα, ἅἄτινα πάντα elg μίαν 
οὐσίαν οἱ λέγοντες συντελεῖν τὸν Aóyov xal civ 


σάρχα νομοθετοῦντες εὑρίσχονται. Πῶς οὖν xoi f. 


σὰρᾷ ἐλήφθη, xal 6 λαθὼν οὐκ λλοιώθη, σώζει τε 
χαὶ ἠνωμένος ταύτῃ πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα τὴν 
τῆς οὐσίας ταυτότητα: Πῶς Ex τοῦ τὴν σάρχα λαθεῖν, 
χαὶ χατ αὐτὴν οἰχονομῆσαι σοφῶς τε xol ὑπὲρ λόγον, 
οὐχ tl; αὔξησιν, f| µεταποίησιν τῆς ἰδίας οὐσίας, 
ἀλλ) εἰς χοινωνίαν τῆς ἐμφύτου ἀξίας, ἣν f) τῆς ἁῤ- 
ῥήτου συναφείας εἰργάσατο χάρις: "Αλλο γὰρ τὸ 
λέγειν δύο φύσεων τελείων εἰς Ev πρόσωπον σύνοδον, 
xai ἄλλο τὸ φάσχειν &x δύο μερῶν µίαν οὐσίαν. Τῆς 
μὲν Υὰρ θείας οὐσίας ὁ λόγος ἁπλοῦς, τῆς δὲ φιλαν- 
θρώπου οἰκονομίας τὸ θαῦμα διπλοῦν. οὔτε οὖν τὸ 
ἁπλοῦν τῆς οὐσίας εἰς ποιχιλίαν τέµνεται, οὔτε τὸ 
διπλοῦν τῆς οἰχονομίας sic µίαν οὐσίαν μεταχωνεύὲ- 
ται. Πῶς 439 olóv τε τὸ ἀῑδιον χαὶ τὸ πρόσφατον àv 
pid θεωρεῖσθαι φύσει; Mh ἆρα xat τὸ ix τῆς πλευ- 
ρᾶς αἷμα καὶ ὕδωρ Θεότητος οὐσία, χρουνηδὸν ῥέου- 
σα, El τῆς αὐτῆς τὸ πάσχειν xal τὸ μὴ πάσχειν, 
ἀνάγχη χαὶ θελήµατα εἶναι διάφορα, καὶ ἑνερχεία; 
ph τὸς αὐτάς. "Αλλα yàp προσήχει μορφῇ θεοῦ, 
zai ἄλλα μορφῇ δούλου. Ἔτερα vaip, καὶ ἕτερα 
τῷ ἑνοιχοῦντι θεῷ. Στάσιν τοίνυν ἐπεισάγουσιν 
ἄπαυστον τῇ jid οὐσίᾳ, ἧς τὸ μὲν ἑτέραν βούλησιν 
ἔχει, τὸ ὂξ ἑτέραν. El µία οὐσία, πῶς λέχει, OO εί 
ἐγὼ θέ.ω, dAAÓ εἰ co ; Πῶς ἡ αὐτὴ ἐστι xal ποιη- 
τὰς, χαὶ ποίηµα ; IIo; fj αὐτὴ χαὶ πάντα οἶδε πρὶν 
γενέσεως, xal τὴν ἑσχάτην ἡμέραν χαὶ ὥραν 
&»voct ; Πῶς fj αὐτὴ χαὶ προσεύχεται, xal τὰς δεήσεις 
δέχεται ; Πῶς λέχει, Θεό µου, 8sé µου, ἱνατί µε 
ἀγκατέλειπες ; Τίς οἵδεν οὐσίαν αὐτὴν ὑφ ἑαυτῖς 
ἑγναταλιμπανομένην, xax ἑαυτὴν ὡς ἄλλον ἔπιχα- 


* Mattb. svi, 39. 


finem usque manserit, qualis ab omnl aeternitate ' 
creditur fuisse, alter autem carnis compositione 
propriam essentiam miscuerit, aut auxerit, aut 
per confasionem in aliud commutarit? Quomodo qui 
hunc videt, videt illum, si Patris quidem essentiam 
divinitas duntaxat indicat, Filli vero divinitas et 
bhumauitas, qu& unum quiddam oatura sunt? Et 
Patris quidem essentia partem non babet, qux pa- 
tíia'ur; Verhi autem natura carnis partem liabet, 
qu: pàátiatur. Quid ista impietate magis nefarium, 
unam essentiam dicere, et lianc in partes sccare 
varias et differentes, et voces dicere contumeliosas, 
nu rel proposit:: accommodari nequeunt, nisi per- 
fect:e naturx» pars patibilis, et pars sit impatibilis ; 
et pars patiatur, pars autem non patiatur; et pars 
vivat, pars intereat } Magis profecto miserandum 
aninial, cujus mortui dolores pars sensu percipiat, 
siquidem «nius essentiz sit simul et interire et vi» 
vere. Sed rejiciatur bxc inanis doctrina. Nec par- 
tem natura? simplicis, et quz: dividi! non potest, ac- 
cepimus; nec quod est impatibile parte quidem pati, 
parte autem non pati didicimus; neque uius uatu- 
re defnitionem in duabus agnoscimus, neque 
diverse , elsi nomen admisimus. Qua quidem 
omnia constituere deprehenduntur, qui Verbum 
et carnem in unam essentiam convenisse dicun!, 
Quomodo igitur et caro sumpta est, et qui illam 
sumpsit, non est iminutatus, et qui cu illa con- 
junctus est, servat eamdem essentiam cum Patre suo? 
Quomodo ex carnis assumpiione, et ex iis qu» per 
ipsum sapienter, supra quam dici pote t, gesta sunt, 
non ad incrementum, aut mutationem essentia pro- 
prie pervenit, sed ad communicationem naturalis 
dignitatis, quam arcans conjunciionis gratia per- 
fecit? Aliud enim est dicere, duas naturas perfec. 
(15 in unam personam convenisse, et aliud ex dua- . 
bus partibus unam essentiam esse conflatam. Nam 
divinz quidem essentise ratio simplex est, humana 
autem dispensationis miraculum duplex. Quare aec 
essentiz simplicitas in varias partes secatur, neque 
duplex dispensationis ratio in unam conflatur essei- 
tiam. Qul enim fleri potest, ut quod seternum est 
οἱ quod est receus in una considerentur natura ? 
Num et sanguis et aqua fuit divinitatis essentia, 
quz foniis instar defluxit e latere? Si ejusdem est 
et pati el non pati, necesse est et voluntates esse 
diversas, et non easdem actiones. Alia enim con- 
venit formz Dei, et alia forma servi ; alia templo, 
et alia. Inbabitanti Deo. Perpetuam igitur in unam 
essentiam iotroducunt seditionem, cujus essentiae 
pars unum vult, pars aliud. Si una essentia, cur 
dicit : Non quod ego volo, sed quod iu !* * Quo- 
modo eadem est, qua fecit, et quae facia est? Quo- 
modo eadem et omnia novit antequam fierent, et 
exiremum diem et horam ignorat? Quomodo ea- 
dem et precatur, et preces suscipit ? Quomodo dicit: 


1015 


EUTHYMII 7Ι6ΑΡΕΝΙ 


1016 


Deus meus, Deus meus, cur me dereliquisti * ? Quis A λουµένην, ἅπερ τῷ διπλῷ τῶν φύσεων ἁἀχόλουθον 


novit eamdem a se ipsa naturani derelinqui, et seip- 
sam uL alium invocare ? qui quidem omnia naturam 
duplicem consequuntur. Verum quoniam et hunia- 
n: naturse exemplum nos quidem ad pietatem con- 
firmandam attulimus, alij autem illud ad eversio- 
nem detorquent, necessc est ut de hoc item disse- 
ramus. . 
Ejusdem adversus eosdem. 

Ecce enim falsam alteram cum impietate ratioci- 
nationem pepererunt : Quemadmodum, inquiunt, 
lomo ex duobus consistens una dicitur natura, sic 
cliam Dominum Christum ex Verbo et carne exsi- 
slentem unam esse constat essentiam. Quod duo tan- 
tum inter se differentia perfectam unam nequeant 
essentiam conficere, et qua non sit mutabilis, pau- 
cis antea demonstratum est. Quod autem exemplum 
lioc rei ab ipsis proposite nihil prosit, statim o5- 
tendetur. Homo ex. anima mente praedita, et cor- 
pore sensibus affecto anima: jure censetur. Quoniam 
horum neutrum sine altero prius cousistit, neque 
nature terminum conservat, cum exsistendi prin- 
cipium sumant ex utero, atque ita in vitam exeaut 
et unius animalis coustitutionem efficiant. At Doni- 
nu$ Jesus nou imperfectis e rebus exsistendi prin- 
cipiuin accipit, sed naturarum perfectarum in se 
principium ostendit. Atque illie quidem lomi»is 
partes sunt anima et. corpus; hic autem neque 


δείχνυται; Ἁλλ) ἐπειδὴ xal τὸ ὑπόδειγμα τῆς τοῦ 
ἀνθρώπου φύσεως ἡμεῖς μὲν πρὸς τὸ εὐσεθὲς παρει- 
λήφαμεν, ἕτεροι δὲ πρὸς διαστροφὴν ἐκλαμδάνου» 
cw, ἀναγχαῖον ποιῄσασθαι καὶ chv περὶ τούτου 
διάλεξιν. 


Τοῦ αὐτοῦ κατὰ τῶν αὐτῶν. 

"Mou γὰρ xai ἕτερον παραλογισμὸν μετὰ τής ἁσι- 
6είας ἐγέννησαν. Ὥσπερ, φησὶν, ὁ ἄνθρωπος Ex δύο 
συνεστὼς, µία φύσις λέγεται, οὕτω καὶ 6. Δεσπύτης 
Χριστὸς ἐκ Λόγου καὶ σαρχὶς ὑπάρχων, µία οὐσία 
δείχνυται. Τὸ μὲν οὖν μὴ δύνασθαι τὰ τοσοῦτον ἆλ- 
λήλων παρηλλαγμένα xat τελείαν µίαν οὐσίαν ἀπο- 
τελεῖν, xaX τρεπτὴν μὴ ποιεῖν, συντόμως προε΄ρη- 
ται. Τὸ δὲ μηδὲν αὐτοῖς κατὰ σχοπὺν ἀπαντᾷν, ix 
τοῦδε τοῦ παραδείγµατος αὐτίχα δειχθήσεται. "AÀv- 
θρωπος μὲν γὰρ ἐκ φυχῆς υρητῆς καὶ σώματος al- 
σθητοῦ ζῶον γνωρίζεται εἰχότως, διὰ τοῦτο µηδέτε- 
pov χωρὶς τοῦ ἑτέρου προάγουσαν ἔχειν ὑπόστασιν 
μηδὲ σώκειν τὸν Ópov τῆ; φύσεω;, χατὰ ταυτὸν μὲν 
ἀρχὴν τοῦ εἶναι λαδόντα ix Υαστρὸς, χαὶ οὕτως sl 
τὸν βίον ἐρχόμενα, ἑνὸς δὲ ζώου σύστασιν ἑργαιό- 
μενα. Ὁ δὲ Κύριος Ἰησοῦς οὐκ ἐξ ἀτελῶν πραγμά» 
των τὸ εἶναι δέχεται, ἀλλὰ τελείων σύνοδον ἐν kav- 


, 19 φύσεων δείχνυσι. Κάχεῖ μὲν µέρη ἀνθρώπου Φυχὰ 


xa: σῶμα, ἐνταῦθα δὲ οὔτε ἡ σὰρξ µέρος τοῦ Λόγου, 


caro pars Verbi est, neque Verbum pars caruis. C οὔτε ὁ Λόχος µέρος τῆς σαρχός. Ἑχάτερον Υὰρ αὐ- 


Morum enim utrumque, priusquam conjuugantur, 
| perfectam naturam osteadit, ut. nihil omnino neque 
uivinitati ad rationem propriam, neque humanitati 
desit. Aliud enim est duabus ex partibus essentiam 
absolvi, et aliud duas essentias conjungi, quarum 
utraque perfecta sit. Quamobrem et fora. Dei οἷς 
citur, el forma servi. [n homiue vero neque aniuia 
sola est homo, neque caro. Nam si harum zliera 
reipsa perfecta foret natura, aliquid etiam sine al- 
tera perfecisset. Et hoc perspicuum est, non so- 
lum ex divinis legibus, verum etiam ex verbis 
liimanis. Etenim qui liec profitentur, sic hominem 
definiunt, esse animal ratione preditum, mortale, 
ut ratione preditum ad animam, mortale. spectet 
ad corpus. Sic utrumque unius ese personx, non 
Jutem duarum censuerunt. Pari ratione. οἱ divina 
Scriptura hominem ipsum et ad imaginem Dei si. 
gnifieat, propter aninig ratione przditze esxcellen- 
jam, et masculum appellat, et feminam propter 
carnis proprietatem, ut animam et corpus unius 
persons, non autem duarum partes esse declaret, 
Cur igitur hoc utuntur exemplo, quod nullam habet 
similitudinem ? Si eniin. duas peraonas perfectis 
ostenderent in unam conclusas essentiam, recie 
cxemplum protulissent. Sed unius persons duas 
partes dicentes, duas dicunt personas, eum Domi- 
nus Christus duo vocetur perfecta, et Deus et ho- 
mo, propter utriusque perfectionem. Sic enim Ser- 


. οσο €7 


PI π 4: e 


! Matth. xxvii, 46. 


τῶν xal πρὸ τῆς γνώσεως τελείαν δείχνυσι τὴν φύ- 
atv, ὡς μηδὲν ὅλως λείπειν μήτε τῇ θεότητι εἰς τὸν 
ἴδιον λόγον, μήτε τῇ ἀνθρωπότητι. "Αλλο γάρ ἔστι 
τ ἀναπληροῦσθαι οὐσίαν bx δύο μερῶν, καὶ ἄλλο τὸ 
τέλει.ν * διὸ χαὶ μορφὴ θεοῦ λέγεται, xal μορφὴ δού- 
ou. "Eri δὲ τοῦ ἀνθρώπου οὔτε φυχΏ µόνη ἄνθρω- 
πος, οὖτε ἡ σὰρξ. Ei γὰρ ὃν τι τούτων τε)εία φῦ- 
σις, εἰς ἑνέργειαν ἔπραξεν ἄν τι xal δίχα τοῦ ἄλλου. 
Καὶ τοῦτο σαφὲς οὗ µόνον παρὰ τοῖς θείοις νόµοις, 
ἀλλ᾽ ἤδη καὶ παρὰ τοῖς ἀνθρωπίνοις λόγοις. “Ορίνον- 
ται γοῦν τὸν ἄνθρωπον οἱ περὶ ταῦτα δεινοὶ ζῶον 
λογιχὸν θνητόν * τὸ μὲν λογιχὺὸν Ex της φυχης ἕρμη- 
νεύρντες, τὸ δὲ θνητὸν ix τοῦ σώματος ἀποφαίνον» 
τες. Οὕτως ἀμφότερα ἓνὸς προαώπου, οὗ δύο ἑνό- 


D µισαν. Τὸν ἴσον τρόπον καὶ ἡ θεία Ἱραφή. Τὸν 


γὰρ αὐτὸν ἄνθρωπον xat κατ εἰχόνα Θεοῦ μηνύει 
κατὰ τὸ ἐξαίρετον τῆς νοερᾶς ψυχῆς, xal ἄρσεν xol 
ϱ{1λυ προσαγορεύει χατὰ τὸ ἰδίωμα τῆς σαρχὸς, ἵνα 
δείξη τὴν φυχΏν xat τὸ σῶμα µέρη ἑνὺς προσώπου, 
o) 52o. Πῶς οὖν χέχρηνται τῷδε τῷ ὑποδείγματι 
μτδὲν ὅμοιον ἔχοντι; El δύο πρόσωπα τέλεια ὑπέδει 
ξαν εἰς µίαν μεθαρμοσθέντα οὐσίαν, χακῶς προέφε- 
pov τὸ ὑπόδειγμα. Δύο δὲ µέρη Evi, προσώπου λέγον- 
τες, δύο πρύσωσα λέγουσ:, τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ τὰ 
δύο τέλεια χαλο.µένου, χαὶ Θεοῦ xal ἀνθρώπου, διὰ 
τὸ τέλειον ἁμφοτέρων. Οὕτω γοῦν ἡ σωτήριος τοῦ 
Χριστοῦ προσηγορία νῦν μὲν δηλοῖ µόνην εν θεύ- 
τητα, ὡς ἀνενὸςτ, καὶ τελείαν, νῦν δὲ τὴν ἀνθοωπό- 


101 


PANOPLIA DOGMATICA, — T1T. XVI. 


1018 


τητα. ὡς μηδὲν Éyouszv τῇ χατασχευῇ ἑλλιπὲς, νῦν À vatoris Christi nomen nune quidem solam osten- 


δὲ τὸ συναμφότερον, ἵνα δειχθᾖ xaX τῶν δύο φύσεων 
τὸ διἀφρρὀν τε xal τέλειο», καὶ τῆς ξένης ἑνώ- 
σεως τὸ πρήύσωπον ἄτμητον. Ἐχεῖνοι μὲν εἰς τρο- 
πὴν θεότητος, καὶ ἀνατροπὴν τῶ» συνόντων ταῖς φύ- 
σεσι χαὶ εἰς ἀναρμόστους φλυαρίας ἐχρήσαντο τῇ 
χατὰ τὸν ὄἄνθρωπον θεωρία, ἡμεϊς δὲ εἰς ᾽ἀπόδειξιν 
xaX μαρτυρίαν τοῦ δυνατὸν εἶναι xal δύο τινῶν σύνο. 
δον νοξῖσθαι, xal ἓν πρόσωπον δι ἀμφυτέρων ὁρᾶσθαι. 
Ei γὰρ ἀνθρώπου φύσις οὐχ ἐἑχωλύθη δύο μὲν ἔχειν 
µέρη τὰ ἐξ ὧν τ) πρόσωπον, ἓν δὲ δειχνύναι πρόσ- 
ωπον τὸν οὕτω συνεστῶτα ἄνθρωπον, πόσῳ μᾶλλον 
f, θεία χάρις ἱχανὴ δεῖξαι δυνατὸν xal ἀχόλουθον τὸ 
χα) δύο φύσεις τελεία; εἰ; ἔνωσιν ἀσύγχντον συνδρα- 
pst), xaY τοῦ προσώπου τὸ μοναξικὸν μηδαμῶς àv- 
ε) εἷν, ΄Ὥσπερ δὲ ἀχούσαντες, Εἷς Κύριος ᾿}ησοῦς 
Χιιστὸς, δι οὗ τὰ πάντα, τῇ θεότητι μόνη τὸ 
ποιῆσαι τὰ πάντα χατὰ τὸ εἰχὸς ἐπιγράφομεν ' οὕτως 
ἀχούσαντες τὸ, Εἷς ταθητὸς ὁ Χριστὸς, x1; ἠνωμέ- 
νης σαρχὺὸς τὸ πάθος γινώσχομεν * ἐπεὶ πῶς vofj- 
σοµεν τῆς αὐτῆς οὐσίας χαὶ ἀσθένειαν ἓν ταντῷ, 
καὶ τὴν δύναμιν; Τὸ πνεῦμα πρόὀθυµον, ἡ δὲ σὰρς 
ἀσθενῆς * οὗ µέρο; πνεύματος, οὐδὲ µέρος σαρχός. 
Καὶ πάλιν, El γὰρ ἑσταυρώθη ἑξ ἀσθεγείας, d AAà 
ζῇ ἐκ δυνάµεως Θεοῦ * ὅρα τὰ ὀνόματα, xal τὰ 
πράγματα ' πνεῦμα χαὶ σὰρξ, δύναμις καὶ ἀσθένεια, 
σταυρὸς xat ζωὴ, τὸ ἐχεῖρον καὶ τὸ ἐγειρόμενον, τὸ 
ὑπερυφοῦν καὶ τὸ ὑπερυγούμενον * ἓν Ev δὲ προσ- 
ώπῳ οὐ χατὰ αύνθεσιν μερῶν, ἀλλὰ χαθ᾽ ἕνωσιν 


dit divinitatem utpote absoliitam et perfectam, nunc 
autem humanitatem, quippe cujus perfectioni nihil 
desit ; nunc autem cum ipsa persona utramque dua-. - 
rum naturarum differentiam et perfectionem nova 
conjunctione suscipiat. Illi qui.lem ad divinitatis mu- 
tationem et eversionem luanitatem adliibuerunt ; 
nos asautem ut ostenderemus οἱ testaremur, fleri 
posse, ut duarum rerum congressus sit, et uia per- 
sona. Nam οἱ mihil prohibet quominus hominis 
natura duas liabeat partes, ex quibus una. consur- 
git persona, bomo nimirum, qui ita constat, quan- 
to magis divina gratia valet efficere ut et du: na- 
ture perfectae in conjunctionem minime confusam 
eoncurrant, nec tamen una singularis tollatur. per- 
sna ? Quemadmodum autem eum audimus : Unus 
Dominus Jesus Christus, per quem omnia !, verum 
omnium procreationem, ut par est, soli tribuimus 
divinitati ; sic audientes : Unus patibilis Christus, 
conjuncte carnis affectionem agnoscimus. Qui cnim 
possimus ejusdem essentise οἱ iu eodem imbecilli- 
tatem et. virtutem intelligere? Spiritus, inquit, 
promptus, caro autem infirma * non autem pars 
carnis, aut parsspiritus. Et rursum: Si enim, iu- 
quit, crucifixus est. ος infirmitate, vivit ex virtute 
Dei *. Cernis nomina et res : spiritus el caro, 
virtus οἱ infirmitas, crux et vita, qui suscitat 


"et qui. suscitatur, qui exaltat et qui exaltatur. 


Cernis autem in una persona non partium com- 


τελείων φύσεων, οὗ μίαν οὐσίαν τὰς δύο ποιοῦσαν, ϱ positionem, sed perfectarum naturarum conjun- 


ἀλλὰ ufav ἀξίαν xa δύξαν δηλούσαν οὕτως οὖκ 
ἀρνούμεθα την ἔνωσιν, παραιςούµεθα δὲ τὴν συνου- 
σίωσιν, "Ότι γὰρ ἀδύνατον τὰς δύο οὐσίας γενέσθαι 
μίαν, διδάσκει μὲν ὁ τῆς φύσεως νόμος, διδάσχει δὲ 
ὁ τοῦ κηρύγματος λόγος, πείθει δὲ διὰ παντὸς γένους 
fj πεῖρα, θεσπίζει δὲ πρ,δήλως ὁ Κύρως. Μετὰ [ouv 
την ἀνάστααιν ἀπιστούντων ἔτι τῶν μαθητῶν qnot, 
φη.Ἰαφήσατέ µε, xal ἴδετε, ὅτι πγεῦμα σάρκα 
xul ὀστέα oix ἔχει, καθὼς ἐμὲ θεωρεῖτε ἔχοντα. 
ψηἸαρήσατεε πρότερον, ἵνα δειχθᾗ οὗ φαντασία 
πντύματος ἁπατῶσα τοὺς θεωµένους, ἀλλ' ἀντιτυ- 
πία σώματος πληροφοροῦσα τοὺς ἁπτομένους. Τίς 
οὖν οὐχ ὁρᾷ τὰ τῶν φύστων ἴδια, ὅτι τοῦ πνεύματος 
μὲν τὸ μὴ ἔχειν σάρκα μήτε ὁστᾶ, τοῦ σώματος δὲ 
τὸ ἔχειν, xal τοῦ μὲν τὸ θεωρ:ῖσθαι, τοῦ δὲ τὸ μὴ 
ὁρᾶσδαι, τούτου τὸ ἀφῆ ὑποθάλλεσθαι, ἐχείνου τὸ 
ἀφὴν uh προσίεσθαι; Πῶς οὖν µία οὐσία, καὶ τοσα”- 
της οὔσης παραλλαγῆς ; 


Tov αὐτοῦ κατὰ τῶν αὐτῶν. 

Τί λέγετε; τί ἀποφαίνεσθε ; Οἴχεται τῆς φύσεως 
τὸ διάφορον, καὶ οὐδὲν φέρεται τούτων γνώρισμα; 
Τί οὖν ὀνομάσομεν τὸ προκεἰµενον; Λόγον µόνον; Οὐ 
γὰρ Φαίη τις σάρχα τοῦτο τ'μᾷν δῇθεν οἰύμενος. 
Καὶ πῶς οὐχ ὑδρίζετε τοιαύτην αὑτοῦ τὴν οὐσίαν 
νοµίζοντες εἶναι, ὡς δυνατὸν ἑτέρᾳ οὐσίᾳ κτ'στῇ 
πρὸς αὐτὴν μεταστῆνα: ; Τὸ γὰρ τοῖς Ἠττοσι χω- 


! E Cor. vii, 6... * Μαι. xxvi, 114. 


3 |I. Cor. xin, 4. 


ctionem, qua non dux una flunt essentia, sed una 
dignitas et gloria declaratur. Non igitur naturarum 
negamus conjunctionem, sed in unam essentiam 
dicimus non confluxisse. Fieri non posse, ut dua 
una fiant essentia, docet uaturze lex, docet et prze- 
dicationis ratio, suadet in omni rerum genere cx- 
perientia ; aperte etiam ipse Doninus indicat, qui 
post resurrectionem suam non credentibus adbue 
discipulis : Palpate, inquit, me, el videle, quia spi- 
ritus carnem ei ossa nom habet, sicut me videtis. ha- 
bere *. Palpate, inquit prius, ut ostenderet se spi- 
ritus non esse spectrum quo spectantes deciperen- 
tur, sed corpus tactui resistens. Quis non videat 
naturarum proprietates, eum spiritus quidem car- 
nem et ossa noa habeat, quz& corpori adsunt; et 
corpus quidem videatur, spiritus autein non cerna- 
tur ; corpus tactui sit obnoxium, spiritus autem sub 
tactum non cadat? Quomodo igitur essentia una, 
cum tauta sit differeutia? 
Ejusdem adversus eosdem. 

Quid. dicitis ? quid demonstratis? Abit naturae 
ram differentia, et nullum earum indicium re- 
linquitur? Quomodo igitur subjectum  appellabi- 
mus? Verbuune solum ? Neque enim id quispiam 
caruein dixerit, qui en. nomine se illud putet hono- 
rare. At quomodo non ipsum afficitis contumelia, 
cum talem ipoius essentiam putatis esse, ut alteri 


* Luc. xxiv. 39. 


1019 


EUTHYMII ZIGABENI 


100 


liceat essentiz proereatze in eam commutari ? Quod Α ρηιὸν, χοινὸν τῶν πολλῶν, οὐχ ἑνδς ἐξαίρετον. *Q à 


enim a deterioribus capi potest commune multorum 
est,et non unius eximium. Cui autem id proprium 
esl, ut sit inaccessum, huic quomodo alterum | ad- 
. jungatur? At non modo Verbum afficitis contume- 
Jia, verum etiam carnis personam tollitis. Cujus 
enim indicium amplius non relinquitur, hujus 
gloriam quomodo cognoscemus? Si enim Icogno- 
scitur, quoniam est, merito eam honoratis. Si non 
est, quomodo glorie fruitur amplitudine? Nisi os- 
(enderitis id quod honoratis, non apparebit gloria 
" magnitudo. Necessarium igitur est con(iteri duo- 
rum minime confusam conjuuctionem, nec ad 4c- 
cipientis mutationem, nec ad accepti interitum esse 
factam, sed ad glorix societatem, qui in uuius per- 


µόνῳ τὸ ἁπρόσιτον ἴδιον, τούτῳ πῶς προστίθετι 
ἀπρόσιτον ἕτερον ; Καὶ οὗ µόνον τὸν Λόγον ὑδρίζε- 
τε, ἀλλὰ χαὶ τῆς σαρχὸς τὴν ὑπόστασιν ἀφανίζετε. 
*H; γὰρ μηδὲν ἔτι λείπεται γνώρισμα, ταύτης wol 
τρόπῳ τὴν δόξαν κατανοήσομεν; El ἐν τῷ εἶναι 
γνωρίζεται, εἰχότως δοξάζετε. El δὲ μὴ ἔχει τὸ εἶναι, 
πῶς χαρποῦταιτῆς δόξης τὸ μέγεθος ; Ἐὰν μὴ δείξητε 
τὸ τιμώμενον, οὗ μηνύεται τῆς δόξης τὸ ὑπέρογκον. 
'Av&yxn τοίνυν ὁμολοχεῖν ἀσύγχυτον τῶν δύο τὴ» 
ἔνωσιν, οὔτε εἰς τροπὴν τοῦ λαδόντος, οὔτε al; àya 

νισμὸν τοῦ ληφθέντος, ἁλλ᾽ εἰς χοινωνίαν δ΄δης, 
ἐφ᾽ ἑνὸς προσώπου χηρυσαοµένης. ΚΔ., γὰρ ὑπομε[- 
γητε Λόγον µόνον ὀνομάζειν τὺ συναμφότερ»ν, xai 
τοι τῆς φύσεως ἀντανισταμένης, οὐδ' οὕτω χρύψετε 


sona declaratur. Quamvis enim utrumque Verbum B τὸ διάφορον, ὁπόταν τὸ μὲν ἁόρατον καὶ ἁγτλάφη- 


solum natura etiam repugnante vocari patiamini, 
non tamen discrimen abscondetis. Quandoquidem 
"uum erat a principio, alterum autem factum est, 
Unum, quod nec cerni nec tangi potest , ex infini- 
to infinitum ; alterum autem ex eo quod cerni 
'Wangique potestin id quod nec ceruitur, nec tan: 
gitur, transiit. Et unum quidem semel immutabile, 
alterum autem ex mutabili ad prastantiorem per- 
venit conditionem. Praeterea si hoc est 5s0- 
]usn Verbum, cue non invenimus : Caro facia est 
Verbum, sed : Verbum caro (actum est * ? Quis por- 
re adeo insanii et mente captus est, ul audeat dicere 


τον ἐξ ἀπείρου εἰς ἄπειρον, τὸ δὲ ἐξ ὁρατοῦ xat yn- 
λαφητοῦ πρὸς τὸ ἁόρατον xal ἀναφὲς µεταθέθηχε. 
Καὶ τὸ μὲν ἀναλλοίωτον ἅπαξ, τὸ δὲ δι’ ἀλλοιώσεως 
ἐπὶ τὴν χρείττονα λῆξιν ἐλήλυθεν. Εἶτα εἰ µόνον 
Λόγος τὺ µένον, πῶς οὐκ ἐῤῥήθη, ὅτι ἡ σὰρξ Λόχος 
ἐγένετο, ἀλλ᾽ ὁ Λόγος σάρξ, Τίς δὲ οὕτω μεμηνὼς 
xaX φρενόπληξ, ὡς τολμῆσαι εἰπεῖν τὴν θείαν πρ;5- 
λαθεῖν ἄλλην θεότητος οὐσίαν ἐξ ἑτέρας φύσεως 
ἐπιγενομένην, ἵνα αὔξησιν παρασχευάσῃ νοεῖσθαι 
διὰ τῆς τοιαύτης προσθήκης τοῦ κατὰ φύσιν ἆνεν- 
δεοῦς καὶ τελείου ; Πῶς δὲ οἱ θεῖοι λόγοι καὶ μετὰ 
τὴν ξένην ἄνοδον ἔτι χηρύσσουσι τὰ τῇ σαρχὶ Bu- 


ἀῑνίηδιὴ essentiam assumpsisse aliam divinitatis e&- c φέροντα, τὸ πάλιν ἐλθεῖν, τὸ χατὰ τὸν αὐτὸν ὀφθηναι 


sentiam ex altera provenientem natura, ut per ta- 
lem accessionem incrementum illius, quod natura 
nullius indiget, et perfectum est, compararet? Ad hae 
quomodo divina Scriptura etiam post miram ascen- 
sienem pradicat, quae carnis sunt propria, nempe 
rursum venturum, eodemque modo visum iri ? Num 
augelis etiam repugnabitis, qui aperte dixerunt : 
Mic Jesus, qui assumptus est a vobis, sic veniet, quem- 
admodum vidistis eum ascendentem. in. celum *? 
Omnia ad carnem sighificandam plaue spectant. 
Vllud : Híc veniet, sicut in edrpore, nunc quidem hic, 
nunc autem illic perspecto, Quemadmodum vidistis, 
id est, carnis oculis. Hac qui ita non accipit, is 
uon $oium angelis repugnat, verum etiam sacris 


τρόπον: "H xai τοῖς ἀγγέλοις ἑναντία νοµοθετήσετε 
τοῖς εἰρηχόσι σαφῶς, Οὗτος ὁ Ἰησοῦς ὁ ἀἁναλη- 
φθεὶς, ἀφ ὑμῶν, οὗτος ἐλεύσεται ὃν τρόπον 
ἐθεάσασθε αὐτὸν πορευόµενον εἰς τὸν οὐρανόν, 
Πάντα πρὺς ἔμφασιν τῆς σαρχὺς, τὸ, οὗτος, τὸ 
ἐεύσεται, 0; bv σώματι νῦν μὲν ὧδε, νῦν δὲ ὧδε 
θεωρουμένῳφ. "Ov τρόπον ἐθεάσασθε, τουτέστι τοῖς 
1c capxb; ὀφθαλμοῖς, ἅπερ ὁ μὴ δεχόµενος οὕτως 
οὐ µόνον τοῖς ἀγγέλοις μάχεται, ἀλλὰ καὶ τοῖς τοῦ 
ἁγίου Πνεύματος ἱεροῖς λόγοις ἀντιχαθίσταται. Πῶς 
ἐντυγχάνει ὑπὲρ πολλῶν ὁ Δεσπότης Χριστός; "Q0; 
Λόγος μόνος; καὶ ToU τὰ τῆς ὁμοτίμου πρὸς «by 
Πατέρα ἀξίας, εἶπερ ἐντυγχάνων καθάτερ ὑποδεί- 
στερος, καὶ οὗ μετὰ αὐθεντίας εὐεργετεῖ, ἴσον ἔχων 


Spiritus sancti oraculis adversatur. Quomodo iu- D «b Γαντοδύναμον ; fj δῆλον ὅτι τῆς ἀπαρχῆς τὸ b 


tercedit pro multis Dominus Christus? Ut Verbum 
solum ? et ubi est equalis cum Patre dignitas, οἱ 
tauquain inferior iütercedit, non autem cum auc- 
toritate largitur, cuin sit pariter omnipotens ? Nonne 
perspicuum est, ejus esse qui primitie dicitur, * pro 
1n2$84 propria intercedere, ut suam erga carnis natu- 
ram aífectionem ostendat * Quem autem nou moveat 
clarissima sapientissimi Pauli praedicatio, qui : Deus, 
iuquit, ignorantic tempora despiciens denuntiat om- 
uibus ubigue, ut penilentiam agant, quoniam con- 
sti uit diem in qua judicatwrus est orbem. terrarum, 
in justitia, in viro, quo definivit, fidem omnibus [fa- 
ciens, ipsum a moriuis suscitasse *. Nonne  diffe- 


! Joan, 1, 44. * Act, i, 4101... ^ Act. στι, 30, ol. 


τυγχάνειν ὑπὲρ τοῦ οἰχείου ἰφυράματος, ἵνα δείξη 
πόση περὶ τὴν τῆς σαρχὸς φύσιν fj σχέσις ; Τίνα & 
οὐχ ἑντρέπει τοῦ πανσόφου Παύλου τὸ ερανότατον 
χΆρυγμα, ὅτι Τοὺς χρόνους τῆς dyrolac ὑπεριδὼν 


.d θεὸς, παραγγέὰλει πᾶσι παγταχοῦ μµετανοεῖν, 


καθότι ἕστησεν ἡμέραν, ἐν jj μἀ 11εικρῖναι τὴν ol- 
κουµένη» ἐν δικαιοσύνῃ, ἐν ἂν δρὶ p ὥρισα, πίστυ 
παρασχὼν πᾶσιν, ἀγαστήσας αὐτὸν ἐκ γεκρῶν. Μὴ 
ἀνῄρηται fj διαφορά; Mh οὐχ εἶπε, Θεὸν àv. άνδρ; 
M oOx ἔδειξε τὸν ἐγείραντα θεὸν, xaX τὸν ἀναστᾶντα 
ἄνδρα; "AX εἰ χαὶ τὸ διάφορον ἔδειξε, τὸ ἀχώριανον 
οὗ παρέλειψεν. 03 γὰρ εἶπε, 8sbv μετ ἀνδρὺς, ἀλλὰ, 
θεὸν by ἀνδρί. Πῶς δὲ νοήσομεν καὶ τὸ, Ὄψονται 


1021 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XVI. 


1022 


εἰς ὃν ἐξεκέντησαν, εἰ μὴ τῆς σχρχὸς d φύσις ἡ A rentiam sustulit? Nonne dixit, Deum in viro? 


δεξαµένη τοὺς Άλους, αὑτὴ σαφῶς ἐπιδείξει τοὺς τύ- 
πους ; Οὗ γὰρ θεότητος οὐσία dj ἀόρατος, xol &v- 
επαφἢς, ἴχνη παθῶν εἰςἔλεγχον ἐπιφέρεσθαι ἔμελλεν, 
ἀλλ᾽ dj ἐκ τοῦ παθητοῦ γένους ληφθεῖσα «hv τῶν 
Ἱσεθηχότων ἑλέγξει παρανοµίαν, γνωρίζειν συνωθου- 
µένων ἐν τῇ τρωθείσῃ χαρχὶ τὰ οἰχεῖα τολμήμµατα, 
Οὕτω δέδειχται xal τὰ ἰδιώματα τῶν φύσεων ἀναφαί- 
ρετα, καὶ τὸ χέρδος τὴς ἑνανθρωτήσεως ἀναντίῤῥη- 
τον xal τὸ ἐπιχείρημα τῶν ἀντιλεγόντων ἀναίσχυν- 
τον, xai τὸ δυνατὸν τῆς ἁληθείας ἀχαταμάχητον, 


Nonne demonstravit Deum, qui suscitavit, et homi- 
nem qui suscitatus est ? Verum quanquam differen « 
ltíam ostendit, non tamen conjunctionem íinsepara- 
bilem prztermisit. Non enim dixit, Deum cum viro, 
sed, Deum in viro. Jam quomodo illud intellige- 
mus : Videbunt, in. quem trans[ixzerunt *, nisi car- 
nis natura, quz clavos suscepit, aperte foramina 
demonstret ? Neque enim divinitatis essentia, qua 
Dec videtur, nec tangitur, vestigia vulnerum in. 
testimonium est allatura; sed natura ex patibill ge- 


uere suscepta impiorum scelus redarguet, qui cogentur proprja flagitia agnoscere in carne, quam 
vuloerarunt. Sicjet uaturarum proprietates non esse sublatas, et certum  huniana carnis assumpta 
lucrem, et impudens adversantium argumentum, et vim veritatis inexpugnabilem demonstravimus. 


Toi ἁγίου Μαξίμου κατὰ Εὐτυχοῦὺς, xal Διοσκό- 
pov. τῶν τὰς δύο τοῦ Χριστοῦ «ὐὖσεις εἰς µίαν 


φύσιν ὀνακιργώγτων, οὓς οἱ μὲν Συγχυτικοὺς, 
οἱ δὲ Μονοφυσίτας ὠγόμασαν. Τούτων δὲ ὁ μὲν 


Εὐτυχὴς ἀρχιμαγδρίτης ᾗν, ὁ δὰ Διόσκορος 
πάππας Α.1εξαγδρείας. Ἀπὸ τῆς ἐκθέσεως 


του περὶ τῆς ὀρθῆς ὁμο.ογίας Aóroy. 

Τοὺς λόγους τῶν συνελθόντων σωζομένους ἀεὶ ol 
Πατέρες διδάσχουσιν αὐτὰ δὲ ταῦτα τὰ συνελθόντα 
«pb? ἓν ἄμφω συντελεῖν πρύσωπον τοῦ Υἱοῦ xal µίαν 
ὑπόστασι». El δὲ τοῦτο, πῶς οὗ χρεὼν πάλιν χατὰ 
τοὺς Πατέρας διὰ μὲν τὸ εἰδέναι σωζοµένους τοὺς 
Ἀόγους τὴν διαφορὰν λέγειν xai μετὰ τὴν ἕνωσιν 
σώζειν Ev ἰδιότητι τῇ χατὰ φύσιν τῶν συνελθόντων 
ἑχάτερον, διὰ δὲ τὸ ὁμολογεῖν, ὡς πρὸς lv ἄμφω 
συντελοῦσι πρόσωπον τοῦ Υἱοῦ, xal µίαν ὑπόστα- 
σιν, ἀχριδῶς γινώσχειν, ὡς ἁδιαίρετα ταῦτα πεφύ- 
xacw; "Ovi δὲ ἡ τῶν συνελθόντων διχφορὰ, xal 
αὐτὰ δὲ ταῦτα τὰ συνελθόντα σώζονται μετὰ τὴν 
Ένωσιν πάσης spon; ἑκτὸς, xal σνγχύσεως, ὁ ἁγιώ- 
κατος τῆς Ἐκκλησίας φωστὴρ Κύριλλος, ᾧ καὶ 
προστεθεῖσθαι περισσῶς ὑποκρίνονται οἱ τῇ ἁγίᾳ 
τοῦ θεοῦ διακενῆς πολεμοῦντες Ἑκκλησίᾳ, ἀρχέσει 
μαρτυρῶν * iv μὲν γὰρ τῷ δευτέρῳ τῶν κατὰ Ne- 
στορίου δυσφημιῶν τόµμῳ γράφων τάδε, Παρεγηγεγ- 
µένου Ίε μὴν εἰς µέσον µυστηρἰου τοῦ κατὰ 
Χριστὸν, ὁ ες ἐνώσεως «ἸΊόγος οὐχ ἀγνοεῖ μὲν 
τὴν διαφορὰν, ἑἐξίστησι δὲ τὴν διαίρεσι, οὗ 
συγχέων ἀἰλήἼαις, καὶ dvaxipror τὰς φύσεις, 
ἁ 14’ ὅτι capxéc zal αἵματος µετεσχηκχως ὁ τοῦ 


B Sancti Maximi adversus Eutychem, et. Dioscorum, 


duas naturas in unam con(undentes, quos. quidam 

Synchyticos, quidam Monophysitas appellaverunt. 

Eutyches aulem [uit archimandrita, Dioscorus 

vero archiepiscopus Alexandrie. Ez interpreta- 
. fione orationis de recta con(essione. 


Duarum naturarnm eonjunctsrum rationes Ha: 
servari docent Patres, ut illa ipse convenientes, in 
unam ambe Filii personam atque unam hypostasim 
eoncurrerint. Quod si ista est Patrum doctrina, 
necessarium est, ut cum rationes ipse serventur, 
differentia item appareat, quee post conjunctionem in 
naturali proprietate utramque conservet. Ex eo autem 
quod in unam personam atque hypostasim natufás 


C ambas convenisse confllemur, bas dividi sejun-- 


gique non posse plane cognoscimus. Quod autem et 
naturarum differentia, et ipse nature post con- 
junctionem sine ulla mutatione aut confusione 
serventur, sanctissimus Ecclesie splendor Cyrillus, 
cui vel addi quidquam supervaeaneum esse simu- 
lant, qui frustra sanetam |Dei oppugnant Ecclesiam, 
satis testatur in secundo tomceorum qua conira 
Nestorii maledicta conscripsit, loquens ad hunc πιο” 
dum: « Cum autem Christi mysterium in medium 
affertur, conjunctionis ratio non ignorat differentiam, 
sed rejicit divisionem ; nec naturas confondit atque 
commiscet, sed Dei Verbum sic esse factum carnis 
et sanguinis particeps dicit, ut unus tamen atque 
idem Filius intelligatar et nominetur. » At in Apo- 


Θεοῦ Λόγος slc πάλιν καὶ ὁ abtüc νοειται καὶ D logia ad Andream, qui caput. tertium reprehende- 


ὀνομάζεται * kv δὲ τῇ πρὸς ᾿᾽Ανδρέαν τον µεμφάμε- 
νου τὸ τρίτον τῶν χεφαλαίων ἀπολογίᾳ οὕτω λέγων * 
Αμοιρήσειε δ᾽ ἂν xal µώμου παντὸς τὸ εἰδέναι 
τυχὺν, ὡς ἑτέρα μέν ἐστι κατὰ φύσυ ἰδίαν ἡ 
cà € zapá ye τὸν ἐκ sco Πατρὸς φῦντα Λόνον, 
ἕτερος δ᾽ ab κατά γε τὸν τῆς ἰδίας φύσεως Aóyor 
ὁ Μογογενὴς, ἀ 13 ob τὸ εἰδέγαι ταύτα µερίζειν 
ἑστὶ tác φύσεις μοτὰ τὴν ἔνωσι. Ἰδου καὶ τὸ 
μετὰ τὴν ἕνωσο' σαφῶς τέθειται τῷ μεγά)ῳ Ku- 
ρἱλλῳ, εὐσεδῶς τοῖς πιστοῖς xai νουύμενον χατ' αὖ- 
τὸν, xai λεγόµενον. 'T?. γὰρ μηδαμῶς v: βεθ)άφθαι 
τὸν τοῦ εἶ,αι τῶν ἑνωθέντων λόγον Ex τῆς ἑνώσεως 
δηλοῖ xal τὸ μὴ θατέρῳ θάτερον φυρθῆναι διὰ τὸ ἐξ 


! Zachar. xi, 10; Joan. xix, 37. 


bat, « Ab onini, inquit, absit reprehensione, si quis 
carnem natura propria a Verbo ex Deo Patre genito 
diversam esse sentiat, itemque natura propria ra- 
tione diversum Unigenitum. Nec tamen hzc ita 
contemplari, est naturas post conjunctionem  divi- 
dere. » Ecce quain aperte a magno Cyrilio positum 
est post conjunctionem, in. quo pie cum fidelibus 
et sentit et loquitur. Nam quod eoram qua con- 
juncta sunt, ratio nihil lzdatur, οκ conjunctione 
declarat. Quod autem neutrum eum altero miscea- 
tur et confundatur, ex eo quod ex niroque unum 
in persona fieri dicit, servari autem et manere sic- 
ut utrumque est per essentiam. ld enim cum sa- 


1023 


EUTHYMII ZIGABENI 


1054 


piens Cyrillus sciret, perspicue dicit, neque intet Α ἀμφοίν κατὰ τὴν ὑπόστασιν lv, σώῴζεσθαι δὲ pum. 


se naturas confundi, quod in unam personam 
convenerint ; ncque vicissim dividi, quamvis utra- 
que secundum rationein essentiae post conjunctio- 
nem et sit, et maneat, et intelligatur cum naturali 
proprietate et differentia, qua et Verbum natura 


.Deus est, non autem caro, licet per dispensationem 


i 


;diceere ex Patrum doctrina, 


carnein propriam effecerit, et caro est natura caro, 


non autem Deus, licet Dei Verbi propria facta sit. 


Nonne igitur necessarium, et pium, et congruum est 
post conjuuctionemn 
differentiam servari, et duas in. uno Christo natu- 
ras, ex quibus, est tenere post earum conjunctio- 
nem, quarum est differentia ? Necesse enim est, 
«cum quidam differant, esse differentiam, et ubi 


xoi µένειν χαθὸ ἑχάτερον εἶναι τῇ οὐσίᾳ πέφυκε. 
Τοῦτο γὰρ xal ὁ σοφὺς ἐπιστάμενος Κύριλλος ὄναρ- 


"ῥήδην φησὶ µήτε συγχεχῦσθαι ἀλλήλαις τὰς φύσεις 


τῷ πρὸ; µίαν συντελεῖν ὑπόστασιν τοῦ Ὑοῦ, μήτε 
διῃρῆσθαι ἀλλήλων τῷ ἕτερον xal ἕτερον χατὰ τὸν 
οὐσιώδη λόγον εἶναί τε, xal μµένειν, καὶ νοεῖσθαι 
μετὰ τὴν ἕνωσιν xal ἑχάστην μετὰ τῆς φυσικῆς 
ἰδιότητος χαὶ διαφορᾶς, xs0' ἣν 6 τε Λόγος θεός 
ἐστι χατὰ φύσιν, xal οὗ σὰρξ, εἰ καὶ οἰχείαν ἔποι- 
ἠσατο τὴν σάρχα οἰκονομιχῶς. Καὶ fj σὰρς σᾶρς ἐστι 
κατὰ φύσιν, xai οὗ θεὺς, εἰ xal ἰδία γέγονε τοῦ Θεοῦ 
Λόγου διὰ τὴν ἕνωσιν. IIo; οὖν οὐχ ἀναγχαῖον, εὖ- 
σεδές τε, χαὶ πρέπον χατὰ τὴν τῶν Πατέρων διδα» 
σχαλίαν λέγοντας τὴν διαφορὰν μετὰ τὴν ἕνωσιν ao 


differentia est, ibi aliqua differre ; h:ec enim quodam- B ζεσθαι xal τὰς δύο φύσεις εἶναί τε χαὶ σώζεσθαι iv 


modo sese vicissim introducunt : uti. sunt. causa, 
el que a causis proficiscuntur, quippe qua sunt ex 
eorum numcro, qux: cum aliquo conferuntur. Sj 
enim essentiz:? diversitas eorum ex quibus constat 
Cliristus tanqnam causa in eo constituit differen- 


tiam, et ipsa prorsus differentia tanquam ab illa: 


causa proveniens indicat naturalem eorum que 
conjuncta sunt, diversitatem. Iac enim, ut diximus, 
sese uiutuo respiciunt et consequuntur, ut cum unum 
dicatur, necesse sit alterum etiam confiteri, θἱ uno 
sublato alterum etiam tolli. Oportet igitur, ut duas 
dicamus naturas, ne nudam differentiam iutroduca- 
mus, el in hoc sulo adhibeamus numerum, quo 
differentiam eorum qua& conjuncta sunt, ita maue- 


τῷ ἑνὶ Χριστῷ, ἐξ ὧν xal ἔστι δοξάζειν μετὰ τὴν 
ἔνωσιν, ὧν fj διαφορά; Πᾶσα Υάρ πως ἀνάγχη τινῶν 
διαφερόντων εἶναι πᾶσαν διαφορὰν, καὶ ὅπου νοεῖται 
εἶναι διαφορὰν, δυνατὸν ἐχεῖ ὑπάρχειν πάντως xa 
τὰ διαφέροντα. Σννεισαγωγιχὰ γάρ τινα ἀλλήλων 
τρόπον τινὰ τὰ τοιαῦτα ὄντα τυγχάνει, ὥσπερ τὰ 
αἴτια xa τὰ αἰτιατὰ, ὡς πρός τι νοουύμενα. Ei γὰρ 
ποιητιχόν ἐστι τῆς ἓν Χριστῷ διαφορᾶς τὸ ἑτεροού- 
σιον τῶν ἐξ ὧν συνέστηκεν, ὡς αἶτιον, σεάντως xal d 
διαφορὰ δηλωτιχὴ τυγχάνει, ὡς αἰτιατὸν τῆς τῶν 
ἑνωθέντων φυσιχῆς ἑτερότητος, ὡς ἰδίας al-ia;. 
Συνεισάγεσθαι γὰρ, ὡς εἴρηται, ἀλλήλοις τὰ τοιαῦτα 
πέφυχε, xal λεγομένου θατέρου, ἀνάγκη πάντως 
ὁμολογεῖν καὶ τὸ ἕτερον. Καὶ ἀναιρουμένου πάλιν 


re demonstremus, ut ea post conjunctionem ser- ϱ ἑνὸς, μηδὲ τὸ ἕτερον λέγειν εἶναι ἀχόλουθον. δεῖ οὖν 


ventur, non auteiu dividantur. 


καὶ δύο λέγειν φύσεις, ἵνα uh φιλὴην τὴν διαφορὰν 


εἰσαγάγωμεν, xal ἐπὶ τούτῳ uóv κεχρῆσθαι τῷ; ἁριθμῷ πρὸς δήλωσιν τοῦ µεμενηχέναι τῶν συν- 
ελθόντων τὴν διαφορὰν, ὣς σωκομένων μετὰ τὴν ἕνωσιν, xal o5 δ.ῃρημένων. 


Ejusdem, ex oratione. qua demonstrat, eam non esse 
rationem numeri, «I divisionem eorum de quibus 
dicitur, afferat. 

Omnis numerus qui res, qux exsistendi, subsi- 
s:endive ratione inter se differunt, quot siut, osten- 
ilit earum differentiam, non autem babitum iudicat. 
lloc autem vere sic habere, omnemque numerum 
differentiam, non autem divisionem indicare, sanc- 
tissimus $tem Cyrillus in epistola ad Eulogium 


Τοῦ αὐτοῦ ἐκ toU AóTov τοῦ ὅτι ὁ ἀριθμὸς ob 
διαίρεσι» εἰσάγει κατὰ τὸν ἴδιον οἷς &mxidi- 
Ίδται. 

Πᾶς ἀριθμὸς ποσοῦ τινων διαφερόντων χατὰ τὺν 
τοῦ πῶς εἶναι ἢ τὸν τοῦ ὑφεστάναι λόγον ὑπάρχων 
δηλωτικὸς, τῆς διαφορᾶς τῶν ὑποχειμένων, καὶ οὐ 
τῆς σχέσεώς ἔστιν ἐπαγωγιχός. Ὅτι δὲ ταῦθ) οὕτως 
ἔχει ἐπ᾽ αὐτῆς τῆς ἀληθείας, καὶ ὅτι πᾶς ἀριθιὺς 
διαφορᾶς, xal οὗ διαιρἑσεώς ἔστι δηλωτικὸς, µαρτυ- 


scripta sic ad verbum scribens testatur : « Eodem p ρεῖ τῷ λόγῳ πάλιν ὁ ἁγιώτατος Κύριλλος, καὶ ἐν i 


"πιοάο loquimur et de Nestorio, qui Ucet duas natu- 
r3$ dicat, signifieans differentiam carnis atque Dei 
Verbi, a nobis tamen dissentit, quia conjunciio- 
nem non confitetur; nos enim h»c conjungentes, 
uuum Christum, unum Dominum confitemur, οἱ 
deinceps, unam Verbi naturam carnem assum- 
psisse. » Quod perinde est ac si diceret : Nos sa- 
pientissimuim mysterii consilium considerantes cum 
concurrentium naturarum differentiam servare vo- 
lumus post conjunctionem, duas in hoc et solo na- 
turas dicimus, contemplatione duntaxat, numerum 
adhibenies ad differentiam demonstrandam, cum 
autem arcaunam mysterii coujunctionis rationem 
accuratius proponimus, unam Dei Verbi naturam 
carnem dicimus assumpsisse, Id enim arbitror ca 


, ps0'. ἡμῶν. 


πρὸς Εὐλόγιον ἐπιστολῇ γράφων οὕτως ἐπὶ λέξεως 

Obtw καὶ ἐπὶ Νεστορίου, κἂν «ἰόγῃ δύο «φύσεις, 
σηµαίνων τὴν διαφορὰν τῆς σαρκὸς xal τοῦ 
θεοῦ Λόγου, d.lÀ' οὐχέει τὴν ἔγωσιν ἁμο-λογχεὶ 
μεις γὰρ ἑνώσαντες ταῦτα, ira 
Χριστεὺν, ἕνα Κύριον ὁμοογοῦμεν, xal «ἰοικὸν 
plar. τὴν τοῦ Λόγου φύσιν σεσαρκωµένην. "Qs 
ανεὶ ἔλεγεν, ὅτι ἡμεῖς τὴν τοῦ µνστηρίου διασχο- 
ποῦντες πάνσοφον οἰκονομίαν, ὅταν μὲν σώζεσθαι 
δειχκνύναι ῥουλώμεθα τῶν συνελθόντων τὴν διαφορὰν 
μετὰ τὴν ἔνωσιν, δύο χατὰ τοῦτο χαὶ µόνον τὰς ςὐ. 
σεις λέγομεν χατὰ µόνην τὴν θεωρίἰαν πρὸς δήλωσιν 
τῆς διαφορᾶς τὸν ἁριθμὸν παραλαμθάνοντες ' ὅτε 

δὲ τὸν ἅῤόητον τοῦ μυστηρίου διακριδοῦµεν τῆς 

ἑνώσέως τρόπον, μίαν τοῦ Θεοῦ Λόγου τύὐσιν a:ssp- 


1(25 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XVI. 


1020 


χωμένην φαμέν. Τοῦτο γὰρ ὡς οἶμαι αὐτῷ βούλεται A Cyrilli verba significare. Nos autem bee σου - 


δηλοὺν τὸ, "μεῖς δὲ ἑνώσα.τες αὐτὰ, ἕνα Χριστὺν, 
ἕνα Κύριον ὁμολογοῦμεν, χαὶ λοιπὸν µίαν τοῦ Λόγου 
φύσιν σεσαρχωμένην. Τουτέστιν, Ἡμεῖς ὁμολογοῦντες 
thy ἔνωσιν xal τὸν αὐτῆς ἀκριδῶς μετ εὐσεθείας 
διαρθροῦντες τρόπον, οὐκ ἐχρήμεθα τῇ σημαντικῇ 
ςωνῇ τῆς διαφορᾶς πρὸς δἠλωσιν τῆς ἑνώσεως, ἁλιὰ 
τὴν μὲν ἐπὶ τῆς διαφορᾶς, τὴν δὲ ἐπὶ τῆς ἑνώσεως 
προσφόρως ἐχλαμθάνοντες, ἀσύγχνυτον φυλάττομεν 
τῶν σηµαινοµένων τὸν νοῦν. Ως )οιπὸν ἐντεῦθεν 
εἶναι δῦλον, ὅτι χοινὸν αὐτῷ καὶ τῷ Νεστορίῳ τοῦ 
ὰέχειν δύο φύσεις µέχρι τοῦ γινώσχειν τὴν διαφο- 
ρὰν, οὐχέτι δὲ χοινὸν ἦν τὸ καὶ τὴν ἕνωσιν ὁμολογεῖν 
τῷ λέγειν ἕνα Υἱὸν, ἕνα Κύριον, vai µίαν τοῦ Λόγου 
φύσιν σεσαρχωµένην, ὅπερ ἵΝεστόριος εἰπεῖν οὐ 
κατεδέχετο. Τῷ γὰρ φάσχειν, Οὔὕτω xal ἐπὶ Ψεστο- 
ῤίέου, χἂν «έγῃ δύο φύσεις εἡν διαρορὰν σηµαί- 
ΥΥ τῆς σαρχὲς, xal τοῦ Θεοῦ Λόγου, dJ4A* οὐ- 
xéti τὴν ὄνωσιν ὁμολογεῖ μεθ’ ἡμῶν, οὐχ Άλλο fi 
τοῦτο βούλεται δηλοῦν, ὅτι Νεστόριος τὴν μὲν δια- 
Φορὰν μεθ) ἡμῶν ὁμολογεῖ δύο φύσεις, τὴν δὲ ἕ- 
νωσιν οὐχ ἔτι μεθ) ἡμῶν ὁμολογεῖ, μὴ λέγων ἕνα 
Χριστὸν, ἕνα Yibv, ἕνα Κύριον, καὶ µίαν τοῦ Λόγου 
φύσιν αεσαρχωµένην. Καὶ σαφὲς τοῦτο χαθέττηχε 
τοῖς τοῦ χαλοῦ ἑρασταῖς, xai τὸ ἀληθὲς ἀγαπᾷν 
ἑσπουδαχόσιν kx τοῦ μτδαμοῦ φαίνεσθαι τὸν διδάσχα- 
λον f| χωλύοντα λέχειν δύο φύσεις μετὰ τὴν ἕνωσιν, 
Ἡ ἀνηρῆσθαι διδάσκοντα τὴν διαφοβρὰν τῶν συνελθὀν- 
των μετὰ τὴν ἕνωσιν, ὡς ἔστιν éx µυρίων αὐτοῦ 


συγγραµµάτων καταμαθεῖν. El τοίνυν ἀεὶ μὲν $C 


Ένιοσις Éovnxev, ἀεὶ δὲ xol τὰ ἑνωθέντα μένει ἀσύγ- 
χντα, ἀεὶ δὲ xat 1j τῶν ἑνωθέντων σώζεται διαφορὰ, 
δι) ἣν ὁ ἀριθμὸς παρελήφθη xavsà τοὺς Πατέρας * 
πῶς οὐκ ἀνάγχη, εἴπερ ἄρα ἀεὶ ἡ ἕνωσις, xal τὰ 
ἑνωθέντα, xai ἡ τούτων διαφορὰ ἔστηχε, καὶ μένει, 
xat σώζεται, xal δύο φύσεις λέγειν ἐπὶ δηλώσει τῆς 
τῶν συνελθόντων διαφορᾶς, xal πάλιν μίαν φύσιν 
τοῦ θευῦ Aóvou σεσαρχωµένην ὁμολογεῖν πρὺς ἕν- 
δειξιν τῆς χαθ᾽ ὑπόστασιν ἑνώσεως, μηᾶ’ ἑτέρας τῶν 
Φωνῶν τούτων δηλονότι διὰ τῆς ἑτέρας ἀναιρουέ- 
νης, ὡς δοχεῖ τισιν ὑπόθεσιν σοφίας ποιουµένοις τὸ 
ἄσοφον ; 


Tov αὑτοῦ περὶ τῆς ῥήσεως vov ἁγίου Κυρ] 11ον 
τῆς &péc Σούχενσον χειµένης ἐπιστολὴς. 
Οὐχ ἁπλῶς φαίνεται τὴν τοῦ ἁδιαιρέτου ἀπαγο- 

ρεύων φωνὴν ὁ µαχάριος Κύριλλος, ἀλλὰ xal, τὴν 

Νεστορίου xaxóvouav προφερομένην, σχετιχὴν φά- 

σχοντος γεγενῆσθαι τὴν ἕνωσιν, ὡς αὐτὸς ἑαυτῷ 

Κύριλλος ὁ µαχάριο: μαρτυρὼν δείχνυται ἐπὶ τέλει 

τῆς τρὸς Σούχενσον δευτέρας ἑἐπιστολῆς, xal τοῖς 

ἄγαν Φιλονείχοις τὸν ἑαυτοῦ σχοπὺν ποιούµενος φα- 
vep.v, οὕτω λέγων. «Τὸ δὲ ἁδιαιρέτως προστεθὶν 
δοχεῖ πῶς παρ ἡμῖν ὀρθῆς δόξης εἶναι σηµαντι- 
xóv * αὐτοὶ δὲ οὐχ οὕτω νοοῦσι. Τὸ γὰρ ἁδιαίρετον 
παρ’ αὐτοῖς κατὰ τὰς ἨΝεστορίον Χενοφωνίας καθ) 
ἕτερον λαμδάνεται τρόπον. Φλοὶ yàg, ὅτι τῇ ἰσοτι- 
pia, τῇ ταυτοδουλίἰχ, τῇ αὐθεντίᾳ ἁδιαίρετός ἐστι 
490 8:00 Λόγου iv ᾧ χατῴχησεν ὁ ἄνθρωπος, 


jungentes unum Cliristum, unum Dominum οοῃ/ἰ- 
temur, et deinceps unam Verbi naturam carnem 
assumpsisse, |J est, nos conjunctionem confiten- 
tes, ejusque rationem diligenter et. pie explicantes, 
differenti:e vocem nou a-hibuimus, ut. conjunciio- 
nem ostenderemüs, sed aliam quidem in differen- 
tia, aliam in conjunctione rationem congrue sus- 
cipientes minime confusum rerum significatarum 
sensum servamus ; ut inde perspicuum jam si*, illud 
Cyrillo fuisse cum Nestorio commune, ut duas na- 
turas diceret, eatenus. ut differentiam cognoscere! ; 
proprium autem illud, ut conjunctionem coufitere- 
tur, et diceret. unum Christum, μυ Filium, 
unum Dominum, et unam Verbi naturam. carnem 
assumpsisse, quod quidem Nestorius dicere recu- 
sabat. Dicendo enim sic et de Nestorio : Licet duas 
asserat naturas, differentiam siguificaus carnis et Dei 
Verbi, non tamen conjunctionem nobiscum confite- 
tur, nihil aliud vult significare nisi : Nestorius dille- 
rentiam quidem nobiscum confitetur, cum duas 
ualuras dicat; 30 conjunctionem — nobiscum non 
coafitetur, cum unum Christum, unum Filium, unum 
Dominum non dicat, nec unam Verbi naturam car- 
nem assunmpsisse,et hoc perspicue patet. aonesta- 
tis veritatisque studiosis ex eo quod uusquam 
apparet magistrum aut prohibuisse dicere duas natu- 
ras post conjuuctionem, aut docuésse conjunctaruim 
differentiam tolli post coujunctionem, quod ex ia- 
numerabilibus ipsius scriptis licet intelligere. Si 
igitur seniper mansit conjunctio, εἰ seinper qua 
conjuncta sunt, manent sine confusione, seuperque 
conjunctorum differentia servatur, propter quam 
nuierus a parlibus susceptus est, nonne necesse 
est, si semper οἱ conjunetio, et qua conjuncta sunt, 
et eoruin. dillereniia wansit, el mauet. ac. couser- 
vauir, et duas naturas dicere ad declarandam  eo- 
rum quie conjuncta sunt, dillerentiam, εἰ rursum 
unam Dei Verbi naturam cáruem assuupsisse, quo 
demonstretur »ecundum personam conjunctio, neu- , 
tra nimirum istarum vocum per alteram sublata, 
ut quibusdam videtur, qui insipientiam sapientiae 
faciunt argumentum ? | 
Kjusdem, de sancii Cyrilli dicto, quod positum est in 
epistola ad Succensum. 

Non simpliciter indivisibilis vocabulo usus esse vi- 
detur beatus Cyrillus, sed adversus versutiam Nesio- 
rii, qui conjunctionem babitu dicebat constare. Sic 
enim sno testimonio confürmat beatus ipse Cyrillu«, 
ju eztrema parte alterius ad Succensum epistole, 
sententiamque suam litigiosis hominibus patefacit, 
his verbis : « lllud aotem, indiviciLile, adjunctum, 
videtur apud. nos rectam signilicatiouem retineie. 
AL isti liaud ita sentiunt, [ndieisibile enim apud ipsos 
ex inani doetripa Nestorii alia ratione — accipitur. 
Aiunt enim bominem, in quo Verbum habitavit, 
tum dignitate, tuu voluntate, tuin auctoritate ab 
ipso Deu Verbo esse indivisibilem. Ex quo patet, eo: 
non simpliciter veiba proferre, sed cum dolo et 


1027 
calliditate, » — Dupliciter aecipi vocabulum 
indivisibile aperte docet, ut vides, magister admi- 
rabilis, vel ut conjuactionem in persona significet, 
quam quidem ipse siyniflcationem probat ; vel ut 
. conjunctionem in babitu declaret, quam ipse si- 
gnificatlionem improbat, et ab omnibns piis im- 
probandam monet, cum ex ejusdem vocis pronun- 
tiatione clam haereticze impietatis venenum simpli- 
cioribus queat obrepere. Quarese duss naturas 
indivisibiles recte dixisse declarat, quoniam ipse 
conjunctionem in persona intellexit; at 4 Nestorii 
studiosis ita vocem, indivisibile, adhiberi, ut su- 
specta esse debeat, quippe qui conjunctionem hobi- 
μι tantummodo fact. sentiant, Conjunctio igiiur 
in persona ex Patrum sententia est « essentia diffe- 
rentium concursus in unam personam, cum utrum- 
que eorum qua conjuncia sunt, naturalem habeat, 
et veram, ct immutabilem, et indivisibilem proprie- 
tatem. » Conjuuctio autem, qua habitu fit, est « eo- 
rum qua per se propria in singulari subsistunt perso- 
na; par voluntatis motus, et immutabilis animorum 
consensus. »('uamobrem qui conjunctionem in persona 
confitetur, licet duas in. Christo dícat naturas pos, 
conjunctionem ratione indivisibili copulatas, con- 
junctione nimirum jn persona, is nibil aberrat 4 
verhate. Ea enim ex quibns constat Christus, mi- 
nime cosfusa propter diflerentiam servatam ex Pa- 
trum sententia confitetur, cum naturali ratione 
differentia unum esse non desinant secundum per- 
sonam. Qui vero conjunctionem asserit babitu. con- 
stare, licet millies dicat indivisibile, reprehensionem 
non vitat. Mutua enim et benevola quadam alffec- 
tione conjuncta atque indivisibilia dicit esse ca quee 
significantur, nnllo autem modo potest dicere unam 
esse personam Deum Verbum cum ipsius propria 
ex nobis sumpta carne animata menieque preedita. 
Ex duabus enim propriis personis, quse sd unius 
»peciel individua, propria ratione dividantur, una 
fleri persona non potest, Quaniobrem non s:mpli- 
citer eos reprehendit et rejicit beatus Pater noster 
Cyrillus, qui ratione indivisibili duas naturas con- 
junctas dicunt post. conjunctionem ; sed. eorum qui 
verbis bis abutuntur, sententiam. Si ígitur. nume- 
rus, ut tum ex sanclorum Patruim scriptis, tum ex 


EUTHYMII ZIGADENI 
hoc A Ὥστε οὐχ ἁπλῶς τὰς λέξεις Τροφέρουσ.ν, ἀλλὰ µετά 


1928 


τινος δόλου xai xaxoupyía;. » "Iob σαρῶς διττὸν 
ὑπάρχειν τὸν τοῦ ἁδιαιρέτου τρόπον ὑπέθετο ὁ θαν- 
µάσιος οὗτος διδάσχαλος, τὸν μὲν τὴν xa0^ ὑπύόστασιν 
σημαίνοντα ἕνωσιν, ὃν xaX ἁαπαζόμενος ópOnc δέξης 
εἶναί φησι σημαντιχόν * τὸν δὲ µόνης τῆς χατὰ σχέ- 
cw συναφείας δγτλωτικὸν, ὃν χαὶ ἀποστρέφεται, xal 
τοῖς πιστοῖς τοῦτο αὐτὸ ποιεῖν παραινεῖ kx τῆς χατὲ 
τὴν λέξιν ὁμοίας προφηρᾶς π,λλάχις τὸν τῆς aipr- 
τιχῆς ὄνσσεθείας [ὃν τοῖς ἀχεραιρτέροις λελτθότως 
ἐμθάλλειν δυνάµενον, ὅθεν παρ ἑαυτῷ μὲν «b 529 
λέγειν ἁδιαιρέτους φύσεις ὀρθόδοξον τίθεταε, ἐπειδὴ 
αὐτὸς χαθ᾽ ὑπόστασιν εἶναι τὴν ἕνωσιν ἔλεγε- ταρὰ 
δὲ τῶν χατὰ ἹΝεστόριον προφερομένην ὕποπτον ποι- 
εἶται την φωνὴν τοῦ ἁδιαιρέτου, ἐπειδὴ χατὰ µόνην 


D «b» σχετικὴν συνάφειαν τὴν ἕνωσιν γεγενῆσθαι 


ἐδόξαζε. Καθ) ὑπόστασιν μὲν οὖν ἕνωσίς ἐστι χατὰ 
τοὺς Πατέρας ἡ τῶν ἑτεροουσίων εἰς µίαν ὑπόστα- 
ci σύνοδος, ἑχατέρου τῶν χατ᾽ αὐτὴν συγκειµένων 
πρὸς τὸ ἕτερον τὴν φυσιχὴν ἱδιότητα ἀνόθευτόν τε 
xai ἁμετάθλητον ἔχοντος καὶ ἁδιαίρετον. Σχετικὴ tà 
ἕνωσίς ἔστιν dj τὼν xaz' αὐτοὺς ἰδικῶς Ev povin 
προσωπικαὶῖς ὑφεστώτων ἴση θελήµατος χίντησις, καὶ 
γνωμικῆς ταντότητο; ἁπαραλλαξία. Ὁ τοίνυν cuo- 
λογῶν τὴν καθ) ἡπόστασιν ἕνωσιν, x&v δύο λέγῃ 
φύσεις ἐπὶ Χρ:στοῦ μετὰ τὴν ἔνωσιν ἠνωμένας ἀἄξιαι- 
ρέτως, ἑνώσει δηλονότι τῇ xa0* ὑπόστασιν, ti; 
ἀλτθείας καθ) ὁτιοῦν o0 διαµαρτάνει. Τὰ γὰρ ἐξ ὧν 
σύγχειται ὁ Χριστὸς ἀσύγχυτα μεμενηχέναι διὰ civ 
σωζοµένην διαφορὰν κατὰ τοὺς Ἡατέρας ὁμολοτεῖ, 
τοῦ χαθ᾽ ὑπόστασιν ἑνὸς οὐδαμῶς τὰ τῷ φυσιχφ 
λόγῳ ἀλλήλων διαφέροντα ἑκτὸς εἶναι, καὶ χωρὶς 
καθ) οἰονδήπντε τρόπον γινώσχειν δυνάµενος. 'O à 
«ἣν χατὰ σχέσιν πρεσθεύων ἕνωσιν, κἂν si μνριά- 
χις λέγῃ τὸ ἁδιαίρετον, τὸ ἐπίφογον χέχτηται, Κατέ 
τινα γὰρ ἀγαπητικὴν συνδ.άθεσιν ἠνῶσθαι, καὶ τὸ 
ἀδιαίρετον ἔχειν λέγει τὰ σηµαινόµενα, οὐδιμῶς 
μίαν ὑπόστασιν εἶναι τὸν Gebv Λόγον μετὰ τῆς ἐξ 
ἡμῶν ἰδίας αὐτοῦ ἑμφύχου τε xal ἕἔννου σαρχὸς ci- 
πεῖν οἷός τε ὤν. Ἐκ δύο γὰρ ὑποστάσεων ἰδιχῶν τῶν 
πρὸς τὰ ὁμοειδῆῃ ἄτομα ἰδιχῷ λόγῳ µεμµερ.αμένων 
μίαν γενέσθαι ὑπάστασιν ἀμ[χανον. "Dove οὐχ ἁπλῶς 
διαθάλλει, xal ἀποπέμπεται ὁ ἅγιος Πατὴρ ἡμῶν 
Κύριλλος τὸ λέγειν δύο φύσεις ἠνωμένας ἁδιαιρέτως 


communi cogitationum consensu ὀεπουδιγδνίηυς, D μετὰ τὴν ἕνωσιν, ἀλλὰ τὴν σημαινοµένην διὰ τῆς 


nullam nec facit, nec patitur, nec inducit divisio- 
pen, sed simpliciter ostendit quot quasque sint, noa 
. autem quomodo se habitu habeant, quanam sec- 
lionis, aut divisionis reliqua potest esse suspicie 
istis, qui in sancta Dei Eeclesia commovent 
seditiones ? 
ποῖα λοεπὸν ὑπολέλειπται τομῆς υπόνοια ἢ διαιρέσεως 
clav ; 

Es eadem oratione. 

Nam οἱ hoc verum non esi, et st differentiam nu- 
dam et solam pronuntiatione, utpote qua nulla de 
re 8it, ad simpliciorum animas decipieudas simnlate 
proferunt, cur recusent dicere, qux et quot sint ea 
ου dilferuut, quorum esse differentiam confteutur? 


τοιαύτης φωνῆς τῶν xax; χρησαµένων ἔννοιαν. 
Ei τοίνυν δέδειχται Ex. τε τῶν ἁγίων Πατέρων. καὶ 
τῆς τῶν χοινῶν ἐννοιῶν ἀκολουθίας, ὡς τὴν οανοῦν 
διαίρεσιν οὔτε ποιεῖν, οὔτε πάσχειν, οὔτε εἰσάγειν ὁ 
ἀριθμὸὺς δύναται, ἀλλ᾽ ἁπλῶς μὲν δηλοῖ τὰ ποσὰ, cfc 
bk σχέσεως, ὡς ἂν ἔχοντα τύχωσιν, οὗ ἁροσάπτεται» 
τοῖς πρὸς τὴν ἁγίαν τοῦ Βεοῦ στασιάζοναιν "Ex 


Ex τοῦ αὐτοῦ .Ἰόγου. 

Ἔδει γὰρ αὐτοὺς, εἴπερ ἀληθῶς τοῦτο μὴ cv, 
μηδὲ τὴν διαφορὰν ψιλῇ καὶ µόνη τῇ προφορᾷ, ὡς 
χατὰ μηδενὸς χειµένην, πρὸς ἑξαπάτην τῶν koc c- 
στέρων εἰρωνευτικῶς προφέρουσι, ph παραιτεῖσθαι 
λέγειν, τίνα, καὶ πόσα τὰ δ.αφέροντα tuy, ἄνει ὄντα, 


1:99 


ΡΑΝΟΡΙΙΑ DOGMATICA. — TIT. XVI. 


1630 


ὧν εἶναι τὴν δ.αφοΓὰν ἐμολογοῦσιν. El γὰρ σώξεσθαι A Si euim ca. ex quibus conjunctio fit, post con- 


μετὰ τὴν ὄνωσιν τὰ ἐξ ὧν ἡ ἕνωσις πιστεύουαι, δύο 
πάντως τὰ σωζόμενα ὁμολογήσαιεν ἄν. Τοσαῦτα γὰρ 
τὰ συνελθόντα ποὺς ἕνωσιν τὴν ἁδιάσπαστον, τὴν 
οἰανοῦν εροπὴν, ἣ σύγχνσιν, f) µείωσιν, f) cuva'ps- 
ew, Ἰ μεταδολὴν τὴν εἰς ἄλληλα ix τῆς ἑνινάεως 
o3 δεξάµενα. Νυνὶ δὲ τοῦτο μὴ δοξάζοντες, ὦ; hpvn- 
µένοι τὰς φύσεις μετὰ τὴν ἕνωσιν σώξεσθαι, ὑπεν- 
θύ,ους ἑαυτοὺς ἑλέγχοις πεποίηνται, χἂν μὴ βού- 
λώνται, µόνῃ ποιότητι λέγοντες τὴν διαφορὰν σώζε- 
σθαι τῶν πραγμάτων χωρὶς, ὥσπερ ἀνθρώπων παι- 
ζόντων πρ,δἠλως ἑἐστὶ,καὶ τὸ μὴ γελᾶσθαι, ὡς εἰχὸς, 
ὕδριν εἶναι λογιζομένων, xal σοφρῶς χενούντων τὸ 
Εὐαγγέλιον, ἄνευ οὐσιῶν ὑποχειμένων εἶναι ποιότη- 
τας δύνασθαι νομοθετούντων, xal ποσοῦ χωρὶς ἔπι- 
γνωσθῆναι διαφορἀν ὑποτιθεμένων. Ἡγνόησαν γὰρ, 
ὡς ἔοιχεν, οἱ σοφώτατοι, ὅτι πᾶσα ποιότης ὑποχει- 
Ἀένης πάντως οὐσίας ἐστὶ, περὶ ἣν xal θεωρεῖται, 
καὶ λέγεται τὸ χατ᾽ αὐτὴν εἶναι οὐδαμῶς ἔχουσα, 
καὶ πᾶσα διαφορὰ τῆς ἄλλων πρὸς ἄλλα χατὰ τὸν 
τοῦ πῶς εἶναι λόγον ἀνομοιότητός τε χαὶ ἑτερότητος 
οὖσα δηλωτικ], τὸ ποσὺν τῶν διαφερόντων πραγµά- 
των αυνεισάχειν ἑαυτῇ πέφυχεν εἴτε οὐσιῶν, εἴτε 
ποιοτήτων, εἴτε ἰδιοτήτων, χαὶ ἁπλῶς, ἵνα συνελὼν 
εἴπω, παντὸς ἑτέρου τινὸς τῶν ὅσα διαφέρειν ἀλλή» 
λων ὑπολαμβάνοντες εἴποιεν εἶναι δ.αφορἀὰν, πάντως 
ἐν ποσῷ τὰ διαφἑροντα θεωρήῄσαντες εἴτε αἰσθήσει, 
εἴτε νοῇσει τὴν διαφορὰν ἑγνώρισαν. "Άνευ γὰρ 
πυσοῦ δύνασθαι διαθεθαιοῦσθαι δειχνύναι διαφορὰν 


junctionem servari credunt, duo plane servata con- 
Btebuntur, tot enim ad conjunctionem | indivisibilem 
concurrua!, qua nec inveraionew, nec confusionem, 
nec imminutionem, nec mutationem ullam inter se 
ex conjunctione suscipiunt, Nunc autem ..hec im- 
probantes, ut qui negent naturas post. coojunctio- 
nem servari, seipsos  reprehensionibus  obuoxios , 
constiwerunt, etiawsi nolint, cum dicant sola qua-. 
litate differentiam servari, sine rebus. Quod quide; 
est hominum aperte ludentium nec turpe, ut. pir 
est, existimantium, se derideri, εἰ plane Evange- 
lium inane efficientium, cum sine subjectis essenti's 
asserant esse posse qualitates, et sine quantitate diffc- 
rentiam cognosci tradant. lgnorant eniur, ut videtur, 
homines sapientissimi, omnem qualitatem babere 
subjectam essentiam, circa quam copsideratur et 
dicitur, cum per se consistere nequeat, Et omnem 
dilfeientiam, cum dissimilitudinem et diversMate»,. 
quam varis res babent inter se, quatenus aliquo 
modo sunt, significet, rerum differentium quantiti- 


tem constituere, sive essentia, sive qual.lates, sive& ^ 7 


proprietates sint, seu quidvis aliud eorum qua in- 
ter sc differunt, sive seusu sive cogitatione diffe- 


. rentiam intelligant, Siue quantitate euim posse 


differentiam coufirmari non est admittendum ; nain 
quz inter se esdem plane non sunt, nullo inodo unam 
et eandem exsistendi rationem suscipiunt, essentia 
nimirum , sive natura cum natura , aut qualitas 


ἀνένδεκτον, ἐπειδὴ τὰ μὴ ἀλλήλοις πάντη ταυτὰ ἕνα (? Cum qualitate , aut proprietas cun) proprietate, 


χαὶ τὸν αὐτὸν τοῦ εἶναι οὐδαμῶς ἐπιδέξεται λόγον, 
Οὐσίας γὰρ τοι φύσεως, φἑρε εἰπεῖν, πρὸς οὐσίαν, 
ἢ ποιότητος πρὸς ποιότητα, fj ἰἱδιότητος πρὺς ἰδιό- 
τητα, 5 χαὶ εἴ τι ἕτερον τῶν ὅσα μὴ πάντα ταυτὰ 
χαὶ διαφηρᾶς ἀνεπίδεκτα, ἕνα xal τὸν αὐτὸν τοῦ πῶς 
εἶναι λόγον οὐδέποτε λέγειν δυναίµεθα. 

Ἐκ τοῦ αὐτοῦ «1όγου. 

Ei μὲν ἀναλλοίωτος ὁ κατ οὐσίαν θατέρου τῶν 
ἐνωθέντων διέµεινε λόγος μετὰ τὴν ἕνωσιν πρὰς τὸν 
θατέρου τῆς οὐσίας ὅρον μὴ µεταπίπτων, προδήλως 
4 τοῦ Χριστοῦ θεότης µεμµένηκε xac! οὐσίαν θεότης 
πρὸς τὴν σαρχὸς οὐσίαν οὗ µεταφοιτήσασα * xat d) 
τοῦ αὐτοῦ πάλιν ἀνθρωπότης µεμένηχε χατ᾽ οὐσίαν 
ἀνθρωπόύτης πρὸς τὴν τῆς θεότητος φύσιν μὴ πα- 
θοῦσα µεταθολήν. El δὲ οὔτε fj θεότης τοῦ Χριστοῦ, 
οὔτε fj ἀνθρωπότης εἰς ἕλληλα μµεταπεφοιτήκααι 
διὰ τὴν καθ) ὑπόστασιν ἕνωσιν, ἀλλ' ἀσύγχυτοι χατὰ 
τὸν µέγαν Κύριλλον µεμµενήκασιν οἱ φύσεις, σαφῶς 
ἡ μετὰ τὴν ἕνωσιν διαφορὰ τῶν σωζομένων ἐν ἎΧρι- 
ctp καθέστηκε φύσεων, xal οὐδεὶς ἀντερεῖ λόγος. 
El δὲ τῶν ἀσυγχύτως kv Xptatip σωζοµένων ἑἐστὶν f) 
διαφορὰ μετὰ τὴν ἕνωσιν, διαφορὰν δὲ γνωσθήναι δίχα 
ποσοῦ καντελῶς χεχωρισµένην ἀἆμήχανον, λεγέσθω 
πρὸς δήλωσιν τῆς διαφορᾶς τὸ ποσὸν τῶν διαφερόν. 
«mv, ἵνα μὴ φιλήν πως, xal οὐκ ἀληθή τὴν διαφορὰν 
ὑποπτευθῶμεν πρεαθεύοντες. Σιλὴν γὰρ πᾶσαν δια- 
φορὰν οἶδεν à λόγος τὴν οὖν ἔχουσαν ὑπαρκτιχῶς 
ὑποκειμένην «hv ὧν ἐστι διαφορὰ πραγμάτων ἁλή- 
θειαν. "Hus; μὲν οὖν ταντὸν ὑπόστασίν τε καὶ φύ- 


aut si quid aliud est eorum qus non omnino 


sint eadem. Nam quis plaue sunt eadem οἱ οἰΠο- 


reutiam non admittunt, unam εἰ eamdem aliquo 
wodo exsisiendi rationem nunquam dicere pota- 
rimus. 


Ez eadem oratione. 

Si utriusque conjunctorum ratio mansit incom- 
mutabilis post conjunctionem in alterius nun iü- 
cidens essentize terminum, Christi profecto divi- 
nitas secundum essentiam divinitas mansit, in cor- 
nis essentiam non cominetata: et. ejusdem rursus 
liumanitas secundum essentiam manmeit humanitas 
in divinitatis naturam non commutata. Qaod si 
propter conjunctionem in persona nec Christi di- 


vinitas nec humanitas vicissim imimnutatz sunt, sed 
sine confusione, u! seribit magnus Cyrillus, natu- 


re permauserunt, differentia plane servatarum in 


Christo naturaram post coujunctionem persutit.! 


Et nulla ratio. repugnabit. AL si naturarum, quee 
sine confusione in Christo servate sunt, post con- 


junctionem est differentia, nec sine quantitate dif- 


ferentia cognosci potest omnino, ad differentiam 
declarandam dicatur quantitas differentium, ne nu- 
dam quodammodo et non veram differentiam asse- 
rere deprehbendamur. Nuda porro omnis est differen- 
tia quse re ipsa subjoeiam non habet eorum quo- 
rum est differentia, veritatem. Nos igitur, qui per- 
sonam et nsturam (idem esse proprie nunquam 


100141 


EUTIIYMII ZIGADENI 


10:9 


diceremus, ex Patrum doctrina. pie de Christo idem A σιν χυρίως µηδέποτε λέγοντες κατὰ τὴν τῶν Πατέ- 


et differens asserimus : idem ratione unius persona, 
qua idem cum propria carne Deum Verbum confi- 
temur, ne accessioncn person sanctissima Trinitas 
accipiat, et quateruitas efficiatur ; differens autem 
ratione diversitatis essenti:ze eorum, ex quibus cou- 
stat, qua Christi parles vicissim non commutantur 
omnino. Neque enim idem unquam erit per essens 
Uam) divinitas et. bumanitas, ne aliquid ceeatum 
ejusdem cum divinitate per conjunctionem sit es- 
senti: atque nature. Furentis enim animi putamus 
esse, naturam dicere ejusdem esse cum patura. e:- 
seniiae ; nunquam enim natura eamdem babet cum 
natura essentiam atque naturam. Idem enim naiu- 
va essentiaque de solis dicitur ejusdem speciei 


βων διδασχαλίαν , εὐσεθῶς ἐπὶ Χριστοῦ τὸ ταυτὺν 
πρεσθεύοµεν, xai τὸ διάφορον, τὸ μὲν τῷ λόγῳ τῆς 
μιᾶς ὑποστάσεως, χαθ) ὃν ταντὸν τῇ οἰκείᾳ σαρχὶ 
τὸν Θεὸν Λόγον ὁμολογοῦμεν, ἵνα μὴ προσθέχην 
προσ'υπιχὴν d) πανεύφηµμος λά6ῃ Τριὰς, γεν2μένη 
τετράς ’ τὸ δὲ τῷ λόγῳ τῆς xav' οὐσίαν τῶν iL ὧν 
ἐστιν ἑτερότητος, xa0' ἣν εἰς ἄλληλα τὰ µέρη τ'ῦ 
Χρ.στοῦ παντελῶς OU µεταπί-τουσιν. Οὐ γὰρ ταυ- 
τὀν ποτε κατ οὐαίαν vévovv' ἂν θεότης, χαὶ ἀνθρω. 
πότης, ἵνα μηδὲν f) χτιστὸν τῇ θεότητι χαθ᾽ Eus: 
ὁμοφνὲς xal ὁμοούσιον' ἐπειδῇ φὐσέι φύσιν ὁμοού- 
σιον εἶναι λέγειν µαινοµένης διανοίας ὑπάρχειν 
γινώσχοµεν. Οὐκ ἔστι γὰρ φύσει ποτ ἂν φύσις 5ypc- 
qui; xal ὁμοούσιος. Τὸ γὰρ ὁμοφυὲς xal ὁμοούσ-ον 


individuis, quz ad unam essentiam referri. consue- B ἐπὶ µόνων τῶν κατὰ τὸ αὐτὸ εἶδος πρὸς µίαν οὐσί.ν 


verunt. , 
Ex eadem oratione. 

Cum hzc sit nostra sententia, neque naturarum 
differentiam post conjunctionem negamus, ex qui- 
bus constat Christus, ipsas naturas minime coufu- 
sas mansisse credentes. Neque conjunctionem in 
persona ignoramus, uumn Christum sancta οἱ ejus- 
dem essentie οἱ adoranda Trinitatis eonfitentes, 
sed eorum etiam ex quibus esi Christus, u! qui in 
ipso vere sine inversione et mutatione servantur, 
post conjunctionem , perspicuam numero diffe- 
rentiam, quo Eutyehis confusio tollatur, constitui- 
mus, Et in persona conjunctionem — agnoscentes, 
clara voce unam Dei Verbi naturam — assumpsisse 
carnem, habentem animam  iwente praditam, asse- 
rimas contra Nestorii divisionem, qui persons dif- 
ferentiam in Cbristo pronuntiabat, et eamdem 
personz rationem quz est caruis cum Verbo dis- 
secabat. 

Ez eadem oratione. 

Nam siChristus post conjunctionem est Deus et 
homo, juxta communem nimirum cunfessioaen, res 
numinibus congruentes vere liabet post coujunc- 
tionem. Resenim nominibus propriis praecedunt, 
nec quisquam nomen esse dixerit sine ro, qua per 
se nomini przbet occasionem, et ipsa vicissim reci- 
pit declarationem. Quod οἱ Cliristus post. conjunc- 
tionem non habet res, quarum sunt nomina, patet 


ἀναγομένων ἀτόμων λέγεσθαι méguxsv. 
Ἓκ τοῦ αὐτοῦ .1όγου. 
. ΤἸαύτην ἔχοντες τὴν ópoloylav ἡμεῖς, οὔτε τὸν 
τῶν φύσεων διαφορὰν ἀρνούμεθα μετὰ τὴν ἕνωσι», 
ἐξ ὧν ὁ slc συνετέθὴ Χριστὸς, ἀσυγχύτους µεµενη- 
χέναι τὰς φύσεις πιστεύοντες, οὔτε τὴν καθ) ὑπόστα- 
ctv ἀγνοοῦμεν ἕνωσιν, ἕνα τὸν Χγριστὸν τῆς ἁγίας, 
καὶ ὁμοουόίου, xal προσκυνητῆς Τριάδα; ὁμολογχοῦν- 
τες, ἀλλὰ χαὶ τὴν διαφορὰν τῶν ἐξ ὧν ἐστιν ὁ Χρι- 
στὸς ὡς Lv αὐτῷ xat' ἀλήβθειαν σωκοµένων δίχα cpo- 
Tij; xal συγχύσεως μετὰ τὴν ἔνωσιν διὰ τοῦ ἀριθμ.ῦ 
ποιοῦμεν χατάδηλον πρὸς ἀναίρεσιν τῆς τοῦ Εὐτυ- 
χοῦς συγχύσεως, χαὶ τὴν καθ) ὑπόστασιν ἕνωσιν 
ἐπιγινώσχοντες διαπρυσίῳ τῇ φωνῆ τὴν µίαν τοῦ 
Θεοῦ Λόγου φύσιν σεσαρχωµένην σαρχὶ ψυχὴν ἐχού- 
σῃ τὴν νοερὰν χατὰ τῆς Νεστορίου προδαλλόμεθς 
διαιρέσεως, ὑποστατιχὴν ἐπὶ Χριστοῦ τὴν διαφορὰν 
χαταγγἑλλοντος, xal σαρχὸς χαθ᾽ ὑπόστασιν πρὸς 
τὸν Λόγον ταυτότητα διατέµνοντος. 
Ἐκ τοῦ αὐτοῦ Aóyov. 

El γὰρ θε)ς xai ἄνθρωπός ἐστι μετὰ τὴν ἕνωσιν 
ὁ Χριστὸς, χατὰ τὴν κρινὴν ὁμολογίαν, δηλονότι τὰ 
πράγματα τοῖς ὀνόμασιν ἔχων ἐπαληθεύει μετὰ ck 
ἕνωσιν. Τὰ γὰρ πράγµατα προξπινοοῦνται τῶν ol- 
χείων ὀνομάτων, xal οὐδ' ἂν εἶναι δυνηθείη πώποτε 
χωρὶς πράγματος ὄνομα τοῦ παρέχοντος δι) ἑαυτοῦ 
τῷ ὀνόματι θέσιν, xal ἀντιλαμδάνοντος δήλωσιν. E: 
δὲ τὰ πράγματα, ὧν εἰσι τὰ ὀνόματα, οὐκ ἔχει μετὰ 


eum nudas babere appellationes, quippe que de p «bv ἔνωσιν ὁ Χριατὸς, φιλὰς χατ αὐτοὺς, ὡς xa: 


nomine dicantur, et rebus ipsis privata siut. Et erit 
Deus et homo nomine tantum Christus, non autem 
re, ut ipsi sentiunt. Quo quid Deo minus congru- 
ens esse queat ? Sin hanc insaniam evilautes voca- 
bula in Christo rebus spoliata negabunt post cou- 
juuctionen, qneumsduodum non recusant. dicere 
duas Christi post conjunctionem — appellationes, 
Quas item Cliristi post. conjunctionem natur.s ὁἱ - 
cant, ex quibus et 1η qu'bus consistit, quarum suat 
appellajioues. 


Ejusdem de differentia εἰ quantitate. 
Quare sia. numerus, ex Patrum somtentia, non 
habitum, scd. rerum quantitatem desiguat.. Üu:nis 


μηδενὸς χειµένσς, ἔχων δειχθἠσεται τὰς προσηγο- 
ρίας, χαὶ πραγμάτων ἑρήμους, xa ἕσται θεὰς, χεὶ 
ἄνθρωπος µόνον ὀνόματι χατ αὐτοὺς ὁ Χριστὸς, xa: 
οὐ πράγματι. OU εἰ γέἐνοιτ ἂν ἀθεώτερον; Eli 
τοσοῦτον μανῆναι παραιτούµενει, φαῖεν μὴ ἑἐρήμως 
εἶναι πραγμάτων ἐπὶ Χριστοῦ τὰς προσηγορίας μετὰ 
viv ἕνωσιν, ὥσπερ οὗ καραιτοῦνται λέγειν τὰς ie 
τοῦ Χριατοῦ μετὰ τὴν ἕνωσιν προσηγορίας, οὕτω 
καὶ τὰς δύο τοῦ Χριστοῦ φύσεις, ἐξ ὧν, xal ἐν al; 
συνέστηκε, λεγέενσαν μετὰ τὴν ἕνωσιν, ὧν al aot. 
ηγορίαι. 
Tov αὑτοῦ αερὶ διαφορᾶς καὶ «οσόεητος. 

Ei τοίνυν, κατὰ τοὺς Πατέρας, ὁ ἀρυθμὸς τοῦ x9. 

00) τῶν πραγμάτων, ἀἁλλ' o) τῆς σχέσεώς Lau v, 


1033 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XVI. 


: 1031 


λωτικὸς, πᾶν δὲ ποσὸν ἑτερότητι φυσικῇ θεωρούµε- A auteni quantitas naturali. diversitate cousiderata 


vov, διαφορὰν πάντως ἐπιδέχεται, διαφορὰν δὲ λέ- 
γουσιν ἐπὶ Χριστοῦ φυσικὴν μετὰ τὴν ἕνωσιν xai 
οἱ τῇ ἀληθείᾳ μαχόμενοι, xal τὸ ποσὺν τῶν btage- 
ρόντων, οὗ χωρὶς ἀμήχανον εἶναι διαφορὰν, μετὰ 
«oU δηλοῦντος αὐτὸ ἀριθμοῦ, οὗ χωρὶς ποσὸν καθόλου 
γνωσθῆναι ἀδύνατον, λέχειν αὐτοὺς ἀνάγχη μετὰ 
τὴν ἕνωσιν, εἴπερ χατὰ τὴν εὔταχτον ἀχολουθίαν 
εὐσωνάρτητον τὸν τοῦ οἰχείου δόγματος ἀποδεῖξαι 
βούλονται λόγον. El δὲ τὸ ποσὸν τῶν σωζοµένων ἐν 
Χριστῷ φύσεων ἀρνοῦνται μετὰ τὴν ἕνωσιν, μηδὲ 
τὴν διαφορὰν λέχειν τολµάτωσαν τῶν, ἐξ ὧν ὁ Χρι- 
στός ἐστι, φύσεων μετὰ τὴν Ένωσιν, γινώσκοντες, 
ὅτι tdv εἴ τι xa0' ὁτιοῦν ἔχει διαφορᾶν, ἓν χατὰ 
πάντα λόγον τε χαὶ τρόπον εἶναι οὗ δύναται. Τὸ δὲ 
μὴ δυνάµενον εἶναι κατὰ πάντα λόγον τε xat τρό- 
πον ἓν, δηλονότι χατά τινα λόγον τε xal τρόπον, δύο 
*b ἑλάχιστόν ἐστιν 1| πλείονα. Οὐχοῦν ἐν Χριατῷ 
μετὰ τὴν ἕνωσιν λέγοντες εἶναι διαφορὰν, ἓν χατὰ 
πάντα Ἀόγον τε xal τρόπον τὸν Χριστὸν εἶναι μετὰ 
τὴν ἕνωσιν λέγειν οὗ δύνανται. El δὲ μὴ χατὰ πάντα 
λόγον τε καὶ τρόπον ἓν ἐστιν ὃ Ἀριστὺς μετὰ τὴν 
ἕνωσιν, δῆλον, ὅτι χατά τινα λόγον τε χαὶ τρόπον 
δύο πάντως ἐστὶν ὁ Χριστὸς μετὰ τὴν ἕνωσιν. El δὲ 
xavá τινα λόγον τε xaX τρόπον δύο ἐστὶν ὁ Χριστὸς 
μετὰ τὴν ἕνωσιν, διὰ τὴν ἐν αὐτῷ, xal ἐξ ὧν, xal 
al, ἐστι φύσεων, διαφορὰν, ὡς ἔδειξεν ὁ λόγος, δῇ- 
ov, ὡς ἀσεθοῦσι διαχενῆς οἱ τὴν μὲν διαφορὰν τῶν 
ἐξ ὧν ἔστι φύσεων ὁ Χριστὸς μετὰ τὴν ἔνωσιν λέ- 


οντες, αὗτὰς δὲ τὰς φύσεις ὧν ἡ διαφορὰ προφανῶς C 


ἀναιροῦντες τῇ σιωπ]ᾗ μετὰ «hv ἕνωσιν. ᾿Αναίρεσις 
γάρ ἐστιν ἁληθῶς ἡ τῶν ἕντων xol σωζομένων 
ἑξάρντσ.ς. El γὰρ οὐχ ἀνῄήρηνται χατ αὐτοὺς al 
qoasi; μετὰ τὴν ἕνωσιν, xal εἰσὶ, xal σώζονται, xal 
δίχαιόν ἐστιν αὐτὰς σωζσμένας ὁμολογεῖσθαι μετὰ 
thv ἕνωσιν, fj, εἴπερ μὴ δίκαιόν ἐστιν αὐτὰς σωζο- 
µένας ὁμολοχεῖσθαι μετὰ τὴν ἕνωσιν, μήτε εἶναι, 
μήτε σώζεσθαι λέγειν αὑτὰς ἐν Χριστῷ δίχαιόν ἐστι 
χατ᾽ αὐτὸν, χαὶ ἀνῄήρηνται. Ὁ γὰρ μὴ δίχαιόν ἐστι 
πάντως ὀνομάξεσθαι, μηδὶ τὸ παράπαν ὑπάρχειν 
πολλῷ κρεϊττόν ἐστιν, ὡς οἶμαι, xal διχαιότερον M- 
χειν. Ὥσπερ δὲ κατὰ πάντα λόγον τε καὶ τρόπον ἓν 
οὐκ ἔστιν ὁ Χριστὸς μετὰ εὖν ἕνωσιν, οὕτω πάλιν 
χατὰ πάντα λόγον τε xal τρόπον οὐκ ἔστιν ὁ Χρι- 
στὸς 0.0 μετὰ τὴν ἕνωσιν. El δὲ μὴ χατὰ πάντα λό- 
Υον τε xal τρόπον ἐστὶν ὁ Χριστὸς δὺο μετὰ τὴν 
ἕνωσιν, πάντως χατά τινα λόγον τε χαὶ τρόπον διὰ 
τὴν ὑποστατιχὴν ταυτότητα, fjyouv τὴν µίαν ὑπό- 
στασιν, χαθ᾽ ἣν διαφορὰν ἔχειν οὐ δύναται, Ev ἐστιν 


Dp 


differentiam omnino suscipit, differentiam vero in 
Christo naturalem post conjunctionem, veritatis 
etiam oppugnatores copcedunt, differentium quoque 
quautitatem,sine qua differentia cognosci non potest, 
una cum numero quantitatem declarante, sine quo 
quantitas ipsa cognosci nequit, post conjunctionem 
dicant, necesse est, si modo recto disputandi ori- 
ne aptam (proprii) dogmatis rationem volant demon- 
sirare : quod si naturarum in Christo servatarum 
post conjunetionem, quantitatem negant, ne diffe- 
rentiam quidem naturarum ex quibus est Christus, 
post conjunctionein audeant. dicere : scientes, qu.d- 
quid aliqua in re differentiam. habet, uuum omui 
ratione et modo esse non posse. Quod autein unum 


B oinni ratione et modo esse non potest, id aliqua pla- 


ne ratione et modo saltem est duo aut plura. Quo- 
circa qui iu Christo post conjunctionem dicunt esse 
differentiam, unum omni ratioue et modo Cliristum 
esse non possunt dicere. Quod si non omui ratione 
et modo unus est Christus post conjunctionem, pers-. 
picuum est Christum aliqua ratione et modo post 
conjunctionem omnino esse duo. AL si ratione ali- 
qua et modo Christus post conjunctionein est duo, 
propter naturarum, ex quibus, et ia quibus est, 
differentiam, ut ratione demonstratum est, constat 
608 prorsus impie sentire, qui differentiam quidem 

uaturarum, ex quibus est Christus, post conjunctio- 
nem dieunt, ipsas autem naturas quarum est differen- 
tía, aperte silentio tollunt post conjunctionem. Vere 
enim tollunt, qui ea quie sunt et servantur, negaut. 

Nam si naturas post conjunctionem :ublatas nou 

arbitrantur, s6d eas esse servariquesentiunt, equum 

est ut eas post conjuuctionem servatas coníiteautur. 

Aut si ssqquum non est ut eas post conjunctionem ser- 
vatas fateantur, neque esee neque servari illas in 

Christo per illos sequam est dicere, et sublat» suut. 

Quod cnim omnino nominari sequum noo est, id ne 

esso quidem, ul ego sehtio, satius et cequius est 
dicere; verum ut ouini ratione et modo Christus non 

est unum post conjunctionem, ita rursus omni ratio- 

ne et modo Cbristus uon est duo post conjunctionem. 

Quod si non omni ratione et modo post eonjunctio- 

nem, Christus est duo, aliqea omnino ratione et 

modo, nempe per unam esmdemque personam, per 

quau habere differentiam non potest, Christus est 

unum. Quamobrem cum alia atque alia ratione et 

medo uium οἱ duo idem sit, necessarium est, qua 

ratione unum, ei qua duo idem sit, considerare. 


ὁ Χριστός. "Eme! οὖν xav? ἄλλον ral ἄλλον λήγον τε xal τρόπον ἓν, xat 60o ἐστὶν ὁ αὐ-ὸ;, ἀναγχαῖον 
σκοπῆσαι χατὰ ποῖον, xal ποῖον λόγον ἓν ἐστιν ὁ avt, xa 070. 


ToU αὐτοῦ ix τῆς «πρὸς θα.ἰλάσσιον Ef ἁποκρί- 
σεως. 

Ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ὁ τοῦ θεοῦ µο- 
νοχενἠς Υἳὸς χαὶ Λόγος, ὁ δι’ ἑαυτὸν μὲν χατὰ φύσιν 
ἁπλοὺς ὧν, καὶ ἀεὶ διαµένων, δι’ ἐμὲ δὲ χατὰ πρόσ- 
ληψιν σαρχὸς νοερῶς ἐνεφυχωμένης, ὡς οἶδεν αὐτὸς, 
γενόμενος καθ) ὑπόστασιν σύνθετος, οὔτε τῇ χατ' 
&xpov «phe τὴν σάρχα καθ) ὑπόστατιν ἑνώσει τὴν 

PATROL ο. CXXX. 


Ejusdem ex responsicne sexagesima secunda ud 
halassium. 


Dominus noster Jesus Chrístus unigenitus Dei 
Filius et Verbuin, qui per seipsum natura simplex 
esi, el semper permanet, propter me autem carnem 
assumens anima rationeque praditam, factos ea ra- 
tione, quam ipse novit, in persos eewpositus, neque 
suinnia cum carne in persona conjüuctione coafudia- 


ο] 


1035 


EUTHYMII ZIGABENI 


10 6 


nem in naturam unam suscepit, neque summa cum A εἰς plav φύσιν προσεδέξατο σύγχυσιν, οὔτε τῇ κατ 


carne pef naturam differentia in geminos divisus 
est fllios. Summam appello in persona conjunc- 


ον ionem qua nullo pacto dividi, potest ; summam au- 


tem cum carne differentiam quse. confundi prorsus 


. nequit, act immulari, Quoniam carpis a Dao suscep- 


Ue inysterium non adiniuil in persona differentiam 
propier naturalem eorum ex quibus constat, diver- 
sitatem, né vel - Trinitatis mysterium accessionem 
atcipiat; vel quidquam sit ejusdem cum Divinitate 
generis, aut essentie per naturam, Duarum euim 
naturarum ia unam personam, non auiem in unam 
naturam concursus est factus, ut et unum in perso- 
naex paluris mutuo concurrentibus per conjunc- 
tionem perfectum ostendatur, et earum ad eoujunc- 


ἄχρον πρὸς thv σάρκα κατὰ φύσιν διαφορᾷ πρὸ» 
υἱῶν δυάδα ἐτμήθη. "Axpov δέ nut tr, μὲν καθ᾽ 
ὑπόστασ.ν ἐνώσεως τὸ παντελῶς ἀδιαίρετον, τῆς δὲ 
xa1à Ούσιν διαρορᾶς ἄκρον τὸ παντελῶς ἀσύγχν- 
«oy xai ἀναλλοίωτο» * ὅτν μηδὲ συνεπάγεται ταντε- 
λῶς τῇ κατὰ φύσιν τῶν ἐξ ὧν συνέστηχεν ἑτερότητι 
καὶ τὴν χαθ᾽ ὑπόστασιν διαφορὰν τὸ µυστήριον τῆς 
θείας σαρκώσεως" τὸ μὲν, ἵνα μὴ προσθήχην λ461 
τὺ τῆς Ἔριάδος µυστήρ.ον, τὸ δὲ, ἵνα μηδὶν ᾗ τὸ 
θεότητι χατὰ φύσιν ὁμογενὲς xal ὁμορύσιον. À20 
γὰρ φύσεων πρὸς ὑπόστασιν, ἁλλ᾽ οὐ πρὸς Φ-σιν 
µίαν γέγονε σύνοδος * ἵνα καὶ τὸ χαθ᾽ ὑπόστασιν Ev, 
ἐχ τῶν ἀλλήλαις σννδραμουσῶν φύσεων δξιχθῇ κατὰ 
τὴν ἕνωσιν ἀποτελούμενον * xal τὸ διάφορον τῶν 


(ionem fndivisibilem per naturalem proprietatem B συνελθόντων πρὸς τὴν ἁδιάσπαστον ἕνωσιν , κατὰ 


convenientium differentia credatur, qux siue mu- 
tatione confusioneque maneat. Si enim ad .aliug 


. matura generationem, natararum concursus faeius 


dd 


est, salutis nostrz mysterium nobis omnino sit in- 
cognitum, Néque enim habemus, unde, aut quomo» 
' do possimus Dei descensum ad nos intelligere, carue 
per conjunctionem ip naturam divinam mutata, aut 
natura divina in carnis essontiam conversa, aut uira- 
que in alius a se diversz mature gemerationem per 
misuonem confusa, neutra ilisrum οκ quibus est, 
natura rationein suam integram comservante. Nam 
sive in divinitatis naturam caro conversa αἱ, sive in 
caruein natura divinitatis, sive conjunetioni» in una 
natura modus ad alius natura ab ipsis diverse ge- 
nerationem naturas compulerit, ego carnis a Deo 
assumpla mysterium non eognoseo, eem post cou- 
junctionein iu mysterio neluralem cernis et divini- 
tatis differentiam non inveniam. Αἱ si carnis et divi- 
nitatis in. Christo post eonjunctionem differentia 
manet, ncque enim unquam idem per essentiam sit 
divinitag et caro, concurrentium conjunctio non in 
uuam naturam, sedin unam personam facta est, qu a 
aullau iu Christo ulle modo differentiam reperimus. 
Verbum enim eum propria carne per personam 
unum est. 
Ejusdem de duabus Chrieii naturie, 

Tres personas Arius εοωθίοίυε, sed unitatem 
negat, et sanctam Trinitaten) aon ejusdem esse. tiae 
dicit. Sabellius autem unitauem confitetur, sed Tri- 
uitatei negat. Eumdem enim esse dicit Patrem, et 
Filium, οἱ Spiritum sanctum : at. Ecclesie ei unita- 
t6ui conflietur, et prodicat Trinitatem. Sic et in 
uno sauce Triuitatis Nestorius naturalem asserit 
differentiam, sed unitatem non confitetur. Hane enim 
in persona factam negat. Eutyches contra fatetur uni- 
tatem, sed essentiz differentiam negat et natura- 
rum confusionem inducit. Éecleyia vero et unita'em 
in persona tradit indivisibilem, et uinime confusam 
e-sentias dilIerentiam. 


.. Et hec eodem eg loco, 
. ln sancta Trinjtate. eadem est esacntis, et diversm 
Perevnaz. ιδ gnim essentiam, et tres. personas 


- 


τὴν φυσιχὴν ἰδιότητα πιστευθῇΏ πάσης ἑχτὸς ιαένον 
τροπῆς xal συγχύσεω;. El Υὰρ πρὸς φύσεως γένεσιν 
4j τῶν φύσεων Ὑέγονε αύνοδος , ἁδιάγνωστον ἂν f 
ἡμῖν παντελῶς τὸ τῆς ἡμῶν σωτηρίας µυστήριον 
οὐχ ἔχουσι πόθεν, fj πῶς δυνηθῆναι μαθεῖν τὴν πρὺς 
ἡμᾶς τοῦ θιοῦ συγχατάδασιν, εἰς «hv θείαν φύσιν διὰ 
thv ἕνωσιν τῆς σαρχὸς µεταθληθείσης, 3) τῆς θείας 
εἰς τὴν τῆς σαρχὺς οὐσίαν µετατραπείσης, ἢ ἀμφοῖν 
πρὸς ἄλλης παρ) ἑαυτᾶς γένεσιν xaxá τινα µίξιν 
αυμφυρθεισῶν, μηδ' ἑτέρας τῶν ἐξ ὧν ἐστι φύσεων 
τὸν λόγον ἁλώδητον φερούσης . Εἶτε γὰρ εἰς θεότητος 
φύσιν ἡ σὰρᾶ, εἴτε πρὸς σάρλα ἡ τῆς θεότητος µετ- 
εθλἠθη qus, εἴτε πρὸς ἄλλης Ὑένξσιν φύσεως 
παρὰ ταύτας ὃ τῆς πρὸς φύσιν μίαν ἑνώσεως τρόπος 
τὰς φύσεις συνώθησεν, ἐγὼ τὸ µυστήριον τῆς θείας 
σαρχώσεως οὐχ ἐπιχινώσχω, φυσιχὴν οὐχ εὑρίσχων 
μετὰ τὴν ἕνωσιν iv τῷ μυστηρίῳ.διαφορὰν σαρχὸς 
καὶ θεότητος. El δὲ σαρχὺς ἐν Χριστῷ, xai θεάτη- 
το; μετὰ τὴν ἕνωσιν ὑπάρχει κατὰ φύσιν διαφορ", 
οὐ γὰρ ταυτὸν χατ᾽ οὐσίαν ποτὲ θεότης xal σὰρξ, 
πρὸς φύσεως μιᾶς γένεσιν f) τῶν συνελθὀν των οὐ- 
δαμοῦ γέγονεν ἕνωσις, ἀλλὰ πρὸς µίαν ὑπόστασιν, 
καθ ἣν οὐδεμίαν &v Χριστῷ xa οἱονδήποτε τρόπον 
εὑρίσχομεν διαφοράν. Ταυτὸν γὰρ τῇ οἰχείᾳ σαριὶ 
χατὰ τὴν ὑπόστασιν ὁ Λόγος. 
Tov αὐτοῦ περὶ τῶν δύο τοῦ Χριστοῦ φύσεων. 

Ὁ “δρειος τὰς τρεῖς ὑποστάσεις ὁμολογεῖ, ἀλλὰ 

τὴν µονάδα ἀρνεῖται, xal οὐ λέγει ἀμοούσιον τὴν 


D ἁγίαν Τριάδ:. Ὁ δὲ Σαδέλλις τὴν µονάδα ὅμολοχεῖ, 


ἀλλὰ τὴν Τριάδα ἀρνεῖταν. Tov γὰρ αὐτὸν λέγει Πα. 
τέρα, καὶ Υἱὸν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα. Ἡ δὲ Ἐκχλησί: 
x«i µονάδα ὁμολογεῖ, x X Έριάδα κηρύασει. Ὁμοίω: 
καὶ ἐπὶ τοῦ ἑν)ς τῆς ἁγίας Τριάδος Νεστόριος τὴ 
φυσιχὴν διαφορὰν λέγει, ἀλλὰ τὴν ἕνωσιν οὐχ όμο- 
λογεῖ. Οὐ γὰρ λέγει ταύτην χαθ) ὑπόσεασιν ΥΕΥς- 
νέναι. Ὁ δὲ Εὐτυχῆς τὴν μὲν ἔνωσιν ὁμολογεῖ, «hv 
δὲ xa οὐσίαν διαφορὰν ἀρνεῖται, xal αὐγχυσιν τῶν 
φύσεων εἰσάγε.. Ἡ δὲ Ἐκχλησία καὶ τὴν καθ΄ ὑπό» 
6τᾶσιν ἕνωαιν διὰ τὸ ἁδιαίρετον, xai τὴν χατ᾽ οὐ 
σίαν διαφορὰν διὰ τὸ ἀσύγχυτον πρεσδεύοι. 
᾿Εκεῖθεν καὶ τοῦτο. 

Ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριάδος ταυτόιης μὲν οὐείας 

ἑτερύνης δὲ προσώπων. Μίαν γὰρ οὐαίαν ὁμολον τό 


101/ 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XVI. 


{18 


μεν, ερεῖς δὲ ὑποσιάσεις. "Eni δὲ τοῦ ἀνθρώπου A confilemar. In liomine autem eadem et persoua, 


«αυτότης μὲν ἔστι προσώπου, ἑτερότης δὲ οὐσιῶν. 
Ἑνὸς ΥΑρ ὄντνος ἀνθρώπον, ἄλλης ἑατὶν οὐσίας f$ 
φΦυχἠ, xal ἄλλης «b σῶμα. 'Οµσίως δὲ χαὶ ἐπὶ τοῦ 
Δεσπύτου Χριστοῦ οαυτότης μὲν ἔστι προσώπου, 
ἑτερότης δὲ οὐσιῶν, Ἑνὸς γὰρ ὄντος προσώπου, Άτοι 
ὑποστάσεως, ἑτέρας οὐσίας ἐστὶν fj θεότης, xal ἐτέ- 
pa ἡ ἀνθρωπότης. Ὥσπερ δὲ ἀδύνατον ἐπὶ τῆς ἁγίας 
Τριάδος ὁμολογεῖν μὲν τὴν ἕνωσιν, μὴ ἔχφω νεῖν δὲ 
τὴν διαφοράν * οὕτω xaX ἐπὶ τῆς οἰχονομίας ἀνάγκη 
πᾶσα xat τὴν ἕνωσιν, καὶ τὴν δ.αφορὰν χηρύττειν, 
Καὶ τοῦτο. 

Ὥσπερ Σαθέλλιον ἀναθεματίζομεν χηρύττοντα ἐπὶ 
τὶς ἁγίας Τριάδος τὴν φυσικὴν ἔνωσιν, ἀλλὰ μὴ λέ- 
yovva τὴν χαθ᾽ ὁὑπόστααιν διαφορᾶν, οὕτως Εὐτυχῆ 
ἀναθεματίζομεν ὁμολογοῦντα τὴν καθ) ὑπήστασων 
ἔνωσιν ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ, ἀλλὰ ph γνωρίζοντα τῃν 
φυσιχὴν διαφοράν. 

Καὶ τοῦτο. 
, "Donep τῆς ἁγίας Τριάδος τὴν μίαν οὐσίαν oüx ἐπὶ 
συγχύσει τῶν τεριῶν ὑπθστάσεων λέγομεν, obse. «ὰς 
ερεῖ; ὑποστάσεις ἐπὶ ἀναιρέσει τῆς µιᾶς οὐσίας ' 
οὔφως ἐπὶ τοῦ ἑνὸς τῆς ἁγίας Τριάδο, τὴν μίαν ὑπό- 
σίασι οὐχ ἐπὶ συγχύσει τῶν δύο φύσεων αὐτοῦ λέ- 
T^utv, οὔτε τὰς δύ2 φύσει Eri διαιρέσει τῆς μιᾶς 
ὑφοστάσεως 

Καὶ τοῦτο. 

Ὁ ph λέγων ἐπὶ Χριστοῦ διὰ τὴν τῶν φύσεων 
διαφορὰν τὴν καθ) ὑπόστασιν ἔνωφ.ν Νεστθριανός 
ἐστι. Καὶ ὁ μὴ λέγων kv τῇ xa0* ὑπόστασιν ἑνώσει 


την φυσιχὴν διαφορᾶὰν Κὐτοχιανιστής ἐστιν. 'θ δὲ C 


τὴν χαθ᾽ ὑπόστασιν Ένωσιν, καὶ τὴν euenit» διαφο- 
piv κηρύττων ἐπὶ τοῦ ἑνὸς τῆς ἁγίας Τρ.4δος, τὴν 
βασιλικὴν χαὶ ἀμιώμητον πίστιν χρατεῖ. 

Καὶ τοῦτο. 

ὉὈλέγων καὶ διαφορὰν καὶ ἕνωσιν ἐπὶ Χριστοῦ 
οὔτε τὴν διαφορὰν ἀναιρεῖ, οὔτε vhs ἔνώσιν συγχέει. 
Καὶ γὰρ Κόριλιος ἀναθεματίκει τοὺς «εν διαφηρὰν 
ἀνχιβοῦντας διὰ τὴν χαθ᾽ ὑπόστασιν ἔνωσιν, xai d 
οἱχουμενιχὴ σύνοδος ἀναθεματίδει τοὺς διὰ τὴν καθ) 
ἑπόσιαγ.ν ἔνωσιν τὴν φυσικἠν διαφορὰν ἀναιροῦνιας 
b τοῦ Evi τῆς ἁγίας Τριάδος. 


Too αὐτοῦν ὅτι βλάσφημον «0. Myeir τὸν Χρι- 
σεὸν µίαν ἁπῶς φύσιν. 


El δὲ κατ’  abrobc ἑχείνους 2 Χριστὸς σύνθετός 


et diversitas essentiàrum. Etenim cum unus sr 
homo, aliarh anima, aliam corpus habet essentiam. 
Similiter in Christo Domino eadem est persona, et^ 
esseritiarum diversitas; nam cum una persona sif, 

alia est divinitatis essentia, et alia humanitatis 
Quemadmodum autem in saucta Trinltate fleri non 
potest, αἱ unitatem confl(eamur, et differentiam non 
pronuntiemus, sic et in ipsa dispensatione necessa- 
rium est, et. unitatem, et. dilferentiam. enuntiare. 


Et hac. 

Quemadmodum Sabellium. naturalem in sancta 
Trinitate predicantem unitatem, sed personarunr 
differentiam negantem éxsecramur, sic exsecramur 
Eutychem, αἱ iu Christo unitatem persone «on- 
flletur, sed naturale: differentiam non agnoscit. 


Et hec. 

Ut in sancta Trinitate non cum trium person:rumi, 

confusione unam essentiam dicimus, rec tres per- 

sonas cum unius essentize interitu, Sic ἵπ uno sare- 

(5 Trinitatis tec unám personam dicimus cam ἆαα- 

rum personarum confusione, nec enm unius essen- 
ti: interitu nataras duas. 


Et hec. 

Qui propter duarum in Christo natorarim diffe. 
rentiam persons unitatem non agnoscit, Nestorietis 
est. Et qui [η person? unítste tratatalem nón con- 
cedit differentiam, est Eutychíarmista. Αί qni persotee 
unitatem, et naturalem differentiam ín απο sancte 
Trinitatis przdicat, is regiam et nulli obnoxiam 
reprehensioni fidem amplectitar. 

Et hec. 

Qui et ueritatem et differentiam in Christo dicit, nec 
differentiam tollit, nec unitatem confandit. Etenim 
Cyrillus detesiatur 905 qui propter personse unitatem 
differentiam toilunt, et synodus dGecumenica Ἠ]ου 
exseorstur, qui propter unitatlem persons naturalem 
differentiam tollunt in uno sanctse Trinitaus. 


kjusdem : impium esse, Christum unam simpliciter 
naturam dicere. 


Sin Christns, ut illi sentiunt, est natura composita, 


low φύσις, ἡ θαυμαστὴ τῷν Zsuf,pou λόγων ἀχρόπο- p in quo mirabilis Severi rationum arx est constituta, 


ἃς, 4$ yevody πάντως ἐστὶν, ἡ uovabuxt. Τούτων γὰρ 
ἄλλην ἐπινοῆσαι µέσην ἀμήχανον. Καὶ εἰ μὲν γενιχὴ 
φύαις ἐστὶν ὁ Χριστὸς, χατὰ πολλῶν ἔσται δηλονότι, 
χαὶ διαφερόντων ἀριθμῷ κατηγορούμενος, χαὶ χατ 
ἐπίνοιαν ἔσται µόντν, ἐν υἷς τὴν ὕπαρξιν ἔχει, xat 
«οὐ χαθ᾽ ἑαυτὸν ἐν ἰδίᾳ «tV ὑποστάσει γνωριζόμενος, 
χωρὶς τῶν ἐπιθεωρουμένων τοῖς ὑπ αὐτὸν ἀτόμοις 
συµθςεθηκότων. Τοιοῦτος Υὰρ ὁ πάσης γενιχῖς φύ- 
σεως ὄρο; τε καὶ λόγος. Καὶ εἰσήχθη πλῆθος ἡμῖν 
Χριστῶν ἀνθ᾽ ἑνὸς κατὰ μηδὲνα τρόπον τὴν οἰχνοῦν 
ἐχόντων πρὸς τὸν θεὸν f| τοὺς ἀνθρώπους ταυτότη- 
τα διὰ τ.ν Levüpou κατὰ vfq ἁληλείας περιττῆν 
καὶ ἀχάθεχτον µανίαν. El δὲ μοναδικᾗ φύσις bats ó 
Χριστὶς, Ga παρῶμε» λέχειν, ὡς οὐδαιιῶς ἔστι c) 


aut generalis omnino est, aut singularis; teriium 
enim cogitare non possumus. Si generalis est 
Christus natura, de multis nimirum numero d;ffe- 
rentibus dicetur, et cogitatione tantum erit iniis, in 
quibus habet essentiam, non autem per se in propria 
ulla persona cognoscetur, sine accidentibus indivi- 
duorum, quie in iudividuis ipsi subjectis conside- 
rantur, Hzc enim est omnis naturz generalis definitio 
atque ratio. Et supervacanea ista Severi adversus 
veritatem insania pro uno Christo multitudo Semi- 
christorum, qui nullam nec cum Deo, nec cuin 
liominibus rationem eamdeia. habeant, inducetur. 
Sin nstura singularis est Christus, ut illud omitta- 
mut, nullam esee naturam, quae unica sit persona 


1939 


EUTHYMI] ZIGABENI 


1040 


circumscripta, quamvis iu fabulis decantatam volu- A σύνολον φύσις ἑνὶ προσώπῳ περι"εγραμµένη. x3v 


crem isti phoenicem ad extremum tanquam exemplum 
inexpugnabile, quo innitatur ipsorum opinio, propo- 
nant. Nam si volucris est phoenix, et animal prorsus 
est ; si animal, primum non omni modo singulare, 
quatenus est animal, non enim so'um animal ; pre- 
' terea, si anünal, et corpus animatum sensu pr:edi- 
tum. Quod si cerpus auimatum ac sensu praeditum 
est plicenix, etortui profecto atque interitui obnoxia, 
Quod si talis est, queramus ex sapientibus istis 
rerum speciatoribus, an fieri possit ut quod ex eorum 
est numero, qua sunt animata scnsuque praedita, 
quodque ortum aique interitum sentit, singularis 
naturas sit, quantum pertiuet ad. per:onam, cum 
mutua ipsorum inspecic successio perspicua sitexsi- 


stendi nota. Ad lizcsi natura singularis est Christus,. 


nec ejusdem cum Deo et Patre, nec ejusdem cum 
hominibus est essentize. Quod enim omnino est na- 
472 singulare, naturali cognatione nulli conjnuctum 
est. Quod si ab omuibus, ut eos sentire probavimus, 
natura diversus est Cliristuà, futiles ipsos opinionum 
inventores rogemus, ut nobis dicant, qualem natura 
Cbristum, ei qua ratone venerentur. itaque cum 
magnum atque horrendum  tiecessajio periculum ex 
rationis, qua reddita est vi, consequatur eos qui 
Christum natura uuum, aut naturam esse unani con- 
tendunt, sive simplex, sive composita, eaque sive 
generalis, aut communis, sive singularis dicatur, 
anímos nostros omni custodia ab ejusmodi opinione 


εἰ τὰ μάλιστα τὸν μυθενόμενον ὄρνιθα τὸν φοίνιχα 
καθάπερ τι χαὶ ἅμαχον παράδειγµα τῆς ἑαυτῶν δό- 
ξης συστατικὸν τελευταῖον προδάλλωνται. El γὰρ 
ὄρνι; ἐστὶν ὁ φοῖνιξ, καὶ ζῶον πάντως ἑἐστίν. El δὲ 
ζῶον, πρῶτον μὲν οὐ πάντη μοναδιχὸν χαθὸ ζῶον * οὐ 
γὰρ µόνον ζῶον * ἔπειτα δὲ, εἴπερ ζῶον, xal σῶμα 
ἔμψνχον αἰσθητικόν. El δὲ σώμα ἔμψυχον αἰσθητι- 
χόν ἐστιν ὁ φοῖνιξ, καὶ ὑπὸ γέἐνεσίν ἐστι δηλονότ: xal 
φθορά». El δὲ ὑπὸ γένεσίν ἐστιν, αὐτοὺς ἑρωτήσωμεν 
τοὺς σοφοὺς τῶν ὄντων θεάµονας, εἰ δυνατόν ἐστὶ, τί 
τῶν ὑπὸ Υένεαιν xal φθορὰν ἑἐμψύχων καὶ αἴσθητι- 
χῶν σωμάτων μοναδικῆς ὑπάρχειν χαθ᾽ ὑπόστασιν 
φύσεως, ὧν ἡ ἐξ ἀλλήλων κατ᾽ εἶδος διαδοχἡ ἀρίδη- 
λος γαρακτὴρ τοῦ εἶναι. Εἴπερ δὲ μοναδιχῃη quot; 
ἐστὶν ὁ Χριατὸς, οὔτε τῷ θεῷ xal Πατρὶ ὁμοούσιός 
ἐστιν, οὔτε τοῖς ἀνθρώποις. Τὸ γὰρ πάντη χατὰ τὴν 
φύσιν μοναδικὸν τῇ. πρὸς ὁτιοῦν ἄλλο παντελῶς Φυ- 
ew; ἡλλοτρίωται συγγενείας. El δὲ χατ αὐτοὺς 
ἐχείνους, ὡς ἔδειξεν ὁ λόγος, πάντη χατὰ τὴν φύσιν 
ὁ Χριστὺς πάντων ἡλλοτρίωται τῶν ὄντων, αὐτοὺς 
εἰπεῖν προτρεγόµεθα τοὺς χαινοὺς δονματιστὰς, οτί 
ὄντα χατὰ τὴν φύσιν, xal ποίῳ λόγῳ σέδουσι τὸν 
Χριστόν. El τοίνυν µέγας καὶ φοθερὸς ἐς ἀνάγχης 
ἔπεται χίνδυνος, χατὰ τὴν ἀποδοθεῖσαν τοῦ λό(ου 
δύναμιν, τοῖς λέγουσιν ἓν κατὰ τὴν φύσιν εἶναι τὸν 
Χριστὺν, ἤγουν play φύσιν, εἴτε ἁπλῶς λεγοµένην, 
εἴτε σύνθετον, xal ταύτην eve. γενιχὴν, Ίγουν xo:- 
νὴν, sive μοναδιχὴν, ἤγουν ἰδικὴν, πάσῃ φυλακῇ τὰς 


remotos servemus, ut οἱ a mipis ipsi impendeptibus C ἑαυτῶν χαρδίας τῆς τοιαύτης δόξης τηρήσωμεν xa- 


liberi simus. 


Ejusdem. 


Quamobren. si Dei Verbum non lege atque ordine 
naturz rerum compositarum, sed alia ratione diviua, 
et quz? verbis explicari non potest, nempe per carnis 
assumpiionem compositum est, non autem per ge- 
neraiionem simul cum carne compositionis accepit 
essentíam, uttotum aliquod specie compleret, ut 
veritatis oratio omnibus aperte significat, frusta 
conantur insipientes isti compositionem, (08 omnem 
naturz terminuin. rationeque superat, legibus natu* 
ralibus impie subjicere. Quamobrem qui per carnis 
assumptionenr Verbum esse factum hominem dicit, 


θαρᾶς, ἵνα xai «rc ἐπ᾽ αὐτῇ μελλούσης ἀπειλῆς ἔλευ- 
θερωθῶμεν. 
ToU αὐτοῦ. 

Ei τοίνυν μὴ χατὰ νόµον καὶ τάξιν τῆς τῶν συνόν- 
ύων φύσεως, ἀλλ᾽ ἑτέρῳ παρὰ τὴν φύσιν των συνθέ- 
των θεσμῷ ' κατὰ πρόσληψιν γὰρ ἀφράστως ὁ τοῦ 
Θεοῦ πρὸς τὴν σάρκα συνετέθη Λόγος, ἀλλ οὐ χατὰ 
γέντσιν ἅμα τῇ σαρχὶ πρὸς σύνθεσιν τὸ εἶναι λαδὼν 
εἰς ὅλου τινὸς κατ εἶδος συμπλήρωσιν, χαθὼς ὁ τῖς 
ἀληθείας διαπρυσίως πᾶσιν ἐμθρᾷ λόγος µάτην 
τοῖς ὑπὺ φύσιν θεαμοὶῖς ὑπαγαχεῖν ἀθέσμως ἔπιχει- 
ροῦσιν οἱ ἀμαθεῖς τὴν πάντα φύσεω; ὅρον τε xal λό. 
1o» ἐμθαίνουσαν σύνθεσιν. Διά τοῦτο χατὰ πρόσλη- 
Ψιν σαρκὸς ὁ λέγων γενέσθαι τὴν ἑνανθρώπησιν tiv 


js et eternam Dei ante secula essentiam servat, οἱ D τε τοῦ θεοῦ Λόγου προαιώνιον ὕπαρξιν διασώζει, καὶ 


voiuntarjam pie confitetur, sponteque susceptam in 
ten pore carnis indutiouem, et differentiam Verbi 
suscipientis, atque carnis suscept:? sine confusione 
tuetur etíam post conjunctionem. Qui vero Dei Ver- 
bum non per carnis assumptionem immultabili ra- 
tione factum esse hominem dicit, nibil eorum qua 
dieta sunt, ullo modo vere poterit confiteri. 
Ejusdem devoce hac : « In duabusnaturis. » 

la duabus naturis ratione indivisibili ipsum esse 
credimus, ut divinitate et humanitate. Quemadmo- 
dum enim cum ex duabus naturis constare Christum 
dicimus, ex divinitate et liumanitate, ui duabus e 
partibus 'totum intelligimus,ita eum post conjune- 
lionem eum du.bus jn naturis esse dicimus, ia d.vi- 


τὴν ἐκούσ'ον εὐσεδῶς ὁμολογεῖ, xat αὐθαίρετον αὐτοῦ 
χατὰ χρόνον σάρχωσιν, xal τὴν διαφορὰν αὐτοῦ τε 
τοῦ προσλαθόντος Λόγου, xal τῆς προσληφθείσης σαρ- 
xb; ἀσύγχυτον φυλάττειν καὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν. Ὁ δὲ 
ph xa:à πρόσληψιν σαρχὸς ὁμολογῶν ἀτρέπτως 
ἐνανθρωπῆσαι τὸν τοῦ Θερῦ Λόγον οὐδὲν τῶν &lpn- 
µένων xat' οὐδένα τρόπον ἀληθῶς ὁμολογεῖν δύνατει. 
Tov αὐτοῦ περὶ τῆς φωγῆς; «Ἐν δύο ᾳφύσεσι.) 
Ἑν δύο φύσεσιν ἁδιαιρέτως τὸν αὐτὸν ὄντα πι. 
στεύοµεν ὡς ἐν θεότητι xal ἀνθρωπότητι. Ὥσπερ ix 
690 φύσεων λέγοντες τὸν Χριστὸν Ex. θεότητος xal 
ἁθρωπότητος ὄντα νοοῦμεν ὡς Ex μερῶν ὅλον, οὕτω 
καὶ ἓν δύο φύτεσι λέγοντες μετὰ τὴν ἔνωσιν ἓν θεό- 
τητι καὶ ἀνθρωπότητι ὄντα πιστεύοµεν ὡς ὅλον iv 


1041 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XVI. 


1013 


µέρεσι, Μέρη δὲ Χριστοῦ ἡ θεόττς αὐτοῦ ἐστι xai fj A nitate atque humanitate esse credimus, ut totum iu 


ἀνθρωπότης, EG ὧν xal Ev af; ὑφέστηκε. Καὶ αὖθις 
τοῦ Θεοῦ Λόγου φύσιν σεσαρχωμένην σαρχὶ vospáv 
τε καὶ λογιχὴν ἐχοῦσῃ φυχὴν πιστεύειν, λέγειν τε, 
χαὶ χηρύττειν ἐδ.δάχθηµεν χατὰ τὸν ἅγιον Κύριλ- 
ov, διὰ τοῦ σεσαρχωμένην εἰπεῖν, τῆς xa0' ἡμᾶς 
φύσεως εἰσχεχομισμένην ὁρῶντες τὴν οὐσίαν, xol 
πάλιν τοῦ αὐτοῦ xal ἑνὸς Χριστοῦ tá τὸ θαύματα, 
xil τὰ πάθη. xal τοῦ αὐτοῦ τὰς δύο γεννήσεις, τήν 
τε προαιώνιον ἀσωμάτως ix τοῦ Πατρὸς, xo τὴν 
χρονιχὴν ix Μητρὺς χαὶ Παρθένου σωματικῶς 5v 
ἡμᾶς γεγενημένην. Ad μάλιστα xal κατὰ ἀλίθειαν 
κυρίως θε2τόκον αὐτὴν ὁμολογοῦμεν, ὡς τὸν ἐκ Πα- 
tpe Υεννηβέντα πρὸ πάντων τῶν αἰώνων θεὺν Λόγον 
ἐτ᾽ ἑσχάτων τῶν χρόνων ἐξ αὐτῆς σαρχωθέντα vev- 


partibus. Partes enim Christ sunt divinitas οἱ huma- 
nitas, ex quibus, et in quibus consistit. Praterea. 
unam Dei Verbi naturam carnem assumpsisse ani- 
malam anima mente rationeque przdita dicere et 
pridicare didicimus ex doctrina sancti Cyrilli, ut 
ex eo quod dicimus carnem assumpsisse, essentiam 
naturze nostre illatam intelligamus, Itemque unius 
et ejusdem Cliristi tàm miracula, quam cruciatus esse 
dicimus, duosque ejusdem ortis, unum ante secula 
sine corpore ex Patre, et alterum in tewpore ex 
M.tre et Virgine ratione corporea atque humana ; ex 
quo maxime et vere proprie ipsam Dei Genitricem 
confitemur, ut qua genitum ante secula ex Patre 
Deum Verbum, in extremis temporibus ex ipsa car- 


νῆσασαν. Μίαν δὲ φύσιν σύνθετον τὸν Χριστὸν παν- B neu assumeniem genucrit. At naturam unam compo- 


τελῶς παραιτούμεθ:1 λέγειν οὐ μόνον διὰ τὰς εἰρημένας 
αἰτίας, ἀλλ ὅτι καὶ μηδεὶς χαθόλου τῶν ἑγχρίτων Πα- 
τέρων πέφανται µέχρι τοῦ δεῦρο ταύτην εἰρηχὼς την 
qu viv, καὶ ὡς προδήλως Απολλιναρίου τοῦ αἱρετικοῦ 
x3l τῶν αὑτοῦ φοιτητῶν ὑπάρχουσαν γέννημα, 

Tov αὐτοῦ περὶ συνθέτου ὑποστάσεως. 

El δὲ, ότι πᾶσα ὑπόστασις σύνθετος ἑαυτῇ τε xal 
ἀλλήλοις τὰ ἴδια µέρη ὁμόχρονα σχοῦσα δείχνυται͵, 
ὑπόστασιν δὲ σύνθετον εἶναι λέγειν τὸν Χριστὺν 
οὐχ ἀρνούμεθα , εἴποιεν χαὶ ἡμᾶς οἱ ἀντιλέγοντες 
μὴ δύνασθαι τὴν ἐπὶ τούτῳ μομφὴν ἐχτινάξασθαι, 
ὡς τοῖς ἰδίοις ἑαλωχότας λόγοις φαμὲν ἀληθῶς 
οὕτως ἔχειν, εἴπερ σύνθετον εἶναι, ὡς εἶδος αὐτῆς 
χατηγοροῦμεν ἔχουσαν ὑποτιθέμεθα. Νῦν δὲ τοῦτο 
ult) λέχοντες, οὐδαμῶς τὴν olavouv ἕξομεν μομφὴν, 
σαφῶς Ὑινώσχοντες μὴ δι ἑαυτὴν σύνθετον εἶναι 
πᾶσαν αὐύνθετον ὑπόστασιν τὴν ὑπό τι τελοῦσαν 
εἶδος, ἀλλὰ διὰ τὴν φύσιν τὴν περιέχουσαν, ὅταν 
σύνθετος f, xai τὸ κατηγορούμενον εἶδος, ὑφ ὃ 
ἀνάγεσθαι πέφυχεν, ὡς τοῦ μερικοῦ , γουν ἰδιχοῦ, 
ὅλον ἔχοντος tv. ἑαυτῷ τὸ) καθόλου, Πτοι τὸ χοινὸν, 
xai γενιχὸν πληρέστατον, τοῦ δὲ ἰδίου τὸ σύνολον 
λόγου τῷ Υενιχῷ µεταδιδόντος οὐδέν. Ὅπερ ἐπὶ 
Χριστοῦ οὐδεὶς οὐδαμῶς τῶν ἀνέχαθεν μέχρις ἡμῶν 
γενοµένων τοῦ λόχου τῆς εὐσεθείας ὑφηγητῶν φρο- 
νῶν ἀνηγόρευται. ἑφρ᾽ οὗ οὔτε γένος οὔτε εἶδος ὡς 
Χριατοῦ κατηγορούμενον εὑρεῖν τις δυνῄήσεται. Οὐ 
γὰρ φύσεως λόγῳ πρὸς ἡμᾶς διὰ σαρχὸς ὁ θεαρχιχὸς 


Λόγος ἑνιδήμησεν, ἀλλὰ τρόπῳ οἰκονθμίας ἀνελλι- D 


πῶς ἑαυτῷ καθ) ὑπόστασιν ἑνώσας, τὴν ἡμετέραν 
ἀντκαίνισε φύσιν. Ὥστε οὐδὲν αὐτῶν τῆς πολλῆς 
περινοἰας ἀπώναντο, πάλιν εἰς τὸ πραὺν, ὅπερ πε- 
φευγασι, περ. ερΣπέντος αὐτοῖς τοῦ σοφοῦ, ὡς uh 
δυναµένοις οὐδ’ αὑτὴν τὴν ἐν τῷ ποιῷ διαφορὰν ἄνευ 
ποσοῦ εἶναι. λέγειν. ᾽Ανάγχη γὰρ πᾶσα πολλὰς elvat, 
3$ τὸ µέτριον δύο, ὧν τὴν διαφορὰν εἶναι ὁπολαμθά- 
νουσι. Ἀ]όνην γὰρ ποιότητα πρὸς ἄλλην πανιελῶς 
ἁμιγῶς ἔχουσαν πρὸς ἑαυτὴν διαρέρειν οὐχ ἄν τις 
νοῦν ἔχων εἴποι ποτέ. Λοιπὸν οὖν ἢ xal αὐτῆς παύ- 
σονται τῆς Ψιλῆς διαχφορᾶς , ποσοῦ πάντως τινῶν 
δ.αφερόντων δηλωτιχὴν αὐτὴν οὖσαν µαθόντες, fj 
σὺν ἡμῖν τῆς ἀληθείας τὴν ὁμ,λογίαν χαταδεξάσθω- 
σαν τῷ λόγῳ τῆς ὃ αφορᾶς xaY µόνον πρὸς γνῶσι 


sitam Christum dicere omnino recusauus, non solum 

propter causas, quas diximus, verum etiam quia nemo 

Patrum probatorum ad hunc usque diem vocem hanajg 

protulisse deprehenditur, et quoniam ab Apollinario 

et discipulis ejns perspicue videtur esse profecta. 
Ejusdem de persona composita. 

Verum,si quoniam omnis persona composita pro- 
prias partes, et secum et inter ipsas ejusdem 1em- 
poris habere deprehenditur, nos autem Cliristum 
personam esse compositam dicere nou recusamvs, 
propterea nos adversarii propriis caplos rationibus 
reprehensionem vitare posse negaverint, responde- 
bimus, vere sic rem babituram, si compositam, tan- 
quam speciem, quz de ipsa diceretur, babenteim.cous 
cederemus. Nunc autem liaud ita. loquimur, i'2qua 
in nullam ineidiuus reprehensionem, Scimus enim 
plane omnein personam compositam sub specie con- 
siitutam non sui ipsam ratione compositam esse, 
scd propter naturam, qua, cum sil composita: 
etiam speciem qua pr:dicatur contineat, et sub 
quam illi comparatum est υἱ reducatur ; tanquani. 
nimirum particulare, seu singulare, quidquid uni- 
versale est. seu commune ac  gcnericum in se ple- 
nissimum habeat, nec quidquam prorsus sua ra- 
tionis universali ac generico tribuat : quod qui- 
dem de Christo nemo prorsus eorum qui ad banc 
usqueztatem pietalis doctrinam tradiderunt. went: 
compos dixerit. De quo ut de Cbristo nemo neque 
genus neque speciem dici comperiel ; non eniui na^ 
iura ratione, ad nos Dei Verbum per carnem desceu- 
dit, sed ratione dispensationis sibi sine detrimento 
naturam nostram conjungens, eam renovavit, Quam ^ 
obrem magna dementia sua uihil profecerunt, cum. 
ipsorum sapientia ad quantitatem, qnam iwegaveruut, 
redicrit, quippe qui ne ipsam quidem in qualitate 
differentiam, sine quantitate dicere valeant. Necesse 
enim est, ul muliz aint, ant dux saltem qualitates, 
ut diclum est, quarum differentiam coustituant ; 
unam egim qualitatem, quz cum alia. prorsus misa 
non sit, secum ipsain differre, nemo sanus unquam 
dixerit. Reliquum igitur est, ut vel ab ipsa nuda rece- 
d.nt differentia, cum intelligant, ipsam omnino si- 
qnilieare aliquorum differentiam, quantitatew, Ne 


1013 


EUTHYMII ZIGABENTI 


1044 


veritatis confessionem nobiscum recipiant, qui dif- Α τοῦ ἀσύγχντα μεμενηχέναι τὰ συνελθὀντα τὸν &piO- 


ferenti: ratione tanquam modo numerum ex Patrum 
sententia pie idcirco suscepimus, ut qu;e conjuncta 
- sunt, sine confusione mansisse cognosceremus. lllud 
autem benevole nobis expouant, siquidem una est 
npud ipsos sapientiae non ignava ratio, cum ad con- 
juuetionem duo eoneurrisse dicant, eaque post con- 
juhetionem.sine confusione permansisse non negent, 
tanquam qeutro ipsorum a natura termino et ratione 
recedente, licel ad unam utrumque Filii personam 
a'que unam hypostasim concurrerit, cur duo per ipsos 
8 'rvata, ut dicunt, sj tamen vere loquuntur, non con- 
fitesntur ; et quie sit ratio et causa, quamobrem nu- 
merum minuant, et quomodo duz natur faetz sint 
una, Aut si conjunetio sine ulla mansit imminu:lone, 
qua ratio sit, cur ea non dicant sine imminutione 
serva'a, Quodsi perfecerint, unius [acturam sequo 
animo patiemur, admirabimurque bone ipsorum 
discipline coustantia:m, qul nobls reruin arcanarum 
slfeognitionem soli percipere videantur. Át nunquain 
potetunt rationem, qua id persuadeant inveuire. 
Ejusdem. solutio questionis Severi. 

Ad illud postremo Severi putre atque inane cou- 
fugiunt inventum, quod ab. eo passim Jactatur, ?et 
decantatur. Dicunt enim ridiculum «6856, dicere 
d'ias naturas duabas e naturis constitui, tanquau 
argumentum captiosum a nobis propositum recte 
confuteut, Quem enim ex iis qui divina callent 
Ecclesi: Institutz, audierunt dicentem duarum na- 
turarum conjunctionem duas naturas constituere? 
ld audivisse nullo modo poterunt dieere, s! verltatis 
studiosi sunt. Duabus quidem e naturis cornjanc- 
tionem factam dicimus, sed unam ex ipsis Christi 
personam constare compositam, quse []ας ipsas 
naturas, ex quibus composita est, ut totum pro- 
prias partes sina defectu cum proprietatibus natu- 
ralibus et sine mutatione tuetur atque conservat, 
et in ipsis conservatur et custoditur ut totum 1n 
partibus. Quare du?bus e naturis, non duas natu- 
ras, sed unam Christi personam eompositam dici - 
mus, quie naturas has ut proprias partes com- 
plectitur, οἱ eas ut partes proprias continet, et in 
ipsis, tnnquam in partibus et est, et. cognoscitur. 
Ἑ aque cum unum et duo idem dicimus, non ea- 


μὸν εὐσεδῶς χατὰ τοὺς Πατέρας παραλαμθάνουσιν. 
Ἐπεί tol. γε εἰπάτωσαν ἁἀγαπητικῶς ἐρέσθαι βουλα- 
µένοις, εἴπερ ἔνεστιν αὐτοῖς λόγος σοφίας οὐχ ἀγεν- 
vhe, πῶς δύο μὲν τὰ συνδεδραµηκότα πρὸς ἕνωσιν 
λέγοντες, ταῦτα δὲ αὐτὰ μεμενηχέναι ἀσύγχυτα μετὰ 
τὴν ἕνωσιν οὐχ ἀρνούμενοι, ὡς μηδ' ἑτέρου του 
κατὰ φύσιν ὅρου τε xal λόχου ἑχατάντος, xàv εἰ 
πρὸς ἓν ἄμφω συντελοῦσι πρόαωπον τοῦ Ylou, xal 
µίαν ὑπόστασιν, δύο καὶ τὰ xav αὐτοὺς σωζόμενα» 
ὥς φασιν, εἶπερ ἀληθεύουσιν, οὐχ ὁμολογοῦσι; Καὶ 
tl; αὐτοῖς τῆς µε:ώσεως λόχος, καὶ δι ἤντινα τὴν 
αἰτίαν; Kal πῶς ἄμφω αἱ φύσεις µία γεχό.ασινς 
"H εἴπερ µειώσεως χαθαρὰ δ.έµεινεν ἡ Ένωσις, τίς 
ὁ τοῦ ph λέγεσθαι τὰ ἀμειώτως σωζόμενα λόχος ; 
Καὶ στέρξοµεν εὐπειθῶς τὴν στἐρησιν τῆς μιᾶς, xal 
θαυμάσοµεν αὐτῶν τῆς εὐπαιδείας *b εὔτονον, ὡς 
µόνον τῆς τῶν ἀῤῥήτων γνώσεως ἐχφανθέντων ἡμῖν 
χωρητικῶν. Αλλ’ οὗ δυνῄσονται πώποτε τὸν τουτο 
κείθοντα παραστῆσαι λόγον. 


To) αὐτοῦ Aóctc τῆς ἁπορίας Σευήρου. 

'Ex' ἐχεῖνο χαταφεύγουσι τελευταῖον τὸ σαθρὸν 
xai διάχενον τοῦ Σευἠρου εὕρεμα, τὸ πάνν ςαρ᾽ 
αὐτοῦ ὥσπερ τι σοφὸν πανταχοῦ φερόμενον xai ἁλό- 
µενον, φάσχοντες γελοῖον εἶναι ix δύο φύσεων δύο 
estt; πάλιν ἀναδεικθῆνα: λέγειν, ὥσπερ Miagast 
φὰ εἰχότα ἐπισυνάγοντες παρ ἡμῶν δοθάντι, Τίνος 
γὰρ Ίχουσαν τῶν τὰ θεῖα τῆς Ἐχχλησίας πεπχιδευ- 
µένων δόγματα, ὡς ἡ ἕνωδις ἐκ δύο quutuv δύο 
ἀπετέλεσε φύσεις; Α)λ' οὐδαμῶς ἀχοχοένα. αἰπεῖν 
δυνΆσονται ἁληθείας φροντίζοντες. Λέγαμεν δὲ ἐχ 
δύο φύσεων μὲν τὴν ἔνωσιν γεγενῆσθαι, μίαν δὲ 
τὴν ἐξ αὐτῶν ὑπόστασιν ἀποτελεῖν τοῦ Χριατου σύν - 
θετον, ἐχείνας αὑτὰς τὰς ἐξ ὧν συνετέθη φύσεις, 
ὡς ὅλον ἴδια µέρη ἀνελλιπῶς μετὰ τῶν φνσιχκῶν 
ἰδιυμάτων, χαὶ ἀτρέπτως φυλάττουσάν τε xal ὅμα- 
σώζουσαν, χαὶ kv aü va; φυλαττομένην, xal gexo- 
µένην ὡς ὅλον Lv µόρεσιν. Ἐκ δύο οὖν φύσεων οὗ 
δύο φύσεις, ἀλλὰ µίαν ὑπόστασιν λέγομεν Χριστοῦ 
φύνθετον, τούτων ὡς ἰδίων μερῶν περιεκτικὴν τῶν 
φύσεων, xai ταύτας ὡς ἴδια xal συμπληρωτικὰ 
μέρη περιέχουσαν, xal ἓν αὐταῖς ὡς ἐν µέρεσι καὶ 
οὗσαν χαὶ γνωριζομένην, Διὸ καὶ ἓν, καὶ δύο τὸ αὐτὸ 


dem, sed alia, atque alia ratione de unoet eodem p λέγοντες, οὐ κατὰ τὸ αὐτό φαμεν ἀπὶ τοῦ αὐτοῦ xal 


utraque pronuntiamus. Duo quidem, quantam ad 
ratíonein pertinet natursrum, ex quibus est. con- 
Janetio; neque enim kem natura. Deum Verbum 
esse cum propria carne cognoscimus; unum autem 
quantum atünet. ad persouam, ldem enim cum 
propria carne Deum Verbum per personam esse 
seimos. Quamobrem neque naturas unam in natu- 
. Fem stulte confuudimu:, naturalem in Christo diffe- 
yentiam auferentes, ne Verbi et earnis cemmuta- 
tienem inducamus, neque rursus ip. duas personas 
proprie consistentes insane dividimns, In. persone 
ipelus ratione differenti.m eollo^antes, ne salutem 
hestram negewmes. Quemadmodum ex diametro in- 
Wr se in impletate discrepontes Apolliuarius et 


bé; ἀμφότερα, κατ ἄλλα δὲ xal ἄλλο. Οἷον κατὰ 
μὲν τὸν τῶν φύσεων λόγον τῶν ἐξ ὧν d) ἔνωσις τὰ 
δύο’ οὐ γὰρ εαντὸν χατὰ «iv φύσιν τῇ ἰδίᾳ σαρχὶ 
tbv θεὸν Δόγον γινώσχοµεν χατὰ δὶ εὺν τῆς ὑπο- 
«τάσεως λόγον vb Ev. Ταυτὰν γὰρ τὸν θεὸν Λόγου τῇ 
ἰδίᾳ σαρχὶ κατὰ «hv ὑπύστααιν ἐπιστάμεθα. Obce 
οὖν τὰς φυσεις ἀφράνως εἰς µίαν αννολείφοµαν φύ- 
ιν τῷ ἀνῃρῆσθαι λέγειν ὁπὶ Χριστοῦ τὴν φυσικὴν 
διαφομὰν, ἵνα μὴ τροπὴν τοῦ Λόγου καὶ τῆς ααρχὸς 
εἰσαγάγωμεν ' οὔτε εἰς O00 πάλιν ἰδιοσνστάτος 
ὑποστάσεις μανικῶς ὅδ.αιροῦμεν τῷ χατὰ τὸν τῆς 
ὑποστάσεως λόγον τιθέναι διαφορὰν, ἵνα ph τὴν 
ἡμῶν ἀρνώμεθα σωτηρίαν, ὥσπερ οἱ ἐκ διαμέτρου 
πρὸς ἀλλήλους µερισάμενοι τὴν ἀσέδειαν Απολλι- 


- 


1045 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XVI. 


1046 


φάριος ἃμα Εὐτυχεῖ, καὶ Νεστόριος ἐποίησαν, οἱ μὲν A Eutyches una ex parte, et Nestoriusex altera fece- 


Φυσικὴν διαφορὰν ἐπὶ Χρ.στοῦ οὐκ εἰδότες, ὁ δὲ 
πρὸς ταύτῃ χαὶ προσωπιχἠν προσεπάγων * ὅθεν xai 
tfc ἀληθείας ἐξέπεσαν. ᾽Αλλ) εἰδότες καὶ ἓν τῇ καθ᾽ 
ὑπόστασιν ἑνώσει τὴν φυσιχὴν ἱδιότητα ἄτρεπτον, 
καὶ τὴν φύγχυσιν ὁμοίως, καὶ «ἡν διαίρεσιν &no- 
στρεφόµεθα, μήτε τὴν ἔνωσιν σύγχνσιν, ὡς ἀγνοοῦν- 
φες τὰ ἑνωθέντα, μήτε διαίρεσιν τὴν διαφορὰν, ὡς 
καθ) ἑαυτὰ ὑφεστάναι µεμερισµένως εἰδότες τὰ δια- 
φέροντα, ἐργαζόμενοι. Τοῦτο μὲν οὖν, ὡς οἶμαι, καὶ 
6 µέγας θεολόγος Γρηγόριος διδάσχων φαίνεται ἐν 
«ip λόγῳ τῷ ἀπολογητικῷ, Ev ἐξ ἀμφοῖν λέγων, xal 
δι) ἑνὸς ἀμφότερα, ὅτερ Ev τῷ δευτέρῳ περὶ Yloo 
λόγῳ τρανότερον διεξιών φησιν. « El γὰρ xal τὸ συν- 
αμφότερον ἓν, ἀλλ᾽ οὐ τῇ φύσει, τῇ δὲ συνόδῳ. » 


"Et. κατὰ Μονοφυσιτῶν τοῦ Δαμασκηγοὺ. 
δεράΊαιον E«'. 

Ἁτρέπτως γὰρ, καὶ ἀναλλοιώτως ἠνώθησαν ἀλλη- 
λαις αἱ φύσεις, µήτε τῆς θείας φύσεως ἑκστάσης τῆς 
οἰχείας ἀπλότητος, µήτε μὴν τῆς ἀνθρωπίνης, fj 
τραπείσης εἰς θεότητος φύσιν, fj εἰς ἀνυπαρείαν χω- 
ρησάσης, μήτε ἐκ τῶν δύο pido γεγενηµένης συνΏέ- 
του φύσεως. Ἡ yàp σύνθετος φύσις, οὐδ' ὁποτέρᾳ 
τῶν &E ὧν συνετἐθη φόσεων ὁμοούσιος ὑπάρχειν δύ- 
ναται, ἐξ ἑτέρων ἁποτελεσθεῖσα ἕτερον * οἷον τὸ σῶ- 
pa τὸ ix τῶν τεσσάρων στοιχείων συντεθείµενον, 
οὔτε τῷ πυρὶ λέγεται ὁμοούσιον, οὔτε mop ὀνομάζε- 
ται, οὔτε &hp λέγεται, οὔτε ὕδωρ, οὔτε γΏ, o256 τινι 


runt : illi dum uaturalem ja Christo ignorant diffe- 
ventiam ; hic vero dum person: quoque differentiaw . 
inducit, Quapropter exeiderunta. veritate, Sed in. 
persona eliam «umitate naturalem — proprietatem- - 

l'omobilem aguoscentes, pariter et confusienem, cL 
divisionem repudiamus. Neque enim conjunciienis 
loco confusionem constitulmus, ut qui ea qua cou- 
jnneta sunt, ignoremus, neque pro differenia divi- 
sionem, ut qui ea quae differunt, separatim per se 
consistere asseramus, Hoc et magnus ille theologus 
Gregorius, mea quidem  eenteutia, docet, cum in 
magno Apologetico dicit inum ex. utrisque, el per 
unum etraque, Quod i^ secanda. orstionede Fili» 
clarius. exponens, « Ets. enim, inquit, utrimque 
unüu, ΔΟΝ tameo natara, sed conjanctione. » 


liem adversus illos, qui unam in. Christo naturam 
esse dicunt : Damasceni. Cap. 60. 


Naiure dua in ung Christi persona, — Enimvero 
sine conversione ac mutatione unite mutuo na- 
turz sunt, sic videlicct ui nec a sua simplicitate 
divina natura desciverit; nec rursus bumana ; aut 
in Deitatis naturam conversa, aut in nihilum re- 
dacia , aut denique una ex duabus naturis compo- 
sita natura effecta sit. Siquidem composita natura, 
cum neutra illarum naiurarum , ex quibus conflata 
est , consubsiantialis esse potest ; ui quas ex aliis 
aliud faeta sit. Exempli gratia : corpus, quod ex 
qua[uor elementis constat, nec ejusdem esse cum 


τούτων εστὶν ὁμοούσιον. El τοίνυν κατὰ τοὺς αἱρετι- C igne substantie dicilur ; nec ignis appellatur, nec 


χοὺς, μιᾶς φύσεως συνθέτου 6 Χριστὸς μετὰ τὴν 
Ένωσιν ἐχρημάτισεν, EE ἁπλῆς φύσεως ἑτράπη εἰς 
σύνθειον, xal οὔτε τῷ ἹΠατρὶ ἁπλης φύσεως ὄντι 
tax ὁμοούσιος, οὔτε τῇ Μητρί. Οὐ γὰρ Ex θεότητος 
xal ἀνθρωπότητος αὕτη συντέθειται: οὔτε μὴν ἐν 
θεύτητί ἐστι χαὶ ἀνθρωπότητι: οὔτε δὲ Θιὸς ὀνομα- 
σθήσεται, οὐδὲ ἄνθρωπος, ἀλλὰ Χριστὸς µόνον * xal 
ἔσται τὸ, Χριστὸς, οὐ τῆς ὑποστάσεως ὄνομα, ἀλλὰ 
τῆς μιᾶς χατ᾽ αὐτοὺς φύσεως. 


aer vocatur, nec aqua, nec terra, nec caidem 
cum ullo borum substantiau habet. Quo- 
circa, si post unionem Christus, ut hzxereticis pla- 
cef , unius compositse natura exsistit, ex simplici 
matura in compositam versus est **. Ita nec Patri, 
eujus eimplex natura est, consubstantialis crit, 
nec matri, quippe quee ex deitate οἱ bumanitate 
composita non est; nec item in deitate el humani- 
tate erit, nec Deus nuncupabitar, nec hono, scd 


Christus duntaxat : eritque Christi vocabulum, non persen:z ipsius nomen, sod unius, ut. illi censent, 


natura. 


Ἡμεῖς δὲ, συνθέτου φύσεως τὸν Χριστὸν δογµατί- 
ζομεν, οὐδὲ ἐξ ἑτέρων ἕτερον i, ὥσπερ bx φυχῆς xal 


Nos vero Christum haudquaquam unius compo- 
sitao natur: esse praedicamus, neque ex oliis aliud , 


σώματος ἄνθρωπον, ἢ ὡς kx τεσσάρων στοιχείων σῶ- [D quemadmodum ex anima et corpore bominem , 3u£ 


μα, ἀλλ' ἐξ Exvíépoy— sà αὐτά " kx θεότητος γὰρ 
χαὶ ἀνθρωπότητος θεὸν τέλειον, τὸν αὐτὸν, xat εἷ- 
v4t, xoi λέγεσθαι, ix δύο τε, καὶ kv δυαὶ  µφύσεσιν 
ὁμολογοῦμεν. Τὸ δὲ, Χριστός, ὄνομα τῆς ὑποστάτεως 
λέγομεν, οὐ µονοτρόπως λεγόμενον, ἀλλὰ τῶν δύο 
Φύσεων ὑπάρχον σηµαντικόν. Αὐτὸς γὰρ ἑαυτὸν 
ἔχρισε * χρίων μὲν ὡς θεὸς τὸ σῶμα τῇ θεότητι αὐ- 
τοῦ, χριόµενος δὲ, ὡς ἄνθρωπος: αὐτὸς γάρ ἐστι 
τοῦτο χἀχεῖνο. Ἆρίσις δὲ ἡ θεότης τῆς ἀνθρωπότη- 
τος. El γὰρ μιᾶς φύσεως συνθέτου (v ὁ Χριστὸς, 
ὀμρούσιός ἔστι τῷ Πατρὶ, ἔσται ἄρα xal ὁ Πατὴρ 
σύνθετας, xal τῇ σαρλὶ ὁμοούσιος , ὅπερ ἄτοπον, xal 
πάσης βλασφηµίας ἀνάπλτον, 


ex quatuor elementis, corpus; verum ex diversis 
eadem "5. Siquidem ex deitate el humanitate cum- 
dem Deum perfectum, et hominem perfectum , et 
esge , et dici, atque ex dunbus , οἱ in duabus na: 
turis esse conütemur. Christi porro vocabulum 
persons esse dicimus , quod non unimode dicitur, 
sed duplicem naturam signi&cat. Ipse siquidem se- 
ipsum unxit, corpus videlicet suum divinitate sua 
uogendo, tanquam l'eus, unctus autem, ut ho- 
mo ; quandoquidem ipse, et boc, et illud est. Ug- 
ctio porro humanitatis est divinitas. Eniwvero si 
Christus una tantum couposit3 natura prgditus , 
Patri consubstantialis est, erit et Pater eomposi- 
tus , et carni consubstantialis ; quod dictu absur- 
dum est , et omni impietate plenum. 


1041 


EUTHYMII ZIGABENI 


Ad lac, quonam pacto. una eademque natura  Πῶ, δὲ χαὶ µία φύσις εῶν ἑναντίων οὐσιωδῶν δια- 


subsiautia lium differentiarum mutuo pugnantium 
capax erit? Qui enim fieri potest, ut eadem natura 
shnul, et creata sit. et increata; mortalis, et im- 
wortalis ; circumscripta, et incireumscripta ? 

Monophysitg Christum utraque. natura per[ectum 
fatentur. -— Quod si etiam Christum natur: unius 
esse dicentes, simplicem hanc esse assefant, aut 
nudum illum Deum conlitebuntur, proque incar- 
natione meram speciem inducent, aut certe veluti 
Nestorius, hominem purum. 

Monophysitarum error, quod naluram a per- 
sona non disinguant. — Verum hoc demum est 
quud lizreticis errandi causa est, quod naturam 
οἱ hypostasim esse idem statuant, Etsi vero 
unam hominum esse dictitamus, at non anima et 
corpore spectatis; eum fieri non possit, ut corpus 


φορῶν δεχτιχὴ Ὑενήσεται; Πῶς yàp δυνατὸν τὲν 
αὑτὴν φύσιν χατὰ ταὐτὺν χτιστὴν εἶναι xal ἄκτι- 
στον, θνητὴν xai ἀθάνατον, περιγραπτὴν καὶ ἅπε- 
ῥίγραπτον; 

El δὲ μιᾶς λέγοντες τὸν Χριστὸν φύσεως, ἁπλην 
ταύτην εἴποιεν, fj γυμνὸν αὐτὸν θεὺν ὁμολογῆσουσ:, 
καὶ φαντασίαν εἰσάξουσιν, οὐχ ἐνανθρώπῃσιν, ἢ qc 
λὸν ἄνθρωπον χατὰ Νεστόριον. 


Ἁλλὰ τοῦτό ἐστι τὸ ποιοῦν τοῖς αἱρετικοῖς τὴν 
πλάνην, τὸ ταὐτὸ λέχειν τὴν φύσιν, καὶ τὴν ὑπό- 
στασιν. Ἐπειδὴ δὲ µίαν τῶν ἀνθρώπων φύαιν 
φαμὲν, ἱστέον ὡς οὐχ ἀφορῶντες εἰς xbv τῆς duy: 
xoi τοῦ σώματος λόγον, τοῦτο λέγομεν * ἀδύνατον 
γὰρ μιᾶς φύσεως λέχειν τὴν φυχὴν xal τὸ σῶμα πρὸς 


ri animam simul comparando unius ea esse nature B ἄλλιλα συγχρι)όµενα. "AJ ἐπειδῇ πλεῖσται ὑύπο- 


affirmemus : sed quia plurime hominum hyposta- 
ses ct persone sunt, eamdem omnes rationem 
natura recipiunt. Omnes quippe corpore et anima 
constant, omnesque, cum anim2 naturam parti- 
cipant, tum corporis substantiam babent, com- 
munemque speciem. Quo flt ut plurimarum diver- 
sarumque personarum unam naturam dicamus, 
cum videlicet singulz person: duplicem naturam 
habeant, et in duabus naturis, corporis scilicet 
et anima, exstare censeantur. 

At vero ** in Domino nostro Jesu Christo nen 


στάσεις τῶν ἀνθρώπων slot, πάντες δὲ τὸν αὑτὸν 
ἐπιδέχονται λόγον τῆς φύσεως * πάντες yàp Ex φυχης 
εἰσι συντεθειµένοι, xal σώματος, xal πάντες τῆς 
φύσεως τῆς Φυχῆς µετειλήφασι , χαὶ τὴν οὐσίαν τοῦ 
σώματος χέχτηνται, xal τὸ χοινὸν εἶδος ' τῶν πλεί- 
στων xai διαφόρων ὑποστάσεων μίαν φύσιν φαμέν' 
ἑχάστης δηλαδὴ ὑποστάσεως δύο φύσεις ἐχούσης, 
καὶ ἓν δυσ) τελούσης ταῖς φύσεσι, Φυχῆς λέγω, καὶ 
σώματος. 


Ἐπὶ δὲ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ οὐκ ἔστι 


potest accipi communis species. Neque enim fult, (; Χοινὸν εἶδος λαδεῖν. Οὔτε yàp ἐγένετο, οὐδέ ἔστιν, 


nec est , nec unquam erit alius Christus ex deitate 
et humanitate, inque deitate et humanitate idem 
perfectus Deus , et perfectus homo. llinc fit, ut in 
Domino nostro Jesu Christo natura una dicenda 


mon sit, ut eodem modo de Christo qui ex deitate 


et humanitate compositus est , loquamur, veluti de 
individuo quod corpore et anima constat. lilic si- 
quidem individuum est; αἱ Christus nequaquam 
est individuum : neque enim Christitatis, ut ita 
dicam, speciem ejusmodi habet, de qua pradice- 
tur. Ac proinde ex duabus naturis perfectis , hoc 
est , divina et humana, unionem esse faciam dici- 
mtus , non ad modum conspersionis , nee per con- 
fusionem , vel commistionem , aut temperationem , 
quemadmodum ille Numinis ira immissus Diosco- 
rus, Eutyches item, et Severus, quique impiz 
eorum classis sunt, asseruerunt : nec personalem , 
aut secundum relationem , aut in ratione dignita- 
tis, aut in una voluntatis eonspiratione, aut ho- 
noris qualitate, aut eadem ac promiscua nuncupa- 
tione, aut benevolentia positam, ut Deo invisus 
Nestorius , Diodorusque , et Mopsuestiensis Theo- 
dorus, cum diabolica sua coterva censuerunt * sed 
per compositionem , hoc est secundum hypostasim , 
sine ulla conversione , nec confusione, nec muta- 
tione , nee divisione , nec distantia, inque duabu: 
perfectis naturis unam Fílii Dei et incarnati per- 
sonam confilemur ; unam dicentes divinitatis 
ipsius el humanitatis lyypostasim , duas au- 


οὔτε ποτὲ Υενήσεται ἄλλος Χριστὸς kx θεότητός τς 
xai ἀνθρωπότητος, ἓν θεότητι xal ἀνθρωπότητι, 
θεὺς τέλειος ὁ αὐτὸς, xal ἄνθρωπος τέλειος. Ἐντεῦ- 
θεν οὐχ ἔστιν εἰπεῖν µίαν φύσιν ἐπὶ τοῦ Κυρίου 
ἡμῶν Ἰητοῦ Χριστοῦ, ὥσπερ ἐπὶ τοῦ ἁτόμου k ἐχ 
ψυχῆς χαὶ σώματος συγχειµένου, οὕτω xal ἐπὶ «οῦ 
Χριστοῦ £x θεότητος xal ἀνθρωπότητος. 'Excl μὲν 
γὰρ ἄτομον, ὁ δὲ Χριστὸς οὐκ ἄτομον * οὐδὲ γὰρ ἔχει 
κατηγορούµενον εἶδος Χριστότητος. Δὼ bh ἐκ δύο 
φύσεων τελείων, θείας τε xal ἀνθρωπίνης, φαμὲν 
γεγενῆσθαι τὴν ἕνωσιν' οὗ χατὰ φυρμὸν, fj ὀύγχν- 
σιν, fj σύγχρασιν !, ἣἡ ἀνάκρασιν, ὡς ὁ θεήλατος ἔφη 
Δ.όσχορος, Εὐτυχής " τε, xal Σευῆρος, καὶ ἡ τοῦ- 
των ἑναγὴς συμμορία * οὐδὲ προσωπιχὴν, fj, σχετι- 
xt», Ἡ κατ ἀξίαν, Ἰ ταυτοθουλίαν, f| ὁμοτιμίαν, f 
ὁμωνυμίαν, fj εὐδοχίαν, ὡς ὁ θεοστυγῆς ἔφη Νεστό- 
ριος, Διόδωρός τε, xoi ὁ Μοφουεστίας Θεόδωρο;, 
xaX ἡ τούτων δαιµονιώδης ὁμήγνρις, ἀλλὰ χατὰ σύν- 
θεσιν, ἤγουν xa0* ὑπόστασιν, ἀτρέπτως, xal ἁσνγ- 
χύτως, xai ἀναλλοιώτως, xal ἁδιαιρέτως, xat ἆδια- 
στάτως, xal bv δυσὶ φύσεσ; τελείως ἐχούσαις, µίαν 
ὑπόστασιν ὁμολογοῦμεν τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, xal σε- 
σαρχωμένου, τὴν αὐτὴν ὑπόστασιν λέγοντες τῆς θεό- 
ento; xal τῆς ἀνθρωπότητος αὐτοῦ, χαὶ τὰς δύ9 
φύσεις ὁμολογοῦντες σώζεσθαι ἐν αὐτῷ μετὰ τὸν 
Ένωσιν ΄ οὐχ ἰδίᾳ χαὶ ἀναμέρος τιθέντες ἑχάστην, 
ἀλλ) ἠνωμένας ἀλλέλαις by τῇ μιᾷ συνθέτῳ ὑποστά- 
σει. Οὐσιώδη Υάρ Φαμεν τὴν Ένωσιν, τουτέστιν ài 
θῇ, καὶ o) χατὰ φαντασίαν. 0ὐσιώδη δὲ, οὐχ ὡς cun 


1049 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XVI. 


1050 


δύο φύσεων ἁποτελεσασῶν µίαν σύνθετον φύσιν, A tem post unitionem naturas in ipso incolumes ser- 


ἀλλ’ ἐνωθεισῶν ἀλλήλαις κατ ἀλήθειαν εἰς ulav ὑπό- 
στασιν σύνθετον τοῦ Υἱοῦ τοῦ θεοῦ, xai σώζεσθαι 
αὐτῶν τὴν οὐσιώδη διαφορὰν ὁριζόμεθα. Τὸ γὰρ 
χτιστὸν, µεμένηχε χτιστὸν, χαὶ τὸ ἄχτιστον, ἄχτι- 
στον. Tà θνητὸν ἔμεινε θνητὸν, xaY τὸ ἀθάνατον, 
ἀθάνατον τὸ περιγραπτὸν, περιγραπτόν’ τὸ ἀπερί- 
Ύραπτον, ἀπερίγραπτον ' τὸ ὁρατὺν , ὁρατὸν, xai τὸ 
ἁόρατον, ἁόρατον’ « To. μὲν διαλάµπει τοῖς θαύμασι, 
τὸ δὲ ταῖς ὕθρεσιν ὑποπέπτωχεν. » 


vari confitentes : non ita tamen ut utramque bha- 
rum seorsim ponamus, verum in una composita 
persona inter se copulatas. Substantialem enim 
esse hane unienaem dicimus, hoc cst, veram e 
non imaginariam. Substantialem autem , — non 
quod du: natur: unam compositam naturam effe- 
cerint ; sed quod in unam Filii Dei compositam hy- 
postasim inter se unitz? sint. Quinimo substantia- 
lem earum differentiam integram et incolumem ser- 


vari statuimus. Nam creatum mansit quod creatum est, et increatum, quod increatum ; quod mortale 
est, mortalem permansit, et immortale quod immortale; circumscriptum, quod circumscriptum , 
incireumscriptum , quod incireumscriptum ; visibile, quod visibile; et invisibile , quod invisibile: 


« Unum quidem horum coruscat miraculis, aliud succumbit injuriis. » 


Οἰχειοῦται Ok τὰ ἀνθρώπινα ὁ Λόγος, αὐτοῦ γάρ 


Communicatio idiomatum. — Verbum porro, quia. 


ἐστι τὰ τῆς ἁγίας αὑτοῦ σαρχὺς ὄντα * xol µεταδί- B ipsius sunt, quz sanctze ejus carnis sunt, ea quae 


ἕωσι ? τῇ σαρχὶ τῶν ἰδίων, χατὰ τὸν ἀντιδόσεως τρό- 
voy, διὰ τὴν εἰς ἄλληλα (12) τῶν μερῶν περιχώρη- 
σιν, καὶ τὴν καθ) ὑπόστασιν ἔνωσιν, χαὶ ὅτι εἷς ἦν, 
xai ὁ αὐτὸς, ὁ χαὶ τὰ θεῖα καὶ τὰ ἀνθρώπινα « Evep- 
γῶν Ev ἑχατέρᾳ μορφῇ μετὰ τῆς θατέρου κοινωνίας » 
Aib 6h xa ὁ Κύριος τῆς δόξης ἑστανρῶσθαι λέγεταε, 
χαίΐτοι τῆς θείας αὐτοῦ ph παθούσης φύσεως, xal ὁ 
Υιὸς τοῦ ἀνθρώπου, πρὸ τοῦ πάθους ἓν τῷ οὑρανῷ 
εἶναι ὡὠμολόγηται, ὡς αὐτὸς ὁ Κύριος ἔφησεν. Elg 
γὰρ ἣν, xai ὁ αὐτὸς ὁ Κύριος τῆς δόξης, ὁ φύσει xal 
ἁληθείᾳ Yibc ἀνθρώπου, Ἠτοι ἄνθρωπος γενόμενος, 
xa! αὐτοῦ τά τε θαύματα xal τὰ πάθη γινώσχομεν, 
εἰ χαὶ χατ᾽ ἄλλο ἐθαυματούργει, xat xav' ἄλλο τὰ πά- 
θη ὁ αὐτὸς ὑπέμενεν (15). Ἴσμεν γὰρ ὥσπερ µίαν αὖ- 


humanitati conveniunt, sibi vindicat, et vicissim 
carni, que sua sunt, impertit ; illo nimirum al- 
ternz conmimunicalionis modo , ob mutuam inter se 
partium commeationem , unionemve  hypostati- 
cam ; et qua unus idemque erat , qui et divina οἱ hu- 
uiana, ε inutraque forma cum alterius communioue 
ageret, » Eo porro nomine Douiinus ipse glori: 
crucifixus dicitur !, quamvis alioqui divina ipsius 
natura minime passa sit : et rursum , Filius homi- 
nis ante passionem in coelo esse dictus est, veluti 
Dominus ipse asseruit *. Erat enim ille idem Do- 
minus glorie, qui etiam natura el vere Filius ho- 
minis , hoc est, homo ezsistebat. Atqui ipsius tum 
miracula , tum supplicia esse agnoscimus, etsi ra- 


τοῦ τὴν ὑπόστασιν, οὕτω τὴν τῶν φύσεων οὐσιώδη C tione alterius nature miracula edebat , et alterius 


διαφορὰν σώζεσθαι. Πῶς δὲ σωθείη διαφορὰ, μὴ σω- 
ζομένων τῶν τὴν διαφορὰν ἑχόντων πρὸς ἄλληλα ; 
Διαφορὰ γὰρ τῶν διαφερόντων baci διαφορά * τῷ μὲν 
οὖν λόγῳ, ᾧ διαφέρουσιν ἀλλήλων αἱ φύσεις τοῦ Χρι- 
στοῦ, τουτέστι τῷ λόγῳ τῆς οὐσίας, φαμὶν συνάπτε- 
σθαι αὐτὸν τοῖς ἄχροις ΄ χατὰ μὲν τὴν θεότητα, τῷ τε 
Πατρὶ χαὶ τῷ Πνεύματι, χατὰ δὲ τὴν ἀνθρωπότητα, 
τῆ τε Μητρὶ, xal πᾶσι τοῖς ἀνθρώποις. "Q δὲ λόγῳ 
συνάπτονται αἱ φύσεις αὐτοῦ, διαφέρειν αὐτὸν φαμὲν 
ποῦ τε Πατρὸς χαὶ τοῦ Πνεύματος, τῆς τε Μητρὸς 
Xa τῶν λοιπῶν ἀνθρώπων ' συνάπτονται γὰρ al φύ- 
σεις αὐτοῦ τῇ ὑποστάσει, µίαν ὑπόστααιν σύνθετον 
ἔχουσαι, καθ) fiv διαφἑρει τοῦ τε Πατρὸς χαὶ τοῦ 
Πνεύματος, τῆς τε Μητρὸς xax ἡμῶν. 


ratione idem ipse supplicia perferebat. Scimus 
enim , ut unam ipsius hypostasim, ita substantia- 
lem harum differentiam incolumem servari. Quo 
autem pacto salva erit differentia, nou servatis il- 
lis quze mutuo discrepant. Differentia siquidem est 
earum rerum quz divers sunt. Qua igitur ratione 
Christi natura inter se differunt , hoc est esscutiae 
ratione, bac cum extremis conjungi dicimus , puta 
quantum ad deitatem quidem attinet, cum Patre 
et Spiritu sancto, quantum vero ad humanitatem, 
cum matre, et nobis. Idem quippe quoad divinita- 
tem Patri et Spiritui sancto consubstantialis est; 
quoad vero humanitatem, tum matri, tum czeteris 


D bominibus. Qua ratione vero ejus naturz mutuo 


copulantur, eum, tum a Patre et Spiritu sancto, tum a matre et reliquis honinibus differre dicimus. 
ipsius enim. naturz per hypostasim copulantur, ut quie unam composi:am hypostasim habean:, cujus 
ratione tum a Patre et Spiritu saucio, tui a matre et nobis differt. 


Tov ajcov. KegdAaor £0". 


"Q nep δὲ ἐπὶ τῆς θεότητος, μίαν μὲν φύσιν ὃμο- 
λογοῦμεν, τρεῖς δὲ ὑποστάσεις χατ᾽ ἀλ[θειαν οὖσας 
φαμὲν, xal πάντα μὲν τὰ φυσικα xal οὐσιώδη, ἁπλᾶ 
φΦαμεν, τὴν δὲ διαφορὰν τῶν ὑποστάσεων iv µόναις 
ταῖς τρισὶν ἰδιότησι, τῇ ἀναιτίῳ xal πατριχῇ καὶ τῇ 
αἰτιατῇ xal ulixf, καὶ τῇ αἰτιατῇ xat ἐχπορεντῇ 
ἐπ.γινώσχοµεν ΄ ἀνεχφοιτέτους δὲ αὐτὸς, xal ἁδια- 


1] Cor. n, 8. * Joan. 11, 15. 


Ejusdem. Cap. 69. 


Personarum in Deo, naturarum in Christo nume- 
rus, Unio numerum non tollit, — Caeterum veluti 
unam in Divinitate naturam confitemur, tres aue 
tem personas vere exsistentes dicimus; atque ea 
quilem omnia quie naturalia essentialiaque sunt, 
esse simplicia pronuniiamus, porsonarum vero 
discrimen in solis tribus proprietatibus, scilicel 


e 


1051 


ΕΙ ΤΙΝ Z.GABENI 


quod unus sine causa eit et Pater, alter a cansa Α ατάτους ἀλλήλων, xal ἠνωμένας, καὶ ἓν ἀλλήλαις 


et Filius, alter item a causa εἰ procedens, esse 
positum agnoscimus, αἱ ab invicem nec excedere, 
nec disjungi queaut ; quinimo inter se uniLz sint, 
"aliaque alias citra conlusionem pervadant : ut, 
inqsam, eas quidem nuila confusione unitas, 
quoniam tres sunt, tametsi unità ; verum et abs- 
que sejubcione díscretas (quanquam enim quz- 
libet illarum per se subsistit, sive perfecta hypo- 
Slasis est, suamque proprietatem, hoc est exsi- 
stenti& modum disparem habet ; at essenliz ta- 
men, naturaliumque proprietatum ratione conjun- 
guntur, et eo quod a persona Patris non divel- 
luutur, nec excedunt, idcirco Deus unus, et sunt, 
. €t dicuntur) : consimili modo in divina eL arcana, 
omnemque menlis aciem et captum exsuperante 
Dei Verbi et Domini nosti Jesu Christi, unius 
δα Trinitatie hypostasis incatnatione, duas 
quidem maturas, diviuam seilicet et. humanam, 
una coivisse, el secundum hypostasim unitas esse 
confütemur , ut una hypostasis et persona ex 
' naturis duabus composita facta fuerit. lute- 
gras porro, etiam post unitionem, maturas ambas 
lu una composita persoua, hec est in uno Christe, 
servari dicimus, easque vere esse cum naturalibus 
ipsarum proprietatibus : quia nimirum citra con- 
fusionem unilz sunt, et rursus citra divisionem 
distinguuntur el numerantur. Et quemadmodum 
tres sanctae Trinitatis personz ita sine confusione 
unite eunt, ut tamen sine divisione distinguan- 


ἀσυγχύτως περιχωρούσας ἑἐπιστάμεθα” xal ἠνωμέ- 
νας μὲν ἀσυγχύτως " ερεῖς γάρ εἰδιν, εἰ καὶ Ίνων- 
ται ᾽ διαιρουµένας δὲ ἁδιαστάτως. Ei γὰρ καὶ ἑκά- 
στη χαθ) ἑαυτὴν ὑφέστηχεν, Ίγουν τελεία ἑστὶν 


. ὑπόστασις, xal ttv οἰχείαν ἱδιότητα, ἤτοι «bv τῆς 


ὑπάρξεως τρόπον διάφορον χέχτηται, à) Ίνωνται 
«f| τε οὐσίᾳ χαὶ τοῖς φυσιχοῖς ἰδιώμασι, καὶ τῷ μὴ 
διίστασθαι, μηδὸ ἑχφοιτᾷν τῆς πατριχῆς ὑποδτάσεως, 
καὶ εἷς θεός εἰσίτε, καὶ λέγονται τὸν αὑτνὸν τρόπον 
καὶ ἐπὶ τῆς θείας καὶ ἀποῤῥήητου, χαὶ πᾶντα νοῦν, 
xaX κατάληψιν ὑπερεχούσης οἰχονομίας, τοῦ v5; τῆς 
ἁγίας Τριάδος Θεοῦ Λόγου, Κυρίου τε ἡμῶν ἈἘησοῦ 
Χριστοῦ, δύο μὲν φύσεις ὁμολογοῦμεν, θείαν τε xai 
ἀνθρωπίνην , σννεληλυθνυίας ἀλλήλαις, xai καθ 


B ὑπόστασιν ἑνωθείσας, µία δὲ τὴν ὑπόστασιν ἐκ τῶν 


φύσεων ἀποτελεσθεῖσαν σύνθετον' σώζεσθαι δέ φα- 
μεν τὰς δύο Φφύσεις, καὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν, ἐν τῇ 
μιᾷ συνθέτῳ ὑποστάσει, Ίγουν ἐν τῷ ἐνὶ Χριστῷ, 
καὶ xav' ἀλήθειαν αὐτὰς εἶναι, καὶ τὰ οούτων φυ- 
cà ἰἱδιώματα. ἠνωμένας μέντοι ἀσυγχύτω:, xal 
ἁδιαιρέτως διαφερούσας τε, xal ἀριθμαυμένας. 
Καὶ ὥσπερ al ερεῖς ὑποστάσεις τῆς ἁγίας Τριάδος 
ἀσυγχύτως τε Ίνωνται, χαὶ ἁδιαιρέτως διῄρην- 
«at, xal ἀριθμοῦνται, xaX ὁ ἀριθμὸς διαίρεσιν, f$ 
διάστασιν. f) ἀλλοτρίωσιν, xai διατομὴν Ev αὐταῖς 
οὐχ ἐργάζεται' ἕνα γὰρ θεὺν ἐπιγινώσχομεν τὸν 
Πατέρα, χαὶ τὺν Ylbvy, καὶ τὸ Ὀνεῦμα τὸ ἅγιον: «bv 
αὐτὸν τρόπον, χαὶ αἱ τοῦ Χριστοῦ φύσεις, εἰ χαὶ 
Ίνωνται, à) ἀσυγχύτως ἥνωνται καὶ εἰ ἓν ἁλλή- 


tur et nuinerentur ; quia. neimpe numerus nec di- € λαις περιχωροῦθιν, ἀλλὰ τὴν εἰς ἀλλήλας τροπήν τε, 


visionem, nec disjunctionem, nce alienationem, 
nec seetionem in ipsis facit (unum quippe Deui, 
Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum novimus): 
ita quoque Christi nature, quamvis invlcem unite 
sini, ceterum nulla confusione, et quamlibet 
ali: alias permeent, non tamen conversionem et 
transmutationem alterius in alteram — admittunt. 
Utiaque enim naturalem proprletatem. suam Ίπι- 
motam tuetur. llinc quoque lit ut. numerentur, 
nec lamen numerus divisionem inducat. Unus 
siquidem Christus est, tam in divinltate, quaui ín 
humauitate perfectus. Neque enim numeri ca 
natura est, ut divisiunem aut unionem afferat, 


xa μεταθόλην οὗ προσίενται. Φυλάττει γὰρ ἑχατέρα 
τὴν ἑαντῆς φυσιχὴν ἱδιότητα ἀμετάθλητον. Διὸ xal 
ἀριθμοῦνται, καὶ ὁ ἀριθμὸς οὐκ εἰσάχει διαἰρεσιν. 
EK γάρ ἐστιν 6 Xpiozbo, ἓν τε θεότητι καὶ ἀνθρω- 
πόνητι τέλειος» ὁ Υὰρ ἀριθμὸς, οὗ διαιρέσεως, fj 
ἑνώσεως αἶτιος πἐφυκὲν, ἀλλὰ τῆς ποσότητος τῶν 
Δριθµουµένων σημαντιχὸς, εἴτε ἠνωμένων, εἴτε διῃρι- 
pévov* ἠνωμένων μὲν, ὡς ὅτι πεντήχοντα Ἀΐθους 
ἔχει ὁ τοῖχος οὕτος * διῃρημένων δὲ, ὡς ὅτι πεντή- 
χοντα λίθοι χεῖνται ἓν τῷ πεδίῳ τούτφ' χαὶ ἠνωμέ» 
νων μὲν, ὅτι δύο φύσεις εἰσὶν Ev τῷ ἄνθραχι, πυρὸς 
λέγω καὶ ξύλου: διῃρηµένων δὲ, ὅτι d) φύσις του 
πυρὸς ἑτέρα ἐστὶ, xal fj τοῦ ξύλου ἑτέρα * ἄλλον τρό- 


sed quantitatem duntaxat earum rerum qua inp που ἔνοῦντος. xa διαιροῦντος αὐτὰ, καὶ οὗ τοῦ 


numerum cadunt, signiflcat, sive ο unitz sint, 
sive divise : unitsB quidem, ut quod quinqua;inta 
lapidibus hic paries coustet; divias autem, ut 
quod quinquaginta lapides in campo jaceant: ac 
rursuur unite, ut quod in carbone dug natur: 
sint, ignis nimirum et ligni; discretsm vero, quod 
alia ignis natura sit, alia ligni; alio neupe modo 
hxc copulaute et dividente, non autem ΠΙΙΠΙΘΓΟ. 


ἀριθμοῦ. "Ώσπερτοίνυν ἀδύνατον tà; τρεῖς ὑποστά- 
σεις τῆς θεότητος, εἰ καὶ Ίνωνται ἀλλῆλαις, µίαν 
ὑπόστασιν εἰπεῖν διὰ τὸ μὴ σύγχυσιν χαὶ ἀφανισμὸν 
τῆς τῶν ὑποστάσεων διαφορᾶς ἐργάσασθαι *, οὕτω 
xat τὰ» δύο φύσεις τοῦ Χριστοῦ, τὰς χαθ) ὑπύστασιν 
ἠνωμένας, ἀδύνατον μίαν φύσιν εἰπεῖν, ἵνα μὴ ἄφα- 
γισμὸν, xal σύγχυσιν, xal ἀνυπαρείαν τῆς αὐτῶν 
διαφορᾶς ἑργασώμ:θα. 


Quemadmodum igitur fieri. nequit, ut tres dlvinitatls personas, tamets| inter se Ἰαποίὸ sunt, 
unam personam «ο ΠΕ, ne aliequi. personarum discrimen confundamus et e medio tollamus, Í'a 
nec fleri potest, ut duas Christi vaturas secundum hypostasim unitas uua.n. naturam. dicamus, ne di- 
&crimen earuni tollanius et confundamus, atque ad nibilum redigamus. 


Ejusdem cap. 72. 
Aliud solvit argumentum. Severi. — Quod οἱ quis 


Tov αὑτοῦ. kegzd.lauvor o6. 
Ei δέ τις ἑρωτᾷ περὶ τῶν τοῦ Κυρίον φύσεων, 


- 


1053 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XVI. 


1:54 


el ὑπὸ τὸ συνεχὲς mocbv ἀνάγονται, ἢ ὑπὸ τὸ A de Domini naturis pertentetur, 3d continuamneé 


διωβισµένον, ἐροῦμεν , ὅτι αἱ τοῦ Κιρίου φύσεις, 
οὔτε ἓν οῶμά εἰσιν , οὔτε µία ἐπιφάνεια, οὔτε µία 
γραμμὴ, οὗ χρόνος, οὗ νόπος, ἵνα ὑπὸ τὸ συνεχὲς 
ἀναγθῶσι ποσόν" ταῦτα γάρ elat τὰ σννεχῶς ἁρι- 
θµούµενα. 


Ἱστέον δὲ ὡς ὁ ἀριθμὸς, τῶν διαφερόντων ἐστί. 
xai ἀδύνατον ἀριθμεῖσθαι, τὰ χατὰ μηδὶν διαφέ- 
Ροντα" καθ ὃ bk διαφέρουσι, χατὰ τοῦτο xol &pr- 
θμοῦνται» οἷον ὁ Πέτρος καὶ ὁ Παῦλος, χαθ᾽ ὃ μὲν 
ὄνωνται, οὐκ ἀριθμοῦνται. To λόγῳ vip τῆς οὐσίας 
ἐνούμενοι, δύο φύσεις οὗ δύνανται λέγεσθαι ' χαθ) 
ὑπόστασιν δὲ διαφέροντες, δύο ὁποστάσεις λέγονται. 
"(ass ὁ ἀριθμὸς τῶν διαφερόντων ἐστὶ, καὶ ᾧ τρόπῳ 


διαφέρουσι τὰ διαφέροντα, τούτῳ τῷ τρόπῳ xai B 


ἀριθμοῦνται. 

Ἵνωνται μὲν οὖν al τοῦ Κυρίου φύσεις ἀσυγχύ- 
τως καθ) ὑπόστασιν, διῃρηνται δὲ ἁδιαιρέτως λόγῳ 
ve τρόπῳ τῆς διαφορᾶς. Καὶ ᾧ μὲν τρόπῳ Ίνωνται, 
οὐχ ἀριθμοῦνται' οὗ γὰρ καθ) ὑπόστασιν δύο slvat 
Φαμεν τὰς φύσεις τοῦ Χριστοῦ * ᾧ δὲ τρόπῳ ἁδιαιρέ- 
πως διῄρηνται, ἀρ:θμοῦνται ' δύο γὰρ εἰσὶν αἱ φύσεις 
τοῦ Χριστοῦ, λόγῳ xaX τρόπῳ τῆς διαφορᾶς. Ἵνω- 
µέναι γὰρ xx0' ὑπόστασιν, χαὶ τὴν iv ἀλλήλαις 
περιχώρησιν ἔχονσαι, ἀσυγχύτως Ίνωνται, τὴν οἱ- 
πείαν ἑχάστη φυσιχκὴν διαφορὰν διασώζουσα. Τῷ 
τρόπῳ τοιγαροῦν τῆς διαφορᾶς, xai µόνψῳ áp 
θµούμεναι, ὑπὸ τὸ διωρισµένον ποσὸν ἀναχθή- 
σονται. 


EI; τοἰνυν ἐστὶν ὁ Χριστὸς, θεὸὺς τέλειος xal ἄν- 
θρωπος τέλειος’ ὃν προσχυνοῦμεν σὺν Πατρὶ xo 
Πνεύματι, pid προσχυνῄήσει μετὰ τῆς ἀχρᾶντου 
σαρκὺὸς αὐτοῦ, οὖχ ἁπροσκύνητον τὴν σάρχα λέ-» 
Ύοντες  προσχυνεῖται γὰρ ἐν τῇ μιᾷ τοῦ Λόγου 
ὑποστάσει, fc αὐτῃ ὑπόστασις Ὑέγονεν, οὗ τῇ 
χτίσει λατρεύοντες. Οὐ γὰρ ὡς ψιλὴν σάρχα ! προσ- 
χυνοῦμεν, à) ὡς ἠνωμένην θεότητι, xal εἰς ἓν 
πρ/σωπον xal μίαν ὑπόατασιν τοῦ Θεοῦ Λόγου, τῶν 
δύο αὑτοῦ ἀναγομένων φύσεων. Δέδοικα τοῦ ἄνθρα- 
xo; ὄψφασθαι διὰ τὸ τῷ ξύλῳ συνημμένον πῦρ. Προσ- 
xvwb τοῦ Χριστοῦ τὸ συναμφότερον , διὰ τὴν τῇ 


quantitatem, au ad discretam referantur, sic re- 
spondebimus : Domini naturas neque corpus 
unum esse, neque lineam unam, neque tenipus, 
neque locum, ut ad coutinuam quantitatem redu- 
cantur. Hzc enim sunt, que continue quauta. cen- 
sentur. . 


Sciendum porro est ea in numeruim  eadere que 
Inter se distinguuntur , nec huierari ea posse in- 
ter qua nulla distinctio est : sed quatenus distin- 
guuntur, eatenus numerari; ex. gr., Pelrus et Pau- 
lus, qua ratione uniti sunt, non numerantur ; nam, 
cum secundum essentiam copulentur, dici non 
possunt duz nature : at vero, cum ratione person 
differunt,duz proinde persouz dicuntur, Ex quo pate 
numerum iis convenire, qua inter se differunt ; et- 
quatenus differunt, bactenus quoque ea numerari. 

Duae Christi nature discreug. — Quocirca Dowinj 
Παιν, quantum ad personam ainel, absque - 
cenfusione unite sunt ; quantum autem ad diffe- 
rentis rationem, absque divisione distinguuntur, 
Λο quidem qua ratione unite sunt, minime nume- 
rantur (neque enim duas quantum ad personam 
dicimus esse Christi naturas), qua autem. citra 
divisionem  distincie sunt , numerantur. Due 
enim Christi naturz sunt, distinctionis ratione et 
modo : nam quia ratione persous unitas sunt, et 
invicem se pervadunt, citra confusionem uniuntur, 
suam naturalem differentiam ambz retinentes. 


€ Quare, cum distinctionis modo, ejusque sola ra- 


tione numerentur, ad discretam quantitatem re- 
digentur. 

Quomodo Christi caro adoretur. — — Quapropter 
unus est Christus, Deug perfectus, et homo per- 
fectus, cui unam eamdemque adorationem cum 
Patre et Spiritu, non exclusa immaculata ejus car- 
ne, adhibemus. Neque enim adorandam esse car- 
pem ejus negamus : quippe quz adoratur in una 
Verbi persona, quzP quidem ipsi persona et hypo- 
slasig facta est. Qua in re non creaturae servimus; 
non enim illam, ceu nudam carnem adoramus, 
sed velut divinitati unitam : et quia due ipsius 
nature ad unam Dei Verbi personam reducuntur, 
ungmque subsistenliam. Carbonem tangere ob 


σαρχὶ ἠνωμένην θεότητα. O9. γὰρ τέταρτον παρ- D ignem cum ligno conjunctum vereor. Ambas Chri- 


εντίθηµι πρόσωπον bv τῇ Τριάδι. μὴ Υένοιτο ; ἀλλ’ 
ἓν. πρόσωπον ὁμολογῶ τοῦ Θεοῦ Λόγου χαὶ τῆς 
σαρχὺς αὐτοῦ. Τριὰς γὰρ ἔμεινεν fj Τριὰς, xal 
μετὰ τὴν τοῦ Λόγου σάρχωσιν. 


Τοῦ αὐτοῦ. Κεφάἑαιον kc. 


Tiv Υἱὸν ποῦ Θεοῦ σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ 
Πνεύματι προσχυνοῦμεν' ἀσώματον μὲν πρὸ τῆς 
ἀνθρωπήσεως, xal νῦν τὸν αὐτὸν σεσαρχωμένον xal 
γενόµενον ἄνθρωπον, μετὰ τοῦ εἶναι Θεόν. Ἡ τοί- 
νυν sàpE αὑτοῦ, κατὰ piv τὸν ἑαυτῆς φύσιν, ἂν 
διέλῃς ἰσχναῖς ἐπινοίαις τὸ ὀρώμενον ἐκ τοῦ νουυµέ- 
νου, ἀπροσχόνητός ἐστιν, ὡς χτιστῇ΄ ἑνωθεῖσα δὲ 


sti naturas οὗ unitam carni divinitatem adoro. 
Non quartam Trinitati personam infero : absit | 
sed unam Dei Verbi, carnisque ipsius personam 
confiteor. Trinitas quippe etiam post Verbi iucar- 
nationem Trinitas mansit. 


Kjusdem. eap. 96. 


Christi caro, ut Verbi caro adoranda, non ratione 
sui, — Dei Filium simul cum Patreet Spiritu sancto 
adoramus, corpore quidem nudum autequam hu- 
inanitatem assumpsisset , nunc autem eumdem iu- 
carnatum hominemque factum, cum eo quod Deus 
est. Ac proinde ipsius caro suapte quiden natura, 
si subtili quadam consideraüone id quod visie 


1056 EUTIIYMII ZIGADENI 1056 


bile est, ab eo quod ratione tantum | intelligitur, Α τῷ θεῷ Λόγῳ, δι’ αὐτὸν χαὶ ἐν αὐτῷ προσχυνεῖται. 
distinxeris , nequaquam adoranda est, utpote creata, Ὄνπερ Υὰρ᾽ τρόπον ὁ βασιλεὺς xai γυμνὸς προςσ- 
οἱ cum Deo Verbo unita sit, propter ipsum εἰ χυνεῖται καὶ ἑνδεδυμένος, xal dj ἁλουργὶς , ὡς μὲν 


in ipso adoratur. Quemadmodum enim rex, et nu- 
dus, εἰ vestibus indutus adoratur; ac purpura 
quidem velut simplex purpura calcatur et projici- 
: Wr; postquam autem in regium indumentum adhi- 
bita est, tum honore οἱ gloria aflicitur, eaque con- 
dilione est, ut qui eam indecore tracltarit, morte 
plerumque multetur : velut etiam simplex lignum , 
non sic comparatum est ut tangi non possit , 
cietlerum ubi aduioto igne carbo evasit, non quidem 
suapte vi, sed ob adjunctum ignem , nec propius 


qut ἁλουργὶς, πατεῖται xaX περιῤῥίπτεται, βασιελι- 
χὸν δὲ γενοµένη ἔνξυμα, τιμᾶται xal δοξάσεται, xat 
εἴ τ.ς αὐτὴν παροιχτρώσειξ, θάνατον, ὡς τὰ πολλὰ, 
χατακρίνεται ὡς δὲ xal ξύλον φιλὸν οὐκ ἔστι τῇ 
&gfj ἀπρόσιτον, πυρὶ δὲ προσομιλῆσαν xai ἄνθραξ 
γενόµενον, οὐ δι ἑαυτὸ, διὰ δὲ τὸ συνημμµένον πὺρ. 
ἁπρόσιτον γίνεται, xal οὐχ ἡ τοῦ ξύλου φύσις ὑπ- 
άρχει ἀπρόσιτος, ἀλλ᾽ ὁ ἄνθραξ, Ἠτοι τὸ πε πυρακ-ω- 
µένον ξύλον, οὕτω xal ἡ σὰρξ, χατὰ μὲν τὴν 
ἑαυτῆς φύσιν, οὐκ ἔστι προσχυνητὴ , προσκυνεῖται 


adiri, nec tangi omuino potest : non. quod ealigni δὲ ἐν τῷ σεσαρχωμένῳ ep Λόγῳ, οὐ δι ἑαυτὴν, 
natura sit, uf propiorem ad se accessum non ferat, B ἀλλὰ διὰ τν ἠνωμένον αὐτῇ καθ ὑπόστασιν 
sed quod jai carbo sit, seu lignum accensum : ad. 8cbv  Aóyov*. xal ob φαµεν, ὅτι σάρκα προσχν- 
eumdem quoque modum caro suapte quidem ma- Υοῦμεν ψιλὴν, ἀλλὰ σάρχα θεοῦ, τοι σεσαρχωμένον 
tura nequaquam est adoranda: sed cum incarnato | 8:óv. 

Verbo adoratur, non quidem propter seipsam, sed propter Dcum Verbum, quod secundum hypostasim 
ipsi copulatum est. Neque enim fatemur nudam simplicem carnem ado:ari, verum Dei. carnem, sive 


Deum incarnatum. 
Ejusdem. Cap. 715. 


Quamvis enim nulla sit natura qua subsisten- 
tía careat, nec ulla substantia quae personz expers 
exsistat (quippe cum et substantia et natura ín 
subsistentiis considerentur et personis ), at non 
idcirco necesse ut nature ille , que secundum 
hypostasim inter se unite sunt, suam  sin- 
gulz hypostasim habeant. Fieri enim potest, ut in 
unam personam convenientes, nec substantia ca- 
reant, nec rursus separatam ac propriam subsi- 
stentiam babeant, sed ambz unam et eadetn. 
Nam, cum una et eadem Verbi persona ambarum 
naturarum persona exstiterit, nec utramvis harum 
subsistentia carere sinit, nec rursus eas diversam 
inter se subsistentiam habere concedit, nec. de- 
mum ut nunc hujus, nunc illius, persona sit, sed 
utriusque semper citra divisioneni et separationem 
hypostasis exsistit: sic nimirum ut non in partes 
secetur ac dividatur, suique partem huic, partem- 
que illi tribuat, sed tota hujus, ac tota illius indi- 


Tov αὐτοῦ. KsgáAawov oy. 


El γὰρ καὶ µἡ ἐστι φύσις ἀνυπόστατος, 8 
οὗσία ἁπρόσωπος * àv ὑποστάσεσι γὰρ xal προσώποις 
f; τε obla xal ἡ φύσις θεωρεῖται * ἀλλ οὖχ ἀνάγχη 
τὰς ἀλλήλαις ἑνωθείσας Φύσεις χαθ᾽ ὑπόστασιν, 
ἑχάστην ἰδίαν χεχτῆσθαι ὑπόστασιν' δύνανται γὰρ ci; 
µίαν συνδραμοῦσαι ὑπόστασιν , µήτε ἀνυπόστατοι 
εἶναι, μήτε ἰδιάζουσαν ἑχάστῃ ἔχειν ὑπόστασιν, ἀλλὰ 
µιαν χαὶ τὴν αὐτὴν ἁμφότεραι Ἡ αὐτὴ γὰρ τοῦ 
Λόχου ὑπόστασις, ἀἁμφοτέρων τῶν φύσεων ὑπόστασις 
χρηµατίσασα, οὔτε ἀνυπόστατον αὑτῶν μίαν εἶναι 
σνγχωρεῖ, οὔνε μὴν ἑτεροῦποστάτους ἀλλήλων εἶναι 
παραχωρεῖ , οὐδὲ [εἶναί ] ποτε μὲν τῆσδε, ποτὲ δὲ 
ἐχείνης, ἀλλ' ἀεὶ ἀμφοτέρων ἁδιαιρέτως, xaX &yvi- 
ρίστως ὑπάρχει ὑπόστασις οὗ µμεριζωµένη καὶ 
Διαιρουμένη, xal µέρος μὲν ἑαυτῆς τῇδε, µέρος 
δὲ τῇδε διανέµουσα, ἀλλὰ πᾶσα ταύτης χαὶ πᾶσα 
ἐχείνης. ἁμερῶς χαὶ ὁλοσχερῶς ὑπάρχουσα. OQ. yàp 
ἰδιοσυστάτως ὑπέστη fj τοῦ θεοῦ Λόγου σὰρξ , οὐδὲ 
ἑτέρα ὑπόστασις Yíyovs παρὰ τὴν τοῦ θεοῦ Λό- 


vise, atque in totum sit. Neque enim ut seorsim D you. ὑπόστασιν, ἀλλ ἐν αὐτῇ ὑποστᾶσα, ἑνυπόστα- 


subsisteret, Dei Verbi caro condita cst, aut preeter 
Dei Verbi personam alia facta fuit persona: sed 
cum in ea subsisteret, facta est. potius. ἑνυπύστα- 


τος μᾶλλον, xal οὗ καθ) ἑαυτὴν ἰδιοσύστατος ὑπό- 
στασις véyove. Aib. οὐδὲ ἀνυπόστατός ἐστιν , οὐδὲ 
ἑτέραν iv τῇ Τριάδι παρεισφἑρει ὑπόστασιν. 


τος, id est, in alio snbstans, quam seorsim in seipsa substans hypostasis. Quamobrem nec caret subsi- 


$lentia, nec alteram in Trinitate personam iuducit. 
Ejusdem. Cap. 'i4. 


Divina nomina communia. — Qus cum ita sint, 
appendicem illam, quam Petrus Cnaplieus, seu 
Fullo, Trisagio hymno adjecit, impiam esse statui- 
mus, ut qu: quartam inducat personam, ac Dei 
Filium, vim illam nimirum Patris vere subsisten- 
tem, seorsim collocet, et seorsim rursus eum, qui 
cruci affixus est, ac si ab illo forti diversus esset, 
vel Trinitatem sanctam passioni obnoxiam epine- 
tur, Patremque ac. Spiritum sanctum in. crucem 


Tov avtov. KszdAator. οδ’. 


Ἐντεῦθεν xai τὴν tv. τῷ Τρισαγίῳ προσθήχην 
ὑπὸ τοῦ µαταιόφρονος Πέτρου τοῦ Κναφέως Υεγενη: 
µένην, βλάσφημον ὁριζόμεθα, ὡς τέταρτον παρεισ: 
ἀγουσαν πρόπωπον, xai ἀναμέρος τιθεῖσαν τὸν τοῦ 
Θεοῦ Υἱὸν, τὴν τοῦ Πατρὸς ἑνυπόστατον δύναμιν, 
xal ἀναμέρος τὸν ἑσττυρωμένον ὡς ἄλλον ὄντα παρὰ 
τὸν ἰσχυρὸν, ἢ παθητὴν τὴν ἁγίαν Τριάδα δοξΊνου- 
σαν, xal συσταυροῦσαν τῷ Υἱῷ τὸν Πατέρα καὶ οὺ 
Πνεύμα τὸ ἅγιον. "Απαγε ταύτῃν τὴν βλάσφημο) 


1051 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XVT. 


1058 


xai παρέγγραπτον φλυαρίαν. Ἡμεῖς γὰρ τὸ, ἅ]ιος A agat. Procul sit blasphema hzc et adulterina nu- 


ὁ θεὸς, ἐπὶ τοῦ Πατρὺὸς ἐχλαμδάνομεν , o0x αὐτῷ 
póv τὸ τῆς θεότητος ἀφορίζοντες ὄνομα, ἀλλά xal 
τὸν Yiby Θθεὸν εἰδότες, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον * xol 
τὸ, ἅγιος ἰσχυρὸς, ἐπὶ τοῦ Υἱοῦ ἐίθεμεν , οὐχ ἁπ- 
αμφιεννύντες τῆς ἰσχύος τὸν Πατέρα xai «b Ηνεῦμα 
τὸ ἆγιον * xaX τὸ, ἅγιος ἀθάνατος, ἐπὶ τοῦ ἁγίου 
Πνεύματος τάττομµεν, οὐχ ἔξω τῆς ἀθανασίας τιθέν- 
τες τὸν Πατέρα xol τὸν Υἱὸν, ἀλλ ἐρ) ἑχάστης τῶν 
ὑποστάσεων πάσας τὰς θεωνυµίας ἁπλῶς xal ἆπο- 
λύτως ἐχλαμθδάνοντες, χαὶ τὸν θεῖον ᾽Απόστολον Ex- 
μιμούμενοι , φάσχοντα *. 'Hyiv δὲ εἷς θεὸς ὁ Πά- 
τἡρ, ἐξ οὗ τὰ πάντα, καὶ ἡμεῖς ἐξ αὐτοῦ xal ele 
Κύριος "Incovc Χριστὺς, δι οὗ τὰ πάντα, xal 
ἡμεῖς 9c αὐτοῦ * καὶ ἓν Πνεῦμα ἅγιον, &v ᾧ τὰ 
πάντα καὶ ἡμεῖς ἐν αὐτῷ πι, 00. μὴν ἀλλά χαὶ τὸν 
Θεολόγον Γρηγόριον, ὧδέ πη Myovsa * ᾿Ημῖν δὲ clc 
Θεὸς d. Πατὴρ, ἐξ οὗ τὰ. πάντα, καὶ elc Κύριος 
'Incovc Χριστὸς, δὲ οὗ τὰ πάντα, καὶ ἓν Πνεῦμα 
ἅγιον, ἐν ᾧ τὰ πάντα, τοῦ, ἐξ οὗ, καὶ, δι) οὗ, xal, 
ἓν ᾧ, ph φύσεις τεµνόντων οὐδὲ γὰρ ἂν µετέπι- 
πτον αἱ προθέσεις, ἢ αἱ τάξεις τῶν ὀνομάτων' ἀλλὰ 
χαραχτηριζόντων μιᾶς καὶ ἀσυγχύτου φύσεως ἰἱδιότη- 
τας" καὶ τοῦτο δῆλον ἐξ ὧν εἰς ἓν συνάγονται πάλιν, 
εἰ τῷ μὴ παρέρχως Exelvo ἀναγινώσχεται παρὰ τῷ 
αὐτῷ ᾽Αποστόλῳ, τὸ , ἐξ αὐτοῦ , χαὶ δι αὐτοῦ καὶ 
ἐν αὐτῷ τὰ πάντα αὐτῷ δόξα slc τοὺς alovac 
τῶν αἰώνων. Αμήν. 


"Ὅτι γὰρ οὐκ εἰς τὸν Yibu µόνον λέλεχται τὸ τρ:σ- 
ἆγιον, ἀλλ) εἰς τὴν ἁγίαν Τριάδα, μάρτυς ὁ θεῖος καὶ 
ἱερὸς ᾽Αθανάσιος, Βασίλειός τε , καὶ Γρηγόριος, xoi 
πᾶς ὁ τῶν θεὀφόρων Πατέρων χορός” τιπερ διὰ τῆς 
ερισσῆς ἁγιότητος, τὰς τρεῖς τῆς ὑπερουσίου θεότη- 
τος ὑποστάσεις, τὰ ἅγια Σεραφὶμ ἡμῖν ὑπεμφαί- 
νουσι. Διὰ δὲ τῆς μιᾶς χυριότητος, τὴν µίαν τῆς 
θεαρχιχκῆς Τριάδος οὑσίαν τε xal βασιλείαν γνωρί- 
ζουσι. Φησὶ γοῦν ὁ θεολόγος Γρηγόριος ᾽ Οὕτω μὲν 


οὖν τὰ "Άγια τῶν ἁγίων, ἃ xat τοῖς Σεραφὶμ συγ-. 


χαλύπτεται, xai δοξάζεται τρισὶν ἁγιασμοῖς , εἰς 
µίαν συνιοῦσι χυριότητα χαὶ θεότητα. "O καὶ ἅλλῳ 
τιν} τῶν πρὸ ἡμῶν πεφιλοσόφηται χἀλλιστά τε xal 
ὑφηλότατα. 


Φασὶ δὲ xa) οἱ τὴν ἐκχλησιαστ χὴν Ἱστορίαν 
αυντάξδαντες, ὅτι λιτανεύοντος τὀῦ iv Κωνσταν- 
τινουπόλει λαοῦ, διά τινα θεήλατον ἀπειλὴν, ἐπὶ 
Ἡρόχλου τοῦ ἀρχιεπισχόπου γεγενηµένην , συνέδη 
ἁρπαγῆναι παιδίον Ex τοῦ λαοῦ, χαὶ οὕτω μυηθῆναι 
ὑπ ἀγγελιχῆς τινος διδασχαλίας τὸν Τρισάγιον ὕμνον, 
"Ἅγιος ὁ θεὸς, "Αγιος ἰσχυρὸς, "Αγιος ἀθάνατος 
ἀ λέησον ἡμᾶς' xaX αὖθις ἐπιστραφέντος τοῦ παιδίου, 
xaX τὸ μυηθὲν ἁπαγγείλαντος, σαι bv ὕμνον ἅπαν τὸ 
πλῆθος, xal οὕτω χοπάσαι τὴν ἀπειλήν. Καὶ ἓν τῇ 
ἁγίᾳ δὲ, xai µεγάλῃ, καὶ οἰχουμενικῇ τετάρτῃ συν- 
όδῳ, τῇ ἐν Χαλκηδόνι qnt, οὕτως ὑμνηθῆναι ὁ τρισ- 
άγιος οὗτος ὕμνος mapabébotat* οὕτω γὰρ τοῖς πε- 

“πραγμένοις » τῆς αὐτῆς ἁγίας συνόδου ἐμφέρεται * 


! | Cor. vin, 5. * Orat, $9. * Rom. rx), ὅθ. 


* 


gacitas. Nos quippe illud, sanctus Deus de Patre 
accipimus : non quod ipsi soli divinitatis assigue- 
mus nomen. Nam et Filium, et Spiritum sanctum 
Deum agnosciinus. Itidem illud, sanctus fortis, Fi- 
lio tribuimus : non quod P'atrem et Spiritum san- 
ctum virtute spoliemus. Ac denique illud , sanctus. ' 
immortalis , Spiritni sancto ascribimus: nóu vut 
Patrem et Filium ab immortalitate excludamus, 
sed ut in unaquaque persona omnia divina nomina 
simpliciter εἰ absolute sumamus, divinum scilicet 
Apostolum imitantes, cujus hiec verba suut: Nobis 
autem unus Deus. Dater, 68 quo omnia, et nos ex 
ipso ; el unus Dominus Jesus. Christus, per quem 
omnia, el nos per ipsum: οί unus Spiritus 
sanctus, iu quo omnia, et nos ín ipso |. ltemque 
Gregorium * illum Theologum ad hunc. modum 
loquentem : Nobis autem unus Deus Paler, ex quo 
omnia ; et unus Dominus Jesus Christus, per quem 
omnia ; et unus Spiritus sanctus, in quo omnia : 
his voculis, ex quo, per quem, et in quo, non scin- 
dentibus naturas (neque enim alioqui przpositioues 
ille, aut nominum ordines unquam mutareutur), 
verum unius ac inconfuse nature proprietates 
exprimentibus. Idque liquet ex eo quod rursus in 
unum colliguntur, si modo quispiam illud apud 
Apostolum haud negligenter legat: Ex ipso, et 
per ipsum, et in ipso sunt omnia, ipsi gloria in σα- 
cula seculorum. Amen *. 

Nam quod non de Filio duntaxat, scd de san- 
cta Trinitate dictus sit ter sanctns hymnus, te- 
stantur divinus sacerque Athanasius , Basilius, et 
Gregorius, ac totus Patrum a Deo afflatorum cho- 
rus ; nempe quod sancta illa Seraphim per trinam 
sanclitatem, (res superessentialis divinitatis pere 
sonas nobis indicent ; per unam autem domina- 
tionem, unam divine Trinitatis substantiam , im- 
perianmque declarent. Ait quippe Gregorius Theo- 
logus : Sic porro Sancta sanctorum, quis etiam 
a Seraphim obteguntur, ac tribus sanctificationibus 
celebrantur, in'unam doniinationem et divinitatem 
conveniunt ; id quod et alius quispiam majorum 
nostrorum pulcherrime ac sublimissime edisse- 
ruit. : 

Trisagii traditio, sub Proclo pontifice. — Jam vero 


D narrint ecclesiastice historiz seriptores , cum 


plebs Constantinopolitana, Proclo archiepiscopum 
agente, minaci quadam immissa divinitus tempe- 
state conterrito, supplex Deo preces adhiberet, 
puerum quemdam e plebe in sublime raptum, an- 
gelis quibusdam magistris Trisagium hnnc hymnum 
didicisse: Sanctus Deus, Sancius fortis , Sanctus 
immortalis, miserere nobis. Cumque loco suo puer 
redditus id quod didicerat, retulisset, multitudi- 
nem universam hymnura hunc cecinisse, atque hoc 
pacto imminentem calamitatem quievisse. Quin in 
sancto magnoque, et universali quarto illo conci- 
lio, quod Chalcedone coactum est, iia. cantatus 


1059 EUTHYMIIL ZIGADENI 1060 
(uisse hic ,hymnus traditur; quemadmodum 1n A γέλως οὖν ὄντως xal παΐγνιον, τὴν δι’ ἀγγέλων µυη- 


sanctae hujus synodi actis recitatur. Quamobrem 
ridiculum prorsus et ludicrum fuerit , canticom 
istud Trisagium ab angelis acceptum, ingruen- 
tiumque walorum depulsione firmatum, quod con- 
"ferta sanctorüm Patrum synodus comprobavit, 
zquio.et Serapbim pridem cecinerant, velut 
quo tres deitatis person exprimerentur, Cnaphei 
iniqua opinatione, quasi ille Seraphim antecelle- 
ret, pedibus proculcari, aut saltem emendari. Proh 
insignem arrogantiam, ne dicam amentiam ! Nos 
vero (rumpantur licel. etiam dzemiones) ita dici- 
mus : Sancius Deus, Sancíus fortis, Sancius im- 
mortalis, miserere nobis. 


Ejusdem adsersus eos, qui dicuni, si. duas habet 


homo matwras et actiones , necesse. est , tres in B 
Christo naturas εἰ totidem actiones asserere. (αρ. 
80. . 


.. Singuli quidem homines cum binis naturis anima 
nimirum et corpore constent, easque in se immu- 
tabiles servent, bínze merito dicuntur nature. 
Utraque enim etiam post conjunctionem naturalem 
servat proprietatem. Neque enim corpus immor- 
tale, sed interitum sentiens. Neque mortalis anima, 
sed immortalis. Quod si unius aliquando nature 
homo dicitur, naturze vocabulum pro specie acci- 
pitur. Negamua enim natura differentia hominem 
ab homine discrepare, sed eamdem omnes homines 
habere censtitutionem , cum ex anima et corpore 
compositi sint, et binas singuli naturas absolvant, 
et sub unam omnes definitionem ealant. Ac ne illud 
quidem falsum est, cum rerum omnium procrea- 
tarum, quod generate vint, naturam unam appellat 
sacer Athanasius, in ea oratione, quam adversum 
illos scripsit, qui Spiritui sancto maledicunt, lo- 
quens ad bunc modum: Rebus omnibus" procreatis 
prestare Spiritum sanctum, et ab eorum, qua facta 
sunt, nalura diversum esse, divinilatisque proprium, 
635 hoc rursum possumus intelligere. Cum igitur omnis 
homo ex anima et corpore compositus ait, idcirco una 
dicitur hominum nalura. Αἱ in. Domini persona. na- 
turam unam dicere non possumus, eum. wiraque na- 
tura eliam post conjunctionem naturalem proprieta- 
tem coneervet. Porro Chrisierun species inveniri non 
potest, neque enim [nit alius Clnistus , qui exedivi- 
nitale alque humanitate Deus idem sil et homo. El 
rursum, Non est. idem. secundum hominis speciem, 
unum et unum, quantum ad anima el corporis essen- 
liam pertinet. Nam unum secundum hominis speciein 
significal eam, qua est in omnibus hominibus simili- 
tudinem. Unum tero quantum ad anima αἱ corporis 
essentiam pertinet, eo. ipso, quod est, ledit, cum ca 
plane ad ; ihilum redigat. Aut enim unum in alterius 
essentiais commulabitur, aut ex. diversis diversum 
fiet, et utraque mutabuntur, aut. si propriis in ter- 
minis munserint, due erunt natura. Non euim essen- 
lie ratione idem est corpus cum eo, quod est incor- 
poreum. Quare non est necesse, ut qui non propter 
eamdem essentiie corporis et anim:e qualitatem, scd 


θεῖσαν, χαὶ τῇ τῆς ἐἑπαγωγῆς λήξει πιστωθεῖσαν , 
xai τῇ τοσῶνδε τῶν ἁχίων Πατέρων συνόδῳ χυρω- 
θεῖσάν τῃ xal βεδαιωθεῖσαν"» χαὶ πρὀτέρον ὑπὸ τῶν 
Σεβαφὶμ. ὑμνηθεῖσαν τρισάχιον ᾠδὴν, ὡς τῆς τρισ- 
υπ,στάτου θεότητος ἐμφαντιχὴν, vfj τοῦ χναφέως 
οἵον χαταπατηθΏναι ἁλόγῳ οἱήσει, xat δήθεν διορθω- 
θήναι, ὡς τῶν Σεραφὶμ ὑπερθάλλοντος. "AJ & της 
αὑθαδείας, ἵνα μὴ λέγω τῆς ἀνοίας ! 'ἨἩμεῖς δὲ xal 
οὕτω φαμὲν , χᾶν δαίμονες διαῤῥαγνυνται "Άγιος 
d θεός, Ἅγιος ἰσχυρὸς, Ἅγιος ἀθάνατος, ἐλέησον 


Too αὑτοῦ πρὸς τοὺς «Ἰόγοντας, εἰ δύο φύσεων 
xal &repye«ov d ἄνθρωπος, ἀνάγχη dx ἄρ στοῦ 
τρεῖς σεις «έχει, καὶ τοσαύτας πάλιν 
ἐγνεργείας. KspdA. «’. 

'O μὲν καθ) ἕχαστα ἄνθρωπος Ex δύο συγχεί- 
µενος φύσεων, φυχῆς τε xal σώματος, xal ταύτας 
ἁμεταθδλήτους ἔχων Ev. ἑαυτῷ, δύο φύσεις εἰχότως 
λεχθήσεται. Σώζει γὰρ ἑχατέρων xai μετὰ τὴν 
ἕνωσιν τὴν φυσικὴν ἰδιόίητα. Οὔτε γὰρ ϱὸ opa 
ἀθάνατον. ἀλλὰ φθαρτὸν, οὔτε fj duyh) Svnth. ἁλλ' 
ἀθάνατος. ΕΙ δὲ λἐνοιτό ποτε μιᾶς φύσεως ὁ ἄνθρω- 
Toc, ἀντὶ τοῦ εἴδους τὸ τῆς φύσεως ἁαχραλαμθάνεται 
ὄνομα, λεγόντων ἡμῶν, ὅτι οὐ διαλλάττει ἄνθρωπον 
ἀνθρώπου κχατά τινα φύσεως διαφορᾶν, ἄλλᾶ τὴν 
αὖ ἣν σύστασιν ἔχοντες πάντες οἱ ἄνθρωποι, xal 
ἐχ φυχῆς ^ συντεθειµένοι xol σώματος, xal 800 
ἕχαστος φύσει; τελοῦντες, ὑφ᾽ ἕνα πᾶντως ὅριαμὲν 
ἀνάγονται,. Καὶ οὗ παράλογον τοῦτο, ὁπότε xai 
πάντων τῶν κτιστῶν ὡς γενητῶν, μίαν φύσιν ὁ 
ἱερὸς ᾿Αθανάσ-ος ἔφησεν ἐν τῷ χατὰ τῶν βλασφη- 
μούντων τὸ ἅγ.ον Πνεῦμα λόγῳ οὑτωσὶ λέγων - "Oti 
δὲ ἄνω τῆς κτἰσεώς ἐστι τὸ Πνεῦμα τὸ ἅχιον, 
καὶ d.llo μὲν παρὰ τὴν τῶν γενηεῶν φύσιν͵ 
ἴδιον δὲ τῆς θεότητος, ἔξεστι πἀ1ιν συνιδεῖν. 
Ἐπεὶ οὖν πᾶς ἄνθρωπος ix ψυχῆς xal σώμα- 
tác ἐστι συντεθωµένος, κατὰ τοῦτο µία φύοις 
τῶν ἀνθρώπων Aérscas * ἐπὶ δὲ τῆς ὑποσεάσεως 
τοῦ Κυρίου Aéreww οὐ δυνἀάµεθα μίαν φύσιν. 
AT τε γὰρ φύσεις σώζουσι καὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν 
ἑκάστη τὴν ρυσικὴἠν ἰδιύτητα, καὶ eldoc Χριστῶν 


p οὖκ foc εὑρεῖν. Οὐ γὰρ ἐγένετο ἆ 11ος Χριστὲς 


kx θεότητός τε καὶ ἀνθρωπότητος, Θεός τα aa: ἄν- 
θρωπος ὁ αὐτός. Καὶ πάλιν’ Οὐ εαυτόν ἐστι τὸ sux" 
εἶδος τοῦ ἀνθρώπου ir, καὶ τὸ κας οὐσίαν ψνχῆς 
τε xal σώματος &r. Τὸ μὲν γὰρ κατ εἶδος τοῦ ár- 
θρώπου £r τὴν ἐν πάσι toic ἀνθρώποις ἀπαραλα- 
ξίαν ἐνδείκνυται ' τὸ δὲ κατ) οὐσίωφ νυχῆς uel 
σώμαεος &r αὐτὸ t0 εἶναι αὐτῶν Συμαένεται, 
εἰς ἀνυπαρξίαν» avrà 2arte An ἆγον. ^H Τὰρ tà 
iy µεταποιηθήσοται εἰς τὴν τοῦ étépov οἱσίαν, 
ἢ ἐξ ἑτέρω» ἕερον Τενήσαται, xal ἁμφότερα 
εραπήσονται, ἢ ἐπὶ τῶν Blur Ope άνοντα, 
δύο φύσεις ἔσονται. Οὐ γὰρ ravcór πατὰ tor 
τῆς οὐσίας Aóror tó σῶμα τῷ ἀσωμάεφ. 0x 
ἀνάγκη τοίνυν ἐπὶ τοῦ ἀνθρώπου μίαν φύαιν Ayo» 


1961 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XVI. 


1063 


τας, οὗ διὰ τὸ ταυνὸν τῆς οὐσιώδους ποιότητος À propter similitudinem individuorum, que sub 


Ψυχῆς τε καὶ σώματος, ἀλλὰ διὰ τὸ ἁπαράλ- 
λαχτον τῶν ὑπὸ «b εἶδος ἀναγομένω» ἀτόμων, 
μίαν καὶ ἐπὶ Χριστοῦ λέγειν φύσιν, ἔνθα εἶδος 
περιαεχτιχὸν πολλὼν ὑπρσατάσεων οὐκ ἔατιν. "Ect 
tà πᾶσα σύνθεσις dx τῶν πτροσεχῶς συντε- 
θέντων σνντεθεῖσθαι λέγεται. OO. γὰρ λέγομεν τὸν 
οἶκον ix γῆς xal ὕδατος. xal τῶν ἄλλων Guvte- 
θεῖσθαι, ἀλλ’ Ex λίβων xal ξύλων. Ἐπεὶ ἀνόγχη καὶ 
τὸν ἄνθρωπον λέγειν Ex. πέντε τοὐλάχιστον σνυγκεζ- 
σΊαι φύσεων, ἔχ τε τῶν τεσσάρων στοιχείων καὶ 
τῆς ψυχῆς. Οὕτω xzl ἐπὶ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ 

Χριστοῦ οὗ τὰ µέρη τῶν μερῶν σχοποῦμεν, ἀλλὰ τὰ 

προσεχὼῶς συντεθέντα, θεότητἁ τε χαὶ ἀνθρωπό- 

τητα. Ἔτι δὲ εἰ δύο φύσεις τὸν ἄνθρωπον λέγοντες, 
ερεῖς φύσεις ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ λέγειν ἀναγχασθησό- 
µεθα, xat ὑμεῖς kx δύο φύσεων «by ἄνθρωπον λέ- 

Υοντες, lx τριῶν φύσεων τὸν Χριστὸν δογµατίζετε, 

ὁμοίως xai περὶ ἐνεργειῶν. Κατάλληλον γὰρ ἀνά- 

Υχη τῇ φύσει τὴν ἑνέργειαν εἶναι. Ὅτι δὲ δύο φύ- 

σεων ὁ ἄνθρωπος λέγεταί τε xal ἔστι, µάρτυς ὁ 

Θἐο)όγος Γρηγόριος, οὕτω λέγων, Διττῶν δὲ ὄντων 

ἡμῶν, Ex ψυχῆς xaX σώματος, xai τῆς μὲν ὁρατῆς, 

εῆς δὲ ἀοράτου φύσσως, διττ] xai fj χάθαρσις δι’ 
ὕδατός τε χα) Πνεύματος. » 

Tov αὐτοῦ πρὸς τοὺς ἑρωεῶντας, εἰ δύο φύσεις 
ἐγέννησεν ἡ dra θεοτόχος, καὶ ei δύο φύσεις 
ἐπὶ σταυροῦ ἑχρέμαντο. KsodA. 6’. 

Φύσεως μὲν ἔστι τὸ ἀγένητον χαὶ τὸ γ:νητὺν διὰ 


τοῦ ἑνὸς v Υραφόμενον, ὅπερ δηλοῖ τὸ ἄχτιστον xa C 


χτιστόν * τὸ δὲ ἀγέννητου xal γεννητὸν οὗ φύσεως, 
ἀλλ ὑποστάσεως, τοι τὸ μὴ γεννηθῆναι, xal τὸ 
ΤεννηθΏναι, ἅπερ διὰ τῶν δύο vv ἐχφέρεται. "Ἔττιν 
οὖν ἡμῖν θεία φύσις ἀγένητος, Ἠτοι ἄχτιστ c. Πάντα 
δὲ τὰ μετὰ τὴν θείαν φύσιν γενητὰ, Ώτι χτιστά. 
Θεωρεῖται *olvuv kv τῇ θείᾳ xol ἀχτίστῳ φύσει τὸ 
μὲν ἁγέννητον ἐν τῷ Πατρὶ, οὗ γὰρ ἐγεννήθη, τὸ 
δὲ γεννητὸν ἐν τῷ Ylo, ἐκ Βατρὸς γὰρ ἀῑδίως ve- 
γέννηται, τὸ δὲ ἐχπορευτὸν bv τῷ ἁγίῳ Πνεύματι. 
Ἑκάτφου δὲ εἴδους ζώων «à πρῶτα ἁγέννητα, ἀλλ' 
οὐχ ἁγένητα. Γεγόνασι γὰρ ὑπὸ «o0 δημιουργοῦ, 
oox ἐγεν,ήθησαν δὲ ἐξ ὁμοίων. Ρένεσις μὲν γὰρ 
κτίσεώς ἐστι γέννησις δὲ ἐπὶ μὲν θεοῦ ἐχ μόνου 
Πατρὸς ὁμοουσίου Υἱοῦ πρόοδος, ἐπὶ δὲ τῶν χτισµά- 


unam speciem reducuntur, unam in homine natu- 
ram dicunt, unam ítem in Christo naturam asse- 
rant, ubi uua natura plures non cemplectitur per- 
sonas. Preterea omnis compositio ex proxime 
componentibus conficitur. Neque enim dicimus, 
domum ος terra, et aqua, et reliquis elementis; 
componi, sed ex lapidibus et lignis. Alioqui: necesse . 
sit et hominem ex quinqne saltem nataris composi- 
tum affirmare, nempe ex quatuor elementis et 
anima. Sie et in Domino nostro Jesu Christo non 
partes partium , sed qu» proxime componant, 
nempe divinitatem et hmanitatem consideramus. 
Ad hzc $i duas in homine mnataras dicimus, tres in 
Christo naturas dicere cogemur. Et vos, qui duabus 


B e naturis bominem constare dieitis, ex tribus na-. 


turis Christum constituitis. Idem de actionibus in- 
telligitur, necesse enim est, ut actio natursze mutuo 
respondeat. Hominem antem duas dici debere na- 


turas testis est Gregoríus Theologus, ita lequens, | 


Sed cum duplices símus, hoe est, ex anima corpo 
reque constemus , ex naturz nimirum visibili et. 
invisibili, duplex est item exzpurgatio, nempe per 
aquam et spiritum. 


Ejusdem ad eos qui quarunt, utrum sancta Del Ge- 
mitriz duas naturas genuerit, εἰ utrum due natura 
in cruce pependerint. Cap. 99. 

Factum, et non factum, quod erestum, increa- 
tamque significat, ad naturain. refertur. Genitom 
autem et ingenitum uon sd naturam, sed ad per- 
sonam. Natura igitmr divina increata est. Omnia 
vero post naturam divinam facta crestaque sunt. 
Itaque in matura divina atque Increata ingenitum 
quidem in Patre consideratur, neque enitn genitus 
e9i, genitum autem in Filio, ex Patre enim ab 
zlernitate genitus est. Procedens vero consideratur 
jn Spiritu sancto . Cujusque speciei animalium 
prima generata nou sunt, ab opifice enim facta 
sunt Deo, non autem ex similibus prognata. Fieri 
enim ad res pertinet procreatas. Gigni autem ad 
Deum Filium, qui ex solo Patre ejusdem esseutize 
genites est. [psz vero res procreatme ex conjun- 
cone maris et feminz generantur personam ha- 


των ἡ ix συναφείας ἄῤῥενός τε xal θηλείας óuooo D bentes cjusdem essentise. Ex quo intelligimus, gigni 


σίου ὑποστάσεως πρόοδος. "Οῦεν γινώσχοµεν, ὡς 
oüx ἔστι φύσεως τὸ Υεννᾶσθαι, ἁλλ᾽ ὑποστάσεως. 
Ei yxp φύσεως ἦν, οὐκ ἂν àv τῇ αὐτῇ φύσει v) 
γεννητὸν ἐθεωρεῖτο, xai τὸ ἀγέννητον, Ὑπόστααιν 
τοίνυν ἐγέννησεν ἡ ἁγίᾳ «Θεοτόκος, ἐν δυσὶ γνωριζο- 
μένην ταῖς φύσξσε, θεότητι μὲν ἐκ Πατρὺς vevvn- 
θεῖσαν ἀχρόνως, Ev. ἑσχάτων δὲ τῶν χρόνων ἐξ αὐ- 
τῆς σαρχωθεῖσαν, χαὶ σαρχὶ τικτομένην. ᾿Οµοίως 
xai περὶ τῆς σταυρώσεων  ἀναστάσεώς τε, xai 
ἀνιλήφεως. O0 «φύσεως γὰρ ταῦιά ἔστιν, ἀλλ 
ὑπ,στάσεως. Ἔπαθεν οὖν ὁ Χριστὸς ἐν δυσὶ 
φύσεσιν ὢν τῇ παθητῇ φύσε', χαὶ ἑσταυρώθη σαρχὶ 
ἐπὶ «οῦ σταυροῦ χρεµάµενος, καὶ οὗ θεότητι. 
Ἐγευνίθη τοίνυν ὁ θεὺς Λόγος ἑνανθρωπήσας capxt, 


Bon ad naturam, sed ad personam perltioere. Nam 
ϱἳ ad naturam pertineret, in eadem natura geni- 
tum et ingenitum non consideraretur. Sancta 
igitur Dei Genitrix personam genuit duabus ín na- 
turis declaratam, qux ex Patre quidem, quantuin 
ad divinitatem pertinet, sine tempore genita est ; 
in extremis autem temporibus ex ipsa Virgine car- 
nem assumpsit, et carne nala est. Idemque dicitur 
de cruciflxíone, et resurrectione, et assumptione. 
H:ec enim non ad naturam referuntur, sed ad per- 
sonam. Christus igitur duabus in naturis exsistens 
passus est natura patibili, et cruciflxus est, et in 
cruce pepeudit carne, non autem divinitate. Itaque 
genitus est Deus Verbum hominem fhduens carne. 


1003 


EUTHYMII ZIGADENI 


1064 


Et crucifixus est carne, et mortuus est carne, divi- Α xal ἑσταυρώθη σαρχ], καὶ ἀπέθανε σαρχὶ, ἀπαθοῦς 


nitate ipsius impatibili permanente. 
Ejusdem ez cap. 15. 

Quamobrem Dei Verbi naturam carnem assum- 
psisse, aut earni conjunctam esse dicimus. Verbi 
autem naluram carne passam nonduni audivimus. 
Sed Christum carne passum didicimus. ftestat 
igitur, ut dicamus, carnem assumpsisse, nihi] aliud 
esse, nisi carni esse conjunctum. Carnem vero fa- 
cium Verbum, ipsam Verbi personam sine muta- 
tione factam esse carnis personam. Et Deus homo 
factus, et homo Deus dicitur. Divinitas vero homo 
facta, aut howinem induta nullo modo dicitur. At 
divinitatem humanitati conjunctam jn una ipsius 
personarum didicimus. Deum item formam, aut 
essentiam accipere alienum, aut nostrum est. Ac 
singulis quidem personis convenit nomen hoc 
Deus. Divinitatem vero personam dieere non pos- 
suinus. Divinitatem enim Patrem solum, aut solum 
Filium, aut Spiritum sanetum dici non accepimus. 
Divinitatis enim naturam significat, Deus vero 
etiam communitatem naturz declarat, et. singulis 
personis denominative tribuitur, quemadmodum et 
homo. Deus eniin est qui divinam habel naturam, 
et homo, qui humanam. lllud prxterea sciendum 
est, Patrein. et. Spiritum sanctum nulla ratione 
carnis assumpte a Verbo fuisse participes, nisi di- 
vino vaticinio, et approbatione, et voluntate. 


*hp, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον κατ οὐδένα τρόπον τῇ σαρχώσει τοῦ 


µεινάσης αὐτοῦ τῆς θεότητος. 
Tov αὑτοῦ ἀπὸ xegaJalov ος’. 

"O*t μὲν οὖν fj φύσις τοῦ Λόγου ἐσαρχώθη ἤτοι 
Ἠνώθη σαρχὶ, εἴρηται * φύσιν δὲ τοῦ Λόγου παθοῦ. 
σαν σαρχὶ οὐδέπω xal νῦν ἀχηχόαμεν * Χριστὸν δὲ 
παθόντα σαρχὶ ἰδιδάχθημεν. Λείπεται τοίνυν εἷ- 
πεῖν, ὅτι τὸ σεσαρχῶσθαι μὲν ἠνῶσθαί ἐστι σαρχὶ, 
τὸ δὲ σάρχα γενέσθαι τὸν Aóyov αὑτὴν την τοῦ Δό- 
You ὑπόστασιν ἀτρέπτως γενέσθαι τῇ sapxi ὑὃπό- 
στασιν. Καὶ ὅτι μὲν ὁ θεὺς ἄνθρωπος γέγονε, xal 6 
ἄνθρωπος θεὺὸς, εἴρηται ὅτι δὲ fj θεότης ἄνθρωπος 
Ὑέγονεν, 3) ἑσαρχώθη, ἢ ἐνηνθρώπησεν, οὐδαμῶς 
ἀχηχόαμεν. "Ότι δὲ 1, θεύτης ἠνώθη τῇ ἀνθρωπέ» 
τητι Év jud. τῶν ἑαυτῖς ὁχοστάτεων, µε µαθήχαµεν, 
xal ὅτι ὁ θεὸς μορφοῦται, τοι οὐαιοῦται τὸ ἀλλέ- 
τρ:ον, ἤγουν τὸ xa0' ἡμᾶς, εἴρηται. Ἑφ) ἑχάστης 
μὲν γὰρ τῶν ὑποστάσεων τὸ θεὸς ὄνομα τάττεται" 
θεότητα δὲ τὴν ὑπόστασιν εἰπεῖν οὐ δυνάµεθα. θτό- 
τητα Ὑὰρ τὸν Πατέρα µόνον, 3 τὸν Υἱὸν µόνον, ἢ 
µόνον τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον οὖχ ἀχηχόαμεν. θεότης 
μὲν γὰρ τὴν φύσιν δηλοῖ, τὸ δὲ Πατὴρ τὴν ὑπόστα- 
σιν, ὥσπερ xal ἀνθρωπότης τὴν φύσιν, Πέτρος δὲ 
την ὑπόστασιν. θεὸς δὲ xal «9 χοινὸν τῆς φύσεως 
σηµαίνει, καὶ ἐφ᾽ ἑκάστης τῶν ὑποστάσεων τάττε- 
ται παρωνύμως, ὥσπερ καὶ τὸ ἄνθρωπος. θεὸς 
Yáp ἐστιν ὁ θείαν ἔχων φύσιν, xal ἄνθρωπος ὁ 
ἀνθρωπίνην. Ἐπὶ πᾶσι δὲ τούτοις ἰστέον, ὡς ὃ Ila- 
Λόγου χεχοινωνήχασιν, el μὴ 


χατὰ τὰς θεοσηµείας, καὶ κατ εὐδοχίαν xal βούλησιν. 


Ejusdem. Cap. 90. 

Ipsum Dei Verbum omnia carne sustinuit, divina 
et sola ipsius natura impatibili permanente. Nam 
anima quidem, utpote patibilis, cum corpus lace- 
raretur, ipsa quoque simul cum lacerato corpore 
angebatur et patiebatur. Divinitas autem, utpote 
impatibilis, una cum illo non patiebatur. lllud item 
sciendum est, nos dicere Deum carne passum, di- 
vinitatem vero carne passam, aut Deum per ear- 
nem passum nullo modo. Nam si, cum arborem 
securis secet, dum illustratur a sole, non secatur 
ipse sol, neque patitur, quanto magis impatibilis 
Verbi divinitas per personam carni conjuncta, carne 
patiente, mansit impalibilis? Non est autem nme- 


Tov αὐτοῦ. Kepá.laror Lh. 

Αὐτὸ; ὁ τοῦ Θεοῦ Aóyo; πάντα ὑπέμεινε σαρχ) 
τῆς θείας χαὶ µόνης αὐτοῦ φύσεως ἀπαθοῦς με. 
Ναύ onc. Ἡ μὲν γὰρ φυχὴ παθητὴ 0031, τοῦ 
σωματος ταµνοµένου, καὶ αὐτὴ τεμνομένῳ συνή- 
λγει, xal συνέπασχε τῷ σώματ.. ἡ δὲ Θεότης 
ἀπαθὴς οὖσα οὐ συνέπασχεν «019. Ἱστέον δὲ ou 
Orb; σαρχὶ μὲν παθόντα φαμὲν, θεότητα δὲ 
σαρχὶ παθοῦσαν, Ἱ θεὺν διὰ τῆς σαρχὸς παθόντα 
οὐδαμῶς, El γὰρ ἡλίου δένδρῳ ἐπιλάμποντος. el 
ἀξίνη τέµνοι τὸ δένδρον, ἄτμητος καὶ ἀπαθὴς 
διαμένει ὁ fu, πολ)ῷ μᾶλλον $$ ἀπαθὴς c 
Λόγου Θεότης καθ) ὑπόστασιν ἠνωμένη capa 
τῆς σαρχὸς πασχούσης, ἀκαθὴς διέµεινεν. ουκ 


cesze, ut exempla sic omnino similia sint, ut nihil D ἀνάγχη δὲ παντελῶ:, xal ἀνελλιπῶς ἑοιχέναι τὰ 


desit. Sed in exemplis et similitudo et diversitas 
consideratur. Quod enim in omnibus simile est, 
nou exemplum. sed. idem est. 


liem adversvs eos, qui unam. in Christo naturam 

asserunt. Diversorum aliorum Patrum. 

In quacstionibus suis Eutychianiste disputant ad 
bunc wodum : Si dus sunt in Christo naturz, du» 
erunt et hypostases, Neque enim natura ulla siue 
persona. Atque ita duo prorsus erunt Filii. Respon- 
demus, hypostasim aut personam (ul in sancta 
Trinitate, et angelis οἱ hominibus) significare, aut 
exsistentiam, ut in rebus, quu quoquo modo sunt, ad 


napabelyuata, ἀλλ᾽ bv τοῖς παραδείγµααι καὶ 9b 
ὅμοιον θεωρεῖσθαι, xal τὸ παρτλ)αγμένον. Τὸ γὰρ 
ἐν ἅπασιν ὅμοιον ταυτὺν ἂν tin, καὶ οὗ παρά- 
δειγµα. 


"Er κατὰ Μονορυσιτῶν» ἑτέρων Πατέρων διαφό- 
ρω». 

Ἄπορουσιν Εὐτυχιανισταὶ λέγοντες» El δύο φύσεις 
ἐν Χριστῷ, δύο xal ὑποστάσεις Ecoveat *. οὐ Υάρ ἐστι 
quate ἀνυπόστατος * xat οὕτω 870 πΆντως Yol. Πρὸς 
οὓς ἀντιλέγομεν, ὅτι τῶν ὑποστάσεων αἱ μὲν cle 
προσωπικαὶ, τουτέστι προσώπων σημαντιχαὶ , dà; 
ἐπὶ τῆς ἁγίας Τρ.άδο; xal τῶν ἀγγέλων, καὶ τῶν 
ἀνθρώπων) αἱ δὲ ὑπαρκτικαὶ, ὡς ἐπὶ τῶν ἑτωσδή- 


1065 


PANO?L!A DOGMÁATICA, — TIT. XVI. 


1000 


ποτε ὄντων πραγμάτων πρὸς ἀντιδιαστολὴν τῶν Xv- À earum qux» non suat, di(f:zrcutiam. Quamobrem 


νπάρχτων. "O0sv ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ πρυσωπικὴν μὲν 
µίαν ὑπόστασίν φαµμεν, ὑπαρχτικὰς δὲ xai δύο 1έ- 
γειν οὐκ ἀχίνδυνον, ἵνα μὴ θατέρα» τῶν kv αὑτῷ 
φύτεων ἀνύπαρχτον εἴπωμεν. Ὑπαρχτιχὴν μὲν γὰρ 
ὑπύστασιν ἐπὶ πάσης φύσεως εὑρήσομεν, προσωπι- 
xiv δὲ οὖκ ἐπὶ πάσης. "Alkw; τε ἡ τοῦ Χριστοῦ 
τροτωπιχὴ ὑπόλτασις ἁμφοτέρων αὐτοῦ τῶν φύσεών 
ἐστιν ὑπόστασι;ς. ᾿Απ)ῆ γὰρ οὖσα γέγονε σύνθετος. 
Καὶ ἡ μὲν 0:'a αὐτοῦ φύτις ἰδιοῦπόστατος, 1j δὲ àv. 
θρωπίνη οὔτε ἀνυπόστατος, οὔτε ἱδιοῦπόστατος, ἀλλ) 
ἑνυπόστατος, ὡς Ev τῇ θείᾳ ὑποστάσει. 


Δ.αθάλλουσι «ἣν Σνάδα, ὡς πρώτην οὖσαν διαίρε- 
αι», εὖὐθὺς μετὰ τὴν µονάδα προσαπαντῶσαν, χαίτοι 
συνάφειαν οὖσαν μᾶλλον δύο μονάδων, καὶ τὴν συλ- 
ληπτικὴν ἑαυτῆς δύναμιν εὐθὺς παριστῶσαν. Οὐ γὰρ 
διαίρεσιν μονάδων τὸν ἀριθμὸν, ἀλλὰ τοὺναντίον σω- 
ῥείαν μονάδων οἱ περὶ τὰ τοιαῦτα δεινοὶ ὡρίσαντο. 
Fl μὲν ΥΣρ εἴπωσιν, ὅτι dj τῶν δύο εἰ; τὰ ἐξ ὧν συνε- 
£405, ἀνάλνσις δ.αιρεῖ τὴν ἔνωσιν, ice xas' ἐπίνο.αν 
εἴτε xav' ἑνέργειαν γένηται, εἰχότα ἴσως ἑἐροῦσι;" 
µένουσα δὲ ἐφ᾽ ἑαυτῆς fj, δυὰς οὐχ ἔστι «op, οὐδὲ 
μονάδων διαίρετις, εἰ pt xal μᾶλλον ἕνωσις αὐτῶν 
καὶ σννάφεια. 'H váp τοι qoot; τοῦ ἀριθμοῦ xa6* 
ἑαυτὴν οὔτε διαιρεῖν πέφυχεν, οὔτε συνάττειν, ἀλλ᾽ 
ἀμφοτέρων ἐστὶ ὀξκτικὴ χατὰ τὸν λόγον τοῦ χρω- 
µένου. Οὔτε γὰρ τὸ δίπηχυ ξύλον διεῖλεν ὁ ἀριθμὸς 


τῶν 020 πήχεων, ἀλλ’ οὐδὲν ἧττον xal μετρηθὲν ἔχει C 


τὸ συνεχές * οὔτε οἱ δέχα µόδιοι τοῦ σἰτου διῃρέθη- 
σαν, ὅτι ἐμετρίθησαν. Αλλά xal ὁ Κύριος δώδεχα 
ὥρας τῆς ἡμέρας εἰπὼν οὐ διεµέρισε τὴν ταύτης 
συνέχειαν. Καὶ ὁ ᾿Απόστολος δὲ εἰρηχὼς, Πο..1ὰ 
páéAn, iv δὲ copa, οὐ διέτεµε τὰ µέλη. Καὶ ὁ φῄ- 
σας, Πάντα τὰ ὁστᾶ µου ἑροῦσι. Κύριε, Κύριε, εἰς 
ὅμοιός σοε; οὐ διεῖλε τὰ ὁστᾶ αὐτοῦ. El δὲ cb δώ- 
δεχα, χαὶ τὸ πολλὰ, xal τὸ πάντα, ἵνα τἆλλα παρῦ- 
μεν, ἀριθμοῦ προδήλως ὄντα σημαντιχὰ, οὐδεμίαν 
πεποίηνται διαἰρεσιν, τίς fj ἁποκλήρωσις τοῦ µόνον 
τὸν δύο ἀριθμὸν ὡς διαιρετιχὸν διαδάλλεσθαι, ἡμῶν 
μάλιστα d, οὐκ ἐπὶ διαιρέσει τῶν ἓν Χριστῷ qU- 
σέων τοῦτον λαµθχνόντων, ἀλλὰ πρὸς µόνην δήλω- 
σιν τῆς τούτων διαφορᾶς, καὶ ἔνδειξιν σαφῃ τοῦ µέ- 
νειν αὐτὰς ἀτρέπτους xal ἀσυγχύτους μετὰ τὴν 
ἀχραιφνῆ xal ἁδιαίρετον ἕνωσιν; ὅπου γε καὶ ἐπὶ 
τοῦ σώματος τρεῖς λέγοντες διαστάσεις οὐ διασπῶ- 
μεν τὸ σώμα εἰς τρία τμήματα. Ὥσπερ οὖν ἐπὶ τῆς 
μιᾶς Θεότητος dj τριὰς τῶν ὑποστάσεων οὐ διαίρεσιν 
ἀλλοτριοῦσαν ἀπ᾿ ἀλλίλων εἰσήγαγε" διαιροῦνται 
μὲν Y&p, ἀλλ ἁδιαστάτως, xal Ίνωνται μὲν, ἀλλ 
ἁσυγχύτως * bv ἀλλήλαις γὰρ ἀφύρτω; περιχωροῦσι, 
σωζοµένων τῶν ἰδιοτήτων ἑχάστης * οὕτως ἄρα xal 
ἐπὶ του ἑνὸς Χριστοῦ ἡ δυὰς τῶν φύσεων οὐ διάστασιν 
αὐτῶν ἀπετέλεσεν. 

Ai δύο φύσεις εἷς εἰσι Χριστὸς, καὶ à eI; Χριστὸς 


* Joan. x, 9. * I Cor. χι, 90, 
l'atRoL. Gg, ΟΧλΧ. 


* sal. xxxiv, 10. 


hypostasim qu:& personam significet, unam esse 
dicimus: duas vero, qua signilicent exsistentian, 
etiam concedere, non carere pericu'o affirinamus, 
(uo neutram in ipso naturam esse sine ersistentia 
demonstiremus, Exsistentiz enim hypostasim, omni. 
bus iu rebus reperiemus, personz vero hyposia- 
sim noniu omnibus. Quamobrem hypostasis Cbrisii 
personam significans, utriusque natur — ipsius est 
liypostasis ; nam cum simplex esset, est facta com- 
posita. Ac divina quidem cjus natura. propriam ha- 
bet hypostasim, liuma2na vero neque sine h ypostasi 
est, neque propriam habetliypostasim, sed in ἰιγ- 
postasi divina nimirum subsistit. 

Falso dualitatem accusant, tanquam prima divisi» 


B sit, quz statim post unitatem occurrat, cum potius: 


duaruim sit unitatum conjunctio, et suam compre- 
hendendi vim statim constituat, Numerus enim ion 
est unitatum divisio, sed potius cumulus, ut qui in 
ea faculiate praestaut, defiuiverunt, Quod si. duali- 
tais in ea, ex quibus coustat, resolutionem dividero 
co: junctionem dixerint, sive cogitatione, sive reipsa 
id flat, vere fortasse loquentur. Dualitassvero in. se 
ipsa maneus non est seciio, neque unitatum divisio, 
sed potius ipsarum conjunctio et copulatio. Quan- 
quam natura numeri per se neque dividit, neque 
conjungit, se utrumque suscipit pro ratione ill us, 
quíeo utitur. Neque euim bicubitale lignum secat 
numerus duorum cubitorum, sed quamvis dimen- 
sum sit, continuam tamen suam retinet. quant ta- 
tem. Nec decem modii tritici divisi sunt, propterea 
quod dimensi sint. Sed et Dominus. cum duodecim 
esse diceret horas diei * , non ejus divisit conti- 
nuam quantitatem. Et cum Apostolus diceret, Mu/- 
(a membra , wnum autem corpus *, membra uoo dis- 
secuit. Nec qui dixit : Omnia ossa mea dicem, 
Domine, Domine, quis similis οί * ?* divisit mem- 
bra sua. Quod οἱ illud, duodecim, et "illad, mul- 
ta, et illud, omnia, ut reliqua pretereamus, cum 
signifivent/ numerum, nullam tamen divisionem 
efficiuit, quis duorum numero $0 i singulare rounus 
μου tribuat, ut dividendi vim habeat, cum prasser- 
tin eum nos non in divisione Christi naturarum 
sdhibeamus, sed ut solam ipsarum differentiam 


D claram significemus, et ostendamus,eas sine mut:- 


tione etconfusione post veram οἱ indivisibilem con- 
junctionem permanere? Nam et in corpore licct tres 
dimensiones dicamus, non tamen ipsum corpus in 
wes sectiones dividimus. Quemadmodum igitur 
personarum trinitas non ipsarum divisionem eas 
distrahentem jn Divinitate parit; disiinguuntur 
enim, sed sine distractione , et. conjunguntur sine 
confusiune, inter δὲ enim commeant sine commi- 
s'jone, servatis singularum proprietatibus : sic et in 
Christo naturarum dualitas uon eflicit ipsarum dis- 
tractionem. 

Duz naturse sunt unus Christus, et unus Christus 


JÀ 


1061 


EUTIIYMII ZIGABENI 


est du:* nature. liem igitur est dicere, Christus Α δύο φύσεις. Ταυτὸν οὖν εἰπεῖν, "Evepyet Χριστὸς ἐν 


agit in duabus naturis secunduin alteram natura- 
rum, et altera natura agit in Christo. 

Et duabus e naturis Christum, ut ex divinitate el 
bumanitate,tauquam ex partibus totum dicimus; et 
jn duabus naturis, ut iu divinitate et humonitate ; et 
duas naturas, ut Deum et hominem, Et hoc est 
illud : Ea ex quibus , etin quibus, et quaest. 

Post duarum naturarum in Christo conjurctionem, 
non oportet dicere divisionem, sed differentiam. 
Differentia enim est ratio, qua inter «se differunt 
subjecta, Divisio vero est totius sectio, qna illa vi- 
cissim separau:ur. 

Cum anima a proprio corpore separata esset, di- 
vinitas in utrisque erat indivisibilis, quie et cor- 
pus a corruptione perpetuo liberum conservabat, et 
suimam inferis terribilem et mortis vim cverten- 
tem ostendebat. Neque enim ab eo, quod composi- 
tun e 4, id quod non. est. compositum, scinditur, 
sed contra potius conjungit composituni el. quae se- 
parata Suut, copujat, εἰ in. vitam revocat, 


ltem adversus eos qn unam in Christo naturam 
a»seiunt. Leoutài Dyzantii ez triginta capitibus cone 
tra Severum. 


CAP. I. 


Si ca qu: omnino sunt cadem, unius nature sunt, 
ct liic ipsa dicuntur una natura, quomodo que non 
sunt e»xdem omnino secundum naturam, unius erunt 
natura, aul una diceutur natura ? Atqui nunquam 


idem erit omuaino Christi divinitas et ejus humani- C 


tas. Quapropter lic unius non. erunt naturse, ne- 
queuatura una dicentur post. conjunctionem, 


CAP. ll. 


Quorum unà est natura, eorum ratio communis 
est, et quorum communis est ratio, ea. sunt. ejus- 
dem essentiae. At Christi divinitas nunquam erit 
ejusdem essentiz cum ipsius humanitate, Nunquam 
igitur una earum ratio. Quorum autem. nunquam 
wua ratio, horum — utique naturx semper diffe- 
rentes. 


CAP. ΠΙ. 


Si ex divinitate atque humanitate dicentes ex 
duabus etiam naturis dicunt, et idem ipsis utrum- 
que videtur siguilicare, quomodo qui in divinitate 
auque humani ate dicunt. post. conjunctionem, | uon 
cx iis quie ab ipsis concessa sunt, duabus in naturis 
cogentur dicere ? ldem enimet liic est illud, quod ex 
uirisque siguilicatur. 


CAP. IV. 


Si dnabus e naturis Christum dicentes ex divinita- 
te atque humanitate dicunt, el ex divinitate atque 
humanitate dicentes duabus e naturis ipsum dicunt, 
at divinitatem atque bumauitatem dicunt. etiain 
post conjunctionem : duas igitur et ipsi post. con- 
jurtionem | Christi naurras. concedunt. Quod. si 
duas in Cliristo post conjuiictionem naturas negant, 


ταῖς δύο φύσεσι χαθ) ἑκατέραν τῶν φύσεων, xal, 
Ἐνεργεῖ ἑχατέρα quot, ἐν τῷ Χριστῷ. 

T^v Χριστὸν xa: àx δύο φύσεων λέγομεν, d»; ἐκ 
θεότητος καὶ ἀνθρωπότητος, καθάπερ ix μερῶν ὅλον 
καὶ ἐν δυσὶ φύτσεσιν' ὡς Ev θεότητι χαν ἀνθρω”-ό- 
τητι, xai δύο φύσει;, ὡ; θεὺν χαὶ ἄν]ρυπου. Καὶ 
τοῦτό ἔστι τὸ τὰ ἐξ ὧν, χα) ἐν οἷς, xat ἅπερ ἐστί. 

Mec τὴν ἕνωσιν τῶν ἓν Χριστῷ δύο φύσεων οὗ 
yeh διαἰρεσεν λόγειν, ἀλλὰ διαφορά». Axagopx μὲν 
γάρ ἐστι λόγος, καθ ὃν ἀ)λήλων δ.αθἐρει τὰ ὑπο- 
κείµενα * διαίρεσις δὲ τοιὴν 6v ὅλου ἀπ ἀλλήλων 
ταῦτα χωρίνουσα. 

Τὴς τοῦ Χριστοῦ φυχῆς διαιρεθείσης τοῦ ἰδίου σώ- 


g "270 ἡ θεότης ἐν ἀμφοτέροις ἣν ἁδιαίρετος, τὸ μὲν 


σῶμα τηροῦτα παντελώς ἁδιάφθορον, τὴν δὲ φυχὴν 
δειχνύουσα φ.θερὰν τῷ ἃδῃ. xal τὴν τοῦ θανάτον 
δύναμιν χαταλύονσα. O3 γὰρ τῷ συνθέτῳ διασχίζε- 
ται τὸ ἀσύνθετον, ἁλλὰ τοὀναντίον Evol πάλιν τὸ αὖν- 
θετον, xal τὰ διαστάντα συνάπτει, καὶ si; παλιν- 
ζωῖαν ἀνίστησιν. 


"Eun κατὰ Μονορυσιτῶν Λεοντίου Βυζαντίου 8x 
τῶν À' xsezudalov τῶν κατὰ Σευήρ.υ. 


ΚΕΦ. A'. 


El τὰ πάντη ταντὰ μιᾶ; ἐστι φύσεως, αὑτὰ δὲ 
ταῦτα καὶ μία φύσις λέγεται" πῶς τὰ μὴ xáv:q 
ταυτὰ χατὰ φύσιν pid; ἂν εἴη Φύσεως, 3 µία φύσις 
λεχθήσετοι;, ᾽Αλλὰ μὴν οὐδέποτς πάντη ταυτὸν d 
τοῦ Χριστοῦ θεότης τῇ xav' αὐτὸν ἀνθρωπότητι * οὐχ 
ἄρα μιᾶς ταῦτα ἂν εἴη φύσεως, ἢ µία φύσις λεχθή» 
σεται ταῦτα μετὰ τὴν ἕνωσιν, 


κε. P. 


"Qv µία ἡ φύσις, xoti c ὁ λόγος. "Qv δὲ κοινς 
ὁ λόγος, καὶ ἡ ὕπαρξις ὁμοούσιος. Οὐδέποτε δέ ἔστιν 
ὁμοούσιος tj θεότης τοῦ Χρ.οτοῦ τῇ xax' αὐτὸν ἀν- 
θρωπότητι : οὐκ ἄρα εἷς ποτε τούτων ὁ λόγος. Ὃν ἐὶ 
µηδέποτε εἷς ὁ λόγος, τούτων ἀεὶ αἱ φύσεις δηλονόαι 
διάφοροι, 


ΚΕΦ. Τ’. 


Ei ix θεότητυς xaX ἀνθρωπότητος λέγοντες xai ἐκ 
δύο φύσεων λέγουσι, xaX ταυτὺν αὑτοῖς omgualvew 
ἄμφω δοχεῖ * πῶς», ἐν θ:άτητι xa ἀνθρωπότητι M- 
Ύοντες μετὰ τὴν ἕνωσιν, οὐκ ἓν δύο φύπεσι λέγεω 
ix τῶν παρ) αὐτῶν δοθέντων ἀναγχασθῆσονται; 
Ταυτὸν γὰρ xat ἐνταῦθα τὸ ἐξ ἀμφοῖν ἄπλομενον. 


ΚΕΦ. X. 

El ἐκ δύο φύσεων τὸν Χριστὸν λέγοντες ἐκ Ceite- 
τος χαὶ ἀνθρωπότητας λέγουσι, xal Ex θεότητο; χαὶ 
ἀνθρωπότητος ᾿λέγοντες ix δύο φύσεων αὖὐτὺν λέ- 
Υουσι, θεότητα δὲ xal ἀν)ρωπόττητα xal μετὰ τὴν 
ἔνωσιν λέγουσι ’ δύο ἄρα φύαεις xax αὐτοὶ τοῦ Xpr- 
στοῦ xal μετὰ τὴν ἕνωσιν λέγονσιν. El δὲ τὸ λέχευ 
δύο φύσεις ἓν τῷ Χριστῷ μετὰ τῶν ἕνωαιν ópyovy- 


1069 PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XVI. 1070 
σαι, τὺ &pa λέχειν θεότητα Χριστοῦ καὶ ἀνθοωπό- A divinitatemet humauitatem Christi negant post con - 


τητα μετὰ τὴ» ἕνωσιν ἀρνοῦνται. junctionem. 
ΚΕΦ. E. CAP. V. 
El ἀσύγχυτα ἐν τῇ ἑνώσει τὰ συνελθόντα γινώ- Si ea qux concurrunt in conjunctione, con-edunt 


σχουσι, δύο δὲ τὰ συνελθόντα xal κατ᾽ αὐτοὺς εἶσι — non esse confusa, duo autem ἱροὶ quoque illa di- 
πῶς τὰ bv τῇ ἑνώσει p συγχυθέντα δύο xal μετὰ — cunt esse, quxe concurrunt, curea duo, que ín 
τὴν ἕνωσιν οὐ δύο γνωρίδονται; El δὲ δύο γνωρίζου- — conjunctione confusa nou sunt, etiam post conjuuc- 
σι, πᾶς ἀριθμεῖν ταῦτα παραιτοῦντὰι, ὧν τὴν τῆς — tionem nonagnoscunt ? Quod si agnoseunt, cur nou 
φύσεως ἱδιότητα ἀσύγχυτον xal μετὰ τὴν ἔνωσιν ἐπί- — confitenturt Sin confitentur, cnr. ea- recusant eru- 
στανται; "O vàp ὁμολογοῦσι, φησὶν ὁ θεῖος Βασί- — merare, quorum minime confusam proprietatem 


λειος, xaX ἀριθμείτωσαν. etiam post conjunetiouem esse sciunt ? Quod. cuim 
.confientur, inquit divus Basilius, id etium. enuie- 
reut. 
ΚΕΦ. HW. | , CAP. VHI. 
Ei πάντη τε xal πάντως ὁ ἀριθμὸς τὴν διαίρεσιν Si numerus omni ratione divisi^nem affert, nu- 


συνεισφέρει, ὁ ἀριθμὸς ἄρα ἔσται τῆς διαιρέσεως αἴ- D merus divisionis est causa, non autem. divisio n- 
«toc, οὐχὶ ἡ διαίρεσις τοῦ ἀριθμοῦ, xat δνοῖν ἀνάγχη — meri. Et alterum e duobus erit necessariüm, ut vel 
θἀτερον, 1| μηδὲν ἀριθμεῖσθαι τῶν ἠνωμένων, ἡμη- — nihil eorum quz coujuncta sunt, numeretur, vel ui- 
δὲν ἠνῶσθαι τῶν ἀριθμουμένων. Καὶ πῶς οὗ xata-  hileorum que numerata sunt conjungatur. Sel 
γέλαστον τοιαύτην ἐξουσίαν τῷ ἀρ:θμῷ διδόναι, παν- — nonne ridiculum est eam tribuere riumero potesta- 
Se ἀριθμοῦ τὸ ποσὸν τῶν πραγµάτω», οὐ τὴν φύ» tem, eun. omuis numerus non rerum naturam, 
σιν, f| τὴν ποιὰν τούτων σχέσιν παριστᾷν πεφυκό- — aut qualitatem, sed quantitatem | constituat? 

τος, 

D ΚΕΦ. 8. CAP IX. 

El ἔμπαλιν, κατὰ τὸν θεῖον l'enyópiov, τῆς Τριά- Si, juxta Gregorium, Christi dispensatio contra- 
δος ἔχει ἡ χατὰ τὸν Σωτῆρα οἰκονομία, τρεῖς δὲ ἀεὶ — pio modo se habet, atque divinitas, in divinitate 
τὰς ὑποστάσεις, µίαν δὲ φύσιν ἐπὶ τῆς θεολογίας — autem tres. semper personas et naturam unam 
ὁμολογοῦμεν ΄ πῶς ο) δύο μὲν φύσεις, µίαν δὲ ὑπό — confitemur, quomodo in Christi dispensatione na- 
στασιν ἐπὶ τῖς κατὰ τὸν Σω-:ἤρα οἰκονομίας δύσομεὺ, — (aras duas, et personam unam uon dabimus? 
εἴπερ τὸ ἔμπαλιν τοῦ παντός ἐστι χατὰ τὸ ὅλον ἀν- C conbiario eim modo se res balent, cum toto 


τιστροφἡ ; iuter 68 ordine commutantur, 
ΚΕΦ. IB'. CAP. XII. 
Ei τὸ ἄλλος xal ἄλλος ἀντωνυμίαι ὑποστάσεων, Si alius et alius suut pronomina personarum, ut 


κατὰ τὸν θεολόγο», τὸ δὲ ἄλλο xal ἄλλο ἀντωνυμίαι — Theologus ait, aliud autem et aliud sunt. naturarum 
φύσεων, ἀεὶ δὲ τὸ πρότερον ἐπὶ τῆς θεολογίας, ἀεὶ — pronutmniva, prius autem semper est in. divinitate, 
&pa τὸ δεύτερον ἐπὶ τῆς οἰχονομίας * ἀεὶ ἄρα αἱ φύ- — posterius itidem semper est in dispensatioue : sem- 
Git, ἐπεὶ ἀεὶ xal αἱ κατ αὐτῶν ἀντωνυμίαι. per igitur naturz, siquidem et earum pronomina 
semper sunt. 
ΚΕΦ. ΙΔ’. CAP. XIV. 

El οὗ ταντὸν ἡ ἁπλῆ φύσις τῇ συνθέτῳ φύσει, f, Si non est idem natura simplex, et natura compo. 
δὲ ἁπλῆ τοῦ Λόγου φύσις plav µόνην φύσιν ónAol, ἡ — qiia, simplex eutem Verbi natura. unam solam na- 
αύνθετος xav' αὐτοὺς φύσις toU Χριστου οὗ pav (γα declarat, composita Christ natura, ex isto- 
φύσιν δηλοῖ. EL δὲ ἡ ἁπλῆ καὶ σύνθετος μίαν χατ᾽ — pum sententia, unam naturam non indicat. Quod. si 
αὐτοὺς φύσιν δηλοῖ, λεγέτωσαν τὴν διαφορὰν tni — simplex et coiposita, ut ipsi volunt, Christi natu- 
συνθέτου κατ’ ᾽αὐτοὺς Χριστοῦ φύσεως, xal τῆς p ram unam siguilicant, differentiam ostendaut com- 


ἁπλῆς τοῦ Λόγου φύσεως. . positze, ut ipsi sentiunt, Christi natura, et simplicis 
natur:e ipsius Verbi. 
ΚΕΦ. lfl'. CAP. XVIII. 


Τὰ χυρίως ἀλλήλοις ἀντικείμενα ὅλην τὴν ἁπό- 
φασιν καθ) ὅλης τῆς χαταφάσεως ἀντιστρέφουσιν, 
οἷον τῇ )εγούσῃ κχκαταφάσει, Παῦλος ἁπόστολός 
ἑατιν, ἡ λέγουσα ἀπόφασις, Παῦλος ἁπόστολος οὐκ 
ἔστιν. Οὕτω δὲ ταῖς δύο φύσεσιν ἡ µία φύσις ἀντί- 


Qux proprie inter se contraria. sunt, totam ne- 
gationem toti opponunt affirmationi. Ut si affiruia- 
tio dicat : Paulus apostolus est, negatio dicet : 
Paulus apostolus non est. lloc modo duabus. natu. 
ris una est natura contraria. Si enim. una. natura 
χειται. Ei. γὰρ µία φύσις ἐστὶν ὁ Χριστὸς, οὗ δύο” ο-ί Christus, non duz ; etsidus, non. una. Qui au- 
xa εἰ δύο, οὗ µία. El δὲ μίαν λέγο,τες ἄλλο st mp03-— (em unam dicentes aliquid aliud adjungunt, non 
τιθέασιν, οὐκ ἔτι αὐτοῖς ἀντιφατικῶς λέγεται, àÀ)!— amplius contrario modo ab. ipsis dicitur, sed diver- 
ἑτεροίως xal χατὰ περίφρασιν. Kal συνέστηχεν αὖ- — so, et per eircumscriptionem, Et constat ipsis ex 
«ol, ἐξ ὀνόματος xal ὅρου fj τῶν δύο φύσεων όμολο- nomine et definitione duarum naturarum confessio. 
ία * ix μὲν ὀνόματος τῆς φύσεως τοῦ Λόγου, ix δὲ — Ex nowine quidem natura Verbi, ex delinitione ve» 


1611 


EUTHYMII ZIGABENI 


"on? 


ro carne animata anima ratione menteque pradi- A ὅρου τῆς ἑνεφυχωμένης σαρκὸς Φνχῇ λογικῇ xai 


ta. 1ο enim est humanz natur: definitio, Cur 
igitur qui naturae definitionem dicunt, appellationem 
ipsius rejiciunt, dicant isti, qui ue consentanea 
quidem inter so a Pepugnantibus possunt. discer- 
erg. n 

-- CAP. XIX. 

 Siniplex natura non est. ejusdem  essentize cum 
coniposita ; ; Simplex autem est Patris natura, Chri- 
sti vero. composita ; non igitur ejusdem essenti:e eet 
Christi natura cum na;ura Patris. Atqui Christum 
εἰ cjusdem cum Patre essentize, et eumdem ejusdem 
essentie nobiscum affirmare se fingunt, Dicant 
Jgitur an fleri possit ut. uua, quemadmodum ipsi 
aiunt, composita Christi natura oimni ex parte sit 
ejusdein essentig cum Patre, οἱ omni rursum ex D 
parte ejusdem nobiscum essentiz, ut non ad eam- 
dem nos etiain adducant essentiam, quam habet 
Pater. Quod si dixeriut, non omni ex parte unam 
Christi naturam esse et cum l'atreet nobiscum ejus- 
dem esseutize, reliquuin est ut unius natura dimi- 
dium cum Patre, et dimidium sitejusdem nobiscum 
essentiz, lloc autem quid aliud. est, nisi dividere 
upam, ut ipsi dicunt, Ghristi naturam in eamdem et 
diversaw essentiam, et in totidem partes quot unam 
Chris u3turam compositam absolvunt? Est autem 
impietas Αγ et Apollinarii, qua divinitatis et hu- 
mauitatis Christi.negat perfectionen. 


CAP. XX. 

Si Christus, ut ipsi quoque coneedunt etiam 
post conjunctionem Deus εἰ homo dicitur, et. hzec 
ipsa natur.e sunt, quomodorin Christo du: nature 
non sunt, siquidem idem matura. non est Deus 
et homo, nec qua natura Deus est, eadein .est. ho- 
mo? 

CAP. XXIV. 

Si vera ratione et. sanctorum Patrim . senteitia 
eo:lem modo a persona differt esseutia, quo commu- 
ne a proprio, una Vetbi natura non cum carne, sed 
cum Patre una natura dicitur. Cum ipso enim lia- 
bet eamdem  aaturze rationein. Sin una ejus οἱ est 
el dicitur natura cum Patre, nunquam dicetur una 
eum carne natura. Quod si non una prorsus cum 
carne natura dicitur, nec caro quidem eum ipso di- 


νοερᾷ. "Ope γὰρ ἀνθρωπίνης φύσεως οὗτο-. Πῶς 
τοίνυν τὸν ὅρον τῆς φύσεως λέγοντες τὴν κλῆσιν 
αὑτῆς παραιτοῦνται, λεγέτωσαν οἱ μηδὲ τὰ συµσέ- 
pov:a ἑαυτοῖς xal τὰ µαχόμενα συνηορᾷν δωνάµε- 
"wot. 

| ΚΕΦ. I8', 

"H àv φύτι; τῇ συνθέτῳ φύσει οὐχ ὁμοούσισς. 
El δὲ ἁπλῆ piv ἡ τοῦ Πατρὶς φύσις, σύνθετος δὲ di 
τοῦ Χρ:στοῦ, οὐκ pa ὀμροῦσιος ἡ τοῦ Χριστοῦ φύσις 
τῇ φύσει τοῦ Πατρός. "AxAX μὴν ὁμοούσιον τῷ Πα- 
ερὶ τὸν Ἀριστὸν, xal ἡμῖν ὁμοούσιον τὸν αὐτὸν λί- 
Υειν προσποιοῦνταιο Λεγέτωσαν τοίνυν εἰ ἑνδέκεται 
τὴν µίαν, ὡς αὗτοί φασι, σὐνθετον τοῦ Χριστοῦ φύ- 
p?" ἐξ ὅλου εἶναι τῷ Πατρὶ ὁμοούσιον, xat εἰ ut; εἰς 
τὴν τοῦ Πατρὸς ὁμοουσιότητα τοῦτο καὶ ἡμᾶς ἀνα- 
φέρει. El δὲ λέγοιεν ph χατὰ τὸ ὅλον τὴν µίαν τοῦ 
Χριστοῦ φύαιν τῷ τε Πατρὶ χαὶ ἡμῖν ὁμοούσιον, λεζ- 
πεται τῆς μιᾶς φύσεως τὸ μὲν ἥμισυ εἶναι: τῷ Πχ. 
τρ], τὸ δὲ μισυ ἡμῖν ὁμοούσιον. Καὶ τοῦτο τί ἔτε. 
póv ἐστιν, 3) µερίζειν ἣν αὐτοὶ λέγουσι µίαν Χριστοῦ 
φύσιν εἴς τε ὁμοουσιότητα χαὶ ἑτεροουσιότητα, xol 
εἰς ποστηµόρ.α τῶν συμπληρούντων αὗτοῖς τὴν 
μίαν τοῦ Χριστοῦ φύσιν τὴν σύνθετου; Της δὲ "Amol- 
λιναρίου ἐσ-ὶ δνσσεθεία: καὶ τῆς Αρείου ἀρνεῖάθαι 
τὸ τέλειον τῆς θεότητος τοῦ Χριστοῦ καὶ της χαζ 
αὐτὸν ἀνθρωπότητος. 


κεφ, K'. 
El 6:0; xai ἄνθρωπο; χαὶ κατ αὐτοὺς ὁ Ἆρι- 


' στὸς xal μετὰ τὴν ἔνωσιν λέγεται, φύσεις δὲ ἁμ- 


φότερα, πῶς οὗ δύο φύσεις 6 Χριστὸς χαὶ μετὰ τὴν 
«Ένωσιν, εἴπερ μηδὲ ταυτὸν 9f) φύσει θεὸς καὶ dv- 
θρωπος, μηδὶ τῇ αὐτῇ φύσει, £p ἐστι θεὸς, ταύτῷ 
ἑστὶ xai ἄνθρωπος: 

ΚΕΦ. KA. 

El χατὰ «bv. ἀληθη λόγον xal τοὺς ἁγίους Πατέ- 
pac ταύτην ἔχει τὴν διαφορὰν di οὐσία πρὸς τὴν 
ὑπόστασιν, fjv ἔχει τὸ “χοινὸν πρ)ς «b ἴδιον, ἡ pis 
φύσις τοῦ Λόγου οὗ πρὶς τὴν σάρχα µία quote M- 
γεται, ἀλλὰ πρὸς τὸν Πατέρα. Πρὸς αὐτὸν γὰρ ἔχει 
τὴν τῆς φύσεως ἑνότττα xa ταυτότητα. Εἰ δὲ πρὸς 
tbv Πατέρα µία φύσις ἔατι τε xal λάέγεταε, εὔδτλον, 
& οὗ µία φύσις ποτὲ πρὸς τὴν σάρχα λεχθήσετα.. 


cetur una natura. ΛΙ si nec. 64Γ0 cum. Verbo, nec D El δὲ ὅλως οὐ µία φύσις πρὸς τὴν σάρχα λέγεται, 


Verbum cum carne una natura dicitur, duas essecon- 
stat in Christo naturas. 


εὔδηλον, ὡς οὐδὲ ἡ cáp? πρὺς αὐτόν ποτε pla φύ- 
gi, λεχθήσεται. El δὲ μηδὲ fj σὰρς πρ᾽ς τὸν Λόγον, 


μτδὲ ὁ Λόγος πρὸς τὴν σάρχα µία φύσις λέγεται, σᾳαρὲς, ὅτι dj ἀναίρεσις τῆς μιᾶς φύσεως τὴν τῶν 


δύο φύσεων συνεισάγει ὁμολογίαν, 


CAP. XXVI. 

Si cmnia qua sunt ejusdem essentie, naturse ra- 
tione conjunguntur, et idcirco dicuntur una natura, 
quz vero diverse suut essenti:e conjunctione, non 
autem natura copulyntur, conjunctio autem et na- 
tura idem non sunt, ne idem quidem est, quod cx 
ipsis conticitur. Quod si ea quae natura conjuugit, 
dicuntur ura natura, qu.e conjuuctione. copulata 
Sunt, persona, non. autem nalura atque essentia 
unum cesse dicentur. 


ΚΕΦ. κα». 
Ei πάντα τὰ ὁμοούσ:α τῷ τῆς φύσεως λόγῳ συνά- 
πτεται, xal διὰ τοῦτο λέγονται plz «ὖσις, τὰ δὶ 


τεροούσια ἑνώσει, xal οὗ φύσει συνάπτεαθαι πέφυ- 


xev, οὗ ταυτὸν δὲ ἕνωσις xal quat; * οὐ ταυτὸν ἄρα 
τὸ ἐξ ἀμφοῖν ἀποτέλεσμα. El δὲ ἃ fj φύσις συνάπτει, 
µία Qua Ἀέγεται, τὰ τῇ ἑνώσει συναπτόµενα ὑπι- 
στάσει μὲν, οὐ μὴν φύσει καὶ οὐσίᾳ ἓν εἶναι λε- 
χθήσεται. 


1073 PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XVI o, fA 


κεφ. ΚΖ... 

Κοινῶς παρὰ πάντων ὠμολόγηται τὸ « ἄνθρωπος» 
ὄνομα τὴν φύσιν δηλοῦ», τὸ δὲ «Παῦλος » 1] « Πέτρος» 
thv ὑπόστασιν. Κατὰ δὲ τὸν µαχάριον Κύριλλον τὸ 
«Χριστὸς » ὄνομα οὔτε δύναμιν ὅρου ἔχει, οὔτε τὴν 
τινὸς οὐσίαν δηλοῖ, dg ἀνθρώπου, xal ἵππου, xal 
βοὺς, xai ἑκάστου τῶν ὑπὸ τὸ αὑτὸ εἶδος. Οὐχοῦν 
oU ταυτὸν ἄνθρωπόν τε ἁπλῶς εἰπεῖν, xal Χριστόν. 
lox; τοίνυν τὸ τοῦ ἀνθρώπου παράδειγµα τῆς φύσεως 
ὃν δηλωτικὸν µετάγετε ἐπὶ τὸ τοῦ Χριστοῦ πρόσω- 
πον, τοῦ ὀνόματοςετοῦ Χριστοῦ ρχατὰ τὸν διδάσχαλον 
οὐ φύσιν δηλοῦντος, ἀλλ) ὑπόστασιν; El δὲ λέγητε 
αὑτόν τε xal τοὺς ἄλλους Πατέρας χρῄσασθαι τῷ τοῦ 
ἀνθρώπου παραδείγµατι εἰς τὸν τῆς ἑνώσεωι 
λόγον, οὐ τὸν ἁπλῶς ἄνθρωπον, ἀλλὰ τὸν εινὰ πα- 
ῥαλαμθάνουσιν. Ὑπόστασις δὲ οὗτος. Ἐπιστησατε 
δὲ, ὅτι xal lv ὀυσὶν αὐτὸν τοῖς χιµάροις δ.αγράφει 
τῷ λόγῳ. Ὥσπερ οὖν ἐχεῖ. o) πρὸς τὰς ὑποστά- 
σεις τῶν χιμµάρων φέρει τὸ παράδειγµα, ἀλλὰ 
πρὸς τὸ διάφορον τοῦ τεζῶντος xgi τοῦ. τεθυµένου 
την ἀναφορὰν ἔχει * οὕτω χαὶ ἐνταῦθα οὐ πρὸς τὴν 
ἄναίρεσιν τῶν φύσ-ων, ἀλλὰ πρὸς τὴν ἑνόσητα 
τοῦ προσώπου, ἡ τοῦ τινὸς ἀνθρώπου εἰχὼν rapa- 
λαμθάνεται. Ὅτι δὲ καὶ ὁ τὶς ἄνθρωπος παρὰ τοῖς 
αὐτοῖς Πατράσιν ἐκ δύο, χαὶ δύο φύσεες ἐστὶ, χαθὸ 
Φυχὴ xal σῶμα, ix τῶν συγγεγραμµένων αὐτοῖς 
πολλαχόθεν ἔστι πιστώσαθαι. 

"Btv κατὰ Μονοφυσιτῶν, Αναστασίου μοναχοῦ 


τοῦ Σιναΐτου àx τῆς βίδλου τῆς ka Aovpérnc 
« ᾿Οδηγοῦ. » 


Σευῆρος ὁ Αντιοχείας ἐχεῖθεν διωχθεὶς, ἆλθεν εἰς 


Αλεξάνδρεια», xat βίδλον συνέταξε πάσης βλασφη- 
μίας μεστὴῆν, χατατρέχουσαν μὲν τῆς iv. Χαλχηδόνι 
δ' συνόδου, αυνιστῶσαν δὲ τὸ δόγµα τὸ λέγον μίαν 
φύσιν γενέσθαι μετὰ τὴν ἕνωσιν τὸν Χριστὸν, Ίντινα 
βίθλον Φιλαλήθη παρ’ αὐτοῦ κληθεῖσαν ὑπὶρ τὰ 


Εὐαγγέλια τιμῶσι χατά τε Συρίαν xai Αἴγνπτον - 


Σενηριανοὶ xa Ἰακωθίται,. xal οἱ ἀπὸ Εὐτυχοῦς 
xal Διοσχόρου,. xat Θεοδοσίου xai Τιµοθέου, xal 
τῶν λοιπῶν Μονοφυσιτῶν. O0 πρότερον οὖν διαλε- 
πτέον τοῖς τοιούτοις Μονοφυσίταις, πρὶν ἂν διορίσων- 


ται, τί ἐστι φύσις, xal τί οὐσία, καὶ τί πρόσωπον,. 


xai τί ὑπόστασις. Ἐπειδὴ Υὰρ Ev πρόσιπον 6 Χρι- 
ατὸς διὰ τὴν μίαν ὑπόστασιν, µίαν φύσιν αὐτὸν εἷ- 


CAP. XXVI. — ^ 
Communi omnes cousensu fatentur, nomen hoc, 


homo, naturam significare, Paklus autem, aut. Pe- 


trus, personaim. At nomen hoc, Christus, ut beatas - 
Cyrillus docet, nec vim habet deflnitionis, nee ali- - 
cujus;declarat essentiam. ut hominis, auL- bosim, 


autequi, aut. cujusque eoram. quae sub eandem :΄ 
speciem cadunt. ltaque non idem est bomínénc 
simpliciter dicere, et Christum. Quémodo igitur - 
homiuis exemplum, quo natura siguificatur, ad 
Christi personam referri potest, cum nomen hoc, 
Christus, ex praeceptoris doctrina non naturam in- 
dicet, sed parsonam ? Quod sl dixeritls οἱ ipsum,, 
et alios Patres ad conjunctíónis rationem expli- 
candam hominis exempluin adhibere, respondens ^ 
eos non simpliciter hominem aceipere, sed aliqueiik - 
hominem ; aliquis autem et singularis homo est 


persona. At duorum etiam hireorum. ipsum descri- 
bit exemplo. Quamobren ut eo loco personas hirco- 


rum exemplum non respicit, sed viventis, et inino- 
lati differentiam ;.sicetiam hoc loco suinitur alicu- 
jus heminis-similltudo, non ub tollantur náturz, sed. 
ut person: unitas ostendatur. (juod autem aliquis. 


seu singularis homo ex Patrum sententia duabus e nae 


turis constet, et sit duze natur, quatenus est anima 

el corpus, ex eorum scriptis multis in locis intelligi 

potest. 

]tem adversus eos qui unam in Christo naturam asse- 
runt, Anastasii monachi Sinaite, ex libro, qui 

c Vie dux » inscribitur. 

Severus episcopus Amntioehiam , inde expulsus 
Alexandriam venit, et librum composuit omni exso- 
cratione plenum, quo Chalcedouensi concilio adver- 
satur, dognmaque constituit, quo Christum post 
conjunctionem unam esse naturam factum asscrit. 
Hunc ille Hbrum  Philalethen inscripsit, quem in 
Syria ct in /Egyplo Severiaui, et Jacobitz, οἱ qui 
ab Eutyche et. Dioscoro, et Theodosio, et Tiuto- 
theo instituti sunt, et reliqui unam in Christo 
naturam asserentes, Evangeliis anteponunt. Non 
est autem cum istis prius disputandum, quam 
quid natura, quid'essentia, quid hypostasis, εἰ quid 
persona sit, defiuierint, Nau quia Christus est uua 
persona, ipsi pro una persona unam naturam di- 


ναι λέγουσι, ταυτὸν εἶνχι πρόσωπον καὶ φύσιν διενι- D cunt, idemque personam el naturau esse consii- 


στάµενοι. Ἐρωτάσθωσαν οὖν, ἀποθανόντος τινὸς 
ἀνθρώπου, φύσις ἀπέθανεν, f) πράσωπον ; Ἁλλ' οὐχ 
ἄν ποτε φύσιν εἴποιεν. OS. ταυτὺν ἄρα φύσις xal 
πρόσωπον. Καὶ πάλιν, ἐπεὶ πολλὰ καὶ ἀναρίθμητα 
πρόσωπα ἀνθρώπων, πολλαὶ χα) ἀναρίθμητοι φὗ- 
σεις Φάνθρύπων ῥηθεῖεν ἄν; Αλλά μὴν µία τού- 
των ἡ φύσι.. Ὥστε οὗ ταυτὺν πρόσωπον xal 
ςὖσι;. 
Της αὐτῆς. 

Φασὶν οἱ Μονοφυσῖται τὸν pévov Αθανάσιον 
γράναι πρὸς Ἰοδιανὸν τὸν βατιλέα, ὅτι ὁ Λόγος 
σὰρς ἐγένετο, ἵνα χαὶ ἡ σὰρξ γένηται Λόγος. Πρὸς 
οὗ; ἀντιλέγομεν , ὅτι πρῶτον μὲν ἄἅδηλον, εἰ τοῦ 
μεγάλου Αθανασίου Σστιν αὕτη d) φωνῇ, πολλαχοῦ 


υπο. Quieratur igitur ab ipsis, cum moritur aliquis 
homo, utrum natura moriatur, an persona. Naturam 
quidem mori non respondebunt. Non igitur idem 
est natura et persona. Praterea cum multx sint 
atque adeo innumerabiles hominum-personzs, mul- 
tasue item atque. innumerabiles naturas hominum 
dicent f Atqui una est hominum natura. Non erge 
idem est persona et natura. 
Ejusdem. 

Qui unam in Chiristo naturam esse contendunt, 
Aibanasium ad Jovianum | imperatorem scripsisse 
dicunt Verbum factum esse carnem, ut et caro 


fieret Verbum. lRespondemus, primum non constare, , 


3n liec verba.siut Athanasii, cum multis iu locia di 


4 


1015 


EUTIIYMH ZIGABENI 


1076 


cat, nullo prorsus modo fleri posse nt earo. in. Ver- A λέγοντος, ὅτι ἆμήχανον xaX παντελῶς ἁδύνατον civ 


Li naturam convertatur. Deinie ex aliis ejus scrip- 
tis piam ipsius sententiam agnoscentes, et h«c 
Altliana-sii esse verba eoucedemus. Verbum enim 
accepit pro Deo, quaudoquidem et Deus est Ver- 
hum, Non aliter. ac 8i dixisset, Deui. factum esse 
" carnem, ut caro fieret Deus, non natura, sed eon: 
junctione in persona, et deificatione, ut ita dicam. 
Aiunt et Theologum Gregorium de carne Domini 
deificata dixisse : « Facta est id, quod eam unxit, 
et audacter ut loquar, simul Deus, » Nou dixit, 
Facta est divinitas, sed Deus, idque non natura, sed 
deificatione. ldem eniin. rursum, « Et hoc, | iuquit, 
deificatione Deus. » Itemque in alia oratione, «Li- 
cet inquit, utrumque sit unum, non tamen natura, 
sed conjuuctione. » Nam et ferruto. igni conjun- 
cium sape ignis dicitur, non tamen natura, sed in- 
flammatione; non enim ferrum exse destitit, Aiunt 
el Gregorium Nysss pontificem dixisse : « Quemad- 
modum siaceti gutta conjieiatur in mare, non am- 
ylius acerí preprietates retinebit, sed immutobitur, 
et in aquarum maris proprietatibus commiscebitur, 
sic et sauctissimum  íllud corpus divinitati commi- 
s:um non est amplius in carnis proprietatibus, » Dí- 
$cant a Robis sanctum hunc non confusionem et 
commistionem duarum nalurarum docuisse, sed 
illud Domini corpus post resurreclionein. non am- 
plius corrumpi, uec fluere, nec defatigari, nec indi- 
gere, nec mori, sed ab eo quod ex matería constat, 
quod patibile et crassum: est, atque mortale, in id, 
quod a iuateria remotum, quod impatibile et subti« 
je wt, atque immortale, fuisse couversum. Non 
Lunezi iu id, quod eireumscriptione figuraquecareat, 
«ut quod sub. tactum aspecetumque non cadat, aul 
crealum non. sit, εἰ quaecunque divinitatis suuf 
propria. Alioqui quo:inodo a discipulis post resur- 
rectionem perspectum fuisset? Aut quomodo dixis- 
set ipse : Palpate, et videte, quia spiritus carnem οί 
0254 non habet, sicul me videtis habere ! ? Quomodo 
Thom: clavorum vestigia demonstrasset * et alia 
ejusmodi fecisset, quo se veram carnem et humaui- 
tatem, nou autem fictam carnis humanitatisque spe» 
ciem assumpsisse significaret? Porro guttze aceti ct 
maris exemplum adhibuit divus hic Gregorius, quo 
abjeciàam human: naturz conditionem, et. infinitam 
divinitatis magnitudinem indicaret, diviuamque 
esse redditam propter persona conjunctionem, et 
quantum capere poterat, id est persona Verbi con- 
juuctione percepisse, ut unicam duarum naturarum 
personam intelligeremus, quantum autem capere 
non poterat, ejus expertem  permausisse, ut dua- 
rum naturarum differentia servaretur, Nam δἱ duas 
Christi naturas non. eoguovisset, quomodo adversus 
Eunomium scribens dixissct, alteram Christi natu- 
ram cruciatus et verbera pertulisse, alteram. ab 
aeterno fuisse μογίοδα n? 
Ejusdem. 
Si Christus sola divinitas est, q'od humana na- 


! Luc. xxiv, 39. 


σάρχα el; τὴν τοῦ Λόγου μεταστῆναι φύσιν * ἔτειτα 
δὲ ἀπὸ τῶν ἄλλων αὐτοῦ συγγραμμάτων τὸν εὐσεύῆῃ 
σκοπ)ν αὐτοῦ διαγινώσχοντες, συµδιδάζοµεν xai 
ταύτην τὴν φωνήν. Τὸν Λόγοι γὰρ ἀντὶ τοῦ θεοῦ 
ἔλαθεν, ἐπεὶ xal θ:ὸς ὁ Λόχος ' ὥσανεὶ λέγων, 
ὅτι ὁ θεὸς σὰρξ Υέγονεν, ἵνα xal f) σὰρξ Ὑγένηται 
8:be, οὗ τῇ φύσει, ἀλλὰ τῇ xa0* ὑπύστασιν ἑνώσει 
καὶ τῇ θεώσει. Λέγουσι δὲ xat τὸν θεολόγον T'onyó- 
piov εἰπεῖν περὶ τῆς θεωθείσης τοῦ Κυρίου σαρχὸς, 
ὅτι καὶ εγενομένην ὅπερ τὸ χρῖσαν, xal θαῤῥώ λέγειν 
ὀμόθεον. » Οὐκ εἶπεν, ὅτι θεότης γέγονεν, ἆλλ᾽ ὅτι 
θὲὺς, οὐ φύσει, KXXX θεώτει. Φησὶ γὰρ 6 αὐτὸς πά- 
Atv, ὅτι «€ Καὶ τοῦτο τῇ θεώσει θεός. Καὶ αὖθις iv 
ἑτέρῳ λόγψ' «Εἰ γὰρ xal τὸ συναμφότερον Bv, ἀλλ’ 
οὐ τῇ φύσει, τῇ δὲ συνόδῳ.ν Καὶ γὰρ καὶ ὃ σίδηρος 
τῇ πρὸς τὸ πῦρ ἑνώσει πῦρ λέγεται πολλάκις, οὗ 
τῇ φύσει δὲ πάντως, ἀλλὰ τῇ πυρώσει. Ob γὰρ ἀπέ- 
στη τοῦ εἶναι σίδηρος. Λέγουσι xaX Γρηγόριον τὺν 
Νύσσης εἰπεῖν, Ott « Καθάπερ σταγὼν ὅξους ἐμθλη- 
θεῖσα τῷ πελάγει τῆς θαλάσσης οὐχ ἔτι ἐστὶν ἓν 
τοῖς τοῦ ὄξους ἰδιώμασιν, ἀλλὰ µετεποιήθη, xal 
συνανεχράθη εἰς τὸ τοῦ πελάγους τῶν ὑδάτων ἰδίω- 
pa * οὕτω bh xal τὸ πανάγιον ἐπεῖν σῶμα συνα- 
νακραθὲν τῇ θεότητι οὐχ ἔτι ἐστὶν ἐν τοῖς τῆς σαρ- 
χὸς ἱδιώμασι.νΜανθανέτωσαν οὖν παρ’ ἡμῶν, ὅτι o5 
σύγχυσιν τῶν δύο Φφύσεων xa φυρμὺὸν ὁ ἅτιος 
οὗτος ἑδίδαξεν, ἀλλ ὅτι οὖχ ἔτι ἐστιν ἐχεῖνο τὸ Δε- 
σποτιχὸν σῶμα μετὰ τὴν ἀνάστασιν φθαρτὸν, οὐδξ 
ῥευστὸν, οὐδὲ ἔγχοπον, οὐδὲ ἑἐνδεὲς, οὐδὲ θνητὸν, 
ἀλλὰ µετεποιήθη λοιπὺν ἀπὸ ὑλιχοῦ εἰς ἄθνον, ἀπὸ 
παθητοῦ εἰς ἀπαθὲς, ἀπὸ παχυμεροὺς εἰς Ἀςπτομερὶς, 
ἀπὸ θνητοῦ εἰς ἀθάνατον, οὐ μέντοι καὶ εἲς ἀπερίγρα- 
πτον, 1| ἀσχημάτιστον, fj ἀφηλάφητον, f| ἀόρατον, f$ 
ἄκτιστον, καὶ ὅσα τῆς θεότητος ἰδιώματα  ἐπεὶ πῶς 
ἑωράθη τοῖς μαθηταῖς μετὰ τὴν ἀνάστασιν;, Πῶς ἓκε- 
γε, VnAagijcacé µε, καὶ ἴδετε, ὅτι αν εὔμα cápxa 
καὶ ὁστέα οὐκ ἔχει, καθὼς ἐμὲ θεωρεῖτα ἔχοντα; 
[log τοὺς τύπους τῶν fov ὑπεδείχνυε τῷ θωμᾷ, 
xai ἄλλα τοιαῦτα πρὸς πίστωσιν τῆς ἀληθσίας, xal 
ἀφαντάστου σαρχώσεως αὐτοῦ, παλ ἑνανθρωπήσεως ; 
Παραδειγματικῶς δὲ ὁ θεῖος οὗτος Ἐρηγόριος * 

σταγόνι τοῦ ὄδους xai τῷ πελάχει «T; θαλάσσης 

ἐχρὴτατο, βουλόμενος ἑνδείξασθαι τὸ αὐτελὲς τῆς dv- 


D θρωπίνης φύσεως, xal τὸ ἀπειρομέγεθες τῆς θεύ- 


τητος, xal ὅτι ἐθεώθη τῇ xa0' ὑπόστασιν ἑνώσει, 
xai χαθ) ὅσον μὲν ἣν δεχτικὸν τοῦτο μµετέλαδιν 
ἐκ τῆς xa0' ὑπόστασιν ἑνώσεως τοῦ Λόγου, ἵνα 
τὸ μοναδιχὸν τῆς ὑποστάσεως τῶν δύο φύσεων 
δ.δαχθῶμεν ' καθ) ὅσον δὲ fv ἀδύνατον, τινῶν 
ἁμέτυχον ἔμεινεν, ἵνα τὺ διάφορον τῶν 620. φύσεων 
φυλαχθείη. Ei γὰρ μὴ δύο τὰς τοῦ Χριστοῦ φύσει 
ἑγίνωσκχε, πῶς ἔλεγε πρὸς Ὀύνόμιον, ὃτι mola ἐπὶ 
Χριστοῦ φύσις ἐπὶ τοῦ πάθους ῥαπίνεται, xa mola 
ἐξ ἁϊδίου δοξάτεται ; 


Τῆς αὑτῆς. 
Ei µόνη θξέτης ἑστὶν ὁ Χριστὸς, olov καταποθε/- 


1077 


PANO?LIA DOGMATICA, — TIT. XVT. 


1078 


σης τῆς ἀνθρωπίνης φύπεως ὑπὸ τῖς θᾳίας, πῶς bv A Lira a divina fuerit absorpta, cur in cruce pendens 


plv τῷ σταυρῷ xpeuáusvo; οὐκ εἶχεν εἶδος, οὐδὲ 
Ἀάλλος, ἓν δὲ τῷ τάφῳ χείµενος οὐχ εἶχε φυχὴν, 
εἷς τὸν ἆδην δὲ χατελθὼν οὖκ εἶγε σῶμας; xal ὁ 
μὲν τάφος αὐτοῦ σῶμα µήνον ὑπεδέξατο, ψυχὴν δὲ 
µόνην ὁ ἅδης, οὔτε τοῦ σώματος τὸ ὑλιχὸν, xal 
ὁρατὸν, xa ἁπτὸν ἀποθάλλοντος, οὔτε τῆς duy 
τὰ Ιδιώματα, εἰ καὶ ἁμφοτέροις hà θεότης συν- 
£v. 
Της αὐτῆς. 

Είπερ fj φύσις τοῦ Χριστοῦ µόνη δεότη: toti, 
ὡς ὑμεῖς φατε, πῶς ὁ Ἆριστὸς, ὁ πανταχοῦ ὢν χατὰ 
τὴν τῆς θεύτητος αὑτοῦ φύσιν, εἶπε πρὸς τοὺς µα- 
θητὰς, Λάζαρος ἀπέθανε, xal χαίρω, ὅτι οὐκ fium 
&xsi ; Müg δὲ καὶ ὁ ἄγγελος ἔλεγε περὶ τοῦ σώμα- 
τος αὑτοῦ, ὅτι Ἡγέρύη * οὐκ ἔστιν ὧδε ; 

Της αὑτῆς. 

Διὰ τοῦτο, φατὶν, οὗ λέγομεν δύο φύσεις lv 
Χριστῷ, διότι πάντα, ὅσα ἂν ἓν Χριστῷ ὁμολογή- 
σωμεν, ταῦτα ἐπὶ πάσης τῆς ἁγίας Τριάδος ἄναγ- 
χαῖον ἡμῖν ὁμολοχεῖν. Τί δέ; οὐχ ὁμολογεῖτε àv Xpi- 
G:Q σάρκωσιν, xaX γέννησιν, καὶ ὅσα τῆς θείας ἐἓν- 
ανθρωπήῄσεως ;; Λοιπὸν ἐπὶ πάσης τῆς ἁγίας Τριά- 
6o; xai ταῦτα ὁμολοχεῖτε. 


Tnc αὐτῆς. 
Ἐὰν ἐρωτήσωμεν αὐτοὺς, χατὰ molav φύσιν 6 
Χριστὺὸς τὰ ἀνθρωποπρεπῃ ῥήματα ἑφθέγγετο, 
φεύγοντες εἰπεῖν φύσιν τὸ ἀνθρώπινον τοῦ Χρι- 


non habuit speciem, nec decorem? Curin sepulcro 
jacens non habzit animam ? Cur ad inferos descen- 
dens non habuit corpus? Ac sepulernm. qnidem 
ipsius solum corpus suscepit, inferi autem. solam 
animam, cum nec corpus materiam abjecerit, nec 
qualitatem, qu:ze cerni tangique posset, nec anima 
proprietates animz deposuerit, licet cumjutrisque di« 
vinitas esset. | 
Ejusdem. 

Si Christi natura sola, ut dicitis, divinitas est, 
quomodo Christus, qui divinitatis sux  natüra* uhi- 
que est, dixit ad discipulos suos : Lazarus mor- 
tuus est, et gaudeo, quod non eram ibi* ? Quomoo 
εἰ angelus de corpore ipsius, Stmrrexit, inquit, non 
est hic * ? 

Ejusdem. 

Propterea duas non dicimus, inquiunt, in. Christo 
maiuras, quoniam qua confitemur in Christo, ea 
nobis omnia necessarium est in (ota Trinitate 
sancta confiteri, Quid ? non confitemini in Christo 
carnis susceptionem etortum , et quidquid de divina 
ipsius humanitatis susceptione dicitur? Reliquum 
igitur est, ut baec in tola sancta Trinitate confi- 
teamini. 

Ejusdem. 

Si quieramus ex ipsis, qua natura Christus ver- 
bà homini congruentia dixerit, ne naturaur nomi- 
nent id, quod est humanum in Christo, eo confu- 


ατοῦ, λέγουσιν, ὅτι χατὰ τὴν ἀνθρωπότητα, κατὰ C giunt, ut dicant, humanitate, assumptione, eo quo. 


«b πρόσληµµα, xarà τὸ ὀρώμενον, χατὰ τὸ σῶμα, 
κατὰ τὴν σάρκα, καὶ εἴ τι τοιοῦτον. El δὲ προσερω- 
«t aopev ᾿Διατί φεύγετε τὸ λέγειν φύσιν ἐπὶ τοῦ προσ- 
λήμματος, ἀποχρίνονται, ὅτι "Iva μὴ δύο φύσεις 
ἐπὶ τοῦ Χρ:στοῦ συνομολογοῦντες, δύο πρόσωπα 
Ἀέγοντες εὑρεθῶμεν. Οὐ Ὑάρ ἔστι φύσις ἀπρόσω- 
πος, πάντες δὲ οἱ λέγοντες δύο φύσεις ἐν Χριστῷ 
ἹΝεστοριανοί εἰσιν, ὡς εἰς 850 πρόσωπα τὸν ἕνα 
Χριστὸν διαιροῦντες. Elsa. προφέρωμεν αὐτοῖς τὰς 
χρήσεις τῶν ἁγίων Πατέρων, ὅσα: διαῤῥήδην δύο 
φύσεις àv Χριστῷ συνομολογοῦσι. 


Χρήσεις περὶ τῶ» δύο τοῦ Χριστοῦ φύσεων. 


Τοῦ µεχάλον Γρηγορίου τοῦ θαυματουργοῦ &x τῆς 
χατὰ µἐρος πίστεως * εΚαὶ ἔστι θεὸς ἁληθινὸς ὁ 
&sapxo; iv σαρχὶ φανερωθεὶς, οὐ δύο πρόσωπα, 
ἁλλὰ δύο φύσεις. » 

Της πρώτης οἰκουμεν,χῆς συνόδου ἀπὸ τῆς 
ἐκθέσεως τῆς κατὰ Παύλου τοῦ Σαµοσατέως *«Tau:a 
διώρθωται, xal σεσαφἠνισται οὐχ εἰς διαίρεσιν τοῦ 
ἑνὸς προσώπου τοῦ ἁδιαιρέτου, ἀλλ᾽ εἰς δἠλωσιν τοῦ 
ἀσυγχύτου τῶν διορισθεισῶν φύσεων τῆς σαρχὸς καὶ 
τοῦ Λόχου. » ^ 

'A0avaciou Αλεξανδρείας kx τοῦ περὶ πίστεως 
λόχου. « Tov γὰρ οὐσιῶν αὐτοῦ ἡ μέν ἐστιν ἄναρχος, 
καὶ ἀῑδιος, xai ἀἁπερίδρακτος τῷ νῷ' ἡ δὲ ἓν χρόνῳ 
χέγονε, » χαὶ τὰ ἑξῆς. 


* jean. x1 19. 2ος. xxiv. 6. 


cernehatur. corpore, carne, etsi quid est aliud 
ejusmodi. Tuin. si rursum quzramus : Cur ita ca- 
vetis dicere naturam de eo quod assumptum est ? 
respondent : Ne duas in Christo naturas confitentes 
duas personas dicere deprehendumur; nulla enim 
est, inquiunt, natura sine persona. At iili qui duas 
in Christo naturas dicunt, Nestoriani sunt, cum 
Christum unum in duas personas dividant. Jam 
jgitur illis sanctorum Patrum promamus senien- 
tias, quie duas in Christo naturas aperte confi- 
tentur. . 


Sanctorum Pateum de duabus in Christo naturis 
tesiimonia. 


p Magni Gregorii rerum mirabilium effectoris in 


oratione de siz;gulari fide : « Et est Deug verus, qui 
cum essel carnis expers, in carue apparuit, non 
tamen duas liabet personas, sed naturas duas. » 

Primi ccumenici concilii, ex Espositione ad- 
versus Paulum Saiosatenseu : « Hzc explicata sunt 
δι declarata, non ut una, quz indivisibilis est, per- 
sona dividatur, sed ut. delinite nature carnis ct 
Nerbi sine confusione demonstrentur. » 


Athanasii archiepiscopi Alexandrini εκ oratione 
ἆθ Λάο : « Ex ipsius essentiíis una est. sine priu- 
cipio et seanpiterna, qui mente comprehendi non 
potcst, altera in tempore facta est. » 


ὁ 
1019 


« Dicite nobis, qui cum vos Christianz religionis 
»tudiosos fingatis, heec duabus in Christo naturis 
sublatis quaeritis, el simulatis.» 


.. Basilii Magni, "ex epistola ad Sozopolitas : « Si 
quis igitur audet dicere, duas in Christo uaturas 
^eoumistas, et corpus omuino cum ossibus in Dei 
comversum esse dignitatem, » et quz sequntur. 


Magni Gregorii Theologi, ex epistola ad Cledo- 
nium : « Duz enim nature, Deus et homo. » 


2 Ejusdem ex secunda oratione de Filio : « Indi- 


EUTIIYMII ZIGABENI : 
Justini philosophi et Martyris, cx libro de fide : à 


1096 

Ἱουστίνου φιλοσόφου καὶ μάρτυρος ix τοῦ περὶ 
πίστεως λόγου’ « Εἴπατε ἡμῖν, οἱ τὺν Χριστιανιαμὸν 
σχηµατιζόμενοι, οἱ ἐπ᾽ ἀναιρέσει τῶν δύο φύσεων 
τοῦ Χριστοῦ τὰ τοιαῦτα καὶ ζητοῦντες χαὶ προϊσχό- 
µενοι. » . 


Τοῦ μεγάλου Βασιλείου ἐκ τῆς πρὸς Σωζοπολίτες 
ἐπιστολῆς. « El μὲν οὖν καὶ τολμᾷ τις λέγειν, ὅτι 
συνεχράθησεν αἱ Χριστοῦ φύσεις, xat παρελύθη 
παντελῶς τὸ σῶμα σὺν τοῖς ὁστέοις εραπὲν εἰς 
Θεοῦ φύσεως ἀξίωμα, » xal τὰ ἑξῆς. 

Tou μεγάλου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου ἐκ εἲς 
πρὸς Κληδόνιον ἐπιστολῆ” ' «Φύσεις μὲν γὰρ δύα, 
θεὸς xaX ἄνθρωπος. » 

ToU αὑτοῦ Ex τοῦ β’ λόγου τοῦ περὶ Ylou- « Ση- 


ciun autem. illud est, cum animo et. cogitatioue Ὦ μεῖον δὲ, ἡνίχα αἱ φύαεις διίστανται ταῖς Σπινοίαις, 
nature  sejunguntur , etiam nomina  separan- ῥδιαιρεῖται xal τὰ ὀνόματα. » 


tur. » 

Amphilochit [coni] episcopi ex epistola ad Se- 
Jleucium : «Ita. Deum et liominem Christum con- 
fiteor Filium Dei, unum Filium ex duabus naturis, 
patibili et impatibili»» Et paulo post : « Unum igitur 
Filium et duas ejus naturas confiteor. » Et paucis 
verbis interjectis : « Quas assumpta est natura pa- 
titur, natura vero quas illam assumpsit, imps- 
tibilis manet. » 


Ambrosii episcopi Mediolanensis ex oratione 
adversus Apofllinarium : « Apparuerunt alii qui 
Domini carnem et divinitatem unius dixerunt esse 
natura. Quis infernus tam impium maledietum 
evomuit ? » 


Ejusdem ad Gratianum imperatorem : « Divini- 
tatis et carnis differentiam servemus. Unus enim 
est, qui in utraque loquitur, Filius Dei. Quoniam 
in ipso est utraque natura. » 


Gregorii Nysss pontificis in oratione adversus 
Apollinarium : « Si igitur in duabus contrariis pro- 
prietatibus natura carnis et divinitatis consideratur, 
quomodo una natura due sunt? » 


Joannis Chrysostomi ex priina epistola ad Acacium : 
« Unum Filium, unafn personam utraque absolve- 
runt, qua ratione indivisibili sine confusione 
cognoscitur, non in una &ola natura, sed in duabus 
perfectis. » 


Ex eadem epistola : « Unum Filium unigenitum, 
non in geminos divisum filies, sed dusrum tamen 
naturarum inseparabilium minime confusas in se 
proprietates conservantein. » 


Ejusdem ex oratione in Latronem : « Du: n2- 
tura εἰ actiones in Christo sunt, sed una persona. » 


Cyrilli Alexandri» archiepiscopi, ex secunda ad 
Succensum epistola : « Post conjunctionem na- 
turas nom separamus. » Et paulo post : » Duas na- 
luras esse conjunctas dicimus. ,» Et rursum pre- 
grediens interpretatur , quo seusu alibi dixerit 
unam Do Werbi uaturam carnem assutmpsisse : 


᾽Αμϕιλοχίου ἸἹκονίου ix τῆς πρὸς Σέλευχον Ezt- 
στολῆς * « Οὔὕτω θεὸν xal ἄνθρωπ.ν τὸν Χριστὺν 
ὁμολογῶ εὺν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, ἕνα Ylbv kx δύο φύ- 
σεων, παθητῆς τε xal ἁπαθοῦς' « καὶ μετ' ὄλίγα.» 
"Eva oov ΥἘν δύο |φόσεών φηµι. Καὶ αὖθις μετ) ὁλί- 
γα ' Ἡ ληφθεῖσα πάσχει φύσε;, ἡ δὲ λαδο» ca ἀπαθῆς 
μένει. » 


᾽Αμθροσίου Μεδιολάνων Ex τοῦ λόγου «52 κατὰ 
Απολλιναριου « Ανεφάνησαν ἕτεροι τὴν σάρκα 
τοῦ Κυρίου, χαὶ τὴν θεότητα μιᾶς εἶναι φύσεως 
λέγοντες. Ποῖος ἆλης τὴν τοσαύτην βλασφημίαν ἑξῆ- 
peat. » 

ToU αυτηῦ ἐκ τῶν πρὸς Γρατιανὸν τὸν βασιλέα ’ 
e Φυλάξωμεν τὴν διαφορὰν τῆς θεότητος xal τῖς 
σαρχός. EI; γὰρ ἓν ἑχατέρᾳ λαλεῖ ὁ τοῦ Θεοῦ Υἱὸς, 
ἐπειδὴ bv αὐτῷ ἑχατέρα φύαις ἐστί, » 

Γρηγορίου Νύσσης ix «60 λόγου τοῦ χατὰ 'Amol- 
λ:ναριω * « El οὖν τοῖς ὑπεναντίοις ἰδιώμασιν ἡ ϐα- 
τέρου τούτων θεωρεῖται φύσι;, τῆς γὰρ capxk, ᾽ 
λέγω, χαὶ τῆς θεότητος, πῶς µία αἱ δύο εἰαίν. ν 

Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου Ex τῆς πρὸς 'Axé 
κιον a' ἐπιστολῆς * ε Ἕνα Yliv, ἓν πρόσωπον τὰ 
συναµφότερα ἀπετέλεσε, γνωριζόμενον μέντοι ἁσνγ- 
Χχύτως ἁδιαιρέτῳ λόγῳ οὐκ ἐν μιᾷ μόνῃ φύσει, 


D ἀλλ) ἐν δυσὶ τελείαις. » 


Ἐχ τῆς αὐτῆς ἐπιστολῆς' «Ἕνα }Τλν μονογενῆ o) 
διαιρούµενον εἰς υἱῶν δυάδα, φέροντα ὃξ ὅμως Lv 
αὐτῷ τῶν ἀχωρίστων δύο φύσεων ἀσυγχύτους τὰς 
ἱδιότητας. » 

Τοῦ αὐτοῦ ix τοῦ εἰς τὸν Antv λόγου * « Δύο 
φύσεις xal ἑνέρχειαί εἶσιν ἐν Χριστῷ, µία δὲ ὑπί- 
στασις. ) 

Κυρίλλου ᾿Αλεξανδρείας ix τῆς β πρὺς Σούχεν- 
cov ἐπιστολῆς « Μετὰ μέντοι τὴν ἕνωσιν οὗ διαιρού- 
psv τὰς φύσεις ἀπ᾿ ἀλλήλων. » Καὶ μετ’ ὀλίγα * « Ado 
τὰς φύσεις εἶναί φαμεν ἑνωθείσας. » Καὶ eU0c; καρα- 
κατιὼν ἑρμηνεύει, πῶς εἶπεν ἀλλαχου µίαν φύσιν 
τοῦ θεοῦ Λόγου σεσαρχωµένην. ε El μὲν γὰρ μίαν 


108ἱ 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XVI. 


——————— —ÓÓ RR. 


1082 


ε πόντες τοῦ A^vou τὴν φύσιν σεσιγ/χαµεν, οὐχ ἔπε- A « Si enim, inquit, dicentes unam Verhi náturam 


νεγχόντες τὸ σεσαρχωµένην, ἀλλ᾽ otov ἔξω τιθέντες 
σεν οἰχονομίαν, ἣν αὐτοῖς τάχα που xal οὑκ ἀπί- 
€ xvoz ὁ λόγος, ἑρωτᾷν ποῦ τὸ τέλειον ἐν ἀνθρωπό- 
«711, f), πῶς ὑφέστηχεν ἡ χαθ᾽ ἡμᾶς οὐαία. ἐπειδὴ 
bb χαὶ ἡ ἓν ἀνθρωπότητι τελειότης, xol τῆς xa0'h- 
μᾶς οὐσίας fj δήλωσις εἰσχεχόμιαται διὰ τοῦ λέ- 
Υειν σεσαρχωµένην, πα»σάσθωσαν καλαμίνην pá- 
6:0» ἑαυτοῖς ὑποστήσαντες. » 


'Ex τῆς αὐτῃς ἐπιστολῆς * « Ὀρθότατα Bb καὶ 
φἀνυ συνετώτατο bh gh τελε.έτης τὸν περὶ τοῦ σω- 
ττρίου πάθους ἐχτίθεται λόγον, οὺχ αὑτὸν τὸν µο- 
νογενῆ Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, χαθὸ νοεῖται xoi ἔστι θεὸς 
παθςῖν εἰς τὴν ἱδίαν φύσιν τοῦ σώματος ἰσχυριζο- 
µένη, παθεῖν δὲ μᾶλλον τῇ χοϊχῇ φύσει. » 


Τοῦ αὐτοῦ ix τοῦ πρὸς ᾿Αλεξανδρεῖς προσφωνη- 
τιχοῦ λόγου» « Ἡ μὲν σὐγχρασις ἀφανισμὸν τῶν 
Φύσεων ἑργάζεται, ἡ δὲ ἄῤῥητος ἕνωσις παρὰ τῶν 
ὀρθῶς φρονούντων ὁμολογουμένη ἀμγοτέρος ἁσνγ- 
χύτους σώζει τὰς φύσεις. ) 

Ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου * « Τῶν δύο φύσεων τῶν 
ἑτεροονσίων iv E Χριστῷ Υἱῷ ὄντι τοῦ θεοῦ 
σωζοένων, xal μήτε συγχεχυμένων, µήτε ἀπολλυ- 
µένων, ἡ διαιρεθεισῶν. » 


Tou αὐτοῦ ix τῆς ἑρμηνείας πρὸς ᾿Εόραίους 
Ἐπιστολῆς * « Καὶ οὗ δήπου φαμὲν ἀνάχυσιν ὥα- 
περ τινὰ συµθῆναι περὶ τὰς φύσεις, ὡς μεταστῆ- 
ναι μὲν τὴν τοῦ Λόγου φύσιν εἰς τὴν τοῦ ἀνθρώπου 
ε«χὸν, µεταποιηθῆναι δὲ τὴν ἀνθρωπίνην εἰς τὴν τοῦ 
Λόχου.) 

Ἐκ τῆς αὐτῆς ἐπιστολῆς * « Φάσχοντες εἶναι σο- 
φοὶ ἐμωράνθησαν, ἀποδιιστῶντες ἀλλέλων τὰς φύ- 
σεις.) 

Τοσούτων μὲν οὖν ἁγίων χρήσεις αὗται περὶ τῶν 
6:0 τοῦ Χριστοῦ φύσεων, ἵνα τὰς τῶν ἄλλων παρῶ- 
μεν πολλὰς οὔσας * ὁ 6b θεήλατος Σευῆρος ἐν τῇ 
ἐχθέσει τῆς πίστεως αὐτοῦ τοιάδε φησί * «TO δὲ 
λέγειν δύο φύσεις ἐπὶ Χριστοῦ πάσης κατηχορίας 
ἑστὶ μεστὸν, εἰ καὶ ὑπὸ πλειόνων ἁγίων Πατέρων 
ἀμέμπτως: εἴρηται, » Καὶ p t ὀλίγα * «Kal μὴ πάλιν 
εἰπῃς, ὡς τῇ λέξει τῶν δύο φύσεών τινες τῶν Πατέ- 
p» ἐχρίσαντο. Ἐχρήσαντο γὰρ ἀδιαθλήτως, ὥς 
προείποµεν, xatà 68 τὸν χρόνον τοῦ ἁγίου Νυρίλ)ου 
τῖς νόσου τῶν Νεστορίου χΧεν,ρωνιῶν τὰς ἐχκλησίας 
ἐπινεμομένης, ἡ λέξις ἀπεδοκ' µάσθη. Εὖγε, ὦ χατά- 
past, ὅτι τέως χρίσασθαι τῇ λέξει τῶν δύο φύσεων 
ὀμέμπτως πλλ)οὺς τῶν ἁγίων Πατέρων χαὶ ἄχων 
ὡμολόγισας, εὐλαθδούμενος, ὡς ἔοικε, τὴν πρόδηλον 
ἁλήθτιαν , δεῖςον δὲ λοιπὸν, πύτε xal παρὰ ποίων 
ἁγίων Πατέρων ἡ λέξις ἀπεδοχιμάσθη, πῶς δὲ πρὸ 
μὲν τοῦ Νεστορίου δύο φύσείς εἶχεν ὁ Χριστὴς, μετὰ 
δὲ τὸν Νεστόριον αἱ δύο µία γεγόνασιν, ὁτηπώτατε 
καὶ ἀλλόχοτε. 


taceremus, nec subjiceremus illud carnem assum- 
psisse, sed dispeusationem quodammodo exclude- 
remus, merito fortasse quxrerent, ubinam esset in 

humanitate perfectio, aut quomodo humana essentia 
gubsisteret, At. quoniam οἱ humanitatis perfeetio,.- 
et essentize nostr: declaratio ex verbis illis, carnem. 

ossumpsisse, demonstrata est, cessent. sibique ipsis V 
aruudineam virgam objiciant. » 


Ex eadem epistola : « Rectissime et prudentis- 
8'we perfectio tna de salutari cruciatu et morie 
rationem exponit,dum ipsum unigenitum Filium Dei, 
quateuus intelligitur et est Deus, in natura propria 
passum esse illa, qux» corporis sunt, negat, sed, ea 


D potius. terrestri natura pertulisse conürmat. ».. 


Ex oratione, quam ad "Alexandrinos hsbuit : 
ε Commnistio adducit interitum  naiurarum, arcana 
vero conjuuctio, quam recte sentient. 6 confitentur, 
utrasque sine coufusione naluras tuetur. » 


Ex eadem oratione : « Duz natura diversas lia- 
bentes essentias in. uno Christo Filio Dei servan- 
Ur, et non confuaduntur, uec perduntur, aut distra- 
huutur. » 


Ejusdem ex Commentariis iu Epistolam ad He- 
braos : « Et non dicimus quamdam veluti confusio- 
nem in naturis accidisse, ut Verbi natura in liominis 
naturam commutata sit,et hominis natura in iaturam 
Verbi. » 


Ex cadem Epistola : « Dicentes se esse sapientes 
stulti facii sunt, naturas distrahentes, » 


[δο sunt de duabus Christi naturis sanctorum 
Patrum testimonia, ut alia, quae multa sunt, omit- 
tamus. Αἱ a Deo rejectus Severus, ubi (fidem 
suam explicat, loquitur ad hunc modum Σε Sed dua$ 
in Christo naturas dicere omui ratiome caveudum 
est, licet a compluribus sanctis Patr;bus sine re- 
prehensione dictum sit. » Et paulo post : « Et ne 
dixeris, quosdam e sanctis Patribus duarum natu- 


p rarum dictione fuisse usos. ld enim sine repre- 


heusione et culpa fecerunt, ut ame diximus. A! 
sauctii Cyrilli tempore cum inanium Nestorii ver- 
borum pestis Ecclesias depasceretur, hac dictio 
fuit improbata.» Euge, homo exsecrande, quando 
multos sanctorum Patrum duarum naturarum di- 
ctione usos νο] invitus coufessus es, perspicuau, ut 
apparet, veritus veritatem, ostende jam quo tempore 
el a quibus sanctis Patribus hzc dictio fuerit im- 
probata, εἰ quomodo duas ante Nestorium naturas 
Christus habuerit, post Nestorium autem dua 
una facte sint, homo ineptissime. et inconstantis. 
sime. 


, e iuconstantes. 


108) 


EUTIIYMII ZIGABENI 


1091 


Leontii Byzantii : que maledicta Severus, et qui un Α Λεοντίου Βυζαντίου  οἷα BJAaoznpjst £evripoc. xal 


secuti unam in Chris'o naturam asserunt, in Chal- 

cedonense concilium conjiciant. 

Chsl:edonense concilium. suscipiendum negaut, 
quoniam qui illud. celebrarunt, mutabiles fueruut 
Eteuim cum: Byzantii Eutychem 
improbassent, eum Ephesi susceperunt, cum Dio- 
' $coro Flavianum rejicientes. Et iidem rursum Chal- 
cedane ΕΙ ιν susceperunt, Dioscorum | autein 
iwprobarunt. ficspondemus (πιο siepe. justis de 
Causis, uL ipsi puiant, mut»re sententiam. Ac lic. t 
deceui, aut viginti, aul plures etiam ex sexcent s tri- 
gin'a cousilium mulavcrint, ut vos asseritis, non ta- 
men idcirco sexeentorum triginta virorum concili- 
uir cst rejiciendum et propter. paucos tot hominu 


οἱ xar ' αὐτὲν Μονοφυσῖται κατὰ της ἐν λα1- 

χηδόνι συν όόξου. 

Λέγουσιν, ὅτι οὗ χρὴ δέχεσθαι τὴν ἐν Χαλκηδόνε 
σύνοδον, διότι οἱ ταύτης παλίµδολοι σαν xaX ἁλιό- 
χοτοι * xal γὰρ οἱ αὑτοὶ ἐν Βυζαντίῳ μὲν χαθεῖὈον 
τὸν Εὐτυχῆ, àv Ἐφέσῳ δὲ τοῦτον ἐδέξαντο μετὰ 
Διοσχόρου, τὸν Φλαθ.ανὸὺν ἀποδαλόμενοι. Καὶ πάλιν 
ol αὑτοὶ £v. Χαλχηδόνι μὲν ἐδέξαντο Φλαθιανὺν. τὸν 
δὲ Διόσχορον ἁπ-θάλοντο. Πρὺς τούτο:ς δὲ ἀντιλέγο- 
μεν, ὅτι πολλοὶ πολλάκις µετἀθάλλονται διά τινας 
οἰπονομίας, εὐλόγους Φφαινομένας αὐτοῖς. Πλὴν εἰ 
καὶ πέντε τυχὸν, f| δέχα, Ἡ χαὶ πλείους ἀπὸ tow 
ἑξαχοσίων τριάκοντα µπαλίμόθολοι Υεγόνασιν, ὡς 
ὑμεῖς φατε, οὗ χρὴ διὰ τοῦτο τὴν τῶν ἐξαχοσίων 


suffiagia repudianda, quandoquidem et Ephesi una B ἀνδρῶν σύνοδον ἁἀποδάλλεσθαι, xat διὰ τοὺς ὀλίγους 


cum Dioscoro couse.lerun', nec tamen propter illos 
concilium  Eplesi celebratum eui Dioscorus prazerat 
rejicitis. Dicunt prxterea, Si Dioscorus, ut testatur 
Anatolius patriarcha  Constantinopolitanus, non 
propter fidem depositus est, eur eum non recipitis ? 
Respondemus, euin. propter fidei. vere non. fuisse 
deposituin, Idcirco enim in concilio non affuit, ne 
eontra ipsum quaestio haberetur, Quod si rediisset 
οἱ quastio habita esset, ipse ut hereticus condemua- 
tus fuisset, etenim erat : sed quoniam tertio vo^atus 
non affuit, et eam condemnationis ipsius causam 
pronuntiarunt, ideo non propter fidem fuisse cou- 
demnatum dixit Anatolius. Ad hzc dicunt, hereticos 
ab eo concilio fnisse susceptos, nempe Theodoretum 


ἀθετεῖν τὰς τοσούτων φήφους, ὅπου γε ot αὗτοὶ xol 
ἐν Ἐφέσῳ συνέδρευσαν μετὰ Διοσχόρου, καὶ οὗ διὰ 
τούτους ἁἀποθάλλεσθε τὴν ἐν Ἐφέσῳ αύνοδον, ἧς 
fipys Διόσχορος. Πάλιν λέγονσιν, ὅτι El. χατὰ εν 
φωνὴν Λ᾿Ανατολίου Κωνσταντινουπόλεως οὗ διὰ κί- 
στιν χαθῃρέθη Διόσχορος, τί μὴ δέχεσθε αὑτόν; Καὶ 
λέγομεν, ὅτι ἐπ᾽ ἀληθείας οὐ διὰ πίστιν χαθῃρέθη 
διὰ τοῦτο γὰρ οὗ συνηλθεν Ev τῇ συνόδῳ, ἵνα μὴ 
ζητηθῇ τὰ χατ᾽ αὐτόν) εἰ δὲ ἀνῆλθε, xat ζ ἤτησις χέ- 
γονε, xal; αἱρετιχὸς χαθῃρεῖτο. Καὶ γὰρ fv. 
Ἐπειδὴ δὲ χληθεὶς ἐκ τρίτου οὗ παρεγένετο, xal 
ταύτην ἐποιῄσατο τὴν αἰτίαν τῆς χαθαιρέσεως αὖ- 
τοῦ, τούτου ἕνεχα εἶπεν ὁ ᾽Ανατόλιος, ὅτι οὗ διὰ 
πίστιν χαθηρέθη. Πάλιν λέγουσιν, ὅτι αἱρετιχοὺς 


et lIbam, Respondemus hos non prius fuisse susceptos C ἐδέξατο ἡ αὐτὴ σύνοδος. Φασὶ δὲ περὶ Θεοδωρήτου 


quam Ne:torium detestandum et exsecrabilem 
prouuntiassent. Sed rursum objiciuut, cur a Theo- 
doreto non postularint ut sua adversus Cyrillum 
scripta condemnaret? l[tespondemus eos non de- 
buisse hoc crimini vertere concili), sed sancto 
Cyril'o, qui cum esset reconciliatus cum orientalibus 
et cum ipso Theodoreto, non postulavit ut quie 
rontra se scripserat condeninar et. Quamobrem 
quod sanctus Cyrillus non fecit, id a concilio non 
eise; factum, ipsi concilio crimini vertendum non 
f iit. Quanquam. quod ipse non fecit a concilio fa 
ctum est, cum ab eo postulavit, ut Nestorium dete- 
staretur. Quod si cos fuisse lireticos  conces- 
serius, ue propter. illos quidem concilium erit 
repudiandum. Nam et Nicsenum concilium septeui 
hixereticos suscepit, quiet antea fuerant, et postea per- 
manserunt Ariani. Nec tamen ob id vocatur con. 
cilium centum et undecim, sed centum et. decem 
et octo episcoporum appellatur. Siquidem et Ju- 
venalis Hierosolymorum episcopus, et alii idonei 
episcopi, qui in concilio Ephesino cum — Dioscoro 
inventi sunt, etiam Chalcedoncps? interfuerunt, nec 
tameu ob fd. copcilium illud rejiciunt, sed vehe- 
menter probant et complectuntur. 


Sed qui Chalcedonense concilium calumniautur, 
audiant quot haereses decretis 8uis condemnavit 
et qua doguiata sancivit. 


xai "θα. Καὶ λέγομε», ὅτι οὗ πρότερον ἑἐδέξαντο 
αὐτοὺ., ἕως ἀνεθεμάτισαν Νεστόριον. ᾽Αλλὰ πάλιν 
ἀντιλέγουσιν, ὅτι Διατί μὴ ἀπῄτησαν Θεοδώρητον 
ἀναθεματίσαι χαὶ τὰ οἰχεῖα συγγράµµατα τὰ χατὰ 
Κυρίλλου; Καὶ λέγομεν περὶ τούτου, ὅτι οὐχ Ee 
αὐτοὺς τῇ συνόδῳ τοῦτο ἐγχαλέσαι, ἀλλὰ τῷ ἁγίῳ 
Κυρίλλῳ. Κοινωνίαν γὰρ ποιῄσας πρὸς τοὺς Ἂνα- 
τολινοὺς xdi πρὸς αὐτὸν θεοδώρητον, οὐχ ἀπῄτησεν 
αὐτὸν ἀναθεματίσαι τὰ οἰχεῖα σνγγράµµατα. Ὃ 
οὖν οὑχ ἐποίησεν ὁ ἅγιος Κύριλλος, fj σύνοδος μὴ 
ποιῄσασα ἑγχαλεῖσθαι οὐχ ὤφειλε. Καΐτοι ὃ οὐχ 
ἐποίησεν ἐχεῖνος, ἐποίησεν αὕτη ἀπαιτήσασα αὐτὸν 
ἀναθεματίσαι Νεστόριον. Εἰ δὲ χαὶ θῶμεν, ὅτι 


D αἱρετικοὶ δαν, οὐδὲ οὕτως ἡ σύνοδος διὰ τούτους 


ἀπόθλητος. Ἰδοὺ γὰρ χαὶ ἡ ἓν Νικαίᾳ ἑδέξατο Ezcà 
αἱρετιχοὺς πρὸ τούτου ᾿Αρειανοὺς, xal μετὰ ταῦτα 
ἐπιμείναντας τῇ αἱρέσξει, xal οὐ διὰ τοῦτο λέχετει 
ἡ σύνοδος τῶν τια, ἀλλὰ τῶν τιη” ὅπου γε καὶ 
Ἱουθενάλιος ὁ Ἱεροσολύμων, Xzt ἄλλοι ἰχανοὶ ἐἑπί- 
σχοποι εἰς τὴν kv Ἐφέσῳ σύνοδον εὑρεθέντες μετὰ 
Διοσχόρου εὑρέθησαν iv Χαλχηδόνι, καὶ οὐ bà 
τοῦτο ἀποθάλλονται ἐχεῖνοι τὴν σύνοδον ἑχείνην, 
ἁλλά xaX λίαν ἀσπάζοντχαι. 


Γνώτωσαν οἱ τὴν ἐν Καλκηδόνι διαφάλλοντες σὐν- 
ob, ὅσας αἱρέσεις ἁπώσατο, χαὶ τὰ δογµατιαθέντε 
αὑτῇ τῇ ἐν Χαλκηδόνι συνόδῳ. 


1685 


Ἰησοῦν Χρ.στὸν συμφώνως ἅπαντες ἐχδιδάσχομεν, » 
"Ev τούτοις τὸν Σαµοσατέα Παῦλον καὶ Νεστόριον 
εοὺς ἀνθρωπολάτρας ἐπιστομίζει τοὺς εἰς υἱῶν ὃν» 
40a τολμῶντας αὐτὸν διαιρεῖν, xaY ἄλλον μὲν λέγον- 
τας Υἱὸν φύσει τὸν Λόγον, ἄλλον δὰ πάλιν Yibv χάριτι 
τὸν Χριστὸν Ἰησοῦν ἑνώσει xal συναφείᾳ τῇ πρὸς 
τὸν χατὰ φύσιν Υἱὸν τὴν υἱότητα κεχτηµένον, xal 
οὐχ ὁμολογοῦντας ἕ.α χαὶ τὸν αὐτὸν Υἱὸν ἄσαρ- 
πον μὲν πρὸ τῆς χαταθάσεως καὶ ἐἑνανθρωπήσεως, 
σεσαρχωμένον δὲ τὸν αὐτὸν μετὰ τὴ» δι ἡμᾶς χατά- 
θασίν τε xal ἑνανθρώπησιν, 


εΤέλειον ἓν θεότητι, xal φέλειον τὸν αὐτὸν ἐν ἁν- 
θρωπότητι.»Τέλειον ἐν θεότητι εἰποῦσα, τὴν 'Apeta- 
wov ἀπωθεῖται βλασφημίαν. Οὗτοι γὰρ 8ebv. μὲν 
εἶναι λέγουσι τὸν Χριστὸν, ἀτελῆ δὲ xal ἑλάττονα τοῦ 
Ἡατρὸς θεὸν αὐτὸν δογµατίζουσιν. "Ev δὲ τῷ εἰπεῖν, 
καὶ τέλειον τὸν αὐτὸν ἐν ἀνθρωπότητι, οὗ µόνον 
τὴν 'Apsiavov, ἀλλὰ xal ᾿Απολλιναριαστῶν διε- 
λέγχει ἄνοιαν. 'O μὲν γὰρ "Αρειος ἄφυχον παντελῶς 
σάρχα ἀνει)ηφέναι τὸν Λόγον ληριωδεῖ' ὁ δὲ ᾿Απολ- 
λινάριος ἔμψυχον μὲν, ἄνουν δὲ, ὡς ἀμφοτέρους 
ἀτελῃ τὴν ἀνθρωπότητα τοῦ Κυρίου δογµατίζειν 
ἁμαθῶς. 


«εθεὸν ἀληθῶς, xal ἄνθρωπον ἀληθῶς τὸν αὐτόν,» 
Ταῦτα διὰ Μάνεντα, ὃς θεὸν ψιλὸν αὐτὸν ὁμολογεῖ, 
xat οὐκ ἄνθρωπον * xal διὰ Παῦλόν τὸν Σαµοσατέα, 


PANOVPLIA ΡΟΟΜΑΤΙΟΙ. — τιτ. XVI. 
e" Eva xal τὸν αὐτὺν 6, ολογεῖν YU,v τὸν Κύριον ἡμῶν Α 


1046 


« Unum οἱ eumdem. confiteri Dominam nostrum 
Jesum Christum uno omnes conseusu docemus. » 
Quibus verbis Paulo Samosateusi οἱ Nestorio Chri- 
stum ut hominem purum colentibus eumque geminos 
iu Filios dividentibus, aliumque natura Filium Ver- 
bum, et alium rursus gratia Filium Christum Jesum, - 
qui propter Filii naturalis eonjunctionem et 'copu- 
lationem adoptatus sit Filius, asserentibus, .. nec 
uuum et eumdeimn. Filium. confitentibus, qui cuim 
an:equam descenderet et homo fieret, carnis expers 
eset, idewm posteaquam descendit et homo factus 
est, carnem liabuit, os obstruitur. 


ε Perfectum eumdem in. divinitate, et. eumdem 
in buwanitate. perfectum, » Dicens in divinitate 


B perfectum, excludit exsecrabile maledictum Aría- 


norum, qui Cliristum. Deum esse, sed imperfectuin 
οἱ Deo Patre minorem tradunt, Dicens. autem 
eumdem ia humanitate perfectum, — non. solum 
Arianorum, sed etiam Apollinaristarum stultitiam 
coarguit. Nam Arius quidem Verbum assumpsisse 
carnem prorsus anima expertem dicit, Apollinarics 
vero aninatam quidem, sed mente carentem in- 
duisse contendit. Ambo igitur Jamnantur, ut Qui 
&tulie Domini humanitatem | imperfectam tradide- 
rint. . 


« Eumdem γογο Deum, et. vere hominem. » Hc 
propter Manetem dicta sunt, qui Deum purum, et 
non hominem esse Christum confitetur. Et pro- 


καὶ ᾿Αρτεμᾶν, οἵτινες ἀρνοῦνται αὑτοῦ τὴν θεότητα ϱ pter Paulam. Samosatensem, et. Ártemam qui. ne- 


qv ἄνθρωπον αὐτὸν ὁμολογοῦντες kx ψυχῆς Aoytxtn; 
χαὶ σώματος. Ἐκ τούτου χαὶ ᾽Απολλιναρίῳ πολεμεῖ 
τῷ λέγοντι μὴ ἐσχηχέναι νοερὰν ψυχὴν τὸν Κύριον 
ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, ἀλλὰ ζωτιχὴν µόνον * xal 
διὰ Μάνεντα καὶ Οὐαλεντῖνον τοὺς ἀρνουμένους τὴν 
σάρχωσιν. 


ε μοούσιον τῷ Πατρὶ κατὰ τὴν θεότητα, » δι Eo- 
νόµιον καὶ "Αρειον τοὺς τὸν μονογενῆ Λόγον τοῦ Πα- 
39 χτίόµα xal δοῦλον ἀσεθῶς χαταγγέλλοντας. 


« Ὁμοούσιον τὸν αὐτὸν ἡμῖν κατὰ τὴν ἀνθρωπόττ- 


gant ipsius divinitatem, et purum aiunt esse ho- 
minem, ex anima ratione predita el corpore cou- 
stantem. Apollinarium item impugnant, qui. ani- 
mam menie przditam habuisse negat Dominum 
nostrum Jesum Christum, εο carnem animi 
tantum partieipem habuisse coucedit. Et contra 
Manetem et Valeutinum, qui carnis negant assum- 
ptionem. 

« Consubstantialem — Patri secundum — divini- 
tatem. ». Propter. Eunomium et Arium, qui u- 
nigenitum Patris Verbum creatum et servum esse 
pronuntiant. 

« Eumdem nobis consubstantialem secunduar 


ται} διὰ Μαρχίωνα, καὶ Μάνεντα, xat Οὐαλεντῖνον, καὶ p humanitatem. Propter Marcionem, et Maneteim, οἱ 


Εὐτυχῆ, τοὺς boxhcost καὶ φαντασἰᾳ φ.λῇ λέγοντας 
αὐτὸν ἄνθρωπον ὀφθῆναι, οὐ μὴν ἀληθείᾳ, xol χατὰ 
φύσιν ἀνθρωπίνην ὁμολογοῦντας ἄνθρωπον αὐτὸν 
γεγονέναι. 

εΠρὸ αἰώνων μὲν Ex Πατρὸς γεννηθέντα χατὰ «hv 
θεότητα. » Διὰ Σίμωνα, xax Εὐνόμιον, xal "Αρειον, 
«o»; ἀρνουμένους αὐτοῦ τὴν ἐκ Πατρὸς πρὸ αἰώνων 
γέννησιν. 

« Ex! ἐσχάτων δὲ τῶν ἡμερῶν τὸν αὐτὸν δι’ ἡμᾶς 
xa διά τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν Ex Μαρίας τῆς Παρ- 
θένου xat Θεοτόκου χατὰ τὴν ἀνθρωπότητα.)Διὰ Φω»- 
τεινὸν, xal θεόδωρον, xaX Δι΄δωρον, xal Νεστόρ.ον, 
«.ὺς λέγοντας αὐτὸν ἄνθρωπον ἐξ ἀρετῆς χατὰ 
προχοπὴν θερποιηθέντα, xal οὐχὶ Osbv kx θεοῦ 
ὄντα, καὶ διὰ φιλανθρωπίαν ἀτρέπτως ἄνθρωπον 
γε"ενη’ένον. 


Valentinum, et Eutychem, qui ipsum specie et 
opinione tantum nuda visum essc hominem diciunt, 
non autem veritate et bumana natura ipsum factum 
esse liominem confitentur. 

« Ante secula quidem ex Patre genitum secundum 
divinitaten, » Propter Simonem, et. Eunomium, 
et Arium, qui ortum ipsius ex Patre negant ante 
secula. 

« In extremis autem diebus eumdem propter 
nos et propter nostram salutem natum ex Maria 
Virgine et Dei Genitrice secundum humanitatem. » 
Propter Photinum, et Theodorum, et Diodorum, 
et Nestorium, qui dicunt ipsum hominem, sed virtute 
et progressu esse Deum factum, non autem esse Deum 
ex Deo, et propter suam erga homines charitatem 
factum esse hominem. 


1087 


«Qui dusbus in naturis sine confusione, sine mu- A 


tatione, sine divisione coguoscitnr, nullo molo na- 
turarum differentia sublata propter carnem assume 
ptam, sed utriusque naturg servata proprietate,et in 
unam personam atque unam hypostasim concur- 
των rente, » PrdDter Asterium et. Apollinarium et Euty- 


EUTIIYMII ZIGABENI 


[093 

ε Ἐν δύο φύσεσιν ἀσυγχύτως, ἀτρέπτως. ἀδιχιρέ” 
τως γνωριζόµενον, οὐδαμοῦ τῆς τῶν φύσεων δια- 
φορᾶς ἀνῃρημένης διὰ τὴν ἕνωσιν, σωζομένης δὲ 
μᾶλλον. τῆς ἱδιότητος ἑχατέρας φύσεως, xai εἰς ἓν 
πρόσωπον, xal µίαν ὑπόστασιν συντρεχούσης. » Ac 
Αστέριον, xal ᾽Απολλινάριον, καὶ Εὐτυχῆη, ol τὰς 


E chém, qui naturas differentes, nempe Verbi et carnis 
cXÁpshiea sua proprietate recessisse, etunam factas 
^57" enge: iaturam dicunt. Ex quorum opinione sequil ur 


διαφόρους φύσεις, τοῦ Λόχου λέγω καὶ τῆς σαρχὸς 
αὐτοῦ, µίαν φύσιν ἀποτετελεχέναι φασὶν, ἑχστάσης 
δηλονότ, τῆς ἑαυτῶν ἱἰδιότητος, ὡς χατὰ τὸν ἐκχείνων 


ut in Cliristo nec servetur quod patibile est, pro- 
pier impatibilen ejus divinitatem, nec quod est 
impatibile, propter patibilem ipsius humanitatem. 


TITULUS XVII. 


Adversus-Aphthartodocitas,qui duces habuerunt Julia- 
.-mum Halicarnasseum et Gainum | Alexandrinum, 


"os 26x scholiis Leontii Byzantini. 


. Qui Juliano Gaianoque auctoribus Aphthortodo- 
citze appellati sunt, cum aliis in opinionibus cum 
Severi discipulis conveniant, hoc tantum ab illis 
dis:entiunt, quod cum Severiani differentiam in 
Christo constituant post. conjunctionem, Julianistce 
et Gpiamista non solum duarum in Christo na- 
turarum | differentiam negant, verum etianr. Domini 
corpus jam inde ab ípsa forinatione incorruptibile 
fuisse opinantur, ex quo sunt cognomen  consecu:i. 
Ae Dominum quidem molestias et. cruciatus. pertu- 
lisse dicunt, ut famem, et sitim, et lassitudinem, et 
reliqua, non tamen. eodem. quo nos modo ea per- 
tulisse. Nos enim, inquiunt, naturali necessitate pere 


λόγον µηχέτι δύνασθαι σώζεσθαι τοῦ Χριστοῦ μήἠτετὸ 
παθητὸν διὰ τὸ ἁπαθὲς αὐτοῦ. τῆς θεότητος, μήτε τὸ 
ἁπαθὲς διὰ τὸ παθητὸν αὐτοῦ πάλιν τῆς ἀνθρωπότττος. 


ΤΙΤΛΟΣ IZ. 

Κατὰ ᾿Αφθαρτοδοκιτῶν τῶν ἀπὸ Ἱου.ἱιανοῦ tov 
'AJixapraccéoc, καὶ l'alarov τοῦ 'AJstar- 
δρέως, ἐκ τῶν σχο.ίων Λεοντίου Βυζαντίου. 
Ul ἀπὸ ἸΤουλιανοῦ xai Γαϊανοῦ "Agfa ρτοδοκῖται 

λεγόμενοι ἐν μὲν τοῖς ἄλλοις δόγµασι συμφέρονται 

τοῖς Σεν ῄρου, ἓν τούτῳ δὲ µόνον διαφέρονται πρὸς 
αὐτοὺς, ἐν τῷ λέγειν ἐχείνους μὲν διαφρρὰν μετὰ 
τὴν ἕνωσιν ἐπὶ Χριστοῦ, τοὺς δὲ Ἰουλιχνιστὰς xal 

Γαϊανίτας μὴ µόνον ἀρνεῖσθαι τὴν διαφορὰν τῶν δὺο 

τοῦ Χριστοῦ φύσεων, ἀλλὰ xal ἄφθαρτον δογµατί- 

ζειν τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ ἐξ αὑτῆς διαπλάσεως, 

Καὶ τὰ μὲν πάθη λέγουσιν ὑπομεῖναι τὸν Κύρων, 

πεῖνάν Qui, καὶ δίφαν, xal χόπον, καὶ τὰ ἑξῃῆς, οὗ 

τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον ἡμῖν ταῦτα πεπονθέναι. "Hust; 
μὲν γὰρ,φασὶν ἐξ ἀνάγχης φυσικῆς ταῦτα πάσχοµεν, 

ὁ δὲ Χριστὸς ἐχουσίως πάντα ὑπέμεινεν. Οὐ γὰρ 


ierimus, Christus autem sponte cuncta sustinuit, C ἑδούλευς τοῖς νόµοις τῆς φύσεως. Πρὸς οὓς φαµεν, 


Aon enim natura legibus erat obnoxius. fRespon- 
demus ne nos. quidem dicere Christum | invituin 
mo.estias et cruciatus pertulisse, sed sponte et volun- 
tate natur legibus inservisse, quemadmodum et 
nos, Nam beatus quidem Athanasius exponens illud: 
Nunc autem. anima Ίπεα turbata est :. « Nunc, 
inquit, id est quando voluit. Non enim quod 
»on essel tanquam esset dixit, quasi opinlone et 
specie, non autem reipsa et vere ferent, qux dice- 
bantur, Natura euim et veritate omnia facta sunt.» 
Theologus item Gregorius : « Quoniam, inquit, 
natura tempus tribuit quando voluit, ut qux pro- 
pria sunt appeteret. » Sed admirandus Cyrillus 


ὅτι 0ὐδὲ αὐτοὶ λέγοµεν ἀχούσια τὰ πάθη τοῦ Xp:- 
στοῦ, àÀÀ' ὅτι ἑχουσίως ἑδούλευε τοῖς νόμλις τῆς 
φύσεως ἑἐπίσης ἡμῖν. Ὁ μὲν γὰρ µαχάριος ᾿Αθανά- 
gto; ἑρμηνεύων τὸ, NU» ἡ ψυχή µου τετᾶρακται, 
φησὶν, ὅτι « vb »ύν τοῦτό ἐστιν, ὅτε ἠθέλησεν "οὐ 
γὰρ τὸ μὴ ὃν ὡς παρὺν ὠνόμαζεν, ὡς δοχήσει γε- 
νοµένων τῶν λεγομένων φύσει γὰρ καὶ ἀληθείᾳ 
τὰ πάντα ἐγίνετο.» 'O δὲ θεολόγος πάλιν Γρηγόριος, 
ὅτι ἑδίδου τῇ φύσει χαιρὸν, ὅτε ἐθούλετο, ἐνεργεῖν 
τὰ ἴδια. Κύριλλος δὲ ὁ θαυμάσιος εἴρηχεν ἀφιέναι 
αὐτὸν τῇ σαρχὶ 6:X τῶν τῆς φύσεως ἰέναι νόμων, 
Καὶ αὖθις ἑτέρωθι ἔλεγεν, ὡς ἐπιτρέπει τῷ σώματι 
χαὶ τῇ ἀνθρωπότητι τὰ τῇ φύσει προσόντα πάθη 


« ipsum carni dicit concessisse, ut per naturz leges p εἰς ἀπόδειξιν τοῦ χατὰ ἀλήθειαν φορῆσαι σάρκα, 


pertrausiret. » Et alibi : « Perwittit, inquit. corpori 
et humanitati, ut patiatur, qux naturas conveniunt, 
quo vere se carnem .gestasse, εἰ homiuem | factum 
esse demonstret, ut Scripture Lestantur. » Quain- 
obrem si ex divinorum Patrum seuteutia eodem 
modo quo nos passum dicimus,licet spoute et quando 
voluit, quomodo possumus corpus, quod passum est 
d;cere fuisse incorruptibile, et uon potius co: rup.ibile, 
quemadmodum οἱ nostra suut? At illi rursum : 
Sicut, inquiunt, pest. resurrectio.em | incorruptibile 
dicitis. corpus Cliristi, et tamen. ejusdem essen (iae 
qU3 nos sumus, sic el nos ante resurrectiouem 
ipsum incorruptibile οἱ tamen ejusdem nobiscum 


! Jo*n. xi, 27 


xa ἄνθρωπον γενέσθαι κατὰ τὰς Γραφάς. El cel- 
νυν xavà τὸν σχοπὸν τῶν θεοφόρων Πατέρων τν 
αὐτὸν ἡμῖν τρόπον ἔπασχεν, εἰ xal ἐἑχουσίως, xal 
ὅτε ἤθελε. πῶς δυνἆμεθα τὸ πάσχον σῶμα ἄφθαρτον 
εἰπεῖν, xal μὴ φθαρτὸν τῇ φύσει, ὥσπερ καὶ ὁ 
ἡμέτερον; Ανταποχρίνονται δὲ πάλιν, ὅτι "Ov τρόπον 
μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἄφθαρτον λέγοντε; τὸ σῶμα 
τοῦ Χριστοῦ ὁμοούσιον αὑτὸ λέγετε εἶναι ἡμῖν, τὺν 
αὐτὸν τρόπον χαὶ ἡμεῖς πρὸ τῆ- ἀναστάσεως ἄφθαρ- 
τον λέγοντες, ὁμοούσιον αὐτὸ ὁμολοχοῦ av εἶναι. 
Ἡμεῖς δὲ λέγομεν, ὅτι El χαὶ ἄφθαρτον ὁμολογοῦ- 
pev αὐτὸ μετὰ τὴν ἀνάστασιν, οὐ τῇ φύσει αέγν- 
μεν αὐτὸ ἄφθαρτον, τῇ χάριτι δὲ. El δὲ εἴπο:εν, ὅτι 


$099 ΄ 


ΡΑΝΟΡΙΙὰ DOGMATICA. — TIT. XVII. 


1090 


καὶ πρὺ τῆς ἀναστάσεως ἄφθαρτον χάριτι, λέγομεν Α essent. Respondemus, quamvis post tesurrectio- 


ὅτι οὐ συγχωρεῖ τοῦτο τὰ περὶ ἌἈριστοῦ λεγόμενα. 
Ilph μὲν γὰρ τῆς ἀναστάσεως xay πεινΏσαι λέγεται, 
xai διφῆσαι, xal τᾶἆλλα παθεῖν * xai πῶς ἂν ei τὸ 
ταῦτα πεπονθὸς ἄφθαρτον; μετὰ δὲ τὴν ἀνάστασιν 
οὐ δὲν τούτων ἔπαθεν ' ὡς δήλον, ὅτι πρὸ μὲν τῆς 
ἀναιστάσεως φθαρτὸν ἣν τὸ σῶμα, μετὰ δὲ τὴν 
ἀνάστασιν ἄφθαρτον. El γὰρ xol λέγεται φαχεῖν 
μετὰ τὴν ἀνάπτασιν, τοῦτο δι᾽ οἰχονομίαν ἐποίησεν, 
οὐχ ὡς τῷ ὄντι πεινῶν, ἀλλ᾽ ἵνα δείξῃ τοῖς μαθηταῖς 
αὐτοῦ, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ ἀναστὰς ἐκ νεχρῶν, ὃν τρό- 
πον xal τοὺς τύπους τῶν Άλων λέγεται ἐπιδεῖξαι 
αὐτοῖς. Καίΐτο: ἡμεῖς οὐδὲν τῶν mp5 τῆς ἀναστάσεως 
παθὼν ἀνιστάμεθα ἔχοντες. ᾽Απαοχὴ δὲ τῆς Ex ve- 
χρῶν ἡμῶν ἀναστάσεως ὁ Χριστός * xal ὅμω; αὐτὸς 
εὑρέθη ἔχων, ὡ; ὅηλον, ὅτι δι οἰχονομίαν τοῦτο 
Υέγονε. ᾽Αμέλει οὐδὲ λέγει ἡ Γραφὴ, ὅτι ἐπείνησεν, 
ἁλλ ὅτι ἔφαγε. Δέον δὲ ἐπιστῆσαι, ὅτι παραφέρουσι 
χρήσεις τινὰς ἀπὸ τῶν Πατέρων ἄφθὂαρτον τὸ σῶμα 
τοῦ Χριστοῦ λεγούσας, ὥσπερ xai τὸν µαχάριον 
Κύριλλον εἰπόντα, ὅτι οὐχ ὑπεδέξατο φθορὰν ἡ τοῦ 
Λόγου aáp£. "Όταν δὲ τὰς τοιαύτας παράγωσι χρἠ- 
σεις, διαιρετέον τὰ σηµαινόµενα τῆς φθορᾶς, xal 
ἐφαρμοστέον τῷ σώματι τοῦ Χριστοῦ τὰ πρέποντα 
φῶν σηµαινοµένων. 


Tov Δαμασχη»οῦ κατὰ τῶν αὐτῶν. Κεφ. Vf*. 


nem ipsum ἱπεογγυρίίρί]ο fateamur, non tamen 
incorruptibile natura dicimus, sed g:atia. Quod si 
dixerint : Estetiam ante resurrectiouem gratià incor- 
ruptibile , respondebimus id non concedi propter illa 


qus dicuntur de Christo. Nam aute resurrectionem -7*... 


diciiur esurisse, ct silisse, et alia pertuilisse, qua cui -. -, 
pertulerit, quomodo dici queat incorruptibile * Posi ΄ 
resurrectionem autem nihil tale pertulit. Ef quo 

facile constat, ipsum ante resurrectionem fuisse 
cerruptibile,post resurrectioiiem autem incoruptibil.. 
Nam ct si post re-uirectioneuf. etiam. dicitur come- 
disse, id fecit non propteiea-quod — esuriret, sed eo 
consilio ut discipulis suls ostenderet se ex morus 


surrexisse, quemadmodum et clavorum vesttgii:- - 
ipsis dicitur demon:lrasse, Nos vero, nibil catmy. ^ — 


quae anle resurrectionem passi. erimus habentes, 
resurgemus. At primitize nostre resurrectionis a 
mortuis Christus, et tamen ipsc habuit, Eo nimirum 
consilio quod dicimus id factum est. Nec Scripiura 
dicit eum esuriisse, sed comeiisse." Sciendum est 
autem eos quzedaui Patrum afferre testimonia, quie 
Christi corpus dicunt incorruptibile, ut be..ti 
eiiam Cyrilli, qui dixit Christi carnem non susce- 
pisse corruptionem, Cuin igitur ο protulerint testi - 
monia,significationes corruptionis sunt distiuguendas, 
et quz Christi corpori conveniunt accommodanda- 


Damasceni comra eosdem, cap. 92. 


Τὸ τῆς φθορᾶς ὄνομα δύο σηµαίνει. Σημαίνει γὰρ C — Corruptionis nomen duplicem habet. signiflcatio- 


τὰ ἀνθρώπινα ταῦτα πάθη. πεῖναν, δίφαν , χόπον, 
τὴν τῶν fuv δ.άτρησιν, θάνατον, ftot χωρισμὸν 
τς ΨυχΏς καὶ τοῦ σώματος, xat τὰ τοιαῦτα. Κατὰ 
τοῦτο τὸ σηµαινόμενον φθαρτὸν τὸ τοῦ Κυρίου σὼμά 
Φαμεν. Πάντα γὰρ ταῦτα ἑχουσίως ἀνέλαδε. Ση- 
μαίνει δὲ dj φθ.ρὰ xal τὴν τελείαν τοῦ σώματος εἰς 
τὰ ἐξ ὧν συιετέθη στοιχεῖα διάλυσιν xai ἀφανισμὸν, 

τις ὑπὸ πολλὠν διαφθορὰ ὀνομάτεται. Ταύτης πεῖ- 
pav tà τοῦ Κυρίου σῶμα οὐκ ἔσχεν, ὥς Φῃσιν ὁ 
προφήτης àa605, "Οτι οὐκ ἑἐγκαταείψεις τὴν 
γνχήν µου εἰς ἄδην, οὐδὲ δώσεις τὸν ὅσιόν σου 
ἰδεῖν διαθοράν. ΄"Αφθαρτον μὲν οὖν κατὰ τὸν πα- 
ράφρονα Ἰουλιανὸν καὶ Γαϊανὸν τὸ σῶμα τοῦ Ἆρι- 
στοῦ λέγειν χατὰ τὸ πρῶτον τῆς φθορᾶς σηµαινόµε- 
voy πρὺ τῆς ἀναστάσεως, ἀσεθές. Ei γὰρ ἄφθαρτον, 
οὐχ ὁμοούσιον ἡμῖν. ᾿Αλλά xo δοχήσει, καὶ οὐχ ἆλη- 
θείᾳ Υεγονέναι φησὶ τὸ Εὐαγ] έ)ιον τὴν πεῖναν, τὴν 
δίµναν, τοὺς Όλους, τῆς πλευρᾶς thv νύφιν, xal τὸν 
θάνατο,. ΒΕἰ δὲ δοκήσει Yéyove, φεναχισμὸς χαὶ σχινὴ 
τὸ τῆς οἰχονομίας µυστήρ:ον, xat ὀοχήσει, xal οὐχ 
ἀληθείᾳ γέγονεν ἄνθρωπος * καὶ δοκῄσει, xal οὐχ 
ἀληθείᾳ σετώσµεθα. Αλλ’ ἅπαγς, Οἱ ταῦτα λέγον- 
τες τῆ; σωτηοίας ἁμο.ρείτωσαν. Κατὰ δὲ τὸ δεύτε. 
po» τῆς φθορᾶς σηµαινόµενον, ἄφθαρτον τοι ἆδι- 
άφθορον ὁμολογ.Όὤμεν τὸ τοῦ Κυρίου σῶμα, καθὼς 
fj uiv οἱ θεοφόροι Πατέρες παραδεδώκασι. Μετὰ μὲν- 
τοι τὴν iX νεχρῶν τοῦ Σωτῆρος ἀνάστασ.ν xal χατὰ 
5) πρῶτον σηµαινό.ενων ἄπθαρτον τὸ τοῦ Κυρίου 

3 Psal. αν, 10. 


nem. Siguiflcat enim humanas affectiones, famem, 
sitim, laborem, clavorum ictus, mortem seu anima 
a corpore sejunctionem, et.alia ejusdem generis. 
Qua quidem significatione eorpus Domini dicimns 
corruptibile. Hac euim omnia sponte suscepit. 
Significat etiam corrupto perfectam corporis in 
elementa, ex quibus composituu est, dissolutionem 
οἱ interitum. Hane Domini corpus nou est exper- 
tum, ut ait propheta David : (Quoniam non relinques 
animam meam in in[ermo, nec dabis sanctum tuum 
videre corruptionem *. Priore significatione dicere 
Christi corpus ante resurrectionem incorruptib'le, 
ut stulti bomines - Juliamus Gaianusque sentiyut, 


p inpiwin. est, Nam si. est incorruptibile, non est 


ejusdem  essenti:e qua nos sumus, et opiuione, 
non veritate facta. sunt, quae narrat. Evangelii, 
nempe fames, sitis, clavi, lateria vulnus, et 
mors. Qus si opmione facta sunt, Πο et si- 
mulatio est humane salutis mysterium, et. opi- 
pione, nou veritate factus est homo, et opiniose, 
non veritate servati sumus, Sed abeant, qui haec 
dicunt, et salute spolientur. Altera vere corru- 
ptionis signilicatione Domini corpus incorruptibile 
οἱ ab interitu liberum confitemur, quenaadmoduin 
divini nobis Patres tradiderunt. Quanquam post 
resurrectionem priori etiam siguillcatione Domiui core 
pus incorrupilbile dicimus.*Dominus enim per corpus - 
proprium nostro etiam corpori resurrectionem, ct 


1091 


EUTHYMTI ZIGABENT 


posi hzec incorruptionem largitus est. 1pse resur- Α οώμά cgapsv. Καὶ τῷ Άμετερφ γὰρ σώματι τν v: 


rectionis, et incorruptionis, et impatibilitatis pri- 
mitiz nobis factus est. Oportet. enim. corruptibile 
hoc indwere incorpuptionem * ut. divus. ait. Apo- 
stolus. 


-” 


Alterrus «ontra eosdem. 


- ^ "Corruptio ab anim: morte, sive a. peccato, pro- 
"fieiscens est animze pernicies. Corruptio. vero a 
corporis mortc, sive a putredine proveniens, est 
pernicies corporis. Qu:e quidem interitus magis 
eii»sm proprie dicitur. Corruptio significat etiam 
corporeas, seu naturales, οἱ crimiuis expertes 
affectiones, ut. famem, sitim, laborem, metum, 
clavoram vulnera, et mortein, et. alia. multa, quz 
antecedunt, Quantum ad primam et secundam 
pertinet corrup'ionem, Domini corpus dicimus in- 
corruptibile. Neque cnim peccatum admisit, neque 
eorruptum est. post aninige. sejunctionem. Nam, Non 
dabis, iuquit, sanctum tumm. videre corruptionem *. 
Q»antum autem ad. tertiam pertinet, et corpus Do- 
mini fuít corruptibile; omnibus enim naturalibus 
affectionibus erat obnoxium. Sed post resuriectio- 
nem ab hoc etiam gcmere corruptionis liberum 
exstitit. 


TITULUS XVIII. 


Adversus. Theopaschitas, qui Filii et Dei divinitatem 
patibilem tradiderunt. (Quamvis autem hec here— 


sis postea viguerit, nea. lamen. [uerunt etiam (C 


quidam. qui improba | illius. semina  sparserint. 
jancti. Cyrilli επ oratione. ad Alexandrinos | ha- 


Peperit nobis Virgo Emmanuelem ejusdem es- 
sentize cum Patre, quantum pertinet.ad divinitatem, 
ejusdem nobiscum essentie quantum ad bumani- 
tatem, Licet enim proprii corporis affectiones sibi 
proprias fecerit. Deus Verbum, et in se transtule- 
rit, ipse in terminis in.patibilitatis permansit. 
Quod si ipsum audieris dicentem * Dedi dorsum 
meum ad flagella, et θε meas ad alapas, et fa- 
ci:m meam non averti a [αάϊίαιε sputorum *, nihil 


eum in propria natura passum esse pulaveris, sed . 


potiuà corporis sui verbera sibi auribuisse. Cujus 


ἀνάστασιν καὶ τὴν μετὰ ταῦτα ἀφθαρσίαν ὁ Kóp:o; 

διὰ τοῦ ἰδίου ἐδωρήσατο σώματος, αὐτὸς ἁπαρχὴ 

τῆς τε ἀναστάσεως καὶ τῆς ἀφθαρσίας, καὶ τῆς 

παθείας ἡμῖν γενόμενος. Δεῖ γὰρ τὸ φθαρτὸν τοῦτο 

ἐνδύσασύαι ἀφθαρσίαν, φησὶν ὁ θεῖος Α: όστω.ς. 
'Erépov κατὰ τῶν αὐτῶν. 

Φθορὰ μὲν ἡ ἀπὸ τοῦ ψυχικοῦ θανάτου λύµη τῆς 
ψυχΏς, Ίγουν ἡ ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας * φθορὰ δὲ xal d 
ἀπὸ τοῦ σωματικοῦ θανάτου λύμη τοῦ σώματος, 
ἔγουν ἡ ἀπὸ τῆς σηπεδόνος, Ἶτις xal διαφθορὰ χυ- 
ριώτερον ὀνομάξεται. Φθορὰ δὲ xal τὰ σωματιχὰ 
πάθη, Ίτοι τὰ φυσικὰ xal ἁδιάθλητα, otov πεῖνα, 
δίψα, χόπας, δειλία, διάτρησις ἤλων, θάνατος, καὶ 


B πρὸ τούτου πολλὰ τοιαῦτα. Κατὰ μὲν οὖν τὴν πρώ- 


την καὶ δευτέραν φθορὰν ἄφθαρτον ἣν τὸ πρόσκηµµ’ 
οὔτε γὰρ ἁμαρτίαν ἐποίησεν, οὔτε ὃδ:εφθάρη τὸ 
σῶμα μετὰ τὴν διάξευξιν τῆς φυχῆς. Οὗ γὰρ δώ- 
σεις, φησὶ, τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν διαφθορά». Κατὰ 
δὲ c) τρίτον σηµαινόµενον φθαρτὸν ἣν καὶ touto, 
Ι]1ᾶσι γὰρ τοῖς φυσιχοῖς ὑπέχειτο πάθεσι. Μετὰ δὲ 
τὴν ἀνάστατιν ἄφθαρτον ἐγένετο καὶ κατὰ τοῦ-ο τὸ 
σηµαινόµενον. 


ΤΙΤΛΟΣ IT. 


Καιὰ θεοπασχιτῶν, ol παθητὴν ἑδογιιάτιζον τὴν 
τοῦ Υἱοῦ καὶ θεοῦ θεότητα. El yàp Όὕστερεν 
ἤκχμασεν ἡ αἴρεσις αὕτη, dAA' ἧσαν καὶ αρ:- 
τερόν τινες τὰ πονηρὰ σαόρµατα καταθἀ.ἰ 1ου - 
τες. Τοῦὺ ἁγίου Κυρίου ὂχ τῆς απρὸς 'AJg- 
Carópsic ὁμιίας. 


Ἔτεχεν ἡμῖν ἡ Παρθένος τὸν Ἐμμανονὴλ χατὰ 
μὲν τὴν θεότητα ὁμοούσιον τῷ Πατρὶ, κατὰ δὲ τὴν 
ἀνθρωπότητα ἡμῖν ὁμοούσιον * κατὰ την θεότητα 
ἀπαθὴ, κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα παθητόν. El γὰρ xa 
οἰχειοῦτα!: τοῦ οἰχείου σώματο; τὰ πάθη ὁ Os; Λό- 
Υος, xai εἰς ἑαυτὸν ἀναφέρει. ἀλλά γε αὐτὸς ut- 
μένηκεν tv τοῖς τῆς ἀπαθείας ὅροις * xav ἀχρύσης 
αὐτοῦ λέγοντος, ΄Εδωκα τὸν νγῶτόν jov εἰς μάστι- 
Ίας, τὰς δὲ σιαγόνας µον εἰς ῥαπίσματα, có δὲ 
πρὀσωπόν µου οὐκ ἀπέστρεψα ἀπὸ αἰσχύνης 
ἑμπτυσμάτων, μηδὲν αὐτὸν πεπονθέναι εἰς thv οἱ- 


enim proprium est corpus, ei merito quae corgo- D χείαν φύσιν ὑπολάδῃς, οἰκειώσασθαι δὶ μᾶλλον τοῦ 


ris sunt omnia pr:eter peccatum — ascribi possunt. 
Quoniam igilur Verbum assumpta harmanitate divi- 
nitus wwansit impatibile, quamvis qua carnis sunt 
sibi propria faciens necessario pati dicatur secun- 
dum carnem, longe tamen abfuit, ut pateretur, 
quatenus est Deus. Non cogitant igitur. illi tan» 
quam Deo couservatum esse, ut non pateretur, 
tributum tamen ipsi esse, ut patereiur. pro nobis 
carne, quatenus Deus natura exsistens factus est 
C10, scu perfectus homo. Quis eniin Patrem. cee- 
lestem. alloquitur illis verbis : Sacrificium et obla- 
tiouem — noluisti, corpus autem  per(ccist — mihi ; 

! ] Cor. xv, 55. 


* Act. 1, 27. ? laa. !, 6. 


ἰδίου σώματος τὰς µάστιγας. 00. γὰρ ἴδιόν ἐστι τὸ 
σῶμα, τούτῳ ἂν εἰκότως προσγράφοιτο xal τὰ αὐ- 
τοῦ πάντα δίχα µόνης ἁμαρτίας. Οὐκοῦν ἐπειδήπερ 
ἐνανθρωπήσας ἣν ὁ Λόγος, µεμένηχε μὲν ϐε.κῶς 
ἀπαθῆς, οἰκειούμενος δὲ ἀναγκαίως τὰ τῆς ἑαυτοῦ 
σαρκὸς, παθεῖν λέγεται χατὰ σάρχα, Χαΐτοι τοῦ πα; 
θεῖν ἀπείρατος ὢν, χαθὸ νοεῖται Oe6;. Οὐκ ἐννουῦ- 
σιν οὖν, ὅτι τετήρηται μὲν τὸ ἀπαθὲς αὐτῷ, xe 
Θεός ἐστι, προσγράφεσθαι δὲ xal τὸ «aui» ὑπὲρ 
ἡμῶν χατὰ σάρχα, xa0b Geb; ὧν φύσει γέγονε σὰρί, 
ἤτοι τέλειος ἄνθρωπος. Τίς γὰρ ἣν ὁ λέγων Rp; τὸν 
iv οὐρανοῖς Πατέρα xai θεὸν, θυσἰαν καὶ xpoago- 


1093 


ὁ λοχαυεώµατα xal περὶ ἁμαρτίας οὐκ ἐζήτησας; 
Τύεε εἶπον, ᾿Ιδοὺ ἤχω τοῦ ποιῆσαι, ὁ θεὸς,. τὸ 
θέ λημὰὶ cov ; Ὁ γὰρ ἔξω σώματος ὡς 855; ἑαυτῷ 
σῶμα κατηρτίσθαι φησὶν, ἵνα τοῦτο ὑπὲρ ἡμῶν 
προσεΈγχας τῷ ἰδίῳ µώλωπι πάντας ἡμᾶς θερα- 
πεύσῃ χατὰ τὴν τοὺ προφέτου φωνήν, 
Tov αὑτοῦ ἐκ τῆς περὶ τοῦ ἁποπομπαίου αρὸς 
'Axáxior ἐπιστο.]ῆς. 
Τουτο προεδηλοῦτο xal iv τῷ  vópup. Γέγραπται 
Υὰρ ἐν τῷ Aevtzixip: hal «ήγεται τοὺς δύο χιμά. 
povc, καὶ στήσει αὐτοὺς ἔναντι Κυρίου παρὰ τὴν 
θύρων τῆς σκηγῆς τοῦ μαρτυρίου * xal ἐπιθήσει 
λαρὼν ἐπὶ τοὺς δύο χιµάρους κ.λήρους, ἔνα τῷ 
Κυρίφ, xai κ.1ἠρον ἕνα trà ἁἀποπομπαίφ. kal 


TANOPLIA ΡΟΟΜΛΤΙΟΑ. -- TIT. Xvilf. 
ρὰν οὐκ ἠθέλησας, σῶμα δὲ κατηρτίσω µοι’ A holvcaustomata 


164 
εἰ pro peccato mon Ῥοείαίανιἡ, 
tunc. dizi : Ecce venio ut. faciam, Deus, | eodunta- 
tem tuam ' ? Qui enim est corporis expers ut 
Deus, sibi corpua peifectum dicit, ut. iud pio 
.hobis offereus proprio livore nos omaes curaret, 
ut ait propheta *. 


Ejusdem ez epistola ad — Acaciuwm scripta 


emissario, ^ 
Id presignificatum est eiiam. ín lege. In Levitico 
enim scriptum est: Et. accipiet duos — hírcos, et 
constituet eos coram. Domino juxta ostium. taberna- 
culi testimonii. Et imponet Aaron super duos hircos 
sories, unam soriem Domino, et unam emissario. 
Ei adducet. Aaron. hircum. super. quem. supervenit 


προσοίσει περὶ ἁμαρείας. Kal τὸν χίµαρον, ἐφ᾽ B sor, Domini, et faciet pro peccato. Et hircum. super 


ὃν' ἐπη-1θεν ἐπ᾿ αὐτὸν ὁ κ.]ῆρος τοῦ ἁποπομ- 
παΐον, στήσει αὐτὸν ζῶντα ἔναντι Κυρίου 
τοῦ ἐξιάσασθαι ἐπ αὑτοῦ, ὥστε ἀποστεῖ.αι 
αὐτὸν εἰς τὴν ἀποπομαὴν, ἀφήσει αὐτὸν εἰς τὴν 
ἔρημο». Καὶ σφάξει τὸν χίµαρον τὸν περὶ ἆμαρ- - 
τίας τὲν' περὶ τοῦ «αοῦ ἔναντι Κυρίου, καὶ εἰσοί- 
σει τοῦ αἵματος αὐτοῦ ἐσώτερεν τοῦ καταπετά- 
σµατος, xal ποιήσει τὸ αἷμα αὐτοῦ ὃν τρόπον 
ἁποίησε τὸ αἷμα τοῦ µέσχου, καὶ ῥανεῖ τὸ 
αἷμα ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον χιιτὰ πρόσωπον τοῦ 
ldacrnplov. Καὶ μεθ ἕτερα, Καὶ προσάξοι τὸν 
χίµαρον τὸν ζῶντα, καὶ ἐπιθήσει Αωρὼν τὴν 
χείρα αὐτου ἐπὶ τὴν κεφα.ὶἠν τοῦ χιµμάρου τοῦ 
QGortoc. Φἑρε τοίνυν περιελὀντες τοῦ νόµου τὸ 
αχίασµα γυμνὴν ἴδωμεν τὴν ἀλήθειαν. Δύο μὲν γὰρ 
χιµάρους προσχοµισθῆναι προοτέταχε, xai δύο γρά- 
Φεσθαι χλήρους ἐπ᾽ αὐτοῖς, ὡς τὸν μὲν ἕνα τῶν χι- 
µάρων ὀνομασθῆναι Κύριον, τὀν γε μὴν ἕτερον 
ἀποπομπαῖον. Οὐκοῦν ὄνομα τοῖς χιμάροις Κύρ:ός 


τε Xa! ἀποπομπαῖος. Σηµαίνεται δὲ δι’ ἀμφοῖν ὁ εἷς , 


καὶ µ/νος Υἱὸς, xai Κύριος Ἰησοῦς Χριστός * καὶ 
τίνα τρόπον, ἑροῦμεν. Τράγος ὑπὲρ ἁμαρτίας ἐθύετο * 
οὗτος τύπος ἦν τοῦ Χριστοῦ ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιών 
.. ἡμῶν τυθέντος, χατὰ τὰς Γραφάς * ταύτης ἕνεχα τῆς 
αἰτίας xal ἁμαριίαν ὠνομάσθαι τοῦτόν φαμεν. 
T ράφει γοῦν ὁ πάνσοφος Παῦλος, 7*« TÓv μὴ Ίγόντα 
ἁμαρτίαν ὑπὲρ ἡμῶν ἁμαρτίαν ἐποίησε», 6 8&bq 
παὶ Ἡατῃηρ δηλονότι. Καὶ o0 Φφαμεν ἁμαρτωλὸν 


quem supervenit sors emissarii, statuet. viventem co- 
ram Domino, ut propitietur super eum, ut dimittat 
eum in. emisstonem, et. dimittet eum. in. desertum. 
Et immolabit hircum, qui est pro peccato, qui esi 
pro populo coram Domino, εἰ inferet! de savguine 
ejus interius velum, et faciet sanguinem. ejus, quem- 
admodum fecil sangnine vituli, εἰ asperget. san- 
guinem ejus super. propitiatorium, in faciem. propi- 
tiatorii *. Et paulo. post : Et «dducel hircum vivum, 
εἰ impouet Aaron. mauus suas super ερ hirci 
tiventis *. Age igitur, legis umbra sublata verita- 
tem nudam videamus. Duos quidem hircos offerri 
jussit, et duas sortes saper ipsos imponit : ut alter 
quidem Dominus »sppellaretur, alter autem. emis- 
sarius, llireorum ergo nomina Dominus et emis- 
sarius. Ambo autem signifieant unum οἱ solum 
Filium , et Dominum, Jesum Christum, et qua id 
ratione, explieabimus, Hireus pro peccato immo- 
]atus Christi Sguram gerit, qui pro pecc.tis nostris 
iumolatus est, ut Scripturz testantur. Quamobrem 
et peccatum appellatum dicimus. Nam, ut sapieu- 
tissimus Paulus ait ; Emm, qui non novit peccatum, 
pro nobis peccatum [ecu ", Deus nimirum et Pa- 
ter. Et non dicimus Christum factum esse pecca- 
torem. Absit! Sed justin .exsis'entem, imo 
vero ipsam justitiam Pater victimam fecti peo 
muudi eeccatis. Et inter iniquos reputatus est, 
sententiamque sustinuit iniquis maxime convenieu- 


Τενέσθαι Χριστὸν, μὴ Υένοιτο, ἁλλ᾽ ὄντα blxatov , D tem. Dmpendebat enim mortis sententia ii$ qui 


μᾶλλον δὲ αὑτόχρημα ὃ.καιοσύνην, σφάγιον ἐποίησεν 
ὁ Πατηρ ὑπὲρ τῶν τοῦ χόσµου πλημμελημάτων * xal 
&v τοῖς ἀνόμοις ἑλογίσθη, φῆφον ὑπομείνας τὴν τοῖς 
ἀνόμοις πρετωδεστάτην. Ἐπεχρέματο γὰρ τοῖς ἐπὶ 
Υῆς ὁ χλήρος τοῦ χρῆναι παθεῖν τὸν θάνατον διά τε τὴν 
ἐν ᾿Αδὰμ παράδασιν, xal τὴν ἐξ ἐχείνου μέχρις ἡμῶν 
τυραννῄσασαν ἁμαρτίαν. ἸΑλλ' ὁ Ex Θεοῦ Πατρὺς 
Λόγος, ὁ πολὺς εἰς ἡμερό-ητα xal φιλανθρωπίαν, γέ- 
γονε σἁρξ, τουτέρτιν ἄνθρωπος aou popoos ἡμῖν τοῖς 
o?" ἁμαρτίαν, xax τὸν ἡμῶν ὑπέστη: χλῆρον. Ὡς γὰρ 
ἑ πανάριστος γράφε: Παῦλος, Xdpict θεοῦ ὑπὲρ παν- 


! Psal. xxxix, 7 9; εν. x, 5-7. 


v, 21. * liebr. 1, 8. * ll Cor. v, 13, 15. 


* νι Lili, 5. 


sunt in terra, propter Adami trausgressionem εἰ 
propter peccatum, quod ab illo usque ad nos 
deminabatur. Sed Dei Patris Verbum mansuetu- 
dioe atque benignitate multum abundans — factum 
est caro, id est bomo, εἰ uobis siue, qui $ub 
peccato sumus, et sortem nostram subiit, Nam, ut 
optimus Paulus ait, Gratia Dei pro omnibus  mor- 
tem gustavit ὃς el suam ipsius animam pro om- 
nium vita pretium constituit. Et unus pro omnibus 
mortuus est, ub oinnes. Deo. vivant, sanetilicali οἱ 
vivificati per sanguinem ipsius ", et grauis. justifi- 
* ji Cor. 


5 Levi: xv), ὁ- 15. Ὁ λυὶ. 10. 


de . 


1095 


EUTHYMII ZIGABENI 


100 


cati per gratiam ejus, Sic enim ait beatus evan- A τὸς ἐγευσατο θανάτου, xal τῆς ἁπάντων (t4; ἀντάλ- 


gelista Joanues ; Sanguis Jesu Christi emundat 
nos ab omui peccato *.. Nomen igitur. hirei immo- 
lati Dowinus, Et sorte illi obtigit, ut. iimolarctur, 
. eratque sanctum et sacrum Sacrificium, Christi 
^ figuram .grreus, qui non prose, sed pro nobis, ul 
oxi mortuus est, et. Ecclesiam sanguine proprio 
sanciillcavit. Immolabit euim, inquit, hircum qui 
' est pro peccato, qui est pro populo, coram Domino, 
el inferet de sanguine ejus. interius ve'um, et asper- 
get sanguinem. ejus: in^ propitiatorium, — lugressus 
enim est Christus in. Saricta xanetorum, nou. per 
sanguinem hircorum: et taurorum, sed. per Ρο; 
prium sanguinem zterna redemptione iuventa, εἰ 
sanctificans, ut dixi, verius tabernaculum, id vest 
Ecclesiam, ét omnes, qui in ea sunt. Sic enim 
scribit divus Paulus : Quapropter εἰ Jesus, wt 
proprio sanguine populum sanctificare, extra por- 
tam passus est *. Vide rursus Eimmanuelem 11ΟΓ- 
tuum carne , quo mortem οἱ peccatum. everteret. 
Erat enim apud inferos jliber, id est. non peccatis 
obnoxius, nec nostra icoudemiationi. ldquein al- 
tero hirco perspicimus, qui vivus emittitur. Con- 
atat euiui ipsum, cum pateretur ut homo, noun 
esse passum ut Deum, cnmque esset mortuus 
carne, fuisso tameu morte prastantiorem, ueque, 
ut Jud:ei suspicabantur , nobiscum in monumento 
mansisse, out intra portas inferni, aliorum more cap- 
tivum fuisse. Nam, ut ejus ait discipulus : Aon esi 
felicia anima ejus in inferno, neque caro ejus vidit cor- 
rupiionem *; spolians enin infernum revisit. lllud 
animadverte, cum prior hircus iumiolatus sit, alte- 
rum ubique vivum nominari. Erat enim ju utro- 
que flguratus solus Filius, et Domnus Jesus 
Christus, ut qui carne sit passus propria, et procul 
tamen abfuerit, ut pateretur, ut qui mortuus sit, 
et mortem superaverit. Vivebat enim Verbum Dei, 
licet sancta ipsius caro mortem gustarit. Et man- 
sit impatibile, licet id, quod sanctum ipsius cor- 
pus patiebatur, sibi proprium faceret, et ad se 
ipsum referret. Adducet enim, inquit, hircum vi- 
ventem, et imponet Aaron manus. suas super. caput 
hirci viventis,et confiiebitur omnes iniquitates filiorum 
lsrael, et imponet ipsas super caput hirci viventis. 


λαγμα τὴν ἑαυτοῦ φυχὴν ἑποιῄσατο, xai el; ὑπὲρ 
πάντων ἀπέθανεν, ἵνα οἱ πάντες θεῷ ζήσωα.ν ἁγια- 
ζόμενοί τε xai ζωοποι/ύμενοι διὰ τοῦ αἵματος α-- 
τοῦ, δικαιούμενοί τε ὁωρεὰν τῇ αὐτοῦ χάριτι. Ὡς 
γάρ φησιν ὁ µαχάριος Εὐαγγελιστῆς Ἰωάννης, Τὸ 
αἷμα Ἰησοῦ Ἀρστοῦ καθαρίζει ἡμᾶς ἁπὸ πάσης 
ἁμαρτίας. Ὄνομα δὴ cüv τῷ σφαζομένῳ χιμάρρ 
Κύρ.ο;, xai χληρωτὴν ἑδέχειο τὴν σφαγΏν, ἅγιόν τε 
θύμα καὶ ἱερὸν ἓν εἰς τύπον Ἀριστοῦ, οὗ 67 ἑαυτὸν 
ἁποθνζσχοντυς, ἀλλ ὑπὲρ ἡμῶν, ὡς ἔφτν, καὶ ἁγιά- 
v0v:0; τὶν Ἐκκλησίαν τῷ ἰἱδίῳ αἵματ.. Σγάξει Τὰρ 
tcv χίµαρον, «mt, ter περὶ ἁμαρτείαρ. eov. περὶ τοῦ 
aoo ἔναντι Πυρίου, xal εἰσοίσει τοῦ αἵματος αὖ- 
τοῦ ἑσώτερογ τοῦ χαταπετάσµατος, xal farsi τὸ 


D αἷμα αὐτοῦ ἐπὶ τὸ lAactüpror.Eict.0€ Υὰρδ Χριστὸς 


εἰς τὰ "Άγια τῶν ἁγίων, οὗ 5 αἵματος τράγων καὶ 
µόσχων, διὰ δὲ τοῦ ἰδίου αἵματος αἰωνίαν Ἀύτρωσν 
εὑράμενος, καὶ ἁγιάνων, ὡς ἔφην, τὴν ἀληθεστέραν 
σχηνὴν, τουτέστι τὴν Ἐκχλησίαν, xai ἅπαντας & 
τοὺς ἐν αὑτῇῃ. Γράφει γοῦν 6 θεσπέσιος Παῦλος, Διὸ 
καὶ Ἰησοῦς, ἵνα ἁγιάσῃ τῷ l6/o αἷμαει τὸν Aatr, 
ἔξω τῆς αὖύ.ης ἔπαθεν. "Opa δὲ πάλιν γενόµενον 
μὲν ἐν θανάτῳ τὸν Ἐμμανουὴλ σαρκὸς, πλὴν bzi 
θανάτου λύσει xal ἁμαρτίας. "Hv γὰρ kv vexpol; 
ἑλεύθερο;, το" τέστιν ἀνάλωτος ἁμαρτίαις, xal οὐκ 
ἔνοχος τῇ μεθ) ἡμῶν δίκῃ. Καὶ τοῦτο κατίδωµεν Ev 
τῷ ἑτέρῳ χιμάρῳ τῷ ζῶντι xal ἀφιεμένῳ. "A0pn- 
τέον γὰρ αὐτὸν ἐν τῷ παθεῖν ἀνθρωπίνως μὴ 
πάσχοντα θεῖκῶς, xat Ev τῷ τεθνάναι σαρχὶ θανάτου 
πρείττονα, xat οὐ κατὰ τὴν Ἰουδαίων ὑπόνοιαν 
ἀπομείναντα μεθ) ἡμῶν ἐν µνήµατι, xal κάτοχον 
γεγονότα ταῖς &Bou πύλαις τοῖς ἄλλοις ὁμοῦ. Ὡς v5p 
ὁ αὐτοῦ φησι µαθττῆς, Obx ἐγκατε.λεί-θη ἡ ψυχἠ 
αὑτο &lc ᾖδον, οὔτε ἡ σὰρξ abro εἶδε διαρθο- 
pár. ᾿Αγεδίω γὰρ σχυεύσας x * δην. Βλέπε δὲ, 
ὅτι, καΐτοι τοῦ πρὠτου σφαγέντος γιµάρου, ζῶντα 
πανταχοῦ τὸν ἕτερον ὀνομάζει. "Hv γὰρ, ὡς ἔφην, 
ἐν ἀμφοῖν γραφόμενος ὁ εἷς καὶ µόνος Ἐἰὸς, καὶ Kü- 
ριος Ἴησοῦς Χριστὸς, ὡς ἓν πάθει σαρχὸς ἰδίας καὶ 
ἔξω πάθους ὡς kv θανάτῳ, xai ὑπὲρ θάνατον. "Έζη 
γὰρ ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, xal γευοµένης θανάτου τῆς 
ἁγίας αὐτοῦ σαρχὸς, xai µεμένηχεν ἀπαθὴς, χαΐτνκ 
τοῦ ἰἱδίου σώματος ιὸ πάθος οἰχειούμενος, val 


εἰς ἑαυτὸν ἀναφέρων αὑτό. Προσάξει γὰρ τὸν χίµαρον τὸν (orca, φησ], καὶ ἐπιδήσει Ααρὼν τὰς χεῖρας 
avrov ἐπὶ τὴν xega.li]r τοῦ xiiápov τοῦ ζὔντος, καὶ ἐξαγορεύσει ἐπ᾽ αὑτοῦ xdcac τὰς ἀνομίας 
τῶν viov Ισραὴ., καὶ ἐπιθήσει αὐτὰς ἐπὶ τὴν χεραλὴν τοῦ χιµάρου τοῦ ζῶντος. | 


Anastasii. monachi Sinaite, er libro, qui « Vim 
duz » inscriptus. est, testimonia, qu& proferunt 
Theodosiani, et. quicuuque cum illis consentientes 
Filii divinitatem conantur esse. paiibilem demon- 
sirare. Ex quo vocati sunt Theopaschite. Et 
hi quoque sunt pars Monophysitarum, ui 
wnam (lantum in. Ghristo naturam — esse. con- 
tendunt. 


Apostoli, 
«Si enim cognovissent, nunquam Dominum glorise 
erucifixisseut *. » 


* 1 Joan. 1, 7. * llebr. xin, 12. 


* Act. n, 91. 


D 'Aractacíov povaxov τοῦ Iwalrov éx εῆς fi- 


6.lov τῆς κα.ουμένης Ὁδηγοῦ χρήσεις. dc 
προσφέρουσι θεοδοσιανοὶ, καὶ όσοι τούτοις 
ὀμόφρονες, βου.ϊόμενοι δεῖξαι παθηςὴν τὴν tov 
1ου θεότητα, οὓς διὰ τοῦτο θεοπασχίτας xpcc- 
πι ερευσαν "μέρος δὲ τῶν Μονοφυσιτῶν καὶ 
οὗτοι. 


Tov Αποστόλου. 


«El. yàp ἕἔγνωσαν, οὐκ ἂν τὸν Κύριον t5; δόξης 
ἑσταύρωσαν. » 


* ] Cor. n, 8. 


1097 


ToU ἁγίου "Irvactlov ἐπισκόπου 'Arttoxeíac. 

Ἑάσατέ µε μιμητὴν γενέσθαι τοῦ πάθους τοῦ 
8:00 µου. 

Tov ἁγίου Πρηγορίου τοῦ θεο.όγου. 

Ὀλίγαι µῥανίδες αἵματος Θεοῦ κόσμον ὅλον 

ὐγίασαν. 
Ἱου.ίου ᾿Ρώμης. 

Ιουδαίοι τὸ αῶμα σταυρώσαντες, τὸν Λόγον 

ἀπέχτειναν. 
Tov ἁγίου KvplAAov κατὰ Νεστορίου. 

Θεοῦ τὸ πάθος, θεοῦ ὁ σταυρὺς, Θεοῦ ὁ θάνατος. 

θ«οῦ ἡ ἀνάστασις. 
Μελίτωνος Σάἁρδεων. 

Ὁ 0:5; πέπονθεν ὑπὸ δεξιᾶς Ἱσραηλίτιδος. 

Προδάλλονται δὲ καὶ ἄλλα πολλὰ τοιαῦτα" πρὸς máv- 
τα 6b ἡμῖν µία λύσις ἀρχέσει, φη»ὶν ὁ θεολόγος Γρη- 
Yópto;. Μήπου τὸν λογισμὸν ὀκλάσῃς αἷμα Θεοῦ 
χαὶ πάθος ἀχούων, xat θάνατον. Μήπου περιενεχθῆς 
ἀθέως ὡς ob συνἠγορος. "Ems: γὰρ ἡ τοῦ Υἱοῦ καὶ 
θεοῦ ὑπόστασις, αὐτὴ xa* τοῦ προσλήµµατος ὑπό- 
στασις ὙΥέγονεν, αὐτὸς λέγεται πάντα xal ὁνρᾶσαι, 
καὶ παθεῖν ' καὶ τὰ μὲν θεῖα ἐνεργεῖν κατὰ τὴν θείαν 
φύσιν, τὰ δὲ ἀνθρώπινα καὶ πο,εῖν., καὶ πάσχειν χατὰ 
τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν. Καὶ ἑτέρως δέ: ἐπεὶ µία 
τῶν δύο τοῦ Χριστοῦ φύσεων ὑπόστασις, ἀντιδιδόασιν 
ἀλλήλαις αὗται πολλαχῆ τῶν οἰκείων προσηγοριῶν 
διὰ τὴν χαθ) ὑπόστασιν ἕνωσιν, καὶ τὴν ἐντεῦθεν 
ἄχραν οἰκείωσιν. Οὕτω μὲν οὖν ἑρμηνευομένου xol 
λυομένου τοῦ προθλήµατος, οὐδὲν ἄτοπον ἁπαντᾷ. 


Κατὰ δὲ τὴν τῶν θεοπασχιτῶν ὑπόληψιν, εἰ ὁ Υἱὸς & 


ἔπαθε, xal ἀπέθανε χατὰ τὴν θείαν ἑαυτοῦ φύσιν͵ 
δυὰς γέγονεν ἡ ἁγία Τριὰς, τοῦ Υἱοῦ ἁποθανόντος, καὶ 
$» &pa δυὰς μέχρι τῆς Ex νεχρῶν ἁἀναστάσεως ab- 
τοῦ. Καὶ τίς αὐτοὺς οὐκ ἑλεήσει τῆς ἁμαθίας, xal το- 
σαύτης ἀγροιχίας xaláAoy (ac; Εἶτα τὴν μὲν φυχἣν τοῦ 
προσλήμμµατος ἀθάνατον Ἀέγουσι, τὸν δὲ προσλαδόντα 
τοῦτο θεὸν θνητὸν, χαὶ τοὺς μὲν ἀγγέλους ἀθανάτους, 
τὸν Δημιουργὸν δὲ xal Δεσπότην αὐτῶνθνητόν. 

Χρὴ παραθεῖναι τούτοις κατὰ τοῦ usydAov ᾿Αθα- 
γασίου πρὸς τοὺς Aéyovtac , ὅτι ἔπαθεν ἁπα- 
θως ὁ Λόγος. 

Πρὶν ἀκχούσω τὸ ἔπαύε, φεύγει τῆς διανοίας 
τὸ ἔπαθθν. Ἐπαγόμενον γὰρ τὸ ἁπαθῶς οὐκ td 
µένειν τὸ ἔπαθε. Στάσιν ὁ λόγος ἄστατον ἔχει. Ei 
ἔπαθε, πῶς ἀπαθῶς; El ἀπαθῶς., πῶς ἔπαθε; Aa- 
λήσωμεν ἀλαλήτως, ἵνα υοηθὴ ἀνοήτως; Τίς εἶδε 
πίπτοντα ἁπτώτως; ἐγειρόμενον ἀνεγέρτως; mo- 
νοῦντα ἀπόνως ; φρὀνοῦντα ἀφρόνως ; ὠφελούμενον 
ἀνωφελῶς; λνόμενον ἁλύτως, ἵνα δέξωµαι τὸ ἔπαθεν 
ἁπαθῶς; Τίς fj τῆς ἀφροσύνης ἑπίστασις, τίς d 
τῆς ἀνοίας παραπληξία, περὶ μυστηρίου φριχωδε- 
στάτου φέρειν ῥήματα γέλωτα πλατὺν ἑργαζόμενα, 
λόγον ἐπαγγέλλεσθαι, xal ἁλογίαν “προθάλλεσθαι ; 
ἀπόχρισιν διδόναι τοῦ μἡ δοῦναι;, ἀσαφεστέραν ἑρμη- 
νείαν παρέχειν μείζονος ἀἁπορίας μητέρα; Πῶς οὐ- 
óc; τῶν ἁγίων εἰς τοσοῦτον Ojo; θεωρίας &vabpa- 
μεῖν, f) εἰπεῖν ἐδυνήθη τὸ πολυθρύλλητον ἐχεῖνο ῥῆμα, 
Ἔπιαθεν ἀπαθῶς, Παῦλος ὁ εἰς τρίτον οὐρανὸν ἀνελ- 
θὼν, xal τῶν ἁῤῥήτων ἓν παραδείσῳ ῥημάτων ἀχού» 


Ρατλοι,. GR. CXXX. 


PANOPLIA. DOGMATICA. — TIT. XVIII. 


b instabilem. Si passus est, 


] 1098 
Sancti [gnatii. Antiochice episcopi. 
Sinite me Pomnini mei cruciatum et. mortein 
imitari. 


ιά 


Sancti Gregorii Theologi 


Paucz gutte sanguinis Dei mondam sanctitica- 


runt universum. 
Julii Rome pontificis. 
Judai corpus crucifigentes, Verbum occhlerigi. 


Sancti. Cyrilli adversus Nestorium. 

Dei eruciatus, Dei crux, Dei mors, Dei resur- 

rectiu. "m 
Melitonis Sardorum episcopi. 

Deus passus est a dexterà lsraeitica. 

Objiciunt et alia inulta his similia, ad que quidem 
omnia confutanda unica satis erit respouslo : Vide, 
inquit Gregorius illeTheologus, ne sanguinem Uei 
et cruciatus audiens, ullo modo rationem inflectas, 


neve υἱ Dei patronus impie supereris, Nam quiae 


Filii et Dei persona facia est etiam assumpta 
carnüis persona, ipse dicitur omuia facere et pati, 
atque illa quidem, quas divina sun!, natura di- 


agere et pati. natura humana. Ei aliter : quoniam 
una est duarum Christi naturarum persona, ipse 
sibi vicissim suas sepe cominunicant appellationes 
propler persone conjuuctionem et summam ex 
illa necessitudinem. Quamobrem si quzstio sic 
exponatur, nullum incommodum consequetur. At 
$i, ut Theopaschite opinantur, Filius sua ipsius 
natura divina passus et mortuus est, Filio mor- 
tuo Trinitas ad dualitateim redacta est. Et. dualitas 
fuit quousque resurrexit a mortuis. Quis absurdam 
el agrestem | istorum stultitiam που misereatur, 
qui animam quidem assuuptam immortalem, euni 
vero qui illam assuinpsit, mortalem ; angelos im- 
mortales, angelorum autem  procreatorem οἱ Do- 
miuum mortalem asserant ? 

flis adjicienda sunt εα que. Magnus. Athanasius 


in eos dicit, qui Verbum ratione inpatibili dicunt 
esse passum. 


Autequam audiam i.lud, Dussus est, cogitationem 
effugit. Cum enim adjiciant , ratione impatibili, 
nou sinit consistere, passus est, Oratiu statum habet 
quomodo ratione impa- 
tibili ? Si ratione impatibili, quomodo passus est ? 
Magno loquemur clamore, ut insipienter intelligatur? 
Quis vidit aliquem non labentem labi, non surgen- 
tem surgere, non laborantem laborare, insipientem 
sapere, non adjuvantem juvare, non solventem sol- 
vere, ut illud etiam admittamus : Impatibili ratione 
passus est ? Qua stultiti:e: magnitudo est, qui 
mendis stupor, de mysterio maxime venerando 
disserentem, verba qua magnum moveant risum, 
pronuntiare ? rationem afferre, qui te rationis 
expertem indicet? ita respondere, ut insipientius 
agas, quam si nihil omnino respondeas ? interpre- 
tationem afferre, quz majorem pariat dubitatienem? 
Cur nemo sanctorum ad tantam contemplationis 

3à 


B IP 


vina perficere, ea vero qua sunt humana, et. 


1099 
sublimitatem 
verbum illud celebratissimum : lmpatibili ratione 
passus est? Paulus, qui tertium in coelum sublatus, 
in paradiso audivit arcana verba, non dixit : Impa- 
4ibili ratione passus est: sed, Didicit, inquit, ex 
quibus passus εί. Et. tentatus. per. omnia, ad 
' similitidinem, sine peccato *. Dicens, per omnia, 
ad sintilitudinem, sine peccato tentatus, isiiusmodi 
'" werborum nugas procul removit. Qui enim per 
otnnia (tentatus est ad sinmilitadiuem, aut non 
impatibili ratione passus est, ut servarel illud : 
per omnia, ad similitudinem, aut alios etiam 
jmpalibili ratione passos ostendit, ut. similitudinem 
cum illis conservaret. Quapropter aut confiteri 
oportet Servatorem vere passum esse, aut alios 
item ratíoge passos impatibili, quorum ad simili- 
tudinem  tenfatus dicitur. Jam que patientis 
demonstratio, si impatibili ratione passus est? 
Quomodo vocatur patientia Christi, si dolorum 
"sensum non habuit ? Quomodo ineffabilis atque 
fncomparabilis cjus erga nos ostenditut benevolen- 
dia, si sine. dolore truciatas mortemque pertulit? 
Quis non eligat pat. non solum pro aniicis, veram 
etiam pro inimicis, si ratione pati licet impatibili ? 
Cur dixit Dominus : Spiritus quidem promptus est, 
caro aulem infirma?, si sine dolore cruciatus el 
mortem erat sübiturus? Cur ad Patrem clamavit : 
Pater, inquiens, si fleri potest, transeat a me calix 
íste * ? Car vota precesque cuni clanuore magno et 
laerynáis fudit ad eum, qui servare ipsum poterat 
a morte ? Omnia igitur vera credenda sunt, el vera 
mors existimanda. Aut si sine dolore passus dicitur, 
necesse est ut figuram, e! opinionem, et fictionem 
omnia fuisse existimenus. Quod si vere passus non 
rst, ue quidem resurrexit; si mortem non vere 
gustavit, nec vere quidem mortis aculeos. exstinxit. 
Adhuc sumus in peccatis nostris. Adhuc mors om- 
nibus dominatur. Adhuc lireditatis expertes sumus. 
Nam si mors fictitia, et testamentum falsum, et 
hireditas non vera. Hxc nobis declarat lex: 
Testamentum, inquit, in. mortuis confirmatur *. 
Quare si non est mortuus vere, qui testamentum 
nobis novum  ivstituit, irrita sunt, qua  testa- 


EUTHYMII ZIGABENI 
ascendit ? Cur dicere non potuit A σας oix εἶπεν, "Έπαθεν ἁπαθῶς, ἀλλ, "Εμαβε. 


1100 


φποὶν, dg' ὢν ἔπαθε, xal πεπειραµένος sarà 
πάντα καθ' ὁμοιότητα χωρὶς ἁμαρτίας. Elravv οὖν 
κατὰ πάντα καθ) ἁμοιόεητα πεπειραµένος, πόῤῥω- 
θεν ἀνεῖλε τῶν τοιούτων λόγων τὴν ληρωλδίαν. 'O γὰρ 
κατὰ πάντα πεπειραμένος χαθ᾽ ὁμοιότητα Ἡ πἐπον- 
θεν oóx ἀπαθῶς, ἵνα φυλάξῃ τὸ κατὰ πάντα χαθ' 
ὁμοιότητα, f| καὶ τοὺς ἄλλους δείχνυσι «παθόντας 
ἁ παθῶς, ἵνα σώσῃ τὴν πρὸς αὑτοὺς ὁμοιότητα. "Ώστε 
$ χαὶ τὸν Σωτῆρα πεπονθέναι ἀληθῶς ὁμολογητέον, 
$ xai τοὺς ἄλλους ἁπαθῶς πεπονθέναι, ὧν καθ) 
ὁμοιότητα πεπειραμένος ὁ Δεσπότης χηρύσσεται. Τίς 
δὲ xai ὑπομονῆς ἀπόδειξις Ex τοῦ παθεῖν ἁπαθῶς ; 
Πῶς λέγεται ὑπομονὴ τοῦ Χριστοῦ, εἰ μὴ πόνων 
αἴσθησιν ἔλαδε; Πῶς δὲ δείχνυται dj ἄφραστος καὶ 


B ἁπαράχλητος περὶ τοὺς ἀνθρώπους φιλοστοργία, el 


δίχα πόνου τὸ πάθος ἐγένετο; Tl, οὐχ αἱρεῖται πα- 
θεῖν οὗ µόνον ὑπὲρ φίλων, ἀλλ’ ἤδη καὶ ὑπὲρ ἀντιδί- 
χων, εἴπερ ἔξεστι παθεῖν ἁπαθῶς; Tou δὲ χάριν 
ἔλεγεν ὁ Δεσπότης, Τὸ zvevya πρόθυμο», ἡ δὲ σὰρξ 
ἀσθεγὴς, εἴπερ ἔμελλεν ἀναλγήτως τὸ πάθος προσ- 
(εσθαι; Ἰνατί πρὸς τὸν Πατέρα ἐθόα, Πάτερ, & δι- 
νατὺν, zapsA0éco ἀπ ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο; 
'Tivog δὲ ἕνεχεν εὐχὰς xa ἱχετηρίας μετὰ χραυγΏς 
ἰσχυρᾶς xal δαχρύων πρὸς τὸν δυνάµενον σώζειν 
αὐτὸν &x θανάτου προσέφερεν; Ἡ γοὺν πάντα ἀληθη 
πιστευτέον, xal τὸ πάθος ἀληθινὸν λογιστέον, À 
τοῦ πάθους ἀπαθῶς γεγενῆσθαι λεγοµένονυ, σχΏμα 
ἀνάγχη, xai δόχησιν, χάὶ φαντασίαν πάντα λογί- 
ζεσθαι, -El οὖν οὗ πέπονθεν ἀληθῶς, οὐδὲ ἀνέστη 
ἀληθῶς. El ph ὄντως ἐγεύσατο θανάτου, οὐδὲ 
τὰ χέντρα ἔχθεσε τοῦ θανάτου. "Ett ἑαμὲν ἐν ταῖς 
ἁμαρτίαις ἡμῶν, ἔτι βασιλεύέι πάντων ὁ θάνατος, ἔτι 
τῆς xAnpovou(a ; ἁλλότριοι χαθεστήχαµεν. Ei γὰρ ὁ 
θάνατος ἁπατηλὸς, xal fj ὃ.αθΊχη φευδὶς, xai 
ἡ χληρονοµία οὐχ ἁληθῆς. Νόμος ἡμῖν ταῦτα διαγο- 
ρεύει’ Διαθήκη, φησὶν, ἐπὶ νεχροῖς βεθαία. Εἰ οὖν οὐ 
τέθνηκεν ὄντως ὁ την χαινὴἣν Διαθήχην πρὸς ἡμᾶς 
διαθέµενος, ἄχυρα τὰ τῆς Διαθήχης, ἁπόδλητοι 
ot λεγόμενοι κληρονόμοι. ᾽Αλλ) ἄπαγε τῆς τοιχύτης 
φλυαρίας, ὦ ἄνθρωπε. Καὶ ὁ διαθέµενος τέθντκε, 
καὶ 4j Διαθήχη κεχύρωται, καὶ ἡ χληρονοµία τοῖς 
πιστεύουσι πρόκειται, xal ἡ τιμωρία τοῖς Guxopáv- 


meuto zontinentur. Qui scripti sunt haredes, D ταις ἠτοίμασται. 


rejiciuntur. Verum abeant iste nuge, vir bone. Nam el testator vere mortuus est, et testamentum est cen. 
lirmatum, et hereditas credentibus datur, et calumniantibus paratum est supplicium. 


Ejusdem adversus illos qui dieunt, Paesus est, uut 
ipse voluit. 


Cum patibilem non possent naturam ostendere, 
voluntatem non sunt veritlj calumniari. Atque ita 
cum de natura ab. illis qusritur, respondent de 
voluntate. Si natura passa est, locum voluntas lia- 
beat. Licet *enim millies voluntas concedatur, na- 
turze lex inverti non potest. Noane iusani  howinis 
c8t dicere ; Passus est, ut ipse voluit? Quis enim 
$3n0u$ ignoret esse necessarium, ut naturaun voluu- 
las sequatur? non autem ut. illa unam in partem 


! Hebr. v, 8. *Hebr. iv, ἐδ. * Matth, xxvi, 44. 


Tov αὑτοῦ «πρὸς τοὺς Aéyovcac , δει ἔπαθεν ὁ 
θεὸς, ὡς ἠθέ.ησοαν. 

Mà δυνάµενοι δεῖξδαι τὴν φύσιν παθητὴν, τὴ» 
βούλησιν συχοφαντῖῆσαι οὐχ ὤχνησαν. Καὶ περὶ 
φύσεως ἑρωτώμενοι, περὶ βουλήσεως ἀπεχρίναντο. 
El δεχκτιχ} πάθους ἡ φύσις, ἐχέτω χώραν tj βούλπσις. 
Ei δὲ, κἈν µνριάκις δοθείη τὸ θέλειν, ἁμήχανον 
ἀνατραπῆναι φύσεως νόμον᾽ πῶς οὗ javía τὸ λέχειν, 
Ἔπαθεν, ὡς ἠθέλησεν; "H τίς τῶν εὖ φρονούντων 
οὐκ οἶδεν, ὅτι σύµφωνον δεῖ τῇ φύσει τὴν βούλησιν 
εἶναι, xal οὗ τὴν μὲν πρὸς ἄλλο ῥέπειν, τὴν δὲ πρὸ; 


* lbid. * Hebr. 1x, 17. 


1101 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XVIII. 


' 1102 


Έτερον σπεύδειν, ἀλλὰ µένειν μὲν o5 φύσιν ἓν τοῖς A inclinet, haec autem | aliam in partem contendat, 


ἴδίοις ὅροις , θέλειν δὲ ctv βούλησιν ὃ πρέπει τῇ 
φύσει xal σύνεστιν. Ὡς εἴ τις ἄλλο μὲν ταύτην 
ἔχειν λέγοι, ἄλλο δὲ θέλειν ἐχείνην, µάχην ἐπεισάχει 
καὶ πόλεμον, τῆς μὲν ἐγχειρούσης εἰς X μὴ δεῖ, τῆς 
δὲ δεχοµένης ὅσα μὴ πέφυχε. Τὸ πάσχειν πεφυχὸς, 
καὶ θέλον, xoX μὴ θέλον τῷ πάσχειν ὑπόκειται. Τὸ δὲ 
τοῦ πάσχειν χατὰ φύσιν ἐχτὸς, χᾶν τις συγχωρἢσῃ 
κ) θέλειν, ὅπερ οὐχ οἷόν τε, τίς πείσει δέξασθαι, 
ὅπερ οὗ πέφυχεν; Πᾶν γένος ζώων φυλάσσει τὸν 
τῆς οἰχείας οὐσίας νόμον ἀσάλευτον, χαὶ ὧς Υέἐγονεν 
ἀπ᾿ ἀρχῆς, οὕτω διαιτᾶται διὰ παντὸς, xal οὐδαμοῦ 
τὸ θέλειν ἀνατρέπει τὴν τάξιν. Κὰν µνυριάχις ἄνθρω- 


«o; θέλᾗῃ γενέσθαι πτηνὸν, ἀργεῖ τὰ τῆς βουλήσεος, 


ged potius ut natura propriis in terminis manca!, 
voluntas autem velit quod nature convenit el 
cengruens est ? Qued si quis aliud Παιν habere, 
aliud hanc velle dixerit, pugnam et. bellum . intró- - 
ducet, cum et voluntas ea cupiat, qui: bon opor- 
tet, et natura suscipiat, qux non debet. Quod pna- 
tiendi naturam habet, seu velit, seu nolit, patiendi 
conditioni obnoxium est. Quod anten. 4 patiendi 
conditione natara remotum est, licet aliquis con- 
«edat velle, quod tamen fieri nequit, qvis 
ipsum adducet, αἱ suscipiat il 4 quo natura afie- 
num est ? Qune anmmantium genus essenti? pro- 
pris legem servat invielabiler ; et. qnemadmodum 


ἐπειδὴ νικᾷ τὰ τῆς qUsio- κἂν θελήσῃ quyhv B ab initio natuss est, it&. perpetuo vivit, et^ nullo 


λογιχὴν ἔχειν ἓν τι τῶν ἁλόγων, γελᾶται τὸ θέλειν, 
οὐ πληροῦται tb ἔργον. Εἶτα πᾶσα μὲν φύσις ἔχει 
€5 ἀτυράννητον, χάὶ ἁρείττων ἐστὶ πάσης ἑναντίας 
βουλήσεως, µόνη δὲ fj ἄτρεπτος τοῦ θεοῦ xai ἀθά- 
vaso; οὐσία δέχεται βούλησιν ἑναντῖαν, χαὶ ἡττᾶται 
τῇ τὴς θελήσεω; ἀνάγχῃ; Ὢ τόῦ θαύματος { ἡ πᾶ- 
σαν οὐὑσίαν ἓν τοῖς οἰκείοις ὅροις φυλάῖτουσα, αὐτὴ 
τῶν τῆς ἁπαθείας ὅρων οὕτω ῥᾳδίως ἑξίσταται. Καὶ 
σὐδὲν τοσοῦτον ὁ χτίσας ἅπαντα ἔχει, ὅσον τοῖς 
Χτίσμασι δέδωκεν. Οὔτε τὸ ἔπαθεν ὁ Geb; εἴρηται, 
οὔτε τὸ ὡς ἠθέλησε γέἐγραπται. Ὅτι ἐποίησεν 
ὅσα Ἠθέλησεν ἀχηχόαμεν, ὅτι δὲ ἔπαθεν, ὡς ἠθέ- 
λησεν, οὑδαμοῦ µεμαθήχαµεν. Τί οὖν ἁδήλου βε- 
6αίωσιν τὸ ἅδηλον φέρουσι; Ταῦτα προσθήκη τῆς 
ἀπονοίας, obx ἀπόδειξις ἀληθείας. ἸΑλλ’ ἔπαθεν ὁ 
Δεσπότης Χριστὸς κατὰ τὴν θνητὴην σάρκα, οὐ κατὰ 
τὸν θεὸν Λόγον. 


pacte voluntas ordinem mutat. Licet willies Ίοπιο 
velit habere alas, voluntas iamen illius erit ina- 
nis. Natura enim superior est. ltem ei quod. ani- 
malium ratione cacentium velit animam habere 
ralione praeditam , voluntas ejus irrideatur, non 
re expleatur. Praeterea cum emwis natura libera sit, 
prestautiorque omni comiraria voluntate, Dei na- 
tura, qu:e sola est immutabilis et. immortafis, vo- 
lugtatem centrariam habebit, et suceumbet volen- 
tais necessitaui ? .O rem sadmirandam | Ea natura, 
qua naluras omnes propriis in terminis conservat, 
ipsa ex impatibilitatis termiwis ita facile decidit; 
et qui resomnes procreavit, ne tantum quide 
habet, quantum illis est elargitus. Neque dictum 
est : Passws esi Deus. Neque seriptum est : Ut vo- 
leit. Audrvimus eum fecisse, quzcunmque voluit. 
Passum autem eese, ut voluit, nusquam didicimus. 


Cur quod incertum est, ad rem incertam probandam afferunt? H:ec dementise sunt argumenta, non veri- 
tatis testimonia. Passus est Christus Dominus, non divinitate Verbi, sod carne mortali. 


Tov αὐτοῦ zpóc τοὺς Aéyorrac, "Επαθεν ὁ θεὸς 
Λόγος capxl. 


Πάλιν ἐνταῦθα πολὺ μὲν τὸ ἆλογον, πολὺ i 
πλέον τὸ ἄτοπον. Αλογίας μὲν γὰρ λέγειν ἕτερον 
ἑτέρῳ πάσχειν, ἁτοπίας δὲ τὸ ἔπαθεν ὁ Λόγος. Ὅπερ 
γυμνὸν προχαλύμμµατος εἰπεῖν o0 τολμῶντες, ἑπή- 
γὰγον τὺ σαρχὶ, χαθάπερ πρόσωπον αἱσχρὺν τὸ 
ἀπρεπὲς τοῦ φρονήµατος δολερῷ προσωπείῳ περι- 
Χαλύπτοντες. El ὁ Λόγος ἔπαθεν , ἑαυτῷ ἔπαθεν. 


Ejusdem advetsus eos, qui dicunt ; Passus est. Deus 
Verbum carne. 


lac rursum vehementer 4 ratione abhorreutia 
atque absurda. Abhorret enim a ratione dicere, 
unum alio pati. Absurduim est autem. dicere Ver- 
bum 9960 passum. Qued tamen nudum non sunt 
ausi pronuntáare : itaque addiderunt carne, ^seuten- 
Uam ineptam tanquam turpem. faciem fallaci. per- 
sona contegentes. Si Verbum est passum, seipso 


El δὲ ἕτερον τὸ παθὸν, οὐδὲν πρὸς τὸν Λόχον. Τὸ δὲ D passu est; sim aliud paseum est, nihil ad Ver- 


λέχειν, Ὅ Λόγος ἔπαθε σαρχὶ , ἄγραφον, ἀνοίχειον, 
ἀσύστατον, ἀναχόλουθον. Οὔτε τὸ παθητὸν ἑτέρῳ 
πάσχει, οὖτε τὸ ἁπαθὲς δι ἑτέρου πάσχε,. Ούτε ó 
Λόγος παθητὺς τῇ σαρχὶ, οὔτε ἡ σὰρξ ἀπαθῆς τῷ 
Λόγῳ, ἀλλά χαὶ dj σὰρξ χατὰ τὴν οἰχείαν φύσιν τὸ 
πάθος προσίεται, χαὶ ὁ Λόγος ἀχώριστον τῆς οἰκείας 
οὐσίας ἔχει τὸ ἁπαθές. El οὖν οὗτος τῇ σαρχὶ πάσχει, 
περὶ τῆς σαρχὸς τί ἂν εἴποιμεν; πάσχει τῷ ΛόΥψ, T) οὗ 
πάσχει; El μὲν οὗ πάσχει, ταύτη τὸ ἁπαθὲς ἐχαρίσθη; 
εἰ δὲ πάσχει, τῶν δύο τὸ πάθος κατεφηφίσατο, εἴπερ, 
καθώς φασιν, ὁ μὲν Λόγος πάσχει τῇ σαρχὶ, ἡ δὲ 
σὰρξ πάσχει τῷ Λόγῳ. 'AXX ἴσως ἐροῦσι, Πῶς οὖν 
εἴρηται, "E£ ὧν ὁ Χριστὸς τὸ κατὰ σάρκα, λέγε 
Χριστὸν παθόντα, xai σύνδρομον εὑρήσεις τὸ ὄνομα 
* Rom. ix, 5. 


buio. Dicere autem Verbum esse passim carne, uec 
scriptum est, nee preprium, nec firmum, nec. con- 
senianeum. Nec quod patibile est, alie patitur. 
Nec quod iinpstibile, per aliud patitur. Nec Ver- 
bum est carne patibile ; nec caro impatibilie Verbo. 
Sed et care natura propria patitur, et nature Verbi 
proprium est, uL noa patiatur. Nam οἱ Verbum 
carne patitur, quid de ipsa carne dicemus ? eam 
pati Verbo, ΔΑ non pati? Si son patitur, ei dona- 
ium est ut non patiatur. Sin patitur, duo patiuntur; 
si quidem, ut ipsi aiunt, Verbum earne patitur, et 
earo patitur Verbo. At quomodo, iuquient fortasse, 
dictum est: Ex quibus Christus secundum carnem !? — 
Dic Christum esse passuni, οἱ oratio erit consen- 


, 


sas glorie divitias collocabis ? Αι Christum 


1163 


turam significat. Qui vero Cliristum nominat, dua- 
rum indicat naturarum conjunctionem. Atque. ità 
congrue potest dicere : Passus est Christas, quo- 
niam hoc nomen duo significat, nempe Verbuin 
Impatibile, et caruem  patibilem, quae mortem 
gustavit. Quando nec Paulus dix:t : Ex quibus na- 
dus Deus , sed, ex quibus Christus secundum car- 
»em, ut. declararet. id quod memoravimus, se- 
cundum carnem quidem ex Israelitis, secuuduin 
divinitatem vero ex Patre sempiterno. Non dixil : 
Ex quibus Deus secundum carnem.  Llem dic 
eliam, et assentiemur Christum esse passum se- 
cundum carnem. Al οἱ dixeris: las-us est; Deus 
carne, aperte doceas me uirum idem sit Deus, 


et caro, an aliud atque aliud. Nam si idem, passus Ρ 


es! Deus seipso. [dem enim esse Deum et carnem 
asseris. Sin aliud atque aliud, «quomodo hoc illo pa- 
tituf, cum omnis natura seipsa, non alia essentia 
patiatur? Homo non patitur equo, nec anima  mo- 
ritur carne, sed caro. quidem solvitur, anima vero 
separatur. Iloino autem mortuus esse dicitur, quod 
duo significat, auimam nimirum et carnem. Et in- 
telligivtur mortuus ea parte, qua& mortem suscipit, 
id est carne, non autem anima, qua est. immorta- 
lis. Cur igitur nemo dicit : Hujus, aut illius anima 
mortua est carne, sed, llic aut [ο mortuus est, 
qui ex aniina et corpore constabat ? Quoniam etiam 
post mortem animam indicat immortalem. Nusquam 
vocem hanc admittit Scriptura, at Christum esse 
passum ubique pradicat apertissime : Pascha no- 
strum pro nobis immolatus est. Christus *. Si. pati- 
bilis. Christus*, Christus passus est. pro peccatis 
nostris secundum Scripturas *, Crux Cliristi, corpus 
Christi , sanguis Christi. Quomodo tantam testium 
nubem pratereunt, nec animadvertunt, sacrum 
illum sanctorum Patrum cetum in. concilio Niczeuo 
statiin post Dei et Patris confessionem | subjecisse : 
Et in unum Dominum Jesum Christum, deinceps- 
que pronuntiasse qu:£ ad nudam pertinent divi- 
nitatem, quaeque ad liumanitatis assumptse dis- 
pensationem, tanquam nomen hoc solum proprie 
convenienler diversa complectatur, ut. beatus ipse 
Paulus testatur : Nemo, inquiens, fundamentum 
aliud potest. ponere, prater. id, quod positum est, 
quod est Christus Jesus *.Ne relinquamus fundamen- 
tum, quod omnia vere suscipit utraque natura, tum 
gloriam, tum cruciatum et mortem. Si Deum ϱ0- 
lum dixeris, ubi cruciatuum constitues necessita- 
tein ?* Si hominem solum dixeris, ubi incomprehen- 
dicere 
convenit, qui divinitate quidem gloria perfruatur, 
humanitate vero conjunct3. cruciatus mortemque 
sustineat, et inseparabili conjunctione omne mira- 
culum períiciat, omne donum fidelibus larglatur. 
Hoc modo et divinitas ostenditur impatibilis, et 
veri cruciatus atque mors, et commune liominum 
lucrum et perspicua veritatis ratio. 


! 1 Cor. v, 7. * Aet. xxvi, 25... * L Cor. xv, 5. 


EUTIIYMII ZIGADENI 


(4064. Nam qui Deum Verbum dicit, simplicem na- A τῆς σαρχύς. 


1:01 
'O μὲν γὰρ εἰπὼν τὸν θεὺν Αὐγον, 
ἁἀπλῖν οὐσίαν ἐσέμανεν * ὁ 65 προσανορεύσας Xpt- 
στὸν, τὴν συνάφειαν τῶν δύο φύσεων ἐφανέρωσε. Καὶ 
οὕτως ἁρμόνειν δύναται τὸ λέγειν, Ἔταθεν 6 Χρι- 
στὸς, δ.ὰ τὸ chv προστγορίαν ταὐττν τὰ 0620 στ αί- 
νειν ἅμα, χαὶ τὸν ἁπαθη Λόγου, καὶ tm» αυτ ἓν 
σάρχα tih» γευομένην [ανάτου. Ἐτεὶ καὶ Παν)ος 
οὐκ εἶπεν, Ἐξ ὧν γυμνὸς 6 O26, ἀλλ', Εξ ὧν ὁ Χρι- 
στὲς τὸ κατὰ σάρκα. ἑ ὢν ἐπὶ πάντων θεὺς, ἵνα 
δείξη τὸν μντμονευόμενον xazà μὶν st» σάρχα ix 
τῶν Ἱσρατλιτῶν, κατὰ δὲ τὴν θεότητα ix τοῦ aio» 
νίου Πατρος. M*, εἶπεν, Ἑς ὧν 6 θεὸς τὸ χατὰ σάρκα. 
Τὸ αὐτὸ xai σὺ λέγε, χαὶ πείθοµαι * Ἔπαθεν 6 
Χριστὺς χατὰ aíoxa. E! 0$ λέχεις, Ἔπαθεν à Εεὶς 
τῇ σαρχὶ, δίδαξὀν µε σαῶς, πότερον ταυτὸν xarà 
φύσιν θε)ς, xal σᾶρς, & ἄλλο, χαὶ ἄλλος El εν τα» 
τὸν, ἔπαθεν ὁ Orb, ἑαυτῷ' ταυτὸν γὰρ mi. 
λέχεις την σάρχα ' εἰ δὲ ἕτερον καὶ ^ 
τοῦτο ἐχείνῳ πάσχε., πάσης φύσεως baut 
οὐχ ἑτέρᾳ οὑσίᾳ; Οὐ πάσχει ἄνθρωπος 
ἀποθνῄσχει φυχὴ capxt, ἀλλὰ λύεται μᾶν 
ζεται δὲ Φυχἠ. Λέγεται δὲ, Τέθνηκεν á 
τῶν δύο δηλωτιχὸν φυχῆς xal σαρχκὸ 
χατὰ τὸ ἐνδεχόμενον τεθνηχέναι, 
την σάρχα , οὗ χατὰ τὴν ἀθάνατον qu 
οὖὐδεις εἶπεν ὅτι Tou δεῖνος 1 
σαρχὶ, ἁλλ᾽, Ὁ δεῖνα τέθντχεν, ὁ Ex. 
µατος συνεστώς; Τὴν δὲ ψυχην xay 
μηνύων ἀθάνατον, οὐδαμοῦ τῆς Εραί 
φωνή. Τὸ δὲ, Χριστὸς ἔπαθε, παντ 
κεχήρυκται * τὸ, Πάσχα ἡμῶν ó 
Χριστός. El παθητὸς ὁ Χριστεὸς, 
θανεν’ ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν 
các. Ὁ σταυρὺς τοῦ Χριστοῦ, 
Χριστοῦ. [log τοσοῦτον νέφος 
ρατρέχουσι μὴ προσέχοντες, ὅτι 
Νίκαιαν ἁγίων Πατέρων ὁ ἱερὸς 
μετὰ thv τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ὁ 
ἔταξε τὸ ὄνομα τοῦ Δεσπότου Χριατοῦ, 9 
Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸ», εἶθ οὕτως ἑπή 
ὑψηλὰ τῆς θε΄τητος, τά τε οἰχονομικὰ 03 
ἀνθρωπότητος, ὡς τούτου µόνον τοῦ ὁν µατος οἱ- 
χείως xx προσφύρως τὰ διάφορα δεχοµένου χατὰ 
τὴν τοῦ paxapíos Παύλου φωνἠν. θεµέ.ιον d.Llor 
D οὐδεὶς Σύγαται θεῖναι παρὰ τὸν χείµενον, óc ἐστιν 
Ἰησοῖς Χριστός. Mh καταλείφωμεν τὸν θεµέλων, 
ὃς πάντων icti δεχτικὺς καθ) ἑτέραν xai ἑτέραν 
φύσιν, τήν τε δόξαν τό τε πάθος ἀληθινῶς προσιέ- 
µενος. "Eàv εἴπῃς θεὺν µόνον, ToU τῶν παθῶν 
ἐποιχοδομήσεις τὴν χρείαν; Ἐὰν εἴπῃς ἄνθρωπον 
µόνον, ποῦ τῆς ἀχαταλήπτου δόξης ἐπιθήσεις τὸν 
π)οῦτον; 'AXÀà Χριστὸν λέγειν καλὸν, τῇ μὲν θεί- 
«ntt τὴν δόξαν χαρπούμενον, τῇ ἠνωμένῃ δὲ àv- 
θρωπότητι τὸ πάθος δεχόµενον, τῇ δὲ ἀχιυρίστῳ 
ἑνώσει riv θαῦμα χατεργανόµενον, πᾶν δῶρον τοῖς 
πιστοῖς χαρικόµενον. Οὕτω δείκνυται xat τὸ θεῖον 
ἀπαθὲς, xaY τὸ πάθος ἁληθινὸν, xal τῶν ἀνθρώπων 
τὸ χέρδος χοινὸν, καὶ ὁ λήγος τῆς ἁληθείας σαφής. 
* J Cor. in, 11. 
















΄ 


1109 


EUTHYMII ZIGABENI 


1101 


ianea. Nam qui Deum Verbum dicit, simplicem na- A τῆς σαρχός. 'O μὲν vip εἰπὼν τὸν Ocbv Αόγον, 


turam significat. Qui vero Cliristum nominat, dua- 
rum indicat naturarum conjunctionem. Atque ita 
congrue potest dicere : Passus est Christus, quo: 


,,niam hoc nomen duo significat, nempe Verbuin 


- impatibile, «et carnem  patibilem, que mortem 
gusiasit, usando nec Paulus dixit : Ex quibus nu- 

, dus Deus , sed, ex quibus Christus secundum car- 

"sem, ut declararet. id quod memoravimus, se- 
cundum carnem quidem ex Israelitis, secunduin 
divinitatem vero ex Patre sempiterno. Non dixit : 
Ex quibus Deus secundum carnem.  bLlem dic 
eliam, et assentiemur Christum esse passum se- 
cundui carnem. At si dixeris: Passus est] Deus 
carne, aperte doceas me uitrnm idem sit Deus, 
et caro, an aliud atque aliud. Nam si idem, passus 
es! Deus seipso. ldem enim esse Deum et carnem 
asseris. Sin aliud atque aliud, quomodo hoc illo pa- 
litur, cum omnis natura seipsa, non alia essentia 
patiatur? Homo non patitur equo, nec aniina mo- 
ritur carne, sed caro quidem solvitur, anima vero 
separatur. Ποιπο autem mortuus esse dicitur, quod 
duo significat, auimam nimirum et carnem. Et in- 
telligitur mortuus ea parte, quse mortem suscipit, 
id est. carne, non autem anima, qua est. immorta- 
lis. Cur igitur nemo dicit : Hujus, aut illius anima 
mortua est carne, sed, llic aut ille mortuus est, 
qui ex anima et corpore constabst ? Quoniam etiam 
post mortem animam indicat immortalem. Nusquam 
vocem hanc admittit Scriptura, at Christum esse 
passum ubique praedicat apertissime : Pascha no- 
strum pro nobis immolatus est. Christus *. Si. pati- 
bilis Christus*, Christus passus est pro peccatis 
nostris secundum Scripturas *. Crux Christi, corpus 
Christi , sanguis Christi. Quomodo tantam  testiuin 
nubem pratereunt, nec animadvertunt, sacrum 
illum sanctorum Patrum coetum in — concilio Niceeno 
statim post Dei et Patris confessionem subjecisse : 
Et in unum Dominum Jesum Christum, deinceps- 
que pronuntiasse qu: ad nudam pertinent divi- 
uitatem, quaque ad humanitatis assumpte dis- 
pensationem, tanquam nomen hoc solum proprie 
convenienler diversa complectatur, ut. beatus ipse 
Paulus testatur : Nemo, inquiens, fundamentum 
aliud potest. ponere, prater. id, quod. positum est, 
quod est Christus Jesus *.Ne relinquauus fundamen- 
turn, quod omnia vere suscipit utraque natura, tum 
gloriam, tum cruciatum et mortem. Si Deum so- 
lum dixeris, ubi eruciatuum constitues necessita- 
tein? Si hominem solum dixeris, ubi ineomprehen- 
sas gloviv divitias collocabis? At Christum  d'eere 

convenit, qui divinitate quidem gleria perfruatur, 
humanitate vero conjuncta cruciatus mortenique 
sustineat, et inseparabili conjunctione omne mira- 
calum perficiat, omne donum fidelibus largiatur. 
Hoc modo et divinitas ostenditur impatibilis, et 
veri cruciatus atque mors, et commune hominum 
lucrum et perspicua veritatis ratio. 


! 1 Cor. v, Ἰ. * Act. xxvi, 302. * | Cor. xv, 3. 


ἁπλῆν οὐσίαν ἐσήμανεν * 6 δΣ προσαγορεύσας Xpt- 
στὸν, τὴν συνάφειαν τῶν δύο φύσεων ἐφανέρωσε. Καὶ 
οὕτως ἀρμόζειν δύναται τὸ λέγειν, Ἔπαθεν ὁ Χρι- 
στὸς, διὰ τὸ τὴν προσηγορίαν ταύτην τὰ δύο στιµαί(- 
νειν ἅμα, καὶ τὸν ἁπαθη Aóyov, xal την παθητὴν 
σάρχα τὴν Ὑευομένην θανάτου. Ἐπεὶ καὶ Παῦλος 
οὐκ εἶπεν, Ἐξ ὧν γυμνὸς ὁ θεὶς, ἀλλ’, Εξ ὧν ὁ Χρι- 
στὴς τὸ xacá σάρκα, ὁ ὢν ἐπὶ πάγεων θεὸς. tva 
δείξῃ τὸν μνημονευόμενον κατὰ μὲν τῖν σάρχα ix 
τῶν Ἰσραηλιτῶν, χατὰ δὲ τὴν θεότητα ix τοῦ alex 
νίου Πατρός. ΜΗ εἶπεν, Ἐξ ὧν ὁ θεὺς τὸ χατὰ σάρκα. 
Τὸ αὐτὸ xal σὺ λέγε, xai πείθομαι * Ἔπαθεν à 
Χριστὸς κατὰ σάρχα. El δὲ λέχεις, Ἔπαθεν ὁ θεὶς 
τῇ σαρχὶ, δίδαξόν µε σαφῶς, πότερον ταυτὸν χατὰ 
φύσιν θεὸς, χαὶ σὰρς, ἢ ἄλλο, xal ἄλλο; Ei μὲν τανυ- 
τὸν, ἔπαθεν ὁ θεὺς ἑαυτῷ' ταυτὸν γὰρ τῷ Oto 
λέχεις τὴν cápxa* εἰ δὲ ἕτερον xal ἕτερον, πῶς 
τοῦτο ἐχείνῳ πάσχει, πάσης φύσεως ἑαντῇ πασχούσης 
οὐχ ἑτέρᾳ οὑσίᾳ; Οὐ πάσχει ἄνθρωπος ἵππῳ. Oóx 
ἀποθνήσχει quy] σαρχὶ, ἀλλὰ λύεται μὲν σὰρξ. χωρί. 
ζεται δὲ Ψυχἠ. Λέγεται δὲ, Τέθνηχεν ἄνθρωπος, τὸ 
τῶν δύο δηλωτιχὸν ψυχῆς xal σαρχὸς, xal νοεῖται 
κατὰ «b ἐνδεχόμενον τεθνηχέναι, τουτέστι κατὰ 
τὴν σάρχα , οὐ κατὰ τὴν ἀθάνατον «υχῆν. Τοιγαροὺν 
οὐδεὶς εἶπεν ὅτι ToU δεῖνς dj φυχἠ τέθντχε τῇ 
σαρχὶ, ἀλλ᾽, Ὁ δεῖνα τέθντχεν, ὁ Ex φυχῆς καὶ σώ- 
µατος συνεστώς; Thy δὲ dquyhv καὶ μετὰ θάνατον 
μηνύων ἀθάνατον, οὐδαμοῦ τῆς Γραφης dj τοιαύτη 


σ φωνή. Τὸ δὲ, Χριστὸς ἔπαθε, πανταχοῦ πρ,δἠήλως 


χεχήρυκται "τὸ, Πάσχα ἡμῶν ὑπὲρ ἡμῶν ἐτύθη 
Χριστός. El παθητὸς ὁ Χριστὸς, Χρισεὸς ἀπέ- 
θανε» ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν κατὰ τὰς Γρα- 
φάς. '0 σταυρὺὸς τοῦ Χριστοῦ, τὸ αἷμα τοῦ 
Χριστοῦ. Πῶς τοσοῦτον νέφος μαρτύρων  ma- 
ρατρέχουσι ph προσέχοντες, ὅτι xal τῶν χατὰ 
Νίχαιαν ἁγίων Πατέρων ὁ ἱερὸς χαὶ µέγας χορὺς 
μετὰ τὴν τοῦ θεοῦ xol ἩΠατρὸς ὁμολογίαν εὖθὺς 
ἔταξε τὸ ὄνομα τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ, xul εἰς ἕνα 
Κύριον Ἰησοῦ» Χριστὸν, εἶθ᾽ οὕτως ἐπήγαγον τάτε 
ὑψηλὰ τῆς θεύτητος, τά τε οἰχονομιχὰ τῆς αὗτου 
ἀνθρωπότητος, ὡς τούτου µόνον τοῦ ὀνόματος οἱ- 
χείως xai προσφόρως τὰ διάφορα δεχοµένου xat 
τὴν τοῦ µακαρίου Παύλου φωνήν. θεµέ.(ον dto 


D οὐδεὶς Σύναται θεῖναι παρὰ τὸν κείµενο», ὃς ἐστι" 


Ἰησοῦς Χριστός. Mh χαταλείψωμεν τὸν θεµέλιον, 
ὃς πάντων ἑἐστὶ δεκτιχὸς καθ) ἑτέραν xai ἑτέραν 
φύσιν, τὴν τε δόξαν τό τε πάθος ἁληθινῶς προσιέ- 
µενος. Εὰν εἴπῃς θεὸν µόνον, ποῦ τῶν παθῶν 
ἑποικοδυμήσεις τὴν χρείαν;, Ἐὰν εἴπῃς ἄνθρωπον 
µόνον, ποῦ τῆς ἀκαταλήπτου δόξης ἐπιθήσεις τὸν 
πλοῦτον; ᾽Αλλὰ Χριστὸν λέγειν χαλὸν, τῇ μὲν θε-- 
τητι τὴν δόξαν καρπούμενον, τῇ ἠνωμένῃ δὲ ἀν- 
θρωπότητ, τὸ πάθος δεχόµενον, τῇ δὲ ἀχωρίστῳ 
ἑνώσει πᾶν θαῦμα χατεργαζόµενον, πᾶν δῶρον τοῖς 
πιατοῖς χαριζόμενον. Οὕτω δείχνυται xai τὸ θεῖον 
ἁπαθὲς, χαὶ τὸ πάθος ἁληθινὸν, xal τῶν ἀνθρώπων 
τὸ χέρδος χοινὸν, καὶ ὁ λόγος τῆς ἀληθείας σαφῆς. 


* IL Cor. in, 11. 


1105 
ΤΙΤΛΟΣ 18' (1). 

Κατὰ 'Ayrcntow, Aeyórcor ἁγγοεῖν τὸν Υἱὸν καὶ 

θιὸν τὴν ἡμέραν καὶ ὥραν τῆς παγκοσμίου 


συντε.λείας, ὡς ἐἑ.λάττω τοῦ Πατρός. ToU µεγά- 
Jov Βασι.]είου. 


El τὴν γνῶσιν πάντων, ὧν ὁ Πατ]ρ ἔχει, ὁ Υἱὸς οὐκ 
ἔχει, ἐφεύσατο εἰπών * Πάντα, ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, 
ἐμά ἐστι. Καὶ, Καθὼς d Πατὴρ γινώσχει µε, κἀγὼ 
Υώσκω αὐτόν. El δὲ ἕτερον τὸ τὸν Πατέρα εἰδέ- 
ναι, xai ἕτερον τὸ τὰ τοῦ Πατρὸς, μεῖζον δὲ τὸ εἷ- 
δέναι τὸν Πατέρα, χαθόσον ἕκαστος αὐτὸς τῶν ἔαυ - 
τοῦ μείζων, τὸ μεῖξον εἰδώως' Οὐδεὶς γὰρ, φησὶν, 
οἷδε τὸν Πατέρα, εἰ ui à Υἱός ' τὸ ἔλαττον οὐχ fj5et, 
ὅπερ ἀδύνατον. Διὰ τὸ μὴ συμφἑρειν οὖν τοῖς ἀνθρώ. 
ποις ἀχοῦσχι τὸν χαιρὸν τῆς χρίσεως, παρεσιώπη- 
σεν. Ἡ μὲν γὰρ εἰσαεὶ προσδοχία θερµοτέρους περὶ 
τὴν εὐσέθειαν ἀπεργάζεται * ἡ δὲ τοῦ πολὺν τὸν µε- 
ταξὺ χρόνον ἔσεσθαι Ὑνῶσις, ὁλιγωροτέρους ἂν 
ἐποίησεν, ἐλπίδι τοῦ xal Όστερον µεταδαλοµένους 
δυνηθῆναι σωθῆναι. Ἐπεὶ, πῶς ὁ πάντα µέχρι τῆς 
ὥρας ἑχείνης εἰδὼς , οὐχὶ χἀχείνην τὴν ὥραν δει, 
µάτην δὲ καὶ ὁ Παῦλος ἔλεγεν Ἐν ᾧ slot πάντες οἱ 


θησαυροὶ τῆς σοφίας xal γγώσεως ἁπόκρυφοι. ᾿ 


Ὥστε τῇ φύσει τῆς ἀνθρωπότητος αὑτοῦ τὴν τοιαύ.: 
την ἄγνοιαν λογιστέον. 


ΤΙΤΛΟΣ K' (9). 
Κατὰ ἩἈριγένους, 
᾽Ασώματον πρὸ τῆς παραθάσεως χτισθῆναι τὸν π 
τόπλαστον δογµατίσαντος. μετὰ δὲ τὴν ἕκπτωσιν 
τοὺς δερµατίνους αὐτῷ περιτεθῆναι χιτῶνας ἤτοι 
τὴν σάρχα * προῦπάρχειν τε τὴν φυχὴν τοῦ σώµα- 
της, καὶ τὴν αὐτὴν ψνχὴν πολλά σιµατα µετεν- 
δύεσθαι’ χαὶ τέλος ἔχειν τὰς μετὰ τὴν χοινὴν àvá- 
στασιν χολάσεις' χαὶ τοὺς δαίμονας ἀποχαταστῆναι 
πάλιν εἰς τὴν προτέραν τάξιν’ καὶ τοὺς ἁμαρτωλοὺς 
ἀνθρώπους διχειωθῆναι xat μὴ ἀνίστασθαι τὰ σώ- 
µατα τῶν ἀποθνησχόντων xaX παυθῆναί ποτε τὴν 
τοῦ Χριστοῦ βασιλείαν’ χαὶ ἄλλα τινά ληρήσαντος. 


El ἀσώματος ἣν πρὸ τῆς παραθάσεως ὁ πρωτό- 
πλαστος, πῶς ἔλεγεν, ἰδὼν την γυναῖχα προσαχθεῖ- 
σαν αὐτῷ' Τοῦτό µου ὀστοῦν ἐκ τῶν ὁὀστῶν µου, καὶ 
σὰρξ ἑκτῆς capxóc µου; Ἰδοὺ γὰρ, σαφῶς πρὸ τῆς 
παραθάσεως xai ὁστᾶ xal σάρχα φαίνεται χεχτηµέ- 
voc. Τοῦτο οὖν καὶ ὁ θεολόγος Γρηγόριος εἰδὼς, «Kal 
τοὺς δερµατίνους. φησὶν, ἀμφιέννυται χιτῶνας, τὴν 
παχυτέραν ἴσως σάρκα, καὶ θνητὴν, xat ἀντίτυπον» 
ὁ.δάσχων, ὡς εἶχε μὲν xal πρότερον σάρχα, λεπτο- 
τἐέραν δὲ xal µέσην ἀθανασίας xal θνητότητος, xat 
µαλαχωτέραν * ἑχόλασε δὲ τὸν λόγον διὰ τοῦ ἴσως. 

El τῶν πρός τι Quyh xal σῶμα * ψυχη γὰρ, σώμα- 
τός ἐστι duy, xoi σῶμα, ψυχῆς ἐστι σῶμα * τὰ δὲ 
πρός τι, τῶν ἅμα οὐδέτερον ἑτέρου προὐπάρχον 1j 
μεθυπάρχον ἑστίν. . 


E! οὐχ ἔστιν ἐπὶ φυχῆς xat σώματος προῦπαρξις ἡ 
µεθύπαρξις, οὐδὲ μετενσωμάτωσις τῆς μιᾶς φυχῆς, 
ἤγουν μετεγγισμὸς ἔσται. Πυθαγόρειος δὲ τοῦτο 
Φλυαρία, xaX πάσης τῆς θείας ΓραφΏς ἀλλότριον. Ἡ 

! Joan. xvi, 15. 3 Joan. x, 15. ? Mattb. x, 97. 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XIX-XX, 


1106 
TITULUS XIX. 


Contra. Agnoetas , qui aiunt. Filium ut Patre. mino- 


rem diem el horam ignorare consummationis 
mundi. Magni Basilii. 


Si cognitionem oiniuu: quz Pater habet, non ha- : 
bet Filius, mentitus est, inquiens : Ontsia. qua Ρα. 
ter habet, mea sunt* Et : Quemadmodum cognoscit — 
me Pater, sic ego cognosco Patrem?*. Sin aliud est, 
Patrem nosse, aliud nosse quz Patris sunt, et majus 
est nosse Patrem, quam ea quz sunt jpsius, cum 
unusquisque major ipse sit quam ea quz sunt ipsius : 
quod majus est noscens Filius, Nullus, enim inquit, 
noviiPatrem nisiFilius*, id quod minus cst ignoravit. 
Hoc autem fieri non potest. Reticuit igitur, quonimm - 


p hominibus judicíi tempus scire non expediebat; Nam 


assidua exspectatio illos ad pietatem exzcolendam 
promptiores reddit. Quod si longum temporis spa- 
tium intercessurum cognovissent, negligentiores cf- 
fecti essent, sperantes fore, ut post etiaui, si resipi- 
scerunt, placerent. Nam qui fieri potest, ut eum illa 
hora lateat, qui usque ad ipsam horam novit omnia? 
Frustra preterea dixisset Apostolus : In quo sunt 
omnes thesauri εαρἰεπιία εἰ cognitionis reconditi *. 
Dicendum ergo hujusmodi ignorantiam ad huma- 
nitatem pertinere. 
TITULUS XX. 
Contra Origenem, 


Qui incorporeum ante lapsum creatum 'esse primum 
hominem statuit, post lapsum autem ,pelliceas 
vestes, id est corpus, induisse ; animam ante cor- 
pus exsistere, camdeioque animam multis corpo- 
ribus amieiri ; finem habituras esse post resurrec- 
tionem generalem panas ; daemones in pristinum 
statum restitutum iri ; howiues peccatores justifi- 
catum iri; corpora mortuorum haud resurrec- 
tura esse ; Christi regnum aliquando fineu habi- 
turum, et alia quedam nugatus est. 


Si primus homo incorporeus fuisset ante lapsum, 
quomodo, conspecta muliere ad ipsum adducta, 
dixisset : Hoc os ex ossibus meis, et caro € carne 
mea*? Videlicet luculenter ante lapsum ct ossa et 
carnem habuisse apparet. Quod cum Gregorius 
Theologus sciret, dixit: Pelliceis induitur vestibus, 
crassiore foriasse carne el mortali et (nostra) si- 
mili; docens eum et prius habuisse carnem, sed 


D ienuiorem, immortalitatem inter et mortalitatem 


positam atque molliorem : voce fortasse autem 
effatum suum castigavit. 

Si anima et corpus recensenturinter ea qua ad 
aliquid referuntur: anima enim est corporis anima, 
el corpus est anima corpus: si porro ea qua ad 
aliquid referuutar, simul subsistunt, neutrum ante 
aut post alterutrum exsistit, 

Si. quantum ad animam et corpus. attinet, non 
est cxsistentia anterior aut posterior, neque unius 
anima erit in alia corpora migratio seu appropin- 
quatio. H.e nugz sunt Pythagoricze omnique sacra 
* Coloss. 1, 9. 5 Gen. n, 25. 


(1) Hane ti: ulum ut ineditum dedit Mattheius in l'rolegomenis ad Euthymii (C'oromentarios in Evangelia, sed jun 
legitur supra col. 546 B. Ibi tamen desunt verha, ὥστε τῇ φύσει, elc , quie in fine leguntur. Epir. PATROL. 
(2) Ex Matilisio ubi supra. Deest in editione Tergobysteusi et Ztiniana. 


1101, — EUTIIYMII ZIGABENI 1108 
Scnpwra indigne. Tota enim. Scriptura. divina Α μὲν γὰρ θεία Γραφὴ συμφώνως πᾶσα διδάσχει, σώ- 


constanter docet animam  quamlibel unius esse 
corporis, E gentilibus autem nonnulli animas ralio- 
nales adirrationabilium statum reduxerunt, ut Pytha- 
goràs ejusque assecle, et in diversis irrationabili- 
^hus,: veluf poreis et canibus et muribus collocave- 
runt; alil. amem, wt Porphyrius, irrationabiliurn 
animas Yaione praditas contenderunt, dicentes 
aquilam el corvum et cornice et multa ejus gene- 
ris rationis ae vaticinii participes esse. 

Si lide dignus est Christus qui et ipsa est veritas : 
Lgo egim, inquil, sum veritas! : poenze (inem non 
Uabebuus. Ubi enim de futuro judicie disseru:t, et 
quid eif qui a dextera ejus οἱ qui a sinistru. sunt, 
dicturus sit, subjecit: Et abibunt hi in supplicium 
etesuum, jusli vero án vitam auernam *, ΑΟ rursum 
dixit: Vermis eorum non morietur, 6i ignis eorum 
non ezxstinguetur *. 

Si infinita sunt avi illius supplicia, quemedmo- 
dum demonstratum est, peque demonum ert res- 
titutio, neque peccatorum revocatio. 

Resurmeeiio grit corporum in terra jacentium 
resurrectio, nequaquam animarum qua coneis- 
tunt, id est, propriam naturam habent constantem 
ei indissolubilem secundum ipsarum essentiam. 
Czxlerum summa foret injustitize, corpora qux cum 
animis in virtutis laboribus concertant, communi- 
bus privare praemiis, ea co»ira qu: simul pecca- 
ruat, haud punire, solas vero animas, sine con- 


µατος ἑνὸς ἑκάστην εἶναι φυχἠν. Tov Ἑλλήνων δὲ ot 
μὲν τὰς λογιχὰς φυχὰς εἰς ἁλογίαν κατήγαγον, ὣς 
οἱ περὶ τὸν Πυθαγόραν, ἄλλοις τε τῶν ἀλόγων, xai 
χοίροις χαὶ χυσὶ xal μνσὶν, ἐγχατοικίζαντες * οἱ δὲ 
τὰς τῶν ἁλόγων duyàg λογικὰς ἀντέπλαττον, ὡς 
ὁ Πορφύριος, τὸν ἀετὸν χαὶ τὸν χόραχα χαὶ τὴν χο- 
ρώνην xal πολλὰ τοιαῦτα λόγου xal µαντείας µετέ- 
χειν λέγοντες. 


Ei ἀληθὴς 6 Χριστὸς, fj αὐτοαλήθεια, ᾿Εγὼ γὰρ, 
φησὶν, εἰμὶ ἡ ἀ.λήθεια" οὐχ ἔχουσι τέλος al χολάσεις. 
Εἰπὼν yàp τὰ περὶ τῆς µελλούσης χρίσεως, τί τε 
ἐρεῖ τοῖς ἐχ δεξιῶν αὐτοῦ, καὶ τί τοῖς ἐξ εὐωνύμων, 
ἐπήγαγε ' Καὶ ἀπελεύσονται οὗτοι εἰς κό.Ίασιν 
αἰώγιον' οἱ δὲ δίκαιοι εἰς ζωὴν αἰώνιον. Καὶ πάἀ- 
λιν εἴρηχεν, ὅτι 'OoxoAnt αὐτῶν οὐ τε.τευτήσει, 
καὶ τὸ πῦὂρ αὐτῶν οὐ σθεσθήσεται. 

El ἀτελεύτητοί ela«v αἱ τοῦ αἰῶνος ἐχείνου χολα- 
σεις, ὡς ἀποδέδειχται, οὔτε τῶνίδαιμόνων ἔσται ἆπο- 
πατάστασις, οὔτε τῶν ἁμαρτωλῶν ἀνάκλησις. 

Ἡ ἁνάστασις, τών κειμένων el; γῆν σωμάτων 
ἔσται ἀνάστασις, οὗ τῶν φυχῶν, αἴτινες ἵστανται, 
τοντέστι, τὴν οἰχείαν φύσιν ἔχουσι συνεστῶσαν xal 
ἁδιάλντον τῷ λόγῳ τῆς οὐσίας αὑτῶν. Ἑσχάτης δὲ 
καὶ ἄλλως ἀδιχκίας, τὰ μὲν συναθλῄσαντα σώματα ταῖς 
Ψυχαῖς ἓν τοῖς κατ’ ἀρετὴν πόνοις, τῶν χοιιῶν ἐπάθ- 
λων ἀποστερεῖν * τὰ δ᾽ αὗ πάλιν συνεξαµαρτόντα u£- 
νειν ἀνεπιτίμητα, µόνας δὲ τὰς φυχὰς, χωρὶς τῶν 


currentibus corporibus, aut duplici poena afficere, c, συνδιαπραξαµένων σωμάτων, 1] διτλῆνεἰσπράττεσθαι 


aut duplici przinio dignari. Quod autem corporum 
erit resurrectio, ipsa Evangelia aperte pronuutiant, 
sicut el magnus Paulus latius in Epistolis suis. 


Daniel, mauifesto de Christi regno vaticipans, 
dixit: Potestas ejus, polesias aterna que non trans- 
ibit, el. regnum ejus non coniumpetur*. Gabriel 
autem, postquam sanctze Virgini letum de Christi 
generatione nuntium attulit, subdidit: Et regni 
ejus non erit fiuis *. Et nostre. incontaminato» fldei 
sauctum symbolum, a septem ceceumenicis synodis 
receptum et conservatum, dicit : « Cujus regni non 
eiit flnis, » scilicet regni Christi, de quo sermo 
est. Quam multo igitur isti flde digniores sunt 


τιµωρίαν, 3) διπλῆς ἀξιοῦν µισθαποδοσίας. "Ost 
δὲ τῶν σωμάτων ἔσται ἀνάστασις, αὐτὰ τὰ Εὐαγγέλιςα 
τρανῶς ἀπαγγέλλουσι, xal ὁ μέγας Παῦλος πλατύτε- 
pov ἓν ταῖς ἰδίαις Ἐπιστολαῖς. 

Προδῄήλως περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ βασιλείας προφῃ- 
τεύων ὁΔανιὴλ, εἴρηχεν' ὅτι Ἡ ἑξουσία αὐτοῦ. ἔξου- 
ca αἰώγιος, ἦτις οὗ παρεεύσεταις, καὶ ἡ βασιλεία 
αὐτοῦ, οὐ διαφθαρήσεται. Καὶ ὁ Γαδριὴλ δὲ τῇ ἁγίᾳ 
Παρθένῳ τὴν τοῦ Χριστοῦ γέννησιν εὐαγγελιζόμενος, 
προσέθηχεν, ὅτι Καὶ τῆς βασιείας αὐτοῦ οὐκ 
ὅσται τό λος. Καὶ τὸ ἱερὸν δὲ σήμθολορν τῆς ἁμωμή- 
του πίστεως ἡμῶν, ὑπὸ τῶν ἑπτὰ οἶχουμενιχῶν 
συνόδων δεχθἐν τε xal φυλαχθὲν, φηαίν ' OD τῆς 
βασιωείας οὐκ ἔσται τόλυς, δηλονότι τῆς τοῦ 


Origene qui finem habiturum esse Christi regnum D Χριστοῦ, περὶ οὗ ὁ λόγος. Πόσον οὖν οὗτοι πάντες 


fabulatus est? 


Origenes dixit Deum qui a non creando processit 
ad creandum rationabilia atque sensibilia, omnino 
ab alio ad aliud'conversum esse. Nos autem dici- 
mus eum non quoad naturam, sed quoad operatio- 
nem esse conversum, vel potius, ne quoad hanc 
quidem, habuit enim semper potestatem creandi et 
proitucendi : operata autem est hiec potestas, quando 
ipsi conveuiebat. 

Antiquus quidem Origenes, anathemate autem 
confixus est a quinta synodo. Quare eiiam opportu- 
ne hic quz ad eum pertinent, commemorata sunt. 


* Joan. xiv, 6... * Matth. xxv, 46. ? Marc. ir, 44. 


ἀξιοπιστάτεροί εἰσιν Ὡριγένους, τέλος ἔχειν τὴν τοῦ 
Χριστοῦ βασιλείαν μυθολογῄσαντος» 

Ἔλεγεν Ὡριγένης, ὅτι ὁ θεὺς ἀπὸ τοῦ μὴ κτίζεὶν 
ἐλθὼν εἰς τὸ χτίζειν τά τε νοερὰ xal τὰ αἱσθητὰ, 
πάντως ἑτράπη ἀφ' ἑτέρου εἰς ἕτερον. Λέγομεν 
δὲ ἡμεῖς, ὅτι οὐ χατὰ τὴν φύσιν ἑτράπη, ἀλλά χατὰ 
τὴν ἑνέργειαν * μᾶλλον δὲ, οὐδὲ κατὰ ταύτην. Ely 
μὲν γὰρ ἀεὶ τὴν δύναμιν τοῦ χτίζειν xat δηµιουρ- 
γεῖν’ ἐνηργήθη δὲ ἡ τοιαύτη δύναμις , ὅτε Qv εἰχός. 


Παλαιὸς μὲν ὁ Ὠριχένης, ἀνεθεματίσθη δὲ παρὰ 
τῆς πέμπτης αυνόδου. Aib χαὶ εὐλόχως ἐνταῦθᾳ τὰ 
περὶ αὐτοῦ τέθειται. 


* Dan. v, 14... * Luc. ι 33. 


1109 
ΤΙΤΛΟΣ ΚΑ’. 

Κατὰ Μονοθελ1ητῶν δεργίου, Πύῤῥου, Παύὐ.ου 
γεγονότων πατριάρχῶ» Κωνσταντινουπόεως, 
αἱ τῶν ἅ.ιΊων., ὅσοι τῆς αὐτῆς συμμορίας * 
λαὶ ταύτης δὲ τῆς αἱρέσεως ὁ θεοστυγἠς Σεν- 
ἤρος παρέσχεα πάλαι tóc ἀφορμάς ' του ἁγίου 
Μαξίμου ἐκ τοῦ .Ἰόγου τοῦ, "Orc οὐχ εἶπον οἱ 
Πατέρες ἐπὶ Χριστοῦ ποσότητα γγωμικῶν θε- 
Anpátor, dAÀAG φυσικῶν. 
θέληµά ἐστι φυσιχὸν δύναµις τοῦ χατὰ φύσιν ὄντος 

ὀρεχτιχὴ, καὶ τῶν οὐσιωδῶς τῇ φύσει προσόντων 

cuvexvuxh πάντων ἰδιωμάτων, καθ) ἣν ἀεὶ τῷ φύσει 
θελητικῷ τὸ πεφυκέναι θέλειν ἐμπέφυχεν, οὐ ταν- 
τὸν δὲ τὸ πεφυχέναι θέλειν, χαὶ θέλειν ἐστὶν, ὡς 
οὐδὲ τὸ πεφυχέναι λαλεῖν , καὶ λαλεῖν. Πέφνχε μὲν 
γὰρ ἀεὶ τὸ λαλητικὸν λαλεῖν, λαλεῖ δὲ οὐκ ἀεὶ, ἐπειδὴ 
τὸ μὲν οὐσίας ἑστὶ λόγῳ φύσεως συνεχόµενον, τὸ δὲ 
βουλῆς τῇ τοῦ λαλοῦντος γλώσσῃ τυπούμενον’ ὥστε 
φύσεως μὲν ἀεὶ τὸ πεφυχέναι λαλεῖν, ὑποστάσεως δὲ 
τὸ πῶς λαλεῖν, ὥσπερ χαὶ τὸ πεφυχέναι θέχειν, xat 
θέλειν. EL δὲ τὸ πεφυχέναι θέλειν xal θέλειν οὐχ ἔστι 
ταυτόν’ τὸ μὲν γὰρ, ὡς ἔφην, οὐσίας, τὸ δὲ τῆς τοῦ 
θέλοντος ὑπάρχει βουλῆς . εἶχεν ἄρα τὸ πεφυχέναι 
θέλειν ὁ σαρχωθεὶς Λόγος ὡς ἄνθρωπος τῷ αὐτοῦ 
θεῖκῷ θελήματι κινούμενόν τε xal τυπούµενον, 

716 γὰρ ἐχείνου θέλειν , φησιν ὁ μέγας Γρηγόριος, 

οὐδὲ ὑπεναντίον τῷ θεῷ, θεωθὲν ὅλον. El δὲ τεθέω- 

«o, τῇ τοῦ θεοῦντος δηλονότι συµφυῖᾳ τεθέωτο, Τὸ 

δὲ θεοῦν xat θεθύμενον δύο πάντως, ἀἁλλ᾽ oy ἓν, 

xai φύσει ταντὸν, εἴπερ τῶν πρός τι τό τε θεοῦν, 
xai τὸ θεούμενον. Τὰ δὲ πρός τι πάντως ἀλλήλοις 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XXI. 


1110 
TITULUS XXI 
Adversus Monoiheletas, Sergium, Pyrrhum, Paulum, 
Constantinopolis patriarchus, aliosque ejusdem ge- 
neris. Alque istius item heresis Deo invisus Seve- 
rus pra&buit occasionem. Sancti Maximi, ex ora- 
lione, qua. declarat, Putres non dixisse de Christo . 
voluntatum sensu. discrepantium. quantitatem. 


Voluntas naturalis est vis, appetens id quod. na-. 
υγ convenit, et qux? continet omnes proprietates, 
qua per esseutiam adsunt natura, per quam  sem- 
per naturz volenti insitum est, ut. velit. Nou est 
autem idem habere volendi vim, οἱ velle. Quemad- 
modum nec idem est habere loquendi viu, ek loqui, 
Semper euim adest loquendi vis naturalis, sed. non . 
semper loquiiur. Nam illud essentix» est, et est cum 
ratione natura conjunctum. Hoc autem est vglunta- 
tis, et est linguz loquentis impressum. Quamobrem 
nature quidem est, habere semper insitam loqueidi 
facultatem; personz autem, hoc aut illo modo loqui, 
quemadmodam et iusitam habere volendi vim, et 
hoc aut. illud velle. Quod si nou idem est, natura- 
lem habere volendi po:estaten, et velle : illud enim, 
ut diximus, est essentie, hoc autem est ipsius vo- 
lentis consilii : habuit utique naturalem volendi vim 
Verbum carne indutum, ut homo, divinas ipsius 
voluntati consentientem et impressam. Voluntas 
enim ejus, ut magnus ait Gregorius, non est Deo 
contraria, cum tota sit divina reddita. Talis autem 
effecta est propter conjunctionera illius, qui ipsam 


συνεισάγεσθαι πέφυχε, xai θατέρῳ ουνεπινοεῖσθαι € divinam effecit. Quod autem divinum fit, et quod 


θάτερον. Καὶ μετ’ ὀλίγα. Εἶχεν οὖν θέληµα φυσιχὸν 
ὡς ἄνθρωπος ὁ Lucho, τῷ αὐτοῦ θεῖχῷ θελήµατι 
τυπούµενον, οὐκ ἐναντιούμενον. Οὐδὲν γὰρ ναντίω- 
ται παντάπασι θεῷ φυσιχὸν, ὁπόταν οὔτε γνωμιχὸν, 
ἕνθα xa προσωπιχὴ θεωρεῖται διαίρεσις, ἄνπερ 
ᾗ χατὰ φύσιν, ἐπεὶ τὸν ποιητὴν αἰφιατέον πεποιη- 
χότα τὸ φύσει µαχόμενον. Πῶς δὲ γέγονε χατ’ ἁλῆ- 
θειαν ἄνθρωπος σαρχωθεὶς ὁ Λόγος, τοῦ μάλιστα 
τὴν φύσιν ὡς Ῥογιχὴν χαραχτηρίζοντος ἔρημος Qv; 
T6 γὰρ τῆς καν’ ἔφεσιν ὀρεχτικῆς ἑστερημένον χινή- 
δεως, xai πάσης ζωτιχῆς δυνάµεως ἁμυιρῆσειεν 
ἄν. Ἑὸ δὲ ζωτικὴν οὐχ ἔχον ἐχ φύσεως δύναμιν 
οὐδὲ τὴν οἰανοῦν δηλονότι φυχἠν. Οὐχοῦν qo 
µορφώσει σαρχὺς τὴν οἰχονθμίαν ἑφάντασεν, ἀλλ 
οὐ φύσιν σαρκὸς νοερῶς τε xal λογικῶς ἑνεφνχω- 
μένην καθ) ὑπόστασιν σαρχωθεὶς ὁ Λόγος πεπλ/- 
ῥωχε, θέληµα φυσικὸν χατὰ Σενήρον οὐχ ἔχων ὡς 
ἄνθρωπος. Ei γὰρ φυσικῷ θελήµατι xav' ἀλήδειαν 
ὡς ἄνθρωπος ἂν ἑλλιπὴς, τέλειος xav! ἀλήθειαν οὐ 
Υέγονεν ἄνθρωπος, οὐδ᾽ ὅλως ἄνθρωπος γέγονε. Τίς 
γὰρ ἀτελοῦς φύσεως ὕπαρξις, R; οὐδὲ λόγος ἐστί; 
χκοπὸ; οὖν Σενήρῳ, xal τοῖς ἀμφ᾽ αὐτὸν διά τινος 
πάντως ἑλλείψεως φυσικῆς τὴν προσληφθεῖσαν χαθ᾽ 
ἕνωσιν ἄῤόγτον ἑξώσασθαι φύσιν, τῆς τε Μάνεντος 
φαντασίας, xal τῆς ᾽Απολλιναρίον συγχύσεως, xci 
τῆς Εὐτωχοῦς συνουσιώσεως ἐπ.κυρῶσαι τὸ µῖσος. 
Μέμνημαι γὰρ χατὰ τὴν τῶν Βρητῶν νῆσον διάγων 
τινῶν Ψευδεπισχόπων mob; ἐμὲ διενεχθέντων ἐκ 
τῆς Xiufpou µερίξος ἀχούσας, ὡς διὰ τοῦτο δύο 


divinum facit, duo plane sunt, et nou unum atque 
ideu natura. Siquidem id quod divinum facit, et 
quod divinum efficitur, sunt ex eoruin numero, qua 
ad aliquid referuntur. Qui? autem. sunt. ejusinodi, 
sese mutuo inducunt, etLex uno alterum cogitatur. 
Et paulo post : Habebat igitur voluntatem. natura- 
lem Servator, ut homo, qua tamen divinz ipsius νο-- 
luniati sic erat impressa, ut ei non repugnaret. Nibil 
enim naturale adversatur Deo, cum-ab illo ne seu- 
tentía quidem discrepet, ubi et persous distinctio 
consideratur, siquidem sit secundum naturam. Alio- 
qui opifex ipse accusandus esset, si fecisset ali« 
quid, quod natura secum puguaret. Quomodo au- 
tem Verbum carne assumpta vere factum esset 


D liomo, si eo quod naturam ut ratione praditam in 


primis insignit, careret? Quod enim cupiendi appe- 
tendique motu caret, id vitali etiam omni caret 
facultate. Quod autem vitalem a natura facultatem 
non babet, id ne animam quidem habet ullau? Nuda 
igilur carnis assumpta specie, non autem natura 
carnis mente rationeque pr:ediLe per personain sus- 
cepia, Verbum humanz salutis consilium explevit, 
si, uL sentit Severus, voluntatem naturaleu, qua- 
tenus est homo, non habet. Nam $i ut bomo uatu- 
rali vere caruit voluntate, vere perfectus homo 
non est factum. Quod si vere perfectus ἱωίμυ fa- 
elum non est, ne liomo quidem. Qus» enim imper- 
fecize naturze essentia sit, cujus ue ratio quidem 
exsistat? lilud Severo et discipulis ejus propositum 


3 


1111 EUTHYMII ZIGABENI 1112 


fuit, nt per defectum quemdam naturalem areana A χατὰ τὸν Λέοντος tópov ἑνεργείας οὗ λἔγομεν &zi 
conjunctione susceptam naturam excludereut, G- Χριστοῦ, διὰ τὰ ἑπόμενα ταύταις θελήµατα , ol; 
ciamque Manetis «peciem, οἱ Apollinarii confusio- ἐξ ἀνάγχης προσώπων συνεισάγεται δυᾶ-. ED οὖν 
nem, et Eutychetis mutationem duarum in unam  xatzá τὸν Σεθῆρον ταῖς ἑνεργείαις ἔπεσθαι τὰ θελί- 
essentiam confirinarent, Memini enim, cum essem µατα πέφυχε, τοῖς δὲ θελήµασι συνεισάχεσθαι κρ΄σ- 


: in Cretensium insula, falsos quosdam episcopos — ea, χαθάπερ αἰτίοὶς αἰτιατὰ, xal παντὶ πρ. σώπρ 


Severi opinionem defendentes ita mecum disputasse, δηλονότι κατ αὐτὸν θέληµα, xal τούτῳ πᾶντυς 
nt dicerent, nos ideo duas in Christo actiones juxta — &vépyeta. συνεισαχθήσεται πρόσφορος. Ὁ γὰρ τῶν 


Léonis tomum negare, quoniam voluntates. inde — xpó; τι λόγος ἄλυτον ἔχων τὴν σχέσιν ἴσην ποιεῖται 


consequuntur, ex quibus gemina persona colligitur. τὴν τῶν σχετῶν ἀχολούθως ἀντιστροφήν. Οὐχοῦν εἰ 
Si igitur, ut Severus opinatur, ez actionibus volun- μὲν φυσιχὰ τὰ κατὰ ἀντιστροφὴν συνεισαγόµενα 
tates, et ex voluntatibus personz tanquam res suis — «ol, προσώποις εἶεν θελήµατα, ἡ µαχαρία Mová; 
ex causis provenientes colliguntur, et ex persona  xatX Σευῆρον xal φύσεων ἔσται Τριάς εἰ δὲ γνω- 
nimirim voluntas, atque ex voluntate, quemadmo- — quxà, στασιάσει πάντως πρὸς ἑαυτῖν μὴ συµδαίνουσα 
dum ipse argumentatur, actio illi congruens colli- g τοῖς θελήµασιν, ὡς προσώπων Τριάς. Ἡ πάντως 
getur. Eorum enim quz inter se vicissim referun- εἴπερ àv θέληµα τῆς ὑπερουσίου Τριάδος karl, 
fr, mutua est conversio. Quamobrem si natura µονοπρύσωπος ἔσται θεότης τριώνυµος. 

muiaws esset inter personas voluntatesque respectus atque conversio, beata illa Divinitatis unitas, 
ut Severus docet, trea. itemm. voluntates haberet. Sin autem sententia constaret, secum ipss dissen- 
tiret, voluntatibus non conveniens, ut Trinitas perronarum. Aut emnino, siquidem una summa 
Tiinitatis voluntas est. Divinitas unam tantum habet personam, et triplici nomine appellatur. 

Ez eadem oratione. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ Jórov. 

Tu qui unam Christi voluntatem asseris, vir op- "Ev δὲ Χριστοῦ θέληµα λέγων, ὦ βέλειστε, πῶς, 
time, quomodo, et qualem eam dicis esse? Si ut — xal ποῖον τοῦτο φἠς; El μὲν ὡς Χριστοῦ φυσιχὸν, 
Christi naturalem, eum a Patre eta Matre natura Πατρὸς φύσει καὶ μητρὸς αὐτὸν Ἠλλοτρίωσας, οὗδ 
sejungis, quippe qui neutri ipsorum per essentiam — &cépq xat' οὐσίαν ἑνούμενον' οὐδ' ἕτερον γὰρ αὐ- 
eonjunctus sit, Neuter enim ipsorum natura Chri- — «olv φύσει Χριστός - xal πῶς ἐχφεύξῃ τοῦτο λέγων 
stus. ld autem si. dixerís, nonne periculum erit, ne — «fic πολυθεῖας τὸν χίνδυνον; el δὲ γνωμιχὸν, pó- 
plures deos constituas? Quod si sententia solius — voe ἔσται τῆς αὐτοῦ χαρακτηριστικὸν ὑποστάσεως. 
erit indicium personz : voluntatis enim sententia C Προσώπου γὰρ ἀφοριστιχὺν ὑπάρχει «b γνωμικὸν, 
persona describitur et deflnitur : demonstrabis eum καὶ δειχθήσεται σαφῶς ἑτερόδουλος Πατρί τε xai 
» Patre et Spiritu voluntate dissidere et discrepare. Πνεύματι χατὰ oi, καὶ μαχόμενος. El δὲ τῆς αὐτοῦ 
Sin solius divinitatis ipsius, patibilis erit divinitas, µύνης θεότητος, ἐμπαθὴς ἔσται θεότης παρὰ φύσιν 
et prater naturam potum et cibum appetet. Αἱ si βρώσεως xai πόσεως ἑφιεμένη. Ei δὲ τῆς αὐτοῦ 
humanitatis ejus solius,[non erit efficvax natura, cum — póvne ἀνθρωπότητος, οὐκ ἔσται φύσει ὁραστίριον. 
sit umana ; et monstra plane videbuntur esse mi- — IIoc γὰρ, εἴπερ ἀνθρώπινον; Καὶ τερατώδης δει- 
racula. Quod si naturz utriusque communem dixe- ἍἨθήσεται σαφῶς fj τῶν θαυμάτων ἐπίδειξις. Εἰ δὲ 
ris, quomodo voluntas eorum natura communis eril  ἁμςοτέρων φύσει κοινὸν, πῶς ἔσται θέληµα φύσει 
quorum est natura diversa? Sin ut totius compoS1- µκοινὸν, ὧν 1j φύσις διάφορος ; El δὲ ὡς ὅλου σύνθε. 
tum,ut novitatem et absurditatem fabulze omittamus Ἅτον, πρὸς τῷ καινῷ μύθῳ xal πλάσµατί τίς γὰρ 
(qu& enim potest esse compositio voluntatis?) rursus θελήματο; σύνθεσις) ; πάλιν αὐτὸν τοῦ Πατρὸς ἡλ- 
ipsum a Patre alienum constituis,cam voluntate com- — ozpluca;, συνθέτῳ θελήματι µόνην χαρακτηρίσας 
posita solam personam compositam exprímas. Qua µὑπόστασιν σύνθετον, Οὕτω μὲν οὖν πᾶσαν Φφυτείαν 
quidem ratione omnis plantatio, quam non planta- ἐχριζοῖ προελθὼν ὁ λόγος, ἣν ὁ Πατὴρ οὐκ ἐφύτευ- 
vit. Pater eradicatur. Nova enim fingi non potest p σεν, ἐπεὶ μὴ πέφυχε τὸ ξένον περιπο:εῖσθαι γεώρ- 
agricultura, sed naturalem in Christo humanitatis — 4ioy,. Ἁλλ' ὡς ἔοικε, τὸ φυσιχὸν θέληµα τῆς χετὰ 
voluntatem Severus sustulit, ut videtur, cum omnis Χριστὺν ἀνθρωπότητος Σευηρος ἀνεῖλεν, οὐχ εἰδὼς, 
nature presertim ratione praditz maxime proprium ὅτι χυριώτερὀν το καὶ πρῶτον ἰδίωμα πάσης µά- 
οἱ primum esse ignoraret appetendi motum. Quod ἍΛλιστα φύσεως λογιχῆς ἡ κας ἔφεσιν αὐτῆς καθ- 
Patres animadvertentes voluntates in. Christo na- έστηχε Χίνησις, fjv οἱ Πατέρες σχοπήσαντες, φυσι- 
tura, non autem sententia differentes confessi sunt. xàv, ἀλλ οὐ γνωμιχῶν ἐπὶ Χριστοῦ θεληµάτων 
Nunquam eniin in Christo voluntates sententia. dif-  διαφορὰν λαμπρῶς ὠὡμολόγησαν. O0 γὰρ ἂν ἔλεγόν 
ferentes dixerunt, ne ipsum diversa sentire, el ποτε γνωμιχῶν ἐπὶ Χριστοῦ θεληµάτων διαφορλν, 


€ velie, et rationum seditione secum pugnare, atque Ἂἵνα μὴ δίγνωµον, xat δίδουλον, καὶ olov. εἰπεῖν µα- 


jta duplicem habere personam przedicarent. lntelli- — yópevov ἑαυτῷ τῇ στάσει τῶν λογισμῶν, καὶ διὰ 
gebantenim hac sola voluntatum sententia dissideu- τοῦτο διπρόσωπον αὐτὸν xnpórtuotw ol ve κατὰ 
tium differentia, tun. peccato in hanc. vitam adi- µόνην ταύτην γινώσχοντες τὴν τῶν γνωμικῶν Ot- 
tuin esse patefactum, tum inimicitias nobís exortas — Anpácov διαφορὰν tv τῷ Bio γεγενῆσθαι τὴν τε 
esse cum Deo. Nulla enim alia in re malum con- — «£c ἁμαρτίας εἴαοδον, xal τὴν πρὸς τὸν Θεὸν ἡμε- 


1113 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XXI. 


1114 


τέραν διάστασιν. "Ev οὐδενὶ γὰρ ἄλλῳ χαθέστηχε τὸ A sistit, nisi in eo discrimine, quod est inter. volunta- 


καχὸν, εἰ jh µόνον ἓν τῇ πρὸς τὸ θεῖον θέληµα δια- 
φορᾷ τοῦ χατὰ γνώμην ἡμετέρου θελήµατος, ὗτινι 
πάντως ἀντιχειμένη συνεισάγεται ποσότης, xal ὃ 
ταύτης δηλωτιχὸς ἀριθμὸς δειχνὺς ἡμῖν πρὸς τὸν 
Θεὸν τοῦ γνωμικοῦ θελήµατος ἀντιπάθειαν. Εἷς οὖν 
Νεστορίῳ τε καὶ Σευἠρῳ περὶ τοῦ δυσσεδεῖν ὑπάρ- 
χει σχοπὸς, χἂν ὁ τρόπος διάφὀρος. 'O μὲν γὰρ 
διὰ τὴν σύγχυσιν φεύγων τὴν καθ) ὑπόστασιν ἕνω- 
σιν, τὴν οὐσιώδη διαφορὰν προσωπιχἠν διαἰρεσιν 
ποιεῖται' ὁ δὲ διὰ τὴν διαίρεσιν τὴν οὐσιώδη μὴ 
λέγων διαφορὰν, τὴν καθ) ὑπόστασιν ἕνωσιν φυσι- 
xhv ἐργάζεται σύγχυοιν, δέον μήτε σύγχυσιν ἐπὶ 
Χριστοῦ, µήτε διαίρεσιν, ἀλλ᾽ ἕνωσιν τῶν κατ᾽ οὗ- 
σίἀν διαφερόντων, χαὶ διαφορὰν τῶν χαθ) ὑπόστασιν 
ἠνωμένων ὁμολογεῖν, ἵνα xaX τῶν οὐσιῶν ὁ λόγος, 
xai τῆς ἑνώσεως ὁ τρόπος εὐσεθῶς χκαταγγέλληται’ 
ὧν ἄμφω διαῤῥαγέντες, ὁ μὲν τὴν τῶν γνωμικῶν 
µόνων ποιοτήτων ἕνωσιν, ὁ δὲ τὴν τῶν φυσιχῶν 
µόνων μετὰ τὴν ἕνωσιν ἐπιχυρώσας διαφορὰν, 
ἄμφω τῆς τῶν πραγμάτων ἀληθείας ἀπέπεσαν, ὁ 
μὲν διαίρεσιν, ὁ δὲ σύγχυσιν τοῦ μυστηρίου τολμηρῶς 
Tov αὑτοῦ ἐκ τοῦ ἴσου τῆς πρὸς Ν/χανδρον ἐπι- 
ecoAnc. 

Οὐδὲ γὰρ τὴν θείαν φύσιν καὶ ἄκτιστον ἀνύ- 
παρχτόὀν τε xai ἀθέλητον ἢ ἀνενέργητον χαθορῶ- 
μεν, οὔτε μὴν τὴν χτιστὴν xa0* ἡμᾶς καὶ ἀνθρω- 
πίνην οὐσίαν ἀνὺπσρχτόν τε xal ἀθέλητον ἢ ávev- 
έργητον ἐπιγινώσχομεν. Καὶ εἰ µηδεμίαν τούτων ἔρη- 


pov ἐπιστάμεθα φνσιχῆς ὑπάρξεως, θελἠσεώς τε C οἱ voluntate sive operatione carentem. 


xai ἑνερχείας, ἑχ τούτων δὲ, θείας φύσεως xal áv- 
θρωπίνης φύσεως λέγω, xat ky ταύταις, χαὶ τούτων 
ὑπόστασίς ἐστι xav' ἀλήθειαν ὁ εἷς xol μόνος Χρι- 
στὸς xal Υἱὸς, πῶς, εἴπερ φύσει χυρίως θεὸς, xat 
φύσει χυρίως ἄνθρωπος ὁ αὐτὸς, οὐχὶ χαὶ θεῖον θέ- 
λημα xai ἑνέρχειαν φύσει χυρίως, χαὶ ἀνθρώπινον 
θέληµα, xal ἑνέργειαν φύσει χυρίως εἶχε, µηδετέρου 
τούτυν χατὰ φύσιν ὧν ἑλλιπῆς, 6U ὧν ἐπαληθεύων 
τοῖς πράγµασι τὰ ὀνόματα, xaX τούτοις αὖθις ἑπι- 
χυρῶν τὰ πράγµατα, προδήλως ὁ αὐτὸς ἐγνωρίζετο, 
τά τε θεῖα καὶ ἀνθρώπινα φνσικῶς ἔχων χαὶ θέλων 
xaX ἐνεργῶν, x&x τούτου τὰ ἓξ ὧν, χαὶ ἐν ole, καὶ 
ἅπερ ὑπῆρχε, πιστευόµενος; Ἐπεὶ, τοῦ φυσικοῦ 
θελήµατος xai τῆς οὐσιώδους ἑνεργείας ἀναιρουμέ- 
νων, τῆς τε θείας xal ἀνθρωπίνης οὐσίας, τοῦ ἐκ 
τούτων xal ταύτας ὄντος xal σώζοντος χατὰ μίαν 
ὑπόστασιν, πῶς θεὸς ἢ ἄνθρωπος ἔσται ; καὶ πῶς 
τοῦτο, 7| ἐχεῖνο χατ᾽ οὐσίαν ὑπάρχων δειχθἠσεται, 
ph σώνων ἑχατέρας φύσεως ἀνελλιπῶς τὴν ἱἰδιότητα, 
πάσης ἁμαρτίας χωρίς; Τὸ yàp τῶν xarà φύσιν 
ἑχστᾷν, xiv τῆς ἔξω τῆς οὐσίας γεγένηται, μηδεμίαν 
ὕπαρξιν ἔχον' ὅτι μηδὲ χίνησιν φυσιχήν. «Τὸ γὰρ 
μηδεμίαν χίνησιν Eyov, » T] φησιν ὁ θεοφάντωρ xal 
μέγας ἅγιος Διονύσιος 29, « οὔτε ἔατιν, οὔτε τί ἐστιν. 
οὔτε ἔστι τις αὐτοῦ παντελῶς θέσις.2 Διά τοι 
τοῦτο τὰς Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ φύσεις ὁμολογοῦντας 
ἡμᾶς, τὴν θείαν φημὶ xat τὴν χαθ᾽ ἡμᾶς ἀνθρωπί- 
νην, πρὸς βεθαίαν τῆς τε τούτων ὑπάρξεως πίστω- 
σιν, καὶ τῆς ἡμῶν περὶ αὐτῶν ὁμολογίας ἀλῄθειαν, 


tem Dei et voluntatem nostram. Quo quidem con- 
traria prorsus quantitas constituitur, et illius index 
numerus, qui nobis ostendit voluntatis a Deo dis- 
crepantis diversitatem. Idem igitur Nestorio-et Se-. . 


vero ad impietatem propositum est, 'cet ratio 


diversa sit. llle enim dum confusionem: vitat, οίδ.. ' 
effugit unitatem personz, ut. pro differentia- natu-* - 
rali personze divisionem constituat. Hic vero dum: 
divisionem declinat, ita naturx: negat. differentiam . 

in persunz conjunctionem, ut naturalem etliciat 
confusionem. Cum nec confusio in Christo, nec 
divisio, sed essentia difforentium conjunctio, et in 
persona conjunctorum differentia sit. confiténda : 


ut et naturarum ratio, et conjunctionis modus pia '. 


pronuntietur. Quorum illi. utrumque - perfregerunt, 
dum unus qualitatum in sententia tantum conjun- 
ctionem, alter naturalium tantummodo post conjun- 
ctionem differentiam asserit. Atque ita ambo a ve- 
ntate exciderunt, dum unus mysterii divisionem, 
alter confusionem audscter dijudicat., 


xataxpivavtes. 


Ejusdem ez epistola ad Nicandrum. 


Neque divinam et increatam natnram non 
vere  exsistentem videmus,  voluntatisque ac 
operationis expertem; at neque rursus crea- 
tam nobis similem atque humanam substan : 
tiam, ipsam non vere exsistentem novimus, 
Sin 
aulem neutram  defici scimus vera naturali 
exsistentia ac substantia, necnon voluntate ac ope- 
ratione; atque ex his (divina scilicet humanaque 
natura) et in his, atque harum vere persona est, 
unus ac solus Christus atque Filius; quomodo, 
3ο cum natura proprie Deus, idemque natura pro- 
prie homo esset, non etiam divinam natura proprie 
voluntatem et operationem, humanamque natura 
proprie voluntatem et operationem habebat, neutro 
horum natura carens; quibus, faciendo ut nomina 
rebus vere convenirent, atque his rursus easdem 
astruendo, manifeste idem ipse, cum divina tum 
humana naturaliter habens, volensque ac operans 


 noscebatur ; ac qui inde, ea, ex quibus, et in qui- 


bus, et quz erat, crederetur. Naturali enim volun- 
tate ac essentiali operatione sublatis, ejus, qui ex 
his, ac hz est, servatque in una persona, quomodo 
Deus et homo futurus est? Ac quomodo hoc illudvo 
essentialiter esse monstrabitur, qui utriusque na- 
turze proprietatem, absque omni peccato, indefecti- 
biliter non servet? Quod enim excessit iis qua sunt 
ex natura, ab ipsa quoque essentia, nullam exsi- 
stentiam habens ac substantiam (quod neque mo- 
tum) extraneus factus est. Nam ut divini magnique 
doctoris beati Dionysii sententia est : « Quod nul- 
lum habet motum, neque est, neque aliquid est, nec 
ulla prorsus ejus affirmatio est. » Igitur, qui Christi 
Dei naturas (tum scilicet divinam, tum qus nostri 
similis est, humanam) confiteamur, ad earum exsi- 


1115 EUTHYMII ZIGABENI 1116 


stentizm certam astruendam fidem, veramque no- Α xal τὰ φυσιχὰ τούτων Ἱσαρίθμως δεῖ πάντως αρε- 
stram de illis confessionem, omnino quoque natu- σδεύειν θελήµατα, xax τὰς οὐσιώδεις τοσαύτας Evep- 
rales ipsarum pari numero voluntates profiteamur — yetag ὁμολογεῖν' καὶ μηδὲν αὐτῶν προφάσει δῆθεν 
necesse est, totidemque essentiales operationes; τῆς xa0' ὑπόστασιν θείας ἑνώσεως &roputouv f) ἔξδαρ- 
^ mec harum aliquid prorsus minuamus ant nege- κνεῖσθαι τὸ Güvolov- γινώσχοντας, ὡς f) xa0' ὑπό- 
. μτᾶυς, eo prztextu, hincque nobis fucum facientes, στασιν ἕνωσις οὐδὲν παραθλάπτει τῶν φυσιχῶν, χα- 
| quod in persona divinitus unit sint; cum nos θάπερ οὐδὲ τὰς φύσεις αὐτάς ' el xal ταύτας εἰς ἓν 
' . minime, lateat, quze in persona unio est, nihil illis Ἅἄγει δι) ἑαυτῆς κατὰ τὴν µίαν ὑπόστασιν * του δύο, 
- qui naturalia sunt, nti nec naturis ipsis officere; τῷ φυσιχῷ λόγῳ ὑπάρχειν οὐδαμῶς ἐξιστῶσα * (os- 
tametsi illa vi sua, unius personz ralione, in unum περ οὖν xaütk δη λέγω τὰ φυσιχὰ ἰδιώματα, τῇ 
eas cogat (baud tamen eximat, quin nature ipsa πρὸς ἄλληλα συμφυῖᾳ διόλου πάλιν ἑνίζουσα, xal 
ratione du exsistant), uti etiam naturales ipsas Κηδέτερον τοῦ ἑτέρου χωρὶς, ἢ τῆς θατέρου πρὸς 
proprietates, carum inter se coh:zsione ac necessi- θάτερον χοινωνίας ἑχτὸς, χατὰ τὸν τῶν ᾿Ῥωμαίων 
- | tudine, unius rursus prorsus nexu astringens, πει- πάπαν ἀοίδιμον Λέοντα θεωρεῖσθαι χαθοτ.οῦν 
' tramque sine altera, extrave alterius communio- συγχωροῦσα, τὴν τούτων οὐσιώδη xal φυσιχὴν οὑχ 
. nem, ullo modo, uti clarissimus urbis Rome papa B &pavpot παντελῶς, ἀλλὰ τελείως φυλάττει διαφοράν’ 
Leo scotit, spectari sinens, essentialem ac na- τῷ Υὰρ φυλάττειν φυλάττεται, xal τῷ συντηρεῖν 
turalem earum distinctionem non prorsüs abolet, συντηρεῖται, Μέχρι Υὰρ τότε σαφῶς ἕνωσις πραγ- 
sed perfecte servat, Servando enim servatur; ac, µάτων ἐστὶν, ἕως ἂν ἡ τούτων σώζηται φυσιεχὴ &a- 
qua prestat incolumem, ipsa incolumis perstat. «φορά ἐπεὶ ταύτης παυσαµένης, παύεται πάντως 
llactenus enim manifeste exstat rerum unio, quan- — x&xe(vr, τῇ συγχύσει τελείως ἀφανισθεῖσα. 
.diu incolumis est naturalis earum distinctio. Nam hac cessante, cessat omnino et illa, confusionis labe 


prorsus abolita. 

Cum hac itaque (nempe unio) nullam rebus Ταύτης τοιγαροῦν, λέγω δὲ τῆς ἑνώσεως, ob λυ- 
labem inferat, nec illarum distinctionem quidquam µαινοµένης τοῖς πράγµασιν, οὐδὲ τῇ τούτων διαφο- 
ledat, sed solummodo accommodale ad nominjs pd, ἀλλὰ µόνον τῇ κλήσει προσφυῶς ἑνοποιούσης 
nuncupationem, quz: ea copulantur, unitate cogat; τὰ κατ αὐτὴν, εἰσὶ πάντοτε — xal πάντως ἀμειώτως 
omnino prorsusque nullo desiderato atque perfecte ἐν αὐτῃ xal τελείως σωζάµενα, τὰ χατὰ φύσιν &- 
in ea incolumia sunt, qu: natura distincia sunt, φορα, τὴν οἰανοῦν παρατροπὴν οὐ παθόντα xal σύν- 
ne vel minimam iude eversionem ac confusionem, c xoa * οὐχ Ev οὐσίαις αὐταῖς, οὐ θελήµασιν, o5x ἑνερ- 
in ipsis essentiis seu naturis, in voluntaübus, in  yelaw, οὐχ ἄλλῳ τινὶ φυσικῷ. Πῶς οὖν ἐπιχάλυμμα 
operationibus, ullove alio quod spectek ad naturam, Ἅτῆς ἰδίας, οὐκ ol8' ὅπως εὐφήμως εἰπεῖν, Χαλαφρο- 
passa. Quonam igitur modo (qua honesta voce con- σύνης (p), ταύτην τινὲς προφασίξονται " xal τὸν 
vestiam nescio) probe mentis sux ac verecunde σαρχωθέντα Λόγον ἀθέλητον φύσει, xal ἀνενέργητον 
velamen, hanc quidam pratexunt, ac Verbum in- τῷ καθ) ἡμᾶς, χουν τῷ ἀνθρωπίνῳ, φασί- ἅτε xv- 
carnatum natura voluntatis expers ac operationis, —plwc ἀφύχου xo ἀλόγου τῆς ἐξ ἡμῶν προσληφθεί- 
nostra natura (id est, humana) asserunt; tanquam σης οὐσίας tv αὐτῷ τυγχανούσης. Τὸ γὰρ ἀνενέρ- 
vere inanima ac carente raüone, qua ex nobis «tov, &xlvntóv τε xal ἄφυχον προδήλως Eaci * xal 
assumpta ip eo substantia est. Quod enim opera- «b µηδεµίαν λογιχἣν θέλησιν ἔχον, ἄλογον sa qux xol 
lienis ac motus expers est, plane etiam inanime est; ἀνόητον. Καὶ εἰ τούτων χωρὶς χατὰ φύσιν ὑπῆρχεν 
quodque nulla rationis voluntate preditum est, 6 σαρχωθεὶς Λόγος τὸ καθ ἡμᾶς, πῶς ὅτι xai ἄν- 
palam etiam ratione menteque caret. Sin autem Όρωπος γέγονε πιστευθήσεται; πῶς 6b μᾶλλον οὐχὶ 
absque his natura erat incarnatum Verbum, qua  tpamel; τὴν θείαν φύσιν, καὶ σαρκὸς πάθεσιν ἆχον- 
commercium nobiscum inierat, quonam etiam modo σίως ὑποπεσὼν δειχθήσεται χατ᾽ αὐτήν; T$ γὰρ τῶν 
credetur hominem ipsum exstitisse? Qui vero non 4, φυσικῶν ἀναιρέσει, τὴν τῶν τοιούτων καταδρομὴν, 
potius, divina demutatum natura, ea quoque mon- — "Apetóe τε xal 'AmoAtváptog κατ αὐτοῦ πεποιῄκε- 
swabitur carnis affectibus invitum succubuisse? — ctv. Ὁ μὲν yàp, ἄφυχον., ὁ δὲ, ἄλοχον, ὅπερ ἀν- 
Naturalium enim interemptione, Arius Apollina- ενἐργητόν ἐστι xal ἀθέλητον, αὐτὸν δογµατίσαντες, 
riusque, tali in ipsum acie impressionem fecerunt. — xzícpa τοῦτον xal ποίηµα xa0' ἑαυτὸν ἐδλασφέμη- 
Alter enim anima, alter ratione destitutum (quod σαν. 'Exátepog yàp παθητὺν φύσει θεότητος, ἀλλ' 
est operationis expers ac voluntatis) professi, crea- οὐ φύσει σαρχὸς εἶπον «bv Movoyevrj* xàv ᾿Απολινά- 
turam atque facturam ipsum secundum se blasphe- — piog ἔτι xax' ἀσέδειαν δαψιλευόµενος, xa τελείαν 
marunt. Uterque enim Unigenitum natura divinita- τὴν εἰς cápxa pava6o)hv xaz' ἕκπτωσιν xai τρυπΏν 
tis patibilem, non carnis natura, dixerunt; tametsi τῆς αὐτοῦ θεότητος ἀπεφήνατο. | 
majori adhuc impietate Apollinarius, perfectam quoque in carnem conversionem, ipsius divinitatis oc- 
Casu ac iputatione sanxit, 

Opere pretium igüur, ut quibus constitutum sit Χρὴ τοιγαροῦν εὐσεδοῦντας ἡμᾶς, *hv τοιαύτην 
pietatem colere, confessionem ejusmodi evertamus, ὁμολογίαν Διώσασθαι, xa τὴν τῶν ἁγίων llazégu 
sanclorumque Patrum doctriuam teneamus; atque — xgaxüvetw διδασκαλίαν' καὶ δύο φυσικά θελήματο 


1117 


PANOPLI X DOGMATICA. — TIT. XAI. 


1118 


xav' αὐτοὺς, καὶ οὐσιώδεις ἑνεργείας, ἐπὶ τοῦ αὐ- Α duas naturales voluntates, ex eorum mente ac sen- 


τοῦ xai ἑνὰς ὁμολογεῖν. El γὰρ ἓν ἐπ᾿ αὐτοῦ θέληµα 
καὶ µίαν ἑνέρχειαν εἴποιμεν, fj τοῦτον οὐχ ὄντα φύ- 
σει xaX ἄνθρωπον, ἀλλὰ µόνον Θεόν ' f| φύσει µόνον 
ἄνθρωπον, xai οὐ Θεόν. f| οὔτε ἄνθρωπον οὔτε θεὸν 
σαφῶς δογµατίσοµεν. Olov, εἰ μὲν φυσικὸν «b θέλη- 
pa τυχὸν εἴποιμεν, f| θεῖον πάντως, fj ἀνθρώπινον 
τοῦτό ἐστι’ xal εἱ θεῖον, τὰ θεῖα χατ᾽ αὐτὸ θελέσει 
φυσικῶς ὁ Λόγος ' Ocbv φύσει µόνον xal συνθελη- 
τὴν τῷ ἰδίῳ γεννήτορι δειχνὺς ἑαυτὸν, xal οὐχ &v- 
θρωπον οὐ γὰρ πέφυχε διὰ τοῦ φύσει θείου, τὸ áv- 
θρώπινον φύσει γαραχτηρίζεσθαι " ὥσπερ οὐδὲ διὰ 
τοῦ κατ οὐσίαν ἀνθρωπίνου, τὸ κατ οὐσίαν θεῖον 
γνωρίφεσθαι, Τοῦτο δὲ, καὶ εἰ ἀνθρώπινον φῶμεν τὸ 
θέληµα φύσει, κατὰ τὸ ἀχόλονθον συναχθήσεται. 
Ei δὲ ὑποστατιχὸν, τῆς αὐτοῦ µάνης ὑποατάσεως 
ἔσται χαραχτηριστιχὀν xal οὕὔποτ ἂν χατ αὐτὸ 
χοινωνήσῃ Πατρὶ xai ἡμῖν" τῶν γὰρ ἄχρων ὑπο- 
στάσει διαστέλλεται xal χωρίζεται. Τὰ αὐτὰ δὲ 
πάλιν Xa περὶ ἐνεργειῶν ἔστιν εἰπεῖν. 

cum quidquam coumumunicabit. Persona enim ab 
de operationibus dicenda sunt. 

ἸἉλλ) οὐ διὰ touto, pui γένοιτο, τὰς τῶν θεοφόρων 
Πατέρων περὶ αὐτῶν, φημὶ τῶν ἐνεργειῶν, µονα- 
διχὰς ἐξαρνοάμεθα, τὴν τε τοῦ λεχθέντος θεοφάντο- 
poc ἁγίου Διονυσίου — « θεανδριχὴν ἑνέργειαν, » 
xat «hv Ἐνρίλλυ «oU σοφοῦ εµίαν «& xai συγ- 
γενη δι) ἀμφοῖν ἐπιδεδειγμένην ὀνέργεκεν. » Alreas 
μὲν γὰρ διὰ τὴν ἕνωσιν, καὶ τὴν πρὸς ἀλλήλας δι- 


tentia, essentialesque operationes in uno codemque 
confiteamur ac admittamus. Nam, si unam in co 
voluntatem unamque operationem dixerimus, 


aut eum non etiam natura hominem, sed solum - 
Deum, aut natura tantum hominem, et noa Deum; . . 


aut neque hominem, neque Deum esse, palam -- 
profitebimur. Puta, si naturalem forte volunt&tem |. ^ 


dixerimus, bzc aut divina prorsus est, aut humana. — 


Si divina, ea Verbum natura volet qux sunt divina; 
se natura Deum, eademque ac Pater preditum 
voluntate, solummodo ostendens; non autem homi- 
nem. Non enim res patitur, ut quod natura huma- 
num est, nota sit ac insigne ejus quod est πᾶίυτα 


divinum: uti neque, ut quod divinum est, per id - 
quod est essemtialiter humanum cognoscatur. Hoe - 


vero ipsum consequenter fiat, si et natura humanam 
voluntatem dixerimus. Sin autem personalem dica- 
mus; ejus duntaxat personz neia alque insigne 
erit; nec secundum eam cum Patre atque nobis- 


extremis discernitur ac sejungitur. Quz ipsa etiam 


Αἱ non propterea (apage) divinorum Patrum sin- . 


gulares de his voces (id est, operationibus) nempe 
unum quid significantes repudiamus; tum neinpe 
ejus, cujus facta mentio est, divini interpretis beati 
Dionysii « Deivirilem operationem, » tum sapien- 
tissimi Cyrilli, « Unam atque affinem utriusque 
munere editam operationem. » Has enim illi pro- 


όλου τῶν φυσιχῶν ἐνεργειῶν συμφνῖαν, εὐσεθῶς C pter unionem, naturaliumque operationum inter se 


αὑτοῖς ἐχηρύχθησαν * ὥσπερ xal al δυϊχαὶ, διὰ «fjv 
οὐσιώδη xal φυσιχὴν τούτων διαφοράν. Ἡ γὰρ 
Θεανδρικὴ τῆς θείας ὁμοῦ xat ἀνδριχῆς ἑνεργείας 
ὑπάρχει περίληψις. Κατάλληλον γὰρ ὁ διδάσχαλος 
ἐπινοῆσας φωνὴν, ἑχατέραν, ὡξ ἔφην, τῇ προφορᾷ 
συλλαμθάνουσαν, χαὶ ταύτην μοναδιχῶς ἐχφωνήῆσας, 
τὴν διπλῆν, τοῦ διπλοῦ τὴν φύσιν, ἑνέργειαν περι- 
φραστινῶς ααρεδήλωσεν. 


Kei fj Κυρίλλου δὲ τοῦ σοφοῦ € µία τε xal συγ- 
γενὴς δι᾽ ἀμφοῖν ἐπιδεδειγμένη ἑνέργεια, » τῆς τοῦ 
μεγάλου τούτου Βατρὰς µεγίστης ἔχεται διανοίας. 
Τὴν γὰρ τῶν φυσικῶν ἑνεργειῶν χαὺτὸς συμφυῖαν 
xai ἕνωσιν δι αὐτῆς ἐκπαιδεύει. θέλων γὰρ δεῖξαι 
καὶ ὁ πανεύφημος οὗτος ἀνὴρ, ὡς f, τε σὰρξ Ges, 
xai à χατ᾽ αὐτὴν οὐσιώδης ἑνέργεια, θεία τῇ πρὸς 
«Àj φύαει θεὸν Λόγον ἑνώσει γεγένηται , xal τὰ 
ὑπὲρ ἄνθρωπον ἑνήργει, μὴ ἑἐχστᾶσα πούτου, οὗπερ 
ἣν κατὰ φύαιν ^ ὥσπερ οὖν xal αὐτὸς ὁ Λόγος τῇ 
ταύτης προσλήψει QV ἡμᾶς ἐχουσίως γέγονεν ἄνθρω- 


πος, τὰ κατὰ ἄνθρωπον ἐνεργῶν ' καίπερ ὑπάρχων 


φύσει θεὸς, διαγορεύει τοῦτον, μὴ παντουργῷ Ttpoc- 
τάγµατι µόνον ἰᾶσθαι xal ζωοποιεῖν, ὡς ph θεὺν 
ὄντα γυμνόν ἀλλὰ συνεργάτιν ὥσπερ τινὰ, πρὺς 
τοῦτο bi µάλιστα, τὴν ἁγίαν αὐτοῦ σάρχα λαμδά- 
νειν ὀπείγεσθαι ΄ xal ζωοποιεῖν καὶ θεραπεύειν δι) 
αὐτῆς χαὶ τῆς χατ᾽ αὐτὴν ác xat φωνὴῆς ' ἵνα ταύ- 
ειν δειχνύῃ ζωοποιεῖν ὀνναμένην, Quà Sb πρὸς αὖ - 


prorsus quasi natura consertam cohssionem, pie 
predicarunt; uti et duplices (qus scilicet duo 
Significant) ob essentialem ac naturalem earum 
distinctionem. Vox enim Deivirilis divinam simul 
humanamque operationem complectitur. Conve- 
nientem enim doctor commenius vocem, qua 
utramque operationem, uli dieebam, singulariter 
prolata complecteretur, duplicem operationem, 
ejus qui duplex natura sit, circumlocuüone signifi- 
cavit. 

Sed et illa sapientissimi Cyrilli : « Una et affinis 
utriusque munere edita operatio, » magni hujus 
Patris maxim: intelligentiz: proxima est. Nam ipse 
quoque summam quamdam naturalium operatio- 


p Dun, coheesionem ac unionem per illam decet. Cum 


enim etiam viro buic clarissimo constitutum esset, 
ut ostenderet carnem Deum, ejusque essentialem 
operationem, unione cum Verbo natura Deo, divi- 
nam factam esse, majoraque quam pro hominis 
ratione esse operatam, cum ab eo quod erat natura, 
Diuime excessisset, uti etiam ipsum Verbum, ea 
propter nos sponie assumpta, hoino factum est, 
humana operans, quanquam erat Deus natura; 
ipsum docet, nedum jussiome omnium effecirice 
eurare ac vitam tribuere; ut qui non sit nudus 
Deus, sed, velut operis sociam, ad boc maxime san- 
ciam carnem suam sedulo adhibere; perque eam, 
ejusque tactu et voce vivificare atque turere, ut 
esp ostendat vivióieondi vi predium ; idcirco nini- 


1119 


EUTHYMI ZIGABENI 


1190 


rum quod unum cuin ea per unionem factum est; A τὴν ἓν τῇ ἑνώσει γενέσθαι ' xa αὐτοῦ τοῦ φύσει 


vereque ac proprie ipsius natura cunctis vitam lar- 
gientis, non alterius caro est. Quamobrem etiam 
.unam suam, ejusque (sancte scilicet carnis su:e), 


ζωογονοῦντος τὰ σύμπαντα, καὶ οὐχ ἕτερο» σάρχα 
χυρίως ὑπάρχειν. Διὸ xal µίαν αὐτοῦ χαὶ αὐτῆς, 
φημὶ τῆς ἁγίας σαρχὸς χαὶ συγγενή δι’ ἀμφοῖν ἐπι- 


δειχνύει ἑνέργειαν. µίαν μὲν, τῇ ἑνώσει- συγγενῆ 
δὲ πάλιν, τοῖς µέρεσιν ὡς τὴν αὐτὴν οὗσαν, Ev τε 
παντουργῷ προστάγµατι, xai ἁγῇ τῆς ἁγίας σαρ- 
xóg* δι ἀμφοῖν yàp, ὡς θεὺὸς, ὁ Λόγος, ταύτην σα- 
φῶς ἐπεδείχνυτο” δειχνὺς τῷ xal δι αὐτῆς ζωο- 
ποιεῖν, ὡς xat αὐτὴ ὙΥέγονεν δι ὅλου ζωοποιός” 
καθάπερ καὶ πρ διὰ σιδήρου xaioy, ἑνώσει τῇ πρὸς 
αὐτὸν κανστιχὸν ἀποφαίνει τὸν αίδηρον ΄ ὡς εἶναι 
λοιπὸν διὰ τοῦτο μὴ τοῦ πυρὸς χατὰ φύσιν µόνον 
τὴν χαῦσιν, ἀλλὰ χαὐτοῦ τοῦ σιδήρου διὰ τὴν ἕνω- 
ctv: χαὶ τὴν ἓν τοῖς θαύμασι θείαν τοῦ Λόγου πἀ- 
Aw ἑνέργειαν, μὴ τοῦ αὐτοῦ µόνον διὰ τὴν φύσιν 
ὑπάρχειν, ἀλλὰ χαὺτῆς τῆς ἁγίας σαρχὸς, διὰ τὴν 
πρὸς αὐτὴν καθ) ὑπόστασιν ἔνωσιν * συνεργάτιν γὰρ 
ἑαυτοῦ ταύτην ἓν τοῖς θείοις παρελάµδανεν, ᾗ φτσιν 
ὁ διδάσχαλος, ὥσπερ xal duy) τὸ ἴδιον σῶμα, πρὸς 
«hv τῶν οἰχείων ἔργων ἐχπλήρωσιν. Αὕτη voov f$ 
µία καὶ συγγενὴς 6c ἀμφοῖν ἐπιδεδειγμένη ἑνέρ- 
γεια, τῶν κατὰ φύσιν ἐνεργειῶν δηλοῦσα τὴν ἕνω- 
σιν᾿ τὸ ἑτερογενὲς τούτων xal δυῖκὸν, χαθάπερ xal 
ἡ θεανδριχὴ ἑνέργεια, δι ἑαυτῆς χνυρίως σηµαίνει’ 
τῷ πρὸς ἄμφω τὰ µέρη, τῶν ἐξ ὧν xai ἓν ol; ὁ «lg 
χαὶ μόνος ἐγνωρίξετο σεσαρχωµένος Λόγος, ἀναφέ- 
ρεσθαι ' xal ἀμφοτέρων ὑπάρχειν, ὡς δι ἀμφοῖν, 
que scilicet munere edita; tum nempe jussionis — toU τε παντουργοῦ προστάγµατος, καὶ τῆς ἀφῖς τῆς 
omnium effectricis, tum contactus sancte carnis. ἁγίας σαρχὸς ἐπιδεδειγμένη. 

Ne quem vero prorsus vox συγγενἠς (sive affinem C — O0 δεῖ δὲ τῷ συγγενεῖ ξενίζεσθαι παντελῶς. ἐπί 
sive cognatam ac quasi ejusdem generis dicas)  *& γὰρ ὁμοουσίων xal ἑτεροουσίων λέλεχται τοῖς 
quasi paulo insolentior offendat. Usurparunt enim ἁγίοις Πατράσι τὸ συγγενές' xal μάρτυς ὁ Θεολόγος 
sancti Patres, tum in iis que ejusdem essentie — xai μέγας Γρηγόριος, περὶ Ψψυχῆς λέγων οὕτως iv 
sunt, tum qua diverse. Testis magnus Gregorius τῷ εἰς Καισάριον τὸν αὐτοῦ ἀδελφὸν Ἐπιταςρίῳ JAóro, 
Theologus, dum in hzc verba de anima disserit, Μικρὸν δὲ  Üctepov xai τὸ συγγενες σαρχίον 
in Oratione funebri in. fratrem suum Casarium : ἀπολοθοῦσα, ᾧ τὰ ἐχεῖθεν συνεφιλοσόφησεν. 
Post vero etiam aliquanto, cum cognatam carnem, Ἐνταῦθα διὰ τὴν ἕνωσιν, ἀλλ οὐ τὴν φύσιν συγγενΏ 
quacum philosophata coelestia est, receperit, Quo — *fj duxit) τὴν σάρχα χέχληχεν ὁ διδάσκαλος. Καὶ πά- 
loco'Gregorius, carnem animo cognatam, seu affi- — Au, Ἐν τῷ Elc cà pora, περὶ τοῦ μονογενοὺς Υἱοῦ 
nem, vocavit, non ratione nature, sed unionis. διδάσχων, φησί. Kal ὁ ὑπὸ tov συγΤγενοῦὺς µαρ- 
Rursusque Oratione in sancta lumina de unigenito τυρούµεγος Πγεύματος. Nuv τὸ συγγενὲς δι 
Filio docens : « Cui et cognatus Spiritus testimonium τὴν φύσιν, ἀλλ᾽ οὐ τὴν ἔνωσιν εἴρηχεν. Αὐτὸς δὲ Κύ- 
perhibebat. » Quo loco cognatum, non ratione µῥιλλος ὁ σοφὺς χἀπὶ τῇ οὐσίᾳ xai ὑποστάσει διηρι- 
unionis dixit, sed ratione naturz. Quin et ipse sa- |) µένων τὸ συγγενὲς ἁπαρατηρήτως λαμδάνει’ xal τὰ- 
pientissimus Cyrillus, tum de rebus essentia seu δε λέγει «bv. εὐαγγελιστὴν Ἰωάννην ὑπομνηματί- 
natura, tum persona discretis, nullo discrimine, — Qov *5, περὶ τῆς κατὰ «b θεῖον βάπτισμα θερα- 
cognati vocem atque affinis usurpat; atque hzec αἱ Ἅµπείας, « Συγγενῶς πως ἐχούσης πρὸς Bp gu τῶν δε- 
Commentariis suis in Joannis Evangelium, de cu- δγλωµένων. Πνεύματι μὲν γὰρ ἁγιάζει τοῦ ἀνθρώ- 
ratione, qux est per divinum baptisma, « Utrique — «ou τὸ TvtUpa* ὕδατι δὲ a9, «b σῶμα. » Τίς δὲ, xal 
quodammodo affini et amica. Spiritu enim sancti- — moía συγγένεια Πνεύματος ἁγίου xai ὕδατος κατά 
ficat hominis spiritum ; aqua vero corpus. » Quz — «e οὐσίαν ἡ ὑπόστασιν, πρὸς τὸ ἡμέτερον πνεῦμα 
vero ac qualis affinitas seu cognatio Spiritus sancti χαὶ σῶμα; el xal τὰ μάλιστα χατὰ χάριν ἡμῖν καὶ 
et aqui, sive essentiam ac naturam species, sive subsisientiam personamque cum spiritu nostro ae 
corpore. 


Ejusdem ex epistola ad Nicandrum Cypri episcopum 
et ad pra'jectos eorum qui solitariam in. Sicilia 
vitem degunt. 


:*. atque affinem utriusque munere edit operationem, 
τς unant quidem, unione; rursus vero, partibus afli- 
nem; que-videlicet tum in jussione omnium effe- 
- """etjc;mm in sancte carnis contactu eadem ipsa 
exsisteret : utriusque enim inunere, Verbum ut 
Deus, hanc clare exhibebat; nempe ostendens, qua 
per eam quoque vitam tribuebat, ipsam etiam 
prorsus vivificam evasisse; uti etiam ignis ferro 
adurems, unione cuin ipso, ferrum przestat urendi 

ο Τὶ piditum : ita nimirum ut ustio nedum ignis 
natura sit, sed ct ipsius ferri, qua illi unitum est : 
.divinaque rursus patrandis miraculis Verbi 
operatio, non ipsius solum sit propter naturam, sed 

et sanctz ipsius carnis, ob personalem ejus cum 
ipsa unionem. Sibi enim in divinis, operis sociam 
eam adhibebat, uti loquitur magister, haud secus ae 
anima corpus adhibet, ut opera sua explcat. Hxc 

;;- igitur una est ac affinis utriusque munere edita 
' operatio, qu» naturalium operationum unionem 
declarans, diversi eas generis duasque, haud secus 

ac etiam Deivirilis operatio, vi sua a seque proprie 
significet; quod ad ambas referatur partes, ex qui- 
bus et in quibus unum ac singulare Verbum incar- 
natum exsistebat; spectetque ad utramque; utrius- 


Tov αὐτοῦ Éx τῆς ἐπιστο.ῆς τῆς πρὸς Νίκανδ 
τὸν Κύπριον, καὶ τοὺς κατὰ Σικα.1ίαν' ἡγουρό. 
νους, xal µονάζοντας. 


Unde natara Deum, eumdemquo vero ac pro- Φύσει θεὺν xal ἄνθρωπον τὺν αὐτνὺν χυρίως, οὐχ 


1131 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XXI. 


1122 


ἁτέρωθεν ὄντα διαγινώσχοµεν, 3) ἐκ τῶν θεϊκῶς A prie hominem , non aliunde quam ex proprie- 


ἅμα καὶ ἀνθρωπικῶς χαραχτηριζόντων αὐτὸν, ἐμ- 
φύτων ἰδωωμάτων τῆς τε θείας, ὡς ἔφην, ϐε- 
λήσεως xei ἑνεργείας, xal «Tc ἀνθρωπιχῆς τοῦ 
αὐτοῦ θελήσεως καὶ ἑνεργείας' αἷς, καὶ δι ὧν, ὃ 
Ἶν καὶ Υέγονεν ἐπισφραγίζει" θαυματουργῶν μὲν 
ὑπὲρ ἡμᾶς ὡς θεὸς ἐχουσίως' πάσχων δὲ δι ἡμᾶς 
ὁ αὐτὸς ἐχουσίως ὡς ἄνθρωπος * ὡς οὐχ ἄλλο τι 
παρὰ τῶν ἐξ ὧν, kv οἷς τε xal ἅπερ bo γνωριδή- 
µενος, οἷόν τι νόθον xaY µεταίχμιον, ἤγουν τρίτον 
ἀποτέλεσμα, χατὰ τὴν τῶν Ἁμιύνων παράδειξιν : 
€: ἡ τῶν χενολόγων 5 αἱρετικῶν µυθοπλαστία τε- 
ῥατολογεῖ, τοῦ εὐσεθοῦς ἀποσφαλεῖσα τῶν ἁγίων Πα- 
τέρων χχρύγµατος ἀλλ᾽ αὐτὰ κατ ἀλίθειαν χυρίως 
ὢν, τὰ ἐξ ὧν, καὶ iv οἷς κατ’ ἀλήθειαν χνρίως 
ἐστίν. Ἐκ θεότητος γὰρ καὶ ἀνθρωπότητος, xal ἐν 
θεότητι καὶ ἀνθρωπότητι χατὰ φύσιν ὑπάρχων' θεὸς 
φύσει xai ἄνθρωπός ἐστιν ὁ Χριστός * xal ἄλλο τὸ 
απαράπαν οὐδὲν, 


Καὶ πῶς, φασὶ, Κύριλλος ὁ σοφὸς µέσην τινὰ 
τάξιν τῶν ἐπὶ Χριστοῦ φωνῶν διαγορεύει φρονεῖν, 
οὑτωσὶ πρὸς ᾽Ακάχιον γράφων  « Al μὲν γάρ slot 
τῶν φωνῶν ὅτι µάλιστα θεοπρεπεῖς * αἱ δὲ, οὕτω 
πάλιν ἀνθρωποπρεπεῖς * αἱ δὲ µέσην τινὰ τάξιν ἔχου- 
σι Καὶ τί τοῦτο συμθαλεῖταί ποτ’ ἂν ἐχείνοις 
πρὸς τὴν οἰχείαν ὑπόληψιν ; » UO γὰρ ἐἑχ μεταθολῆς, 


j| ἀποθολῆς τῶν ἄχρων, θεότητός qup τοῦ Χριστοῦ C 


καὶ ἀνθρωπότητος" 7| θείας τοῦ αὐτοῦ xal ἀνθρωπί- 
νης θελήσεως χαὶ ἑνεργείας, ἕτερόν τι µέσον, Ίγουν 
µεταἰχμιον ἀποτέλεσμα, µηδετέρᾳ φύσει τῶν ἐξ 
ὧν ἔστι κοινωνοῦν * f| πάλιν, ἑνέργειάν τινα σύνθε- 
τον ὄντα κατ. αὑτοὺς, f| ἔχοντα παραδίδωαιν ky 
τούτοις ἡμῖν ὁ διδάσκαλος, ἀλλ ὅτι ταῦτα μὲν κυ- 
ploc ἐστὶ, τὰ ἐξ ὧν ἐστιν * οὗ διῃρηµένως δὲ ταῦτα 
χατονοµάζεται * ὁμοῦ δὲ, καὶ ἓν ταυτῷ τούτων ἑχά- 
τερον, ὡς εἷς ὢν xat μόνος ὁ Χριστός. Καὶ μαρτυρεῖ 
περὶ τούτων αὐτὸς ὑπαραπολογούμενος τῶν Ἄνατο- 
λιχῶν ἐπισκόπων, xal γράφων πρὸς Αχάχιον οὕτως, 
« Οἱ δέ γε κατὰ τὴν ᾿Αντιόχειαν ἁδελφοὶ, µερίζουσι 
μὲν xat' οὐδένα τρόπον τὰ ἠνωμένα * διαιρεῖσθαι δὲ 
µόναι διατείνονται τὰς ἐπὶ τοῦ Κυρίου φωνάς ' πρέ- 
πειν τὲ τὰς μὲν τῇ θεότητι αὗτου , τὰς δὲ τῇ αὐτοῦ 
πάλιν ἀνθρωπότητι. θεὺς γάρ ἐστιν ὁ αὐτὸς xal ἄν- 
θρωπος εἶναι δέ φασι χαὶ ἑτέρας χοινοποιηθείσας 
τρόπον τινὰ, καὶ οἷον ἐπ᾽ ἄμφω βλεπούσας * θεότητα 
xai ἀνθρωπότητα λέγω " οἷόν τί quje, αἱ μὲν γάρ 
&lot τῶν «ωνῶν ὅτι μάλιστα θεοπρεπεῖς, αἱ δὲ οὕτω 
πάλιν ἀνθρωποπρεπεῖς * αἱ δὲ µέσην τινὰ τάξιν 
ἔχουσιν, ἑμφανίκουσαι τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ θεὸν ὄντα 
καὶ ἄνθρωπον ὁμοῦ τε χαὶ ἐν ταὐτῷ. » δέδειχε τοι- 
χαροῦν ἡμῖν ὁ διδάσχαλος, µέσην τάξιν εἶναι φω- 
νῶν, οὐχ ἕτερόν τι τὸν Χριστὸν εἶναι, σηµαι- 
νουσῶν, παρὰ τὰ ἐξ ὧν, Ev ofc τα χαὶ ἅπερ ἐστὶν, ὥς 
τινες ὑπειλέφασιν * ἀλλά τὸν θεὸν ὁμοῦ καὶ ἄνθρωπον 
«by αὐτὸν κατὰ φύσιν ὑπάρχειν. Καὶ παραχοµίζει 
πρὲς ἀπόδειξιν τούτων τὰς θεοπνεύστους Γραφὰς οὗ- 
τωσὶ φάσχων. « Ὅταν μὲν τῷ Φιλίππῳ λέγῃ, Τοσοῦ- 
τον χρόνον μεθ ὑμῶν εἰμι, καὶ οὐκ Éyroxác µε, Φί- 


tatibus natura  insitis, quibus divina simul 
humanaque ratione insigniatur (tum scilicet ex 


divina, ut dixi, voluntate et operatione, tum ex . | 
bumana ejusdem voluntate et. operatione) digno-..:2, : 
scimus; quibus ac per quas, quod erat factüs- τν 


que est, obsignat ; edens sponte miráeula ut , 


Deus, humanaque majore potestate; idemque DC " 


sponte patiens, ut homo, nostri causa : velüt; nimi- 
rum qui non aliud quid, prxter ca ex quibus et in 
quibus ac quz exsistit,esse noscatur, ceu fere quid 
spuriom mediumque (id est, tertium quid ac an- 
ceps mulorum instar) effectus, ut hwreticorum 
vana loquentium fabulosa loquacitas, a sanctórum 


Patrum pia przedicatione devia, monstrose commis : 


niscitur; sed illa ipsa revera proprie exsistat, 
ex quibus et in quibus revera proprie est. Ex dei- - 
tate enim et humanitate, atque in deitate et huma- 
nitate natura exsistens, Deus natura et homo, nec 
prorsus quidquam aliud, Christus est. 

Et quoinodo, inquiunt, sapientissimus Cyrillus 
medium quemdam ordinem vocum in Christo se 
senlire profitetur, in hzc verba ad Acacium scri- 
bens : « Inter voces, qux Christo tribuuntur, quz- 
dam divinitati potissimum conveniunt; alie autem 


magis ad humanitatem pertinent : alie denique 


quasi medium quemdam ordinem obtinent. » Quid 
vero hoc unquam, quo suam tueantur opinionem, 
illis contulerit? Non enim ex mutatione, aut repu- 
dio ac amissione extremorum Christi (scilicet dei- 
tatis ac humanitatis, sive divinz ejus atque huma- 
ne voluntatis ac operationis) aliud quid medium, 
sive interjectum effectum, cum neutra partium ex 
quibus est, communicantem ; aut qui rursus in 
eorum sententia, operatio quzedam composita sit, 
vel ea przditus; quibus sic loquitur, nobis tradit 
Cyrillus; sed, esse eum vere, ea, ex quibus est; 
haud tamen ea seorsim divisisque partibus vocari, 
sed simul utraque, ut qui unus Christus ac singu- 
laris sit. Testatur hxc ipse, cum orientales episco- 
pos defendens, in haec verba ad Acacium scribit: 
« At vero Antiocheni fratres, qux: quidem inter se 


D unita sunt, nullo pacto distrahunt : sed solas voces, 


qua de Christo dicuntur, secernendas contendunt ; 
atque alias quidem ejus divinitati, alias vero ejus 
rursus humanitati congruere. Idem enim Deus et 
homo est. Addunt nihilominus quasdam esse quo- 
dammodo communes, et velut ad utramque nalu- 
ram spectantes, divinitatem scilicet et humanitatem. 
Quod dico, ejusmodi est. Inter voces, qu:& Christo 
tribuuntur, quxdam divinitati potissimum conve- 
niunt; alie autem magis ad humanitatem perti- 
nent: alie denique quasi medix sunt, qux Filium 
Dei, Deum et hominem simul esse declarent. » 
Ostendit igitur nobis ille esse mediam classem. 
vocum, nou quz signiücent esse Christum aliud 
quid, prater illa ex quibus, et in. quibus, 4ο quz 
est, ut quidam opinati suut; sed quz eumdem Deum 
esse atque hominem natura ostendant. Hisque pro- 


QU, 


4I" 
* ^c 


CE οἱ 
a 

, 
4 


. 


? .wOcein 
v» ferre affirmiamus. Cum vero Judaeorum turbas in- 


1123 


EUTHYMII ZIGABENI 


- 


1194 


bandis, divinas affert Scripturas, ita loquens : « E4- À JAexxe ; οὐ πιστεύεις ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὲ, xal ὁ 


enim cum Philippo dicit : Tanto tempore vobiscum 
sum, et non cognovisti me, Philippe? Non credis quia 
ego in Patre, et Pater. in. me est? Qui vidit. me, 
vidit et Patrem ! ; et : Ego, et Pates unum sumus * : 
| divinitali maxime convenientem pro- 


érepans, ait : οἱ filii Abralie essetis, opera Abrahae 


Wtique faceretis. Nunc autem quaritis me interficere, 


hominem , qui verilatem locutus sum vobis : hoc 
Abraham non fecit * : ejusmodi exponere dicimus, 
qua homini proprie competunt. Verumtamen hoc 


ita accipiendum est, ut'et ille qui Divinitati con- 


veniunt , et ille rursus quz ad humanitatem per- 
tinent, uni tantum Filio ascribantur. Medias autem 


"voces illas esse asseveramus, ut cum beatus Paulus 


scribit : Jesus Christus heri, et hodie; idem et in 
secula *. Et rursus : Unus Deus Pater, ex quo om- 
nia, et nos ez ipso : et unus Dominus Jesus 
Christus, per quem omnia, et nos per ipsum 5. 
Ác rursus : Quorum patres, et ex quibus Christus 


, secundum carnem, qui est super omnia Deus. benedi- 
ctus in. secula. Amen *. En. enim, en, nominato 


Christo Jesu, eumdem illum heri et hodie esse 
dicit, et in secula; ac per illum facta esse omnia. 
lllum quoque qui ex Judzis secundum carnem, 
Deum super omnia appellat; quin et in s»cula 
benedictum, Amen, dicit. Ne in his igitur, qus 
de Domino dicuntur, voces diviseris. Simul enim 
complectuntur, et quod Deo convenit, et quod ho- 
mini. Quin potius illas tanquam uni, Filio tribue, 
nempe Dco Verbo incarnato. » Ilis verbis Spiritus, 
docuit nos doctor, ipsas quoque medias voces nihil 
penitus ανν] in Christo significare, quam quod 
Deum simul, atque hominem deceat : unde et illi hag 
indivise tribuendas jubet, ut qui Deus idem et homo, 
nec aliud prorsus quidquam, uti dicebam, exsistat, 


qua daas in Christo voluntates 
esse probat. 


Nam nisi alia atque alia secumdum — essentiani 
wst, divinitas et voluntas humana, liquet unam 
aaimra aique eamdem osse. Ác si ita est, na. 
iura quoqne necessario una, nullaque varie- 
tute dissimilis est. Ubi enim nulla naturahs vo- 
luntatum diversitas est, nec essentize. 6ómninó ae 
nature est, Sin autem alía atque alia natura, plane 
distinctse sent. Ας si distincte, qnomodo non ea- 
ruin necessarie, qua pollent qnantitate, fatendas 
nwnmerus est? Sublata enim numeri ratio, twn dis- 
tfinetionem tollet, tum quee distincta sint, ας δἱ ne 
essent quidem, proreus abolitura est, Nam qui 
etiam fit, esse hzc, et non numerari? quidve 
demun cause est, aut quomodo (it, αἱ quz ex na. 
tura sunt voluntates, hon etiam ex natura nume- 
τους cum et ipse naturte numerari merito nun- 
Sun destiterint? Quod enim ín voluntatibus 


Ejusdem ez oratione 


* Joan. xiv. 9, 10, * Joan. v, 20. * Joau.. viu, 59, 40. * flebr, xin, 8. 


Πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστιν; ὁ ἑωρακὼς ἁἀμὲ, ἑώρακε 
καὶ tóv Παξόρα xai, Ἐγὼ, καὶ ó Πατηρ ἓν éc- 
μέν, θεωπρεπεστάτην εἶναι διαθεθαιούµεθα την φω- 
viv. Ὅτε δὲ τοῖς τῶν Ἰουδαίων ἐπιπλήττει δήµοις, 
ἐχεῖνο λέγων, El téxxa ἦτε τοῦ 'A6paóys, τὰ ἔργα 
τοῦ Ἀδραὰμ ἐποιεῖτε dv * νῦν δὲ ζητεῖεέ µε ἆπο- 
κτεῖναι ἄνθρωπον, ὃς τὴν ἀλήθειαν ὑρεν «ῑε]ά- 
Anxa * τοῦτο Ἀδραὰμ οὐκ ἐποίησεν * ἄνθρωκο- 
πρεπῶς εἱρῆσθαι τὰ τοιαῦτά φαµεν. IIAT v του ἑνὸς 
Υἱοῦ τὰς θεοπρεπεῖς , καὶ µέντοι τὰς ἀνθρωπίνας. 


B Μέσας δὲ εἶναι φωνὰς ἑκείνας διαθεθαιούµεθα, olov, 


ὅταν ὁ µαχάρως Υράφῃ Παῦλος, Ἰησοῦς Χριστὸς 
χθὲς καὶ σήμερον ὁ αὐτὸς, καὶ elc τοὺς αἰώνας. 
Καὶ πάλιν. Elc θεὺς ὁ Πατὴρ, ἐξ οὗ τὰ zárra 
καὶ ἡμεῖς ἐξ αὐτοῦ ' καὶ slc Κύριος "Incovc Χρι- 
στὸς, δι οὗ τὰ πάντα, καὶ ἡμεῖς δι αὐτοῦ. Καὶ 
πάλιν' "Qr οἱ πατέρες, xal ἐξ ὧν ὁ Χριστὸς, εὁ 
κατὰ ὕάρκα, ὁ dw ἐπὶ πάντων θεὸς, εὐλογητὸς 
εἰς τυὺς αἰώνας, ἁμήν. Ἰδου yàp, ἰδοὺ Χ ριστὸν 
Ἰησοῦν ὁ ὀνομάσας, χθὲς καὶ σήμερον τὸν αὐτὸν εἷ- 
ναί φησι, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας * xat 6 αὐτοῦ Υενέ- 
σθαι tk πάντα ^ xal τὸν χατὰ αάρχα ἐξ Ἰουδαίων, 
ἐπὶ πάντας ὀνομάζει θεόν ΄ xat μὴν εὐλογητὸν ck 
τοὺς αἰῶνας, ἁμήν. Mt) τοίνυν διέλῃς ἐν τούτοις τὰς 
ἐπὶ τοῦ Κυρίου φωνάς. Ἔχονσι γὰρ tv ταυτῷ 9b Ücomps- 


, πὲς καὶ ἀνθρώπινον ἐφάρμοσον δὲ μᾶλλον αὐτὰς ὡς 


ἑνὶ τῷ Υἱῷ, τουτέστι, Θεῷ Λόγῳ σεσαρκωμµένῳ. » 
Τούφις 9h τοῖς λόγοις τοῦ Πνεύματος καὶ αὐὑτὰς 
ἡμῖν ἀποδέδειχεν ὁ Διδάσχαλος τὰς µέσας φωνὰς, 
μηδὲν χαθοτιοῦν ἕτέρον ἐπὶ Χριστοῦ σημαινούσας, À 
τὸ θεοπρεπὰς ἐν «abt καὶ τὸ ἀνθρώπινον - ὅθεν 
αὐτῷ ταύτας καὶ ἑφαρμόζειν ἁδιαιρέτως παρακελεύς- 
«a1 δεῖν, ὡς θεῷ τῷ αὐτῷ, xal ἀνθρώπῳ φύσει τυγ- 
χάνοντι * χαὶ ἄλλο τὸ παράπαν, ὡς ἔφην, οὐδέν. 


ToU αὐτοῦ ἓκ τοῦ .Ίόγου τοῦ περὶ τῶν δύο θὲλη- 
µάτων τοῦ ἑνὸς Χριστοῦ. 


Ei ἄλλο καὶ ἄλλο χατὰ φύσιν οὖχ ἔστι «b θεῖον 
καὶ τὸ ἀνθρώπινον θέληµα, δῆλον ὡς ἓν φύσει χαὶ 
ταὐτόν. Καὶ εἰ τσῦτο, xa ἡ φύσις ἐξ ἀνάγχης µία 
καὶ ἀπαράλλαχτος. Οὗ γὰρ ἑτερότης φυσιχὴ θελη- 
µάτων οὐκ ἔστιν, Ιοὐδ' οὐσίας τὸ παράταν xal φύ- 
σεως. Ei δὲ ἄλλο φύσει καὶ ἄλλο, διάφορα πάντως" 
xot εἰ διάφορα, πῶς τὸν iv. πόσῳ τούτων ἀριθμὸν 
οὐχ ὁμόλογῆσαι χρεών; Ἡ γὰρ τούτου ἑξάρνησις, 
αὐτῆς τε πἀμπάν ἀφανισμὸν, καὶ τῶν διαφερόντων, 
ὡς οὐχ ὄντων, ἑργάζεται. Πῶς γὰρ xai εἶνάι ὄννα- 
tbv χαὶ μὴ ἀριθμεῖόθαι, καὶ δὲ Άντινα τὴν αἰτίαν; 
j| πῶς bvta plv κατὰ φύσιν, οὐκ ἀριθμούμενα δὲ τὲ 
θελήµατα τὴν αὐτὴν, εἴπερ εὐλόγως μὴ παύοοιντο 
toU ἀριθμεῖσθαι χαὐταὶ αἱ φύσεις; Τὸ γὰρ ἐπὶ ἐχεί- 
νων χαλὸν, ἐμφύτων ὄντων xal συστατικχῶν τῶν 
πραγμάτων, xal bx' αὐτοῖς ὑπάρχειν προσήχει τοῖς 
πράγµαδι, xaX fj χὰχ τούτιν ἀνέλωσι τὸν ἀριθμὸν, 


51005. viu, 6. * Roa. 


1125 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XXI. 


1126 


ὡς ὅτι κατ’ αὐτοὺς Augatvópevov, f| μηδαμῶς παρα- A bonum aptumque est, qua innatz sint resque cou- 


6λάπτοντα, val ix Σχείνων περιληφθῇ. Πρὸς δήλω- 
σιν τῆς ἑνούῦτης αὐτοῖς ἐμφύτου διαφορᾶς, δι’ ἣν 
αὐτῷ κχἂν ταῖς οὗσίαις προἀχρώμεθα. f| δείζξωσι, 
ri; uh ἀναίρεσιν πἀάντῶς ἣ σύγχυσιν, τοῦ χατὰ 
ἄνθρωπον quotxob τοῦ Ῥωτῆρος θελήµατος ἀπερτά- 
ζονται, διὰ τῆς χατὰ τὸν ἀριθμὸν παραιτήσεως. 


est, ut οἳ ín naturis numerum usurpemas ; aut certe 
tatem, qua ratione est homo, non omntuo auferant 


respuart. 

To γὰρ θεωθῆναι τῇ πρὸς Osbv ἑνώσει, xatà 
καὶ τὴν φύσιν αὑτην τῆς λογικῶς τε xal νοε- 
ρῦις ἑψυχωβένης σαρχὸς, τῆς xat' οὐσίαν ὀντότη- 
τος οὐκ ἐξίστησιν' ὥόπερ οὐδὲ τῆς οἰχείας τὸν 
αίδηρον, f, ἄχρα xai δι ὅλου πρὸς τὸ πῦρ όνν- 
ανάκρασίς τε xai ἕνωσις ἀλλά πάσχει μὲν τὰ 
πυρὸς, ἐπειδὴ πῦρ τῇ ἑνώσει γεγένηται βρίθει 
δὲ πάλιν κατὰ φύσιν, χαὶ τέμνει, ὅτι μὴ τῆς οἱ- 
χείας λώδην πέπονθε φύσεως, f| φυσιχκῆς ἑνεργείας 
ἐξέστη τὸ σύνολον χαΐτοι μετὰ πυρὸς ὑπάρχων 
χατὰ τΏν αὐτὴν xal ulav ὑπόστάσιν, xat ἀδιαστά- 
τως δρῶν, tá τς xátà φύσιν ἰδίαν' λέγω δὲ τὴν το- 
μὴν’ χαὶ τὰ καθ) ἕνωσιν αὖθι;, ὅπερ ἐστὶν ἡ χαῦ- 
σις. Λὑτοῦ γὰρ ὑπᾶρχει, χἀθάπερ 2al τοῦ πυρὸς fi 
xop4j, διὰ τὴν ἄχραν τούτων εἰς ἄλληλα περιχώρη- 
αίν τά χαὶ ἀντίδοσιν χάὶ οὔτε τὴν φύσιν αὐτοῦ, 
φημὶ δὲ τοῦ σιδήρου, xàv μετὰ πυρὸς ὁρᾶται, χω- 
λνόμεθα τὸ παράπαν ὀνομάζειν 7] ἀριθμεῖν, οὔτε τὴν 
φυσικὴν ἑνέργειαν, εἰ xal μετὰ χαύσεως χαθορᾶται, 
xal µηδεµίαν ἔχει πρὸς ταύτην διάστασιν, ἀλλ' 
ἑνοειδῶς σὺν αὑτῃ τε χαὶ ἐν αὑτῇ διαφαίνεται xaX 
γνωρίζεται, Τίς οὖν ὁ λόγος, τοῦ τὸ φυσιχῶς τῇ 
φύσει προσ»ν μὴ ἀριθμεῖν, τουτέστι τὸ θέληµα, καὶ 
ταύτῃ τὸ καθ) ἡμᾶς ἀτελὲς τῷ ὑπερτελεῖ χαὶ προτᾶ- 
λείῳ Θεῷ Λόγῳ δεδαρκωµένῳ προσμαρτυρεῖν, xal- 
τοι πάντων ἑἐπίσης, εὐδοχκίᾳ Πατρὸς, xat &uvepyela 
Πνεύματος ἁγίου διὰ τὴν ἡμῶν σωτηρίαν, καθ) Ένω- 
ctv τὴν ἁδιάστατον τῶν τῆς φύσεως χεχοινωνηχότε, 
χαθάπερ οὖν χαὺτῆς τελείως τῆς φύσεως, πλην pó- 
γης τῆς ἁμαρτίας, ὅτι μηδὲ τῆς φύσεως Ty, ἀλλὰ 
γνώμης, παρὰ τὸν λόγων καὶ τὸν νόµον χεκινηµέ- 
νης τῆς φύσεως, ἑχτροπὴ xaX ὀλίσνημα, 


nature (nempe voluntatem) 


stituant ac insigniant, in ipsis quoque rebus ut 
exsisiat conveniens zit; atque adeo vel ab Lis 


quoque numernm auferant, ut qui, per eos, la- . 


bem asserat ; vel, cum nihil lzedat, in. illis quoque: : 
assumatur ; ad hoc scilicet, ut. qua illis. natura" 
inest distinctio innotescat : 


Non enim quod hsec, uniono cum Deo 
deitate imbuta sit, haud secus ac 
tura carnis, animz preedit: uteute 
intelligente eo cxtrahit; quod illi 


ipsa ma- 
ratione et 


€um igne contemperatio atque unio : sed ignis qui- 
dem affectiones recipit, eo quod ex unioue velut 
ignis evasit ; gravi tamen rursus pondere nalura 
est, et secat, idcirco nimirum quod ejus, natura 
nulla labes illata est, nec a naturali prorsus epe- 


ratione excessiL; etsi cum igne, secundnm unam. 
una exsistit, ac . 


eamdemque subsistentis rationein, 
indivise operatur, tum qui ex propria natura sunt 
(ut nempe secet ) tum rursus quod ex unione acce- 
dit (scilicet ut urat. Illius enim est, quod urit, uti 
etiam ignis, quod secat, ob summam horum inter 
se intimamque penetrationem ac reciprocationem. 
Λο neque ejus naturam (ferri scilicet) etsi igni 
conjuncta conspicitur, ullo modo nominare prohi- 
bemur aut numerare, neque naturalem operatio- 
nem : quanquam hzc cernitur urendi actioni co- 
mes, nec ab ea quidquam dividitur; sed uniformiter 
cum ea, atque in ea dilucet atque noscitur. Qux 
igtur ratio utid non numeremus quod natura inest 
eaque ratione, Deo 
Verbo incarnato, majori scilicet omni perfectione 
eique anteriori, ut nec homo perfectus sit tribua- 
mus; quanquam omnium perinde, qua nature 
sunt, nostre salutis causa, per indivulsam unio- 
nem, propensa Patris voluntate ac Spiritus sancti 
cooperatione, commercium iniit; uti plane etiam 


ipsius perfecte communionem mature, uno duntaxatexcepto peccato, quod ipsum ne nature qui- 
dem attinens, animi voluntatis arbitrique contra rationem legemque natur» moti, exerratio atque 


lapsus exsistit. 
Kaí po: δεόντως μάλιστα τούτου γε χάριν ὁ λεχ- 


Mihique maxime, ejus rei gratia convenienter 


θεὶς ἐπιστήσας Φαἰνεται μοναχὸς, τοῦ φυσικοῦ τὸ D advertísse videtur, monachus ille, cujus memini, 


γνωμιχὸν διαστείλας θελήματος. Τὸ μὲν Υὰρ, κατὰ 
τὸν αὐτοῦ χαλῶς ἔχοντα ὁρισμὸν, Δύναμις ὑπάρχει 
τοῦ κατὰ φύσιν ὄντος ὀβεχτιχή. Πᾶν γὰρ et τι τῶν 
ὄντων χαὶ μάλιστα λογικῶν, φυσικῶς τοῦ χατὰ qU- 
σιν ὄντος ὀρέγεται, — xal τούτου παρὰ θεοῦ λαθὸν 
χατ᾽ οὐσίαν ἔχει τὴν δύναμιν, πρὸς σύστασιν τὴν 
ἑαυτοῦ. El γὰρ τοῦ xarà φύσιν ὄντος oüx ἔχει τὴν 
ὄρεξιν, τοῦ μηδαμῶς ὄντος, πόθεν καὶ πῶς, μηδόλως 
ὕπαρξιν «j| χίνησιν ἔχοντος; Μόνον yàp ἁδρανὲς τὸ 
μὴ ὃν xal &vodatov* χαὶ οὐδαμῶς οὐδὲ µία τούτον 
δύναμις ἐν τοῖς οὖσιν ὑπάρχει, καὶ χίνησις. Τὸ δὲ , 
αὐθαίρετος ὁρμὴ καθέστηχε, τὰς ἐφ᾽ ἑχάτερα ποιον 
µένη παρεχτροπάς ’ χαὶ οὐ φύσεως ὑπάρχον ἀφο. 


dum animi voluntatem, arbitriumque ac senten- 
tiam, a naturali voluntate distinxit. Hac cnim R 
juxta eam, quam rite tradidit, definitionem, vis 
est, ejus appetens, quod est secundum natu- 
ram. Quidquid enim rerum usquam est, earum 
maxime quz ratione utuntur, id quod est ex natura 
appetit, ejusque appetendi vim essentialiter a Dco, 
quo illi substantia sua, ac quod est, incolume sit, 
inditam accepit. Nisi enim ejus quod ex natura est 
appetitionem habet, unde, quove modo ejus quod 
non est, atque nibil egt, habeat, quod omni pror- 
sus essentia moluque careat? Solum enim imbe- 
cille est, quod ne est quidem, omnique essen:ia 


esséntiale - 
D exsistit ; uti. neque ferrum, ab eo quod Πίος . 
essentia est, extrudit sumia ejus, tolaqué mole. - 


quod παν. in causa AK Uo 
osteudant, qui fiat ut. naturalem Salvatoris volüge ο. 
àut coufundant, qui ejus censum ae numerum . 


121 


EUTHYMII ZIGABENI 


1123 


caret ; nec ulla prorsus ejus in rebus vis motusque A ριστιχὸν, ἀλλὰ προσώπου χυρίως xal ὑποστάσεως. 


est. Hxc porro libera arbiiriique appetitio est, in 
utrumque declinare przstans; cujus muneris est, 


'- non ut naturam, sed ut personam ac hypostasim 


."^ «proprie discernat. Qua re perspecta, divisus ille 
.'" heminisque cultor Nestorius, animi voluntatum, 
i jeu sententiarum unionem impie docuit, ut altera 
απ alteráhm subsistentiam personamque astrueret, nu- 
| "dusiüe llli homo constaret; nempe animi quadam 


voluntate ac sententia, motuque libero in Deum 
Verbum, uti ipse loquitur, conflata unione; ex qua, 
eamdem consilii ac voluntatis rationem, seu (ul 


:, Veriua magisque proprie loquar) multiplicem, sta- 
-tuit; quanto etiam singulis paulatim voluntatis 


Καὶ τοῦτό γε διαγνοὺς ὁ διῃρηµένος xaX ἄνθρωπο- 
λάτρης Νεστόριος, γνωμῶν ἕνωσιν ἀσεδῶς ἑδογμά- 
«tov * ἵν ἑχατέραν δι ἑχατέρας ὑπόστασιν ἔπικν- 
ρώσῃ, xal ὁ φιλὸς ἄνθρωπος αὐτῷ τηρηθῇ, γνώµη 
τινὶ καὶ αὐθαιρέτῳ χινήσει τῇ πρὸς τὸν Θεὸν Λόγον, 
ὡς αὐτός qnot, τὴν ἕνωσιν ποιησάµενος, ἓξ fic καὶ 
τὴν ταντοθουλίαν συνίστησιν, ἡ πολυθουλίαν, εἰ πεῖν 
οἰχειότερον * ὅσῳ xal καθ ἑχάστην τοῦ γνωμικοῦ 
θελήµατος κχίνησιν, xatà µέρος ix τῶν ἀτελῶν ἐπὶ 
τὰ ἐντελῆ χατ) αὐτὸν ἵεται, φεροµένη τε xal προ- 
χόπτουσα * ἀλλ᾽ οὐχ ἐξ αὐτῆς τῆς ἀφράστου συλλήἠ- 
"euge, ὅλης τελείως μετὰ τῶν αὐτῆς ἁπάντων, πρὺς 
ὅλην xal τὰ χατ᾽ αὐτὴν ἅπαντα, τὴν ἡμετέραν φύ- 


. Animi motibüs, ex imperfectis ad perfecta, ten- B ctv τῆς τοῦ Λόγου θεότητος, καθ) ὑπόστασιν píav 
: dendo ac proficiendo, ut ille opinatur, procedit ; 


xa τὴν αὐτὴν ἑνωθείσης. 
non quasi ex ipsa, nullis verbis explicabili conceptione, tota perfecte cum suis omnibus, cum tota 
ejusque omnibus natura nostra , penes unam eamdemque subsistentiam ac personam, Verbi deitas 


unita sit. 

Ut igitur, quem dixi, monachus, tum nature 
perfectionem in Deo incarnato exacte statueret, 
'tum contrarietatem excluderet; naturali in eo con- 
stituta voluntate, arbitrariam dispunxit; ut neque 
divisioni locum, voluntatum in eo conflictu, daret, 
neque inanem speciem nudamque imaginem, per 
absentiam illius arcesseret. Sin autem quis forsitan 
alfirmet, fieri non posse ut aliter duz in eo dican- 
tur voluntates, quani: per contrarietatem seu oppo- 
sitionem ; siquidem ita intelligat, ut essentialiter 


Ὡς ἂν τοίνυν xaX τὸ ἐντελὲς διαχριδώσῃ τῆς φύ- 
σεως ἐπὶ τοῦ σαρχωθέντος θεοῦ, xaX τὸ ἀντιχείμε- 
νον διαῤῥίφῃ ὁ λεχθεὶς μοναχός τὸ μὲν φυσιχὸν 
ὥρισεν ἐπ᾽ αὐτοῦ. τὸ δὲ γνωμιχὸν ἀποδιώρισε θέ- 
λημα, μήτε τῇ διαιρέσει χώραν δοὺς τῷ στασιάζειν 
ἐν τούτῳ, μήτε τῇ φαντασίᾳ παρείσδυσιν, τῷ μὴ 
ὑπάρχειν ἐχεῖνο. El δέ τις τυχὸν ἱσχυρίζεται, μὴ ἂν 
ἄλλως ἐπ᾽ αὐτοῦ δυνατὸν, 3) xax! ἑναντίωσιν τὰ δύο 
θελήµατα λέγεσθαι ’ εἰ μὲν ὡς χατ' οὐσίαν διάφορα, 
χἀγὼ δέχομαι, εἰ δὲ ὡς ἀντιχείμενα, ψευδὴς ὁ λόγος. 


diversas atque distinctas velit, nec ego eam infl- c Οὐ γὰρ εἴ τι διάφορον πάντως xal ἀντιχείμενον. Τὸ 


cias; sin aulem contrarias et qua inter se dissi- 
deant, falsum est quod dicitur. Non enim si quid 
distinetum ac diversum, omnino etiam contrarium 
est atque adversum. Adversum siquidem ac con- 
trarium, animi voluntatis est, ac arbitrii aliter 
quam ex ratione moti ; diversum vero seu di- 
stinctum, naturz, quz ratione regatur, opus exsi- 
stit : atque alterum quidem, naturam pugna com- 


γὰρ ἀντιχείμενον, γνώμης παραλόγως δηλαδὴ χινου- 
µένης ^ τὸ δὲ διάφορονγ φύσεως λόγῳ χρατουµένης 
ἔργον χαθέστηχε’ xai τὸ μὲν φύσεως στασιαστικὸν, 
τὸ δὲ προδήλως συστατιχόν. Διαφορά τοιγτοιγαροῦν 
οὐσιώδης, εἰς σύστασιν τῶν ἓν τῇ φύσει πραγμάτων 
ἐστὶν, οὐ μὴ ἑναντίωσις, [ἀλλὰ] πρὸς τὴν τούτων 
διάλυσιν. Οὐ γὰρ ἔχει fj φύσις τὸ παρὰ φύσιν * οὐᾶ 
λόγος οὐδεὶς τοῦ στασιάζοντος. 


mittit; alterum eam palam conflat ac constituit. Essentialis itaque differentia ac distinctio, eo est, 
ut res in natura consistant sintque incolumes; non sic contrarietas, sed ut dissolvantur ac intereant. 
Non enim habet natura quod nature rationibus adversum est; nec ejus quod tumultuatur ac diss- 


det, ulla in rebus ratio est. 
Fraterea, si dux; voluntates omnino contrari:x ac 
opposita sunl, unde est ut nec in animis, natura ac 


"A)Auoe τε, εἰ τὰ δύο θελήµατα πάντως ἑναντία 
χαὶ ἀντικείενα, πῶς ἐπί τε τῶν φύσει xal ὑπο- 


persona discretis, id omnino ac prorsus contingat? D στάσει διῃρημένων λογικῶν, o5 τοῦτο πάντη τε xal 


Etsi enim arbitrarie animique voluntates sunt, 
quandoque illis consentimus, Deoque et angelis, 
ipsique alii aliis; nec idcirco jam animum sui ar- 
bitrum, ejusque voluntatem amisimus. Horum 
enim si jacturam fecissemus, utique etiam concor- 
dis cum aliis; quandiu enim illius compotes su- 
nus, etiam alia que volentis animi sunt suique 
arbitri, tenemus. Cum hec igitur sic se habeant, 
hec usquam pugna appareat, tametsi arbitraris 
voluntates, exsistentia atque numero incolumes 
sint, qua necessitudine animi amice consociantar ; 
qui fit, uL in uno eodemque Deo Verbo incarnato, 
ac perfecte nostri causa facto homine, αυ ei es- 
sentialiter natura voluntates insunt, contrarig sint 


πάντως συµδαίνει. Συννεύοµεν γὰρ ἔστιν ὅτε τούτοις, 
χαἰτοι γνωμιχοῖς οὖσι, xat Θεῷ, χαὶ ἀγγέλοις, xal 
ἀλλήλοις, ἀλλ οὗ διὰ τοῦτο τῆς γνώμης Ίδη, xal 
τοῦ χατ᾽ αὐτὴν θελήµατος, διαπεπτώκαµεν. El γὰρ 
τούτων, χαὶ τῆς πρὸς τοὺς ἄλλους δηλονότι συννεύ- 
σεως, εἴπερ ἕως ταύτην ἔχομεν, xal τῶν ἄλλων 
γνωμιχῶν ἀντεχόμεθα. El οὖν ἐνταῦθα τοῦτο, xol 
οὐδαμῶς ἀντίταξις χαθορᾶται, χαΐτοι σωζοµένων 
ὑπάρξει τε xal ἀριθμῷ τῶν γνωμιχῶν θεληµάτων, 
xa τὴν φιλιχὴν iv. σχέσει διάθεσιν. πᾶνς ἐπὶ τοῦ 
αὐτοῦ χαὶ ἑνὸς σαρχωθέντος θεοῦ Λόγου, xaX τελείως 
δι) ἡμᾶς ἐνανθρωπῄήσαντες, ἓν τοῖς φυσιχῶς προσ- 
οὔσιν αὐτῷ χατ’ οὐσίαν θελήµασιν, ἑναντίώσις ἔσται. 
Πῶς 6k ταῦτά φασιν ἑναντία, δι’ αὐτόν Υε τὸν ἀριθ- 


1129 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XXI. 


1130 


μὸν, fj καὶ δι’ αὐτὸ τὸ ὑπάρχειν. El μὲν διὰ τοῦτο, A atque discordes? Quo autem modo contrarias asse- 


καὶ τὴν φύσιν ἀνέλωσι τῆς σαρχὸς, ἀντιχειμένην τῷ 
Λόγῳ διὰ τὴν ὕπαρξιν. Πολλῷ γὰρ ἰσχυρότερον, ὡς 
πᾶσιν εὔδηλον, εἰς ἀντίταξιν, τὸ ὑποχείμενον, τοῦ ἐν 
ὑποχειμένῳ χαθέστηκεν. Εἰ δὲ διὰ µόνον τὸν ἀριθμὸν, 
xai τούτου τὰς φύσεις ἑρήμους ποιῄσωσι, xal μηδὲ 
μίαν αὐτῶν ἀριθμείτωσαν; παραιτείσθωσαν ὃξ xal 
πάλιν αὑτὺν διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν, κἀπὶ τῶν τῆς 
μιᾶς χαὶ ἀνάρχου θεότητος τριῶν ὑποστάσεων, ἵνα 
ph κἀχείνη στασιάξῃ πρὸς ἑαυτὴν, ἀλλ) ἅτοπόν γε 
τῷ μτδὲν ὄντι τὸ σύνολον, οὖκ οὐσία, o) ποιὸν, 
o0x ἄλλο τι τῶν ὄντων, ἰσχὺν τοσαύτην ἀποχληροῦν' 
ἀτοπώτερον δὲ, xaX τὴν ὕπαρξιν αὐτὴν τοῦ φυσιχοῦ 
θελήµατος αἰτιᾶσθαι, χἀντεῦθεν τὴν ἀναίρεσιν aà- 
τοῦ κατασχευάζειν. Καὶ ταῦτα, τῶν ἄλλων ἓν τῇ 
φύσει πρωτίστην οὖσαν φυσικῶν ἰἱδιωμάτων xal χι- 
νηµάτωλ ἔμφυτον δύναμιν. Κατὰ ταύτην γὰρ µό- 
νην, τοῦ εἶναι xal ζτν, xal χινεῖσθαι, xal νοεῖν, xal 
λαλεῖν, xat αἱσθάνεσθᾳ:, xal µετέχειν τροφῆς, Ὁπ- 
νου τε xal ἀναπαύσεως, χαὶ gi ἀλγύνεσθαι, μηδὲ 
θνῄσκειν, xal ἁπλῶς ἁπάντων τῶν συνιστώντων τὴν 
φύσιν, ἔχειν τελείως τὰς δεις, xal τῶν λυµαινο- 
µένων τὰς στερίσεις, φυσιχκῶς ἐφιέμεθα. | 


runt, numeri ratione, an et ipsa exsistentia? Αο 
siquidem hanc causam dicunt, etiam carnis natu- 


ram, eo quod exsistit, Verbo adversantem sustule- 7 - 
rint. Longe eniin (ut cuivis exploratum est) major... 
contrarii vis in eo, quod ipsum subjectam: 651; - ^ 
quam quod in subjecto exsistentiam liabet. Sin au- 7 - 


tem sola nutaeri ratio officit, hane -et naturis adi- - 
mant, neutramque eorum .in numeros ponuit::3o 
rursus ipsum ob eamdem causam, nec in tribus 
unius zlernzque Dcitatis personis, ne et illa ipsa 
secum dissideat, admittant. At sane absurdum, ei, 
qui nihil prorsus sit, non substantia, non qualitas, - 
non aliud quid corum quibus rerum genera cen-:.: 
sentur, vim tantam ascribere; longeque absurdius, ι 
ipsam naturalis voluntatis exsisiehtiam ac Ὑθείέας- 
tem ejus arcessere; atque inde eam  amoliendam 
astruere. Ác vel maxime, cum inter reliquas natu- 
rales proprietates ac motus, innata. hxc vis facile 
princeps exsistat. Nam secundum hanc unam et 
esse et vivere et moveri et. intelligere, et loqui et 


sentire, cibumque sumere, el. somno recreari. a6 ^ 


quiete, et non dolere neque mcri ; prorsusqué . 


(ut verbo dicam) omnium ad nature incolumitatem facientium perfecte babitus nancisci, iisque carere « 


qui ad interitum ducunt, naturaliter appetimus. 
Kal pot φαΐνεται xàv τούτῳ προσηχόντως Totf- 
σας, χατὰ τὸν αὐτοῦ ὁρισμὸν ὁ εὐλαθῆς povaybe, 
καὶ προσθεὶς τό’ « Καὶ τῶν οὐσιωδῶς τῇ φύσει 
προσόντων, συνεχτιχὴν πάντων ἰδιωμάτων. » Πάντα 


Ac mihi quoque ea etiam parte consulto fecisse 
videtur, in sua definitione, religiosissimus mona- 
chus, dum et hec addidit : « Et earum omnium 
proprietatum, qua essentialiter naturz insunt, vim 


γὰρ ἀεὶ συνέχει, xaX συνέχειν ἐφιέται, καὶ οὐδενὸς (. conservatricem. » Omnia enim semper conservat 


ἔχειν τὴν στέρησιν, τὸ οὐσιῶδες ἐν ἡμῖν xal ἔμφυτον 
θέληµα᾽ μᾶλλον δὲ ἡμεῖς, δι’ αὐτοῦ τε xal χατ' 
αὑτό' xal οἶμαι τὸν xal ποσῶς τοῦ ὄντος, ἀλλὰ μὴ 
τοῦ δοχοῦντος λόγον ποιούµενον, συνθήσεσθαι máv- 
τως Oh, xal ὡς ἄνθρωπον τὸν σαρχωθέντα θεὸν, φυ- 
σιχὸν ἔχειν xal ἀνθρώπινον θέληµα * χαὶ τῶν ἆπτρι. 
θµηµένων ἕχαστον θέλειν xav αὐτὺ φυσικῶς, πρὸς 
πίστωσιν τῆς νοερῶς αὐτοῦ xat λογικῶς ἑφυχωμένης 
σαρχὸς, εἴπερ τέλειος ἄνθρωπος γέγονε, μη2ενὶ τῶν 
ἡμετέρων λειπόµενος, πλὴν µόνης τῆς ἁμαρτίας" 
ἀλλὰ πάντα ἔχων ὅσα καὶ ἡμεῖς, ἁπαραλείπτως τὰ 
γατὰ φύσιν συστατικὰ τῆς ἡμετέρας οὐσίας, ὥσπερ 
οὖν χαὶ τὰ τῆς ἀνάρχου xal θείας, δι ὧν ἄνθρωπον 
ἑαυτὸν ὁμοῦ xal θεὸν ὄντα χνρίως ἐγνώριζε, xa! 


τὴν πρὸς ἡμᾶς, καὶ τὸν Πατέρα τελείως φυσικὴν D 


συγγένειαν διασώζοντα μετὰ τὴν ἕνωσιν. 


ac continet, appetitque conservare ac nullo carere, 
qu: in nobis essentialis ae innata voluntas est; seu 
809 potius per eam, exque illius ratione; arbitror- 
que omnino assensurum, qui ejus quod vere est 
tantisper rationem habeat, non ejus quod inani so- 
lum specie; Deum incarnatum, ut etiam hominem, 
naturali atque humana voluntate preditum esse; 
eaque singula qui enumerala sunt, secundum 86 
natura velle, ad carnis suz astruendam fidem, in- 
telligentium more ac utentium ratione animatz ; ut 
qui ipse homo perfectus, nullo eorum, qux nostra 
sunt, deficeretur, uno duntaxat dempto peccato; 
sed qux» nobis suppetunt omnia, nostramque natu- 
raliter substantiam conflant, nullo desiderato ha- 
beret; uti plane etiam qu: sempiternam atque di- 
vinam; quibus se homincm simul Deumque vero 


demonstravit, ac qui perfecte nobiscum et cum Patre naturalem affinitatem, post etiam unionem 


servaret. 

Τὸ γὰρ δὴ λέγειν, ὡς kv τῷ xatpip póvt τοῦ σω- 
εηρίου πάθους, ἠνίχα τὸ ἡμέτερον ἑτύπου πραγµα- 
τιχῶς ἐν ἑαυτῷ, xal ὡς ἄνθρωπος παρῃτεῖτο τὸν 
θάνατον, δύο θελἠματα/ἔχων ἑδείχνυτο, ἁποφαντιχὸν, 
οὐκ ἀποδειχτιχόν pot δοχεῖ, Πῶς γὰρ &v τούτῳ μόνφ 
τῷ xatpip, χαὶ μὴ πρὸ τούτου, χαὶ δι’ Άντινα τὴν 
αἰτίαν. El μὲν γὰρ εἶχε τότε, xal ἀπ᾿ ἀρχῆς εἶχεν 
ἐξ οὗ γέγονεν ἄνθρωπος, ἀλλ᾽ οὐχ ὕστερον ἐσχε- 
θίασεν΄ εἰ δὲ ἀπ᾿ ἀρχῆς οὐκ εἶχεν, οὗ δὲ χατὰ τὸν 
καιρὸν τοῦ πάθους, ἀλλὰ µόνον ἐφάντασε την παραί- 
ςη2:ν, xal πρὸς ταύτῃ τὰ λοιπ) δι ὧν σεσώσμεθα, 


Ῥατποι. Gn, CXXX. 


Quod enim quis dicat, salutaris duntaxat passio- 
nis tempore (quando nimirum nostram in se reipsa 
nature speciem praeferebat, atque ut Ἠοιμο mor- 
tem recusabat) duas preetulisse voluntates, sic ultro 
dici existimo, neque veroulla certa ratione probari. 
Cur enim illo duntaxat temporis articulo, cet mon 
ante, quamve ob causam? Si quidem enim tum ha- 
bebat, 4 principio etiam habuit, ex quo factus est 
homo, uon postea ascivit. Si enim a priucipie non 
babuit, neque tempore passionis; sed solum opi. 
uione hoc gessit, uL scilicet mortem refugeret, at- 

WS 


151 


EUTIYMII ZIGADENI 


1132 


que eliam reliqua, quibus salutem adepti sumus, A otov τὸ δάχρνον, τὸν εὐχὴν, τὴν λύπην, τὴν &vo- 


expleret; cujusmodi sunt fletus, preces, tristitia, 
mortis pavor, crüx, mors, sepultura. Uno enim ex 
iis, quee in eo pro humana ratione naturalia exsi- 


* ^. etunt, abrogato, neque reliqua consistent. Quomodo 
- enim non illud quidem, hzc vero? quaxve ralio? 


κ. 


3 .aut quie rationum  pugia, in 


eo quod orat, 


^ Dmaturalemque sponte infirinitatem (carnis scilicet) 


tiinore ac pavore ostentat, nec prorsus obnititur, 
sed ait : Si. possibile est. Et : Non quid ego velim, 
sed quid tu * ; (ortemque adversus mortem, atque 
alacrem timori molum appingit! Informabat qui- 
dem in se neipsa quod nostrum est naturali tan- 
tísper mortis formidini ejusque anxio timori con- 
cedens, ut et ab illo nos liberaret, suzeque carnis 
naturam astrueret, ac inani omni specie vacare 
dispensationem monstraret. Moxque rursus maxi- 
mam adversum mortem animi vim exserit, sum- 
mamque humanz saz voluntatis, cum propria sua, 
Patrisque voluntate, necessitudinem ac unionem 
prodit, judicio suo approbans, dicensque : Non mea, 
sed (ua voluntas fiat; hinc quidem divisionem, 
illincque rursus confusionem procul eliminans ai- 
que submovens. 

Sin autem idcirco hzc dicunt, quod non appareat 
alias, ejus quod est velle, quam passionis tempore, 
meminisse, idipsum dixerint et de innala intelli- 
gendi vi, mentisque expertem ipsum αθθθτεηί, 
Non enim apparet dixisse, quod mente cogitat aut 
intellexerit. Simili quoque ratione de olfactu aliis- 
que in nobis naturalibus, quorum nusquam scri- 
ptum est meminisse. Vel etiam de ipsa anima, ae si 
prius reipsa non exsliterit, quo ex tempore homo 
fa^tus est, sed tunc solum cum ejus commeniinit. 
llaud enim diu ante passionem illud prestitisse 
proditum est. Aut igitur tunc quasi ex tempore na- 
tam dicant, quod non sepius ac jam tum initio 
ejus facta mentio est; aut cum hoc non dicant, sed 
ex nragni Athanasii sententia : « Simul caro, simul 
Dei Verbi caro animata, ratione utens, » doceant; 
naturalem quoque Salvatoris voluntatem, qua hemo 
essct, non passionis duntaxat tempore exstitisse 
dicent, etsi illius tunc meminit, sed a principio 


νίαν, τὸν σταυρὸν , τὸν θάνατον, «hv ταφἠν’ ἑνὸς 
γὰρ ἀχυρουμένου τῶν ἓν αὐτῷ χαθ) ἡμᾶς φυσιχῶν 
σωζοµένων, οὐδὲ τὰ ἄλλα στἠσεται. Πῶς γὰρ oix 
ἐχεῖνο μὲν, ταῦτα δέ; Καὶ τίς 6 λόγος; ἑναντίωσις 
δὲ mola τὸ προσεύχεσθαι , χαὶ φυσιχῆς ἔχουσίως; 
τῆς χατὰ την cápxa λέγω, πρόσδειξιν ἀσθενείας 
ποιεῖσθαι διὰ τῆς συστολῆς, xal μὴ ἀντιτείνειν 
ὅλως, ἀλλὰ λέγειν” El δυνατόν. Καὶ: MH τί ἑγὼ 
0£Ao, dA" εἴ τι σύ xal συνάπτειν τῇ συστο»ῆ 
thv ἰσχυρὰν χατὰ τοῦ θανάτου καὶ πρόθυµον xlvn- 
σιν; Ἐτύπου μὲν γὰρ πραγματικῶς tv ἑαυτῷ τὸ 
ἡμέτερον, διὰ τῆς φυσιχῆς πρὸς μιχρὸν ἁἀγωνίας 
ἵνα xal ταύτης ἡμᾶς ἐλευθερώσῃ, καὶ τῆς οἰχείας 
σαρχὸς τὴν φύσιν πιστὠσηται, xal πᾶσι χαθαρὰν 
τὴν οἰχονομίαν φαντασίας ἐργάσηται' παρίστη δὲ 
πάλιν εὖθυς τὴν χατὰ τοῦ θανάτου µεγίστην ὁρμὴ», 
καὶ τὴν ἄχραν τοῦ κατ αὐτὸν ἀνθρωπιχοῦ, πρὸς 
τὸ οἰχεῖον αὐτοῦ χαὶ Πατριχὸν θέλημα, συμφνίαν 
xaX ἕνωσιν, τῷ ἐπικρῖναι τοῦτο καὶ φάσχειν' Mi] 
τὸ ἐμὸν, ἀ.1.λὰ τὸ σὀν ἠἸεγέσθω. Ταύὐτῃ μὲν thv 
διαίρεσιν ἀπωθούμενος, ἑἐχείνῃ 65 πάλιν τὴν ovr- 
χύσιν. 


Ei δὲ, ὅτι μὴ ἄλλοτε φαίνεται τοῦ θέλειν ἔμφα- 
σιν πεποιηµένος,  χατὰ τὸν χαιρὸν τοῦ πάθους, 
ταῦτά φασι, τοῦτο xal περὶ τῆς ἐμφύτου νοβσεως 
εἴποιεν, καὶ ἄνουν αὐτὸν κατασχευάσουσιν. OO γὰρ 
φαίνεται λέδας ὅτι νενόηχα. Καὶ περὶ ὀσφρήῄσεως 


C ὁμοίως, καὶ τῶν λοιπῶν καθ) ἡμᾶς φυσιχῶν, ἂν 


μνημονεύσας οὐχ ἀναγέγραπται. "H xai περὶ τῆς 
ψυχῆς αὐτῆς, ὡς οὐ πρότερον οὔσης χαθ) ὕπαρξιν, 
ἀφ᾽ οὗ γέγονεν ἄνθρωπος, ἀλλ f) µόνον ὁπόταν αὐτῆς 
ἐμνημόνευσεν. Οὐ πρὸ πολλοῦ γὰρ τοῦ πάθους τοῦτο 
πεποιηχὼς ἀνηγόρευται. "H τοίνυν σχεδιασθεῖσαν 
αὑτὴν αὐτίχα εἴπωσιν, ὅτι ph πολλάκις καὶ à 
ἀρχῆς αὐτῆς ἐμνημόνευσεν΄ f| τοῦτο μὴ λένοντες, 
ἀλλ « "Apa σὰρξ, ἅμα θεοῦ Λόγου σὰρξ ἕμψνχος, 
λογιχἡ, » κατὰ τὸν µέγαν ᾿Αθανάσιον δογµατίζουσι, 
xaY τὸ φυσιχὸν ὡς ἀνθρώπου τοῦ ΣωτΏρος θέληµα, 
ph χατὰ τὸν χκαιρὸν εἶναι τοῦ πάθους λέξουσι pó- 
vov, εἰ xal μνήμην αὐτίχα τούτου πεποίηχεν à) 
ἀπ᾿ ἀρχῆς ὡς ἀνθρώπῳ χαθ) ἡμᾶς φυσικῶς τῷ Σω- 


velut in nobis, ac quz illi tanquam hornini natura D τῆρι συνουσιωµένον’ 


consubstantialis sit : 

Subit autem mirari et de operatione, quomodo in 
Christo unam esse doceant, relate nimirum ad indi- 
viduum, ejusque, ut ipsi loquuntur, conside- 
ralione. Atque ut mittam dicere, eorum qua natura- 
lia sunt, nihil primo ad individuum relationem ha- 
bere, sed ad naturam ipsius acessentiam, Quid enim 
quis operdri possit absque iis facultatibus, quie natu- 
re insunt? Undeve alicui ut operetur absque na- 
tura, aul ut ejus praeditus facultate exsistat ? 
Libensque ex iis quasierim, num ut naturales 
operationes interimant, banc objiciunt, necne? 
Si enim ut interimant, quomodo, qualisve tan- 


* Matth. xxvi, 59. 


Ἔπεισι δὲ µοι θαυμάζειν καὶ περὶ ἑνεργείας, ὡς 
μίαν ταύτην ἐπὶ Χριατοῦ δογµατίζουσε, τῇ πρὸς «ὺ 
ἄτομον, ὡς αὐτοί φασιν, ἀποσχοπίσει xal ἀναφορᾷ. 
Καὶ ἵνα παρῶ λέγειν, ὡς οὐδὲν τῶν φυσιχῶν ὡς elg 
ἄτομον προηγουμένως, ἁλλὰ τὴν τούτου φύσιν τε 
xai οὐσίαν ἔχει τὴν ἀναφοράν. Τίς γὰρ ἄνευ τῶν - 
φυσικῶς «προσόντων τῇ φύσει δυνάµεων, ἐνεργεῖν 
τι δύναιτ ἄν; f| πόθεν αὐτῷ τὸ ἐνεργεῖν f) δύνασθαι, 
πάρεξ τῆς φύσεως; Ἐκεῖνο δὲ ἑρωτῆσαι βούλομαι’ ᾿ 
Πρὸς ἀναίρεσιν ἄρα τῶν φυσιχῶν ἐνεργειῶν ταύτην 
προῖσχοντο, ?) τί; El γὰρ ἐπ᾽ ἀναιρέσει, πῶς, πότε 
παὶ ποῖα χατὰ τὴν ἐχείνων ἁπόπαυσιν εἴη τὸ παρά- 


1133 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. ΧΧΙ. 


1134 


«23V ἑνέργεια; ὡς γὰρ φύσεων οὐχ οὐσῶ», xoi τὸ ἐξ A denm, illis submotis ac abrogatis, futura operatio? 


αὑτων ἀφανίτεται má τως, fj σύνθξτος λέγω ὑπόστα- 
σις' οὕτω xal τῶν φυσιχῶν ἐνεργειῶν οὐκ οὐσῶν, 
οὐδ' ἄλλη τὸ σύνολον ἔσται. Καὶ οὐ λέγω. τοῦτο, ὡς 
ἄλλης ἐνεργείας àx τῶν φυσ'.χῶν συνισταµένης. 
0ὐδὲ µία γὰρ τῶν iy ὑποχειμένῳ σύνθεσις' "Oz 
μηδὲ τὴν χαθ᾽ ἑαυτὰ «b σύνολον ὕπαρξιν, ἁλλὰ τὸ 
εἰχαῖον παριστᾷ. Ὡς εἰ τὰς χυρίως χατὰ φύσιν οὔ- 
σας οὐκ εἶναι λέγουσι, πῶς ὑπάρξει τὸ μηδαμῶς 5v; 
Τϊς Y&p ἐστι ὑποστατικὴν λέγων ἑνέργειαν, χαὶ πό- 
θεν τοῦτο, xal παρὰ τίνος λαθόντες προσφέρουσιν; 
El δ τοῦτο τυχὸν ἀποφαίνονται, σύνθετον δὲ τὴν 
ὑπόστασιν ὁμολογοῦσι πρὸς ἣν ἀναφέρεται, xal τῶν 
ἐναντίων καὶ: ἀντικχειμένων δεχτιχἠν΄ θνητὴν γὰρ 
xai ἀθάνατον, ὁρατὴν καὶ ἀόρατον, περιγραπτὴν 


χαὶ ἀπερίγραφον, ἄναρχον καὶ ὑπὸ ἀρχὴν, ἔσται τοῦ- B 


το κατὰ τὸ εἰχὸς καὶ ἡ ἐνέργεια. Καὶ πῶς ἄλλως, f 
xa0' ἒξιν δηλονότι καὶ στέρησιν; xal τὰ μὲν, ὡς οὖσα, 
πείσεται, τὰ δὲ, ὡς μὴ οὖσα, παρυποοτήσει. Πῶς δὲ 
xai ὁ τοιαύτην ἔχων ἑνέργειαν, κατὰ τὸ αὑτὸ xal οὐχ 
ἄλλο χαὶ ἄλλο, ὅτι μηδὲ ἐχείνη, τὰ ὅμοια πείσεται ; 
προσφυῶς γὰρ ἔχειν τῇ οἰκείᾳ Eve pela τὸν ἐνεργοῦντα, 
κἀχείνη τούτῳ, πᾶσα ἀνάγχη. Καὶ πῶς θεὸς, ὁ EGet, 
xai μὴ φύσει θεός; Πῶς δὲ ἄνθρωπος. ὁ στερήσει, 
καὶ μὴ οὐσίᾳ χυρίως τοῦτο ὑπάρχων ; Τίς δὲ φύσις 
ἀνενέργητος, f] φυσιχῆς ἑνεργείας ἑχτός ; Ὡς γὰρ οὐ: 
δαμῶς ὑπάρξεως ἔρημος, οὕτως οὐδὲ δυνάµεως quote 
χῆς. El δὲ ταύτης ἁμοιρεῖ, xal τῆς ὑπάρξεως ἆμοι- 
ρήσειεν ἄν- Τὸ γὰρ ἀδύναμον, ὡς ἁδρανὲς πάντη 


µόνον ἐστὶ τὸ μὴ ὃν. Πᾶν γὰρ eU τι τῶν ὄντων, σὺ» ϱ 


στατικὴν ἔχει διαφορὰν, τὴν ἔμφυτον xlynatw τῷ 
γένει συμπαραλαμθανομένην, χαὶ ποιοῦσαν τοῦ ὑπο- 
χειμένου τὸν ὁρισμὸν, 5v οὗ ὅτι ἐστὶ xal τί ἐστι 
χυρίως γνωρίψεται, πρός τε τὰ ὁμοειδῃ τὸ ἁπαράλ- 
λακτον ἔχον, χαὶ τὸ διάφορον αὖθις πρὸς τὰ ἔτε- 
ροειδή’ xal εἰ τοῦτο, πῶς δυνατὸν φυσικῇ δυνάμει 
ἁμοιροῦντα χατὰ σάρχα, τὸν ἐνανθρωπήσαντα Λό- 
γον ἄνθρωπον τέλειον, ἡ ὅλως ἄνθρωπον χρηµατί» 
ζειν. Οὐ γὰρ δίχα φυσικής ἑνεργείας ὁ ἄνθρωπος, 
ὥσπερ οὐδ' ἄλλη φύσις τῆς οἰχείας xal οὐσιώδους. 
Ἡ γὰρ ἕλλειψις ταύτης, ἡ οὐδὲ φύσιν εἶναι ποιεῖ 
τὴν φύσιν, τὰς πάσας ἀλλήλαις ταυτὸν, xal ἀντὶ 
πάντων µίαν, «fj ἀπολείφει τῆς συνιστώσης συµ- 
φυρείσας δι’ ὅλου συγχυθείσας. El γὰρ οὐκ ἀνέργη- 
τον λέχουσι τὸ xa0' ἡμᾶς τὸν Λόγον, δῆλον ὡς ἕἔμ- 
qutoy xal ἀνθρωπίνην ἑνέργειαν ἔχοντα τοῦτόν φα- 
σι. Πῶς γὰρ ἂν ἄλλως; OO γὰρ ἑνεργεῖν δυνατὸν 
φυσιχῖς ἑνεργείας χωρίς ὥσπέρ οὐδὲ ὑπάρχειν, 
οὐσίας δίχα xaX φύσεως. ᾽λλλ' οὐδὲ µίαν µόνον, 
ἄν περ T) τὴν φύσιν διπλοῦς, τὴν ἔμφυτον ἔχειν 
ἑνέργειαν τὸν ἐνεργοῦντα, πᾶσα ἀνάγχη ' ἐπεὶ καὶ 


D 


Nam sicut naturis non. exsisteutibus prorsus etiam 
necesse est aboleri quod ex eis est (personam 
scilicel compositam), sic quoque cum uon exs ent 


naturales operationes, nec ulla alia omnino futura * 
est, Neque hoc dico, quasi aliam ex naturalibdaz - ^... ^ 
couflandam operationem velim, Eorum enim que..^ ^ — 
sunt in subjecto, nulla est compositio; quód sci- " 

licet non ipsa vere omnino. ae per se exsistant,.- 


sed debile quidpiam vanuinque exhibeant. Quocir- 
ca si qux vere sunt per naturam esse inficiantur,- 
qui fiaL ut quod nusquam aliquid est, 1d vero 
reipsa exsistentiz compos exsistat? Quis enim est. 
qui personalem operationem dicat, ^$ut ufde lioc 


el a quo acceptum proferant ? Sin autem forte | 
istud asserunt, personamque ad quam refertur, 


fatentur compositam ; contrariorum scilicet ct eo- 
rum qua: opposita sint capacem ; nempe, mortalemet 
immortalem, oculis conspicuam et inaspectabilem, 
circumscriptam et incircumscriptam, carentem prin- 
cipio et qua principio subsit; istud merito erit ct 
operatio. Quo vero alio modo, quam secunduin 
habitum et privationem? Ac partim quidem, ut 


quai exsistat, patietur; parlim vero, ut quz ipsa . 


non exsistat, diminute et quasi umbra substabit. 
Qui autem fiat, ut tali preditus operatione, se- 
eundum idem, et non aliud atque aliud (quando 
nec ipsa) talia patiatur ? Operantem enim sue 
coaptari eperationi, hancque illi congeneam ac 
affinem esse, prorsus necesse est. Ecquonam modo 
Deus, qui ron natura, sed illius habitu sit? Quove 
modo homo, qui privatione, et non substantia 
vere istud exsistit? Quaenam vero natura ipsa 
iners, aut quz naturali deficiatur operatione ? Uti 
enim nusquam exsistentia vacat ac substantia, 
3ic neque naturali caret operatione. Sin autem 
hujus expers est, utique etiam illius expers fu- 
cura est. Quod enim vi ac facultate caret, ut 
prorsus imbecille atque obscurum, unum nihil 
est. Si quid enim demum in rebus est, constituen- 
tein. sui ac insignientem differentiam habet (naturze 
scilicel insitum motum) qua, una cum genere 
assumpta, subjecti delinitio struatur subjectumque 
esse ac quidnam illud sit, manifestetur ; ejusmodi 
scilicet, ut cum eis qua ejusdem generis sunt, 
nulla dissimilitudine abhorrens, conveniat, ac rur- 
sus ab eis, quie diversi generis sunt, differat. Ac 


si ita est, qui omnino fiat, ut naturalis expers - 


operationis (quod ad carnem attinet), Verbum liomo 
factum, ipsum homo perfectus, aut prorsus homo 
exsistat? Non enim est lomo, qui naturali ope- 


ratione deficiatur, uti nec alia quxvis natura, quz propria ac essentiali careat facultate. Quod euim 
hsec desit, aut. id prostat, ut ne quidem natura sit, aut ut naturz omnes inter se idem sint, unaque vice 
omnium habeatur, iis prorsus commistis atque confusis, per ejus vis absentiam ac facultatis, que cou- 


stituit atque insignit. Si enim non iners 


expersque operationis, ea 


ratione quia est. homo, 


Verbum dicunt, palam insitam ac naturalem operationem illi asciibunt, Quo enim alio modo in- 
telligatur? Ut enim aliquid operetur non naturali fultum operatione, baud unquam fiat, uti neque ut 
absque essentia et natura exsistat. Sed nec unam solum operationem uaturalem habeat, qui operatur, 
prorsus necesse est, siquideuj ipse duplicis. natura exsistat. 


- 


1 


. identitateuf alque unitatem, partium suarum unione B 





1135 


EUTIYMII ZIGABENI T 


11:6 


Mitto dicere, nec Christi compositam persu- 4 Καὶ πορῷ λέγειν, ὡς οὐδὲ Sxoptov χυρίως τὸ χατὰ 


uam individuum proprie esse. Non enim relatio- 
nem habet, ea ratione quod ex generalissimo 
genere per genera subalterna in specialissimam 
2 eciam dividatur, suumque in ea processum 
: [s.A tne id cause est, cur, sapientissi- 
Grillo - auctore, nomen Christus defini- 


mo 

opis-*im müiue habeat. Neque enim spe- 
Ekies A que de multis numero distinctis pre- 
^ aicétuf, neque vero essentiam cujusquam significat. 
^Neque enim individuum est, quod ad speciem aut 
genus reducatur, vel secundum — essentiam ab eis 
. tircumscribatur; sed persona composita, naturalem 


Ἐχιρόπιότυ isionem, ad summam in seipsa 





Vahens. - . 


Ejusdem in illa verba, « Pater, si fieri potest, trans- 
eat a me calix iste.» 

Si illud : Pater, si fieri polest, transeat. a me 
calix *, pavoris vim habens, sic hominis existi- 
mas, ut Servatoris esse nou putes, quod ejus Υσ- 
luntas Deo nou adversetur, quoniam ex Deo sit 


^, . lota, sed liominis meri, quales nos sumus, qui Deo 
^7 1η multis resistit, adversatur, ut. divus ait Grego- 


rius, reliqua illa precationis pars : Non quod ego 
volo, sed tua voluntas valeat *, formidinis an vir- 
tutis, summa conjunctionis an dissensionis vim 
habere videtur tibi ? Nemo profecto, qui sauus 
sit, ea verba timori et repugnantize tribuet, sed 
conjunctioni potius perfecte et consensioni. 


Quod si conjunetionis est perfect: atque consen- 
sionis, ex quonam suscipit? ex homine, quales nos 
sumus, aut ex homine, qui secundum Servatorein 
intelligitur ? At si ex homine simplici, quales uos 
sumus, falsus eat sermo praeceptoris, quem  dixi- 
mus, cum divinam omnino voluntatem non sequa- 
tur, sed ei plerumque repuguet. Nam si sequitur, 
non repugnat, sin repugnat, non sequitur. Alterum 
enim ab altero ut a contrario tollitur et aufertur. 
Quod si liomini, non quales nos sumus, mero et 
simplici, sed ut Servatori tribuis verba illa : Non 
quod ego volo, sed (ua voluntas valeat, summam 
bumana volantaiia eum divina ipsius voluntate pa- 
terna. cousensiouem contiteris, eL duas voluuiutes, 
duasque actiones naturales duplicezi nabentis na- 
turam coustituis, cum tamen earum neutra alteri 
adversetur, licet naturalem in omnibus differen- 
tiam habuerit eorum, ex quibus, et in quibus et 
quz erat ipse secundum naturam, Át si rationibus 
his victus eo profugeris, ut dicas, neque hominis 
puri, quales nos sumus, neque liominis ut Sezva- 
toris esse 64 verba : Non quod ego volo, sed per 
negationem ad Uuigeuiti principio carentem divi- 
nitatem referri, quoJ prxter Patrem Ipse proprie 
aliquid velle non possit : ergo et quod noluit, id est, 
calicis deprecatio, ad iysam principio carentem 
divinitatem ne.essario referetur. Nam si negatig- 


. οι, axv1, $9. ? Ibid, 


Χριστὸν αύνθετον λέγεται πρόσωπον. Οὐ γὰρ 
σχέσιν ἔχει 3 πρὸς τὴν ἐκ τοῦ γενικω-άτου γέ- 
νους διὰ τῶν ὑπάλληλα καθιεµένην Τγενῶν πρὸς 
ϱ) εἰδιχώτατον εἶδος διαϊμεσιν, xol ἓν αὐτῷ τὴν 
οἰχείαν πρὀοδον περιγρἀφρυααν. "Όθεν διὰ τοῦτο, 
χατὰ τὸν σοφώτατον Κύρ.λλον, τὸ Χριστὸς ὄνομα, 
οὔτε ὅρου δύναμιν ἔχει οὐδὲ γὰρ εἶδός ἐστι πολ- 
λῶν ἁριθμῷ διαφερόντων χατηγορούμενον, οὔτς 
μὴν τήν τινὸς οὐσίαν δηλοῖ. Οὐδὲ γὰρ ἄτομόν ἔστ:, 
πρὸς εἶδος ἡ Υένος ἀναγόμενον, ἢ κατ οὐσίαν ὑπὸ 
τούτων περιγραφόμενον ἀλλ ὑπύστασις σύνθετος, 
τὴν φυσιχὴν τῶν ἄχρων διαἰρεσιν kv. ἑαυτῇ xas' 
&xpov ταυτίζουσα, καὶ εἰς Bv ἄγουσα τῇ τῶν οἰχείων 
ἑνώσει μερῶν. 


Tov αὐτοῦ ἐκ του εἰς τὸ, « Πάτερ, εἰ Óvratór, 
παρε.1θέτω dz' ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο. » 

El τὸ, Πάτερ, εἰ Óvratór, παρε.2θέζω dx^ ἐμοῦ 
τὸ ποτήριο», συστολῆς ἔμφασιν ἔχον τοῦ ἀνθρώπου 
λαμθάνεις, οὐ τοῦ κατὰ τὸν Σωτῆρα νοουμµένον * τὸ 
γὰρ ἐχείνου θέλειν οὐδὲ ὑπεναντίον Θεῷ, θεωθὲν 
ὅλον, ἀλλὰ τοῦ καθ’ ἡμᾶς ὡς οὗ πάντως ἑπομένου 
τῷ θείῳ, ἀλλ᾽ ἀντιπίπτοντος ὡς τὰ πολλὰ, xal áv- 
τιπαλαίοντος, ᾗ Φῆσιν ὁ θεῖος Γρηγόριος, τὸ ἑξίς 
τῆς εὐχῖς, Ίγουν τὸ Οὺχ ὃ ἐγὼ θέλω, à.1Aà τὸ σὸν 
ἱσχυέτω 0&4npa, τί σοι δοχεῖ, συστολῆς ὑπάρχειν, 
)) ἀνδρίας ; συννεύσεως ἄχρας, 7| διαστάσεως ; ᾽Αλλ’ 
ὅτι μὲν οὐχ ἀντιπτώσεως, οὔτε δειλίας, συμφνῖας 


C δὲ μᾶλλον ἐντελοῦς xal συννεύσεως, οὐδεὶς ἀντερεῖ 


τῶν νοῦν ἑχόντων. 

Καὶ εἰ συμφυῖας ἐντελοῦς xal συννεύσεως, ix 
τίνος ταύτην προσδέχῃ, τοῦ καθ) ἡμᾶς, f| τοῦ χατὰ 
τὸν Σωτῆρα νοουµένου ἀνθρώπου, Αλλ' εἰ μὲν τοῦ 
xa0' ἡμᾶς, ἡμάρτηται περὶ αὑτοῦ διαγορεύων ὁ τεῦ 
ῥηθέντος διδασκάλου λόγος, ὡς οὗ πάντως ἐπομένου 
τῷ θείῳ Βελήµατι, ἁλλ᾽ ἀντιπίπτοντος ὡς τὰ πολλὰ, 
xal ἀντιπαλαίοντος. El γὰρ ἔπεται, οὖχ ἀντιπίπτει, 
καὶ εἰ ἀντιπίπτει, οὐχ ἔπεται. θατέρῳ γὰρ θάτερον 
ὡς ἀντιχείμενον ἀναιρεῖται χαὶ ὑπεξίσταται» εἰ δὲ 
μὴ τοῦ καθ ἡμᾶς, ἀλλὰ τοῦ κατὰ τὸν Σωτῖρα vosv- 
µένου ἀνθρώπου λαμθάνεις τὺ, Οὐχ ὃ ἐγὼ θέλω, 
d.A4à τὸ σὲν ἱσχυέτω θέΊημα, τὴν ἄχραν τοῦ ἀν- 
θρωπικοῦ πρὸς τὸ θεῖον αὐτοῦ θέληµα xat πατριχὸν 
ὠμολόγῆσας σύννευσιν, καὶ δύο τοῦ διπλοῦ τὴν φύ- 
σιν τάς τε θελῆσε:ς xal ἑνεργείας κατὰ φύσιν οἴσας 
παρέστησας àv οὐδετέρᾳ «fjv οἰανοῦν ἑναντίωσιν 
ἔχοντος, εἰ καὶ τὴν φυσιχὴν ἐν πᾶτιν εἶχε διαφορὰν 
τῶν ἐξ ὧν, ἐν al; τε χαὶ ἅπερ ἣν ὁ αὐτὸς χατὰ 
φύσιν. El ὃδ τούτοις ἐξειργόμενος τοῖς λογισμοϊῖς ἐπὶ 
τὸ λέγειν προάγχεις µήτε τοῦ χαθ) ἡμᾶς, µήτε τοῦ 
χατὰ τὸν Σωτῆρα νοουµένου ἀνθρώπον τυγχάνειν τὸ, 
Οὐχ ὃ ἐγὼ θέλω, ἀλλ ἀρνητικῶς ἐπὶ τῆς του Μονο- 
γενοῦς ἀνάρχον θεότητος φέρεσθα!: τοῦ τι θέλειν αἎ- 
τὸν ἰδίω; παρὰ τὸν Πατέρα διεῖργον * οὐχοῦν xal τὸ 
θεληθὲν ὅπερ ἐστὶν fj τοῦ ποτηρίου παραίτπσις ἐπὶ 
αὑτῆς ἀνάγχη φέρειν τῆς ávapyou θεότητος. El γὰρ 
καὶ τοῦ τι θέ]ειν ἰδίως ἀναίρξσιν qo ἔχειν τὴν 


11357 


PANOPLTA DOGMATICA, — TIT. XXI. 


1138 


Épn tw, ἁλλ᾽ οὐ καὶ τοῦ θεληθέντος ἁποσχευὴν ' οὗ À nem eam habere vim dicis, ut tollat, ne aliquid pro- 


Y&p tT ἀμροῖν τίθεσθαι τὴν ἄρνησιν δυνατὸν, xat 
τοῦ zt θέλειν ἰδίως τὸν Μονογενῆη παρὰ τὸν Πατέρα, 
χαὶ τοῦ θεληθέντος. 


El δὲ μὴ δυνατὸν ἐπ᾽ ἀμφοῖν τιθέναι τὴν ἄρνησιν, 
δῆλον, ὡς εἰ ταύτην ἐπὶ τό τι θέλειν ἰδίω: ἄχεις, 
ἵνα τὴν τοῦ κοινοῦ ποιῄσῃς θέσιν θελήµατος, οὐκ 
ἀναιρήσεις τὸ θεληθὲν, Ίγουν vh» τοῦ ποτηρίὀυ 
παραΐτησιν, ἀλλὰ κατ’. αὐτῆς ἑποίσεις τῆς ἀνάρχου 
θεότητος, ἓρ) fl» ἀρνητικῶς καὶ τὸ θέλειν ἀνήγα- 
16$. Ei δὲ τοῦτο χὰἂν ἐννοεῖν ἀπευχτὸν, ἄρα γε σαφῶ; 
ἐνταῦθα ἡ ἄρνησις, ἤγουν, τὸ «O5 ὃ ἐγὼ θέλω, »πάντη 
thv ἑνχντίωσιν ἀποσκευαζομένη, τὴν τοῦ ἀνθρωπι- 
κοῦ τοῦ ΣωτΏρος πρὸς τὸ θεῖον αὐτοῦ θέλημα xal 
πατριχὸ»ν συμφυῖαν παρἰστησι», à; ὅλην ὅλου τὴν 
φύσιν οὑσιωθέντος τοῦ Λόγου, χαὶ ὅλην τῇ οὐσιώσει 
θεώσαντος. "0θεν ὡς δ.' ἡμᾶς καθ) ἡμᾶς γεγονὼς 
ἔλεγεν ἀνθρωποπρεπῶς πρὸς τὸν 8sby xat Πατέρα, 
ΜΗ τὸ ἐμὸν, ἀ.1.1ὰ τὸ σὸν Ισχυσάτω 0θέ.ημα, ἅτε 
θέλησι» χαὶ ὡς ἄνθρωπος ἔχων. 

Tov avtov ἐκ τῆς πρὸς Πύῤῥον τὸν πατριάρχη» 
Κωγσταγτινουπό.Ίεως δια.έξεως. 

G:b; φύσει χαὶ ἄνθρωπος ὑπάρχων ὁ Χριστὸς, 
ὧς θεὸς xai ἄνθρωπος ὁ αὐτὸς ἤθελεν, ἢ i; Χρι- 
στὸς póvov; Αλλ) εἰ μὲν προηγουμένως ὡς θεὺς 
xai ἄνθρωπος Ίθελεν ὁ Χριστὸς, δηλονότι δυϊκῶς, 
καὶ o) μοναδ.κῶς, el; ὢν ὁ αὐτὸς, Ίθελεν. El 
γὰρ οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν ὁ Χριστὸς παρὰ τὰς αὐ- 


τοῦ φύσεις͵ ἐξ ὧν, xal ἓν alg ὑπάρχει' προδήλως, ὡς C 


χαταλλίλως ταῖς ἑαυτοῦ φύσεσιν' ἤγουν, ὡς ἑχάστη 
P εἷς ὢν καὶ ὁ αὐτὸς, ἠθελέ τε xal ἑνήρχει * 

x: οὐδετέρα αὐτῶν ἀθέλητός ἐστιν, f] ἀνενέργητος. 
" δὲ χαταλλήλως ταῖς ἑαυτοῦ φύσεσιν ὁ ΧἈριστὸς, 
ἔγουν, ὡς ἑχάστη πέφυχεν, Ἠθελέν τε xal ἑνήργει * 
Σύο δὲ αὐτοῦ αἱ φύσεις ' δύο αὐτοῦ πάντως xal τὰ 
φυσικὰ θελήµατα ' xal αἱ τούτων ἱσάριθμοι, xal 
οὐσιώδεις ἑνέργειαι. Ὥσπερ γὰρ ὁ τῶν του αὐτοῦ 
καὶ Ἑνὸς Χριστοῦ φύσεων ἀριθμὸς, εὐσεθῶς νοού- 
µενός τε xal λεγόμενος, οὐ διαιρεῖ τὸν Χριστὸν, 
ἀλλὰ σωζομένην κάν τῇ ἑνώσει παρίστησι τῶν φύ- 
σεων τὴν διαφοράν * οὕτω χαὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν οὐσιω- 
δῶς προσόντων ταῖς αὐτοῦ φύσεσι θελημάτὼν xal 
ἐνεργειῶν * xav! ἄμφω γὰρ, ὡς εἴρηται, τὰς αὐτοῦ 
φύσεις θελητικὰς ἣν ὁ αὐτὸς xal ἑνεργητιχὸς τῆς 
ἡμῶν σωτηρίας * οὐ διαἰρεσιν εἰσάγει ^ uif) γένοιτο' 
ἀλλὰ τὴν αὐτῶν δηλοῖ xal µόνον, χἀν τῇ ἑνώσει 
φυλαχὴν χαὶ σωτηρίαν. 
divisionem non inducit. Absit hoc! sed ipsas etiam 
luines esse. 

'Ex τῆς αὐτῆς δια λέξεως, ὅτι οὐχ. ὡς ἔ.1εγεν à 

Πύῤῥος, γεύμαει τοῦ ἐγωθέντος Λόγου ἡ σὰρξ 


ἐχιγείτο. 

Διαιρεῖς τὸν Χριστὸν, οὕτω λέγων. Νεύματι γὰρ 
αὐτοῦ ἐκινεῖτο χαὶ Μωῦσῆς, καὶ A26:5, xal ὅσοι τῆς 
θιίας ἑνεργείας χωρητιχοὶ, τῇ ἀποθέσει τῶν ἀνθρω- 
πίνων xal σαρκιχῶν ἰδιωμάτων Ὑεγόνασιν. 
ημεῖς δὲ τοῖς ἁγίοις Πατράσιν, ὡς ἐν ἅπασι, xáv 
τούτῳ ἑπόμενοι, φαμὲν, ὄτιπερ αὐτὸς ὁ τῶν ὅλων 


 adimat repugnantiam, et Servatoris 


prie velit, non autem ut auferat id quod vult : neque . 

enim in utroque poni negatio potest, ut tollat : ne ^ 
aliquid velit Unigenitus proprie prater i-a et 
auferat id quod vult. ox Rá 

Quod si iu utroque poni non potest, ergpléiui οἳ 

5i eam in co constituis, ne aliquid siroprie velit, 3 
voluntatem facias communis vóluntatis, te db abla- 

turum id quod vult, nempe calicis deprecationem, eed 

relaturum illam ad principio carentem divinitatem, ad 

quam per negationem οἱ ipsum velle retulisti. Quod sí 

ia est, quamvis vel cogitatio id nis , eL hic. plarie 






erit negatio : nempe, Non quod ego αι prorsus 
m divina ip- 
sius el paterna voluntate conseüsiouem constituat, ' 
cum totum Verbum naturam suam efficiat, atque 
ita totam illam divinam reddat. Itaque cuin. pro- 
pier nos factum esset homo, ratione homiui con- 
gruente dicebat ad Deum et Patrem : Non quod. ego 
volo, sed tua voluntas valeat, tanquam quatenus 
homo voluntatem haberet. 
Ejusdem ex disputatione habita cum. Pyrrho patrl-. . 
archa Constaniinopolitano. T 

Cum Christus Deus natura et homo es- 
set, ut Deus et homo idem volebat, an ut Chri- 
stus solummodo ? Ac si quidem Christus principa- 
liter ut Deus et homo volebat, utique duplici ra- 
tione, non una el singulari, unus ipse idemque 
volebat. Siquidem enim Christus nihil est preter 
suas naturas, ex quibus, et in quibus exsistentiam 
habet ; perspicuum est, qui unus et ipse esset, pro 
eo ac decebat suas naturas , id est, ut cuique com- 
paratum erat, tum voluisse, tum operatum esse. 
Neutra quippe earum voluntatis est, aut operalio- 
nis expers. Quod si Christus pro eo ac decebat suas 
naturas (ut scilicet cuique comparatum erat), et 
volebat οἱ operabatur; erat vero ejus duplex na- 
tura ; omnino etiam duplex erat ipsius naturalis 
voluntas, parique his numero essentiales quoque 
operationes. Quemadmodum enim unius ejusdem- 
que Christi naturatum numerus, si modo pie tum 
intelligatur , tum dicatur, Christum non dividit, 
sed incolumem, etiam in unione naturarum di- 
stinctionem ostendit : sic et numerus com- 
petentium essentialiter ejus naturis voluntatum 
atque operationum (secundum ambas enim, uti 
diclum est, suas naturas, idem ipse volendi facul- 
tate praeditus erat, ac operandi nostram salutem) 


in unione, idque solum, servari ostendit et inco- 


Ex eaaem disputatione. Carnem non, ut Pyrrhus di- 
cebat, nulu Verbi conjuncti moteri. 


Dividis Christum, cum sic loqueris. Nam ct 
Moyses ejus nutu movebatur, et David. et quot- 
quot humanis [terrenis] et carnalibus abjectis pro- 
prietatibus, apti fuerynt ut caperent divinum affla- 
tum. Nos autem, qui sicut in omnibus, in hoc quo- 
que divinos Patres sequimur, dicimus, Quod idem 


^* 


"A ^y 


1, 


.. 


1199 EUTHYMII 


ZIGABENI 114) 


universorum Deus immutabiliter homo factus, non Α θεὺς, ἀτρέπτως γενόμενος ἄνθρωπος, οὗ µόνον ὡς 


solum ut Deus idem, ex sux deitatis ratione vole- 
bat, verum ctiam idem ut decebat suam humanita- 
tem.'.Sj enim qua ex non entibus facta sunt, ejus 


" : quod ;, non quod non est, ac nihilum est, vim 
...elinendi atque tuendi insitam habent : ejusque 


nátura proprism est, ut ea prosequantur quz 
tuendo sunt ac incolumitatem przstant, fugiantque 
ea, quz ad interitum spectant; igitur etiam quod 
omni essentia superius Verbum, humana ratione 
essentiam induit, etiam ejus quod est 50 huma- 
nitatis retinegdi atque tuendi vi preditus fuit; cu- 
jus prosequEMdi ac fuge motum, voluntatis nutu 


per operationem ostendit : prosequendi quidem 
"metum, eo usque naturalibus utendo omnique re- 


prehensione carentibus, ut et infideles Deum esse 
non crederent : fuge autem motum tempore pas- 
sionis, cum se sponte metu mortis contraxil : Quid 
ieitur absoni fecit Dei Ecclesia, quod cum ipsius 
humanitate et natura creata, ipsi quoque qua creata 
est ab eo insertas, nullo defectu, rationes confite- 
tur, sine quibus nec ut natura sit, fleri potest? 
| Ex eadem. 

SI ea tantum confiteri oportet, quxea synodis 
dicta sunt, nec una Dei Verbi natura incarnata 
dicenda sit, quze omnem mysterii pietatem eom- 
plectitur, cum nullo synodi decreto edita sit. Quin- 
imo sic quoque cum naturis earumque proprieta- 
tibus, etiam voluntates confiteri necesse habebitis. 
Si enim qui naturaliter Christi naturis compe- 
tunt, hzc earum proprietates esse dicilis ; natura 
vero utrique ejus nature insitum est velle; igitur 


nccesse vobis erit cum aliis naturalibus proprieta- : 


tibus, cum naturis confiteri pariter voluntates. 


Przterea, si synodi propter vocem unius Apoli- 
narium et Árium anathematizaverunt (cum uterque 
eorum hac voce ad hsresim suam statuendam 
abuteretur : Apolinarius quidem, ut carnem ejus- 
dem substantie cum Verbo ostenderet ; Árius vero 
ut Filium aPatre diverss substantix introduceret), 
quomodo possumus nos pii esse, qui voces hszre- 
ticis contrarias non contiteamur? Porro quinta 
synodus, ut omnia missa faciam, cum ad verbum 
jia sanxit, Amplecti se omnia sanctorum Athanasii, 
Pcsilii, utriusque Gregorii, ac quorumdam aliorum, 


(i adjectione vocis egregiorum doctorum, libros 


ac lucubrationes, in quibus et duz site sunt vo- 
luntates. 
Ex eadem. 

In saeris Evangeliis dietum est : /n crastinum vo- 
luit Jesus. ingredi in Galileam: palam est, vo- 
luisse ingredi, qua ratione non erat ibi. Non 
erat autem humanitate : nam deitate nusquara 


abest. Igitur ut homo, non ut Deus, intrare voluit 
ac proficisci. 


! Joan. 1, 43, 


θεὸς ὁ αὐτὸς χαταλλήλως τῇ αὐτοῦ θεότητι Ίθελεν, 
ἀλλὰ καὶ ὡς ἄνθρωπος ὁ αὐτὸς χαταλλήλως τῇ αὗτο» 
ἀνθρωπότητι. El γὰο ἐς οὐκ ὄντων τὰ ὄντα γενόμε- 
να, χαὶ τοῦ ὄντος, οὐ τοῦ μὴ ὄντος ἔχουσι ἀνθεχτιχὴν 
δύναμιν * ταύτης δὲ κατὰ φύσιν ἴδιον dj πρὸς τὰ συ- 
στατικἁ 5" ὁρμῆ, xxl πρὸς τὰ φθαρτιχκὰ ἀφορμή 
ἄρα xaX 6 ὑπερούσιος Λόγος, ἀνθρωπιχῶς οὐπιωθεὶς, 
ἔσχε χαὶ τοῦ ὄντος τῆς αὐτοῦ ἀνθρωπότητος τὴν ἀν- 
θεκτικὴν δύναμιν " ἧς τὴν ὁρμὴν χαὶ ἀφορμὴν θέλων 
δι) ἑνεργείας ἔδειξε * τὴν μὲν ὁρμὴν tv τῷ τοῖς φυσι- 
xolg xai ἁδιαθλήτοις τοσοῦτον χρήσασθαι, ὡς xat μὴ 
Θεὸν τοῖς ἀπίστοις υοµίζεσθαι ' τὴν δὲ ἁρορμὴν iv 
τῷ καιρῷ τοῦ πάβους, ἐχουσίως τὴν πρὸς τὸν θάνα- 
τον συστολὴν ποιῄσασθαι. Τί οὖν τῶν ἁτόπων ἡ τοῦ 


E θεοῦ πέπραχεν Ἐκχλησία, μετὰ τῆς ἀνθρωπίντς 


αὑτοῦ xal κτιστῆς φύσεως, xal τους δημιουργικῶς 
᾽αὐτῃ παρ) αὐτοῦ ἐντεθέντας ἐν αὐτῷ ἀνελλιπῶς 
ὁμοληγοῦσα λόγους, ὧν καὶ ἄνευ εἶναι την φύσιν 
ἀδύνατον ; 


Ἐκ τῆς αὐτῆς. 

El τὰ συνοδικῶς καὶ µόνον εἰρημένα χρὴ ὁμο- 
λογεῖν, οὔτε τὴν pav τοῦ θεοῦ Λόγου φύσιν 
σεσαρχωμµένην, περιεχτιχὴν πάσης τῆς τοῦ µνστη- 
ρίου οὖσαν εὐσεδείας, χρῆ 5" λέγειν, συνοδιχῶς οὗχ 
ἐχπεφωνημένην. Πλὴν ὅτι χαὶ οὕτω ταῖς φύσεσι χαὶ 
τοῖς αὐτῶν ἱδιώμασι xaX τὰ θελήματα συνομολογχεῖν 

C βιασθήσεσθε. El yàp τὰ φυσιχῶς προσόντα ταῖς 
φύσεσι τοῦ Χριστοῦ, ἰδιώματα αὑτῶν εἶναι λέγετε, 
φυσιχῶς δὲ ἑκατέρᾳ αὐτοῦ φύσει τὸ θέλειν ἐμπέφυ- 
xev, ἄρα μετὰ τῶν ἄλλων φυσιχῶν ἰδιωμάτων, xat 
τὰ θελήμµατα ταῖς φύσεσι συνομολοχεῖν &vayxa- 
σθήσεσθε, ' 
"λλλως τε δὲ, cl αἱ σύνοδοι ἐπὶ τῇ τοῦ ἑνὸς θελἠ- 
µατος φωνῇ xal ᾽Απολινάριον xal ᾿Αρειον ἀνεθεμά- 
τισαν, ἑχατέρου αὐτῶν ταύτῃ πρὸς σύστασιν τῆς 
ἰδίας αἱρέσεως ἁποχρησαμένου ' τοῦ μὲν, ὁμορύσιον 
«ip Λόγῳ διὰ τούτου τὴν σάρχα βουλομένου δεῖξαι᾽ 
τοῦ δὲ, ἑτεροούσιον τὸν Yiby πρὸς τὸν Πατέρα εἰα- 
αγαχεῖν ἀγωνιξωμένου, πῶς εὐσεθεῖν ἡμᾶς δυνατὸν, 
τὰς ἑναντίας τοῖς αἱρετιχοῖς φωνὰς οὐχ ὁμολογοῦν- 
τας» Ἡ δὲ πέµπτη σύνοδος, ἵνα πάντα παραλίπυ, 
D βεασπίσασα αὐτολεξεὶ, Πάντα τὰ τῶν ἁγίω, ᾿Αὐα- 
vacílov, καὶ Βασιλείου, καὶ Γρηγορίων, χαὶ ἄλλων 
τινῶν προσδιωρισµένως ἑγκρίτων [ἐχχρίτων] διδα. 
σκά Ίων συγτἆγµατα, ἓν οις χαὶ τὰ δύο ἔγχεινται 
θελήµατα, δέχεσθαι. 
'Ex τῆς αὐτῆς. 

Ἐν τοῖς ἁγίοις Εὐαγγελίοις εἴρηται «περὶ τοῦ 
Κυρίου, ὃτι Τῃ ἑπαύριον ἠθέλησεν à Ἰησοῦς elc- 
εθεῖν slc τὴν Γα.ὶιλαίαν πρὀδτλον δὲ, ὅτι 
καθ; ὃ οὐχ ἦν ἐχεῖ, Ἰθέλησεν εἰσελθεῖν οὐχ ἓν δὲ 
ἀνθρωπότητι΄ θεότητι γὰρ οὐδενὸς ἄπεστιν. "Apa 
οὖν καθ’ à ἄνθρωπος, χαὶ οὐ καθ) ὃ Geb; 1θέλησεν 
εἰσελθεῖν. xal θελητιχὸς ἣν χαθ᾽ ὃ ἄνθρωπος. 


1111. 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XXI. 


lix 


Kal ἀλλαχου πάλιν θέ.ω, ἵνα ὅπου εἰμὶ ἐγὼ, A — Alio item loco : Volo, ut ubi ego sum, et illi siut *, 


καὶ αὐτοὶ ὧσιν. El καθ) 6 8:6; ὁ Χριστὸς ὑπὲρ τὸ 
| ποὺ ἐστίν * οὗ γὰρ ἐν τόπῳφ χαθ᾽ ὃ θεός ὑπὲρ δὲ τὸ 
ποῦ ἀδύνατον τὴν κτιστὴν φύσιν ὑπάρχειν' ἄρα xab' 
ὃ ἄνθρωπος θέλει, ἵνα ὅπου ἐστὶ xal αὐτοὶ Gov xal 
θελητιχὸς fiv ὁ αὑτὸς χαθ᾽ ὃ ἄνθρωπος. 


Καὶ ἀλλαχοῦ πάλιν Καὶ ἐ.θὼν εἰς τόπον, εἶπε' 
Διφῶ. Καὶ ἔδωκαν αὐτῷ οἶνον μετὰ χολῆς µε- 
puirpévor: καὶ γευσάµενος, οὐκ fjüeAs πιεῖν. Κατὰ 
ποῖον αὐτοῦ µέρος διφῆσαι αὐτὸν λέγεται; El μὲν 
χατὰ τὴν θεότητα, ἐμπαθὴς ἔσται ἡ θεότης αὐτοῦ, 
πόσεως παρὰ φύσιν ἐφιεμένη. El δὲ χατὰ τὴν áàv- 
θρωπότητα , ἄρα xa0' ὃ ἑδίψφησε, χατ ἐχεῖνο χαὶ τὸ 
ἀχατάλληλον τῇ φύσει οὐχ Ἠθέλησε πιεῖν * καὶ θελη- 
τιχὸς ἣν ὁ αὐτὸς xal xa0' ὃ ἄνθρωπος. 


Καὶ ἀλλαχοῦ φησι’ Kal περιεπατει ὁ ᾿Ιησοῦς 
ἐν τῇ Γα.ιλαίᾳ οὗ γὰρ ᾖθεῖεν ἐν τῇ Ἱουδαίᾳ 
περιπατεῖν, ὅτι ἐζήτουν αὐτὸν οἱ ᾿Ιουδαῖοι ἀπο- 
κτεῖναι. El τῖς σαρχὸς φύσει ὁ περίπατος, ἀλλ᾽ οὐ 
τῆς χαθ’ ὑπόστασιν ἠνωμένης «zT θεότητος, ἄρα 
x&0' à ἄνθρωπος ὁ αὐτὸς Ev τῇ Γαλιλαίᾳ περιπατῶν, 
οὐχ ἤθελεν ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ περιπατεῖν' χαὶ θελητι- 
χὺς ὃ αὐτὸς xal xa0' à ἄνθρωπος. 


Καὶ ἑτέρωθι πάλιν Κάχεῖθεν ἐξε.]θόντες, παρ- C 


επορεύοντο διὰ τῆς l'aAiAalac: καὶ οὐκ ᾖθεεν, 
ἵνα τις ΥΥῷ. Ὡμολόγηται παρὰ πάντων f) πόρευσις 
φύσει τῆς ἀνθρωπότητος, ὡς εἴρηται, εἶναι τοῦ Κυ- 
ρίου, ἀλλ᾽ οὗ τῆς αὐτοῦ θεότητος, εἰ δὲ xa0' ὃ ἄν- 
θρωπος, ἀἁλλ᾽ οὐ χαθ᾽ ὃ θεὸς φύσει, προσῆν αὐτῷ ἡ 
πόρευσις' ἄρα xal xa0' 6 ἄνθρωπος παραπορενόµε- 
vos μετὰ τῶν μαθητῶν, οὐχ θελεν ἵνα τις γνῷ * xat 
θελητ’χὸς ἣν ὁ αὐτὸς xaX καθ᾽ ὃ ἄνθρωπος. 

Καὶ ἑτέρωθι πάλιν’ Κάχεῖθεν ἀναστὰς dznA0sv 
εἰς τὰ ὅρια Τύρου καὶ Σιδῶνος. Καὶ εἰσε.1θὼν εἰς 
οἰκίαν, οὐδένα ἤθεΊε γγῶναι xal οὐχ ἠδυνήθη 
Ja0sir. El xa0' à θεὸς ὁ Χριστὸς δύναμις fjv αὐθυπό. 
στατος xa0' ὃ δὲ ἄνθρωπος, ἀσθένεια. El γὰρ 
καὶ ἑσταυρώθη, qnoi ὁ θεῖος ᾿Απόστολος, ἐξ dcÓOs- 


Cum Christus quatenus Deus supra ubi sit, omnem- 
que loci circumscriptionem (non enim est in loco, 
qua ratione est Deus), fieri autem non potest ut * 
supra ubi exsistat natura creata ; ergo ut homo vult, | - 
ut ubi est, sint ipsi ; atqueita idem quat dift homo  - 
erat facultate voluntatis praeditus. uu 


Et alias rursum : Et cum venisset: ad loe U 


cum, dixit : Sitio. Et dederunt ei vinum cum felle 
mistum, et cum gustasset, noluit bibere *. Sceeundum 


p quam ipsius partem, eum sitiisse dicitis ? Siquidem 


enim secundum deitatem, erit ejus dcitas libidi- 
nosa, que preter naturam potum, expetierit. Sin 
autem secundum humanitatem, iil ca parte £iti- 
vit, quz et quod nature dissentaneum erat, bibere 
noluit : atque adeo etiam ul homo, voluntatis facul- 
tate erat praeditus. 

Et alibi ait : Et ambulabat Jesus in Galilea: non 


. enim volebat ambulare in Judea, quia quaerebant 


eum Judei interficere*. Cum ambulatio natura car- 
nis sit, non deitatis ei unitze secundum hypostasim ; 
ergo qua homo erat in Galilea ambulans, nolebat 
in Judea ambulare : atque ita, idem etiam ut 
homo voluntatis facultate preeditus erat. 


Itursus quoque alio loco : Et illinc egressi, trans- 
ibant per Galilaeam; et non volebat αἱ quisquam 
sciret *. Omnibus certum est iter natura huimnanita- 
tis Christi, uli dictum est, non ejus divinitatis esse. 
Sin autem illi quatenus homo, inerat itineris ratio ; 
utique etiam quatenus homo cum discipulis trans- 
iens iterque habens, nolebat ut quisquam sciret: 
atque adco etiam ut homo facultate voluntatis 
preditus erat. 

Item alias : Et inde surgens abiit in fines Tyri οἱ 
Sidonis. Et ingressus domum, neminem scire voluit : 
et non poluit latere ". Siquidem Christus in quantum 
Dcus erat Virtus ipsa vcre exsistens; in quantum 
autem homo, infirmitas. Etsi enim, inquit divinus 
Apostolus, crucifixus est ex infirmitate, sed vivit ea 


νείας, ἀλλὰ ζῇ ἐκ δυνάμεως Θεοῦ * ἄρα xa0' ὃ D virtule Dei * ; plane quatenus homo, non ut Deus 


ἄνθρωπος, xat οὐ καθ᾽ ὃ θεὸς, εἰσελθὼν εἰς οἰχίαν, 
οὐκ Ἠθελεν ἵνα τις γνῷ' xal οὐκ ἠδυνήθη λαθεῖν' 
καὶ θελητιχὸς ἣν ὁ αὐτὸς, xal xa0' à ἄνθρωπος. 

Καὶ ἀλλαχοῦ φησι’ Περὶ τετάρτη» φυ.λαχὴν τῆς 
γυκτὸς ἔρχεται πρὸς αὐτοὺς, περιπατῶν ἐπὶ τῆς 
θα.Ίάσσης' καὶ ἠθε-ε παρελθεῖν αὐτούς. El μὲν 
καθ ὃ θεὸς, τοῦτό τις περὶ αὐτοῦ εἱρῆσθαι ἑχλάδηῃ, 
πέρασι σωματικοῖς, τῷ ἄνω φημὶ, xai τῷ χάτω' τῷ 
ἔμπροσθεν xal τῷ ὁπίσω' τῷ δεξιὰ χαὶ τῷ ἀριστε- 
ρὰ διαλῆφθαι τὴν θεύτητα λέγειν ἀναγχασθῆσεται. 
El δὲ xa0' ὃ ἄνθρωπος ταῦτα εἱρῆσθαι περὶ αὑτοῦ 
λέγει’ ἄρα θελητιχὸς ἦν ὁ αὐτὸς xal xa0' ὃ ἄνθρω- 
πος. 

Καὶ ἀλαχοῦ φησι Kal προσῆ. 10ον οἱ μαθηταὶ 
αὐτοῦ, Aéyorte£c αὐτφ' Ποῦ θέ.εις, ἀπε.θόντες 
ἑτοιμάσομέν σοιτὸ [Πάσχα φαγεῖν; El!) βρῶὼσις 


! Joan. xv, 24. * Matth. xxvir, 52. 
Xu, & "Morc, vi, 48. * Luc. axi, 8. 


3 joan. vui, 4. 


erat ingressus in domum, ncminem scire voluit, 
et non potuit latere : atque adco etiam ut homo, 
voluntatis facultate przeditus fuit. 

Et alibi dicit : Circa quartam vigiliam noctis venit 
ad eos, ambuluns supra mare : et volebat pertransire 
eos." Si quis hoc de illo, qua ratione Deus erat, 
dictum acceperit, necesse habebit ut deitatem cor- 
poralibus terminis, sursum atque deorsum, ante et 
retro, dextrorsum ac sinistrorsum comprehensam 
dicat. Quod si de illo quatenus homo erat, dictum 
velit, ergo idem ut homo facultate voluntatis pra- 
ditus fuit. 

Alio item loco : Et accesserunt discipuli ejus 
diceutes ei : Übi vis eamus, et varemus tibi πια)» 
ducare Pascha? Cum Pascha manducare coruin 


* Mare, ια, 29, " Marc. vn, 24. * II Cor. 


1143 


EUTHYMII ZIGABENI 


Hu 


sit, qui sub lege erant ; factusque sit Dominus sub A τοῦ Πάσχα τῶν ὑπὸ νόµον ἐστί, γέγονε 5b ὁ Κύριος 


lezge*,quatenus homo, non quatenus Deus ert; 
ergo ut homo volens comedit Pascha, idemque etiam 
ul. bomo facultate voluntatis praeditus erat. 
Ex eadem. 
Mail s vero Moysen in homínis ereatione Deum 


1 /5. introdutere, dicentem ; Faciamus hominem ad 


Wnaginem. nosttam et similitudinem * : Siquidem igi- 
^'auf fino Imago est diving naturz ; natura autem 
' 'diviüa libere potestatis est; igitur et imago, 
οἱ modo similitudinem cum archetypo servet, li- 
berie natura potestatis est. Quod si itla est, factum- 
«ue. est natur archetypum, etiam natura imago; 
. ergo idein s ndum ambas suas naturas, volun- 
^ fatis facultate natura praeditus erat. Ánte enim ex 


Patribus ostensum est, esse voluntatem, liberam B 


natu potestatein. 

Est autem sciendum liberam potestatem , seu 
liberum arbitrium (αὐτεξουσιότητα) eorum esse 
qu: non uno modo dicuntur, ut et naturam : aliter 
enim in Deo, aliter in angelis, et aliter in homini- 
bus sumitur. In Deo quidem supersubstantialiter. 
:.,In angelis autem, velut concurrente cum habitu 
'" aggressione, nulla penitus interjecta temporis 

mora : in hominibus autem , ut in quibus habitus 

tempore aggressioni przintelligatur. Siquidem igi- 
tur Adamus volens aures przbuit ad audiendum, 
volensque aspexit, ac voluntate duce comedit; igi- 
tur voluntas est quz prima crimini obnoxia fuit. 


καθ) ὃ ἄνθρωπος, xal οὐ καθ ὃ θεὸς, ὑπὸ vónov: 
ἄρα χαθ) ὃ ἄνθρωπος θέλων ἔφαγε τὸ Πάσχα, καὶ 
θελητικὸς ἦν ὁ αὐτὸς xat καθ’ ὃ ἄνθρωπος. 

Ἑκ τῆς αὐτῆς. 

'O µένας δὲ Μωῦσης kv τῇ τοῦ ἀνθρώπου Te- 
νέσει τὸν Θεὸν εἰσάγει λέγοντα. Ποιήσωμεν &v- 
θρωπον κατ) εἰκόνα ἡμετέρα» καὶ καθ ᾽ὁμοίω- 
σι». El οὖν εἰχὼν ὁ ἄνθρωπος τῆς θείας φύ- 
σεως' αὐτεξούσιος δὲ fj θεία φύσις ἄρα xo ἡ 
εἰχών' εἴπερ τὴν πρὸς τὸ ἀρχέτυπον σώζει ὁµοίω- 
ctv, αὐτεξούσιος φύσει τνγχάνει. El δὲ τοῦτο, 
γέγονε δὲ τὸ φύσει ἀρχέτυπον xol εἰχὼν φύσει, 
ἄρα κατ ἄμφω τὰς αὑτοῦ φύσεις θελητικὸς φύσει 
ὑπῆρχεν ὁ αὐτός. Προαπεδτίχθη γὰρ ἐκ v 
Πατέρων, τὸ θέληµα εἶναι τὴν χατὰ φύσιν αὐτεᾷ- 
ουσιότητα. 

Δεῖ δὲ εἰδέναι ὡς fj αὑτεξουσιότης ὁμωνύμως λέ- 
γεται μὲν, ὥσπερ xal ἡ φύσις' ἄλλως δὲ ἐπὶ θεοὶ 
λαμθάνεται, χαὶ ἄλλως ἐπὶ ἀγγέλων, xaX ἄλλως Evi 
ἀνθρώπων. Ἐπὶ μὲν θεοῦ ὑπερουσίως' ἐπὶ δὲ ἆγ- 
γέλων, ὡς συντρεχούσης τῇ ἕξει τῆς προχειρήσεως. 
καὶ παρενθήχην ὅλως χρόνου μὴ παραδεχοµένης' 
ἐπὶ δὲ ἀνθρώπων, ὡς χρονικῶς τῆς ἔξεως ἔπινοου 
µένης τῆς προχειρῄσεως. El yàp θέλων ὁ ᾿Αδὰρ 
ὑπήχουσε , xal θέλων ἐθεώρησε, xaX θελἠσας ἔφα- 
γεν ἄρα πρωτοπαθὴς Ev ἡμῖν dj θέλησις. Εἰ δὲ πρω- 
τοπαθὴς ἐν ἡμῖν ἡ θέλησις, ταύτην δὲ μετὰ τῆς φύ- 
σεω; xatv' αὐτοὺς οὗ προσείληφεν 6. Λόγος ἕνανθρω- 


Cum igitur voluntas prima in nobis labem incurre- C «fjsac* οὐχ &pa ἐγὼ χωρὶς ἁμαρτίας γέἐγονα. Εἰ δὲ 


rit, nec, ul isti sentiunt, Verbum homo factum eam 
assumpserit, nec ego proinde a me peccatum ex- 


ἐγὼ χωρὶς ἁμαρτίας οὗ Ὑέγονα, οὐχ ἄρα kauOnv- 
εἴπερ τὸ ἀπρόοληπτον, ἀθεράπευτον. 


cussi. Quod si peccatum ejusque labem non excussi, nec salutem consecutus sum : quandoquidem id 


quod non est assumptum, nec curatum est. 

Deinde, si Dei opus et factura est libere potesta- 
tis naturze facultas; hanc vero, ut ipsi opinantur, 
Verbum incarnatum cum natura per unionem inef- 
fabilem non assumpsit, aut quia suam fabricam, 
tanquam non bonam, improbans, a se eam rejecit, 
aut quia ejus nobis salutem invidit; tum nos perfe- 
cta salute [integra curatione] privans, tum seipsum 
haud a vitio immunem, quod aut nolit perfecte 
sanare, aut vero non possit, monstrans. 

Πας quidem hactenus, ut Deus Verbum incarna- 
tum, etiam qua homo monstretur, natura volunta- 
tis facultate praeditum esse. Jpsum vero, etiam qua 
Deus erat, ea przditum, hinc noverimus. Ait enim 
ipse Dominus ac Deus, sola Veritas, de seipso in 
Evangeliis, ita : Jerusalem, Jerusalem, qua occidis 
prophetas, et lapidus eos, qui ad te missi sunt; quo- 
ties volui congregare filios tuos, sicut gallina congre- 
gat pullos suos sub alas, et noluistis? Nunc autem 
relinquetui vobis domus vestra deserta *. Perspicuum 
enim est, non hoc dixisse, quatenus homo erat : 
siquidem recens homo ezxstiterat; sed quatenus 
idem Deus erat; ostendens diversos sapientis pro- 
videntiz suze modos erga genus humanum ; quibus 


5 G4. vi, 4. ! Gen. 11, 29. 


Ἔπειτα δὲ, el ἔργον αὑτοῦ xai ποίηµα ἡ αὗτεξ- 
οὖσιως τῆς φύσεως ὑπάρχει δύναµις, ταύτην δὲ ὁ 
Λόγος σαοχιυθεὶς, χατ αὐτοὺς , μετὰ τῖς φύσεως 
xa0' Ένωσιν ἄῤῥητον οὐ προσε[ληφεν, $) χαταγνοὺς 
τῆς οἰχείας ὀημιουργίας, ὡς οὐ χαλῆς, ταύτην ἑαυ- 
τοῦ ἀπεπέμψατο' fj φθονῄσας ἡμῖν τῆς xat' αὐτὴν 
θεραπείας, ἡμᾶς μὲν τῆς ἑἐντελοῦς ἁ ποστερῶν 
σωτηρίας, καὶ ἑαυτὸν ὑπὸ πάθος ὄντα δεικνὺς, 
τῷ μὴ θέλειν, f τῷ ph δύνασθαι τελείως σώζειν. 


p ἹΤαῦτα μὲν περὶ τοῦ θελητικὸν εἶναι φύσει τὸν 
σαρχωθέντα θεὸν Λόγον, xaX xa0' à ἄνθρωπος) περὶ — 


δὲ τοῦ θελητιχὸν φύσει εἶναι τὸν αὐτὸν, xal χαθ᾽ ὃ 
θεὸς, ἔνθεν εἰσόμεθα. Φησὶ γὰρ αὐτὸς ó Κύριος ἡ”μῶν 
xai θεὸς, ἡ µόνη ἀλήθεια, περὶ ἑαυτοῦ Ev τοῖς 
Εὐαγγελίοις οὕτως Ἱερουσα-ὴμ, Ἱεροισα.ὴμ, 
ἡ ἁποκτένουσα τοὺς προφήτας, καὶ Au00600vca 
τοὺς ἀπεσταλμέγους πρὺς αὐὑτήν' ποσὰκις 906- 
Anca ἐπισυναγαγεῖν τὰ céxva cov, ὥσπερ ὄργις 
ἐπισυνάγει τὰ γοσσία ἑαυτῆς ὑπὸ τὰς πτέρυγας, 
καὶ οὐκ ἠθε.ίήσατο; Νὺν ἀφίεται ὑμῖν ὁ olxoc 
ὑμῶν ἔρημυς. Δῆλον γὰρ, ὅτι οὗ καθ ὃ ἄνθρωπος 
τοῦτο εἴργχεν' εἴπερ προσφάτως ἐγεγόνει ἄνθρωπος 
ἁλλὰ καθ) à θεὸς, δξίξας τοὺς ποικέλους τὶς σορΏς 


! M.ub. αχ! 97 ; Luc. xui, δὲ. 


1145 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XXI. 


1146 


αὑτοῦ περὶ τὸν ἄνθρωπον προνοίας τραπους" δι’ ὧν A cum ab exteriori errore naturam ad se congregare 


θελήσας ἀπὸ τῆς τῶν ἐκτὸς πλάνης τὴν φύσιν πρὸς 
ἑαυτὸν ἐπισυνάξαι, αὕτη obx ἠθέλησε. 

Καὶ πάλιν qnol;: "Qo zepó Πατὴρ ἐγείρει τοὺς γε- 
αροὺς, καὶ ζωοποιεῖ οὕεξω xal 9 Ylóc, οὓς θέ.ει 
ἕνοποιεῖ. El τὸ, ὡς ἑπίῤῥημα συγχριτικόν ἐστιν’ αἱ 
δὲ συγχρἰσεις τῶν ὁμοουσίων' οὑχ ἅἄρα τοῦτο δυνα- 
τὸν κατὰ τὸ ἀνθρώπινον ἐπὶ Χριστὸν λέγεσθαι. Οὐ- 
ποῦν ἐδίδαξεν ἡμᾶς ὁ Σωτ]ρ ὅτι, ὥσπερ ὁ Πατὴρ, 
θεὸς ὧν, θελήµατι τοὺς νεχροὺς ζωοποιεῖ, οὕτω χαὶ 
αὐτὸς, ὁμοούσιος ὧν τῷ Πατρὶ καὶ ὁμοθελῆς, οὓς 
θέλει ζωοποιεῖ. Ταῦτα τῶν εὐαγγελιστῶν, καὶ ἆπο- 
στόλων, xal προφητῶὼν τὰ éóypata. Τίς οὖν ὑπὲρ 
ταῦτα μείζων ἀπόδειξις περὶ τοῦ φύσει θελητικὸν 
εἶναι τὸν αὐτὸν xal καθ) ὃ θεός ἐστι, xal x20' ὃ 
ἄνθρωπος; 

Ἐκ τοῦ ἴσου τῆς πρὸς Ν/κανδρον εὐν ἑπίσχο- 
πον ἐπιστο.λῆς. 

Πῶς µίαν ἁπλῶς ἐπὶ Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ τι» 
νές φατσι την ἑνέργειαν; Ανάγκη γὰρ ἢἡ τῶν αὐ- 
τοῦ ταύτην ὑπάρχειν μερῶν, fj αὐτοῦ πάντως ὡς 
ὅλου. ' Αλλ εἰ μὲν τῶν μερῶν, µερισθήσεται πρὺς 
ἅμ-ω δηλαδη τεμνοµένη” τοῦτο δὲ πάσχουσα, Àu- 
δήσεται πάντως, xal συνδιαλύσει τὰ xav αὐτὴν 
ἑνωμένα. El δὲ τοῦ ὅλου, τῶν ἑναντίων ἔσται Àsx- 
τικὴ, θνητὴ καὶ ἀθάνατος οὖσα, Χτιστὴ xal ἄχτι- 
στος, περιγραπτὴ xal ἀπερίγραφος. Καὶ εἰ τούτο, 
xa0' t&v χαὶ στέρητιν οὖσαν xal μὴ οὖσαν τὴν 
οἰκείαν ὁ Χριστὸς εἶχεν ἑνέργειαν * δι) fjv, ὡς xav 


vellet, ipsa noluerit. 


Rursumque ait : Sicut Pater suscitat mortuos, e 





vivificat, sic et Filius quos vult vivificat. ! 


que vox illa sicut adverbium sit comparát e.c 

ac comparationes rerum sint ejusdem substantie ; .» 
non igitur de humana in. Christo voluntate" eiud n 
accipi potest. Iyitur docuit noa Christus, quod: slépt HE 


Pater cumDeus sit, voluntate vivificat mortuos, sic. — 


ei ipse quisit Patri consubstantialis, ejusdemque - 


acille voluntatis, quos vult, vivificat. Hiec evange- 
listarum et apostolorum ac propheta 
Quasnam igitur his major demonsirat 


facultate praeditus ostendatur? - 
Item ez epistola ad Nicandrum episcopum. 


Quomodo unam simpliciter in uno Christo 


| decreta, 
"ei qua. 
ratione Deus est, et qua horto idem, voluntatis 


. -. 
». 3 , 


Deo operationem nonnulli dicunt? Necesse est. 


enim hanc, vel ipsius partium esse, vcl ejus 


omnino ut totius, Ac quidem, si partium, in am- . 
bas utique partes scissa dividetur : quod si fiat, - 


omnino dissolvetur, ac una secum dissolvet, qua 
secundum eam copulata sunt. Sin autem totius, 
erit contrariorum capax; qua mortalis et immor- 
talis, creata et increata, comprehensa et incom- 
prehensa exsistat. Dumque hoc dederimus, Chri- 
sius ea propria operatione secundum habitum et 


αὐτὴν προσφυῶς ἐνεργῶν, τῶν ἑναντίων χατὰ τὸ C privationem przditus erat, qua ipsa erat οἱ non 


αὐτὸ δεκτιχός * àà)À! οὗ xav' ἄλλο καὶ ἄλλο: οὗ τί 
δυσσεθέστερον; 


Τὸ αὐτὸ δὲ χαὶ περὶ θελήµατος ἔστιν εἰπεῖν. Πῶς 
δὲ ἄρα συνεργάτιν τὴν οἰχείαν ὁ Λόγος παρελάμθανε 
σάρχα, xazà Κύριλλον τὸν σοφὸν, οὐκ ἔχουσαν τὴν 
χατὰ φύσιν ἑνέργειαν; Τὸ γὰρ μὴ ἔχον ὀνέργειαν 
µήτε χίνηαιν φυσικἣν, vexpby πάντως χαὶ ἄψνυχον ' 
καὶ τίνι λόγφ προσίετο τὸ νεχρὺν εἰς συνέρχειαν ; 
Τὸ γὰρ ἀνενέργητον, τῇ παντελεῖ ἀχινησίᾳ χαταρ- 
qst. Πῶς δὲ ταύτην ἐδείχνυξ ζωοποιεῖν δυναμένην, 
ὡς αὐτὸς x&v Κύριλλος ἐξεπαίδευσε, διὰ τῶν χατὰ 


erat ; ob quam, ut secundum eam exque ejus indole 
convenienter operans, secundum idem, et non se- 
cundum aliud atque aliud , contrariorum capax 
exsistebat : quo quid magis impium dici queat? 
ldem vero etiam dicendum de voluntate. Quo- 
nam autem modo Verbum, carnem propriam ad- 
hibebat operis sociam, ut sentit ac loquitur sapien- 
tissimus Cyrillus, cum naturalià operatio eam 
deficeret ? Quod enim operatione motuque naturali 
deficitur, prorsus mortuum est et inanime. Qua 
autem ratione quod mortuum esset, in operis 
partem asciscebat? Quod enim expers est opcra- 
lionis, motu omni vacans inersque torpet. Quonam 


φύσιν αὐτῆς κινημάτων * οἷον τῆς àg?];, τῇ: φωνῆς. D vero modo posse hanc vivificare monstrabat , ut 


τοῦ περιπάτου, τούτων οὐχ ὄντων αὐτῆς, ἢ ἐν abs] 
xav οὐσίαν. El γὰρ αὐτῆς χατ οὐσίαν, φυσιχὴν 
πάντως ἡ σὰρξ εἶχεν ἑνέργειαν * ἑνεργείας vip αὖ- 
τῆς οὐσιώδους ἑστὶν, fj τε χἰνησις τῶν χειρῶν xal 
τῶν ποδῶν, χαὶ ἡ χατὰ «tjv προφορὰν φωνή. El δὲ 
οὐχ αὐτῆς χατὰ φύσιν ταῦτα, ζωοποιεῖν δυναµένην 
καύτην ὁ Σωτὴρ οὖκ ἀπέδειξε. 


idem rursus Cyrillus docuit, per motus suos nà- 
furales; puta, tactum, vocem, ambulationem, si 
hec ejus, vel in ea essentialiter non erant? Si 
enim ejus essentialiter erant, naturalem plane 6969 
operationem habebat. Ad essentialem quippe cjus 
Operationem spectant , tum manuum pedumque 
motus ; tum | vocis prolatio. Sin autem hac per na« 


turam illius non eran!, nec hanc quax vitam prastare posset, Salvator exhibebat. 


ToU αὐτοῦ πρὸς τοὺς «έχοντας, ὅτι μίαν τοῦ 
Χριστοῦ χρὴ «έγειν τὴν ἐγέργειαν κατ ἐπι- 
χράτειαν. 


Πρῶτον μὲν δύο ἑνεργείας χαὶ ὑμεῖς ὁμολογεῖτε, 
play ἐπικρατοῦσαν, τὴν θείαν φημὶ, xat μίαν ἐπι- 


! Joan. v, 91. 


Ejusdem adversus illos, qui Christum habere dieuni 
actionem unam per dominationem. 


Primum quidem et vos duas actiones confite. 
mini, unam quidem superantem, nempe divinam, 


EECTAORP 


o2 citur enim εἰ ipsum ab eo quod victum est. 


17 


EUTHYMU ZIGADENI 


1118 


»lteraim autem superatam, id. est humanam. Quod A χρχτουµένην τὴν ἀνθρωπίνην δηλονότε, ὅπερ iac 


est eorum quie cum aliquo conferuntur. Quz autem 
sunt ejusmodi, sese mutuo inferunt. Praterea cum 
superiorem actionem dicatis, tanquam humana vita 
.muferatur , damnum ipsis affertis. Nim et id, quod 
superat ex eorum est numero, que patiuntur. Vin- 
Licet 
enim rhinus, vincitur tamen. Ut aurum licet ar- 
: genium aique 28 immistum superet, vincitur ta- 
men ipsum quoque, licet. minus, nempe propter 
admistau quantitatem. 


Ejusdem adgersus. illos qui dicunt , quemadmodum 
" instrumenti, ei ejus qui utitur instrumento una est 

actío, sc. εἰ divinitatis alque humanitatis unam 
— esse actionem, 


Si naturale dicitis instrumentum, ejusdem per 
vos temporis erit Verbum cum carne, aut caro 
simul cuin Verbo sempiterna. Quidquid enim ins- 
trumento utiturnaturali, ejusdem temporis est cum 
illo. Quemadmodum est anima cum corpore. Po- 
testis igitur vel naturam divinam creatam dicere, 
vel corpus increatum. Quod si instrumentum artis 
affirmatis, inanimatum illud introducitis, et separa- 
tim consistens, atque sejunctum, et quod non 
semper moveiur, sed quando artifici visum fuerit 
illud ín manus sumere, atque uti. Ad hac demen- 
ti Nestorio vos assentiri constabit dividenti ac dis- 
trahenti duas Christi Dei naturas in unam hypo- 


τῶν πρὸς τι τὰ δὲ πρὸς τι πάντως συνεισάγουσιν 
ἑαυτοῖς χαὶ τὰ ἀντιοιαιρούμενα. Ἔπειτα δὲ, ὅτι ei 
κατ) ἐπιχράτε:αν λέγετε τὴν ἑνέργειαν, ὧς τῆς &v- 
ρωπίνης διὰ τὸ ἐπιχράτηθηναι ἀναιρουμένης, μεί- 
σιν αὐταὶς εἰσάγετε. Τὸ γὰρ ἐπικρατοῦν πάντως 
ω αὐτὸ τῶν πασχόντων ἐστ[. Καὶ αὐτὸ γὰρ κρατεῖ- 
αι ὑπὸ τοῦ ἐπιχρατουμένον. El γὰρ xa ἔγασσον, 
puo; δὲ χρατεῖται πάντως ὥσπερ χρυσὸς ἐπιχρατῶν 
μὲν τοῦ καταμιγνυµένου αὐτῷ ἀργύρου, xai χαλ- 
xoU, χρατούµενος δὲ xal αὐ-ὸς, εἰ χα. ττον. Arjkov 
δὲ, ὅτι κατὰ τὴν ποσότητα τὴν προσμιχεῖσαν' 

Tov αὐτοῦ πρὸς τοὺς Λέγοντας, ὥσπερ ὁρτά- 


vov καὶ κινουντος µία évépreut, οὕτω xal 6εύ- 
τητος καὶ ἀνθρωπότητος µία ἐνέργεια. 


Ei μὲν φυσικὸν τὸ ὄργανόν φατε, συγχρόνος Es- 
ται χαθ᾽ ὑμᾶς ὁ Λόγος τῇ σαρχὶ, 3) ἡ σὰρξ τῷ Λόγφ 
συναΐδιος. πᾶν γὰρ τὸ κεχρηµένον φυσικῷ ὀργάνῳ 
σύγχρονον τοῦτο ἔχει, ὥσπερ τὸ σῶμα ἡ φυχἠη, xal 
ὥρα ὑμᾶς χαὶ χτίσµα τὴν θείαν φύσιν λέγειν, 3, τὸ 
σῶμα ἄχτιστον' εἰ δὲ τεχνικὸν τὸ ὄργανον λέχετε, 
ἄψυχον τοῦτο εἰσάγετε, χαὶ lola ἔστηχὸς, xal µεμε- 
ρισµένον, xal οὐχ ἀεὶ χινούµενον, ἀλλ ὅτε τῷ έργα: 
ζομένῳ δόξει τοῦτο μετὰ χεῖρας λαθεῖν, xat &pyá- 
σασθαι, χαὶ λοιπὺν fj Νεστορίου τοῦ παράφρονος 
τύμφρονες δειχθήσεσθε διαιροῦντος, xal διἰστῶντος 
τὰς εἰς µίαν ὑπόστασιν, ?) καὶ iv πρόσωπον Χρι- 
στοῦ τοῦ Θεοῦ δύο φύσεις, 7) ᾽Απολλιναρίου τοῦ σε» 


stasim sive personam concurrentes. Aut esse impii (; δοῦς φοιτηταὶ, ἄφυχον καὶ ἄν οὖν τὸ σῶμα τοῦ Χρι- 


Apollinarii diacipulos, Christi corpus animnm ac 
tentis expers asserentis. 
Jtem adversus Monotheletas, Damasceni. Cap. Ti. 


Dwue in Christo voluntates et operationes. — Eum- 
dem porro Dominum nostrum Jesum Christum, et 
perfectum Deum, et perfectum hominem przdi- 
cantes, hoc profitemur, eumdem et omuia babere, 
qu: Pater habet, excepta ingeniti proprietate ; et 
omnia item, qux primus Adam, excepto solum 
peccato, hoc est, corpus et animam ratione el 
intelligentia preditam: quin habere etiam eum, 
uti duabus naturis consentaneum est, duplices 
naturarum duarum naturales proprietates ; hoc 
est, duas naturales operationes, divinam et huma- 
nam; duas naturales arbitrii libertates, divinam 
el humanam : ac denique sapientiam et scientiam 
duplicem, divinam et humanam. Nam cum ejus- 
dem ac Pater substantiz sit, libere vult et agit 
ut Deus : rursus cum consubstantialis sit nobis, 


στοῦ λέχοντος. 


"Ert κατὰ Μονοθελητῶν τοῦ Δαμασκηγνοὺ. Κε- 
gáJAawv oC. 


Τέλειον δὲ θεὸν ὁμολογοῦντες τὸν αὐτὸν Κύριον 
ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, χαὶ τέλειον ἄνθρωπον, φα- 


'μὲν τὸν αὐτὸν πάντα ἔχειν ὅσα ὁ Πατῃῆρ, πλὴν τῆς 


ἀγεννησίας ' xai πάντα ἔχειν ὅσα ὁ ᾿Αδὰμ ὁ πρῶτος, 
δίχα µόνης τῆς ἁμαρτίας' ἅτινά ἐστι σῶμα xal 
Ψυχἠ λογική τε χαὶ νοερά ἔχειν δὲ αὑτὸν χα”-αλλή- 
λως ταῖς δύο φύσεσι, διπλᾶ τὰ τῶν δύο φύσεων φυ- 
σικἀ * δύο θελήσεις φυσικὰς, τὴν τε θείαν xal τὴν 
ἀνθρωπίνην, χαὶ ἑνεργείας δύο φυσιχᾶς, Oslav τε 


Di ἀνθρωπίνην, xai αὐτεξούσια δύο φυσιχὰ, θεῖόν 


τε χαὶ ἀνθρώπινον, καὶ σοφίαν τε χαὶ γνῶσιν, θείαν 
«e xal ἀνθρωπίνην. 'ΟὉμουύσιος γὰρ iv τῷ θεῷ xal 
Πατρὶ, αὐτεξουσίως θέλει xal ἐνεργεῖ ὡς θεό-. 
Ὁμοούσιος δὲ ὧν xai ἡμῖν, αὐτεξουσίως θέλει xol 
ἐνεργεῖ ὡς ἄνθρωπος ὁ αὐτός. Λὐτοῦ γὰρ τὰ θαύ- 
µατα, αὐτοῦ χαὶ τὰ παθήµατα. 


libere'item vult et agit, ut homo. Ipsius enim miracula sunt, ipsius quoque passiones. 


Ejusdem. Caput 18. 

Totuplez voluntas et actus, quotuplex substantia, 
— Quoniam igitur due Christi naturz sunt, duas 
proinde ejus naturales voluntates et duas naturales 
operationes dicimus. Quia vero una duarum natu- 
rarum ipsius est. hypostasis, unum et eumdem 
esse dicimus qui, juxta eas naturas, ex quibus, 
et in quibus, et que est Christus Deus noster, 


Tov αὐτοῦ. Kegáawr om. 

Ἐπειδὴ μὲν οὖν δύο φύσεις τοῦ Χριστοῦ, δύο αὐ- 
τοῦ χαὶ τὰ φυσικὰ θελήματα, wal τὰς φυσιχὰς ἔνερ- 
γείας φαμέν. Ἐπειδὴ 65 µία τῶν δύο φύσεων αὐτοῦ 
ἡ ὑπόστχσις, ἕνα χαὶ τὸν αὑτόν φαμεν θἐλοντᾶ τε 
χαὶ ἐνεργοῦντα φυτικῶς χατ ἄμφω τὰς φύσεις, t£ 
Gv, καὶ ἐν αἷς, καὶ ἅπερ ἐστὶ Χριστὸς ὁ θεὺς ἑμῶν 
θέλειν δὲ καὶ ἐνεργεῖν, οὗ ὃ πρηµένως, ἀλλ ἠνωμέ- 


e-* 


11:9 


PANOPLIA DOGMATICA, — TIT. XXI. 


1159 


νως * θέλει γὰρ xol ἐνεργεῖ kv ἑχατέρᾳ μορφῇ μετὰ À naturaliter velit et agat ; eum autem insuper velle 


τῆς θατέρου κοινωνίας. ὋὩν γὰρ fj οὐσία fj αὑτῃ, τού- 
των xat fj θέλησις xal ἡ ἐνέργεια dj αὐτή ὧν δὲ διά- 
φορος ἡ οὐσία, τούτων διάφορος xal ἡ θέλησις xal ἡ 
ἐνέργεια ' χαὶ τὸ ἀνάπαλιν, ὧν ἡ θέλησις xal ἡ ἑνέρ- 
γεια ἡ αὐτὴ, τούτων xa ἡ οὐσία tj αὐτὴ ΄ ov δὲ διά- 
«opos ἡ θέλησις xaY ἡ ἑνέρχεια, τούτων xal ἡ οὐσία 
διάφορος. 


Aib δὴ ἐπὶ μὲν Πατρὸς χαὶ Ylou χαὶ ἁγίου Πνεύ- 
µατος, ἐκ τῆς ταυτότητος τῆς τε ἐνερχγείας χαὶ τοῦ 
θελήματος, τὴν ταυτότητα τῆς φύσεως, ἐπιγινώσχο- 
μεν. Ἐπὶ δὲ τῆς θείας οἰχονομίας, Ex τῆς διαφορᾶς 


τῶν ἐνεργειῶν, xal τῶν θεληµάτων, xal τὴν τῶν φύ- B 


θνων διαφορὰν ἐπιγινώσχομεν, xal thv τῶν φύσεων 
διιφορὰν εἰδότες συνομολογοῦμεν, xal τὸ τῶν θελη- 
µάτων xai ἑνεργειῶν διάφορον. Ὥσπερ γὰρ τῶν τοῦ 
αὐτοῦ χαὶ ἓνὸς Χριστοῦ φύσεων ὁ ἀριθμὸς, εὐσεθῶς 
νοούμενός τε xal λεγόμενος, οὐ διαιρεῖ τὸν ἕνα Xpt- 
στὺν, ἀλλὰ σωζοµένην, καὶ ἓν τῇ ἑνώσειπαρίστησι 
τῶν φύσεων τὴν διαφορὰν, οὕτω xal ὁ ἀριθμὸς vov 
οὐσιωδῶς προσόντων val; αὑτοῦ φύσεσι θεληµάτων 
xal ἐνεργειῶν' xav! ἄμφω γὰρ τὰς φύσεις θελητιχὸς 
ἦν, xa ἐγεργητικὸς τῆς ἡμῶν σωτηρίας" οὐ διαίρε- 
σιν εἰσάχει' ph γἐνοιτο’ ἀλλά τὴν αὐτῶν δηλοῖ, xoi 
µόνον, κάν τῇ ἑνώσει, φυλαχἣν xal σωτηρίαν. Φυσι- 
χὰ γὰρ, χαὶ οὐχ ὑποστατιχά qapsv τὰ θελήματα xol 
τὰς ἑνεργείας. Δέγω δὲ αὐτὴν τὴν θελητιχὴν καὶ 
ἑνεργητιχὴν δύναμιν, χαθ) ἣν θέλει χαὶ ἐνεργεῖ τάτε 
θέλοντα καὶ ἐνεργοῦντα. Εἰ΄γὰρ ὑποστατικὰ δῶμεν 
αὑτὰ, ἑτεροθελεῖς xal ἑτεροενεργεῖς τὰς τρεῖς ὕπο- 
στάσεῖς τῆς ἁγίας Τριάδος εἰπεῖν ἀναγχασθησόμεθα. 
Μιᾶς γὰρ ὑποστάσεως χαρακτηριστιχὸν τὸ ὑποστα- 
τιχόν τε xal γνωμικόν. 

. Ἱστέον γὰρ ὡς οὗ ταὐτόν ἐστι, θέλειν, xal πῶς 
θέλειν. τὸ μὲν γὰρ θέλειν, φύσεως, ὥσπερ xal τὸ 
ὁρᾷν' πᾶσι γὰρ ἀνδρώποις πρόσεστι» τὸ δὲ πῶς θέ- 
λειν, οὗ φύσεως, ἀλλὰ τῆς ἡμετέρας γνώμης, ὥσπερ 
καὶ τὸ πῶς ἁρᾷν, χαλῶς ἢἡ χαχῶς. Οὐ γὰρ πάντες 
ἄνθρωποι ὁμοίως θέλουσιν, οὐδ' ὁμοίως ὁρῶσι. Τοῦτο 
δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἐνεργειῶν δώσοµεν. Τὸ γὰρ πῶς θέ- 
λειν, πῶς ὁρᾷν, ἢ πῶς ἑνεργεῖν, τρόπος ἑστὶ τῆς 
τοῦ θέλειν, χαὶ ὁρᾷν, xat ἐνεργεῖν χρήσεως, µόνῳ 
φῷ χεχρημένῳ προσὼν, χαὶ τῶν ἄλλων αὑτὺν χατὰ 
€hv χοινῶς λεγομένην διαφορὰν χωρίνων, 


οἱ agere, non divise, sed conjuncte dicimus. « Vult 
enim et agit in utraque forma, cum alterios com- 
munione. » — Quorum enim eadem substantia cst, 
eorum quoque eadem voluntas et actio siCrigcesse | 


est : quorum autem diversa est, horunretiam diversa ^ 
voluntas et actio sit, oportel. Et contra quorum ^7 


voluntas et actio eadem est, eorum eadem quoque. . 
substantia, est : quorum autem dispar voluntas et - 
actio, horum etiam dispar est substantia. 
Quocirca in Patre quidem et Filio, et Spiritu 
sancto, quia eadein voluntas atque actio. est, exin- 
dem quoque naturam esse agnoscimug At in di- 
vina incarnatione ex actionum et voluntatum dis-. 
crimine naturarum quoque discrimen agnoscimus, 
ac naturarum discrimen exploratum. habentes, το”: 
luntatum etiam et actionum discrimen confitemur. 
Quemadmodum enim unius et ejusdem Christi na- 
turarun numerus, si pie intelligatur et praedicetur, 
uuum Christum nequaquam dividit ; verum inco- 
lumem etiam in unione differentiam ostendit : ita 
earum voluntatum et actionum numerus, qua sub- 
siantialiter ipsis naturis conveniunt (etenim se- 
cundum utramque naturam ita. comparatus erat 
ut vellet οἱ operaretur), divisionem non inducit 
(absit), sed earum duntaxat etiam in unione 
conservationem et incolumitatem prodit. Naturales 
siquidem esse, ac non personales, voluntates ct 
actiones dicimus; hoc est vim ipsam volendi et 
agendi, pet quam volunt et agunt. Si enim  perso- 


C nales esse concesserimus, tres sancte Trinitatis 


personas divers» inter se voluntatis atque actionis 
necessario dicemus. Unius enim person: rationem 
designat quod personale et gnomicum est. 


Ut voluntas et actio, nature ; stc. talis. voluntas 
atque actio, persone. — Sciendum enim est, non 
idem esse velle, atque hoc vel illo modo velle. Velle 
siquidem natur: est, ut et videre. Omnibus enim 
hominibus hoc convenit. At certo modo velle, non 
naturz est, sed nostri consilii ct seutentize ? quem - 
admodum et certo modo videre, hocest bene vcl 
male. Non enim omnes homines eodem modo vo. 
lunt, neque eodem modo vident. IIoc autem etiam 
in actionibus concedemus. Nam certo niodo velle, 


D certo modo videre, certo modo agere, modus est 


quo quis voluntate utitur, neenon videndi atque agendi facultate, quse soli utenti adest, eumque secun- 
dum rationem differenti: communiter dicte ab aliis secernit. | 


Ἐκ τοῦ αὐτοῦ .Ἰόγου. 

El xas' εἰχόνα τῆς µαχαρίας καὶ ὑπερουσίου θεύ- 
«ητος ὁ ἄνθρωπος Υεγένηται' αὑτεξούσιος δὲ φύ- 
σει χαὶ θελητικἡ fj θεία Φφύσις, ἄρα χάὶ ὁ ἄνθρω- 
πος, ὡς αὐτῆς εἰχὼν, αὐτεξούσιος φύσει καὶ ϐθε- 
λητιχός, Τὸ yàp αὐτεξούσιον, θέλησιν .ὠρίσαντο 
οἱ Πατέρες. | 

Ἔτι δὲ εἰ πᾶσιν ἀνθρώποις ἑνυπάρχει τὸ θέλειν, 
καὶ οὗ τοῖς μὲν ἑνυπάρχει, τοῖς δὲ οὐχ ἑνυπάρχει" 
το δὲ χοινῶς πᾶσιν ἐνθεωρούμενον, φύσιν χαρακτη” 


Ex eodem capite. 

Si ad beatze οἱ superessentialis divinitatis ima- 
ginem conditus est homo, profecto cum natura 
divina libera sit, et virtute volendi suapte natura 
polleat, homo quoque qui ejus imago est, iisdem 
a natura przeditus erit. Etenim Patres liberum ar- 
bitrium voluntatein esse definierunt. 

Ad hzc insuper, si cunctis hominibus velle 
inest, ac non ut quibusdam insit, quibusdam non 
insit; procul dubio, cum id quod communiter in 


1151 


EUTIIYMII Z!GABENI 


1158 


ownibus consideratur, naturze notam — in. subjectis A ρίζει ἐν τοῖς ὑπ᾿ αὐτὸ ἀτόμοις ρα φύσει θελητι- 


et individuis exprimat, homo voleudi facultatem 
habet. 

"Λο rursus, si natura nec magis, nec minus re- 
cipit, 8ane cun omnibus per:zeque velle insit, ac non 

' aliis uberius, áliis parcius, ex natura sua proinde 

* &vojoni facultate praeditus est hono : ex quo 
, 'efficitir, ut cum homo viriute volendi polleat, 
: έὰ idem nalüraliter polleat Dominus, non modo 
qua Deus est, sed etiam qua factus homo. 

Ez eodem capite. 

. Rerum omnium Deus et Pater vult, vel quatenus 
Rater, vel quatenus Deus. Si quatenus Pater, alia 
D ejus voluntas, alia Filii; neque enim Pater 


. ^s Filius.est, Sin antem quatenus Deus, certe. cum 


Filius quoque Deus sit, itemque Spiritus sanctus 
Deus, voluntatem naturg esse, naturalemve, faten- 
dum est. 

Insuper, οἱ quorum voluntas una est, horum 
etiam, ut Patres senserunt, una est essentia : sane, 
αἱ una divinitatis Christi atque humanitatis volun- 
tas sil, una quoque eleadem earum substantia 
- erit. 

Ac rursus, si de Patrum sententia, naturz dis- 
criroen in una voluntate non elucet, necesse est, 
ut vel unam dicendo voluntatem, naturale discri- 
men non dicamus, vel naturarum distinctionem 
praedicantes, voluntatem unam non statuamus. 

Ac rursus, siut in divino Evangelio habetur, 
profectus Dominus in partes Tyri et Sidonis, et 
ingressus domum, neminem scire voluit, nec tamen 
latere potuit ", profecto cum divina ipsius voluntas 
oinnia possit, volens vero latere non potuerit, 
sequitur, ut. quatenus homo id voluerit, nec po- 
tuerit, atque adeo, ut quatenus homo volendi facul- 
tatem liabuerit., 

Acrursus , Cum venisset, inquit, ad locum, 

dixil : Sitio. Et dederunt ei vinum felle mistum : et cum 
gustasset, noluit bibere *. Porro si, quatenus Deus, 
siti correptus est, et cum gustasset, noluit bibere ; 
ergo etiam quatenus Deus passionibus obnoxius 
erat : sunt enim, tum 8itit, tum gustatio, passio- 
nes. Sin autem quatenus homo sitivit, utique 
quatenus homo voluntate instructus erat. 

Αἱ vero sententiam et electionem in Domino 
dicere non possumus, si quidem proprie loqui stu- 
deamus. Sententia enim post ignota rei investiga- 
tionem et deliberationem, consiliumve et judicium, 
affectio et dispositio est in id quod decretum fuit. 
Quam quidem affectionem sequitur electio, quee 
alterum prz altero eligit et amplectitur. Atqui Do- 
minus, cum purus homo non esset, verum etiam 
Deus, omniaque perspecta baberet, nec considera - 
tione, nec inquisitione, nec deliberatione egebat, 
meque ctiam judicio ; quamobrem natura compa- 
ratus erat, ut necessitudine quadam bono adbz- 
rerct, ac rursus a malo averteretur. Sic enim et 
lsaias propheta ait : Antequam | sciat. puer. praeli- 


! Marc. vii, 24. 


* Joan. xix 28 , Matth, xxvir, ol. 


xb, ὁ ἄνθρωπος. 


Καὶ αὔθις. εἰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον ἡ φύσις oix 
ἐπιδέχεται, ἐπίσης δὲ πᾶσιν ἑνυπάρχει τὸ θέλειν, καὶ 
οὗ τοῖς μὲν πλέον, τοῖς δὲ ἔλαττον' ἄρα φύσει θελη- 
vq ὁ ἄνθρωπος) ὥστε εἰ φύσει θελητιχὸς ὁ ἄν- 
θρωπος, xat ὁ Κύριος, οὗ µόνον χαθὸ θεὸς, ἀλλὰ xai 
καθὸ ἄνθρωπος véyove, φύσει θελητικός ἐστιν. 


Ἐχ τοῦ αὐτοῦ χεφα.]αίου. 

'O τῶν ὅλων γὰρ θεὺς χαὶ Πατἡρ, fj χαθὸ Ila- 
tho θέλει, f| χαθὸ θεός. ᾽Αλλ᾽ εἰ μὲν χαθὸ Πατὲρ, 
ἄλλο αὐτοῦ ἔσται τὺ θέληµα παρὰ τὸ τοῦ Υἱοῦ. OQ 
γὰρ Πατὴρ ὁ Υἱός. El δὲ χαθὸ θεὺς, θεὺς δὲ ὁ YUx, 
θεὸς xat τὸ Ηνεῦμα τὸ ἅγιον ἄρα τὸ θέληµα φύ- 
σεως, ἤγουν φυσιχόν., 


"Ext, εἰ χατὰ τοὺς Πατέρας, ὧν τὸ θέληµα ἓν, τού- 
των xat fj οὐσία µία, ἓν xal θέληµα τῆς θεότητος εοῦ 
Χριστοῦ, xai τῆς ἀνθρωπότητος αὐτοῦ * ἄρα µία 
καὶ ἡ αὐτὴ τούτων ἔσται χαὶ ἡ οὐσία. 


Καὶ πάλιν * εἰ, χατὰ τοὺς Πατέρας, ἡ τῆς φύσεως 
διαφορὰ τῷ ἑνὶ θελήµατι οὐ διαφαίνεται, ἀνάγχη, f 
iv θέληµα λέγοντας φυσιχὴν ἐν Χριστῷ μὴ Avery 
διαφορὰν, ἢ φυσιχἣν λέγοντας διαρορὰν, ἓν θέλημα 
μὴ λέγειν. 

Καὶ αὖθις εἰ καθώς φησι τὸ θεῖον Ἐύαγτγέλιον, 
ἐλθὼν ὁ Κύριος εἰς τὰ µέρη Τύρου καὶ Σιδῶνος, καὶ 


6 εἰσεἲθὼν εἰς οἶκο», οὐδέγα ἠθέῖησε γνῶναι, xal 


cix ἠδυνήθῃ «Ἰαθεῖν * εἰ τὸ θεῖον αὐτοῦ θέληµα παν- 
ποδύναμον, θελἠσας δὲ λαθεῖν o0 δεδύνηται’ ἄρα καθὸ 
ἄνθρωπος θελήσας οὐκ ἠδυνήθη, xa θελητιχὸς ἂν 
καὶ καθὸ ἄνθρωπος. 


Καὶ πάλιν. Ἐλθὼν, φηαὶν, elc τὸν τόπον, εἶπε 
Δινῶ. Καὶ ἔδωκαν αὐτῷ οἶνον μετὰ χοῆς µεμι- 
ypévov, xal γευσάµενος οὐκ ἠθε-ῖε π͵εῖν. El μὲν 
οὖν χαθὸ 8:5; ἑδίφησε, καὶ γευσάµενος οὖκχ ἤθελε 
πιεῖν, ἐμπαθῆς ἄρα καὶ χαθὸ θεός πάθος yàp, f| 
τε δίφα, χαὶ ἡ (εὔσις. El δὲ οὗ xa0b θεὸς, πάντως 
καθὸ ἄνθρωπος ἑδίψησε, xai θελητικὸς ἣν χαὶ xat0 
ἄνθρωπος. 

Γνώμην δὲ xal προαἰρεσιν ἐπὶ coo Κυρίου λέγειν 
ἀδύνατον, εἴπερ χυριολεχτεῖν βουλοίμεθα,. Ἡ vv» 
µη γὰρ μετὰ τὴν περὶ τοῦ ἀγνοουμένου ζήλησιν χαὶ 
βούλευσιν, τοι βουλὴν xaY Χχρίσιν, πρὸς τὸ χριθέν 
ἔστι διάθεσις. Μεθ) ἣν dj προαίρεσις, ἐχλεγομένη, 
καὶ αἱρουμένη πρὺ τοῦ ἑτέρου τὸ ἕτερηων. "0 δὲ 
Κύριος οὐ φιλὸς ὧν ἄνθρωπος. ἀλλά xat Gel, xal 
πάντα εἰδὼς, ἀνενδεῆς σχέψεως, Χαὶ ζητήσεως, xai 
βουλῆς ὑπῆρχε, xai χρίσεως, xai φυσιχῶς τὴν τε 
πρὸς τὸ χαλὸν εἶχεν οἰχείωσιν, xa thv πρὸς τὸ χα» 
xbv ἀλλοτρίωσιν. Οὕτω γὰρ xal Ἡσαίας προφήτης 
φησὶν, ὅτι Πρὶν ἢ γγῶναι τὸ παιδίον προελί. 
σθαι πον ηρὰ, ἑκ.έξεται τὸ ἀγαθόν' διόδει αρ 
γγῶλαι τὸ παιδίον ἀγαθὸν fj κακὸν, ὁπειθεῖ 5ο” 


1153 


PANOPLIA DOGMATICA, — TIT. XXI. 


1151 


νηρίᾳ τοῦ ἐχ.1έξασθαι τὸ ἀγαθόν' Τὸ γὰρ, πρὶν, À gere mala, eliget bonum. : quoniam antequam. co- 


δηλο) ὅτι οὗ χαθ᾽ ἡμᾶς ζητήσας xaX βουλευσάµενος, 
ἀλλὰ θεὺὸς ὧν, xal θεϊχῶς κατὰ σάρκα ὑποστάς, 
τουτέστι χαθ) ὑπόστασιν ἠνωμένος τῇ σαρχὶ, αὐτῷ 
τῷ εἶναι, καὶ πάντα εἰδέναι, τὸ Ex. φύσεως εἶχεν 
ἀγαθόν. 


Tov αὐτοῦ ἐκ τοῦ ο) χεφα.λαίου. 

ὝὭσπερ ἐπὶ τῖς πεπυρακτωμένης μαχαἰρας al 
φύσεις σώζονται τοῦ πυρὸς, xal τοῦ σιδήρου, xat 
αἱ δύο ἑνέργειαι  χαὶ τὰ τούτων ἀποτελέσματα' 
ἔχει μὲν Υὰρ ὁ σίδηρος τὸ τμητικὸν, τὸ δὲ πὂρ τὸ 
καυστικόν' χαὶ ἡ τομὴ μὲν τῆς τοῦ σιδήρου ἑνέρ- 
γειας ἐστὶν ἀποτέλεσμα, ἡ δὲ χαῦσις τῆς 160 πυρὸς, 
xai σώζεται τὸ τούτων διάφορον ἐν τῇ χεχαυμένῃ 
πομῇ, καὶ Ev τῇ τετμημένῃ χαύσει οὕτω xal ἐπὶ τοῦ 
Χριστοῦ, τῆς μὲν θεότητος αὐτοῦ ἡ θεία καὶ παντο- 
δύναµος ἑνέργεια, τῆς δὲ ἀνθρωπότητος αὐτοῦ 1 
xa0' ἡμᾶς. Αποτέλεσμα δὲ τῆς μὲν ἀνθρωπίνης τὸ 
χρατησθῆναι τὴν χεῖρα τοῦ παιδὸς, καὶ ἑλκυσθῆναι, 
τῆς δὲ θείας [ ἡ ζωοποίησις. "Άλλο γὰρ τοῦτο, xá- 
κεῖνο ἕτερον, εἰ xal ἀλλήλων ἀχώριστοι ὑπάρχουσιν 
àv τῇ θεανδρικῇ bvepyelq. E! µίαν ἑνέργειαν ἐπὶ 
φοῦ Κυρίου εἴποιμεν, fj, θείαν ταύτην) λέξοµεν, 1 
ἀνθρωπίνην, 1| οὐ δετέραν, Αλλ’ εἰ μὲν θείαν, αὐτὸν 
µόνον γυμνὸν τῆς χκαθ᾽ ἡμᾶς ἀνθρωπότητος λέξο- 
pev: εἰ δὲ ἀνθρωπίνην, ψιλὸν αὐτὸν βλασφημήσομεν 
ἄνθρωπον" εἰ δὲ οὗ θείαν, οὐδὲ ἀνθρωπίνην, οὐδὲ 


gnoscat puer bonum el mulum, malitiam reproba- 
bit, eligendo bonum. — lec vox, amtequam, boc 
indicat, quod non more nostro ex investigatione. 
et deliberatione przvia, sed, ut qui Deu$ esset; - 
divinoque modo subsistentiam carni tribueret, eal: 


secundum hypostasim erat unitus, eo ipso: uod .. i - 
erat, omnisque norat, suapte nàtura bonum bahepat. zo7 


Ejusdem ex capite Ἴ9. JUNE 

Quemadmodum in gladio ignito ignis et ferri 
natura servantur, et actiones dux, earumque per- 
fectiones, nam ferrum quidem vim habet secandi, 
ignis autem urendi, ac sectio quidem ferri aetio- .. 
nis perfectio est, ustio autem ignis, earumque diffe-:: 


rentia in usta sectione et in ustione secta. servatur, | . 


sic el in Christo, divinitatis quidem ejus Kal | 


atque omnipotens aclio est, humanitatis autem . 
humanas. Perfectio vero actionis humanz quidem, 
quod tenuit puelle manum, et traxit, divine au- 
tem, quod illam In vitam revocavit. Aliud enim 
est hoc, et aliud sliud, licet inter se conjuncta 
sint ac minime separata in actione divina simul 
atque humana. Si unam in Christo actionem dixe- 
rimus, aut divina, aut humana, aut neutra erit. 
Si divina, eum duntaxat Deum nostre expertem 
humanitatis asseremus. Si humana, nudum homi- 
nem impie alirmabimus. Si neque divina, neque 
bumana, nec Deum nec hominem ejusdem aut 
cum Patre, aut nobiscum essentia dicemus. Ex 


Θεὸν, οὐδὲ ἄνθρωπον, οὐδὲ τῷ Πατρὶ οὐδὲ ἡμῖν ὁμο- ( conjunctione enim unus aique idem in persona 


οὐσιον. "Ex γὰρ τῆς ἑνώσεως fj καθ) ὑπόστασιν ταυ- 
τότης Ὑέγονεν, οὗ μὲν δὲ ἡ διαφορὰ τῶν φύσεων 
ἀνῄρηται” τῆς; δὲ διαφορᾶς σωζοµένης τῶν φύσεων, 
όωθήεονται ὃηλαδὴ xat αἱ τούτων ἑνέρχειαι' οὗ γὰρ 
φύσις ἀνενέργητος. 

ToU αὐτοῦ ἐκ τοῦ πα κεφαλαίου. 

Ἡ τοῦ Κυρίου σὰρξ τῆς θείας ἑνεργείας ἑπλού- 
τησε διὰ τὴν πρὸς τὺν λόγον ἀκραιφνεστάτην ἕνωσιν, 
fixot τὴν χαθ᾽ ὑπόστασιν, οὐδαμῶς τῶν xatà φύσιν 
ἰδίων ὑποατᾶσα ἕκπτωσιν. O0 γὰρ χατ οἰκείαν 
ἑνέργειαν, ἀλλὰ διὰ τὸν ἠνωμένον αὐτῇ Λόγον τὰ 
θεῖα ἑνήργει, τοῦ Λόγου δι αὐτῆς τὴν οἰχείαν ἐν- 
δειχνυµένου ἑνέργειαν. Καὶ εἰ μὲν γὰρ ὁ πεπυ- 
ῥαχκτωμµένος σίδηρος, οὐ φυσιχῷ δὲ λόγῳ τὴν xav- 
στιχὴν χεχτηµένος ἐνέργειαν, ἀλλ Ex τῆς πρὺς τν D 
«Up ἑνώσεως τοῦτο χτησάµενος. Ἡ αὐτὴ τοιγαροῦν 
θνητή τε ἥν δι ἑαυτὴν, xal ζωοποιὺς διὰ τὴν πρὸς 
τὸν Λόγον καθ) ὑπόστασιν ἕνωσιν. Ὁμοίως τὴν Φοῦ 
θελήµατος θέωσιν, οὐχ ὡς µεταθληθείσης τῆς φυ- 
σιχῆς κινήσεως λέγομεν, ἁλλ᾽ ὡς ἠνωμένου τῷ 
θείῳ, xa παντοδυνάµῳ αὐτοῦ θελήµατι, xal Υεγο- 
νότος Θεοῦ ἑνανθρωπήσαντος θέλημα, ὅθεν θέλων 
μὲν λαθεῖν οὐχ ἡδυνήθη, δι αὐτὸ εὐδοχήσαντος τοῦ 
Θιοῦ Λόγου δειχθῆναι ἐν αὐτῷ ἀληθῶς ὑπάρχον τὸ 
ἁσθενὲς τοῦ ἀνθρωπίνου θεληµάτος. θέλων δὲ τὴν 
ο τοῦ λεπροὺ ἑνήργησε χάθαρσιν, διὰ τὲν πρὸς τὸ 
'θεῖον θέληµα ἕνωσιν. Ἱστέον 65, ὡς d θέωσις τῆς 
τε φύσεως, καὶ τοῦ θελήµατο:, ἐμφαντιχώτατων, 
xa δεικτιχὠτατόν ἐστι τῶν τε δύο φύσεων, xal τῶν 

! 194. vii. 25. sce. LXX. 


factus est, non autem sublata est differentia natu- 
rarum. Differentia autem naturarum. servàta, et 
earum actiones conservabuntur. Natura enim non 
es! expers actionis. 


Ejusdem ex capite 81. 

Domini earo propter verissimam verbi conjun- 
ctionem in persona divinw aciionis divitias est 
consecuta, nullo modo excidens ab iis que na- 
tura? sux sunt propria. Non enim actione sua, sed 
propter conjunctum Verbum, qus divina sunt, 
faciebat, enm Verbum per ipsam propriam actio- 
nem demonstraret. Urit enim ignitum ferrum, non 
tamen ratione naturali, sed ignis conjunctione vim 
illam obtinuit comburendi. Itaque cum mortalis 
essei per se, propter Verbi in persona conjunctio- 
nem, vite tribueudz habebat potestatem. Similiter 
et voluntatis divinitatem dicimus, non quod natu. 
ralis motus esset. immutatus, sed quod esset cum 
divina atqne omnipeten!i ipsius voluntate con- 
juncta, effectaque voluntas Dei hominem induti. 
Quamobrem cum vellet, latere non potuit propter 
ipsam, cum Deo Verbo placeret ostendere verc in 
se esse humana voluntatis infirmitatem. Volens 
autem, leprosum curavit propter conjunctionem 
cum divina voluntate. Sciendum est autem ex eo, 
quod natura, voluntasque divina reddita est, cla- 
rissime, et apertissime duas naturas, et duas vo- 
luntates declarari. Quemadmodum enim liguitio 


1155 


EUTHYMII ZIGADENT 


1155 


non mutat igniti naturam ignis, scd ostendit et id, A δύο θεληµάτων. Ὥσπερ γὰρ ἡ πύρωσις οὗ µετ:δάλλει 


quod ignitum est, οἱ id quod ignivit, et non unum, 


- sed duo demonstrat, sic etiam deilicatio non unam 


efficit naturam compositam , scd duas indicat, ct 
conjunctionem in persona. Quorum, inquit Grego- 
- rius ilte Theologus, unum effecit. divinum, alte- 
, rutff divinum, effectum est. Ex illis verbis. Quorum, 
* εί πα, et alterum , duo esse demonstravit. 
uox. Ejusdem ez capite 82. 

Voluntas humana Christi divine subdita. — Λι- 
qui ille quidem naturaliter, et ut Deus, οἱ ut homo, 
habebat ut vellet : ceterum divinam ipsius volun- 


tatem humana sequebatur, eique subdita erat, ut | 


ται propria sententia non moverelur, verum ea 
' demum vellet, que divina ejus voluntas ipsa/n 
-. volebat velle. Permittente siquidem divina volun- 
"tale , najuraliter ea quz sibi propria erant patie-. 
bstur,: Etenim cum mortem detrectaret, hane 
divina ipsius voluntate ita ferente et. concedente; 
naturaliter detrectabat, atque in mortis agonia 
erat. Rursus divina ipsius voluntate volente, ut 
humana voluntas mortem amplecteretur, volunta- 
ria ipsi passio fuit. Non enim qua Deus duntaxat 
morti se sponte tradidit, sed etiam quatenus homo. 
Unde nobis etiam animi audaciam adversus mor- 
tem comparavit, lta quippe ante salutiferam pas- 
sionem suam loquitur : Pater, si fieri potest, trans- 
eat a me caliz iste *. lllud porro constat, quod ut 
homo ealicem bibiturus erat: non enim ut Deus. 


Quare tanquam hono calicem transire vult. Hae C σιός εἰμι, ἀλλὰ «5 σὺν, ftot τὸ ἐμὸν xal σὺν , 


autem verba a naturali metu, et imbecillitate pro- 
fecta sunt. Verumtamen, inquit, nonmea voluntas 
fiat *, hoc est, qua ratione diversa a te sum sub- 
stanti» ; sed tua, hoc est mea, quatenus eadem 
mihi ac tibi substantia est. Qux quidem iterum for- 
tis animi verba sunt. Etenim anima Domini, 
qui benigna sua voluntate homo vere factus erat, 
cum naluralem iuflrmitatem ante experta esset, 
percepto doloris sensu ex corporis disjunctione, 
divina rursum voluntate corroborata, adversus 
mortem audaciam concipit. Nam quia εἰ totus 
Deus erat cum sua bumanitale, eL totus homo cum 
sua divinitate, ipse tanquam bomo in se et per se 
id quod humanum erat, Deo et Patri subjecit, et 
formam et exemplum pr:ebuit. 

Frustra. ratio in homine, si desit illi libertas. — 
Libere porro volebat tum diving, tum humane 
voluntatis ratione. Omai quippe nature rationali 
libera voluntas a natura insita est. Quorsum enim 
alioqui partem rationalem habebit, si non libere 
ratiocinatur ? Nam naturalem quidem appetitum 
summus Opifex brutis etiam indidit, quo ad οὐ 
nature conservationem necessitate ducuntur. Cum 
enim ralione careant, ducere non possunt, verum 
paturali ducuntur appetitu. Ex quo fit, ut simul 
atque appetitus oritur, statim ad agendum prosi- 
liant. Neque enim ratione aut consilio, aut. consi- 
deratione, aut judicio utuntur. Ac proinde nec 

! Matth, xxvi, 39 ; Luc. xxii, 43. 


τὴν toU πυρωθέντος Φύσιν εἰς τὴν τοῦ πυρὸς, ἀλλὰ 
δηλοῖ τό τε πυρωθὲν xal τὸ πυρῶσαν, xal οὐχ ἑνὺς, 
ἁλλὰ δυοῖν ἔστι δηλωτιχὸν, οὕτω χαὶ fj θέωσις οὗ play 
φύσιν ἀποτελεῖ σύνθετον, ἁλλὰ τὰς δύο δηλοῖ, xol 
τὴν xa0' ὑπόστασιν ἕνωπιν. Φησὶ γοῦν ὁ θεολόγος 
Γρηγόριος, ὧν τὸ μὲν ἐθέωσε, τὸ δὲ ἐθεώθη. "Qv γὰρ 
εἰπὼν xal τὸ μὲν, χαὶ τὸ δὲ, δύο ἔδειξεν. 
ToU αὐτοῦ àx τοῦ πβ’ KegaAalov. 

Εἶχε μὲν οὖν φυσιχῶς, χαὶ ὡς θεὸς, χαὶ ὡς ἄνθρω- 
πος, τὸ θέλειν * εἴπετο δὲ χαὶ ὑπετάσσετο- τῷ αὗτοῦ 
θελήµατι τὸ ἀνθρώπινον, us] κινούµενον γνώμη Eta, 
ἀλλὰ ταῦτα θέλων, ἃ τὸ θεῖον αὐτοῦ Ίθελε θέληµᾳ. 
Παραχωρούσης γὰρ τῆς θείας θελῄσεως, ἕπασχε τὰ 
ἴδια φυσιχῶς. "Ote μὲν γὰρ παργτεῖτο τὸν θάνατον. 
φυσικῶς τῆς θείας αὐτοῦ θελησάσης Οελήσεως xal 
παραχωρησάσης, παρῃτἤῄσατο tbv θάνατον, Ἠγωνίασέ 
τε xai ἑδειλίασε * χαὶ ὅτε ἤθελεν f; θεία αὐτοῦ θέλη- 
σις αἱρεῖσθαι τὴν ἀνθρωπίνην αὑτοῦ θέλησεν τὸν θά- 
νατον, ἐχούσιον αὑτῇ τὸ πάθος ἐγένετο” οὗ yàp 
χαθὺ θεὺς µόνον ἑχουσίως ἑαυτὸν παρέδωχεν εἰς θὰ- 
νατον, ἀλλὰ xaX χαθὸ ἄνθρωπος. "Όθεν χατὰ θανάτου 
τόλμαν xaX ἡμῖν ἐχαρίσατο, οὕτω γοῦν πρὸ τοῦ σω- 
τηρίου πάθους φησί’ Πάτερ, οἱ δυνατὸν παρε.θέ- 
ζω dx' ἐμοῦ τὸ ποτήριον tovto" δτλονότι ὡς ἄνθρω- 
To; τὸ ποτήριον πίνειν ἔμελλεν. οὗ γὰρ ὥς θεὀς. 
Ὡς ἄνθρωπος τοΐνυν θέλει τὸ ποτ/ριον παρελθεῖν 
ταῦτα τῆς φυσιχῆς δειλίας τὰ ῥήματα. Π.λἣν μὴ 
τὸ ἐμὸν γενέσθω θἐλημα, cot xa0' ὃ coU ἕτεροού- 
καθ 
ὃ col πέφυχα ὁμοούσιος ’ ταῦτα τῆς εὐτολμίας πάλιν 
ῥήματα ' πρότερον γὰρ τῆς φυσικῆς ἁσθενείας πει- 
ραθεῖσα, χα”: αἴσθησιν τὴν ἐπὶ τῷ χωρισμῷ χαὶ τοῦ 
σώματος xai φυσιχὴν συµπάθειαν παθοῦσα ἡ τοῦ 
Κυρίου φυχὴ, ὡς ἀληθῶς ἀνθρώπου γενοµένου xas' 
εὐδοχίαν αὐτοῦ * αὖθις τῷ θείῳ νευρωθεῖσα θελήµατι, 
τοῦ θανάτου χαταθαῤῥύνεται. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ αὐτὸς 
ὅλος ἦν θεὸς μετὰ τῆς ἀνθρωπότητος αὐτοῦ, xaX ὅλος 
ἄνθρωπος μετὰ τῆς αὐτοῦ θεότητος, αὐτὸς ὡς ἄν- 
θρωπος ἐν ἑαυτῷ χαὶ δι ἑαυτοῦ ὑπέταξε τὸ ἀνθρώ- 
πινον τῷ θεῷ xal Πατρὶ, τύπον ἡμῖν ἑαυτὸν ἄριστον 
xai ὑπόγραμμον διδοὺς, xal ὑπῆχοος τῷ Πατρὶ vi- 
Υονεν. 


Patri factus obediens, prsestantissimam sese nobis 


p ἈΑὐτεξουσίως δὲ ἤθελε τῷ θείῳ καὶ ἀνθρωπίνφ 


θελήµατι, Πάσῃ γὰρ λογιχῇ φύσει πάντως ἐμπέφυχε 
τὸ αὑτεξούσιον θέλημα. El; τί γὰρ E&ec τὸ λογιχὸν, 
ph αὐτεξουσίως λογιζοµένη; τὴν μὲν γὰρ φᾳυσιχῖν 
δρεξιν καὶ τοῖς ἀλόγοις ζώοις ὁ Δημιουργὸς ἐνέσπειρε 
πρὸς σύστασιν τῆς οἰχείας φύσεως ἠναγκασμένως 
αὑτὰ ἄγουσαν. Λόγου vào ἁμοιροῦντα € οὗ δύναται 
ἄγειν, ἀλλ' ἄγεται ὑπὸ τῆς φυσιχῆς ὀρέξεως. δεν 
ἅμα fj ὄρεξις γένηται, εὐθέως xal fj τρὸς τἣν πρᾶ- 
διν ὁρμή ᾿ οὐ γὰρ λόγῳ, 1] βουλῇ, 1 σχέφει, ἢ χρίσει 
κέχρηται. "ὀθεν οὔτε ὡς ἀρετὴν µετιόντα ἐπαινεῖ-αι, 
xai µαχαρϊἰσεται, οὔτε ὡς χαχίαν πράττοντα xori- 
ζεται. Ἡ δὲ λογικη φύαις έχει μὲν τν φυσικὰν ὄρε. 


1157 


PANOPLIA DOGMATICA.-—- TIT. XXT. 


1158 


ξιν κινουμένην, ὑπὸ δὲ τοῦ Λόγου ἀγομένην τε xaX A velut virtuti studentia laudantur, ae beata censen- 


ῥυθμιζομένην ἐπὶ τῶν φυλασσόντων τὸ κατὰ φύσιν * 
τοῦ Υὰρ Λόγου προτέρτµα τοῦτό ἐστιν, ἡ αὐτεξού- 
eto; θέλησις, Ίντινα φυσιχὴν tv τῷ λογικῷ qgapev 
χίνησιν διὸ xal ὡς ἀρετὴν μετιοῦσα ἐπαινεῖται xal 
µαχαρίεεται, xai ὡς xaxíav μετιοῦσα κχολάζεται. 
. prxcellentia hzc est, liberz potestatis voluntas : 


vitio dedit, punitur. 

Ὥστε f/0c)e μὲν αὐτεξουσίέως χινουµένη ἡ τοῦ Κυ- 
ρίου duyt, ἀλλ᾽ ἐχεῖνα αὐτεξουσίως ἤθελεν, & ἡ θεία 
αὐτοῦ θέλῃσις ηθελε θέλειν αὐτήν. Οὐ γὰρ νεύμµατι 
τοῦ Λόγου ἡ σὰρξ ἐχινεῖτο' xal Μωῦσης γὰρ xal 
πάντες οἱ ἅγιοι νεύματι θείῳ ἐχινοῦντο' ἀλλ ὁ αὐτὸς 


tur ; nec tanquam malum agentia plectuntur. Na - 
tura vero rationalis habet quidem naturalem ap- 
petitum, qui moveatur ; ejusmodi tamen, ut in iis 
qui nature consentaneam rectitudinem servant, 
4 ratione gubernetur ac componatur. Rationis enim 


quam quidem naturalem motum in substantia ratio- B 
nali dicimus. Eaque de causa et cum virtutem colit, laudemn obtinet, 4ο beata pre dicatur ; et cum se UT 


Divine et humana. voluntatis discrimen in Chri- 
sto. — Ergo volebat quidem Domini anima libere 
excitata, sed ea libere demum volebat, quz divina 
ipsius voluntas velle eam volebat. Non enim Verbi 


nutu caro movebatur, juxta ac Moses et sancti : 


εἷς ὢν θεός τε καὶ ἄνθρωπος, χατά τε τὴν θείαν καὶ B omnes divino nutu movebantur : verum idem ipse 


τὴν ἀνθρωπίνην Ίθελε θέλησιν’ διὸ οὗ γνώµῃ, quot- 
xf δὲ μᾶλλον δυνάµει, αἱ δύο τοῦ Κυρίου θελήσεις 
διέφερον ἀλλήλων. Ἡ μὲν γὰρ θεία αὐτοῦ θέλησις 
ἄναρχός τε xaX παντονυργὸς ἣν, ἑπομένην ἔχουσα τὴν 
δύναμιν, χαὶ ἁπαθήῆς' fj δὲ ἀνθρωπίνη αὐτοῦ θέλησις 
ἀπὸ χρόνου ἤρξατο, xaX αὐτὴ τὰ φυσικὰ xa ἁδιά- 
6λητα πάθη ὑπέμεινε, xal φυσιλῶς μὲν οὗ παντοδύ- 
ναµος fv, ὡς δὲ τοῦ Θεοῦ Λόγου ἀληθῶς καὶ κατὰ 
φύσιν γενοµένη, xal παντοδύναρος, 


cum ei Deus et bomo esset, tum divina, tum. hu- : 
mana voluntate volebat. Ob eam causam non con- ^ 
silio ac sententia, sed naturalis potius facultatis 
ratione, due Domini voluntates inter se disside- 
bant. Etenim divina ejus voluntas principii ex- 
pers omnisque rei effectrix erat ,ut pote. comitem 
potentiam habens, et pati nescia. Át humana ipsius 
voluntas, tum ipsa in tempore initium habuit, tum 
eas passiones sustinuit, qu:e naturales et. innocuse 


erant. Ας natura quidem omnipotens non erat; ul autein Dei Verbi vere ac naturalis facta erat, nihil 


quoque ipsa non poterat. 


'Tov αὐτοῦ Κεφα.αίον z3y. 


Ejusdem caput 83. 


'O µαχάριος Διονύσιος Χαινἠν τινα θεανδριχὴν C. — Cum beatus Dionysius Christum novam quamdam 


ἑνέργδιαν (gfjoag τὺν Χριστὸν ἡμῖν πεπολιτευµένον, 
οὐκ ἀναιρῶν τὰς φυσικὰς ἑνεργείας, μίαν ἑνέργειαν 
Ex τε τῆς ἀνθρωπίνης χαὶ θείας γεγενημένην φησίν ' 
οὕτω γὰρ ἂν xal µίαν φύσιν εἴποιμεν χαινὴν, ix 
θείας τε xal ἀνθρωπίνης Ὑεγενηµένην * ὧν γὰρ 
ἐνέργεια µία, τούτων xal fj οὐσία µία, κατὰ τοὺς 
ἁγίους «Πατέρας * ἀλλὰ θέλων δεῖξαι τὸν χαινὸν xal 
ἀπόλῥητον τρόπον τῆς τῶν φυσικῶν τοῦ Χριστοῦ 
ἐνεργειῶν ἐχφάνσεως, τῷ ἀποῤῥητῳ τρόπῳ τῆς εἰς 
ἄλληλα τῶν τοῦ Χριστοῦ φύσεων περ'χωρήσεως προσ- 
φόρως, καὶ τὴν χατὰ ἄνθρωπον αὐτοῦ πολιτείαν 
᾿ξένην καὶ παράδοξον, xal τῇ φύσει τῶν ὄντων 
ἄγνωστον, τόν τὲ τρόπον τῆς κατὰ την ἀπόῤῥητον 


ἔνωσιν ἀντιδόσεως οὗ yàp διηρηµένας φαμὲν τὰς D 


ἑνεργείας, οὐδὲ διῃρηµένως ἐνεργούσας τὰς φύσεις, 
ἁλλ ἠνωμένως ἑκάστην μετὰ τῆς θατέρου χοινωνία»ς 
ἐνεργοῦσαν τοῦθ) ὅπερ ἴδιον ἔσχηχεν. Οὔτε γὰρ τὰ 
ἀνθρώπ:να ἀνθρωπίνως ἐνήργησεν ΄ οὗ yàp. daa 
ἣν ἄνθρωπος ' οὔτε τὰ θεῖα χατὰ Θεὸν µόνον” οὐ 
γὰρ "jv γυμνὺὸς θεὺς, ἀλλὰ Geb; ὁμοῦ  ὑπάρχων 
καὶ ἄνθρωπος. Ὥσπερ γὰρ τῶν φύσεων, xol τὴν 
ἕνωσιν, xal τὴν φυσιχὴν διαφορὰν ἐπιστάμεθα, 
οὕτω xal τῶν φυσικῶν θεληµάτων τε καὶ ἑνερ- 
γειῶν. 

Ἱστέον τοιγαροῦν, ὡς ἐπὶ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ίη- 
αοῦ Χριστοῦ, ποτὲ μὲν ὡς ἐπὶ δύο «φύσεων τὸν 
λόγον ποιούμεθα, ποτὲ δὲ ὡς ἓφ᾽ ἑνὸς προσώπου, 
καὶ τοῦτο δὲ xáxeivo εἰς μίαν ἀναφέρεται ἔνντιαν' αἱ 
γὰρ δύο φύσεις εἷς ἐστι Χριστὸς, xa ὁ efc Χριστὸς 


theandricam, seu Dei simulei viri, actionem no- 
biscum obiisse dicit, non ut naturales actiones 
tollat, unam ex liumana οἱ divina actionem 
conflatam docct (ad hunc enim modum unam quo- 
que novam naturam ex divina et humana effectam 
diceremus; quia quorum actio una est, horum 
etiam, ut sentiunt Patres, una est essentia), ve- 
rum ita loquitur, ut novum illud et arcanum mo- 
dum, quo naturales Christi actiones se explicant, 
arcano ilii mutuz naturarum | ipsius immeationis 
modo congruentem, humanum item vite genus 
novum et admirabile, inque rerum natura inco- 
gnitum ; ac denique alterne illius communica- 
Uonis , que ex ineffabili unitione oritur, rationem 
indicaret. Non enim aut sejunctas actiones, aut 
naturas divisim operari dicimus , sed conjunctim 
wiramque cum alterius communione illud quod 
quzque proprium habet agere. — Neque enim hu- 
mana liumanitus efficiebat, cum purus homo non 
esset ; nec rursus divina divino duntaxat modo, 
quandoquidem non solum Deus erat , sed Deus si- 
mul et homo. Nam uti naturarum tum unionem, 
tum naturalem distinctionem liabemus, ita etiam 
naturalium voluntatum et operationum. 

Actionum Christi alterna communicatio. — Itaque 
sciendum est , in Domino nostro Jesu Christo nos 
interdum , tanquam de duabus naturis sermonem 
habere, interdum tanquam de una persona : at- 
que hoc ct illud ad eumdem sensum refertur. Nam 


1199 


EUTIIYMI! ZIGABENT. 


1:60 


et du: natura unus Christus est; et unus Chri- A δύο φύσεις ἐστί ' ταὐτὸν οὖν ἔστιν εἰπεῖν * ἑνεργεῖ ó 


stus, due naturae. ltaque dicere : Agit Christus 
secundum utramque naturam; perinde est, ac 
cum dicimus : Agit utraque natura in Christo 
cum olterius communione, Quare divina quidem 
. batgga eo nomine cum carne operante communi- 
- 68M , quod caro divinze voluntatis beneplacito, quac 
* ipsi propria sunt, pati et agere sinatur, quodque 
; caris actio prorsus salutifera sit; id quod non 
humanz, sed divinz polius actionis est. At caro 
vicissim cum operante Verbi divinitate communi- 
cabat , tim quia per corpus veluti per instrumen- 
tum quoddam, divinas actiones efficiebat ; tum 
quia uttus idemque erat, qui et divino simul, et 
. humano modo operabatur. 
.— Mens humana, ui Verbo communicet, — Scire au- 
tem attinet, sanctam quoque ipsius mentem 
naturales suas actiones exsequi. Nam et se Dei 
mentem essé, atque ab omnibus rebus conditis 
adorari cogitat et agnoscit, ac eorum quz in terra 
gessit et pertulit, recordatur. Ceterum cum ope- 
rante Verbi deitate, qua cuncta reguntur οἱ gu- 
bernantur, communicat, omnia intelligens, co- 
gnoscens, et admwinistrans, non ut simplex et 
nuda mens hominis, sed ut quee Deo secundum hy- 
postasim unita sit, Deique mens exsistat. 
Theandrica Christi actio. —Nihil igitur aliud the- 
andrica actio declarat , quam quod Deo facto viro, 
hoc est , incarnato , humana quzque ipsius actio 
divina erat, sive deificata, nec divinz ipsius ope- 
rationis expers : rursumque divina ipsius actio 
humanz ipsius actionis exsors non erat ; verum 
utraque una cum altera considerabatur. Porro 
modus hic loquendi περέφρασις dieitur, quando 
quis duo quedam una dictione complectitur. 
Quemadmodum enim igniti] gladii incisam unam 
ustionem, atque inustam sectionem dicimus, οἱ 
tamen sectionem distinctam ab ustione esse, nec- 
non alius aliusque naturse asserimus ; ignis nempe 
ustionem, ac ferri sectionem : ad eumdem modum 
theandricam unam Christi actionem dicentes , duas 
ambarum ipsius naturarum actioncs intelligimus ; 
divinitatis videlicet ipsius divinam, humanitatis 
autem. humanam actionem. 


Atem adversus Monotheletas. Ex aliis diversis Pa- 
tribus. . 


Quoniam qu: sunt Christi natur, duas e!iam 
ipsius naturales voluntates, et duas naturales ac- 
tiones dicimus; utraque eniin ipsius natura et vult 
et agit. Quod enim ratione praeditum est, id libe- 
ram habet volendi agendique facultatem. Verum 
quoniam una est naturarum ejus persona, unum 
etiam ipsum esse dicimus, qui ex vtraque matura 
et vult et agit naturaliter. Ac quemadmodum. ex 
eadem fldei ratione unam el eamdem ἵπ sancta 
Triuitate tum voluntatis, tum actionis rationem 
dicimus :; sic et in divina liumanitatis assumptione 


Χριστὸς καθ) ἑχατέραν τῶν αὐτοῦ φύσεων, xal 
ἐνεργεῖ ἑκατέρα φύσις Ev τῷ Χριστῷ μετὰ τῆς θα- 
τέρου κοινωνίας. Κοινωνεῖ τοίνυν fj μὲν θεία φύσις 
τῇ σαρχὶ ἐνεργούσῃ διὰ τὸ εὐδοχίᾳ τῆς θείας θελῆ- 
σεως παραχωρεῖσθαι πάσχειν xal πράττειν τὰ ἴδα, 
xai διὰ τὸ τὴν ἑνέργειαν τῆς σαρχὸς πάντως — &ivat 
σωτέριον΄ ὅπερ οὗ τῆς ἀνθρωπίνης ἑνεργείας ἐστὶν, 
ἀλλὰ τῆς θείας. Ἡ δὲ σὰρξ τῇ θεότητι τοῦ Λόχου 
ἐνεργούσῃ, διά τε τὸ ὡς δι ὀργάνου τοῦ σώματος τὰς 
θείας ἐκτελεῖσθαι ἑνεργείας, xai διὰ τὸ ἕνα εἷ- 
ναι τὸν ἑνεργοῦντα θεῖχῶς τε ἅμα, xal άνθρω- 


πίνως. 


Εἰδέναι δὲ χρὴ ὡς ὁ ἅγιος αὐτοῦ νοὺς xal 
τὰς φυσιχὰς αὑτοῦ ἐνεριεῖ ἑνεργείας, νοῶν τε xaY 
γινώσκων ὅτι ἔστι θεοῦ νοῦς, xai ὅτι ὑπὸ πάσης 
προσκυνεῖται τῆς κτίσεως, γαὶ μεμνημένος τῶν ἐπὶ 
τῆς γῆς αὐτοῦ διατριθῶν τε xat παθῶν, χοινωνεῖ δὲ 
ἑνεργούσῃ τῇ τοῦ Λόγου θεότητι, xax διεπούστῃ xal 
χυθερνώση τὸ πᾶν, νοῶν, χαὶ γινώσχων, xat διέπων, 
οὐχ ὡς ψιλὸς' ἀνθρώπου νοῦς, ἀλλ᾽ ὡς Θεῷ χαθ 
ὑπόστασιν ἡνωμένος, xat θεοῦ vou; χρηµατίσας. 


Τοῦτο οὖν δηλοΐ ἡ θεανδριχἡ ἐνέργεια, ὅτι ἄνδρω- 
θέντος θεοῦ, Ἠγουν ἑνανθρωπήσαντος, xai ἡ άνθρω- 
mivr αὐτοῦ ἐνέργεια θεία ἣν, ἤγουν τεθεωµέντ, xai 


C οὐκ ἅμοιρος τῆς θείας αὐτοῦ ἑνεργείας, καὶ ἡ θεία 


αὐτοῦ ἑνέργεια οὐχ ἅμοιρος τῆς ἀνθρωπίνης αὐτοῦ 
ἑνεργείας, ἀλλ ἑχατέρα σὺν τῇ ἑτέρᾳ θεωρουμένη. 
Λέγεται δὲ ὁ τρόπος οὗτος περίφρασις, ὅταν τις δύο 
τινὰ διὰ μιᾶς περιλάθῃ λέξεως, Ὥσπερ xai μίαν 
τὴν τετμηµένην χαῦσιν λέγομεν, χαὶ τὴν χεχαυμέ- 
νην τομὴν τῆς πεπυραχτωµένης µαχαίρας, ἄλλην 
δὲ ἐνέργειάν φαμµεν τὴν τομὴν, xat ἄλλην τὴν χαῦσιν, 
καὶ ἄλλης xal ἄλλης φύσεως, τοῦ μὲν πυρὸς τὸν 
χαῦσιν, τοῦ δὲ σιδήρου τὴν τομὴν, οὕτω xal μίαν 
«00 Χριστοῦ θεανδριχὴν ἑνέργειαν λέγοντες, δύο τὰς 
ἑνεργείας νουῦμεν τῶν δύο φύσεων αὐτοῦ, τῆς μὶν 
θεύτητος αὐτοῦ, τὴν θείαν, τῆς 6b ἀνθρωπότητος 
αὐτοῦ, τὴν ἀνθρωπίνην ἑνέργειαν. 


"Ett κατὰ Movo0sAntow ἑτέρων Πατέρων δια- 
gcpor. 


Ἐπεὶ 5605 φύσεις τοῦ Χριπτοῦ, δύο αὐτοῦ χαὶ τὰ 
φυσικὰ θελήµατα, xci τὰς φυσικὰς ἑνερχείας λέ- 
γοµεν. ᾿Εκατέρα γὰραὐτοῦ φύῦσις θελητιχή τε xal 
ἑνεργητιχή. Πᾶν μὲν γὰρ λογιχὺν αὑτεξούσιον, θε- 
λητικόν τε xaX ἐνεργητιγόν. Ἐπεὶ δὲ µία τῶν αὑτοῦ 
φύσεων fj ὑπόστασις, ἕνα xal τὸν αὐτόν ᾳαμεν 0i- 
λοντά τε xai ἐνεργοῦντα φυσικῶς καθ) ἑχατέραν 
τῶν φύσεων. Ὥσπερ δὲ ἐπὶ τῆς ἁγίας Τρ.άδος τν 
ταυτότητα τοῦ τε θελήµατυς xaX τῆς ἑνερχείας ix 
τῆς ταυτότητος τῆς φύσεως ἐπιγ.νώσχομεν. οὕτω 
χαὶ ἐπὶ τῆς θείας ἐνανθρωπήσεως τὴν διαφορὰν 


1161 


PANOPLIA DOGMATICA.— TIT..XXI. 


409 τε θελήματος xal τῆς ἑνεργείας ix τῆς δ.αφορᾶς A voluntatis et actionis differentiam ex  dilffcren- 


τῶν φύσεων γνωρίζομεν’ ὧν γὰρ ἡ αὐτὴ quate, τού- 
των xai ἡ αὐτῆ θέλησις, καὶ ἑνέρχεια, "Qv δὲ διά- 
φορος fj φύσις, τούτων διάφορος καὶ θέλησις, xal 
ἑνέρνεια. Φυσικὰ δὲ, xat οὐχ ὑποστατιχὰ, οὐδὲ προσ- 
ωπιχὰ οὐδὲ γνωμ’χά φαμεν ταντὶ τὰ θελήµατα xol 
τὰς ἑνεργείας. Λέγω δὲ µίαν τὴν θελητιχἠὴν τε xol 
ἐνεργητιχῆν δύναμιν», ἐπὶ μὲν τῆς ἁγίας Τριάδος, ἵνα 
μὴ ἑτεροθελεῖς xai ἑτεροενεργεί, xà; τρεῖς ὑποστά- 
σ:ι; εἰπεῖν ἀναγχασθῶμεν, ἐπὶ δὲ τῆς θείας Evav- 
θρωπῄσεως διπλην, ἵνα μὴ ἑς:ρ͵,Ὀπόστατον τὸ πρόσ- 
Aqppa λέγειν δόξωµεν, xat δύο συνοµολογήσωμεν 
ὑποστάσεις ἓν τῷ Evi Χριστῷ. Τὸ γὰρ ὑποστατιχὸν, 
ἡ προσωπιχὸν. 7] γνωμιχὸν θέλημα ἰδιοῦποστάτου ἐστὶν 
ἁτόμου. Ὁ δὲ Λόγος xaX θεὸς φύσιν μὲν τελείαν áv- 
θρώπου προσελάθετο, ὑπόστασις δὲ αὐτὲς ἐγένετο 
τῷ προσλέµµατι. Καθάπερ δὲ τὸ πρόθληµα xol 
τεθέώται, xal μεταθολὴν οὗ πέπονθε τῆς ἰδίας φύ- 
σεως οὕτω χαὶ τὸ θέληµα xoi dj ἑνέργεια τούτου 
xai τεθέωνται, xal τῶν ἰδίων οὐκ ἐξέστησαν ὅὄρων». 


λλλο θέλησις χυρίως, xai ἄλλο βούλησις, xal 
ἄλλο θελητὸν, xai ἄλλο θελητικὸν, xal ἕτερον ὁ θέ- 
λων. θέλησις μὲν γὰρ ἡ τοῦ ἁπλῶς θέλειν δύναμις, 
ὕπερ στὶ φύσεως xal χαθολικόν. θελητὸν δὲ τὸ 
τῇ θελήσει ὑποπίπτον πρᾶγμα. θελητικὸν δὲ τὸ 
ἔχον τὴν θελητιχὴν δύναμιν, οἷον ὁ ἁπλῶς ἄνθρω- 
πο., θέλων δὲ ὁ τοιόσδε ἄνθρωπος, ὁ χρώμενος τῇ 
τοιᾷδε θελήσει. 


Ἡ θέλησις, f yovv τὸ θέληµα, ποτὲ μὲν τὴν θελητι- 
xhw δύναμιν δηλοῖ, xal λέγεται θέληµα «φυσιχὸν 
καὶ καθολικόνγ ποτὲ δὲ τὸ θελητὸν, xal χαλεῖται 
θέλημα γνωμµιχόν τε χαὶ ἰδικόν. 


"Eni μὲν τῶν ἀνθρώπων µία μὲν fj φυσικἣ θέλη- 
σες, διότι xal µία τούτων ἢ quat; πολλαὶ δὲ xal 
διάφοροι αἱ γνωμικαὶ, εἴτουν ὑποστατικαί΄ διότι καὶ 
πολλαὶ xal διάφοροι τούτων αἱ ὑποστάσεις καὶ αἱ 
γνῶμαι' ἐπὶ δὲ τοῦ Χριστοῦ, ἐπειδὴ μὲν διάφοροι αἱ 
φύσεις τῆς τε θεότητος αὐτοῦ xal ἀνθρωπότητος, 
διάφοροι xal αἱ φυσικαὶ θελἠσεις αὐτῶν ἐπειδὴ ὃδ 
µία τούτων ἡ ὑπόστασις" xal εἷς ὁ θέλων, £v καὶ τὸ 
θέληµα τούτων, ἅτε τοῦ χρείττονος ἐχνιχήσαντος, 
χουν ἄρχοντος, xai τοῦ ἀνθρωπίνου θελήματο, 
ἐπομένου τῷ θείῳ, καὶ ταῦτα θέλοντος, ἃ ἑχεῖνο 
Gt. 

"Eri θεοῦ θέλησιν μὲν λέγομεν, xai BovXhv, Έτοι 
βούλησιν, γνώμην δὲ 1| προαίρεσιν οὗ λέγομεν. 
Ὑώμη μὲν γὰρ ἡ μετά τὴν περὶ τοῦ ἀγν,ουμένου 
ξήτησιν xal χρίσιν πρὸς τὸ χριθὲν διάθεσις, μεθ) ἣν 
ἡ προαίρεσ.ς ἐκλεγομένη xol αἱρουμένη πρὸ ἑτέ- 
ρου τὸ Exepov. Ὁ δὲ θεὸς ἀνενδεῆς xal σχέφεως, 
καὶ ζητήσεως , xai ἐχλογῆς , πάντα φυσιχῶς 
εἰδώς. 

Δι οὐδὲ βουλὴν, τοι βούλευσιν, ἐπὶ θεοῦ φαμεν, 
εἰ xal ἀνθρωποπρεπῶς βουλευόμενον πολλάκις ἡ 
θεία Γραφὴ τοῦτον ὑπογράφει" Ποιήσωμεν Υὰρ, 

PaTPOL. GR. CXXX. 


tia colligimus naturarum. Quorum enim una est 
nalura, eorum una est οἱ vo'untas οἱ a-tio ; et 
quorum est natura diversa, corum et voluntas et 
actio diversa est, Voluntates autem et -actiones 
non ad hypostasim, aut personam, sensumve, re- . 
ferimus. Unam vero iu sancta Trinitate volupfStem - : 


et actionem dico, ne cog«mur dicere tres peráonas ,, - 


diversa velle atque agere; duplicem autem in divi- 
na humanitatis assumptione, ne diversas in uuo 
Christo lypostases et personas duas eonf(iteamur. 
Voluntas enim, qu:& ad hypostasim, et personam. 
seusique refertur, propria est subjecti individui. 
Verbum autem et. Deus naturam quidem hominis 
perfectam assumpsit, sed ei ipse persona fuit. At 


B quemadmodum assumpta humanitas sic. evasit di- 


v naà, ut proprie naturz non senserit. mutationem : 
sic ejus et voluntas οἱ actio ita. evaserunt divinz, 
uta proprii terminis noa recesserint. 


Aliud est voluntas, et aliud est deliberatio, et 
aliud est res, quam aliquid vult, et id, quod vult, 
et is qui vult. Voluutas enim simpliciter est vo- 
lendi vis, quae naturze est. et communis, Deliberatio 
autem est talis et talis voluntas, et ad personam 
refertur, ei singularis est. Res autein quam ali- 
quid vult, est voluntati subjecta; id veroquod vult, 
est quod habet volendi facultatem, exempli gratia 
homo. Is porro, qui vult est aliquis bomo singu - 


C laris, qui aliqua singulari utitur voluntato. 


Voluntas aliquando significat volendi facultatem, 
ei dicitur voluntas naturalis et universalis ; ali- 
quando autem id, quod volumus, et voluntas sen- 
tenti: atque singularis appeilatur. 


Uua in hominibus voluntas esí naturalis, quo- 
niam horum una item est natura. Multze autem οἱ 
diverse sententiz, quoniam mult: sunt etiam va-. 
rieque person. At in Clristo quia diversa na- 
ture sunt divinitatis et humanitatis ips'us, diversa 
sunt etiam naturales earum voluntates. Verum 
quia una est illarum persona, et unus qui vult, 
una etian voluutas atque sententia est, cum | illa 
qua praestantior est. vincat et dominetur, liumana 


D autem. voluntas divinam sequatur, οἱ ea velt 


qua diviux placent. voluntati. 


Voluntatem in Deo dicimus, sententiam — autem 
aut electionem uou dicimus. Sententia cnim est 
post rei ignoratz» quaestionem — atque judicium, 
affectio erga illud quod judicatum est, quam se- 
quitur electio, quz secernit et unum alteri. ante- 
ponit. Deo autem non est. opus ut. cougideret, aut 
inquirat, aut eligat, cum omnia sciat naturaliter. 


Quamobrem nec consultationem | in Deo poni- 
mus, licet eum siepe Scripturze liumano more con- 
eulentem  describant : Faciamus euim, inquit, Λο- 

bYí 


116) 


EUTHYMII ZIGABENI 


1164 


minem !, οί si quid aliud eo consilio dictum est, À φησὶν, ἄγθρωπον, xal εἴ τι τοιοῦτον οἰἶχονομι- 


quo significautius tres unius Divinitatis persone 
declurentur. At in assumpta humanitate natura 
quidem £oncedit ut consultationem et sententiam 
dicamus . 'el electionem, sed tamen hec item de 
psa dpud proprie dicuntur. Nain cum in persona 
Aum o conjuncta sit, rerum ipsa quoque cogui- 
.»4ionérü omuium est assecuta. Sed naturalem ejus 
"voluntatem - dicimus. Quod. si. Christus aliquaudo 
videtur sententie. propositum admittere, quantum 
pertinet ad humanitatem, ut eo loco: Volo, munda- 
tor *, et qua sünt huic similis,[non tamen personz, 
aut sententiz in illo voluntatem dicimus, sed dis- 
pensauonis gratia hzc esse dicta intelligimus, ob 
eam causam, quam ante commemoravimus. 


lo animalibus, qux rationis expertia sunt, appe- 
titum dicimus, non autem voluntatem, aut consi- 
lium. Weceniin statim ab ipso appetitu ad ageu- 
dum impelluntur sine ratione. Voluntas autem οἱ 
consilium ratione przi:ditis tantummodo convenit, 
quippé quz» appetitu pouus imperant et domi- 
nantur. 


Si natura ratione praeditus est homo, quod au- 
tem natura ratione praeditum est, natura liberum 
habet arbitrium, quod quidem, ut Patres sen- 
tiunt, nibil aliud est nisi voluntas : homo natura 
voluntatem habet. 


Si Deus Verbum me simul cum ii$qua mea 


sunt, suscepit, ut Gregorius ille Theologus ait: el C 


naturalem utique meam suscepit voluntatem, el 
meam naturalei actionem. 

Si omnis homo natura volendi agendique vim 
habet : et Deus Verbum utique, liomo natura factus, 
natura volendi agendique vim habuit. 


Si Trinitas, quie ejusdem essentie est, unam 
habet voluntatem : ca qux: unam habent volunta- 
tem, eadem — babent essentiam, et. diversas per- 
sonas, Quamobrem si dux Christi nature, ut de- 
mentes isti sentiunt, unam voluntatem — habent, 
eamdem fDabebunt essentiam et diversas perso- 
nàs : atque ila incident in. confusionem, nec divi- 


sionem effugient, quam uaa natura in persouls D 


sibi subjects habet, 


TITULUS XXII. 


Adversus imaginum  oppugnatores epitome quedam 
(ut3 ex aclis se»timi concilii, tum ex Germaniet 
Nicephori Constantinopolis patriarcharum , tum ea 
beati Theodori Studiola scripiis deprompia. 


Arclietypum est. principium et exemplar quod per 
se constat, ctest forme a. se desumptze, deductse- 
que similitudinis causa. 

imago est exemplaris similitudo, qui totam ip 


! Gen. 1, 90. * Matth. vin, 5. 


χῶς, xal πρὸς ἔμφασιν τῶν τριῶν ὑποστάσεων τῆς 
µίας θεότητος. "Emi δὲ τοῦ προσλήμµματος δίδωσι 
μὲν ἡ φύσις λέγειν xol βούλευσιν, xol γνώμµην, xal 
προαίρεσιν’ οὐ χυρίως δὲ λέγοιτ) ἂν οὐδὲ ἐπ᾽ αὐτοῦ. 
Διότι χαθ ' ὑπόστασιν ἑνωθὲν τῷ θεῷ συμµμµετέσχε 
καὶ τοῦ πάντα εἰδέναι. θέλησιν δὲ φυσιχἣν, Ίτοι θέ- 
ληµα, τούτου λέγομεν. El τάχα δὲ 6 Χριστὸς εὑρίσχε- 
ται χαὶ μεριχὸν, ἤγουν γνωμιχὸν εἰσά ων θέληµα 
χατὰ τὸ ἀνθρώπινον αὐτοῦ, ὡς τὸ, 84.1 , καθαρί- 
σθητι, xal ἄλλα τοιαῦτα, ἀλλ οὖν οὐ λέγομεν Oro- 
στατικὸν ἐπὶ τούτου, f| γνωμιχὸν θέλημα οἴχονομι- 
xüg διὰ τὴν προαποδοθεῖσαν αἰτίαν. 


Ἐπὶ τῶν ἁλόγων ὄρεξιν μὲν λέγοµεν, Οθέλησιν δὲ 
1] βούλησιν οὐ λέγομεν. Διότι μετὰ τὴν δρεξιν εὖθὺς 
ὁρμᾷ ταῦτα πρὺς τὴν πρᾶξιν ἁλογίστως ὑπὸ τῆς φυ- 
σικῆς ὀρέξεως ἀγόμενα. 'H δὲ θέλησις xat fj βούλη- 
Gt; τῶν λογικῶν ἔστι, τῶν ἁγόντων μᾶλλον τὴν bpe- 
ξιν, χαὶ χνριευόντων αὐτῖς. 


El φύσει λογιχὺς ὁ ἄνθρωπος, τὸ δὲ φύσει λογι- 
xbv φὐσειαὐτεξούσιον, τὸ δὲ αὐτεξούσιον χατὰ toU; 
Πατέρας τὸ θέληµά ἔστιν ἄρα φύσει θελητιχὸς 6 
ἄνθρωπος. 


El ἐμὲ μετὰ τῶν ἐμῶν Ó θεὺς Λόγος poss 
φεν, ὡς ὁ θεολόγος εἴρηχεν, ἄρα xal τὸ φναιχὸν 
θέληµα, xat τὴν φυσιχήν µου ἑνέργειαν. 


El πᾶς ἄνθρωπος φύσειθελητικός τε χαὶ ἔνεργητι- 
χός ἐστιν, É pa χαὶ ὁ θεὺς Λόγος ἄνθρωπος φύσει γενό- 
µενος, φύσει θελητιχός τε xal ἐνεργητιχὸς ἑχέ- 
νετο. 

Εἴπερ ἓν θέληµα τῆς, ὁμοουσίου Τριάδος, ἄρα τὰ 
ἔχοντα ἓν θέληµα ὁμοούσια μέν clot, ἑτεροῦ πόστατα 
δέ. Καὶ λοιπὸν εἰ xaxd τοὺς ἄφρονας αἱ δύο φύσεις 
τοῦ Χριστοῦ Bv ἔχουσι θέληµα, ἄρα ὑμοούσιοι μέν 
εἶσιν, ἑτεροῦὔπόστατοι δὲ, xal οὕτω τῇ συγχύσει 
ὑποπεσοῦνται, καὶ τὴν διαίρεσιν οὐχ ἐχφεύξοντσι, 
ἣν ἡ µία φύσις ἓν ταῖς ὑπ αὐτῆν ἔχει ὑποστάσ:σι. 


ΤΙΤΛΟΣ KP'. 


Κατὰ Εἰκογομάχων ἐπιτομή τις ἠκριδωμάνη ἀπὸ 
τε τῶν» xpaxtixoy τῆς ἑδδόμης συνόδου, καὶ 
τῶν Γερμανοῦ, καὶ Νικηφόρου τῶν απωτριαρ. 
yov KovctarcwovaóAsoc, καὶ τῶν τοῦ µακα" 
piov Θεοδώρου τοῦ Στουδιώτου. 


Αρχέτυπόν ἔστιν ἀρχὴ καὶ παρᾶδειγμα ὑφεστη" 
χὺς τοῦ ἀπ αὐτοῦ χαραχτηριζοµένου εἴδους, x» 
τῆς παραγωγῆΏς τοῦ προσεο:χότος αἴτιον. 

Εἰχών ἐστιν ὁμοίωμα ἀρχετύπου ὅλον ἐν tovs] 


1165 
τοῦ ἐντυπουμένου τὸ εἶδος διᾶ τῆς Ep 
µαττομένη, τῷ δ.αφόρῳ τῆς οὐσίας κατὰ τὴν ὕλην 
µόνον παραλλάττουσα * ἣ µίμησις ἀρχετύπου, xal 
ἀπείχασμα, ἢ τέχνη: ἁποτέλεαμα χατὰ µίμτσιν τοῦ 
ἀρχετύ' που εἰδοποιούμενον τῇ οὐσ[ίᾳ δ.α ρέρον. 
Εἰχώνλέγεται παρὰ «5 ἑοιχέναι. "Άλλο φυσιχἡ six 
χαλὶἄλλο µιμητιχήἡ μὲν οὐ φυσικὴν διαφορὰν ἔχουσα 
τρὸς τὸ αἴτιον, ἀλλ ὑποστατιχῆν, ὡς ὁ Υἱὸς mob; τὸν 
Πατέρα * µία μὲν γὰρ τούτων φύσις, δύο δὲ ὑποστά- 
σεις  ἢ δὲ τοὐναντίον οὐχ ὑποστατιχὴν διαφορὰν 
ἔχουσα πρὺς τὺ ἀρχέτυπον, ἀλλὰ φυσιχὴν, ὡς ἡ εἶ» 
«GV τω Χριστοῦ πρὺς τὸν Χριστόν. Μία μὲν γὰρ 
τούτων ὑπόστασις, δύο δὲ φύσεις. "Αλλη γὰρ φύσις 
ὑλογραφίας, xa ἄλλη Χριστοῦ κατὰ τὸ ἀνθρώπι- 
νου, xa0* ὃ xal περιγράφεται, xal ἀρχέτυπον εἰκό- 
vo; καθἰσταται. Ἐπὶ μὲν τῆς μιμητιχῆς εἰκόνος 
χατλ τὴν ἰδέαν, Άτοι μορφὴν fj ὁμοίωσις' ἐπὶ δὲ τῆς 
φυσιχῆς χατὰ τὴν οὐσίαν, fiov θεότητα ἡ ταυτότης " 
χαὶ ἐπὶ μὲν τῆς φυσιχῆς, διότι µία φύσις Υἱοῦ 
xai Πατρὸς, διὰ τοῦτο µια xal προσχύντσις τοῦ: 
των, ἀλλ οὗ δύο κατὰ τὸ διάφορον τῶν ὑπο- 
στάσεων * ἐπὶ δὲ τῆς μιμητιχῆς, διότι µία 
ὑπόστασις εἰχύνος Χριατοῦ , xal αὑτοῦ Χριστοῦ, 
µία καὶ προσχύνησις τούτων, ἀλλ οὗ δύρ 
χατὰ τὸ διάφορον τῶν φύσεων. Οὐ γὰρ ἱδ.οῦπόστατός 
ἔστιν ἡ μιμητικὴ εἰχὼν, ἀλλὰ τοῦ ἀργετύπου τὴν 
ὑπόστασιν φέρει, xai χατὰ ταύτην εἰχὼν αὐτοῦ 
ἐστιν. Ὑπόστασιν δὲ νῦν λέγομεν οὐ τὸ ἁπλῶς ὑφε- 
στὼς, ἀλλ οὐσίαν τινὰ μετὰ ἰδιωμάτων, χαθ) ἃ δια - 


χωρίζεται τῶν ὁμοειδῶν. Τὸ γοῦν ἰδιοῦπήστατον C 


οὐχ εἰκὼν, ἀλλ' ἀρχέτυπον. 


'Ἡ τῆς εἰκόνος τιμὴ ἐπὶ τὸ πρωτότυπον διαθδαί- 
νει, χαὶ ἔστι τούτων µία προσχύνησις διὰ τὸν ἐν 
ἀμφοῖν ἕνα χαραχτῆηρα. 

Παντὸς μιμητικῶς εἰκονιζομένου οὐχ ἡ φύσις, ἀλλ 
ἡ ὑπόστασις εἰκονίκετα», Κάὶ διὰ τοῦτο ταυτὸν τῷ 
ἀρχετύπῳ ἡ εἰχὼν αὐτοῦ οὗ τῇ Φύσει, ἀλλὰ τῇ 
ὑποστάσει, ἤνουν τῇ µιµήσει τῆς ὑποστάσεως. 

"Ev τῇ εἰκόνι fj εἰκονιζομένη τοῦ ἀρχετύπου ὑπό- 
στασις προσχυνεῖται, xal οὐχ ἡ ὕλη τῆς εἰχόνος ' ὁ 
ἐναποσφραγισθεὶς αὑτῇ χαρακτὴρ, καὶ οὐχ ἡ τῆς 
εἰχόνος οὐσία. 


Ὅτε μὲν πρὸς τὴν τῆς εἰχύνος φύσιν ἀπέδοι τις, : 


οὗ µόνον οὐ Χριστὸν, ἀλλ᾽ οὐδὲ εἰκόνα Χριστοῦ εἴποι 
ἂν τὸ ὀρώμενον ' ἔστι γὰρ ξύλον τυχὸν, ἢ χρυσὺς, 
$ ἄργυρος, fj τι τῶν ἄλλων ὑλῶν * ὅτε δὲ mpba τὴν 
δι ἐχτνπώματος ὁμοίωσιν τοῦ ἀρχετύπου, xal Χρι- 
στὸν, xal Χριστοῦ, ἀλλὰ Χριστὸν μὲν καθ) óptovu- 
μίαν, Χριστοῦ δξ χατὰ τὸ πρός τι, 


Ἡ εἰχὼν σχέσιν ἔχει πρὸς τὸ ἀρχέτυπον, χα) αἱ- 
€lou ἐστὶν αἰτιατόν. ᾽Ανάγχη οὖν διὰ τοῦτο xal τῶν 
πρός τι εἶναι ταύτην xal λέγεσθαι, Τῶν πρός τι 
γὰρ fj σχέσις, τὰ δὲ πρός τι αὐτὰ ἅπερ ἐστὶν ἑτέ- 
pov εἶναι λέγεται, xal ἀντιστρέφε. τὴν σχέσιν πρὰς 
ἄλληλα. ᾿Αρχέτυπον γὰρ εἰχόνος ἀρχέτυπον * xal 
εἰχὼν ἀρχετύπου εἰχών. Καὶ οὐκ ἄν τις ἄσχετον ci- 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XXII. 


1156 


ερεία; bvazo- A sius formam per cffigiem expressam in se coniinet, 


et essenti:: differentia per iateriau tantum discre- 
pat, sive exemplaris imitatio et. adumbratio, sive 
artis opus quod 3d exemplaris iitationeu expres 
sun es-entia differt. 

Imago dicitur, quod im:t-tur, et ο ο 


primat, Imago naturalis differt ab imagine quie: anii 
confecta est: natural'$ enim a causa distat pérsoux 
differentia, ut Filius à Patre, quorum una natita —. 


cum sit, duxe sunt personz. Contra vero imago 
arte confecta discrepalab exemplari 10n personm 
differentia, sed naturz, ut imago Christi a Christo, 
Una enim est ipsorum person. sed nature «dum. 
Nam alia est natura materie Chrisii imagine: n 


referentis, alia Christi quatenus homo est, et. quas - 


tenus describilur, et exemplar imaginis constitui- 
tur. Atque imaginis quidem arte confecte simili- 
tudo in specle formave conaistit, Naturalis. autem 
in eadem esseutia seu divinitate : el in nalurali 
quidem, quoniam una est. Filii Patrisque: natura, 
idcirco una est etiam horum adoratio, non auicm 
dux propter differentiam personarutn. Iu ea vero, 
quie ab arte profecta est, quoniam | una est imagi 
nis Christi el ipsius Christi persona, idco una 
est ipsorum adoratio, non aulem dus propter 
differentiam naturarum. Imago enim arte confecia 
nullam liabet propriam personam, sed exegiplaris 
personam gerit, propter quam imago ipsius est. 
Personam hic accipimus non qus siinpliciter per 
50 constat, sed essentiam quamdam eum  proprie- 
tatibus, per quas ab aliis differl ejusdem generis. 
Quamobrem non imago, sed exemplar propriam 
habet personam. 

Imagiais honor in exemplar recidit, et una 
esi utriusque adoratio, quoniam una est effigies 
utriasque. 

Quidquid ab arte describitur, ejus non natura, 
sed persona describitur. Et idcirco imago ipsius idem 
est cum exemplari, non nalura, sed persona, sei 
persons similitudine. 

Exemplaris persona imagiee expressa, non imagin's 
materia; adoratur, non imaginis essentia, & d forma, 
qu:& in ipsa descripta est. 


Cum quis ad imaginis naturam respicit, no: modo 
Chri-tum, sed ne Christi quidem imaginem vocat id, 
quod videt; est enim lignum fortasse, aut aurum, aut 
argentum, autaliqua alia materia. Αἱ cum adex«m- 
plaris simi'itu linem imagine expressam 16 picit, «t 
Chriatum, et Chr.sti imagiuem appellat : Christum 
quidem aquivoce, Christ! autem ex co quod ad ali. 
quid tefertur. 

Jugo relationem hahet ad exemplar, et ab eo 
tanquam a causa depend.t, liaque necesse est. ut ex 
eorum sit dicaturque numero, qu:e ad aliquid refe- 
runtur. Quse autem ad aliquid ref ruutur, ea, qua- 
tenus sun!, aliorum dieuntur esse, mutuoque sese 
respiciunt, Exeinplar eniin imaginis exemplar est. et 
imago cst. exemplaris imago. Nec quisquam ima- 


1167 


EUTHYMII ZIGABENI 


1168 


ginem a nulla re dependentem, rei alicujus imaginem A xóva. τὴν τινὸς elxóva aln. "Apa Υ2ρ συ ,εισάγε- 


dixerit, Simul enim jnducunt sese, vici-simquc 
considerantur. 

Quot nominibus exemplar vocatur, totidein vocatur 
" et imago ipsius, Sed illud quidem ut exeniplar, et per 
"se, eU proprie; liec autem ut. ejus imago, et propter 


US ipsum, et improprie. 


Cum adoratur imago, adoratur Christus, cujus illa 
similitudinem gerit, non autem materia, in quà 
similitudo impressa est. Et qnemadmodum in speculo 
persona quodammodo deserihitur ipsum intuentis,et 
manel a materia separata, ac si quis propriam in 
speculo conspicuam velit imagiuem osculari, mate. 
rie quidem iubzret, sed imaginem osculatur, el 
ipso recedente, simul etiam avolat. imago, quoniani 


ται, καὶ συνεπιθεωρεῖται θατέρῳ θάτερον. 


"Ὅσοις ὀνόμασι τὸ ἀρχέτυπον χαλεῖται, τοσούτοις 
xai ἡ εἰχὼν αὑτοῦ. ᾽Αλλὰ τὸ μὲν ὡς ἀρχέτυτον καὶ 
δι ἑαυτὸ, xal χυρίως" ἡ δὲ ὡς εἰχὼν αὐτοῦ, xal 
δι) ἐχεῖνο, xa* χαταχ ,ιστιχῶς. 

Προσχυνο.µένης τῆς εἰχόνος, ὁ Χριατὸς πρ.σχυ- 
νεῖται, οὗ ἐστιν ὁμοίωσις, χαὶ οὐχ dj ὑποδεξαμένη 
την ἁμοίωσιν Όλη. Καὶ ὥσπερ ἐπὶ τοῦ χατόπτρου 
διαγράφεται τρόπον τινὰ τὸ πρόσωπον τοῦ βλέτοι- 
τος αὐτὸ, xal µένει τῆς ὕλης χεχωρ:σμένον. xiv 
θελἠσειέ τις ἀσπάσασθαι τὴν ἐμφαινομένην ἱδίαν 
εἰχόνα, τῇ μὲν Uim προσέφυ, thv εἰκόνα δὲ περιε- 
πτύφατο, xal µεταστάντος αὐτοῦ, συναπέττη xal 


a speculi materia ipsa persona separatur : cadem B τὸ [νδαλµα διὰ τὸ χεχωρῖσθαι τῆς ὕλης τοῦ xa:ó- 


ratione qui Servatoris aut Dei Genitricis, aut alicu- 
jus sanctorum imaginem osculatur, licet materiz 
inhare«t, Binaginem, non materiam osculatur. Et 
imagine deleta, propter quam exhibebatur adoratio, 
materia remanet non amplius adoranda, quippe quae 
commune cum similitudine nihil habet. 

Detur aunulus, iu quo imago sit regia. lnprimatur 
in cera, et in pice, et in luto. In his quidem erit 
signum, idque nulla ratione differens, licet materize 
divers;ie sint. Cum his enim signum nihil habet 
commune, sed ab ipsis separatum, et in annulo ma- 
nens animo cogitationeque comprehenditur, Sic el 
Chrisd similitudo, quamvis eam  iateriz diverse 
referant expressam , | nihil habet tamen commune 
cuin illis, sed in Christi manet persona. 

Sacras imagines constiluimus, ut, eas contemplan- 
tes, ipsarum exemplaria nobis videamur intueri, eo- 
rumque nobis tum memoriam renovent, tum deside- 


rium leniant. 


Beate Trinitati ab orthodoxis latria tribuitur in 
spiritu οἱ veritate; sanctis autem imaginibus non 
latria omnino, sed adoratio, et deosculatio, et honor. 
Licet enim imaginis etiain honor transeat ad exem- 
plar, latris tameu non debetur venerandis imaginibus, 
sed soli beatae Trinitati, ne rebus procreatis et ex 
materia coustantibus latri: cultum tribuere videa- 
mur. 


In ipso Christo est adoratioiatriz et naturalis; unus 
enim est sanctae Trinitatis per divinam ipsius naturam. 
In imainne vero Christi est relativa et aequivoca : in 
ipsa enim adoro Christum, qui quoniom carnem in- 
duit, imagine exprimitur, quantum ad corporeum 
ejus aspectum atGnet, qui quidem adoratio est reia- 
tiouis atque persous, 

Quemadmodum fides, sic et latria sanctae tr-buitur 
Trinitati, Quare qui Christi imagiui latrie cultum 
exhibet, is quaternitatem latria colere deprehenditur, 


etin sancta Trinitate imaginem collocare : Trinitati 


enim, ut dietum est, latria debetur. 
Si corporis umbra separari non potest, cuum semper 


πτρου * τὸν αὐτὸν τρόπον ὁ τὴν εἰχόνα τοῦ Σωτξρος, 
ἡ τῆς θεοµήτορος, f τινος τῶν ἁγίων ὁσπαζόμενος, 
εἰ xal προσφύεται τῇ ὕλῃ, τὴν cixóva, xal οὗ τὴν 
ὕλην ἁσπάξεται, xal ἀφανισθέντος τοῦ ἐχτυπώμα- 
τος, ἐφ᾽ ᾧ fj προσχύνησις, ἔμεινεν ἀπροσκύνητος à 
ὕλη, μηδέν τι χοινωνοῦσα τῷ ὁμοώμαιι. 

Ἔστω δαχτύλιος ἐγκεχαραγμένος εἰχόνα βασιλι: 
xhv, εἶτα ἐχτυπούτω Lv χτρῷ, xal ἓν πίσσῃ, xal iv 
πηλῷ. Ἡ μὲν οὖν σφραγὶς µία xai ἁπαράλλακχτος 
bv τούτοις, αἱ δὲ ὕλαι δ,άφοροι, διὰ τὸ μηξὲν « 
ταῖς ὕλαις τὴν σφραγίδα χοινωνεῖν, ἀλλ᾽ εἶναι αὐτὴν 
τῇ ἐπινοίᾳ τούτων κεχωρισμένην ἐν τῷ δακτυλίψ 
pévougav. Οὕτως οὖν καὶ τὸ τοῦ Χριατοῦ ὁμοίωμα, 
εἰ xal ἓν διαφόροις Olai; ἕκτυπωθῇ, ἀχοινώνητόν 
ἐστι τῶν ὑλῶν ἐν τῇ τοῦ Χριστοῦ µένον ὑποστάαε.. 

Τὰς ἱερὰς εἰχόνας ἀναστηλοῦμεν, ἵνα ταύτας 
ὁρῶντες Bi αὐτῶν δοκῶμεν ὁρᾷν τὰ τούτων ἀρχέ- 
τυπα, καὶ Ὑίνονται ἡμῖν ὑπομνήματα, καὶ παρηγο- 
pia τοῦ πόθου τοῦ πρὸ, τὰ τούτων πρωτότυπα. 

"Ὅσον συνεχῶς αἱ εἰχόνες ὁρῶνται, τοσοῦτον οἱ 
ταύτας ὀρῶντες διανίστανται πρὸς τὴν τῶν ἀρχετύ- 
ων μνήμην xat ἐπιπόθησιν. 

Ἡ μὲν ἐν πνεύμµατι καὶ ἀληθείᾳ λατρεία τῇ paxapie 
Tp:áb. παρὰ τῶν ὀρθοδόξων ἀπονενέμηται ταῖς δὲ 
ἁγίαις εἰχόσιν οὐ λατρεία πάντως, ἀλλὰ προακύντ- 
σις, xal ἀσπασμὸς, xal τιµή. El γὰρ καὶ d cui 
τῆς εἰχόνος ἐπὶ τὸ πρωτότυπον διαξαίνει͵ ἀλλ ἡ 
λατρεία τῆς µακαρίας ἐστὶ µόνης Τρ.ιάξος, χαὶ οὐ 


D τῶν σεπτῶν εἰχόνων, ἵνα ph χτισµατολάτραι xel 


ὑλολάτραι δόξωµεν. 

"Ex! αὐτοῦ μὲν τοῦ Χριστοῦ λατρευτικὴ d προς- 
χύνησις xai φυσιχὴ  εἷς váp ἐστι τῆς ἁγίας Τρι- 
άδος κατὰ τὴν θείαν αὐτοῦ φύσιν * ἐπὶ δὲ τῆς εἰκό- 
νος τοῦ Χριστοῦ σχετιχὴ xai ὁμωνυμιχή. Ἡροσχυνῶ 
γὰρ τὸν ἐν αὐτῇ Χριστὸν, τὸν διὰ τὸ σαρχωθῆναι εἰ» 
κονινόµενον κατὰ τὴν σωµατοε:δῃ θέαν αὐτοῦ, ὅπερ 
ἐστὶ σχετικὴ προσχύνησις xal ὑποστατιχή. 

Ὥσπερ ἡ πίστις, οὕτω καὶ ἡ λατρεία τῇ ἁχί: 
Τριάδι ἀποχεχλήρωται, 'O γοῦν λατρεύων τῇ εἰχόν 
Χριστοῦ εὑρεθήσεται τετράδι λατρεύων, xal συνεια- 
κρίνων τῇ ἁγίᾳ Τριάδι καὶ τὴν εἰκόνα. Τῆς Tp 
0o; yàp, ὡς εἴρηται, τὸ λατρεύεσθαι. 

Ei σώματος σχιὰν μερισθῆναι οὐχ οἷόν τε περ- 


1169 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XXII. 


1110 


υφεστῶσαν αὐτῷ πάντοτε, κἂν μὴ φαίγοιτο, οὐδὲ «t,» A adsit cum corpore, licet non videatur, ne imago 


εἰχόνα Χριστοῦ δυνατὸν διαιρεθῆναι αὐτοῦ. ἸΑλλ' 
ὥσπερ fj σχιὰ τῇ τοῦ ἡλίου βολίδ. φαίνεται, οὕτω 
καὶ ἡ Χριστοῦ εἰκὼν τῇ διατυπώσει τῆς ὕλης. — 

Δύο τούτων ὄντων περὶ 55 σῶμα, σχιᾶς xal εἰχό- 
voc, ἡ μὲν σχιὰ σηµασίαν ἁμνυδράν τινα τοῦ ἀν- 
θρώπου δείχννσιν, fj δὲ εἰχὼν ἀριδηλοτέραν. El οὖν 
«0 ἀεὶ τοῦ ποτὰ, xal τὸ xa0' Όπαρξιν τοῦ χατὰ 
στἐρησιν, xat τὸ τηλαυγὲς τοῦ ἀμυδροῦ βέλτιον, xal 
ἡ εἰκὼν ἄρα βελτίων τῆς σχιᾶς. ᾽Αλλά μὴν αἱ τῶν 
ἁγίων σχιαὶ xal ἅγιαι xal ὀνησιφόροι αἱ εἰχόνες 
αὐτῶν ἄρα πολλῷ μᾶλλον ἁγιώτεραι καὶ σεδασµιώ- 
τεραι. 

'O μὲν Χριστὺς ὁρᾶται iv τῇ εἰχόνι αὑτοῦ, αὑτὴ 
δὲ ὑφίσταται iv αὐτῷ. 

Οὐχ ὡς θεοὺς τὰς εἰχόνας προσχκυνοῦμεν, οὐδὲ 
τὰς ἐλπίδας τῆς σωτηρίας ἓν αὐταῖς ἔχομεν, οὐδὲ 
τὸ θεῖον σέδας ἀπονέμομεν' τοῦτο γὰρ οἱ Ἕλληνες, 
ἀλλὰ µόνον τὴν σχέσιν xal τὴν ἀγάπην τῆς ἡμῶν 
φυχῆς, ἣν ἔχομεν πρὸ: τὰ πρωτότυπα, διὰ τῆς 
τοιαύτης προσχυνήσεως ἐμφανίζομεν. "Ὅθεν τοῦ 
χαρακτῆρος λειανθέντος, ὡς ξύλον ἀργὸν τὴν ποτε 
χαταχαίοµεν εἰχόνα. 

1ὸν τοῦ σταυροῦ τύπον ix δύο ξύλων συνάπτον- 
τες, Ἠνίχα τις ἡμῖν τῶν ἀπίστων ἐγχαλέσειεν, ὡς 
ξύ)ον προσχυνοῦσι, δυνάµεθα τὰ δύο ξύλα yroplsav- 
«ες, xal τὸν τύπον τοῦ σταυροῦ διαλύσαντες, ταῦτα 
νομίζειν ἀργὰ ξύλα, xaX τὸν ἄπιστον ἐπιστομίζειν, 
ὅτι οὗ τὸ ξύλον, ἁλλὰ τὸν τοῦ σταυροῦ τύπον σε» 
66ps0a. 


C 
Σὺν φόθῳ xal ἁληθείᾳ προσιτέον, χαὶ προαχυνη- 


τέον τὰς ἁγίας εἰχόνας, xai πιστευτέον χάριν θείαν 
ἐπιφοιτᾷν αὐταί, ἁγιασμοῦ µεταδοτικέν. 

"Qow:p κατὰ φύσιν ἀχωρίστου μενούσης τῆς 
ἁγίας Τριάδος, ἐπειδὴ ὁ Yi^e ἐσαρκώθη, οὗ δ.ὰ τοῦτο 
φήσει τι; xal τὸν Πατέρα, χαὶ τὸ Πνεῦμα σεσαρχκῷ- 
οθαι’ οὕτω χαθ) ὑπόσ-ασιν ἑνωθείσης της θεότητος 
τῇ ἀνθρωπότητι τοῦ Υἱοῦ, καὶ ἁδιαιρέτου μενούσης, 
οὐχ ἐπειδὴ τὸ ἀνθρώπινον αὐτοῦ περιγράφεται, xal 
γράφεται &v εἰχόνι, διὰ τοῦτο xal τὴν θεότητα αὐτοῦ 
περιγράφεσθχι xal γράφεσθαι φῄσει τις, Exil. μὲν 
της κατὰ φύσιν συναφε-ας μῆ συγχεούσης τὰς Üro- 
στάσεις, ἐνταῦθα δὲ τῆς xa0' ὑπόστασιν ἑνώσεως 
μὴ ἐξιστώσηι τῶν οἰκείων ὅρων τὰς φύσεις. "Opo; 
γὰρ θεότητος μὲν τὸ ἀόρατόν τε xxi ἁπερίγραπτον, 
ἀνθρωπύτητος δὲ τὸ ὁρατὸν καὶ περιγραπτὀν. 

Ei διἁ τὸ τὸν Χριστὸν σαρχὶ ἑσταυρῶσθαι τὸ 
συαπεπονθέναι xal την θεότητα λέγειν ἀσεέὲς, Ἆρα 
xai δ.ὰ τὸ σαρχὶ περιγράφεσθαι αὐτὸν τὸ συµπερι- 
γράφτεσθαι xal τὴν θεότητα λέγειν ὁμοίως ἀσεθὲς, 
κλκεῖνο μὲν θεοπασχιτῶν, τοῦτο δὲ Εἰχονομάχων. 


T, πολλῇ χαὶ ἀφράστῳ πρὸς τὸν Χριστὸν στοργ] 
σεθόµεθα, χαὶ προσχυνοῦμεν xal τοὺς τόπους ἕνθα 
περιεπάτησεν, ?| ἐχάθισεν, οὗ τοὺς τόπους προσκυ- 
νοῦντες ἆ «λῶς, ἀλλὰ δι αὐτῶν τὸν ἐν αὐτοῖς &va- 
στραφέντα, xal ξιὰ τῶν τόπων ἑἐχείνῳ τὴν τιμὴν 
ἀναρέροντες. 


quidem Christi ab ipso sejungi'potest , sed quemad- 
modum umbra solis accessu perspicitur, sic et 
imago Christi materie. impressione. 


Cum duo circa corpus considerentur, umbrs et. 


imago, umbra quidem hominem obscurius, . iníago*- u 


autem clarius refert; itaque si id quod semper est, eo. 


quod est aliquando; et id quod per essentiam est, eo | 


quod est per privationem; et id quod est clarum, eo 
quod est obscurum, praestantins est : san torum autem 
umbrz οἱ sancte sunt. et salutiferz, imagines ip. 
sorum utique sauctiores erunt multo et venerabilio- 
res. 

Christus insua ipsius cernitur imagine; imago a au- 
tem in ipso consistit. 


Imagines non adoramus ut deos, nec salutis spem : 


in imaginibus positam et collocatam habemus, nec 
gentium more divinum illis honorem tribuimus; sed 
eas venerantes animi nostri affectionein. et charita- 
tem erga exemplaria demonstramus. 14 ex eo colligi 
potest, quod imagine e ligno , quod eam aliquaudo 
gerebat deleta, lignum ipsum ut inutile in ignem 
conjicimus. 

Cum crucis signum duobus eliguis conficiainus, 
quando nos infidelium aliquis reprehendit, quod li- 
gnum adoremus, ligna separantes, et crucis signui 
dissolventes, ea possumus ut ligna inutilia demon- 
strare ; atque ita. os infldelium ipsorum obstruere, 
cum crucis signum, non autein lignum venerenur. 


Cum timore et veritate sanctse imagiues sunt 
adeund» eLadorande, et credeudum est divinam 
gratiam sanctitatis largitricem assiduam in illis esse. 

Quemadinodum cuim. sancta. Trinitatis natura sit 
inseparabilis, Filio carnem induto, nemo Patrem et 
Spiritum carnem dixerit induisse, ita divinitate per 
personam Filii humanitati conjuncta, οἱ indivisibili 
permanente, quamvis humanitas ejus circeuinscriba - 
tur et exprimatur imagine, non tamen idcirco divi- 
nitas etiam ipsius circumsceribi et imagine exprimi 
potest. Illic enim conjunctio naturalis non confundit 
personas; bic autem unio per personam naturas e 
propriis termiuis uon excludit, Divinititis enim ter- 
minus est, ut sub aspectum non cadat, nec. circum. 


D scribatur : bumauitatis autem, ut et perspiei possit 


el circumscribi. 

Si, quia Christus crucifixus est carne, divinitatene 
simuletiam passam esse dicere iinpium est, impiunr 
item est dicere Jiviuitatem  circuimscribi, quoniam 
ipse carne circumscribitur, Illud enim illi seutiunt 
lieretici, qui Deum patibilem asserunt, et propterea 
vocantur Theopasclite. Hoc autem sentiunt imagi- 
num oppugnatores, qui Icouomachi nominantur. 

Magna atque incredibili erga Christum benevoleutia 
adducii veneramur et adoramus etiam loca, in qui«. 
bus ipse ambulavit οἱ sedit, non tamen ea loc& 
simpliciter adorantes, sed per ipsa eum qui iu ipsis 
versatus est. Atque ita per loca henorem ipsi tribui- 
inns . 


^^ 


1111 ΡΟ ΤΗΥΝΙΗ ZIGABENI 1172 


Damasceni, cap. 95. Α To? Δαμασκηγοῦ κεφἀλαιον κά. 
Verum, quoniam quidam πι ἱδ vitio vertunt, quod 
Serva oi1i5, et Doming nostre, et reliquorum. san- 
eornm, et Christi servorum imagines adoremus et 
 . «olamus, audiaut, Deum a principio lecisse hominem 
απο ad Igginém suam. Cur enimeos adoramus, nisi quia 
. c facti mint ad linaginem Dei ? Honor. enim imaginis, 


Ἐπειδή τινες ἡμῖν χαταμέμφονται προσχυνου5ί 
τε καὶ τιμῶσι τήν τε τοῦ Σωτῆρος, xal της ἂ:σ- 
ποίνης ἡμῶν εἰχόνα,. ἔτι δὲ καὶ τῶν λοιπῶν ἁγίων 
xoi θεραπόντων Χριστοῦ ἀχουέτωσαν, ὡς ἐς ἀρχῆς 
ὁ θεὺς τὸν ἄνθρωπον χατ᾽ οἰχείαν εἰχόνα ἀποίησε. 


" ut jaquit magnus ille et divinis in rebus explican- 
dis excellent:ssimus Basilius, transit ad exempler. 
Et p pilus Mosaicus tabernaculum, quod coelestium, 
jio vero totius orbis imaginem et formam gerebat, 
in circuitit adorabat Deus quidem ad Mosem : Vide, 
jmquit, ut. omnia [aciás secundum | eaemplar. quod 
' Jibi in monte monstratüm est *.. Et seraphiui obum- 
brantia propitiatorium nonne erant opera manuum 


hominum ? Quid ? celebratissimum illud Hierosolymo* 


rau templum nonne homiuum opera et manu con- 
structuim est? Diviua Scriptura detestatur eos qui 
adordut sculptilia, εἰ qui daeinoniis sacrificant. Sa- 
erificabant enim. et Greci οἱ Judei ; sed Graci 
daemoniis, Judei autem Deo. Et Grecorum quidein 
» acrificia detestabilia, Jud:corum autem grata. Deco. 
Sacrificavit eniin Noe, et oderatus est Deus odorem 
suavitatis, bonitatis propositum, et amoris erga se 
suavitatem suscipiens ; αἱ Graccorum  sculptilia, 
quia daimnouibus confecta sunt, ideo rejiciuutur et 
jmprobautur, Praderea Dei, qui nec cernitur οἱ 
ευ:] οἵ:6 expers est, οἱ circumscribi uon potest, οἱ 
figura caret, quis similitudine queat exprimere? D.-- 
peuti;e igitur summa atque impietatis est. Dei for- 
mái describere. Quamobrem in Veteri Testaments 
imag nuin usus nop erat frequens ; sed posteaquam 
Deus per viscera misericordi»m sus vere factus est 
| omo propter salutem nostrau ; neque enim ut appa- 
ruit Abraliam, si- ju bomiuis forma visus est, neque 
ut sese prophet 6 conspicuum praebuit, sed secundum 
e 8n iam vere fac ua est homo, et in terra moratus 
est, et cum horninibus est versatus, et res admiran- 
das gessit, passus est, crucifixua est, surrtxit, as- 
sumptus est : el. haec omnia vere facta sunt, et ab 
hominibus fuerunt perspecta, el. ad memoriam uno» 
8 ram, et. doctiinam eoruin qui tunc non affuerunt, 
omnia litterarum monumentis consignata, ul uos ea 
quie non vidia.us, audientes, Dowiui beatitudinem 
consequamur. Verum quia ΠΟΠ omnes litteras 
norunt, neque legendi studio incumbunt, censuerunt 
Patres, ut hec tanquam tropaea quaedam. in imagini- 
bus proponerentur, quze compendio commoneface- 
re. (.. Exempli | gratia ; saepe Domiui cruciatus οἱ 
moit m iu memoria non habentes, imaginem Christi 
in cruce «xpressam intuemur, εἰ proeuiubentes 
adoramus, r0on materiam, sed eum qui imagire 
cxpresaus est: quemadmodum nec Evang.li ma- 
teriam, nec crucis mater a:n sdoramus, sed effigiem. 
Sic et de Genitrice Dei dicimus : honor enim ilti habi- 
tus ad eum qui ex ipsa carnem assu.npsit, refertux. 


! Exod. 31v, 40. 


C 


D 


Τίνος γὰρ ἕνεχεν ἀλλήλους προσχυνοῦμεν. εἰ μὴ ὡς 
κατ εἰχόνα Θεοῦ πεποιηµένους; Ὡς γάρ quat ὁ 
θεοφόρος xal πολὺς τὰ θεῖα Βασίλειος, ἡ τῆς εἰχόνος 
τιμὴ εἰς τὸ πρωτότυπον διαδαίνει. Καὶ ὁ μωσαϊχὺς 
δὲ labe τῇ σχηνῆ κυχλόθεν προσεχύνει εἰχόνα xa: 
τύπον φερούσῃ τῶν ἑπουρανίων, μᾶλλον δὲ τῆς 
ὅλης κτίσεως. Φησὶ γοῦν ὁ θεὺς τῷ Μωῦσῇῃ. Ὅρα, 
ποιήσεις πάντα κατὰ τὸν τύπον ccv δειχθέγτοα co 
ἐν τῷ ὅρει.Καἱ τὰ Σεραφὶμ.δὲ χατασκιάζοντα τὸ Da- 
στήριον οὐχὶ ἔργα χειρῶν ἀγθρωπίνων Tv; Τί δὲ, ὁ 
ἐν ᾿Ἱεροσολύμοις περιώνυµος vabe οὗ χειροποίητος, 
xai ἀνθρώπων τέχνῃ κατεσχευασµένος; Ἡ δὲ θεία 
Γραφἢ κατηγορεῖ τῶν προσχυνούντων τοῖς γλυπτοῖ», 
ἀλλὰ καὶ τῶν θυόντων τοῖς δαιµονίοις. Ἔθνον μὲν 
γὰρ καὶ Ἕλληνες, ἔθυον καὶ Ἰουδαῖοι * ἀλλ Ἕλλη- 
veg μὲν δαίµοσι», Ἰουδαῖοι δὲ τῷ Oed. Καὶ ἀπό- 
6λητος μὲν fj τῶν Ἑλλήνων θυσία ἣν xat κατάχρι- 
τος "ἡ δὲ τῶν Ἰουδαίων τῷ θεῷ εὐαπόδεχτος. "E0vct 
γὰρ Νῶε, xol ὠσφράνθη Κύριος ὀσμὴν εὐωδίας, 
τῆς ἀγαθῆς προαιρέσεως xal tte πρὸς αὐτὸν εὐνοίας 
τὸ εὐῶδες ἀποδεχόμενος. ᾽Αλλὰ τὰ μὲν τῶν Ἑλλῆ- 
vov Ὑλυπτὰ, ἐπεὶ δαιμόνων σαν ἔξεικονίσματα, 
ἀπόθλητά τε xal ἀπηγορευμένα τυγχάνουσ:᾿ πρὸς 
tk τούτοις τοῦ ἀοράτου, xal ἀσωμάτου, xal ἆπερι- 
γράπτου, χάὶ ἀσχημ ατίστου Θεοῦ, τὶς δύναται ποι- 
ἠσασθαι µίµηµα; Παραφροσυντς τοίνυν ἄχρας καὶ 
ἀσεθείας τὸ σχηµατίζειν τὸ θεῖον. Ἐντεῦθεν ἓν τῇ 
Παλαιᾷ οὐκ ἣν τετριµµένη fj τῶν εἰκόνων χρῆσι:. 
Ἐπειδὴ δὲ ὁ θεὸς διὰ σπλάγχνα ἑλέους αὐτοῦ χατὰ 
ἀλήθειαν Υέγονεν ἄνθρωπος διὰ τὴν ἡμετέραν σω- 
τρίαν ' οὐχ ὡς ἐφάνη yàp τῷ ᾿Αθραὰμ, ὤφθη iv 
εἴδει ἀνθρώπου, οὐδ' ὡς τοῖς προφήταις, ἀλλὰ xav 
οὐσίαν ἀληθῶς γέγονεν ἄνθρωπος, διἑτριψέ τε ἐπὶ 
τῆς γῆς, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη, ἔθαυ, 
µατούργησεν, ἔπαθεν, ἑσταυρώθη, ἀνέστη, ἀνελή- 
φθη, xai ταῦτα πάντα xarà ἀλήθειαν vévovs, χαὶ 
ἑωρόθη ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων, χαὶ ἐγράφη μὲν πάντα 
εἰς ὑπόμνησιν ἡμῶν, xal διδαχἓν τῶν τηνικαῦτα pi 
παρόντων, ἵνα μὴ ἑωρακότες, ἀχούσαντες δὲ, χαὶ 
πιατεύσαντες, τύχωμµεν τοῦ μαλαρισμοῦ τοῦ Kv. 
ρίου. Ἐπειδὴ δὲ o) πάντες ἴσασι γράμματα, οὐδὶ 
τῇ ἀναγνώσει σχολάζουσιν, οἱ Πατέρες συνεῖδον, 
ὥσπερ τινὰς ἀριστείας, ἓν εἰχόσι ταῦτα γρἀάφεσθαι 
πρὸς ὑπόμνησιν σύντομον. ᾽Αμέλει πολλάκις ph 
χατὰ νοῦν ἔχοντες τὸ τοῦ Κυρίου πάθος, τὴν εἰχόνα 
τοῦ Χριστοῦ ἑσταυρωμένην ὁρῶντες, xai τοῦ σωτη” 
plou πάθους εἰς ὑπόμνησιν ἑλθόντες, πεσόντες προσ’ 
κυνοῦμεν, οὐ τῇ ὕλῃ, ἀλλὰ τῷ εἰκονιζομένῳ, ὥσπερ 
οὐδὲ τῇ 01g τοῦ Εὐαγγελίου, οὐδὲ τῇ τοῦ σταυρου 
0X» προσχυνοῦμεν, ἀλλὰ τῷ ἐκχτνπώματι. Ώσαύτως 


1173 PANOPLIA DOGMATICA; — TIT. XXLIf, 1114 


xat ἐπὶ τῆς θεοµήτορος. Ἡ γὰρ εἰς αὐτὴν τιμ] εἰς A Similiter et res a sanctis fortiter gestas imaginibus 

τὸν ἐς αὐτῆς σαρχωθέντα ἀνάγεται. 'Ὅμοίως δὲ καὶ — explicamus, tum ut nos ad fortitudinem et virtutem 

τὰ ἁγίων ἀνδραγαθήματα εἰκονίζομεν, ἐπαλείφοντα — ipsorum cmulandam atque imitandam  incitent, 
ἡμᾶς πρὸς ἀνδρίαν, καὶ ζῆλον, xal µίµησιν τῆς — tum ad gloriam Dei, Nam honor, ut diximus, quem 
αὐτῶν ἀρετῆς, xal δόξαν Θεοῦ. Ὡς γὰρ ἔφημεν, ἡ gratis Dei conservis habemus, amoriserga commu- - 
πρὸς τοὺς εὐγνώμονας τῶν ὁμοδούλων τιμὴ ἀπόδει- uem. Dominum indicium est. Et imaginis honor. 
ξιν ἔχει τῆς πρὸς τὸν χοινὸν Δεσπότην εὐνοίας. Kat — trausit ad exemplar. Est autem ἱπβι επ ή nop gori- 2 
Ἡ τῆς εἰχόνος τιμὴ εἰς τὸ πρωτότυπον διαδαΐνει,. — ptum, sed per manus traditum ; quemadmodum et | 


"Βστι δὲ ἄγραφος ἡ παράδοαις, ὥσπερ xat τὸ κατὰ 
ἀνατολὰς προσχυνεῖν, χαὶ τὸ προσχυνεῖν τὸν σταν. 
Q^v, xal ἕτερα πλεῖστα τούτοι; ὅμοια. 

Φέρεται δὲ xat τις ἱστορία, ὡς ὁ Κύριος, Λὐγά- 
ρου τοῦ τῆς Ἐδεσσηνῶν πόλεως βασιλεύοντος, ζω- 
1ράφον ἀποστείλαντος τὴν τοῦ Κυρίου ὁμοιογρα- 
φῆσαι εἰκόνα, μὲ δυνηθέντος τοῦ ζωγράφου διὰ τὴν 
ἀποστίλδουσαν τοῦ προσώπου λαμπρότητα, αὐτὸς 
ἱμάτιον τῷ οἰχείῳ προσώπῳ, τῷ θεἰῳ xat ζωοποιῷ 
ἐπιθεὶς, ἑναπεμάξατο τῷ ἱματίῳ τὸ ἑαυτοῦ ἀπειχό- 
νιχµα, xat οὕτως ἀπέστειλε τοῦτο ποθοῦντι τῷ Αὺ- 
Yàpip. "Ότι δὲ καὶ πλεῖστα οἱ ἁπόστολοι ἀγράφως 
παραδεδώκασι, γράφει Παὔλος ὁ τῶν ἐθνῶν ἁπόστο- 
λος "Apa οὗ», ἀἆδελ.ροὶ, στήκετε ἑδραῖοι, xal κρα- 
τεῖτε τὰς παραδόσεις ἡμῶν, dc ἑδιδάχθητε εἴτε 
διὰ Aórov εἴτε δι ἐπιστολης ἡμῶν. Καὶ πρὸς Ko- 
ῥινθίους,) Επαινῶ δὲ ὑμᾶς,άδε.φοὶ, ὅτι πάντα µου 
/έμνησθε, καὶ καθὼς παρέδωκα ὑμῖν τὰς παρα- 
δόσεις, κατέχετε. 

'Erépov. 
Tov μὲν βδελυκτῶν εἰδώλων τὰ πρωτότυπα φευδῆ, 


illud, quod ad orientem conversi precamur, quodque 
crucein adorauns,et alia plurima his similia. 


Quanqoam et historia quadam proditum est, cum 
Edessenorum civitatis rex Augarus pictórem misis- 


. Set, qui Domini imaginem pingeret;isque propter 


fulgentem vultus splendore 1d assequi non posset, 
Dominum ipsum ori suo divino atque almo pallium 
admovisse, in eoque propriam imaginem: expressam 
ad Augarum misisse, qui "illius desiderio tenebatur. 
Quod autem. multa ab apostolis non scripta, sed 
per manus tradita sin!, Paulus gentium apostolus 
scribit : Itaque, fratres, inquiens, state et tenete tradi- 
liones nostras, quas didicistis sipe per sermonem, sive 
per epistolam nostram *. Et ad Corinthios : Laudo, 
iuqu t, vos, quod per emnia mci memores estia, et aicut 
tradidi vobis, traditiones :neas. tenetis *. 


Alterius. 
Detestabilium idolorum exeuplaria sunt falsa : dii 


0.0 μὲν ὀνομακόμενα, δαίμονες δὲ ὄντα τῶν δὲ ϱ enim vocautur, cum demones sint. Venerabilium 


σεπτῶν εἰχόνων ἀληθῆ τὰ ἀρχέτυπα. Tr; μὲν γὰρ 
ὁ Χριστὸς κατὰ «b ἀνθρώπινον, τῆς δὲ ἡ θεοτόχος, 
xai τῶν ἄλλων εἰκόνων οἱ ταύταις ἐπιφημιζόμενοι 
ἅχιοι. Καὶ αὗται μὲν ἑοίχασι τοῖς πρωτοτύποις, 60) 
xai εἰχόνες ὡς ὁμοιώματα * ἐχεῖνα δὲ παντάπασιν 
ἀνοίχεια, ὧν εἶναι λέγονται, xal ἀμέθεχτα. Ἱ]οῖον 
γὰρ τοῦ μὴ ὄντος εἴδωλον; Εἴδωλα οὖν ὡς εἰχότα 
ὄλλειν καὶ διαφθείρε.ν τοὺς τιμῶντας αὐτά. Καὶ 
τὰ μὲ» εἴδωλα ὕλαι µόνον, αἱ δὲ εἰκόνες ὕλαι μὲν 
καὶ αὗται, ἡγιασμέναι δὲ τοῖς ἐντετυπωμένοις 
.ὁμοιὦμασι τῶν ἁγίων. 


ΤΙΤΛΟΣ ΚκΓ’. 
Κατὰ ΑἉρμεγίω». 


Μετὰ xijv. δ’ kv Χαλκχηδόνι σύνοδον ἁπολόήξαντες D 


ἑαυτοὺς τῆς χαθολικῆς Ἐχχλησίας οἱ Αρμένιοι 
δ.ἆ τινος Ἐγανίου τοῦ xai Mavtaxouvr, προαονοµα- 
ζμέν.ν. xal τῶν σὺν αὐτῷ βεθήλων ἱερέων, Χαὶτὴν 
Εὐτνχοῦς, καὶ Διοσχόρου, xal τῶν ἄλλων Μονοφυ- 
σ'τῶν χαχοδοξίαν εἰσδεξάμενοι, προσθήχαις ἀσιβῶν 
δογμάτων ἐπηύξησαν αὐτῖν, xal περιφανεστέραν 
εἰριάσαντο. Paci γὰρ p; ἀναλαθέσθαι τὸν Χριστὸ» 
ὁμοούσ,ον ἡμῖν σῶμα, ἁλλ' ἄφθαρτόν τι, καὶ ἁπα- 
θες, xal λεπτὸν, χα) ἄχτιστον, καὶ οὑράνιον' ὁπτά- 
νεσθαι δὲ, χαὶ ἐσθίον, καὶ πίνον, xoX τἆλλα τῶν ἁν- 
θ(/ωπίνων ποιεῖν χατὰ φαντασίαν. Πάλιν δὲ λέγουσιν, 

τι xal αὐτὴ fj δηλωθεῖσα σὰρξ αὐτοῦ εἰς φύσιν 


! |! Thess. u, 4. * DO Cor. xi, 9. 


autem inaginum vera sunt exemplaria. Hujus enim 
Christus, quatenus bomo est ; illius autem Dei Geni- 


trix; aliarum imaginum, qui per. illas celebrantuc 


sancti, Quamobrem et imagines sunt tanquaim. si- 
militudines ; idola vero cum illis, quorum esse di- 
cuntur simile, et commune nihil habent omnino. 
Quale enl: rei non exsistentis simulacrum sit ? 
Εΐδωλα igitur dicta sunt, quasi dicantur εἰχότα 
ὄλλειν, quie nempe cos perdere videantur qui ad- 
orant ea. Tdola materia tantum sunt; imagines vero 
matería quidem et ipsa sunt, sed quae sancta sit, pro- 
pter impressas sanctorum similitudines. 

TITULUS XXIII. 

Adversus Armenios. 

Post quartum concilium  Chaleedonense Armenii 
Echanii cujusdam, qui et Mandacunes appellabatur, 
et profanorum, qui cum ipso erant, sacerdotum sua- 
su ab Ecclesia catholica deficientes, et improbam 
Eutychis, atque. Dioscori, et aliorum Monophysita- 
rum, qui unam tantum in. Christo naturam dicunt, 
opinionem secuti, impiorum dogmatum accessiouc 
illam cumulatiorem et illustriorem reddiderunt. Di- 
cunt enim Christum suscepisse corpus non ejus.lem 
essentix, cujus nostrd suut corpora, sed incorru- 
ptibile, et impatibile, et tenue, et iucreatum, et ceelc- 
ste, quod εἰ videre, et comedere, et bibere videatur, 
et aliis muneribus humauis fungi, cum tamen nihil 


1155 


EUTHYMII ZIGADBENI 


1116 


horum faciat. Preterea dicunt, carnem ipsius in di- A θεήτητος ἑτράπη xal ὁμουύσιον αὐτῃ γέγονε. Καὶ 


vi fa em csse conversam, et ejusdem [δ0ίΔηι essen- 
tir, cujus est ipsa divinitas. Et quemadmodum 
mellis acetive gutta, siin mare demergatur, non 
2m;lius cernitur, nec subsistit, sic etiam corpus 
Ἠία { in divinitatis pelago commistum atque demer- 
&um non aniplius suam ipsius naturam, aut proprieta- 
^ tem conservare, et idcirco non esse duas ia Christo 
"patras, sod unam, et eamdem totam qua divinitatis 
est. Ex quo sacrificiuin etiam panis carnis Christi ne- 
gant esse corpus Christi, sed diviuitatis corpus esse 
dicunt, Quod si rationibus victi coactique, Christum 
esse Deum atque hominem fateantur, id siinulatione 
agunt. Quomode enim hominem esse vere queant 
concedere, cujus essentiam, ut diximus, a nostra di- 
versain esse contendunt ? Verum que a sanctis Pa- 
tribus uostris adversus Monophysitas excogitata 
sunt,ea nos in eo hujus operis titulo, quo Monophysi- 
tas confu'avimus, breviter recensuimus. Quamobrem 
ex eo titulo petendx sunt rationes varie atque 


χαθάπερ σταγὼν μέλιτος ἢ ὄξους, χαταποντισθεῖσα 
τῷ πελάχει τῆς θαλάσσης, οὐκ ἔτι ὁρᾶται, οὔτε 
ὑφίσταται' οὕτω xal τὸ σῶμα ἐχεῖνο συνανακραθὲν 
xal καταποντισθὲν iv τῷ πελάχει τῆς Οεότητος 
οὐχ ἔτι σώζει τὴν ἑαυτοῦ φύσιν, οὔτε φυλάττει τὴν 
οἰχείαν ἱδιότητα, xal διὰ τοῦτο οὐχ εἰσὶν ἓν τῷ 
Χριστῷ δύο φύσεις, ἀλλὰ µία καὶ αὐτὴ 6v) θεότητες. 
Αλλά θεότητος σῶμα λἐγουσιν, ὅτε δὲ τοῖς ἑλέγχοις 
βα)λόμενοι καταναγχασθῶσιν, ὁμολογοῦσι μὲν θεὸν 
καὶ ἄνθρωπον τὸν Χριστὸν, àv. ὑποχρίσει δὲ τοῦτο 
πράττουσι. Πῶς γὰρ ἄνθρωπον tv ἀληθείᾳ λέγουσιν, ὃν 
ἑτεροούσιον ἡμῶν, ὡς προείρηται, δογµατίζουσιν; 
'AXM ὅσα μὲν κατὰ τῶν Μονοφυσιτῶν τοῖς ἁγίοις 
ἡμῶν Πατράσιν ἐπονήθη, χεφαλαιωδῶς προεγρά- 
φησαν iv τῷ χατὰ τῶν Μονοφυσιτῶν τίτλῳ τοῦ x79- 
όντος συντάγματος" xal ζητητέον àv ἐχείνῳ τὰ» 
πολυειδεῖς xal ποιχίλας ἀνατροπὰς καὶ τῖς αὗτῃς 
αἱρέσεως' ἐροῦμεν δὲ καὶ νῦν ὀλίγα, xal παντελῶς 
ἀναντίῤῥητα, 


multipKces, quibus hac hzresis everiatur. Pauca tamen quaedam hic etiam commemorabimus, quo 


penitus profligetur et couvincatur. 

Si Dei Verbi οἱ carnis ipsius una natura est, Dei 
sutem Verbi et l'atris una est natura, qui fleri potest 
ut non una sit. Patris, et Verbi, et carnis natura? 


Si Christus post conjunctionem, est una natura 
composita, Pater autem non est unius natur: con- 
posite, quomodo Christus post conjunctionem ejus- 
dem »it essentie cum Patre ? 

Si Clii«tus post conjunctionem | Deus οἱ homo 
esse conceditur, non autem qua natura Deus est, ea 
est homo, quomodo non. dux nature sit Christus, 
quibus Deus est el homo ? 

Si una Chiistus natura est, et licec esttota. divini- 
tas, Cl.risti autem natura a Patre. separari non po- 
lerat, perepicuum est. carnem etiam Christi, cuim 
esset unum cum Christo natura, mortis tempore 
non fuisse separatam a Patre. Quomodo igitur hic 
coinprehensa fuit, et. verberata, et coucisa, οἱ hu- 
"ani ualur:e signa sanguinem et aquam profudit , 
et vere mortua. est, et iu. sepulcro mortua, atque 
immobilis ct circumscripta jacuit ? 


Si Christi. caro. divinitas facta est, quomodo di- 
xit ipse Christus : Deus meus, Deus. meus, cur dere- 
liquisti me * * Quomodo rursum. divit ad Mariam : 
Ne ine tetigeris, nondum euim ascendi (ιά Patrem 
meum * ?. Áut quomodo. dixit ad. apostolos post 
res irrectionem. : Palpate. me, et. videte, quoniam 
spiritus carnem ct ossa non liabet, sicut me videtis ha- 
bere *, οἱ alia ejusmodi innumerabilia, quibus hu- 
manitas ab ipso assumpta perspicue et sine ulla 
controversia declaratur, apud cos quidem qui p:u- 
dentes sunt, non autem , auc stulti ? 


Isti, qui Christi ortum in carne, vereque hu- 
manitatis assumpta mysterium rejiciunt, commen- 


5 Matth. στ, 46. 


El µία φύσις τοῦ θεοῦ Λόγου, xal της σαρχὺς 
αὑτοῦ, µία δὲ φύσις τοῦ Θεοῦ Aóyou, καὶ τοῦ lla- 
τρός * πῶς 0) µία quai; του Πατρὸς, xal τοῦ Δό- 
γου, xa τῆς σαρχός ; 

El µία φύσις σύνθετος ὁ Χριστὸς μετὰ τὴν ἔνωσιν, 
οὐ μιᾶς δὲ συνθέτου φύσεως ὁ Πατὴῆρ, πῶς ἔσται 
ὁμοούσιος τῷ Πατρὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν ὁ Χριστός; 


El θεὺς καὶ ἄνθρωπος ὁ Χριστὺς μετὰ τὴν Evo 
civ ὁμολογεῖται, οὐ ^ij αὐτῇ δὲ φύσει, f| ἐστι θεὺς, 


«ταύτῃ boil xal ἄνθρωπος) πῶς οὐ δύο φύσεις, αἷς 


θεὸς καὶ ἄνθρωπος ὁ Χριστός: 

El µία φύσις ὁ Χριστὸς, καὶ αὕτη ὅλη θεότης, ἡ 
δὲ τοῦ Χριστοῦ φύσις τοῦ Πατρὸς ἀχώριστος fv 
πρόδηλ.ν, ὅτι xai dj σὰρς τοῦ Χριστοῦ κατὰ τὸν 
καιρὸν τοῦ πάθους ἓν οὖσα πρὸς τΏν τοῦ Χριστον 
φύσιν, ἀκώριστος ἦν τοῦ Πατρός. Καὶ πῶς ἔπασχε 
κάτω χρατουµένη, xal μµαστινοµένη, xai τεµνο- 
µένη, xai τὰ σύμθολα της ἀνθρωπίνης φύσεως, 
τὸ alga καὶ τὸ ὕδωρ ἀποῤῥέουσα, καὶ κατὰ ἁλή- 
θειαν ἀποθνήῄσχουσχ, xal ἐν τῷ τάφῳ vtxp3, xal 
ἀχίνητος, χαὶ περιγραπτὴ χειµένη; 

Εἴπερ ἡ σὰρξ τοῦ Χριστοῦ θεότης váyovs, πῶς 
αὐτὸς ὁ Χρ:στὸς ἔλεγε Ocó µου, Θεέ µου, 
ἱνατί µε ἐγκατέλιπες;, Vox δὲ καὶ πρὸς τὴν Ma- 
ρίαν πἆλιν ἔλεγε, Μή µου ἅπτου' οὕπω γὰρ dra- 
6έδηχα πρὸς τὸν Πατέρα µου ; Πῶς δὲ xai πρὸς 
τοὺς ἁποστόλους μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἔλεγε, Ἐ η.]α- 
φήσατέ µε, καὶ ἵδετε, ὅτι πγεῦμα σαρκα xal 
óctéa obx ἔχει, καθὼς ἐμὲ θεωρεῖτε ἔχοντα, 
καὶ pupia τοιαῦτα τὴν ἑνανλρώπησιν αὗτου πρα. 
ματιχκῶς παριστῶντα καὶ ἀναμφισθήτως ὅσνν 
πρὸς συνιέντας, xat μὴ τάντη µωραίνουτας ; 

λθετοῦντες οὗτοι τὴν xa:à σάρκα vévwna:v το 
Χριστοῦ, καὶ «b τῆς ἀληθους ἐνανθρωπήῄσεως µι- 


* Joan. x3, 17. ? Luc. xiv, 59. 


1111 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XXIII. 


1119 


στήριον, xol φαντασιῶδες Υεγσνέναι τοῦτο λέγοντες, A Litiumque ac simulatum fuisse dieunt, non. codem, 


οὐχ ὅτε ἡμεῖς τὸν Εὐαγγελισμὸν τῆς Θεομήτορος 
ἑορτάζομεν, ἑορτάζουσιν, ἤτοι κατὰ τὴν χε’ τοῦ 
Μαρτίου μηνὸς, ὡς οἱ θεοφόροι Πατέρις παραδε- 
δώκασιν, ὁ μέγας Αθανάσιος, χαὶ Ἰωάννης 6 Χρυ- 
σόστοµος, καὶ οἱ xaz' kxelvoug, χαὶ μετ ἐχείνους" 
ἁλλ ἐν τῇ ε’ το) Ἱανουαρίου piv»; ἐν βραχεῖ 
πάνυ χαιρῷ φαντασιωδῶς τε xal ἁμυδρῶς τόν τε 
Εὐαγγελιτμὸν, χαὶ τν Χριστοῦ γέν mtv, καὶ τὴν Bá. 
πτισιν ἑορτάζειν ὑποχρίνονται πρὸς ἐξαπάτνν τῶν 
ἀχεραιοτέρων, χαὶ οὐ κατὰ ἀλήθειαν, "Ότι δὲ οὐκ 
ἐξ οὐρανοῦ τὴν oápxa ὁ Χριστὸς, ἀλλ ix τῶν 
ἆ γνῶν καὶ παρθενικῶν αἱμάτων Μαρίας τῆς πανάγνου 
Θεομήτορος προσελάδετο, διδάσχουσιν ol εὐαγγε- 
λισταὶ φανερῶς, Ματθαῖος μὲν λέγων Tov δὸ Ἱη- 
σοὺ Χριστοῦ ἡ γέγνησις οὕτως ἦν . Ἡνηστευ- 
θείσης Τὰρ, φησὶ, τῆς μητρὸς αὐτοῦ Μαρίας τῷ 
Ἰωσὴφ, πρὶν ἢ cvrsA0siv αὐτοὺς, εὑρέθη ἐν γα- 
σερὶ ἔχουσα éx Πνεύματος ἁγίου, καὶ τὰ ἑςῆς. 
Εἶτα δι: ξελθὼν τὰ περ) τῆς γεννήσεως αὐτοῦ λε- 
πτομερῶς ἄχρι τῆς τῶν μάγων ἐπιδημίας, λέχει má- 
Àtv, ὅτι Καὶ ἑ1θόντες εἰς ev οἰχίαν εἶδον τὸ παι- 
δίον μετὰ Μαρίας τῆς μητεὸς αὐτοῦ, xal πεσό».- 
τες προσεκύγησαν αὐτῷ. Λλουκᾶς δὲ μιχρὸν &wo- 
τέρω τὸν λόγων ἀγαγὼν, ᾿Εξή1θε δόγμα, Qro, 
παρὰ Καίσαρος Αὐγούστου ἁπογράφεσθαι πᾶ- 
σαν τὴν οἰκουμένη». Αὔτη ἡ ἀπο]ραφὴ πρώτη 
ἐγένετο, ἡγεμονεύοντος τῆς Συρίας Kvpnriov, 
xal ἑπορεύοντο πάντες ἀλογράφεσθαι εἰς τὴν 


quo noa, die Dei Genitricis annuntiationem cele- 
brant : nos enim eam, ut tradiderunt divini Patres 
magnus Athanasius et Joannes Chrysostomus, et 
qui eodem tempore, quique postea fuerunt, viu 
Kal. Aprilis celebramus; illi vero Nonis Januarii, in. — 
brevi sane tempore simulate atque obscure tumr-- 
annuntiationem, tum Christi ortum, et baptismum ^" 
eelebrare se fingunt, non quod vere id faciant, sed: 
ut decipiant simpliciores, Quod autem non e celo, 
sed ex puris castissimze Virginis Mari: Dei Genitri- 
cis sanguinibus carnem Christus assumpserit, aperte 
docent evangelistze. Mattheus enim, Christi autem, 
inquit, generatio sic erat : Cum esset. desponsata 
maler ejus Maria Joseph, antequam convenirent, in- 
venta est in utero habeus de Spiritu sancto *, ek quie 
sequuntur, Deinde cum ea recensuisset accurate 
quz ad ejus pertinent generationem usque ad  Ma- 
gorum adventum ; Inirantes, inquit, domum, invene- 
runt puerum. cum Maria maire. ejus, εἰ procidentes 
adoraverunt eum ?. Lucas autem paulo altius exor- 
diens, Exiit, inquil, edictum a Cesare Augusto, ut 
describeretur universus orbis. Hwc descriptio facta 
est primum a praside Syrie Cyrino ; et ibant omnes, 
ul profilerentur, singuli in civitatem suam, Ascendit 
autem et Joseph a Galilea de civitate Naazarelh in 
Judeam, in civitatem David que vocatur. Bethleem, 
eo quod esset de domo et familia David, wt profi- 
teretur cum Maria desponsata sibi uxore  pregnante. 


ἰδίαν πὀλιν. ᾿Ανέδη δὲ καὶ Ἰωσὴφ ἀπὸ τῆς C Factum est autem, cum essent ibi, impleti sunt dies ut 


Γαλιλαίας ἐκ xólsoc Ναζαρὲτ εἰς τὴν Ἰουδαίαν 
εἰς πὀλιν Aa618 fric κα.εῖται Βη0.εὲμ, διὰ τὸ 
εἶναι αὐτὸν ἐξ oIxov καὶ πατριᾶς Δαθὶδ, dzorpá- 
γασθαι σὺν Μαριὰμ τῇ μεμνηστευμένῃ αὑτῷ 
1υναιχὶ, οὔσῃ ἐγκύφ. "Epéreco δὲ ἐν τῷ εἶναι 
αὐτοὺς éxei, ἐπ.1ήσθησαν αἱ ἡμέραι τοῦ τεχεῖν 
αὐτὴν, καὶ ἔτεκε τὸν υἱὸν αὐτῆς τὸν πρωτέτολο», 
καὶ ἑσπαργάνωσεν αὐτὸν, καὶ ἀνέκ.Ίινεν αὐτὸν 
ἐν τῇ ῥἀτνῃ, ὅτι οὐκ ἦν αὐτοῖς τόπος ἓν τῷ κα- 
ςαλύματι. Πολλὰ δὲ καὶ ἄλλα μαρτύρια τῆς ix 
Παρθένου γεννήσεως τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν 
Ex τε τῶν εὐαγγελικῶν ῥίθλων, xal τῶν ἀποστολικῶν, 
καὶ τῶν ἄλλων θεοπνεύστων Γραφῶν. Αὐτός τε γὰρ 
à Σωτὴρ ἡμῶν πανταχοῦ τοῦ Εὐαγγελίου Υἱὸν àv- 
θρώπου ἑαυτὸν ὀνομάκει διὰ τὴν ἄχραντον αὐτοῦ 
μητέρα. Καὶ ὁ Octo; Παῦλος, 'E£azécte.A6, φησὶν, 
ὁ θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτου γενόμενον ἐκ γυναικὸς, 
ἵνα τἆλλα ἑάσωμεν. Ei δὲ οὐράνιον ην τὸ σῶμα τοῦ 
Χριστοῦ, οὐκ ἂν τοῖς ἀνθρωπίνοις ὑπέχειτο πάθεσι, 
τοῖς ἀδιαθλήτοις λέγω, πείνῃ, καὶ δψη, καὶ πόνῳ, 
καὶ Όπνῳ, xai λύπῃ, καὶ δάκρυσι, καὶ ὅσα 
τοιαῦτα. El οὑράνιος ἄνθρωπος ἣν, ᾧ xa 
ὑπόστασιν ὁ Λόγος ἠνώθη, οὐκ ἂν ἣν φθαρτὶς xal 


pareret, et peperit filium suum primogenitum et pannis 
eum involvit, et reclinavit in praesepio, quia non erat 
eis locus ἵπ diversorio *. Sunt et alia. multa testi- 
monia tam ex libris evangelicis, quam ex  apostoli- 
cis, atque aliis divinis scriptis, quibus Domini et 
Servatoris nostri ortus ex Virgine comprobatur* 
Nam et ipse Dominus noster ubique in Evangelio se 
Filium hominis nominat propter veram matrem 
suam, Et divus Apostolus, ut alia omittamus, Misit, 
inquit, Deus Filium suum factum ex muliere *. Quod 
si Christi corpus fuisset cceleste, non fuisset obno- 
xium humanis affectionibus, eas intelligo quz culpa 
carent et reprehensioue, qualis est fames, et sitis» 
et somnus, et lassitudo, et imceror, et lacryma, et 


D qux sunt his similia. Si liomo, cui. Verbum in 


persona conjunctum est, coelestis erat, corruptibilis 
et mortalis non fuit. sicut terreni liomines. Coele- 
stes enim atque viventes omnea incorruptibiles 
$unt et immortales, Verum hac de re fusius in 
sequenti titulo disputabitur, quem adversus Pau- 
licianos composuimus, in capite de Dei Genitrice, 
etin eo capite quod proxime sequitur. Namque 
jli cum aliis morbis tum hoc etiam laborant. 


θνητὸς ἐπίσης τοῖς ἐπιγείοις. Οἱ φύσει γὰρ οὑράνιοι, καὶ ζῶντες πάντες ἄφθαρτοι καὶ ἀθάνατοι. Εἱρήσε- 
ται δὲ περὶ τούτου πλατύτερον iy τῷ ἐφεξῆς τίτλῳ τῷ κατὰ τῷν ἐπονομαζομένων Παυλικιάνων ἐν τῷ 
περὶ τῆς θεετόχοη κχεφαλαίῳ, καὶ τῷ μετ ἐκεῖνο, Κάἀχεῖνοι γὰρ μετὰ τῶν ἄλλων κακῶν xal τῇ λύμῃ 
τῆς νόσου ταύτης ἑνέχονται. 


! Mot, 5 18. * Mattb i, 11. 2 Luc. ii, 1-7, * Galat, iv, 4, 


ος ^ toris wuaturáip hominum 
^. r-. similem. Verum eos aliter Paulus redarguit, dicens : 


119 


corpore profudisse, quo naturam carnis suze com- 
probaret, Armenii callide sudores ex Evangeliorum 
libris deleverunt, ut argumentum assumpte caruis 
τος Virgina, quod inde sumitur, evitarent, et Serva- 
natura negarenl esse 


"Οἱ in diebus carnis sug precibus et obsecrationibus 
fusis ad eum, qui polera: ipsum α morte. servare, 
cum clamore magno et lacrymis et. (ux sequuntur *. 
Preces enim, et obsecrationes, οἱ magni. clamores, 
εἰ lacrymae argumento cerüissimo probant, carnem 
cus Dosta similem exstitisse, cum ipsa quoque 
alfeciionibus esset obnoxia sine peccato. 


De additione, quam Trisagio cantico Petrus Fullo 
adhibuit in titulo adversus Theopaschitas, qui d.vi- 
nitatem passam asserunt, dictum est. Armenii au- 
tei hane ipsi quoque additionem in eo cantio 

, pronuntiant, qua quidem in re sunt admodum ri- 
diculi, qui cum Christi corpus dicant incorruptibile, 
et impatibile, et. imniortale, divinitatem ejus pa- 
tibilem mortalemque tradant. Aplthartodocitarum 
enim simul et 'heopsschitarum morbo insaniunt; 
de quibus quz visa sunt opportuna, suis in titulis 
disputavimus. In illis igitur quzerendum est. 


Origenem in primls impium partim rejiciunt, par- 


EUTHYMII ZIGABENI 


Cum mortis tempore legamus Christum orasse, Α. 
ei sudores tanquam guttas sanguinis ες proprio 


180 


Τοῦ Χριστοῦ χατὰ τὸν xatphv τοῦ πάθους προσ" 
ευχομένου, xaY ἱδρῶτας ὡσεὶ θρόµθδους αἵματος 
kx τοῦ ἰδίου σώματος ῥεύσαντος, xal τὴν φύσιν tt 
σαρχὸς αὐτοῦ βεθαιώσχντος, οἱ Αρμένιοι χακοῄθως 
ἀπήλειόαν τοὺς ἱδρῶτας Ex τῆς βίό6λου tov E;- 
αγγελίων, φεύγαντες τὸν ἐντεῦθεν ἔλεγχον τῖς ix 
Παρθένου σαρχώσεως, xat ἀθετοῦντες τὴ» ὁμοχενῖ 
τοῖς ἀνθρώποις φύσιν τοῦ Σωτῆρος. 'AXA' ἑλέχχ. 
τούτους ἑτέρως ὁ ἁπόστολος Παῦλος λέγων, "Oc dv 
ταῖς ἡμέραις τῆς σαρχὸς αὐτοῦ δδἡήσεις τε xal ixe- 
τηρίας πρὸς τὸν δυνάµεγον σώζειν αὐτὸν ἐκ θα. 
γάτου μετὰ xpav (ης lexvpüc καὶ δαχρύων xpocé- 
vérxac, xal τὰ ἑξῆς. Al δεήσεις γάρ, xai αἱ ἵχετη- 
ρίαε, xat αἱ ἰσχυραὶ κραυ]αὶ, xat τὰ δάκρυα smi- 
στωσίς εἰσιν ἀναντίῤῥητος τῆς συγγενοὺς ἡμῖν σαρ- 


D χὸς αὐτοῦ, τοῖς ὁμοίοις xal αὐτῆς πάθεσιν ὕποχε:- 


µένης χωρὶς ἁμαρτίας. 

Περὶ τῆς ἐν τῷ τρισαχγίῳ Όὕμνῳ προσθήκης Πέ- 
τρου τοῦ Κναφέως προγέγραπται ἓν τῷ χατὰ τῶν 
θεοπασχιτῶν τίτλῳ. Kol γὰρ xat ᾽Αρμένιοι μετὰ τῖς 
&3c600; ταύτης προσθήχης τὸν ὕμνον τοῦτον  po- 
φέρουσι. Καταγέλαστοι δὲ πάντως, ol τὸ μὲν cepa 
τοῦ Χριστοῦ λέγουσιν ἄφθαρτον, καὶ ἀπαθὲς, xal 
ἀθάνατον, τὴν θεότητα δὲ αὐτοῦ παθητὴν χαὶ θνη» 
τἣν μάλιστα δογµατἰζουσι. Καὶ γὰρ χαὶ τὴν τῶν 
Αφθαρτοδοχητῶν νοσοῦσι µανίαν, xol τὴν τῶν Gee- 
πασχιτῶν, περὶ ὧν ἐν τοῖς xav' ἐχείνων «τίτλοις 
προεγράφη τὰ δέοντα, χαὶ ζητητέον &xst. 


Tiv δυσσεθέστατον Ὡριχένη ἓν μέρει μὲν ἆτο- 


tim ut magnum doctorem ín sacrificiis suis reci- C θάλλονται, àv µέρει δὲ ἀναφέρουσιν ἓν ταῖς ἵερουρ- 


piunt. Et cum ab orthodoxis reprehenduniur, et Ori- 
genem ipsum, et Eutychem, et Dioscorum exsecran- 
tur, sed impias tamen eoruw opiniones tuentur, 
doctringeque credunt. 


De asymis. 


In officio sancto non adhibent panem, uti nos, 
sed azymuin. Judaicum autem prorsus est azy- 
mum. Quamvis Apostolus Paulus et Gregorius Theo- 
logus dixerint : Antiqua praterierunt; ecce omnia 
nova. Et quamvis Chrysostomus de Vetere et Novo 
Testamento dicat : Illic littera, hic spiritus : illic 
arca, hic virgo : illic baculus Aaronis, hic cruz : il- 
lic azyma, hic panis. At, inquiunt, panis quem 
communicavit Christus apostolis, azymus fuit. 
Moc nimirum tunc requirebat tempus, et propter- 
ea nos quoque azymum offerimus ad sacrificium. 
Quibus nos respondemus : Etiamsi concedimus 
non fermeutatum esse illum panem, Christus ta- 
men, pro temporis necessitudine, ne nove cen» 
mysterium incommunicatum maneret. (paulo post 
euim Judzxis tradendus fuitj, qualem invenit pa- 
nem, talem distribuit, ut ne omnino tali salute 
privaremur. Discipuli autem ejus ct deinceps qui 
prafuerunt Ecclesiis Patres sancti. panem obtules 
runt in sacrificium, quos nos quoque sequentes 


! fIebr. v, 7. 


γίαις αὐτῶν, ὡς péyav διδάσχαλον. Ὅταν δὲ περὰ 
τῶν ἑνδόξων ἐλεγχθῶσιν, ἀναθεματίζουσε μὲν χαὶ 
Ὡριχένη, xa Εὐτυχῆ, xaX Διόσχοραν * τὰ δὲ τούτων 
βλάσφημα δύγµατα παραχατέχουσι, xal τούτοις αι- 
στεύουσιν. 


Περὶ τῶν ᾽Αζύμων. 


Ἑν ταῖς ἱερουργίαις οὗ προσφέρουσιν ἄρτον, ὡς 
ἡμεῖς, ἀλλὰ ἄνυμον. Ἰουδαῖχὸν δὲ πάντως τὸ ἂζν- 
μον. Καΐτοι τοῦ ἁποστόλου Παύλου, xaX τοῦ θεολόγο 
Γρηγορίου λεγόντων, Τὰ ἀρχαῖα zapnA0ev * ov 
γόγονε τὰ πάντα xad. Καὶ τοῦ Χρυσοστόμου λὲ. 
γοντος περὶ τῆς Παλαιᾶς καὶ τῆς Νέας, « "Exsi εὸ 
γράμμα, ὧδε có πνεῦμα * ἐχεῖ ἡ Κιδωτὸς, ὧδε d 
Παρθένος * &xeti pá600c ᾽Ααρῶν, ὧδε ὁ Zravpóc: 
ἐχεῖ τὰ ἄζυμα, ὧδε ὁ ἄρτος.» Ἁλλ) ὁ ἄρτος, φασὶν, 
οὗ µετέδωχεν ὁ Χριστὺς τοῖς ἀποστόλοις, ἄζυμον 
ἣν. Τοῦτο γὰρ ὁ τηνικαῦτα χαιρὸς ἀπήτει, xav διὰ 
κοῦτο xai ἡμεῖς ἄξυμον προσφέρομεν εἰς θνσίαν. 
Πρὸς οὓς ἀντιλέγομεν, ὅτι, el. καὶ δῶμεν ἄνυμον 
εἶναι τὸν ἄρτον ἐχτῖνον, 6 μὲν Χοιστὸς χατὰ στενο- 
χωρίαν τοῦ χα.ροῦ, ἵνα μὴ ἁπαράδοτον χΧαταλειφθῇ 
τὸ τοῦ χαινοῦ δείπνου µυστήριον, μετὰ μιχρὺν γὰρ 
παραδυθῆναι τοῖς Ἱουδαίοις ἔμελλεν, olov εὗρεν &p- 
τον, τοιοῦτον χαὶ µετΣχειρίσατο, ὥστε μὴ παντᾶπα- 
σιν ἡμᾶς ἀποστερηθῆναι τῆς τηλιχαύτης σωτηρίας" 
οἱ μαθηταὶ δὲ τούτου xal καθεξῆς οἱ τῶν ἐκχλησιὼν 


1181 


$cp»cOpeDovcec ἅγιοι Πατέρες ἄρτ v eic θυσίαν ποοσ- A pnnem offerimus. 


έφερον, of; xai ἡμεῖς ἐπαχολουθοῦντες, ἄρτον προσ- 
άγοµεν. Πολλὰ 68 xai ἄλλα ὁ μὲν Χριστὸς ἑτέρως 
παραδέδωχεν, ol ἀπόστολοι δὲ xal μετ) ἐχείνους οἱ 
διάδοχοι τούτων ἑτέρως διετάξαντο ταῦτα Ὑίνεσθαι, 
οὐκ ἐναντιούμενοι τῷ Χριστῷ, πῶς Υάρ ; ἀλλὰ πλα- 
τυνομένης ἤδη χαὶ αὑξανομένης τῆς πίστεως, ab- 
ξοντες xal αὐτοὶ χατὰ πᾶσαν ἄδειαν τὰ Χριστοῦ 
μυστήρια πρὸς δόξαν χαὶ μεγαλωσύνην αὐτοῦ * οἷον 
ὁ μὲν Χριστὸς βαπτισθᾶναι θέλων, οὗ πρὸς ὄνσμᾶς 
ἀπεστρόφη, τῷ Σατανᾷ διὰ γλώσσης ἀποταξάμενος, 
οὐδὲ πρὸς ἀνατολὰς ἀπεστράφη, τῷ Θεῷ συνδοξαζό- 
µενος * οὐδὶ τὸ Σύμθδολον τῆς πίστεως ἀνήγγειλεν, 
οὐδὲ τὰς εὐχὰς ὑπεδέξατο τοῦ βαπτίσματος, οὐδὲ iv 
κολυμθήθρᾳ ἐδαπτίσθη, οὐδὲ ἐχρίσθη ἑλαίῳ, οὐδὲ 
μύρῳ, οὐδὲ εὐθὺς βαπτισθεὶς τοῦ Δεσποτικοῦ µετέ- 
àx6: σώματος καὶ αἵματος. Ἡμεῖς 6b τὰ ῥηθέντα 
πάντα τὰ μὲν δρῶμεν, τὰ δὲ πάσχοµεν βαπτιζόµε- 
vot. Καὶ πάλιν ὁ μὲν Χριστὸς τὸ µυστήριον τῆς πνευ- 
µατιχῆς θυσίας, Ἠτοι τοῦ Δεσποτιχοῦ σώματος καὶ 
αἵματος ἓν Ἐχκλησίᾳ οὐ παρέδωχεν, ἀλλὰ ἐν ὑπερφῳ 
xotp, χαὶ by τραπέζη χοινῇ, xal προφαιγὼν ἕτερα 
βρώματα, xal ἀναχείμενος, xal οὔτε στολὴν ἱερατι- 
xhv ἑνδεδυμένος, οὔτε τῇ ἀχολουθίᾳ τῆς ἡμετέρας 
ἱερουργίας χρησάµενος ἐν Ψψαλμοῖς, χαὶ ὕμνοις, 
xa ᾠδαῖς πνευματιχαῖς, ἡμεῖς δὲ ἐν ἐκκλησίᾳ τε 
τὴν ἱερουργίαν ἐπιτελοῦμεν, xal ἐπὶ τοῦ πνευµατι- 
χοῦ θυσιαστηρίου, τῆς ἱερᾶς φημι τραπέζης, καὶ 
νῄστεις. χαὶ ἑστῶτες, xat τὴν ἱερατιχὴν στολὴν περι- 


θεόληµένοι, χαὶ φαλμοῖς, χαὶ Όμνοις, καὶ ᾠδαῖς (C 


πνευματικαῖς χρώμµενοι. Αἱ καταστάσεις γὰρ τῶν 
χαιρῶν εἰώθασι πολλάχις ἀμείθειν τὰ πράγματα, 
καὶ τὰ παλαιότερα χαινοτομεῖν, οὐχ εἰς ἀναίρεσιν 
ἐχείνων, ἀλλ’ εἰς εὐπρεπεατέραν τάξιν, διὰ τὴν ἐς 
ὕστερον ἐλευθερίαν xal «b τῆς προαιρέσεως ἀνεμπό- 
διστον. Οἱ γὰρ ἀπόστολοι, καὶ οἱ μετ αὐτοὺς ἆλη- 
Cel; ποιμένες, xa ὀρθοὶ διδάσχαλοι τῶν ἐχχλησιῶν 
Πνεύματι θεοῦ πάντως ἀγόμενοι, xal τὴν ἓἐκεῖθεν 
ἔλαμψιν ἔχοντες, τὰ μὲν Άμειψαν, τὰ δὲ ηὔξησαν, 
ἅ-ωθεν δεξάµενοι τὴν τοιαύτην χάριν, xal πάντα 
πρὸς τὸ συμφέρον ἐνεργοῦντες, καὶ θεοριλῶς ὁριζό- 
pivot, xal διατυ ποῦντες. El δὲ ἀχριδῶς κχατανοῄσ,- 
εν, οὐδὲ ἄξυμον ἣν ἄρτος, οὗ µετέδωχεν ὁ Χριστὸς 
τοῖς ἁποστόλοις. 'O γὰρ περὶ τοῦ [láaya νόμος οὕτω 
δ.έξεισι * Τῇ τεσσαρεσκαιδεκώτῃ τοῦ µηνὸς τοῦ 
αἲ dg' ὑσπέρας ἔδεσθε ἄζυμα, ἕως μέρας μιᾶς 
εἰκάδος τοῦ μηνὸς ἕως ἑσπέρας. ᾿Ελτὰ ἡμέρας 
ζύμη οὐχ εὑρεθήσεται ἐν ταῖς οἰκίαις ὑμῶν. Τὰ 
μὲν οὖν τοῦ Νόμου τοιαῦτα» ὁ δὲ Χριστὸς πρὸ τῆς 
τεσσαρξσχαιδεχάτης ἡμέρας, Ίγουν χατὰ τὴν τρισ- 
χλχιδεχάτην τὸ vopaxóv τε Πάσχα τετέλεχε, xal τὸν 
μυστικὸν napí£ó oss δεῖπνον, καθ) ἣν ἡμέραν ζυµίταις 
ἄρτοις ἀχωλύτως πάντες ἐχέχρηντο. El δ4 τις simot, 
Καὶ μὴν τὸ νομιχὸν τηνικαῦτα Πάσχα τιλῶν ἄζυμα 
ἐπὶ πιχρίδων ἔφαγεν αὐτός τε καὶ οἱ µαθηταί ' πό- 
θεν οὖν ἔσχον τότε τὰ ἄζυμα; ἑἐροῦμεν πρὸς αὐτὸν, 
τοῦ ΣωτΏρος, ἢ χατὰ πρύγνωσιν τοῦ οἰκοδεσπότου, 

Ἐν ταῖς lU ρουργίαις πάλιν οὗ προσφέρρὺσιν οἶνον 
Ucatt μεμ.γµένον, ἀλλ ἄχρατον, xal ἁμ'γη παντά- 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XXIIT. 


D iex 


1133 
Multa alia quoque Christus alio 
modo tradidit, apostoli vero eorumque successo- 
res alio modo fleri hxc jusserunt, non contradi- 
centes Cliristo ; qui enim hoc fleri possit? — sed, 


postquam fldes jam propagata amplificataque erat,  . 


amplilicaturi et ipsi mysteria. Clirissi ad ejus glo-. 


riam atque magnificentiam. βίο; e. g.,  Ghristis ;..- | 
cum baptizandus esset, non ad occidentem, ut- 8B 


pote Satanze renuntiaus clara voce, neque ad orleji-- 
tem conversus est, Deum uempe glorificans ; neque 
fidei symbolum pronuntiavit, neque orationem 
haptismalem | dixit, neque in baptisterio baptiza- 
tui$, neque oleo unguentove est inunctus, 
nec statim post  baptisinum corpus. el 84Η. - 
guinem Dominicum sumpsit. Nos autem. quando 
baptizamur qux: modo memorata sunt omnia vel. 
facimus, vel patimur. Porro Christus mysterium 
sacrificii spiritualis, id est Dominici corporis et 
sanguinis non tradidit in Ecclesia, vel in coenaculo 
seperiori comimuni,et in mensa communi, e£ post- 
quam alios cibos comedisset, et accupsbens, et 
neque stola sacerdotali indutus, neque per psal- 
mos et hymnos et cantus spirituales nostra sancti 
officii ratione. nsus, Nos contra el in eeclesia san- 
clum officium peragimus, οἱ in altari spiritvali, in 
saera nimirum mensa, οἱ jejuni, et stantes, et. stola 
sacer.lotali amicti, et psalmis et hymnis et canti- 
bus spiritualibus adhibitis. Temporum enim vicis- 
situdines res spins immutare, et obsoleta inno- 
vare solent, non quidem quo illa aboleantur, sed 
potius ut in meliorem redigantur ordiuem libertati 
ae certis principils magis convenientem. Namque 
apostoli οἱ veri post ilos pastores reciique 
Ecclesiarum inagistei, Spiritu Dei omnino dueti ab 
eoque illuminati, alis immutarunt, alia amplificave- 
runt, divinitus nacti talem gratiam, et in emnibus 
utilitati prospicientes et amore Dei prazecipientes 
cuncta et ordinantes. Ubi autem accuratius rem 
investigaverimus, neque azymus fuit panis quem 
Christus apostolis cominunicavit. Lex enim de 
Paschate celebrando sic ait: (Juartodecimo primi 
mensis a vespere manducabitis aayma, usque ad vi- 
cesimum primum mensis ad vesperam. Septem dies 
fermentum. non reperietur iu domibus vestris. lec 
quidem precipit : Christus autem ante quar- 
tumdecimum diem, nimirum tertio decime Pascha 
legale celebravit, et mysticam cdinam communica- 
vit, quo die fermentato pane uti omnibus omnino 
lieuit. Si quis vero dizerit : Atqui tunc Pascba 
legale celebrans azyma cum herbis amaris man- 
ducavit ipse atque ejus discipuli ; unde igitur tunc 
habuerunt azyma ? huic respondebimus : Probabile 
est illa jam antea przparata fuisse Salvatoris jus- 
ου, aut benevolentia patrisfamilias qui et ipse tide- 
lis erat. 


ὅτι εἰχὸς fjv προετοιµασθΏῆναι ταῦτα κατ ἐπιταγὴν 
πιστοῦ xal αὐτοῦ τυγχάν.ντος. 


Porro in sacra cca non offerunt vinum aqua 
temperatum, sed merum neque ulla omnino aqua 


1183 


EUTHYMII ZIGADENI 


1134 


commistum, unam etiam per hoc naturam in À πασιν ὕδατος, µίαν xal διὰ τούτ,υ φύσιν ἓν τῷ Χρι- 


Christo indicantes, et producunt Clhrysostomum 
qui aquam vetuerit in Explicatione Evongelii 
Matthzi. Nos vero. vinum aqua temperantes, ad- 
ministramus et participamus, declarantes sic unio- 
nem duarum in Christo naturarum. Namque 
, etiam Gregorius Theologus dicit : Sanguis et aqua 
qua profluuut elatere, ille quidem vut hominis, 
hec autem quasi supra hominem. Clirysostomus 
porro videns Marcionis Pontici discipulos aquam 
solummodo offerre : propterea enim Il ydroparastatse 
appellati sunt : vetuit aquam offerre, prohibens 
non vini et aquz oblationem, sed aqua solius 
adhibitionem secundum illorum exemplum. Ipsum 
autem vinum et aquam temperata atque sic admi- 
nistrala comprohasse, luculenter ostendit, ubi in 
Explicatione Evangelii Joannis, Quaudo, inquit, ad 
altare accedis et participas sanguinem Christi e 
cxlice, reputa te os iuum lateri Christi admo- 
visse, atque ex cjus latere te bibere. E Chlri- 
sii latere autem non solum sanguis, sed etiam 
aqua, profluxit ad confirmationem duarum in eo 
naturarum, quemadmodum supra diximus. Cali- 
cem autem ex quo Christus apostolis propinavit, 
vino et aqua Leinp?ratum fuisse testatur Domini 
rater Jacobus apostolus atque Marcus evangelista 
in liturgiis ipsorum sic dicentes : Sumpto calice 
atque vino aqua temperato, gralías agens ac be- 
nedicens, dedit illis, Bibite, inquiens, ex eo omnes, 


στῷ χαταγγέλλοντες, xat προδάλλονται τὸν Xpuooc- 
στοµον χωλύοντα τὸ ὕδωρ Ev τῇ ἑρμηνείᾳ τοῦ κατὰ 
Ματθαῖον Εὐαγγελίο. "Ημεῖς δὲ τὸν οἵνον ὕδατι 
Χιρνῶντες, ἱερρυργοῦμέν τε xal µεταλαμδάνομεν, 
ἐμφαίνοντες τὴν ἕνωσιν τῶν ἐν Χριστῷ δύο φύσεων. 
Φησὶ γὰρ καὶ ὁ θεολόγοι Γρηγόριος, Αἷἵμα x2Y ὕδωρ 
τῆς πλευρᾶς χεόµενον, τὸ μὲν ὡς ἀνθρώπου, τὸ Ot 
ὡς ὑπὲρ ἄνθρωπον. 'O δὲ Χρυσόστομος, ὁρῶν τοὺς 
Μαρχίωνος τοῦ Ποντιχοῦ μαθητὰς ὕδωρ µόνον προ:- 
άγοντας (δι) αὑτὸ γὰρ τοῦτο 'Ὑδροπαραστάται vpos- 
ὠνομάσθησαν), ἐἑχώλυσε τὸ προσφἑρειν Όξωρ, ἁποδ»- 
κιµάσας οὐ τὸ προσάγειν οἶνον καὶ ὕδωρ, ἀλλὰ τὸ 
προσφέρειν ὕδωρ µόνον χατὰ τὴν ἑχείνων ὅμοίωσιν. 
"Ὅτι δὲ τὸν οἶνον χαὶ τὸ ὕδωρ μιγνύμενα xax ἱερουρ- 
γούµενα ἀπεδέχετο, σαφῶς ἑδήλωσεν ἓν τῷ ἕρμη- 
νείᾳ τοῦ γατὰ Ἰωάννην Εὐαγγελίυ λέγων, ὅτι 
Ἠνίχα προσέρχῃ τῷ θυσιαστηρίῳ, xal µεταλαμθά. 
νεις τοῦ αἵματος τοῦ Χριστοῦ ix τοῦ ποτηρίου, vó- 
µιζε ὅτι τὸ στόµα σου τῇ π)ευρᾷ τοῦ Χριστοῶῦ 
προσέθηχας, xol ἐκ τῆς πλευρᾶς αὐτοῦ πίνεις. "Ex 
δὲ τῆς πλευρᾶς Χριστοῦ οὐχ αἷμα µόνον, ἀλλὰ xal 
ὕδωρ ἔδλυσεν εἰς πίστωσιν τῶν ἓν αὐτῷ δύο φύσεων, 
χαθὼς προδεδήλωται. "Occ δὲ χαὶ τὸ mof piov, ἐξ 
οὗ µετέδωχεν ὁ Χριστὸς τοῖς ἁποστόλοις, σύγκρατον 
ἦν ἐξ οἵνου xal ὕδατος, μαρτυρεῖ ὁ ἀδελφόθεος Ἰ4- 
χωθος ὁ ἁπόστολος, xal Μάρχος ὁ εὐαγγελιστὴς Ev 
ταῖς λειτουργίαις αὐτῶν, ἑχάτεροι λέγοντες οὕτως, 
ὅτι, Λαθὼν ποτήριον, xal κεράσας ἐξ οἵνου καὶ 


hic est sangwis. meus qui pro vobis atque multis c ὕδατος εὐχαριστήσας, εὐ.Ἰογήσας, ἔδωπεν ab- 


profunditur. Prorsus enim mendacii expers et tan- 
quam Deus prasciens qualis profundi debebat, 
talem et discipulis communicavit. Atque synodus 
Carthagene habita decrevit, ut in saera coena. ni- 
lil amplius offeratur, nisi ea tantummodo qu:e Do- 
minus communicavit, id est panis ac. vinum aqua 
temperatum. 


Dominus noster Jesus Christus animalium sacri- 
ficiis luem imposuit, cum mysticam discipulis cc- 
nam dedi, οἱ dixit: Hoc facite in. meam. comme- 
moralionem !, id est, non Judaiciin, sed quod tunc 
mgstice traditum fuit; Armenii tamen cultu Judaico 
b.,ves, et agnos, et oves sacrificant, el victimarum 


τοῖς εἰπὼν, Ilísce ἐξ αὐτοῦ πάντες, τουτὸ ἔστι 
τὸ αἷμα µου τὸ ὑπὲρ ὑμῶν καὶ πο. 1ῶν ἐκχυνό- 
pevov. Πάντως γὰρ ὡς ἀφενδὴς xai προγνώστης 
θεὸς οἷον ἔμελλεν ἐχχυθῆναι, ποιούτου xai µετεδίδου 
τοῖς μαθηταῖς. Καὶ fj kv Καρθαγένῃ δὲ σύνοδος οὗ- 
τωςἑχανόνισεν, ἵνα ἓν τοῖς ἁγίοις μηδὲν πλέον προσ- 
ἀγηται Ἡ μόνα, ἅπερ ὁ Κύριος παρέδωχε, τουτέστιν 
&ptov χαὶ οἶνον Ὁδατι µεμιγμένον. 

Τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τὰς ζωοθυσίας 
παύσαντος Év τῷ μεταδοῦναι τοῖς μαθηταῖς τοῦ pu- 
στικοῦ ὃξίπνου, xaX εἰπεῖν, Τοῦτο ποιεῖτε εἰς τὴν 
ἐμὴν ἀλάμνησι, τουτέστιν οὗ τὸ Ἰουδαιχὸν, 
ἀλλὰ τὸ τηνικαῦτα μυστικῶς παραδεδοµένον, τοῦ- 
ναντίον οἱ ᾽Αρμένιοι διαπράττονται, βύας, καὶ &p- 


sanguine limina inungunt, salutis spem in his magis D νοὺς, xai πρόδατα θύοντες κατὰ τὴν Ἱουδαϊχὲν λα» 


colloócantes. Quamobrem nec iu Paschatis celebri- 
tate corpus et sanguinem Dominicum sumunt, sed 
agnum, quem immolant more Judaico, et assum 
igui comedunt, atque ita sanctificari se sperant, et 
peccatorum veniam accipere. Quod autem ejusmodi 
sacrificiis sit linis impositus, reperies in co titulo qui 
adversus Ilebraos seriptus est. 


"Ust δὲ τῶν τοιούτων θυσιῶν ἐπαύθησαν al προσαζωγαὶ, ζητήσας εὑρήσεις ἓν τῷ χατὰ τῶν 


«5A. 

Crucein, quamvise materia constet, non prius ve- 
nerantur aut adorant, quam eam tanquam homiueia 
abluerint, et in ejus medio clavum f(xer.nt, οἱ sa- 
crilicii sanguine ipsam iuunxerint, cum lamen in 


*! Luc, xxi, 19. 


τρείαν, xal τὰς φλιὰς τοῖς τῶν τεθυµένων αἵμασι 
χρίοντες, καὶ τὰς ἑλπίδας τῆς σωτηρίας μᾶλλον ἐν 
τούτοις ἔχοντες. "O0sv καὶ ἐν τῇ ἑορτῇ τοῦ Πάσχα 
οὗ τοῦ Δεσποτιχοῦ σώματος xat αἵμστος µεταλαμ- 
θάνουσιν, ἀλλὰ τοῦ ἀμνοῦ, θύοντες αὑτὸν ἰουδαϊχῶς, 
καὶ ὁπτὰ mupi ποιοῦντες, xal ἐξ αὐτῶν ἁγιάζεσθαι 
προσδοκῶσι, χαὶ ἄφεσιν λαμθάνειν ἁμαρτημ των 
Ἑδθραίων 


Tív σταυρὺν οἰασδῆποτε Όλης ὄντα οὗ πρότερον 
τιμῶσιν, οὐδὲ προσχυνοῦσιν, & μὴ βαπτίσουσι τοῦ- 
τον ὡς ἄνθρωπον, καὶ πῄξουσιν Ίλον &v μέσιρ τούτου, 
καὶ χρίσουσιν αὐτὸν αἵματι θυσίας, xalxov διὰ χει- 


1185 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XXIII. 


1136 


phe τυποῦντες τὸν σταυρὸν ἐπὶ τοῦ μετώπου, xal A frorte crucem manu desiguent, et in. baptisino, et 


ἐπὶ τοῦ βαπτίσματος, καὶ ἐπὶ τῆς ἱερουργίας, xal 
ἐν ἄλλοις πολλοῖς. ᾿Αλλ᾽ ὦ μάταιο. καὶ φρενοθλαθεῖς, 
φαίην ἂν πρὸς αὐτοὺς, εἴπερ ὁ διὰ χειρὸς ἆθλως 
τυπούµενος σταυρὺς ἁγιάζειν πάντα, οἷς ἐπιθάλλε- 
ται, τὸ ὕδωρ λέγω τοῦ βαπτίσματος, xat τὸ ἔλαιον, 
καὶ τὸ µύρον, καὶ τὰ πρότωπα τῶν ἀνθρώπων τῶν 
πιστευόντων, καὶ τὸν μυπτικὸν ἄρτον, xal τὸ Is phy 
xotípuUv, xa τἆλλα, ἵνα μὴ καθ) ἕκαστον ἀπαριθ: 
μρύμενος μηχύνω τὸν λόγον, πῶς ὁ διὰ τῆς οἰχσδή- 
πορτα ὕλης τύπος τοῦ σταυροῦ, ὡς χοινόν τι καὶ βέ- 
61307 διά τε βαπτίσματος, καὶ ἤλου xat αἵματος καθ) 
ὑμᾶς ἁγιάζεται; Πῶς δὲ ὁ χαὶ τὸ βάπτισμα χαὶ τὴν 
οὐσ΄αν ἁγιάζων στχαυρὸς ὑπὸ τῶν ἁγιαζομένωντούτων 
ἁγιάζεται; Ὥσπερ γὰρ πρὸ τοῦ σταυρωθῖναι τὸν 
Ἀριστὸν ὁ σταυρὸς ὄργανον ἣν θανάτου κατηραμέ- 
vov, xal ὁ τύπος αὐτοῦ φευχτός τε xal ἁποτρόπαιος. 
οὕτω μετὰ τὸ προσγλωθῆναι τὸν Χριστὸν αὐτῷ, xol 
χαταῤῥανθῆναι τοῦτον τῷ Δεσποτικῷ αἵματι χαὶ 
ὕδατι, αὐτός τε ἡγιάσθη, xai τύπος αὐτοῦ ἁγιαστὴ]- 
ptov πᾶσι τοῖς πιστοῖς κατέστη, πρότερον μὲν ἀνθρώ- 
πους ἀναιροῦντος, ὕστερον δὲ τοὺς δαίμονας. Ei οὖν 
τὸ πρωτότυπον γέγονεν ἅγιον, ὡς εἴρηται, προσηλω- 
θέντος αὐτῷ τοῦ Δεσπότου, χαθὼς ὁ Δαθὶδ ἐδίδαξεν 
εἰπὼν, Καὶ προσκυγεἴτε τῷ ὑποποδίῳ τῶν ποδξῶν 
αὐτοῦ, ὅτι ἅγιόν ἐστι * τοῦτο γὰρ νῦν ὠνόμασεν 
ὑποπήδιον διὰ τὸ προσπαγῆναι τούτῳ τοὺς προσχυνη- 
τοὺς αὐτοῦ πόδας ' ἅγιος ἄρα καὶ πᾶς τύπος αὐτοῦ, 
κἂν διὰ χειρὸς ἆθλως τυπωθείη, x3v δι’ ὕλης τινίς. 


Εἰκόνες γάρ εἰσι ' ταῦτα τοῦ πρωτοτύπου, xai ὥσπερρ 


ἡ τοῦ Χριστοῦ εἰκὼν ἁγία ἐστὶν, οὐ διὰ τὴν ὑποδεξα- 
µένην αὐτῇ ὕλην, ἀλλὰ διὰ τὸν χαραχτῆρα καὶ τὴν 
μορφὴν τοῦ Χριστοῦ * οὕτω καὶ ὁ τοῦ σταυροῦ τύπος 
εἰκών ἐστι τοῦ πρωτοτύπου διὰ τὸ σχῆμα καὶ τὴν 
ὁμοίωσιν, καὶ διὰ τοῦτο σεπτὸς xol τίµιο;. Ἡ yàp 
τιμ] τῆς εἰχόνος ἐπὶ τὸ πρωτότυπον διαδαίνει, διὸ 
xa ὁ θεῖος Γρηγόριος ὁ τῆς Μεγάλης Αρμενίας πρὸ 
πάντων σταυροὺς ξυλίνους ἐν τόποις τιοὶ στήσας, 
ἐχέλευε προσχυνεῖν, xal χαταφεύγειν ἐπὶ τούτους ὡς 
ἁγιαστήρ:α, xalcot μή πω χειροτονηθεὶς ἀρχιερεὺς, 
μήτε se βαπτίσµατι, ἢ fi, ἡ αἵματι καθοτιώσας 
αὑτούς. Ἐμπηγνύουσι δὲ τὸν ἦλον τῷ σταυρῷ εἰς 
ὄνομα τοῦ Χριστοῦ, δηλοῦντες, ὅτι εἷς τῆς Τριάδος 
ἑσταυρώθη, τουτέστιν fj θεία φύσις αὐτοῦ. Ἐπεὶ δὲ 


in sacrificio, ct aliis multis in rebus. Verum, ο stulti 
et mente cap:i, sic cnim eos alloquar , si crux wanu 
designata res omnes sanctificat quibus adhibetur, 
ut aquam baptismi, ct oleum, et unguentum, et vul- 
tus hominum credentium, et. panem mysticum, οἱ 


sacrum sanguínem, et reliqua, qux: non enumero- - 


sigillatim, ne longior sim, cur apud vos figura eru, 
cis ex quavis materia confecta, tanquam res aliqna 
communis ac profana, ablutione et clavo et sangui- 
ne sanctificatur , aut quomodo crux, quie οἱ boptis- 
mum, el sacrificium sanctificat, ab eisdem ipsa 
sanctificetur ? Quemodmgdum enim. antequam Cliri- 
stus in crucem ageretur, ipsa. mortis erat instru- 
mentum exsecrabile, et ejus figura fugienda ac de- 


B testanda, iia postea uam Christus οἱ fuit alfixus, 


sanguine et aqua Domini sanctificata per figuram 
suam cunctis fidelibus exhibet sanctificationem, 
Atque ita crux, qux prius homines tollebat, postea 
dannones ejecit. atque expulit. Si igitur prima | illa 
crux, qua fuit exemplar, facta. est sancta, ut di- 
c:um est, quoniam ju ea confixus Dominus pependit, 
ut David ostendit , Αάοζαίε, inquiens, —scabeliume 
pedum ejus, quoniam sanctum esi *, eam enim hog 
loco scabellum appellavit, quia pedes ipsius adorau- 
di in eam suffixi sunt; sancta nimirum est et omnis 
figura illius, sive manu, sive materia designetur, 
sive ex materia aliqua conficiatur. [ως enim sunt 
lmagiues exemplaris. Et quemadmodum iinago Chrisii 
sancla est, mon propter wateriam qua illain 
suscepit, sed propler exemplar formamque Christi, 
sic et crucis figura imago est exemplaris propter 
effigiem et similitudinem. Et idcirco venerabilis 
est εἰ pretiosa. lionor euim habitus imagini, ut 
maguus ait. Basilius, ad exemplar transit. ltaque 
divus etíam Gregorius, Magna prasul Armenia, ante 
omnes jussit, cruces ligneas quibusdam in locis a 
se collocatas adorari, Ad easque tanquam ad sacra 
profugia concurri, idque cum nondum esset pon- 
tifex declaratus, «casque nec ablutions, nec clavo, 
nec sanguine expiassel. Ceterum ideo clavum in 
cruce figunt in Christi nomine, ut ostendant unum 
sancte Trinitatis esse crucilixum, . est, divinam 
ejus naturam. ltaque cum divina Christi natura, 


ἡ τοῦ Χριστοῦ θεία φύσις, καὶ τοῦ Πατρὸς, xai τοῦ D Patris etiam, et sancti. Spiritus natura sit, Patrem 


ἁγίου Πνεύματός ἐστι φύσις, συσταυροῦσιν αὐτῷ, 
xiv μὴ φανερῶς ὁμολογῶσι, xal τὸν Πατέρα «ai τὸ 
ἅγιον Πνεῦμα. Ἑὐρήσεις δὲ περὶ τοῦ σταυροῦ πλα- 
τύτερον iv τῷ ἐφεξῆς τίτλῳ κατὰ τὸ χεφάλαιον, ᾧ 
ἁπ'γέγραπται Περὶ τοῦ σταυροῦ. 

Σταυροὺς τρεῖς ξνλίνους ποιῄσαντες, xal συζεύ- 
ὄαντες ἀλλήλοις ἁγίαν Τριάδα τούτους ὀνομάζουσιν, 
οὗ φρίττοντες χατασχευάζειν εἰχόνας τῆς µαχαρίας 
Ἴρι:άδος τῆς µόνης ἀχτίστου, xai ἀπείρου, xa ἀορί- 
στου, xal ὅλως ἀνεννοήτου. Al. γὰρ εἰχόνες ὁρατῶν 
xal πεπερασμένων εισιν εἰχόνες. Πῶς ὃ' ἄν τις εἰ- 
xóva χατασχενάσειεν, οὗ «b πρωτότυπον ἀθέατόν 


* Psal. xcvin, 5. 


etiani, οἱ Spiritum sanctum, licet id aperte nom 
fateantur, una cuim ipso crucifigunt. Veruu de cru. 
ce latius dissereinus in sequenti titulo, in. eo capite 
quod inscriptum est De cruce. 


Tres ligneas constituunt cruces, easque inter 86 
conjunctas Trinitatem sanetam appellant. Nec ex- 
horrescunt beate Trinitatis iniaginem conficere, 
quse sola increats est, et infinita, οἱ indefluita, et 
prorsus incognita. Rerum enim, qua flnitz suut, 
imagines confleiuntur. Cujus autem rei exemplar 
sub »spectum ecognitionemque prorsus non cadit, ejus 


1187 EUTHYMII ZIGABENI | - um 
rei quomodo quis imaginem conficiat? Quo igitur A ἐστι παντάπασι xal ἀχατανόητον ; Dus e v bain 
nowine hos appellabimus, liguorum, àn idolorum προσαγορεύσομεν » ὀυλολάτρας, κα M^ τρις; 
cultores ? Utrumque enim nomen illis congruit. ἀμφότερα γὰρ αὐτοῖς ἁρμόζει. Καθ τερον Mw 
&tque hae item ratione crucillxam fuisse Trinita- σταυρωθῆναι τὴν Τρ:άδα καθοµολογουσεν σταυράκ 
. wem οομβιεπίώς,; €um tres ila cruces οοπρινμί, et τρεις ἀλλήλοις συνάπτοντες, καὶ δι Mb touto 
eo facto id praedicent, Quid hoc errore stultius, aut S M RÉA Ti τῆς πλάνης ταύτης ἀνοητότερήν τε 
Sog | umsit?t -. χαὶ ἀθεώτερον; - . 
' ipio cum tres, ut dictum est, cruces, —— Toug τρεῖς, ὧν εἴρηται, σταυροὺς ena 
. tanquam idola constituant, οἱ venerandum incom- Τε xa τὸ φρικτὸν ὄνομα τῆς ἀκχαταλή piles 
prehense Trinitatis, nomen illis imponant, non eru- — totos ἐπιθένρες, οὐχ αἰσχυνονται προσαΥγορενοντε» 
beseunt tamen appellare nos idololatras, quod ἡμᾶς μᾶλλον εἰδωλολάτρας διὰ την σεπτην εἰκόνα 
Christi, qui hifmanitatem assumpsit, et videri com- τοῦ ἐνανθρωπήσαντος Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ ὁραθέντος 
prebendigue: ac cireumscrépi voluit, quantum pere xai κρατηθέντος, xal memepacpévou κατὰ σάρχα 
' tinet ad humanitatem, DeiqueGenitricis οἱ sanctos — Tuyyávovtos, ἔτι δὲ χαὶ διὰ την τῆς Θεομµήτορας, 
rum, quorum corpara non solum conspicua et finita, || xal τὰς τῶν ἁγίων, olg οὗ µόνον ὁρατὰ xai περιλη- 
Verum etiam mortalia exstiterunt, imagines con-  πτὰ, ἀλλὰ xal θνητὰ τὰ σώματα. Βἴρητσι δὲ πλατύ- 
ficiamus. Verum de sanctis imaginibus in 60 «pov περὶ τῶν ἁγίων εἰχόνων ἓν τῷ κατὰ τῶν Ei- 
üiulo, quem adversus earum oppugnatores con- µκονοµάχων τίτλῳ, xal ζήτησον ἐχεῖ τὴν διαφορὰν 
scripsinus, latius disputatur. Inde igitur petatur τῶν εἰδώλων καὶ τῶν εἰχόνων. 
idolorum et - imaginum differentia. 


Armeniorum ut sdulierina atque impia (des est, Τῶν ᾽Αρμενίων ὥσπερ χίδδηλος καὶ Osostvyik 
- sie etiam baptismus, et omnis initiado et inysterium, — 1j πίστις, οὕτω xal τὸ βάπτισμα τούτων, xal xàes 
Mala enim arbor bonos fructus non fert !*, ut Domi- Ἅτελετὴ, xal ἅπαν µυστήριον. Σαπρὸν yàp δένδρον 


nus pronuntiavit. χαρποὺς χαλοὺς οὐ ποιεῖ, καθὼς ὁ Κύρ.ος ἀπιφὴ- 
νατο. 
. Si ab Armeniis quaeratur quodnam sit jejunium, Ἐρωτώμενοι παρ) ἡμῶν οἱ ᾽Αρμένιοι τίς ἔστο à 


Ariziburtzi, respondent, Sergii cujusdam Armenii, νηστεία τοῦ ᾿Αρτζιθούτζη, φασὶ, Σερτίου τινὸς Αρ. 
qui illud testimonio suo in ipsorum regione appro- Ἠµενίου µαρτυρήσαντος ἐν τῇ τούτων χώρ4. Πρὸς οὓς 
barit, Nos autein dicimus : Quomodo constat, Ser- ϱ ἡμεῖς * Καὶ τίς ἡ ἁπόδειξις, xal πόθεν δῆλον, ὅτι 
gium iHum fuisse ortbodoxum, presertim cum pra- ὀρθόδοξος ἣν ἐκχεῖνος 6 Σέργιος, ὑμῶν καχοδίζων 
vis opinionibus et institutis abundetis, nec ullius — 6vctov, xai µήτε προφήτου τινὸς, μήτε ἆ-τοστόλο, 
prophete, aut apostoli, aut martyris, aut aliorum µήτε μάρτυρος, μήτε ὁσίου, μήθ) ὅλως τινὸς ἁγίω 
sanctorum | memoriam celebretis, ne sanctissimi μνήμην ἑορταζόντων, ἀλλὰ μηδὲ αὐτοῦ τοῦ παμμά- 
quidem illius Gregoril, qui Magnae fuit Armenis$ — xapo; Γρηγορίου τοῦ τῆς Μεγάλης Αρμενίας áppa- 
pontifex? At illi aliter se defendentes,Ninivzejejunium — péu;; Καὶ µεταθαλλόρενοι λέγουσιν, ὅτι τῆς Νινευ 
esse dicunt. Nos autem ad eos: Ecquis vobisgentium — &sctv ἡ νηστεία. Καὶ πάλιν ἡμεῖς φαμεν, ὅτι Más 
jeunium jussit. observare, cujus nec sanctorum τῶν ἁγίων ἁποστάλων, µήτε αυνόδου τινὸς ἁγίων 
apostolorum ullus, nec ullum sanctorum Patrum Πατέρων μνημονευσάντων αὑτῆς, τίς ὁ προστάξεί 
concilium mentionem fecit? quod multis aute annis νηστεύειν ὑμᾶς νηστείαν ἑθνῶν πρὸ πολλῶν bow 
fuit, quam Christus humanam carnem assumeret ? «7; ἑνανθρωπήσεως τοῦ Χριστοῦ γεγενηµένην; El 
Quod si Judzxorum jejunia a Mose Dei mandato οὖν tà; Ἰουδαϊκάς νηστείας τὰς διὰ Μωσέως ὁρι- 
constituta vobis jejunare non licet, multo minus σθείσας ὑπὸ τοῦ θεοῦ νηατεύειν ἐχωλύθημεν, πολλῷ 
jejunia gentium, quz lege carent, Hinc igitur facile µμᾶλλον τὰς τῶν ἀνόμων ἐθνῶν. Οὕτω δὲ epobiiaq 
exclusi eo confugiunt, ut dieant, illad esse jejunium  ἐλεγχόμενοι πάλιν ἀποχρίνονται, φάσκεντις, τὴν 
Adam, quod egit cuim e paradiso fuit ejectus. Nos τοῦ Αδὰμ νηστείαν εἶναι ταύτην, ὅτε τῖς τοῦ κα: 
»uteio ad hxc: Cum Mosos ià mundi procreationis µῥραδείσ,υ τρυφῆς ἑξέπεσε. Καὶ αὖθις ἡμεῖς pape, 
descriptione nullam omninu de isto jejunio mentio- ὅτι Περὶ τῆς χοσµογενείας xal πάντων τῶν κατὰ 
nem fecerit, quomodo potestis dicere esse jejunium — tbv ᾿Αδὰμ 6 Μωῦσῆς συγγραφάµενος, οὐδὲν οὐδα- 
Adem ? Tum illi alio se conferunt, et Armenixs Mag- — poo περὶ τῆς ντστείας ταύτης ἑνέφηνε. Καὶ πόθιεν 
n: jejunium esse asserunt, quod jejunabant Arme- — Éyece λέγειν τοῦ ᾿Αδὰμ εἶναι ταύτην» Ἔπειτα µε- 
nii, cum a inagno Gregorio essent baptizandi. Ve» Ἅµταθαίνουσιν ἐφ᾽ ἕτερον, ὅτι τῆς Μεγάλης ᾽Αρμενία; 
rum hic quoque mendacium eorum coarguitur. ἡ νηστεία αὕτη ἐστὶν, fjv ἐνήστευσαν ol ᾽Αρμένικ 
Cum enim a d.emonibus ante baptismum agitaren- βαπτοσθηναι µέλλοντες ὑπὸ τοῦ μεγάλου Γρηγορίου. 
tur, decreverunt jejunare sexaginta dies. Deinde cuui Ἐλέγχονται δὲ χἀνταῦθα daubÓónsvot. Ἐλαννόμενα 
esset eos baptizaturus, trigintadierum jejunium illis γὰρ ὑπὸ τῶν δαιµόνων πρὸ τοῦ βαπτίσματος ὠμ- 
praescripsit, ut in ipsis quoque Armquiorum libris cüncav ἡμέρας ἐξήχοντα νηστεῦσαι» Üstepoy & 


! Mattb. vii, 13. 


118. 


PANOPLIA DOGMATICA, — TIT. XXIV. 


1190 


µέλλων αὐτοὺς βαπτίσαι τριαχονθήμερον αὐτοῖς A memorix proditum est. Neutrum autem istorum 


ἑπέταξε νηστείαν, ὡς χὰν ταῖς ᾽Αρμενικαῖς ἀναγέ- 
γβαπται βίθλοις, xal οὐδεμία τούτων ἡ τοῦ Ἆρτζι- 
θούρτζη ἑστίν. ᾿Ανατρεπόμενοι δὲ κἀντεῦθεν τοῦ 
μεγάλου Κωνσταντίνου ταύτην elvat φασιν, fv ἑνή- 
στευσε βαπτισθῆνα: µέλλων. Καὶ τοῦτο δὲ πάντη 
ψευδές. Τί γὰρ πρὸς ὅλην τὴν οἰχουμένην fj βασι- 
λέως ἑνὸς νηστεία» Πῶς δὲ καὶ οὐδεὶς τῶν μετὰ τὸν 
Μέγαν Κωνσταντῖνον f| συνόδων fj Πατέρων ἄλλος 
ἁγίων µνείαν αὐτῆς ἑποιήσατο; Τοῦτον δὲ τὸν τρό- 
πον ἄλλοτε ἄλλα λέγοντες, xal πανταχοῦ περιτρε- 
πόµενοι, xai στῆναι βεξαίως οὗ συγχωρούµενοι, 
διδόασιν ἡμῖν ἐννοεῖν, ὅτι βδελυρά τίς ἔστιν fj τοιαύτη 
νηστεία xal ἀναξία Χριστιανικῆς ἁἀχοῆς. Ἐγὼ δὲ 
τοιοῦτόν τι περὶ ταύτης ἀχήχοα, ὅτι Σἐργιός τις 
διδάσκαλος τῆς ᾽Αρμενικῆς σἱρέσεως γενόμενος, elye 
χύνα χαλούμενον οὕτως Αρτζιθούρτῥην * δηλοὶ δὲ 
ἡ λέξις τὸν Προμιτάτωρα. Τούτῳ μηνυτῇ xal ση- 
µάντορι τῆς ἐπιδημίας αὐτοῦ πολλάχις ὁ Σέργιος 
ἐχέχρητο παρὰ δαίµονος ἑνεργουμένῳ, µέλλων ἐπι- 
δημῆσαί «vi τῶν πολυχνίων, fj, χωμῶν, 3) χωρίων 
àv oí; (xouv οἱ μαθηταὶ xal μέτοχοι τῆς λύµης 
αὐτοῦ. Καὶ ὅτε τὸν χύνα τοῦτον εἶδον, ἐξεχέοντο 
μετὰ plav ἡμέραν πρὸ μιλίων τινῶν εἰς ἀπάντησιν 
τοῦ διδασκάλου. Ποτὲ δὲ πρὸς τὴν συνήθη ταύτην 
λειτουργίαν ὁ χύων ἐχπεμφθεὶς ὑπὸ λύχων ἑθρώθη, 
xai μετὰ τὴν ἐπιοῦσαν ἡμέραν ἑδάδισεν ὁ Σέργιος 
ἐφ᾽ οὓς ἀπέστειλε τὸν χύνα. Μηδενὸς δὲ χατὰ τὺν 
εὖπον προὐπαντήσαντας, ἐδεινοπάθησε, xal ἔπιδη- 


Jejuniorum Artziburtzi vocatum est. Hinc item de- 
pulsi dicunt esse jejunium Constantini, quod ille 
servavit cim. esset baptismum suscepiurus. Et hoc 


plane falsum est : quid enim unius Impératoris jeju-. -.- 


nium pertinet ad universam Ecclesiam 9. Preterea 


si ita res est, cur hnjus jejunii ne& ullum concilium, 45. 
nec sanctorum Patrum quispiam menüonem fecic? ^ 


Cum igitur iia se gerant, et modo buc, modo illuc 
sese convertant, nec consistere valeant, facere non 
possumus, quin suspicemur jejunium iétud exse- 
crandum esse et Christianis auribus indignaw, Ego 
autem sic de illo accepi; fuisse Sergium quemdam, 


Airmenicz hzresis doctorem, qui cum baberet ca-: 
nem, cui nomen hoc Artziburtzi iinppsuisset, eum :.- 


a demone rectum itineris sui ducem οἱ tanquam 
consiliarium habebat, quoties ad oppidum, aut pa- 
guin, aut urbem alíquam erat profectarus, in. qui- 
bus doctrine suz pestiferz discipuli habitabant; et 
cum illum canem aspicerent, post diem unum  ali- 
quot passuum millibus obviam inagistro procedebant. 
Verum cum aliquando ad illud munus cauis mitte-- 
retur, a lupis devoratus est; postridie autem cum 
ad eos Sergius proficisceretur, ad quos canem nise- 
rat, et nemo de more veniret. obviam, indignatus 
est, cumque ad illos pervenisset, intellexissetqu^, 
canem pracursorem suum ad eos non accessiss, 
misit, qui illum quaererent, sed cum ex ossihus 
inventis agnovisset, eum a lupis fuisse dilaniatum, 


µήσας αὑτοῖς, ἐπειδὴ µεμάθηχεν, ὅτι οὗ παρεγένετο C indixit omnibus Armeniis jejunium pro canis Obitu, 


πρὸς αὐτοὺς ὁ πρόδροµος αὐτοῦ χύων, ἔπεμφψεν εἰς 
ἀναζήτησιν, xax διαγνοὺς αὐτὸν ἀπὸ τῆς τῶν ὁστέων 
εὑράσεως λυχόθρωτον Ὑἐγονότα, προσέταξε πᾶσι 


jussitque, ut przfinito dierum spatio singulis annis 
in luctu οἱ squalore versarentur. Et jejunium illud 
Ariziburzizi appellaverunt. 


τοῖς ᾽Αρμενίοις νηστεύειν ὑπὲρ τῆς τελευτῆς αὐτοῦ καὶ χατηφιᾷν, xal σχυθρωτάνειν ἐφ ἡμέραις ὧρι- 
σμέναις xav! Σνιαυτὸν, xol τὴν νηστείαν ταύτην ᾿Αρτξιθούρτζην ὠνόμασε, 


ΤΙΤΛΟΣ KA'. 

Κατὰ τῶν «Ίεγομένων Παυλικιάνων ἐκ τῶν» Φω- 
τίου τοῦ µακαριωτάτου πατριάρχου Κωγστα»- 
τινουπὀ.Ίεως. 

Σαμόσατα πόλις ba τῆς Συρίας, καθ fic πάλαι 
τὸ Μανιχαίων εἰσεχώμασε φρόνημα. Tov 5£ τις ἓν 
ταύτῃ Καλλινίχη τοὔνομα τὸν βόρθορον τῆς Μανι- 
χαϊχῆς αἱρέσεως ὅλον ἐχπιοῦσα, δύο τίχτει παῖλδσς, 
Παῦλον καὶ Ἰωάννην.Οὗτοι τὴν μητέρα ζηλώσαντες, 
ἄχρατον τῆς ἀποστασίας ταύτης τὸν ἰὸν εἰσεδέξαντο. 
Θεασάμενοι δὲ τούτους οἱ συναποστάτα: διαφἑέροντας 
ἐπὶ τῇ δυσοεδεἰᾳ καὶ δραστηρίους, χήρυκας προδάλ- 
"Ἄονται καὶ μυσταγωγούς. Οὗτοι δὲ καὶ ἄλλα προσε- 


πινοῄσαντε; ἄτοπα, καὶ μιαρὰ, xa ὀλέθρια δόγματα: 


τὴν τῶν Παυλικιάνων αἴρεσιν συνεστήσαντο, μοῖραν 
μὲν τῆς Μαν,χαίων μανίας οὗσαν, τισὶ δὲ προσθήχαις 
συναυξηθεῖσαν. "Amb τούτων δὲ τῶν δύο, [Παύλου xal 
Ἱωάννου, τοῖς μαθηταῖς αὐτῶν ἡ προσωνυμία τῶν 
Παυλιχκιάνων ἐπετέθη, συντεθεῖσα βαρθαρικώτερον, 
χαὶ ἀντὶ τοῦ Πανλοϊωάνναι Πανλικιάνοι χατονοµά. 
ζονται. Χρόνου δὲ δισῤδυέντος, ἕτερον ἑαυτοῖς τὸ 
εἲς ἁποστασίας συνἑδριον χειροτονοῦσι διδάσχαλον, 
5$; Κωνσταντῖνος ὀνομαζόμενος εἰς Σιλουανὸν ἑαυτὸν 
µετωνόμασε, xal γε τοῦτον πολλῷ τῶν Καλλινίκης 


TITULUS XXIV. 


Adversus Paulicianos, ex scriptis Photii patriarchae 
Constantinopolitani. 


Samosata est. oppidum Syrie, inqua quondam 
viguit error Manichzorum. In hoc oppido mulier 
quedam fuit. nomine Callinice, Hc cum totum 
Manichxorum lutum hausisset, duos peperit tiliog 
Paulum et Joannem, qui matrem imitati merum 


D istius apostasi:te veuenum biberunt, Hos reliqui vc- 


ritatis desertores conspicati impietate eximios, at- 
que praslantes, ac strenuos, con.tituerunt eos prze- 
cones et duces. Isti cum alia absurda et exsecranda 
ac perniciosa dogmata, tum Paulicianoruim h:eresim, 
qua Manichzorum insanis» pars est, et quibusdam 
etiam accessionibus cumulatior, excogitarunt. Ex 
duobus autem istis nowinibus Paulo et Joanne Pau- 
licianorum vocabulu:ui bai bare sane compositum est, 
ut cum Pauli-Joannes appellari debeant, Paul:ciani 
nominentur. Sed temporis progressu alium sibi apo- 
$!asix socium et iongistrum adhibuerunt, qui cum 
vocaretur Constantinus, voluit Sylvanus apyel'agi, 
Et hunc quideu) apostasix sa'ellites Callinicze fil is 
longe anteponuut. Qaippe qui ut astutissimus ad ea, 


- 


AG 


1101 


quz sentiebat, propaganda, non est ausus opiniones A 


hareticas uonumentis tradere, sed usu et. assidua 
doctrina discipulos suos erudiens, impietatis iusti- 
tuia ab oppugnatione tuta servare conatus est, At- 
que Evangelium quidem οἱ Apostolum, qua fidelis 
eiiam Christianorüm populus complectitur et colit, 
scripti proposuit, nihil admodum quantum ad. ver- 
ba pertinet, mutans, nec, quemadmodum egit Valen- 
tnus οἱ alii, sermonis figuram  pervertens, sed 
ipsum pietatis sensum  delorquens atque perfrin- 
(ens, οἱ ad apostasiae SUde opinionem couverlens €t 
traheus. Ας verba quideu, ut diximus, divini Evan- 
gclii ct Apostoli, concessit, Wt liaberent,ct nibil im- 
pudenter subtraxit aut adjunxit; verum eos illi 
seusus attribuit. et accommodavit, quibus nulla sa- 
cra verba conveniunt. Pugnant enim inter se, mu- 
tuoque se evertunt, ul nibil inde consequi cousen- 
taneum possit. Ilaec ille lioc modo constituit, nul- 
lumque dogma illis preter Evangelium et Paulum 
legere permisit, Verum et iste post aliquod tempus 
jateriit, et anima quidem magis quam corpore. 
Post Sylvanum Simeon qui se Titum vocari maluit, 
Mlis ἱιηρία doctrine magister fuit. Deinde Arine- 
nius quidam nomine Genesius, qui suum in Timo- 
tlieum noinen commutavit. Tum Joseph, qui in Epa- 
phroditum mutatus est, Post Zacharias, quem non 
minima hzresis pars mercenarium existimat, el 
iudiguum, qui docendi munus apud ipsos obtinuerit. 
Maues pratcrea homo sordidus accessit. Postremum 
malum Sergius attulit, qui sibi Tychici nomen asci- 
vit. Λο defectionis quidem ipsorum i1naglstri, ex 


quo lix:resis ista a Paulo et Joanne cognomen est 


consecuta, ad hoc usque tempus tot exstiterunt. Il- 
lud autem sciendum est, eos qui haeresis istius stu- 
diosi sunt, si quis petat, uL auctores ejus nugatoriz 
secta. repudient atque improbent, facile Manetem, 
et Paulum, et Joannem et. quosdam alios de'estari, 
Constantinum autein, quem οἱ Sylvanum vocant, et 
Simeonem seu Titum, et Genesium siveTimotheum,et 
Josephum seu Epaphroditum, et sordidum Baanein 
οἱ Serginm Tychicum nullo moJo adduci posse ut 
delesteutur; quin etiam illos ut Cliristi apostolos 
existimare, et tanquam piae doctrinz: magistros αι” 
plecti atque suscipere. Nec uuivers: tamen eos 


quos comimcimoravimus, pariter complectuntur, sed D 


cuncti tanquam deos veneranturillos usque ad Baa- 
nem et Sergiuin. Post autem in duas partes con- 
trarias divisi, alii Baanem,alii Sergium iu divorum 
numerum referunt, qua quidcm in contentione eo 
usque progrediuntonr, ut ad arma cedesque veniant. 
Sex autem. Ecclesias recensent suas, quarum unam 
Macedoniam vocant, alteram Achaiam, tertiain Phi- 
lippensium, quartam Laodicensiuim, quintam Epbe- 
siorum, Colossensium extremam. Verum [ο sunt 
urbium nomina, dc quibus tum velus historia, tum 
Paulus meminit. Isti vero, qui nihil sine dolo et 
quaestu conantur agere, ne illa quidem, qus oculis 
coarguuniur, verentur affirmare. Macedoviam appel- 
lant Coloniz oppidulum, cui nomen es! Cimossa, 


EUTHYMII ZIGADENI 


1192 


παίδων οἱ τῆς àmo3:aolag ὑπασπισταὶ ἐπί τρασθεν 
ἄγουσιν. Οὗτος 6h οὗτος ὁ δεινότατος χαχουργησαι 
τὰ ἀτόλμητα, τὰ μὲν αἱρετικὰ φρονήματᾳ Ἱροφὴ 
παραδοῦναι οὐκ ἐτόλμησεν, ἔλει δὲ καὶ συνεχεῖ &- 
δασχαλίᾳ χατασφαλισάµενος, τοῖὶ; μυσταγωγηθεῖσε 
κατέχειν ἁπαράτρωτα τὰ τῆς ἀσεθείας παραχατ}- 
τίθησιν ὄργια. 16 µέντοι Εὐαγγέλιον xaY τὸν ᾿Από- 
στολο», ἃ καὶ τὸ Üclov περιπτύσσεται xal τιμᾷ τῶν 
Χριστιανῶν σύνταγμα, ἐγγράφως τούτοις παρέθετο, 
τοῖς ῥήμασι μὲν καὶ ὀνόμασιν οὐδὲν μέγα παραλλάτ- 
των, οὐξὲ καταχιθδηλεύων τοῦ λόγου τὸ σχημς, 
χαθάπερ Οὐαλεντῖνος xal ἕτεροι, ὅλον δὲ τὸν νοῦν t£ 
εὐσεθείας διχστρέφων, xal χαταθραύων, xal α ντα 
ποιῶν, xal περιέλχων πρὸς τὸ τῆς ἁποστασίας αὗτου 
φρόνημα. Καὶ τὰ piv ῥήματα, ὡς εἴρηται, δίδωσι 
χατέχειν τοῦ τε θείου Εὐαγγὲλίου καὶ τοῦ Αποστόλου, 
μήτε προσθίχαις μήτε ὑφαιρέσεσιν ἀναίδην λυµαι- 
νόµενος * προσάπτει δὲ τούτοις xai ὑπεθάλλει vof- 
paca, ol; ἀρμόξει μὲν οὐδὲν τῶν ἱερῶν ῥημάτων, 
οὐδεμία δὲ τούτοις ἀχολουθία ἑνορᾶται, μάχεται δὲ 
πρὺς ἄλληλα, καὶ ἀντικαθίσταται. Ταῦτα γοῦν παρα: 
χαταθέµενος μηδὲν ἕτερον αὐτῶν ἀναγινώσχειν παρά 
τε τὸ Εὐαγγέλιον καὶ τὸν ᾿Απόστολον δόγµα τίθησιν͵ 
Αλλ' ὁ pi? μετὰ χρόνον ἀπεφθάρη τὴν φυχὲν πλέον 
τοῦ σώματος, μετὰ δὲ τὸν Σιλουανὸν Συμεὼν αὐτῶν 
τοῦ δυσσεθοῦς διδασχαλείου προΐσταται, Τΐτον xal 
αὐτὸς ἑαυτὸ» μετονομασάµενος. Ἑςῆς δὲ 'Apuivex 
Γενέσιος τοὔνομα, μεταχληθεὶς εἰς ἘΤιμµόθεον, xol 
τέταρτος Ἰωσὴφ ὁ εἰς Ἐπαφρόδιτον µεταθεβληµέ- 


C νος. Εἶτα Ζαχαρίας, óv οὐχ ἑλαχίστη μ.εῖρα τῆς al- 


ῥέσεως µισθωτόν τε ἡγεῖται, xal τῆς διδασχαλιχῆς 
αὐτὸν προεδρίας ἀνάξιον. ΄Ἔχτος αὐτοῖς ἐπιγίνεται 
Bzávnc ὁ ῥυπαρὸς, ἐφ᾽ of; ἕθδομον χαὶ τελευταν 
καχὸν Σέργιος ἀναφύεται * εἰς Tuytxbv δὲ χαι οὗτος 
ἑαυτὸν µετεχάλεσεν. Αλλ᾽ οἱ μὲν τῆς ἁποστασίας 
αὐτῶν διδάσκαλοι, ἀφ᾽ οὗ τῆς Παύλου καὶ Ἰωάννου 
μξτωγυµίας ἔλαχε τὸ ἁποστατιχὸν τοῦτο xal µισόχρι- 
otov σύνταγμα µέχρι τοῦ καθ ἡμᾶς Ίχοντο; χρόνω, 
ἐπὶ τοσοῦτον προἠχθησαν. 'Excivo δὲ δεῖ γινώσχεν, 
ὡς οἱ νῦν τῆς ἁποστάσεως ταύτης παϊῖδες, ἐπειδὰν 
αὐτούς τις ἀπαιτοίη τοὺς ἑξδάρχους τῆς τοιαύτης ἆπο. 
πέµπεσθαι βδελυρίας, Μάνεντα μὲν, xat Παῦλον, xal 
Ἰωάννην, xal τινας ἄλλους προθύµως ἀναθεματί- 
ζουσι * Κωνσταντῖνον δὲ ὃν xal Σιλονανὸν κχαλοῦσι, 
xai Συμεῶνα τὸν Τΐτον, καὶ Γενέσιον τὸν ΈΤιμόθεον, 
xai Ἰωσῦφ τὸν Ἐπαφβρόδιτον, καὶ τὸν ῥυπαρὸν ΕΒ:- 
άνην, καὶ Σέρχιον τὸν ἘΤυχιχὸν οὐδαμῶς ἄναθεμα- 
τίται καταδέχονται, ἀλλ' ota δὴ Χριστοῦ ἁποστόλους 
χαὶ τῆς εὐσεθείας διδασχάλους ἁσπάζονταί τε xol 
ἀποδέχονται. OU πάντες δὲ, οὐδὲ τοὺς εἰρημένους 
πάντας ὁμοίως περιέπουσιν, ἀλλά τοὺς μὲν μέχρι 
Daávou xai Σεργίου καταγοµένους iE ἴσου θειάσου- 
σιν, ἐχεῖθεν δὲ ῥαγέντες εἰς ἀντιπάλους δύο μερίδας, 
οἱ μὲν τὸν Ὠαάνην, οἱ δὲ θεοποιοῦσι «bv. Σέργιον ἐπὶ 
τοσοῦτον τὴν χατ᾽ ἀλλήλων ἔριν καὶ στάσιν χρατύ- 
νοντες, ὡς xal µέχρι σφαγῆς αὐτοῖ. προχωρεῖν ὁ 
φιλόνεικον. "Εξ δὲ αὐτῶν ἀνομολογοῦσιν ἐκκλησίας, 
ὧν τὴν μὲν Μακχεδονίαν καλοῦσιν, Αχαῖαν δὲ τὶν 
δευτέραν, xat τρίτην τὴν Φιλιππησίων, tU οἷς cy 


1193 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XXIV. 


1194 


Aacbuxléev, xaX réum try τὴν τῶν Ἐφεσίων, τελευ- A lu quo defectionis doctrinam Sylvanus tradidit. 


*a(av δὲ την τῶν Koloocatov. ᾽Αλλὰ τὰ μὲν ὀνόματά 
ἐστι πόλεων, ὧν xal fj παλαιὰ τὴν γνῶσιν εἶχεν 
ἱστορία, καὶ ὁ θεῖος ἐμνημόνευσε Παῦλος * οἱ δὲ µη- 
ὃξν ἄδολον pb! ἀκαπήλευτον φιλονεικοῦντες κατα” 
λιπεῖν, μηδ’ ὅσα ὄψει διελέγχεται, μηδὲ ταῦτα 6uc- 
ωπούμενοι Μαχεδονίαν μὲν ὀνομάζουσι πολἰχνιόν 
τι Κολωνείας χαλούμενον Κίδοσαν, ἓν f$, Κωνσταν- 
tivo; ὁ Σιληυανὸς τὴν ἀποστασίαν ἐδίδαξε. Κώμη δὲ 
Σαµοσάτων ἑἐστὶν ἡ Μάναλις, τις τῆς Γενεσίου τοῦ 
xai Τιμοθέου διδασκαλίας ἐχρημάτισεν ἐργαστήρ:ον. 
Ταύτῃ δὲ τὴν ᾽Αχαῖαν ἐπιρημίζουσιν. Όσοι δὲ Ἰω- 
ci τοῦ Ἑπαφροδίτου, xaX Ζαχαρίου τοῦ μιαθωτοῦ 
xav' αὐτοὺς ποιµένος μαθηταὶ ἐχρημάτισαν, τού- 
τοις thv τῶν Φιλιππησίων ἐπιγράφουσι,. Tol; δὲ 
ἐν "Apyat τῇ πολύχνῃ τὴν Aacb:xéov ἐπικηρύττουσι, 
καὶ τοὺς Ev Μοφουεστίᾳχ εἰς τὴν Ἐφεσίων µεταπλάτ- 
τουσιν, ὥσπερ xal τοὺς λεγοµένους Κυνοχωρίτας εἰς 
την τῶν Κολοσσαέων ἀναφέρουσι. Τούτων δὲ τῶν 
τριῶν ἐχχλησιῶν xai τὸ σύστημα, xal τὴν διδασχα- 
λίαν Σεργίῳ τῷ xol Τυχικῷ ἀνατιθέασιν. "AX οἱ 
μὲν διδάσχαλοι, xal ai Ἰεγόμεναι αὐτῶν ἐχχλησίαι 
ἐν τούτοις * οὐχ ἐχ μιᾶς δέ τινος πλάνης, ἀλλ᾽ ix 
πολλῶν xai ποιχίλων τὸ πολύπλοχον τοῦτο τῆς αἱρέ- 
σέως συνέστηκε φρόνημα. Δύο μὲν γὰρ ἀρχὰς ὁμο- 
λογοῦσιν, ὡς ol Μανιχαῖοι ΄ φασὶ δὲ ἕτερον μὲν εἶναι 
Θεὺν τὸν ἑπουράνιον Πατέρα, ὃν καὶ τῆς τοῦδε τοῦ 
παντὸς ἑξουσίας ὑπερορίζουσι, τοῦ μέλλοντος µόνον 
τὸ κράτος αὐτῷ ἐγχειρίζοντες * ἕτερον δὲ τὸν δη- 
μιουργὸν τοῦ κόσμου, (p xal τὸ χῦρος τοῦ παρόντος 
αἰῶνος χαρίζονται. Kal τοὺς μὲν ἀληθῶς ὄντας Χρι- 
στ'ανοὺς ᾿Ῥωμαίους οἱ τρισαλιτήριοι ὀνομάνουσιν, 
ἑαυτοῖς δὲ τὴν κλτσιν, fco ἀλλότριοι παντελῶς χαθε- 
στήκασι, τῶν Ἀριστιανῶν περιάπτουσι. Λέγουσι 6b 
Πατέρα, xai Yibv, xai ἅγιον Πνεῦμα, λέξεις μὲν 
εὐσεθεῖς , ὑποθάλλουσι δὲ ταύταις τὴν ἑσχάτην ἁσέ- 
θειαν. Oo γὰρ ὣς ἡ τοῦ θεοῦ χαθολικη καὶ ἆποστο- 
ixi] Ἐκκλησία, οὕτω xal οὗτοι φρονοῦντες λέγουσιν, 
ἁλλὰ τὰς λέξεις ἐκεῖθον ἁποσποράξαντες, δ»σσεθε- 
στάταις ἐννοίαις ταύτας ἐπιφήμίζούσι, χαὶ φασι 
προθύµως, ὡς ἀνάθεμα εἴησαν ὅσοι pt πιστεύουσιν 
εἰς Πατέρα, xal Υἱὸν, xaX ἅγιον Πνεῦμα, Πατέρα οὐ 
τὸν παντοκράτορα, xai ποιητην οὐρανοῦ καὶ γῆς, 
ὁρατῶν τε πάντων xal ἀοράτων ἀναχηρύττοντες, 
ἀλλὰ Πατέρα φάμενοι τὸν ἐπουράνιον εὐθὺς ἐπισυνά- 
πτουσιν, ᾧ xal τὴν χυριότητα, καὶ τὴν &Eouslay τοῦ 
οὐρανοῦ τε xai τῶν Ev αὐτῷ οὐδαμῆ οὐδαμῶς ἐπι- 
τρέπουσι..λινὲς δὲ τοῦ μὲν οὐρανοῦ τὴν ἐπιστασίαν 
αὐτῷ ἐγχειρίζουσι, τῶν δὲ ἐμπερ:εχομένων οὐκ ἔτι. 
Καὶ τὸ μὲν πρὠτον αὐτῶν τῆς δυσσεθείας ταιοῦτον * 
βλασφημοῦντες δὲ τὴν ὑπεραγίαν Δέσποιναν ἡμῶν 
θεοτόκον, & µήτε γραφῇ μήτε ἀχοῇ θεμιτὸν παρα- 
δοῦναι, οὗ πεφρίχασιν οἱ τρισαλιτήριοι λέχειν * Πι- 
στεύοµεν εἰς «nv παναγίαν θεοτόνον, εἰς ἣν εἰσῆλθςε, 
xai ἐξηλθεν ὁ Κύριος. Καὶ τοῖς ῥήμασι τούτοις τὴν 
ἅ-ω ὑποθόλλονται Ἱερουσαλὴμ, xal φασιν εἰς αὐτὴν 
πρόδροµον ὑπὲρ ἡμῶν εἰσελθεῖν τὸν Χριστὸν, ὡς xol 


* Matth. xxvi, 26, 97. 
ParnoL. Gn. CXXX. 


Pagus est Samosatensium Manalis, ubi Genesius, qui 
et Timotheus, doceudi ludum aperuit. Pagum hune 
isti Achaiam vocant. Qui vero Josephi, seu Epa- 
phroditi, et Zacharie mercenarii apu ipsos pasio- 
ris discipuli fuerunt, hi sibi Philippensium Eecle- 


siam arrogant. At illi qui in. Argai oppidulo babi- 
tant, Laodicensium Ecclesiam sibi vindicant, Qui. 


autein. in Mopsuestia, in Ephesiorum Ecclesiam 
rediguntur. [starum trium Ecclesiarum congrega- 


tionem doctrinamque Sergio item seu Tychico tri- 


buunt. Atque isti quidem eorum magistri οἱ Ec 
clesiz dicuntur ess&& multiplex autem ipsorum Ίνα” 
resis non ex uno errore, sed ex iultis variisque 
constat. Nam duo fatentur principia; quemadmoduui 


B et Manichzi. Atque alterum quidenr dicunt esse 


Deum, coelestein Patrem, quem et hujus rerum uui- 
versitatis potestate prestautiorem asserunt ; altef 
mundi tribuunt opificium. llli tantum futuri impe- 
rium ascribunt, huic muudi opifici prasentis s:- 
culi potestatem concedunt. Et eos qui vere Chri- 
stiani sunt, Romanos appellant, homines impii, sibi 
autem Christianorum arrogant nomen, cum ab co 
distent quam longissime. Dicuut illi quidem Pa- 
trem, et Filium, et Spiritum sanctum, qu: quidem 
voces sunt piz, sed illis extreimam addunt impie- 
tatem. Non enim eodem sensu, quo catholica et 
apostolica Ecclesia, eas pronuntiant, sed admodum 
diverso ac detestando. Cum enim anathema esse 
dicant, quicunque non credit in Patrem et Fi/iuin 
οἱ Spiritum sanctum, Patrem non prouuntiaut. om- 
nipotenfem, factorem coli el terre, visibilium et 
invisibilium, sed cum Patrem dixerint, statim subji- 
ciunt, coelestem, cui nullo inodo cali et eorum quae 
celi ambitu continentar, dominatum t1iribuunt et 
potestatem. Quidam tamen celi etiam imperium 
tribuunt, eorum vero quz ccelo comprehenduntur 
non item. Ác primum quidem est hoc impietatis 
ipsorum caput, [n sanctissimam autein. Doiminam 
nostram Dei Genitricem ea maledicta eonjiciunt ho- 
mines nefarii, quz nec. scribere, nec audire fas, 
est. Credimus, inquiunt, in ganctam Dei Genitri- 
cem, in quai ingressus est, et ex qua Dominus 
egressus est, et his verbis celestem intelligunt 


D Jerusalem, in quam praccursor pro nobis Christus 


introiverit, quemadmodum etiam divusait Apostolus. 
Aliquando coacti couflteri es Vi:gine Christum pro- 
diisse, corpus e ccelo suscepisse dicunt, per ipsam- 
que tanquam per canalem transiisse. Et. immacu- 
latam et castissimaim Virginem alios etiam ex  Jo- 
sepli liberos post partum illum salutarem peperisse 
contendunt. Similiter οἱ communiouem pretiosi 
corporis et sanguinis Christi Dei nostri innumera- 
bilibus contumeliis afficientes se dicunt suscipere, 
cum corpus et sanguinem dicaut esse verba illa Domini 
qu» cum discipulis traderet , dicunt protulisse, 
nempe: Accipite, comedite, et bibite * ; neque enins 


5S 


1.95 


rare se dicunt, afficiunt ignominia. Crucei enim 
homines fraudulenti et iinpostores fingunt esse 
Christum, Ipse enim, inquiunt, manus in crucis 
ligneam extendit. Veram autem crucem lignum ap- 
pellant, et sceleratorum instrumentum supplicii exse- 
erationibag obnosium, et ideirco non esse adoran- 
dam, nec suspiciendam. Saeros quiu etiam prophe- 
tas et omnem antiquam Scripturam, et reliquos 
sanctos rejiciunt, et latrones ac fures appellant. 
In primis autem apostolorum principem Petrum ex- 
sectantur, quod fidem in magiswrum Christum ab- 
negavit. Quamvis doctor ipsorum Manes aperte 
ciymet ac. dicat ; Non sum ego a misericordia alie- 
ni, quemadmodum Christus dixit : Quisquis me 


EUTHYMII ZIGABENI 
panem aut vinum adhibuisse. Crucem item, quam ado- A ὁ θεῖος ἁπόστολος ἔφη. Ἔσθ ὅτε δὲ συνελαυνόµενοι 


1196 


διομολογεῖν ix τῆς Παρθένου προελθεῖν τὸν Χρ:στὸν, 
ἐπειδὰν ὅλως συναναγχασθῶσιν, ἄνωθεν μὲν τὸ σώµα 
συγχατενεγχεῖν αὐτὸν τερατολογοῦσι, δι᾽ αὑτῆς δὲ ὡς 
διὰ σωλῆνος διεληλυθέναι, xal ταύτην τὴν ἄσπιλον 
xat καθαρὰν Παρθένον μετὰ τὸν σωτήριον τόχον Ezé- 
pou; υἱοὺς Ex τοῦ Ἰωσὴφ παιδοποιῃσαι. Ὡσαύιως 
χαὶ thv χοινωνίαν τοῦ τιµίου σώματος xat αἵματος 
Χριστοῦ τοῦ coU ἡμῶν µυρίαις Ὀθρεσι πλύνοντες, 
ἀποδέχεσθαί Φασι σῶμα xal αἷμα τερατολογοῦντες 
τὰ δεσποτικἁ ῥήματα, ἃ xal φασι µεταδιδόντα «i; 
ἁποστόλοις εἰπεῖν. Λάδετε, φάγετε, καὶ πἰετα' 
ἀλλ οὖχ ἄρτον ποθὲν, f] olvov προσαγαγόντα. Kat τὸν 
ζωοποιὸν δὲ σταυρὸν δυσφημοῦντες, φασὶν αὐτὸν 
προσχυνεῖν, καὶ ἀποδέχεσθαι σταυρὸν , οἱ πλάνοι xal 


negaverit corüm hominibus, negabo ipsum εἰ ego *. B γόητες, αὐτὸν ἀναπλάττοντες τὸν Χριστόν. Καὶ γὰρ 


Sed ego dico * Quisquis me negaverit, eum cum 
gaudio suscipiam, et negationem ipsius atque men- 
dacium tanquam custodiam et observationem πε 
professionis existimabo. Quamobrem cum ita se 
gerant, milliesque susin ipsorum fidem abnegent, 
Petrum tamen, qui multis eodem tempore terro- 
rem afferentibus, humanum nescio quid perpessus, 
in negationem prolapsus est, rejiciunt et repudiant, 
atque aversantur, non eam ob causam quam símu- 
laut, sed ob eam quam silent et eelant: quia nimi- 
rum de ipsorum defectione ante locutus est : Sata- 
gite, inquit, immaculati εἰ irreprehensibiles ei inve- 
niri in pace; et Domini nostri longantmilatem — sa- 
lutem. arbitramini, sicut εἰ charissimus (rater noster 
Paulus secundum datam sibi sapientiam — scripsit 
vobis, sicut et in omnibus epistolis loquens in eis. et 
de his, in quibus sunt. quedam difficilia intellectu, 
qua indocii εἰ instabiles depravant, sicut εἰ ceteras 
Scripturas ad. suam ipsorum perditionem *.. Haec 
enim principis apostolorum oracula adversus isto- 
rum audaciam et impietatem praedicta sunt, qui tam 
Domini verba, quam apostolorum, et alias Scri- 
pturas, ut Acta apostolorum, et quas vocamus ca- 
tholicas Epistolas, exceptis illis αι sunt Petri, 
quas ne verbo quidera, ut diximus, accipiunt, ad 
proprium ipsorum interitum. depravaut. Quanquam 
et Acla apostolorum et reliquas catholicas non. om- 
nes rccipiunt, quidam tamen ea recipiunt, sed 
omnes uno consensu rejiciunt prophetas, et Vetus 
Testamentum, et universos sanctos, qui iu ipso 
fuerint iliustres, οἱ principem apostolorum. Con- 
$essus suos catholicam appellant Ecclesiam, pr:e- 
sertim cum ad precandum et a ea, qux ad  reli- 
gionem pertiuent, inquirenda congregantur; pre- 
catoines enim suas consessus vocaut. Quin etiam 
cum bapti mum asperuentur, illuf*tamen se fingunt 
suscipere ; iiam Evangclii verba. baptismum existi- 
mant, quoniain Dominus, Ego swm, inquit, aqua 
viva *, Attamen cum in graviorem aliqueu morbum 
inciderint, etiam pretiosam ac salu!'arem crucem 
ex liguo confectau sibi ipsis imponunt. Deinde οἱ 


! Matth.x, 95. * Π Ρος. iti, 04-10. 


αὐτὸς , φασὶν, εἰς σταυροὺ σχῆμα τὰς χεῖρας ἑξή- 
πλωσε. Τὸν ἀληθῶς δὲ σταυρὸν, ἅτε 6h ξύλον φασὶ, 
καὶ χαχούργων ὄργανον, xai ὑπὸ ἀρὰν χείµενον, οὗ 
δεῖ προσχυνεῖν xal ἀσπάξεσθαι. Αλλὰ xal γὰρ τοὺς 
ἱεροὺς προφἠτας , xai πᾶσαν τὴν παλαιὰν Γραφὴν, 
xai τοὺς ἄλλους ἀποστρέφονται ἁγίους , λῃστὰς αὖ- 
τοὺς xal χλέπτας ἀποχαλοῦντες. Μάλιστα δὲ τῶ» 
ἁποστόλων τὸν κορυφαῖον Πέτρον δυσφημοῦαιν, ὅτι 
Ὑέγονεν ἔξαρνος τῆς εἰς τὸν διδάσκαλον καὶ Χριστὸν 
πίστεως, xalxot γε τοῦ διδασχάλου αὐτῶν Μάνεντος 
διαπρυσίως αὐτοῖς ἐἑμθοῶντος, καὶ λέγοντος ὡς Οὐκ 
εἰμὶ ἐγὼ ἄσπλαγχνος, ὡς ὁ Χριστὸς, ὁ εἰπὼν, "Oc- 
tic µε ἀργήσηται ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, dp- 
νήσοµαι αὐτὸν κἀγώ. 'AXX ἐγὼὠλέγω, Τὸν ἀρνησά- 
pevóv µε μετὰ χαρᾶς προσδέχοµαι, καὶ τὴν ἄρνησ.ν 
αὑτοῦ, καὶ τὸ ψφεῦδος, ὡς φυλαχὴν καὶ συντήρησιν 
τῆς ἐμῆ- ὁμολογίας ἡγήσομαι. Αλλ οὖν οὕτως Ego» 
τες, καὶ µυριάχις τὴν ἑαυτῶν ἐξαρνούμενοι πίστιν 
αὐτοὶ τὸν πρὸς βραχὺ τι τοσούτων φόδων περιεστη- 
χότων ἀνθρώπινόν τι παθόντα Πέτρον, καὶ πρὸ, ἄρ- 
νησιν ὑπολισθῆσαντα ἀπόθλητον παντελῶς xal ἀπο- 
τρόπαιον τίθενται, οὗ δι ὃ προφααίζονται, ἀλλ' ὃ 
σιγῶσι xal ἀποχρύπτονται' διότι περὶ τῆς ἁποστα- 
σίας αὑτῶν προανεχἠρυξς λέγων  Σπουδάσατε 
ἄσπιλοι καὶ ἅμωμοι αὐτῷ εὑρεθῆναι ἐν εἰρήνῃ, 
xal tijv τοῦ Κυρίου ἡμῶν μακροθυµίαν σωτηρίαν 
ἠγείσθε, καθὼς καὶ ὁ ἡγαπητὸς ἡμῶν Παῦ.ος 
κατὰ τὴν δοθεῖσαν αὑτῷ σοφἰαν ἔγρανεν ὑμῖν», 


p x«l ἐν πάσαις ταῖς ἐπιστολαῖς αὐτοῦ Aa.kor ἐν 


αὐταῖς περὶ τούτω», ἐν οἷς ἐστι δυσνὀητά τινα, 
d ol ἀμαθεῖς καὶ ἀστήριχτυι στερες.λοῦσιν, ὡς καὶ 
τὰς «ἰοιπὰς Γραφὰς πρὸς τὴν ἰδίαν αὑτῶν ἁπώ- 
Asuar. Τὰ γὰρ τοῦ κορυφαίου ταῦτα λόγια ἄντιχρυς 
«hv αὐτῶν προαναχηρύττει τόλµαν τε xal Ó6usai- 
6cixv, ol αὐτά τε τὰ Κυριαχὰ λόγια, xal τὰ ἁποζστο- 
λικὰ, καὶ τὰς ἄλλας Ppagás, φημὶ δὴ τάς τε Πρά- 
ξεις τῶν ἀποστόλων, xal τὰς Καθολικὰς λεγομένας, 
πλην τῶν ἀναφερομένων εἰς τὸν χορυφαῖον. ἑχείνας 
γὰρ οὐδὲ τοῖς ῥήμασι παραδέχονται , στρεθλοῦσιν, 
à; εἴρηται, xal διχστρέφουσι πρὸς τὴν ἰδίαν àrw- 
λειαν. Καὶ τὰς Ιοάδεις δὲ τῶν ἀποστόλων, καὶ τὰς 


* Joan. 1v, 40; vii, 38. 


1197 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XXIV. 


1198 


Καθολικὰς οὐ πάντες αὐτῶν συναρµόζουσι τοῖς ἅλ- A convaluerint, eam perfringunt, aut coneulcant et 


λοις, εἰσὶ δὲ οἳ καὶ συντάττουσιν. ᾽Αλλὰ περὶ μὲν 
τῶν προφητῶν, xal τῆς πα)λαιᾶς Διαθήχης, καὶ τῶν 
κατ αὑτὴν λοιπῶν ἁγίων διαλαµφάντων, xat τοῦ xo- 
ρυφαίου τῶν ἀποστόλων οὕτω µεμήνασι ΄ καθολιχὴν 
δὲ Ἐχχλησίαν τὰ «ἑαυτῶν χαλοῦσι συνέδρια, ἠνίχα 
μάλιστα πρὸς τοὺς εὐσὲθεῖς λόγους xal συζητήσεις 
χινοῦσι. Καθ’ ἑχυτοὺς γὰρ προσευχὰς καλοῦσιν αὖ- 
τῶν τὰ συνἑδρια. Οὐ μὴν ἀλλά καὶ τὸ σωτήριωον δ:α- 
πτύοντες βάπτισμα, ὑποπλάττονται παραδέχεσθαι 
αὐτὸ, τὰ τοῦ Εὐαγγελίου ῥήματα βάπτισμα νοοῦν- 
τες. Καὶ γὰρ, qasiv, ὁ Κύριος ἔφη. Ἐγώ εἰμι τὸ 
ὕδωρ τὸ ζῶν. Πλην ἐπειδὰν σφοδροτέρῳ τιν) σωµα- 
τικῷ νοσήµατι περιπέσωσι, xal τὸν τίµιον xal ζωο- 
ποιὸν σταυρὸν τὸν Ex τοῦ ξύλου πεποιηµένον ἑαυτοῖς 
ἐπιτιθέασιν. Ἔπειτα τυγχάνοντες τῆς ἱάσεως δια- 
θλῶσι τοῦτον, f] συμπατοῦσι καὶ ἀποῤῥίπτουσιν. 
λλλὰ xaX τοὺς παῖδας αὐτῶν ὑπὺ τῶν τῆς ἐχχλησίας 
πρεσθυτέρων πολλάχις τῷ σωτηρίῳ ἀξιοῦσι φωτι- 
σθῆναι βαπτίσµατι, λυσιτελεῖν τῷ σώματι τόν τε 
σταυρὸν xal τὸ βάπτισμα οἱ πάσης ὠφελείας λογο- 
ποιοῦντες ἀνάδιοι, μὴ μέντοι Υε διαθαίνειν τὴν τού- 
των ἑνέργειαν εἰς ψυχῆς κάθαρσιν, fj τινα ἄλλην 
ταύτην ὠφέλειαν. Πολλοὶ δὲ αὐτῶν καὶ τῆς κοινωνίας 
τοῦ τιµίου σώματος xal αἵματος Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ 
ἡμῶν µεταλαμθάνουσι πρὸς ἑξαπάτην τῶν ἁπλου- 
στέρων. "En δὲ τοῖς εἰρημένοις οὐδὲ τοὺς τῆς χαθυ- 
λιχῆς Ἐχχλησίας πρεσδυτέρους, οὐδὲ τοὺς λοιποὺς 
ἱερεῖς ἀποδέχονται διότι, φασὶ, τὸ χατὰ Χριστοῦ 
συνέδριον οἱ ἱερεῖς xal πρεσδύτεροι τοῦ λαοῦ συνε- 
στήταντο. Toug µέντοι παρ᾽ αὐτοῖς ἱερέων τάκιν ἐπέ- 
χοντας οὐχ ἱερεῖς, ἀλλὰ συνεκδήµους xai νοταρίους 
ἐπονομάζουσιν. Οὗτοι δὲ οὔτε σχήµατι, οὔτε διαίτῃ, 
οὔτε τινὶ ἄλλῳ τρόπῳ βίον σεµμνότερον χαρακτηρί- 
ζοντα τὸ διάφορον αὐτῶν πρὸς τὸ πλῆθος ἐπιδείχνυν- 
ται. Τὸ δὲ παρ᾽ ἡμῖν Εὐαγγέλιον οὑχ ἐπιδιστάζουσι 
προσκυνεῖν, οὐ μὴν ἕνθα τοῦ τιµίου σταυροῦ ὁ 
τύπος ἐγχεχάρακται, ἀλλ᾽ ἓν τῷ λοιπῷ τοῦ βιθλίου 
μέρει, ἐν ᾧ τὸ ἀπειχόνισμα τοῦ σταυροῦ μὴ διαση- 
μαίνεται. Φασὶ δὲ τὸ βιδλίον προσκυνεῖν, ὡς τοὺς 
δεσποτιχοὺς περιέχον λόγους. 'AJX ὅσα μὲν εἰς δοΥ- 
µάτων ἀνῆχει λόγον, οὕτως εἰσὶ δυσσεθεῖς , xal 
πρὺ; τὴν ἀλήθειαν, xal πρὸς ἑαυτοὺς παντελώς 
ἀσύμφωνοι. Ἡ δὲ πολιτεία τούτων γέμει μὲν &xo- 


abjiciunt. Liberos etiam suos ab Ecclesi: presby. 
teris salutari baptismo volunt aliquando lustrari : 
existimant enim crucem et baptismum corpori 
prodesse homines omni adjumento | indigni. Horum 
tamen vim ad animz. purgationenr Ῥόγνεμίιϐ non 
putant, nec ullam aliam. afferre" utilitatem. Nou- 
nulli etiam ipsorum, quo simpliciores ' décipiant, 


pretiosi corporis et sanguinis Domini communionem 


suscipiunt. Ad hzc nec catholicze Ecclesie preg- 
byteros, uec reliquos sacerdotes r«cipiunt,--quo- 
niam Christi consessuim sacerdotes εἰ presbyteri 
populi constituunt. Eos autem qui apud ipsos sacere 
dotum ordinem obtineut, non sacerdotes, seu sodibs 
εἰ notarios vocant. Aique bi nee habjtu; nec vjetu, 


B nec ulla alia ratione viveudi modum gra siorem -oge 


tendunt, quo 4 populo distinguantur. -Evangelium 
nostrum Ποη dubitant adorare, ubl pretiosz crucis 
figura non est impressa, non aulóm jn ea parie 
libri, in qua crucis imagosit. Dicunt dutem se li- 
brum adorare tanquam Domini sermones conlinen- 
tem. Atque ita quidem impii depreheaduülur in ils 
qux ad dogmatum rationem pertinent, ut et a veri- 


tate et inter se omnino dissentiant. Vita autem ipsó- - 


rum plena est intemperantia, plena flagitiorum δὲ 
scelerum, qui nec dici possunt, nec cogitari. Utrius- 
-que enim nature commistioue sine ullo rubore 
ad nefariam omnem impuritatem abutuntur, adeo 
ut ipsorum quidam etiam cum inatribus consuetu- 


C dinem habere dicantur. Ebrietati et lusurize totam 


vitam habent obnoxiam, et aliam omuem οσα 
corruptelam complectuntur. Quod autem de infelici 
illo Tyclico vulgatum est, nune commeimnorabo. 
MicseTychicum illum esse fingebat, qui in Αρυ- 
stoli Epistolis siepe memoratur, et de quo multis in 
locis cum laude mentio fit. Sibique a Paulo nun- 
tium fuisse inissum simulabat, ut quecunque dice- 
ret et denuntiaret, ea non sapientie suz, sed do- 
centis et inandantis Pauli precepta esse videren- 
tur, cum tamen quingentis annis post Paulum et 
Tychicum natus esset. 1 lud sciendum est, me, qui 
capita hacc quà in hoc titulo continentur, collegi, 
partim integra posuisse, partim ul longitudinem 
evitare, compendio comprehendisse, et ex patri» 


λασίας , γέµει δὲ μιασμῶν ἀῤῥήτων, xai ῥυπασμά- D arehz, quem ante commemoravi, scriptis ea pra- 


jv ἀνεπινοήτων. Χρῶνται μὲν γὰρ µίδεσιν ἑχατέρας 
φύσεως πρὸς ἅπασαν ἀῤῥητουργίαν ἀνερυθριάστως 
ἔχοντες' πλὴν ἑνίους αὑτῶν φασι τῇ» πρὸς τὰς Υεν- 
νησαμένας ἀποχλίνειν συνάφειαν. Μέθῃ δὲ xal ἀσω- 
τείᾳ τὸν βίον ὅλον ἔχδοτον ἔχουσι , xat πᾶσαν ἄλλην 
{θῶν διαφορὰν περιέπουσιν. Ὁ δὲ περὶ του ἀτν (οὓς 
τούτου Τυχικοῦ παρῆΏκεν ὁ λόγος, τούτο προσθήσω 
νῦν. Οὗτος yàp ἑἐκοῖνον ἑαυτὸν ἑτερατολόγει εἶναι 
τὸν ἐν ταῖς ἐπιστολαῖς τοῦ ᾽Αποστόλου φερόµειόν τε, 
xal πολλαχοῦ µνήµης ἐπαινουμένης ἀδιούμάνου, xfj- 
ρυχά τε παρὰ τοῦ Παύλου πρὸς αὐτοὺς ἀπεστάλθαι. 
Καὶ à διαγγέλει, xal λέγει μὴ τῆς ἑαυτοῦ σοφίας εἴ- 


terinisisse, αυ vel profundiora, vel imperfectiora 
paucis esseut profutura, aut placitura. Sententias 


tamen easdem, licet aliis verbis, aliisque dicendi - 


rationibus retiuui. Argumenta vero tum ex Evange- 
liis, tum ex Pauli apostoli verbis deprompta sunt. 
Bitius enin baeresis defensores νο sola veneran- 
tur et probant. Verum duo non esse principia, licet 
in titulo contra Manichzeos demonstratum sil, la- 
men in presenti eliam demonsirabitur, sed pri- 
mum de malo dicendum est, quod principiuin ma- 
jum, et eorum omnium, qua in mundo sunt, au- 
ciorem iinpia ista mali progenies confinxit. 


ναι, τοῦ δὲ διδάξαντος xal ἀπεσταλκότος Παύλου mapa rib pata, xaítot πενταχοσίων ἑτῶν μµεταγενέστο- 
Q0; Παύλου καὶ Τυχικοῦ γαγονώς. Χρὴ δὲ γινώσκεινι ὡς ὁ ἐπιλεξάμενος ἐγὼ τά τε fjr ῥηθέντα xa) τὰ 


119) EUTIIYMII ZIGABENI 1300 
ἑφεξῆς ὑποτεταγμένα τῷ παρόντι τίτλῳ κεφάλαια, τὰ μὲν xa0' ὀλύχληρον τέθειχα, τὰ ὃξ κατ ἐπιτυμὴν, 
τὸ μΏχο; ἐχκλίνας. Τινὰ δὲ τῶν Ev τοῖς συγγράµµασι τοῦ δηλωθέντος πατριάρχον καὶ πάντη παρέ- 
ὅραμον, ὅσα δ.ὰ ῥαθύτητα νοημάτων, f) xat διὰ τὸ λίαν ἐμπερίθολόν τε χαὶ ἐγκατάσχευον ὀλέγοις μὲν 
ἦσαν «posttà xal εὑάρεστα, τὰς αὐτὰς δὲ σχεδὸν παριστῶν ἑννοίας τοῖς ἐχλεγεῖσιν, εἰ xai δι ἄλλω, 
λέξεων «al ἑτεροτρόπων ἐπιχειρημάτων συνεπεραίνοντο. Πάντα δὲ τὰς ἀποδείξεις ἔχουσιν ἀπό τε τῶν 
Εὐαγγελίων καὶ τῶν τοῦ ἁποστύλου Παύλου ῥημάτων. Ταῦτα γὰρ µόνα καταδέχεται τιμᾷν, xal ocíp- 
γειν τὸ τῆς ἁποστασίας τοῦτο συνέδριον. "Οτι δὲ οὗ δύο ἀρχαὶ χατὰ τοὺς ἄρβρονας, ἀγαθή τε xa ποντρὰ, 
δέδειχται μὲν Ev τῷ τῶν Μανιχαίων τίτλῳ, δειχθέἑσεται δὲ xàv τῷ παρόντι χαθ) ἑτέρας ἐπιδολάς. η: 
τέον δὲ πρῶτον περὶ τοῦ πονηροῦ, ὄν πονηρὰν ἀρχὴν xaX δημιουργὸν τῶν ἑγχοσμίων οὗτοι τὰ τοῦ ποντροῦ 


πλάσματα πάνυ ὁνσσεθῶς ἀνετλάσαντο. 


Dicunt ex tenebris οἱ igne malum istud natum A — A£youaty Ex τοῦ σχότους xal τοῦ πυρὸς γεγονένιε 


esse principium. Quarendum ex ipsis est, cur tene- 
bre sole ad ipsum geuerandum non fuerint satis, 
aut cur ignis solus non satis fuerit? Quis ea ad 
malum principium gignendum  congregarit ? Cur 
non ipsa sint potius principium. Cur ita factum sit, 
ut quod ex ipsis provenerit, sibi principium 
vindicarit Ἱ 

Siignis sub sensum cadit, cujus est opus? Si 
mali, quomodo ex ipsoet ex tenebris malum «esse 
profectum dicunt ? Sin boni, quomodo negant sen- 
sibile quidquam a bono profectum esse? Neque 
enim dicere possunt ab intelligibili provenisse ma- 
lum, cum intelligibilia cuncta bono attribuerint. 
Necessarium igitur est, ut dum cavent ne :jmalo 
ignis ortum tribuant, ne deprehendantur, eumdem 
modo effectorem, modo factum dicere, vel inviti 
fateantur ignem quoque a. bono provenisse. Cuin 
cnim ignis sensibilis exsistat, quamvis in tenebris 
versentur, eum tamen nec principio carere, nec 
gternum esse dicent. 


Duo non esse principia, sed unum esse coli, et 


terra, et eorum qua in medio sunt, effectorem. 

Quidam ipsorum Deum bonum coli tantum aucto- 
rem esse concedunt, terre autem οἱ eorum quz | in 
medio sunt, effectorem alium atferunt.. Alii (uai 
mulüplex est istorum error) et coelum ipsum, et 
qui in medio sunt omnia, inimici affirinanl esse 
opere. Quod si, ut ipsi homines stupidi ac dementes 
affirmant ccelum etiam est opus mali, quomodo 
honus Deus iu celis conquiescit, qui a malo con- 
zcti sunt ? Quomodo Servator noster, cuim  pre- 
caudi rationem doceret, et admirabilem ac vene- 
randam illam precationem traderet, dixit : Pater 
noster, qui es in calis *. Et : Fiat voluntas tua sicut 
in celo et in terra *. EL rursum : Si dimiseritis ho. 
minibus peccata eorum, dimittet vobis et Pater. vester 
celestis *, Et alibi, Quicunque fecerit voluntatem 
Patris mei, quiin colis est, ipse meus (rater, et soror, 
et maler. est *. Sed ea longum esset enumerare, in 
quibus cclestem, et qui eat. in colis, Servator 
Pai:rem appellat. Miror tamen cur adversariorum 
impudentia non obruatur, Servatore clarius dicente : 
Confiteor tibi , Pater, Domine coli et. terre *. 


Nou soluin enim coeli Dominum, sed etiam terre D 


perspicue dicit. Quid hoc testimonio clarius? quid 


* Mattb. vi, 9. 


τὸν πονηρόν. Ἐρωτητέον οὖν αὐτοὺς, πῶς οὐκ Ἡρ- 
χεσε τὸ σχότος µόνον εἰς γένεσιν αὐτοῦ. πῶς δὲ οὗ 
µόνον τὸ mop; τίς ὁ συναγαγὼν ταῦτα πρὸς Ὑένεσιν 
ἀρχῆς πονηρᾶς; Πῶς οὐχ ἀρχὴ ταῦτα μᾶλλον, καὶ 
τί γέγονε, τί δὲ ποιεῖ τοῦ ἐξ αὐτῶν προεληλυθότος 
ἁρπάσαντος τὴν ἀρχὴν; 


Efrep αἰσθητὸν τὸ πῦρ, τίνος ἐστὶν ἔργον; El μὲν 
τοῦ πονηροῦ, πῶς ἐξ αὐτοῦ t€ xal τοῦ σκότους λέ- 
Ύουσι προελθεῖ» τὸν πονηρόν; εἰ δὲ «oU ἀγαθοῦ; 
πῶς φασι μηδὲν αἱσθητὸν δημιουργῆσαι τὸν ἀγαθόν; 
Νοητὸν yàp οὐκ ἂν δυνηθεῖεν εἰπεῖν τὸ σεροαγαγὺν 
τὸν πονηρόν. Tà νοητὰ γὰρ πάντα τῷ ἀγαθῷ διδόα- 
σιν. ᾽Ανάγκη οὖν φεύγοντας αὐτοὺς τὸ δοῦναι τῷ 
πονηρῷ thv Υένεσιν τοῦ πυρὸς, ἵνα μὴ] νῦν μὲν πλά» 
στην , νῦν δὲ πλάσμα τὸ αὐτὸ διελέγχοιντο λτροῦν- 
τες, Χαὶ ἄχοντας ὁμολογῆσαι τοῦ ἀγαθοῦ εἶναι xal 
τὸ πῦρ δημιούργημα. Πάντως γὰρ τὸ αἰσθητὸν πῦρ, 
ὅσον ἂν ἐσχοτίσθησαν, οὔτε ἄναρχον οὔτε ἁϊδιον 
ἐροῦσιν. 

"Ot: οὗ δύο ἀρχαὶ, àAA' elc δημιουργὸς οὐρανοῦ 
καὶ γης, καὶ τῶν ἐν µέσφ. 

Τινὲς μὲν αὐτῶν φασι τὸν ἀγχθὸν Θεὸν δηµιουρ- 
Yov εἶναι τοῦ οὐρανοῦ µόνον, τῆς δὲ γῆς καὶ τῶν ἓν 
μέσῳ ποιητὴν ἕτερον ἐπεισάγουσι * τινὲς δὲ τούτων 
(πολυσχεδὴς yàp fj πλάνη) καὶ τὸν οὐραγὸν αὐτὸν xai 
τὰ bv µέσῳ πάντα τετολµίχασι λέγειν πο.ἧματα τοῦ 
ἐχθροῦ. 'AXA' εἴπερ ἐστὶν ὁ οὐρανὺς κατὰ τὲν ἐχεί- 
γων ἑμθροντησίαν ἔργον τοῦ πονηροῦ, πῶς ὁ ἀγαθὸς 
Geb; iv τοῖς ἐπουρανίοις ἀναπαύεται τοῖς δηµιονρ- 
Υηθεῖσι παρὰ τοῦ πονηροῦ; Πῶς δὲ ὁ Σωτῃρ ἡμῶν 
εὔχεσθαι τὴν θαυμασίαν ἐχείνην xal φρικτὴν εὖ- 
yhv ἐχδιδάσκων, καὶ παρλδιδούς φησι’ Πάτερ ἡμῶν 
ὁ ér τοῖς obparoic, χαὶ, Γενηθήτω τὸ O£Anud σου 
ὡς ἐν οὐρανῷ, xal ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ αὖθις, "Oc 
τις ἂν ποιήσῃ τὸ θέ.Ίημα τοῦ Πατρός µου τοῦ ἐν 
τοῖς οἐρανοῖς, abtóc µου dósAgóc, καὶ désAch, 
xal µήτηρ éct ; Καὶ τί ἄν τις ἀναλέγοιτο δι ὧν 
οὐράνιον xal Ev οὐρανοῖς ὁ Σωτὴρ «bv Πατέρα δια- 
κηρύττει; ᾽Αλλὰ πῶς τῶν πελαμναίων οὐ χαταδὺς- 
ται τὸ ἀναίσ(υντον, φανερώτερον τοῦ Σωτῖτρος λέγον. 
το;, Εξομο.ογοῦμαί σοι, Πάτερ, Κύριε τοῦ οὔὖρα- 
vov καὶ τῆς }ῆς; O0 µόνον γὰρ ἐνταῦθα τοῦ οὖρα- 
νοῦ Κύριον, ἀλλὰ καὶ τῆς γῆς *pavoloyct. Τί οὖν 
ταύτης τῆς μαρτυρίας σαφέστερον; Τί δὲ δυνατώτε. 


* jbid. 10. * ibid. 14. * Matth, xi, 50. bid, 96. 


1201 


PANOPLIA DOGMATICA, — "IT. XXIV. 


' 1202 


pov xal τὸν Πατέρα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ A ad obstrnenda impiorum istorum ora qui a veritate 


δη μιουργὸν χαὶ Κύριον παραστῆσαι τοῦ παντὸς, xal 
τὸ θεοµάχον τῆς ἁποστασίας ἐμφράξαι στόµα ; Καὶ 
τῷ Πέτρῳ δέ φησιν ὁ Σωτήρ: Δώσω σοι τὰς κ.1εῖς 
τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, καὶ τὰ ἑξῆς. "Opa δὲ 
καὶ τηῦτο" Βαπτισθεὶς ὁ ]ησοῦς ἄνεισιν εὐθὺς ἁπὺ 
τοῦ ὕδατος * πῶς Ev τῷ πλάσµατι τοῦ πονηροῦ, xal 
τοῦ ἀγαθοῦ Πατρὸς ἆγαθὸς Υἱὸς βαπτισθεὶς ἐχεῖθεν 
ἄνεισι; καὶ, 'I600. ἀνεφχθησαν οἱ οὐρανοί. ”λλλο 
πάλιν πλάσμα πονηρᾶς χειρὸ; κατ’ αὐτούς' διατί δὲ 
ἀνεῴχθησαν, xal τίνος χάριν; Εἶδε τὸ Πνεῦμα τοῦ 
θεοῦ, φησὶ, xara6aivov ὡσεὶ περιστερήν' τρίτος 
οὗτος τῆς ἀσεδείας ἓν ὀλίγοις ῥήμασι θρίαµδος. Πῶς 
Υὰρ iv τῷ πλάσματι τοῦ πονηροῦ τὸ τοῦ Oto) 
Πνεύμα τυποῦται, xal κάτεισιν ἐν τῶν ἔργων τοῦ 


ἐχθροῦ, χἀχεῖθεν χατιὸν ἔρχεται ἐπὶ τὸν Ἰησοῦν; καὶ B 


τετάρτη στήλη τῆς ἀσεθείας, quvyh δίδοται Ex τῶν 
οὐρανῶν' Οὗτός ἐστιν ὁ Ylóc µου à ἁ]απητὲς, 
ἐν d εὐδόχησα. Ἐπισκόπει pou ἀγαπητὲ, καθ 
ἑχάστην λέξιν ὅπως αὑταῖς συµπρόεισιν ὁ xav τῆς 
ἀσεθείας ἄφυχτος ἔλεγχος. Οὗτός ἐστι, φησὶν, ὁ 
Υἱός µου ὁ ἁγαπητὸς, &v ᾧ εὐδόχησα. Τίς; Οὗτος 
ὁ tv ὕδατι βαπτιζόµενος, ᾧ Ἠνεῴχθησαν οἱ οὐρανοὶ, 
ἐφ᾽ ὃν τὸ Πνεῦμα τὸ ἐμὸν ἓν μορφῇ περιστερᾶς xa- 
ταδαῖνον ix τῶν οὐρανῶν συνεπιμαρτύρεται τοῦ 
Ραπτιζομένου τὴν υἱότητα. Πάντα ἐμὰ διὰ τῶν ἐμῶν 
τισμάτων. Ὁ ἑμὸς Υἱὸς, τὸ θέληµα πληρῶν τὸ ἐμὸν 
τὴν σωτηρίαν καταπράττεται τοῦ κόσμου, µόνη; τῆς 
τοῦ Πνεύματος ἑξουσία; τῷ ὁμοφυεῖ συμπαρούσης, 
xai ἀναχηρυττούσης τῷ πράγματι τὸ Υνήσιον τῆς 
υἱότητος. 

El θρόνον τοῦ θεοὺ τὸν οὐρανὸ» κχλεῖ ὁ μᾶλλον τῶν 
ἄλλων τὸν Πατέρα xal τὰ τοῦ Πατρὸς εἰδὼς, ὑποπό- 
διον δὲ τὴν γῆν, xol πόλιν αὑτοῦ τὰ Ἱεροσόλυμα ' 
πῶς 00x ἑσχάτης ἀσεθείας, ὧν µάρτυς ὁ Υὸς, ταῦτά 
τινας περικόπτειν 32102, καὶ ἕτερον τ..ν περικοπέν- 
των ποιεῖν ποιητἠν;, Ὁ γὰρ πάντα πρὸς σωτηρίαν 
ἡμῶν καὶ πράττων, καὶ ποιῶν, xal παραινῶν Χριστὺς 
ὁ θεὸς τὸν ὄρχον ὡς ὄντα τῆς ἐπιορχίας πύλην τῆς 
ἀνθρωπίνης ἀποχλείων πολιτείας φησίν. ᾿Εγὼ δὲ 
Aéyo ὑμῖν μὴ ὁμόσαι ὅλως μήτε ἐν τῷ οὑρανῷ, 
ὅτι θρόνος ἐστὶ τοῦ Θεοῦ, µήτε ἐν τῇ γῇ, δει ὑπο- 
πιδιον τῶν ποδῶν αὐτοῦ ἐστι, μήτε εἰς ἹἹεροσό- 
Jvpa, ὅτι πὀ.ις éccl τοῦ βασιλέως τοῦ µεγά.Ίου ' 


defecerunt, validius quam locus hic, quo Pater 
Domini nostri Jesu Cliristi opifex οι Dominus re- 
rum omnium declaratur ? Petro Dominus ait: Dabo 
tibi claves regni celorum !, et quz sequuntur. Ade 
et íllud : Baptizatus Jesus confestim. uscendit de 
aqua *. Quomodo iu re a malo confecta boni il'e Pa- 
tris Filius bonus baptizatus inde ascendit? Et: Ecce 
aperti sunt c&li *, res item a mala perfecta manu, 
ut isti volunt, Propter quid autem, οἱ cujus rei 
gratia aperti sunt caeli ? Audi : Vidit Spiritum Dei, 
inquit, descendentem. tanquam columbam *. Tertius 
est hic paucis verbis conclusus adversus impieta- 
tem triumphus. Quomodo enim in figura rei a malo 
confecte Spiritus Dei declaratur, οἱ descendit ex 
operibus inimici , et venit super Jesum ? Quartus 
adversus impietatem triumphus, vox e calo editur: 
Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene com- 
placui *. Considera, quzso, amice, quomodo singu- 
la argumenta coarguunt impictatem atque conviu- 
cunt : Hic est, inquit, Filius meus. dilectus, in quo 
mihi bene complacui *. Quis? llic qui in aquis 
baptizatus est, cui aperti sunt coeli, super quem Spi- 
ritus meus in columb» forma descendit e coelis, 
testaturque | illum esse verum Filium suum, Omnia 
mea per res a me procreatas. F'ilius meus volunta- 
tem meam exsequens mundi salutem peragit, sola 
Spiritus potestate simul cum illo, qui est ejusdem 
natura, exsistente, et reipsa germauurm ipsum esso 
Filium declarante. 


Si is qui maxime omnium Patrem, et qux Patris 
gunt, novit, Dei thronum collum appellat, terram 
autem scabellum, et civilatem ipsius Hierosolyma, 
nonne summa dementie est, quorum testis est 
Filius, ea quosdam illi adimere, eteorum auctorein 
alium constituere? Christus enim Deus, cujus om- 
nia facta dictaque pertinent ad salutem nostram, 
cum ab humana vita jusjurandum , tanquam aditum 
ad perjurium, removeret : Ego autem, inquit, dico 
vobis, ne juretis omnine, neque per celum qui thro- 
nus est Dei, neque per terram, quia scabellum est 
pedum ejus, neque per Hierosolyma, quia civitas. est 
regis magni ; neque per capul tuum, quia mon poles 


d.L4à μηδὲ ἐν τῇ xepaAq σου, qual, ὅτι οὐ δύνα. D unum capillum album. facere aut nigrum. Caput, el 


σαι μίαν τρ]χα Aevxiv, ἢ μέλαιναν ποιῆσαι, χε- 
φαλὴν, καὶ Ἱεροσόλυμα, xai γῆν, xal οὐρανὸν τὰ 
αἰσθητὰ τὰ ὄψει χρινόµενα λέγων, ἃ τοῖς Ἰουδαίοις 
fv ἔθος 6pxov ποιῆσαι. Mh δη πάλιν εἰς μύθους, xal 
λήρους τὴν χεφαλῖν, καὶ τὰ Ἱεροσόλυμα, xoi τὴν 
γην, xaY τὸν οὐρανὸν fj µανία παρατρεπέτω, ὡς kv 
πολλοῖς εἴωθεν ἐξ ἀπορίας ποιεῖν. Thy γὰρ ὀρώμενον 
οὐρα. ὃν, xal την αἰσθητὴν γῆν xaX τὰ Ἱεροσύλυμα, 
ἃ πάλαι μὲν ᾠχοδόμητο, γενεαῖς δὲ ὕστερον ὁ Δαθὶδ 
ἀνοικοξομεῖ, xal πολίζξει ταῦτα, τὸν μὲν θρόνον xa- 
Ael, τὴν δὲ ὑποπόδιον, τὰ δὲ πόλιν τοῦ μεγάλου βασι- 
λέως, ποίου δὲ βασιλέως , αὑτὶς ἑτέρωθι σαφέστερον 


! Matth, xvi, 19. * Matth, in, 16. * ibid. 17. 


* Joan. 1, 09. 


Hierosolyma, et terram, et celum sensibus esse ob- 
noxia reipsa cernimus, qux Judei juran!es sole- 
bantnominare. Ac ne rursum ad fabulas et nugas ca- 
Put ei Hierosolyma, et terram et celum insania referat, 
ut szepe in rebus dubiis facere consuevit, colui 
hoc, quod oculis cernimus, et terram hanc, quam 
calcamus, et Hierosolyma, qu: quidem urbs cum 
olim esset zedificata, multis postea saeculis à Davide 
instaurata est et habitata, haec thronum, et scabel- 
lum, et civitatem magni regis appellat; cujus au- 
tem regis, ipse clarius alibi demonstrat : Nolite, 
inquiens, facere domum Patris mei domum negotia- 


5 Mattb, uii, 17. 


v. 


1903 toss EUTIYMII ZIGABENI 


* [204 


tionis ', ubi lemplum Hierosolymorum | domum A ἐκδιδάσχει, MÀ ποιῆτε, λέγων, τὸν οἶκον τοῦ Πα- 


Dei vocat, propter quod et Hierosolywa regis civi- 
t2tem dicit. Quem enim dum vetaret jurare, ma- 
enum: appellavit regeur, liic Patrem proprium  no- 
minat.. Quamobrem εἰ "eos, qui boves et oves, et co- 
lumbas vendebant, ejecit, ut ab ea mercaturz οο]- 
luvione domum paternam - éxpiatet, eisque justam 


. indignationem comminatus est, ut qui paternam do- 
* uim et mandatum paternum despicerent. 


biligue, inquit. .Servator, inimicos vesiros, bene. 


(*9 farite iis gni odárunt vos, ut sitis filii Patris vestri, 


qui est iv cadis, qui facit oriri solem suum super 
bonos ei malos, et. pluit super justos εἰ injustos. 
Estote igitur. perfecti, sicut εἰ Pater vester coelestis 
per[ectus est *. Pater ergo perfectus, quem | naturalia 
ipse Filius ut imitemur nos coliortatur, ille est, et 
non alius, qui solem hunc, quem cerniwus, oriri 
facit, et lucem sensibilem nobis sensu przditis 


subministrat, et pluit super justos et injustos, ut 


terr fructus percipi queant, et si quo modo aer 
quo respirantes utimur, propter siccitatem gravior 
fiat, ex piuvia humiditate ad temperamentum re- 
digatur Ubi sunt igitur impii isti, regni Dei, quod 
dividi non potest, divisores, qui terre, et aeris, 
et imbrium, et sols et aliarum rerum ejusdem gee 
neris effectorem unam, rerum autem  iutelligibi- 
Hum alium constituunt? 


Si David primum, sancti Spiritus numine afflatus, 


et divus Paulus deinde clara voce dicit Deum illum 


a Mose prazdicatum sic alloqui. Deminum nostrum 
Jesum Christum : Filius meus es tu, ego hodie genui 
te *, Paulus enim ad lfebraeosg scribens Servatori 
(ostro paternum hoc tribuit testimonium, quod a 
Pavide, ut diximus, ante fuit pronuntiatum, et rur- 
sum : Et adorent eum omnes angeli Dei, itemque: 
Et ab. initio, Domine, terram | fundasti, εἰ opera 
manuum tuarum sunt celi *, et. cxtera ; si hac in 
Spiritu divinus Pater David pronuntiavit, eaque 
arcanoruim mysteriorum conscius doctorque com- 
probavit, affirmans Veteris Testamenti Deum euin- 
dem esse, qui ei angelorum omnium ordines Filii 
adoratores servosque constituit, eumdemque et non 
alium, qui terram fundavit, eL cujus opera manuum 
sunt coeli, nonne omni sese obstringunt. impietate, 
qui alium esse dicunt Patrem Dumini nostri Jesu 
Christi, ec alium illum, qui caelum et terram cou- 
diderit? 


E*plicsns Serva:or parabolam seminahtis bonum 
semeu in agro suo ; (Qui seminat, inquit, bonum se- 
men, est. Filius. hominis, ager autem est. mundus; 
semen. autem. bonum hi sunt filii regni; αἱλαπία 
auiem sunt fiii mali. lnimicus vero, qui ία seminat, 


* Joan. 1, 16. * Mat b. v, 44, 45. 


* Psal. at, 


τρόὀς µου οἶκον ἐμπορίου, τὸν Ev Ἱεροσολύμοις va^v 
τοῦ Πατρὸς οἶχυν ὀνομάκων, δι᾽ ὃν καὶ τὰ Ἱεροσό- 
λυμα τοῦ βασιλέως πόλιν xad. Ὃν γὰρ ἓν τῇ τῶν 
ὄρχων ἁπαγορεύσει μέγαν ἀνεῖπε βασιλέα, ἐνταῦθα 
Πατέρα ἴδιον ἐθεολόγει. Aib. xai τοὺς πωλοῦντας 
τοὺς βόας, xal τὰ πρόθατα, xal τὰς περιστερὰς τὶν 
πατριχὴν οἰχίαν τῆς ἐμπορικῆς χαθαίρων παροινίας 
ἀπελαύνει, χαὶ τὴν δικαίαν αὐτοῖς ὀργὴν ἀπειλεῖ, ota 
65 χαταφρονητὰς εὑρὼν x«i τοῦ πατριχοὺ οἴχου xal 
τῆς πατριχῆς ἑντολῆς. ' 

Φησὶν ὁ Σωτήρ' Ἁγαπῆτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν. 
κα.]ῶς ποιεῖτε τοῖς μισοῦσιν ὑμᾶς, ὅπως ΊΤένησθε 
υἱοὶ τυῦ Πατρὸς ὑμῶν τοῦ ἐν toic οὗραγνοῖς, ὃς 
ἀνατέ..Ίειτὸν ἤ.1ιον αὐτοῦ ἐπὶ πον προὺς καὶ ár:- 


B βοὺς, καὶ βρέχει ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίχους. 


ἛἜσεσθε οὗ» ὑμεῖς τἀΊειοι, ὥσπερ ὁ Πατὴρ ὑμῶν' 
ὁ ἐν οὐρανοἲς céAeióc ἐστιν. 0 γοῦν τέλειος Πα-ὲρ, 
ὃν ἡμᾶς μιμεῖσθαι ὁ φύσει παραινεῖ Υἷδς, αὐτὸς οὗ- 
tóc ἐστι, καὶ οὐχ ἄλλος, ὁ τὸν ὀρώμενον ἀνατέλλων 
ἡλιον, xal τὸ φῶς ἡμῖν τοῖς αἰσθητοῖς τὰ αἰσθητὸν χο- 
ρηγῶν, χαὶ βρέχων ἐπὶ διχαΐους καὶ ἀδίχους ἐπὶ 
καρποφορἰᾳ τῆς γῆς, xa ὡς ἂν ἔτι πρὸς ἀχρασίαν ὁ 
&àtp, ᾧ χρώµεθα πρὸς àvazvoty), ἀπέχλινε διὰ ξτρό- 
τητα, διὰ τῆς ἀπὸ τῶν ὑετῶν νοτίδ.ς πρὸς εὐκρασίαν 
ἑπαναχθῇ. Ποῦ τοίνυν εἰσὶν οἱ τῆς ἀμερέστου τοῦ 
θεοῦ βασιλείας ἔκθεσμοι μερισταὶ , ol τῆς 7; μὲν, 
καὶ τοῦ ἀέρος, καὶ τῶν ὑετῶν, καὶ τοῦ ἡλίου, xal τῶν 
ὁμοστοίχων ἕτερον ἀναπλάττοντες δημιονργὸν, Kov 
δὲ τῶν νοητῶν; 

El πρότερον μὲν ὑπὸ τοῦ παναγίου Πνεύματος ἐμ- 
πνεόµενος ὁ Δαθὶδ, ὕστερον δὲ καὶ ὁ θεῖος Παῦλος 
λαμπρᾷ διαχἐχραγε τῇ quvi, ὡς ὁ χηρυττόµενος ὑπὸ 
Μωσέως Θεὸς πρὸς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰτησοῦν Χριστὸν 

έχει, Ylóc µου sl σὺ, ἐγὼ σήµερο» γαγένγγηκά σε ᾿ 
τῷ Σωτῆρι γὰρ ἡμῶν ὁ Παῦλος πρὸς Ἑδραίους Υρά- 
φων, τὴν πατριχὴν ταύτην ἁρμόζει φωνὴν, τὴν διὰ 
τοῦ Δαθὶδ προφητευθεῖσαν, ὡς εἴρηται ᾿ xal πάλιν, 
Kal προσχυνγησάτωσαγ αὐτῷ πάντες ἄγγεῖίοι 
θεοῦ, xaY αὖθι:, Καὶ σὺ καῦδ' ἀρχὰς, δύριε, τὴν 
γῆν ἐθεμε.λίωσας, καὶ ἔργα τῶν χειρῶν σού sic 
οἱ otparol, χαὶ τὰ ἑξῆς ' el ταῦτα μὲν προεῖπεν ἐν 
Πνεύματι ὁ θεοπάτωρ Δαθὶδ, ἐπεστράγισε δὲ ὁ -ὼν 
ἁῤῥήτων μύστης καὶ μυσταγωγὸς βεθαιῶν , ὡς 


D 6 τῆς παλαιᾶς νομοθεσίας θεὸς αὐτός ἐστιν, ὁ χαὶ τὰ 


τῶν ἀγγέλων πάντων προσχυνητὰ xal δοῦλα memo. 
χὼς τάγματα τοῦ γεννήµατος, ὁ αὐτὸς δὲ, xal οὗκ 
ἄλλος ὁ τὴν τε γῆν θεμελιώσας, καὶ οὗ ἔργα χειρῶν 
εἰσιν οἱ οὐρανοί * πῶς οὐ πᾶσαν ἀσέβειαν ἁποχύπτου- 
σιν οἱ ἄλλον μὲν τὸν Πατέρα λέγοντες τοῦ Κυρίυ 
ἡμῶν Ἰτσοῦ Χριστοῦ, ἄλλον δὲ τὸν δηµιουργήσαντα 
τὸν οὐρανὸν xal τὴν γην ; | 
Ανα πτύσσων ὁ Σωτὴἣρ τοῦ σπείροντος τὸ χαλὸν 
σπέρµα ἐν τῷ ἀγρῷ αὐτοῦ φησιν» 'O σπείρων 
to xaJAóv σπέρμα ἐστὶν à Υἱὺς toU ἀνθρῶπου. '0 
δὲ ἀγρός ἐστιν ὁ κόσμος, τὸ δὲ xa.lóy σπέρμα 
οὗτοί εἶσιν οἱ υἱοὶ τής βασιᾶείας. Τὰ δὲ Grid 


7; Hebr. l3. * Psal. xcvt , 8, llebr. i, 6. 


' 
| 


1205 . 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XXIV. 


εἰσιν οἱ vlol τοῦ πον ηροῦ. 'O δὲ ἐχθρὸς ὁ σπείρας A est diabolus *. Audis quomodo mundum appellet 


αὗτά éctiv. ὁ διάδρ.Ίος. Αχούεις πῶς τὸν χόσμον 
μὲν ἑαυτοῦ λέγει, xal σπέρµα πάλιν ἑαυτοῦ τοὺς kv 
αὐτῷ , οὓς καὶ υἱοὺς τῆς βασιλείας λέγει, µόνον δὲ 
τὴν τῶν ζιζανίων ἐπισπορὰν εἰς τὸν ἐχθρὸν ἆπο- 
πέµπει. Ἐν δὲ τοῖς ἑφεξῆής περιφανῶς ἑαυτοῦ βασι- 
λείαν ἀναχηρύττει τὸν χόσµον. Πῶς; 'Ev τῇ συγ- 
τε.είᾳ, φησὶ, τεῦ αἰῶνος τούτου, ἀλλ οὐχὶ τοῦ 
μέλλοντος, ἁποστε.εῖ ὁ Ylóc τοῦ ἀνθρώπου τοὺς 
ἀγγέ.ους αὐτοῦ, καὶ cvAAé£ovcur éx τῆς βασι- 
{είας αὐτοῦ. δτλονότι τοῦ παρόντος χόσµου, τὰ 
σκἀάνδα.Ία. Οὐ γὸρ ἓν τῇ μελλούσῃ, xai άτελευ- 
«ftp, οὔμενον, οὔτε ζιζάνια σπείρεται, xal φύε- 
ται, οὔτε συνίσταται σχάνδαλα, ἵνα ix ταύτης οἱ 
ἄγγελοι τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου συλλέξωσιν αὐτά. 


suum, et semen item suum, eos qui in illo sunt, 
quos et regni filios vocat, et solam inimico zizanio- 
rum $ationem tribuat ? Porro in.iis quz'sequuntur, 
regnum suum aperte miundum esse declarat. Quo- 
modo? In consumwaiione, Inquit, seculi bujus, nou 
autem futuri, mittet Filius hominis angelos suos, | εἰ col- 
ligent e regno suo, nempe ex hioc mundo, scandala *, 
neque enim in futuro. seruntur nascunturve zizania, 


neque consistunt scandala, ut angeli Füli bominis-ea 


collecturi sint; sed posteaquámr collecta fuerint, 
conjicient illa in caminum ignis, et.tunc jest tn 
regno Patris sui fulgebunt, ut sol. Quid his. Dourini 


verbis clarius, aut. gravius, quibus et, mundus, eU ^ 


que? in. mundo sunt omnia, Christi ;ét.; ; Servatóris 


Ἐπεὶ χαὶ μετὰ τὴν ix τοῦ χόσµου συλλογὴν B nostri esse declarantur, et ipse Dominus el rex 


αὐτῶν ταῦτα μὲν εἰς τὴν xápivov τοῦ πυρὺς βάἀλ- 


tam futuri quam przsentis regui przedicatur? 


λονται, τότε δὲ xa οἱ δίγαιοι ἓν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Πατρὸς αὐτῶν ἐκλάμψουσιν ὡς ὁ, foc. Τί τούτων 
τῶν Κυριακῶν φωνῶν λαμπρότερον f| δυνατώτερον, δι ὧν ὁ χόσµος τε καὶ τὰ ἐν αὐτῷ τοῦ Χριστοῦ 
καὶ Σωτῆρος ἡμῶν ἀναχηρύττεται; Δεσπότης δὲ xal βασιλεὺς ὥσπερ τῆς μαλλούσηςν € οὕτω καὶ τῆς 


πχρούσης ἀναγορεύεται βασιλείας. 

Ἐδόθη poi, φηαὶ, πᾶσα ἑξουσία ἐν οὐρανῷ καὶ 
ἐπὶ γῆς. Πῶς οὖν παρὰ τοῦ Πατρὸς ἔλαθεν ἐξουαίαν 
«οῦ οὐρανοῦ xal τῆς Υῆς, ὧν οὐκ fjv χύριος ὁ δι- 
δοὺς, ὡς αὐτοὶ ληροῦσι; Καὶ εἰ οἱ ἀγροι, xal αἱ ol- 
πίαι τῆς χειρός εἰσι τοῦ πονηροῦ, πῶς ὁ ἀγαθὸς θεὺς 
τοῖς προθύµως Ἰχολουθηχόσιν αὐτῷ μετὰ τῶν αἱω- 
νίων ἀγαθῶν xai ἀγροὺς xaY οἰχίας ἑπηγγείλατο πα- 


Data est mihi, inquit, omnis potestas in à celo et in 
terra *. Quomodo accepit 4 Patre potestatem coeli 
et terrze, quorum ipse, qui dedit, nón erat Dominus, 
ut isti nugantur? Et si agri et domus sunt e manu 
mali, quomodo bonus Deus iis qui alacri animo 
ipsum secuti fuerint, preter zeterna bona, et agros 
et domos se tributurum promisit, si mala sunt, et 


ρασχεῖν, ἃ φαῦλά «£ ἐστι, xal φαύλου ποιητοῦ, xai C opi'lcis mali, et quorum nec ipse potest esse domi- 


ὧν οὔτε χύριος αὐτὸς ἔχειν, οὔτε ἄλλοις παρα- 
σχεῖν : 

30 αὐτὸς Απόστολος, χπηρύσσων πτίστην πάντων 
τόν τε Πατέρα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ 
αὑτὸν τὸν ἀληθινὸν Υἱὸν, οὐδὲν ἧττον χαταγγέλλει 
τοῦτο xaX ἐν οἷς ὑμνεῖ τὴν χάριν τὴν δοθεῖσαν αὐτῷ, 
καὶ τοῦ καταπιστευθέντος μυστηρίου τὴν δύναμιν. Ei- 
πὼν γὰρ ὡς, Εμοὶ τῷ ἑΔαχιστοτέρῳ πάντων ἐδόθη 
ἡ χάρις αὕτη ἐν τοῖς ἔθγεσιν εὑαγγείσασθαι εὐν' 
ἀνεξιχνίαστον π.1οῦτογ τοῦ Χριστοῦ, xal φωτίσαι 
πάντας. εἰς ἡ οἱκονομία τοῦμυστηρίου τοῦ ἀποκε- 
πρυµµέγου ἀπὸ τῶν αἰώνων ἐν τῷ 859, αὑτίχα 
συνάπτει, τῷ τὰ πάντα χτίσαντι διὰ Ιησοῦ Χρι- 


:στοῦ. "axe πάντων μὲν χτίατη: ὁ Πατῆρ, πάντων 


δὲ χτίστης ὁ Υἱός. Κοινὸν Υὰρ xal ἁδιάφορον ὥσπερ 
L φύσις, xaY fj ἑξουσία, xai ἡ βασιλεία, καὶ fj δύνα- 
: μις, οὕτω καὶ ἡ δηµιουργία τῶν ὁρατῶν τε xal &o- 
Ἱράτων πάντων, xai ἐξ οὐχ ὄντων εἰς τὸ εἶναι mpoa- 
vot χαὶ οὐσίωσις. 

Ἐν ἄλλοις θεολογῶν ὁ Παῦλός φησιν ' Εἷς θεὸς 
xal Πατλρ πάντων, ὁ ἐπὶ πάντων, καὶ διὰ πάντων, 
καὶ ἐν πᾶσιυ ἡμῖν. ᾽Αδιάατατον δὲ χαὶ ἀμέριστον 
ὥσπερ τὴν φύσιν καὶ τὸ θέληµα, οὕτω xal τὴν δη- 
μιουργίαν καὶ τὸ κράτος εἰδὼς τοῦ Πατρὺς καὶ τοῦ 
Υιοῦ, τὰ αὐτὰ καὶ περὶ τοῦ ΣωτΏρος πεπαῤῥη- 
σιασμένῃ χράτσει φωνῇ * Ἐν αὐτῷ γὰρ, φησὶν, 
ἐκτ/σθη τὰ πάντα, τὰ kv τοῖς οὐρανοῖς δηλονότι, 
καὶ τὰ ἐπὶ τῆς Υῆς. "Iva ph ἡ μανία λήρον, ἄλλους 


ΝΟΕ. xui, 27, 9, * Ibid. 40, 44. 


Μα, xxvii, 18. * Ephes. 11,8, 9. " Ephes. iv, 6. 


nus, nec alios constituere? 


ldem Apostolus, cum rerum omnium procreato- 
rem praedicaret. Patrem Domini nostri Jesu Chris 
sti, et ipsum verum Filium, tameu hoc etiam osten- 
dit in iis in quibus gratiam celebrat, sibi datam et 
creditam mysterii potestatem. Cum enim dixisset : 
Mihi autem omnium minimo data est gratia hac, is 
genlibus evangelisare impervestigabiles divitias Ghri- 
sli, εἰ illuminare omnes, qua sit dispensatio sacra- 
menti abscondit α seculis in. Deo,:statim subjicit : 
qui omnia creavit per Jesum Christum ὃ. ltaque 
rerum omnium procreator est Pater, et rerum 
item omnium procreator est Filius, Communes 
enim et indifferentes tum natura, et potestas, et 
regnum, el virtus, tum etiam rerum omnium, qua 
videntur, et que non videntur, procreatio, et earutu 
ex nihilo deductio et conformatio. 


Alibi Paulus de rebus divinis verba faciens , 
Unus, inquit, Deus et Pater omnium, qui super om- 
nia, et per omnia, etinomnibus nobis *. Verum cuiu 
sciret, ut naturam et voluntatem, sic etiam pro- 
creationem et imperium Patris et Filii που esse 
sejuncta aut separata, idem etiam de Servatore 
audacler pronuntiat : /n ipso enim, inquit, creata 
sunt oninia *, nenipe quee in coelis, et quze in terra 


sunt. Ac ne istorum insania his verbis alias nugas 


* Coloss 1, 16. 
9 


06 


Pe 


1901 


EUTIIYMII ZIGADENI 


. 1208 


'affingat, sequitur explicans illa quz: in coelis terra- Α ταῖς ἱεραῖς φωναῖς ὑποδάλλῃ, ἔτι χατὰ συνέχειαν 


que sunt: Et hec, inquit, omnia in ipso creala sunt, 
εἰ per ipsum, et. in. ipsum . Quomodo igitur defe- 
ctorum istorum rabies alium rerum visibilium, alium 
invisibilium auctorem comminiscitur? 


[neisibilia: Dei, inquit divus Paulus, a creatura 
snuudi per ea que [acta sunt, intellecta conspiciuntur * ; 
ca qua facta snnt, orbem significaut universum, el 
quacunque sub sensum cadunt. l[aceuim nisi essent 
boui, sed mali, quomodo fieri posset, ut per illa 
cernerentur invisibilia Dei, et sempiterna cjus vir- 
tus 8ο divinitas? — 


Si res terrenz, ut. maledica atque impia lingua 


ἐπεξηγεῖται τίνα εἰσὶ τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, xai τὰ ἐπὶ 
τῆς γῆς, ὅτι τὰ ὁρατὰ xal τὰ ἁόρατα. Καὶ ταυτα 
πάντα ἓν αὐτῷ φῆσιν ἐχτίσθαι, xal δι᾽ αὐτοῦ, xai eic 
αὐτόν. Πῶς οὖν lj ἁποστατιχὴ λύσσα τῶν μὲν ὁρᾳᾷ- 
τῶν ἄλλον πλάττει ποιητην, ἄλλον δὲ τῶν &opázov; 

Φησὶν ὁ θεῖος Παῦλος, ὅτι Τὰ ἁόρατα αὐτοῦ, τουτ- 
έστι τοῦ ἀγαθοῦ θεοῦ, ἀπὸ κτίσεως xoc nov toic 
ποιήµασι γοούμεγνα καθορᾶται, fof java, λέγων τὸν 
παρόντα xócpov, καὶ ὅσα ὑπὸ τὴν αἴσθησιν. Ταντα 
Υὰρ εἱ μὴ τοῦ ἀγαθοῦ σαν, ἀλλὰ τοῦ πονηροῦ , oux 
ἂν iv τοῖς τοῦ πονηροῦ ποιηµασι τὰ ἁόρατα τοῦ 
ἀγαθοῦ χαθεωρῶντο, f, τε ἀῑδιος αὐτοῦ δύναμµις καὶ 
θεότης. 

E/neg , ὡς ἡ βλάσφημος καὶ δυσσεθὴς θρασύνεται 


audet dicere, sunt, mali, quomodo dicuntur esse B 445556, τὰ ἐπίχεια τοῦ πονηροῦ, πῶς λέγονται τοῦ 


coumunis Domini ac Servaloris nostri? In propria 
enim, inquit, venil, et sui eum non receperunt *. 
Quod si desertores dixerint, per propria sermones 
propheticos intelligi, ad eosque Christum venire, et 
ab illis non recipi, animadvertite siugularem ipsoruin 
stullitiaan et impudentiam, — Primum | quomodo 
seriones* propheticos dicuut esse Christi proprios, 
cum prophetas ipsos dicant esse mali figmenta, et 
ab ipso inspirationem accepisse? Deinde quomodo in 
sermones propheticos venit Christus? Ad alienos 
enim, ut ipsi sentiunt, venisset, cum alienos esse 
dicant sermones propheticos, et ab alieno inspira- 
tos, non autem a bono Deo. Przterea quibus pote- 
statem dedit Deus, ut filii Dei fierint? Propheticisne 
sermonibus? Q»x παρ sunt iste? Sermones enim 
si ex Deo sunt, ab illo habent, uL siut ipsius pro- 
prii ; sin ex malo, quomodo fleri possunt fllii Dei? 
Przterea quis sermo propheticus ex sanguinibus, et 
ex voluntate viri, et ex voluntate carnis natus est? 
Subjicit enim : Qui non ez sanguinibus, nec ez 
voluntate viri, nec ez voluntate carnis, sed ex Deo 
naii sunt *. Quinam igitur ex sanguinibus nati ser- 
mones, et qui non? Restat ergo, ut per propria 
mundus intelligatur; quemadmodum et alibi disci- 
pulos alloquitur : Ecce, inquit, venit hora, ut dis- 
pergamini, unusquisque ad propria *. Quinam hic 
appellat propria? Propheticosue sermones? an 
possessiones et domos singulorum ? Quemadmodum 
igitur hic non, ut demeutes isti nugantur, sermones ϱ 
propheticos appellat, sed prepriam cujusque posses- 
sionem et domum, sic etiam quando dixit : 1n pro- 
pria venit, et sui eum non receperunt, per prcpria 
mundum sensibilem intellexit, qui propria est ipsius 
possessio atque opus. Similiter et qui in ipso sunt, 
quorum alii quidem doctrinam ejus susceperunt, 
alii non. Et alibi : Non habet, inquit, honorem 
prophela in. propria patria *. Quod autem per. pro- 
pria muudum significet, ex his verbis plane licet 
intelligere. Erat enim, inquit, lux vera, que. illu- 
minat omnem hominem venientem in hunc mundum *, 
hunc, iuquam, seusibus expositum. Quando. autciu 


* (o'oss. t, 16. 


3 Rom. i, 20. 
| ! Joan. 1, 9. 


Σ΄ Juan. 1. 10. 


* Joan. 1, 15. 


xotvo9 ἡμῶν Δεσπότου xal Σωτηρος»; Elc τὰ ἴδια 
γὰρ ᾖ.10ε, φησὶ, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὗ xapgé.a€cr. 
Ei δὲ λέγοιεν οἱ ἁποστάται ἴδια μὲν εἶναι τοὺς προ- 
φητιχοὺς λόγους, ἑλθεῖν δὲ εἰς αὐτοὺς τὸν Χριστὸν, 
ἐχείνους δὲ τοῦτον μήτε παραδέξασθαι ' ὁρᾶτε τὴν 
ὑπερθάλλουσαν αὐτῶν ἄνοιαν xal ἀναισχυντίαν; 
Πρῶτον μὲν πῶς λέγουσι τοὺς προφητιχοὺς λόγους 
ἴδια εἴναι τοῦ Χριστοῦ, αὐτοὺς τοὺς προφήίτας AE- 
Ίουτες πλάσματα εἶναι τοῦ πονηροῦ, κα[τοι ἑτί- 
πνοιαν παρ) αὐτοῦ δἐξασθαι;, Δεύτερον δὲ πῶς εἰς 
τοὺς προφητικοὺς λόγους ᾖλθεν ὁ Χριστός; Πρῶτον 
μὲν γὰρ εἰς ἀλλοτρίους Ἠλθε, χατὰ τὸν ἐχείνων 
λόγον: ἀλλότριοι γὰρ οἱ προφητικοὶ λόγοι, ὡς ἐξ 
ἀλλοτρίου ἐμπνεόμενοι, xal οὖκ ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ 
Θεοῦ. ἔπειτα δὲ τίσιν ἔδωχεν ὁ Χριστὸς ἑξουσίαν 
τέχνα θεοῦ γενέσθαι; &pa τοῖς προφητιχοῖς λόγοις; 
Καὶ πῶς οὗ μακρὸς λῆρος τοῦτο; Οἱ λόγοι γὰρ εἰ 
μὲν ἐχ τοῦ Θεοῦ εἶἰσιν, αὑτόθεν ἔχωνσι τὸ εἶναι 
οἰχεῖοι θεοῦ * εἰ δὲ ἐκ τοῦ πονηροῦ, πῶς ἂν τεχνω- 
θεῖεν Θεῷ; "Ett δὲ molo; λόγος προφητικὸς ἐξ 
αἱμάτων xal ἐκ θελήµατος ἀνδρὺς, xai Ex θελῖ- 
µατος σαρχὸς ἐγεννήθη; Ἐπάχει γὰρ, OT. obx ἐξ 
αἱμάτων, οὐδὲ ἐκ θε.Ίήματος capxóc, dAA ἐκ 
θεοῦ ἐγεγγήθησαν. T(veq οὖν οἱ ἐξ αἱμάτων vevevn- 
µένοι λόγοι, καὶ τἶίνες οἱ μὴ; Λοιπὸν οὖν ἴδια 
χαλεῖ τὸν κόσμον , ὥς που xai ἀλλαχδῦ φησι πρὺς 
τοὺς μαθητὰς, ἸΙδοὺ ἔρχεται ὥρα, καὶ νῦν ἑλή- 
AvOsv , ἵνα σκορπισθήτε ἄκαστος εἰς τὰ ἴδια. 
Ποῖα οὖν ἴδια λέγει ἐνταῦθα; Apa τοὺς προφττι- 
χοὺς λόγους λέγει, Ἡ δηλονότι τὴν xatotx(av xai τὸ 
κτῆμα ἑκάστου; ὍὭσπερ οὖν ἐνταῦθα ἴδια οὐχὶ 
χατὰ τὸν µεμηνότα λῆρον τοὺς προφητιχοὺς λόγους 
λέγει, ἆλλὰλ τὸ ἑχάστου κτῆμα xat τὴν ἰδίαν oixiave 
οὕτω xal ἐπειδὰν λέγῃ, Kal εἰς τὰ ἴδια ᾖ.θε, xal 
οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὗ παρέ.]αθον, ἴδια μὲν τὸ» αἱσθητὸν 
χόσ.ον λέγε: χτῆμα γὰρ αντοῦ xai ποίημα οὗτος" 
ὡσαύτως δὲ οἱ £v αὐτῷ, ὧν ol μὲν παρέλαδον αὐτοῦ 
την μυσταγωχίαν, οἱ δὲ o0. Καὶ ἀλλαχοῦ «τἀλιν 
ᾳπσὶν, ὅτι Προφήτης ἐν τῇ ἰδίᾳ πατρίδι tipi 
οὐκ ἔχει. "ὐτι 05 ἴδια τὸν χόσμον croi, χα" ἐχ 
τούτων ἐστι σαφῶς συνορᾷν. "Hr γὰρ, φηαὶ, τὸ 


* Joan. xvi. 59. * Matth. χι, 57. 


1209 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XXIV. 


1210 


φῶς τὸ dAuOwór, ὃ φωτίζει πάντα ἂνθρωπον ἑρ- A illuminavit? Quando natus est in illo. Quando enim 


χόµεγον εἰς τὸν κόσμον. Ποῖον χόσµον; Δηλονότι 
τὸν αἰσθητόν. Καὶ πότε ἐφώτισεν; Ὅτε παραχέγονεν 
ἐν αὑτῷ. Πότε δὲ παραγέγονε, τὸ Εὐαγγέλιον Boi. 
'Ev τῷ xócpuo γὸρ ᾗν, φησί. Πάντως γὰρ ἐν τῷ 
a σθητῷ χόσμῳ Qv, τὸν ἑρχόμενον εἰς τὺν αἱσθητὸν 
Χόσμον ἐφώτιζενε Εἶτα τίνος fjv ὁ xóopog ποίηµα, 
kv ᾧ τε αὐτὺς fv, xai τὸν ἑρχόμενον εἰς αὐτὸν 
ἑφώτιζεν, οὐκ ἄλλοθεν ἔστι μαθεῖν ἀλλ f) ἐξ αὐτῶν 
τῶν εὐαγγελικῶν ῥημάτων. Καὶ ὁ χόσµος yàp, 
φησὶ, δι αὐτοῦ éréveco, xal d κόσμος αὐτὸν οὐκ 
ἴδιοι αὐτὸν οὗ zapéAa6or. 


natus sit, Evangelium clamat: In mundo, inquiens, 
erat. Omnino enim in hoc mundo sensibili exsistens 
venientem in mundum sensibilem illuminabat. Porro 
cujus ipse mundus sit opus, in quoet ille erat, et ve- 
nientem in eum illuminabat, non aliunde, sed. ex 
ipsis Evangelii verbis percipitur: Et mundus, inquit, 
per ipsum factus est, et mundus eum non cognovit *- 
Quod idem valet atque illa verba : In propría venit, 
61 sui eum non receperunt. 

Érro , 8 (cov. ἐστὶ τῷ, Elc τὰ ἴδια ᾖλθε, xal οἱ 


Ei τὰ ἐπίγειά ἐστι τοῦ ποντροῦ, πῶς ἠνέσχετο B — Si res terrenz sunt mali, ους fructibus, quos 


διὰ τῶν χαρπῶν, ἃ ἔφυσεν ἡ γῆ, τὸ molnpa] τοῦ 
ποντροῦ τοῦτο μὲν xal ἐκ πέντε ἅρτων, τοῦτο δὲ 
ἐξ ἑπτὰ πολλὰς µυριάδας χορτάσαι ; Πόσῳ γὰρ ἂν 
ἄμεινον χαὶ θεοπρεπέστερον μὴ ἐξ ἁλλοτρίω»ν xap- 
TOv, ἁλλ᾽ ἐξ οἰχείων δηµιουργηµάτων τρέφειν τοὺς 
µυσταγωγουµένους αὐτῷ ; Μᾶλλον δὲ πῶς ὅλον τρο- 
qv, ἢ ποτὸν αὐτὸς προσηνέγχατο, ἃ καρπὸς ἂν 
τῶν ἕἔργων τοῦ πονηροῦ ; Πῶς δ᾽ ἂν Ex τοῦ ἀγαθοῦ 
Πατρὸς αἰτεῖσθαι τὸν ἄρτον τὸν ἐπιούσιον ἡμῖν 
ἑνετείλατο ; xal πῶ, πἀλ.ν ὀφθαλμοὺς δημιουργῶν 
τῷ τυφλῷ οὑκ ἐξ ἄλλης ὕλης, ἀλλ &x γῆς xal 
ὕδατος, ἅπερ ἣν τοῦ πονηροῦ, τὴν ὄψιν Exatvomole:, 
μονονουχὶ συμμεριζόμενυς τῷ ἐχθρῷ, xal τῷ μὲν 
ἀφεὶς τὸ πλέον ποιεῖν, αὐτὸς δὲ τὸ µέρος ἀναπληρὼν 


ἐξ ἁλλοτρίας ὕλης, ὥσπερ ἀπορῶν ἰδίας; Καίΐτοι . 


εἰ µή τι ἄλλο, ἁλλ᾽ αὐτό γε τοῦτο τοὺς ἁθλίους 


terra, quze mali opus est, tulit, multa hominum 
millia satiavit; semel quidem panibus quinque, 
iterum autem septem ? Quanto enim melius, et Deo 
dignius erat, non alienis fructibus, sed propriis» 
eos quos instituebat, saturare? lmo vero cur in 
cibum et potum adhibuit ea qui fructus erant 
operum mali? Aut cur precepit nobis, ut a bono 
Pate panem quotidianum  peteremus? Przterea 
cur czci oculos curans, non ex alía materia, sed ex 
terra et aqua, quae mali sunt, novam videndi vii 
tribuit? tanquam cum inimico ita rem partiretur, 
ut majorem ei partem relinqueret, ipse alteram 
expleret ex aliena materia, tauquam propría indi- 
geret? Quanquam οἱ nihil aliud iufelices istos hzere- 
ticos moveret, hac sola hujusce rei admirandie 
consideratione deberent resipiscere, quod qui vere 


ἔδει δυσωπηθῆναι, καὶ κατανοῆσαι, ὅτι ὄντως Ó C gnxit oculum ος luto, ille ipse est, qui ab initio ho- 


πλάσας τὸν ὁὀφθαλμὸν ix πηλοῦ. Ofaq yàp ὕλης 
ket τὸ µέρος, τῆς αὐτῆς xal τὸ ὅλον, xat ὃν ἔσχε 
«ὺ ὅλον δημιουργὸν, τὸν αὐτὸν χαὶ τὸ µέρος. 


'O Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἐπὶ τὸ πάθος 
παραγινόµενος Κύριον ἑαυτὸν τῆς ὄνου xal τοῦ 
φπώλου ἀπέφηνε πρὸς τοὺς µαθητάς. Καὶ γὰρ δη- 
µιουργήµατα, καὶ τῆς ἑαυτοῦ χνριότητος xal ὃς- 
σποτείας ὥσπερ ὁ χόαµος, xal τὰ ἐν αὐτῷ, οὕτω 
xal ταῦτα. Διό φησιν, Εάν τις ὑμῖν εἴπῃ τι, 
ἐρεῖτε ὅτι 'Ο Κύριος αὐτῶν χρείαν ἔχει. Ἡ δὲ 
ἀποστασία οὐχ ἀνέχεται τοῦτο, ἀλλὰ τῆς αὐτοῦ ἑἐξ- 
ουσίας ἁρπάζουσα ὑπὸ τὴν δηµιουργίαν τάττει τοῦ 
πονηροῦ. 

Ὅπερ ol ἀσεθεῖς εἰς παράστασιν τοῦ οἰκχείου . 
προθάλλονται δυσσεθήµατος, ὕὄτιπερ ἄρχει τῶν 
ἐπιγείων ὁ πονηρὸς, πλανηθέντες ἀπὸ τοῦ εἰπεῖν 
αὐτὸν ὅτε τῷ Χριστῷ τὰς ἑἐπιγείους πάσας β1- 
σιλείας ὑπέδειξεν, ὅτι Tavra πάντα σοι δώσω, 
ἐὰν πεσὼν προσκυγήσῃς µοε, τοῦτο αὐτοῖς εἰς 
τὸ μηδενὲς αὐτῶν ἄρχειν τὸν πονηρὺν ἀντέστραπταῃ. 
ἩΨεύστης γὰρ ὧν, xai ψεύδους ἀρχηγὸς, xai οὐ- 
ξέποτε ἐν τῇ ἀληθείᾳ ἑστηκὼς, ὡς ὁ Κύριος ἡμῶν 
ἑδίόαξεν, αὐτὸς ἑαυτὸν ἀνεῖπεν ἄρχοντα τῶν ἔπι- 
qeíov. 

* Joan. 1, 10. 


? Matth. xxi, 9, *. Mattb, iv, 9. 


minem ex luto formavit. Cujus enim materia pars 
est, illius totum est. Et quem totum habuit opificem, 
illum habuit et pars, 

Dominus noster Jesus Christus, cum ad mortem 
sppropinquarel, se asini et pulli Dominum esse 
discipulis declaravit, Etenim opera illius sunt 
dominationis et potentie, ut mundus, et que in 
mundo suut, sic etiam hzc. Quamobrem ait : Si 
quis vobis aliquid dixerit, respoudete, Dominus 
horum opus habet *. AL. bzresis istorum hoc pati 
non potest, sed hac ipsius adimens potestati, ea 
mali sttribuit opificio. 


Quod impii isti ad suam confirmandam afferunt 
impietatem, qua malum rerum terrestrium princi- 
pem esse contendunt, ea. re decepti, quod ipse Chri- . 
sto demons$iratis omnibus mundi regnis dixerit : {ας 
omnia tibi dabo, si prostratus. adoraveris me ὃν illud 
ipsum deberet illis indicare, malum nullius ipsoru:n 
esse dominum. Cum enim mendax sit, et mendacii 
priucéps, cumque nunquam steteriL in veritate, ul 
Dominus noster docuit *, ipse se rerum terrestrium 
negavit esse principem. 


- 


. 4 


* Joan. vni, 44. 


. EE 
. . 


cw 1914 
LEES 


videlicet. 


! Si,ut amentes isti sentiunt, bonus animam facit, 
corpus autem malus, quomodo patitur bonus cum 
,wali.opere opus. suum conjungi, aut quomodo 
susjjnet malus banc conjunctionem? Coujunctio 
eui aut corpus bopum efficiet, cum zquum non 
sit, ut bonus mali opus bonum reddat, aut animam 
malain, quod mayis etiam absurdum est, ut boni 


ον Opus ab opere mali depravetur. (jus porro societas 


: Aci cum tenebris, aut qua conjunctio Deo cum 
Belial esse queat !? - 
2S malus potest nobis insidias moliri, nos autem 
possumus eas et anima et corpore declinare, corpus, 
quod et insidias ejus cavere, et superare etiam 
atque dejicere omnem illius impetum potest, illius 
epus non est,.nec ipse malus, si corpus ab eo fa- 
ctum esset, adversus ipsum consurgeret. Anime 
gitur et corporis opificium ad contraria principia 
feferri non possunt. 


Si corpus a. malo confectum est, quomodo maxi- 
ma per illud bona peragimus, temperatique, et con- 
tinentes, et vigilantes, et ad pericula subeunda 
martyriique labores perferendos fortes sumus? Quz 
quidem omnia cum corporis potius quam anima 
sint, ad Procreatoris gloriam referuntur. Quomodo 
igitur opus mali facit ea quz bona sunt, seque ani- 
mie socium prabet ad ea perficienda, qus nisi 
ipsum adesset, perficere non judicatur ? 

Si corpus figmentum est mali, quomodo qui ma. 
jum przclare oppugnat, Paulus ipsum appellat san- 
cium? 7Innupta, inquit, querit que sunt Domini, ut 
&it sancta et corporeet spiritu *. Quod si sanctum 
est corpus, quomodo malum, aut a malo confectum 
op.fice? Actiones enim male figmentum boni Dei 
depravantes, subjiciunt illud malo, ut sit proprium 
ipsius. Αι si in opiflcis sui legibus permanserit, vim 
habet potius, ut malun persequatur et superet,quam 
ut in ejus redigatur servitutem. 


Si corpus a malo conflatum esl, cur propter Laza« 
ri corpus, quod interierat, luxit Christus? cur mali 
opus dissolutum constringere, et excitare, atque in 
vitam revocare voluit? idque Patre proprio invoca- 
to, ut mali figmeutum bene corruptum ipse revo- 
caret in vitam? Quomodo et alios mortuos suscita- 
vit, et c:etera divina signa peregit, quibus hominum 
corpora curavit zgrotantium? Quid? Leprusi , para- 
lytici, claudi, surdi, cci, etinnumerabilia zgritudi- 
num morborunique genera, quibus corpora liberavit, 
nonne convincunt istorum impudentiam, qui homi- 
num corpora a malo facta esse dicunt? Quomodo 
enim inimici figmentum corruptum bonus Deus 
iustaurasset, nec solum curasset accedentes ad se, 
sed ipse ad eos accessisset? Circuibat enim Jesus 

ΣΗ Cor. vi, 14, 15. 


* [ Cor. 1, 14. 


EUTHYMII ZIGYVBENI . 


Unum esse. corporis animeque effeclorem, hominis Α 


1211 


Ὅτι elc δημιουργὸς τοῦ σώματος καὶ της 

vVuxnc, ἤτοι τοῦ ἀνθρώπου. 

El ὁ ἁγαθὸς μὲν τὴν φυχὴν δημιουργεῖ κατὶ 
τοὺς ἀνρήτους, 6 δὲ πονηρὸς τὸ σῶμα, πῶς Πνέσχευν 
ὁ ἀγαθὸς ἑνωθηῆναι τὸ πλάσμα αὑτοῦ τῷ πλάσματι 
τοῦ πονηροῦ; [log δὲ xai ὑπέμεινε τὴν ἕνωσιν ὁ 
πονηρός; Ἡ γὰρ ἕνωσις f| ἀγαθοποιέσει τὸ copa, 
οὗ xph δὲ τὸ ἀγαθὸν τοῦ χαχοῦ τὸ ἔργον ἁἆγαθὸν 
ποιεῖν, 7] χαχοποιήσει τὴν Φυχἠν, ὅπερ ἀτοπώτερν, 
βλάπτεσθαι «5 ἀγαθὸν δημιούργημα παρὰ τοῦ πονι. 
ροῦ πλάσματος. "Αλλως τε δὲ τίς χοινωνία quil πρὶς 
σχότος ; vlc δὲ συμφώνησις θεῷ πρὸς Βελίαρ; 

'U μὲν πονηρὸς δύναται ἡμᾶς ἐνοχλεῖν , ἡμεῖς à 
δυνάμεθα διαχρούεσθαι τὴν ὄχλησιν αὐτοῦ διά τι 
Ψυχῆς xal σώματος. El δὲ τὸ σῶμα ἡμῶν ἰσχύει 
διώσασθαι τὴν προσθολὴν αὐτοῦ, xaY οὗ «50 
µόνον, ἀλλὰ xal περιχενέσθαι, xal χαταθαλεῖν 
αὐτοῦ πᾶσαν pryaviv* πῶς ἐστιν ἐχεῖνος πλάστης 
αὑτοῦ; πῶς Ó' ἂν Ó πονηρὺς χατὰ τοῦ οἰχείου 
πλάσματος πονηρεύοιτο; ᾿Αδύνατον οὖν εἰς ἀντιχει- 
µένας ἀναφέρεσθαι τὴν δηµιουργίαν τῆς Φυχῖς xal 
τοῦ σώματος. m 

Ei τὸ σῶμά ἐστι τοῦ πονηροῦ xt[spa, πῶς δὺ 
αὐτοῦ τὰ μέγιστα τῶν χατορθωµμάτων πράττοµεν, 
σωφροσύνην, ἐγχράτειαν, ἀγρυπνίαν , στάαιν, πρὸς 
τὰ δεινὰ χαρτερίαν, μαρτυρίου πόνους, ἃ nivea 
σώματος μᾶλλον ὄντα f) φυχῆς, εἲς δόξαν ἀναφέρε- 
ται τοῦ δημιουργοῦ; Πῶς οὖν τὸ ποίημα τοῦ ποντροῦ 
πράττει τὰ ἀγαθὰ, xai συνεργεῖ τῇ φυχῆ χατρ- 
θῶσαι, ἃ, ph παρόντος, οὔμενουν οὗ αχρίνεται 
χατορθώµατα; 

Ei τὸ σῶμα πλάσμα τοῦ πονηροῦ , πῶς ὁ τοῦ 
πονηροὺ λαμπρῶς χατασιρατηγῶν Ἡτῦλος ἅγιον 
αὐτὸ καλεῖς "H ἄγαμος yàp, φησὶ, µεριμνᾷ τὰ tov 
Κυρίου, Ira jj ἁγία καὶ σώμαει καὶ ανεύμαιι. 
Ei δὲ ἅγιον τὸ σῶμα, πῶς πονηρὸν, χαὶ πόθεν ἔργον 
δημιουργίας πονηρᾶς;, Πράξεις μὲν Υὰρ ποντραὶ 
κιθδηλεύουσαι, τὸ πλάσμα τοῦ ἀγαθοῦ θεοῦ ὑποτᾶσ- 
σουσιν αὑτὸ, xal οἰχειοῦσι τῷ πονηρῷ » iv δὲ τοῖς 
γόµοις τοῦ πλάστου διατηρούμενον ἰσχὺν ἴχει 
μᾶλλον διῶχον τὸν πονηρὸν, ἁλλ᾽ οὖκ αὐτὸς ἐχεῖνο 
δουλαγωγεῖ. 

El τὸ σῶμά ἐστιν ἐχ τοῦ πονηροῦ, πῶς ἐπὶ τοῦ 
Λα» άρου διαφθειροµένου τοῦ σώματος ἔχλαυσεν ὁ 
Χριστός; καὶ πῶς ἠθέλησε διαλυόµενον τὸ ἔργον 
τοῦ πονηροῦ συσφἰγξαι, xal ζωοποιῆσαι, xol ἀνα- 
στῆσαι, xal τότε τὸν ἴδιον ἐπικαλούμενος Πατέρα, 
ἵνα τὸ πλάσμα τοῦ πονηροῦ καλῶς διαφθειρόµενον 
αὐτὸς ἀναξωώσῃ”, Πῶς δὲ χαὶ ἄλλους τεθνεῶτες 
ἀνέστησε; loq δὲ xal τὰς ἄλλας θεοσηµείας, ὅσαις 
τὰ τῶν ἀνθρώπων εὐηργέτηχε σώματα, διεπράξατ»; 
Οἱ δὲ λεπροὶ, οἱ παράλυτοι, ol χωλοὶ, xa χωφο), 
καὶ τυρλοὶ, xai τὰ µυρία τῶν παθῶν xai τῶν 
νοσημάτων, ὧν ἁπάντων καθαρὸν τὸ σῶμα ἀπέλυιν, 
"οὐχ ἱκανὰ χαταισχῦναι τοὺς λέγοντας τὰ τῶν à» 
θρώπων σώματα πλάσματα εἶναι τοῦ Tovr pov ; Πῶς 


γὰρ τὸ πλάσμα τοῦ ἐχθροῦ ὁ ἀγαθὸς Θεὸς διαφθει- 


1:913 — — PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XXIV. | gm JL 
p^uvov ἀνεχαίνιζε. οὗ προφιόντας µόνον, ἀλλὰ xol A civitates omnes et vicos, docens in synagogis | 


αὖτ᾽ς ἑχείνοις φοιτῶν xal παραχενόµενος; Περιῆγε 
Υὰρ ὁ Ἰησοῦς τὰς πόλεις πάσας- χαὶ τὰς χώµας, 
xai Ctáoxov ty ταῖς συναγωγαῖς αὐτῶν , καὶ θερα- 
πεύων πᾶσαν νόσον xal πᾶσαν µαλαχίαν. Οὐκ 
ἐθεράπενε μὲν τούτους, ὀσίγα δὲ τὴν θεραπεία», 
ἁλλὰ Ἠπολλάχις xat Άπροσέτασες διαγγέλλεσθαι. 
Πορευθέντες γὰρ, φΦησὶν, ἁπαγγεἰἼατε "Iodvyrn* 
TvgAol ára6Aézxovo:, χωοὶ περιπατοῦσι, «Ἱεπροὶ 
χ«ιθαρίζονται, χωφοὶ ἀχούουσι, καὶ νεκροὶ ἑγεί- 
portat. Καὶ τοῖς μαθηταῖς δὲ σημεῖον τῆς αὐτοῦ 
δυνάμεως, καὶ ἰσχύος χαὶ χάριτος τὸ ἐπὶ ἀἁῤῥώ- 
στους χεῖρας ἐπ'ιθεῖναι, καὶ ἰᾶσθαι δίδωσιν. Οὕτως 
ὡς olxclou πλάσματος ἐποιεῖτο τὴν πρόνοιαν, ὁ 


ποιεῖν διδοὺς ἑἐξουσίαν. 


π 


ipsorum, et curans omnes inflrmitates, et oninem 
languorem. Neque vero hos curabat, curationem 
autem silebat, sed «προ jubebat, ut eénuntiarent : 
Euntes, inquit, renuntiate Joammi : Ceci vident, claudi 


ambulant , leprosi mundantty,, surdi audiunt, el mortui — 


revocantur in vitam *. Quin etiam discipulis virtutis, 
et potentie, gratieque sux "signum flud . dedit, ut 
super zgros manus imponerent et curarentür, Cu- 


ram igitnr gerebat figimepti sui Christus Deus noster, : 


quippe qui venerat ut animam et corpus servaret. 


Neque ipse solum nobis benefaciehat, sed eamdem , 


discipulis quoque benefaciendi dabat facultateri: - 


ὁ xal τὴν φυχ]ν καὶ «5 σῶμα παραχεγονὼς σπῶσαι Ἆρι- m 
τὸς ὁ θεὸς ἡμῶν. Καὶ ob piypig αὐτοῦ τὸν εὐεργεσίαν περιγράφων, ἁλ)ὰ καὶ τοῖς μαθηταῖς τὰ (5a. 


El τὸ σῶμα ἣν τοῦ πονηροῦ., πως ὁ Παῦλος ἑλυ- B Si corpus est «ali, cur. egrotaute. discipulo Paus 


πεῖτο, νοσοῦντος τοῦ μαθητοῦ, xal αὖθις ὑγιάναντος 
ἔλεγεν, ὅτι Ἡ .1έησεν αὐτέν à θεὸς, οὐκ ἐχεῖνον 
δὲ µόνον, ἆ..1ὰ καὶ ἐμὲ, ἵνα μὴ Az n ἐπὶ Az 
σχῶ; ἹΤί γὰρ ἔδει λυπεῖσθαι τὸν Παῦλον ὁρῶντα 
λυόμενον τὸ πλάσμα τοῦ πονηροῦ; Πῶς δὲ ἑπέστελλε 
Τιμοθέφῳ γράφων, Otro. óAlyo χρῶ διὰ τὸν στό- 
paxcv σου καὶ τὰς πυχγάἀς σου ἀσθενείας; Ἔδει 
ὰρ τοὐναντίον γράφειν, Μηδ' ὅλως χκἐχρησο οἵνῳ, 
ἵνα θἄττον ῥαγῇ τὸ πλάσμα τοῦ πονηροῦ, καὶ-ἔλευ- 
θερωθῇς τοῦ βάρους αὐτοῦ. 

El τὸ σῶμά ἐστι τοῦ πονηροῦ, πῶς ἐμεγαλύνετο 
Χριστὸς Ev τῷ τοῦ Παύλου σώματι; Πῶς δὲ πάλιν 
αὐτὸς ὁ Παῦλος, εἴπερ οὖκ ἣν τὸ σῶμα πλάσμα τοῦ 
ἀγαθοῦ Θεοῦ, ἐπεύχεται διατηρηθΏναι σῶον τὸ 


σῶμα xal τότε ἓν τῇ παρουσἰᾳ τοῦ Κυρίου, λέγων * C 


"OAóxAnpor ὑμῶν τὸ copa, xal ἡ γυχἠ, καὶ τὸ 
πνεύμα ἀἁμέμπτως ἐν τῇ παρουσἰᾳ τοῦ Κυρίου 
ἡμῶν Ἰ]ησοῦ Χριστοῦ διατηρηθείη; 

El ἄλλτς μὲν ἣν ἀρχῆς ἔργον ἡ ψυχη, ἑτέρας δὲ 
τὸ cü ua, πῶς ὁ ἀληθῆς ἡμῶν πλάστης xai Θεὸς 
ἀπερισπάστους εἶναι βουλόμενος τοὺς αὐτοῦ λατρευ- 
τὰς παραινεῖ περὶ ἑκατέρου λέγων, Mf) μεριμνᾶτε 
τῇ γυχῇ ὑμῶν τί φάγητε, f) εἰ πίητε, μηδὲ τῷ 
σώματι ὑμῶν τί ἑνδύσησθε; Εἶτα Καὶ πλέον 
ἡμᾶς τῷ παραδείγματι πρὸς τὴν νονθεσίαν ἕλκων, 
᾿Εμδ.1έγατε, φησὶν, εἰς τὰ πετειγὰ τοῦ οὐρανοὔῦ, 
ὅτι οὗ σπεἰρουσι’ , οὐδὲ θερἰζουσι, καὶ πόθεν 
αὐτοῖς ἡ ζωή; Ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος τρέγσι 


lus angebatur, eoque couvalescente dicebat: Deus . 


misertus est (ui, nec. tui solium, verum. etiam mei, 
ne lristiiiam super tristitiam habeam * ? .Quid enim 
angi Paulum oportebat, cum opus mali dissolvi 
perspiceret ? Cur item  przcepit discipulo : Modico, 
inquiens, vino uterepropter stomachum iuum, et fre- 
quentes infirinitates Ἰ) Contra potius scribendum fuit, 
ne prorsus uteretur vino, quo citius mali figmentum 
evertcretur, et discipulus ab ejus onere liberaretur. 


Si corpus est mali, quomodo Christus in Pauli 
corpore inaguiflcabatur? Quomodo rursum ipse 
Paulus, si corpus non est figmentum boni Dei, optat 
ut integrum. corpus conservetur, idque in adventu 
Domini ? Integer, inquit, spiritus vester, et anima, 
el corpus sine querela in adventu Domini nostri Jesu 
Christi conservetur *. 


Si ab alio principio anima, ab alio corpus proficis- 
eitur, cur verus noster procreator et Deus volens 
adoratores suos esse sine sollicitudine, de utroque 
admoneteos : Nolite, inquiens, solliciti esse, nec 
anime vestre, quid edatis, ou! quid bibatis, nec 
corpori vestro, quid induamini *? Deinde admoni- 
tionem suam exemplo confirmans :; Respicite, inquit, 
volatilia celi, quia non serunt, neque metunt, et unde 
illis suppetit victus ? Pater vester coelestis pascit illa *. 
Si veritatis fons Patrem nostrum caelestem — cceli 


αὐτά. El οὖν Πατέρα ἡμῶν οὐράνιον τὸν τρέφοντα [) volucres pascere et novit et dicit, additque et fenuin 


τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ καὶ olós xal λέγει τῆς 
ἀληθείας f| πηγη, λέγει δὲ καὶ τὸν χόρτον τοῦ 
ἀγροῦ τὸν εἰς τὸν χλίδανον βαλλόμενον ὑπὸ τοῦ 
αὐτοῦ θεοῦ χάλλος ἀμφιέννυσθαι, οἷον οὐδὲ Σολομὼν 
kv ὅλῃ αὐτοῦ περιεθάλλετο τῇ δόξῃ * πῶς τὰ ἀπύλωτ 
τῆς ἀσεθείας στόµατα ἄλλον μὲν τοῦ χόρτου, xai 
τῶν πετεινῶν, καὶ τοῦ σώματος, xal τῶν αἱσθητῶν 
ἁπάντων χειροτονοῦσι δημιουργὸν, ἑτέρῳ δὲ τὴν 
{μίτομον χαρίζονται ἀρχήν; "Ότι δὲ 6 αὐτός ἐστιν 
ὁ xal ταῦτα τὰ πρόσκαιρα διδοὺς καὶ τὴν βασι]είαν 
τῶν οὐρανῶν, λεπτομερέστερον βεθαιῶν τὸ δόγμα 


! Matth. x1, 4... * Philipp. i, 27. 
* ibid. 2ó,  * ibid. 32, 93. 


Tim. v, 25. 


agri, quod in clibanum coujicitur, ab ipso Deo tale 
pulchritudinis vestimentum accipere, quale ne So- 
lowon quidem induebat in omni gloria sua, quomo- 
do effrenata impietatis ora alium foeni, et volucrum, 
ei corporis et reliquarum rerum qua sensibus 
percipiuntur esse procreatorem affirmant 7 Quod 
autein idem sit, qui et temporaria bec, el regnum 
celorum tribuit, aceuratius indicat : Scit, inquiens, 
Pater vester celestis, vos his omnibus indigere. Qua- 
rite autem primum regnum Dei. et justitiam: ejus, et 
hec omnía adjicientur vobis ". 


* | Thess. ti, 15. " Maul. vi, 25. * ibid. 26. 


E 


1 


42:5 


EUTHYMII ZIGADENL 2. 


ςησὶν, Οἶδεν ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιως, ὅτι χΓήζετε τούτων ἁπάντων. Ζητεῖτε δὲ πρῶτον τὴν 
βασι.1είαν τοῦ 850v, καὶ τὴν δικαιοσύνη» αὑτοῦ, καὶ ταῦτα πάντα προστεθήσεται ὑμιν. 
Adversus eos qui ad. dissolvendum matrimonium A Πρὸς τοὺς χεχηνότας περὶ τὴν διάλυσιν τῶν γά- 


eran! p'opensiores, sibique ad eam rem Mosis pa- 
trocinium assumebant, Servator egregie pugnaus 
pro legislatore : Moses, inquit, ob. duritiam cordis 
vesri permisit vobis dimiUere uxores ; ab initio au- 
tem non fuit sic, sed qui fecit illos, masculum et 
[cminam fecit eos *. Ostendit igitur Mosem  conten- 
tione ipsorum adductum ita scripsisse, legem 
autem suam cum prima illa procreationis lege con- 
gruere; conjugii enim disjunctionem ab indulgentia 
et Mosaica dispensatione provenisse. Verum ut cla- 
rius intelligas quis corpora ita formarit, ip:e dum 
menorat eum qui conjunxit, iudicat 3 quo formata 
sint : Quod ergo, inquiens, Deus conjunxit, homo non 
separet *. Quomodo igitur humanum corpus figinen- 
tuin est mali? 

* | Si duobus doininis servire non licet, ut ipse Do- 
minus ait ?, homo autem anima servit bono Deo, 
4 quo procreata fuit, corpore autem, malo, nemo 
hominum integre servit Deo, et mendax. videbitur 
ipsa veritas, cum ea verba pronuntiavit : Venite, 
benedicti Patris mei, percipite paratam vobis regni 
hareditatem *. Neque euim vox illa Servatoris ad 
liomines dimidiatos, sed ad integros, qui unius sunt 
Domini figmenta, ejusque solius servi, proferetur. 


pov, xai τὸν Μωσην εἰς cuvnyopiav τοῦ πάθους 
προθαλλοµένων ὁ Σωτὴρ λαμπρῶς ὑπερμαχῶν το 
νοµοβέτου φησὶν, ὅτι Πρὲς τὴν σκ.Ιηροκαρδίαν 
ὑμῶν Μωσής ἐπέτρεψεν ὑμῖν ázoAvgat τὰς γυ- 
yaixac: ἁπ᾿ ἀρχῆς δὲ, φησὶν, οὗ γέγονεν οὔξως, 
d.AA' d ποιήσας αὐτοὺς ἄρσεν καὶ 0nAv ἐποίησεν 
αὐτούς' ἑδήλωσεν οὖν, ὡς Ex περιστάσεως ὁ Μωσῖς 
ἔγραφεν οὕτω. Tip γὰρ vópup τῆς àv ἀρχῆς διατπλά- 
σεως, Φφησὶν, ὁ ἐμὸς συμφθέγγεται νόμος. Τὸ δὲ 
διαζύγιον συγχαταθἀσεὠς ἐστι xal λωσαϊχτς ci- 
χονοµίας. "Iva δὲ σαφέστερον µάθῃς, τίς ὁ 6:azài- 
σας οὕτω τὰ εώματα, αὑτὸς εἰσάγων τὸν ζεύξαντα 
συνεισάχει xal τὸν πλάστην. Φησὶ γὰρ, "O οὗν ὁ 
θεὸς ἔζευξεν, ἄγθρωπος μὴ χωριζέτω. Πῶς οὖν τὸ 
ἁ ,θρώπινον σῶμα πλάσμα τοῦ πονηροῦ» 

El δυσὶ χυρίοις οὐκ ἔστι δουλεύειν, χατὰ «hv Ác- 
σποτιχην ἀπόφασιν, ὁ δὲ ἄνθρωπος χατὰ Ἰτὴν quyiy 
μὲν δουλεύει τῷ πλάσαντι ταύτην ἀγαθῷ Θεῷ, χατὰ 
δὲ τὸ co pa τῷ πονηρῷ * οὐδεὶς τῶν ἀνθρώπων ὅλο- 
κλήρως δουλεύει θεῷ, xaX ψευδῆς αὐτοῖς f) ἀλίθεια 
φανῄσεται λέγουσα, Δεῦτε, οἱ εὖ-λογημένοι τοῦ 
Πατρός µου, κ.ηρογομήσατε τὴν ἡτοιμασμέγηγ 
ὑμιν βασιωείαν. Oo γὰρ ἔσται πρὸς ἡμιτόμους f 
εὐχταία αὕτη φωνὴ τοῦ Σωτῖῆρος, ἀλλά πρὸς ὁλο- 


Χλήρους ἀνθρώπους ἑνὸς ὄντας Κυρίου xal xatà ψυχἣν xai χατὰ σῶμα δημιουργήματα, χαὶ τούτου 


μόνου θεράποντας. 
Si opinione tantum Christus factus est homo, aut 


E: κατά φαντασίαν ἑνηνθρώπησεν ὁ Χριστὸ:, ἡ 


carnem e coelo sumpsit, ut isti nugantur, quomodo, C ἄνωθεν ἐπηγάγετο τὴν σάρχα χατὰ τοὺς Af rov; τῶν 


cum essel octo dierum, circumcisus ést ut antiqua 
jubebat lex? lloc enim et solum satis est ad coar- 
guendas ipsorum nugas. Quod enim fuit amputatum, 
erat caro carni nostre similis. Nam, ut magnus «ait 
Paulus, Quoniam postea pueri communicaverunt 
carni εἰ sauguini, εἰ ipse similiter eorum particeps 
[ctus est, et quia frater noster vocatus est, debuit 
per omnia fratribus esse similis *. Cum igitur aperte 
demonstratum sit. Christum vere carnem humanam 
ex castis el virgineis sanguinibus suscepisse, cum 
dicis, audacissime, Domini corpus esse mali prin- 
e pii opus, ut reliqua corpora, an impietatis super- 
biam evitabis? Si enim et hoc malo principio adju- 
dicare non erubescis, quomodo, 'dic, malum cum 
bono miscebitur, quomodo per corpus malum mundi 
salutem procurare Deus bonus potuerit, quomodo 
iu trono Patri assidebit? 


ἑναντίων, πῶς ὀκταῆμερος περιετμήθη xati τὸν 
παλαιὸν νόµον; Τοῦτο γὰρ xal µόνον ἱχανὸν ἑἐπι- 
στοµἰσαι τὰς φλυαρίας αὐτῶν. Τὸ γὰρ ἀποτμηθὲν 
càp ἣν συγγενὴς τῆς ἡμετέρας σαρχός. ensi δὲ 
χαὶ ὁ μέγας Παῦλος, ὅτι Ἐπεὶ τἀ παιδία χεκοινώ 
νηχεν αἵματος xal σαρχὸς, xat αὐτὸς παρακλη 
gio; µετέσχε τῶν αὐτῶν ^ xal, ὅτι Ἐτειδὴ ἆδελ 
φὸς ἡμῶν ἐκλήθη, ὤφειλε χατὰ πάντα τοῖς ἆδελ- 
qot; ὁμοιωθῆναι,. Περιφανῶς οὖν ἀποδειχθέντος, 
ὅτι χατὰ ἁλήθειαν ἐνηνθρώπησεν Ex τῶν ἁγνῶν xal 
παρθενικῶν αἱμάτων, πότερον, ὦ πάντολµε ob, τὸ 
Κυριαχὸν τοῦτο σῶμα τῆς φαύλης λέγεις ἔργον ἀρ- 
χῆς, ὡς xai τὰ λοιπὰ σώματα, ?] τὸν Όγχον εὔλαδῃ- 
θήση τοῦ δυσσεθήµατος; El γὰρ ἀποτολμήσει; τῷ 
πονηρῷ xal τοῦτο προσαναθεῖναι, πῶς, εἰπὲ, τὸ πο- 
νηρὺν συνἠφθη τῷ ἀγαθῷ;, xal πῶς ὑπέστη ὁ àya- 
θὸς Θεὸς διὰ τοῦ πονηροῦ σώματος τὴν τοῦ χόσµου 


σωτηρίαν χαταπράξασθαι; πῶς δὲ τῷ θρόνῳ συνεδριάζει τῷ Πατρικῷ ; 


De Dei Geuitrice. 

Jam quomodo et Dei Genitricem Jerusalem appe.- 
latis? quo Scripture diving, aut sanctorum testi- 
monio id didicistis? presertim cum aperte. dicat 
evangelista Matthaeus : Jesu Ghristi autem. genera- 
lio sic erat : Gum desponsata esset mater. ejus 
Muria Joseph, priusquam convenirent, inventa est 
in utero habens de Spiritu sancto *, οἱ quie sequun- 


Περὶ τῆς θεοτόχου. i 

Πῶς δὲ xai Θεοτόκον την ἄνω Ἱερουσαλὴμ óvo- 
µάζετε; Ποίαν Γραφὴν θείαν, τίνα τῶν ἁγίων τῆς 
&vola; ταύτης διδάσχαλον ἔχοντες ; xal ταῦτα δια. 
ῥήδην τοῦ εὐαγγελιατοῦ Ματθαίου λέγοντας, TCU 
δὲ 'IncoU Χριστοῦ ἡ γένγησις οὕτως ἦν. Mra- 
σζευθείσης γὰρ, φησὶ, τῆς μητρὸς αὐτοῦ Μαρίας 
τῷ Ἰωσὴφ, πρὶν ἢ cvreA0civ αὐτοὺς, εὑρέθη ἐν 


* Maul, xix, 8. * lbid. 6. * Maotli. vi, 4, * Hebr. 0, 14, 17... "^ Mauh. xxv, ο. 5 Μαι. i, 18. 


1911 . 


ἑξῆς. Εἶτα διεξελθὼν τὰ περὶ τῆς γεννήσεως αὐτοῦ 
λεπτομερῶς ἄχρι τῆς τῶν µάγων ἐπιδημίας, λέγει 
πάλιν, ὅτι Kal ἐλθόντες εἰς τὴν οἰκίαν εἶδον τὸ 
παιδίον μετὰ /Mapíac τῆς μητρὸς αὐτοῦ, καὶ 
πεσόντες προσεχύνγησαν αὐτό. Ὁ δὲ μέγας Λου- 
xdg ἀνωτέρω τὸν λόγον ἀγαγὼν, Εξηάθε δόγμα, 
φησὶ, παρὰ Καίσαρος Αὐγούστον τοῦ ἁπογρά- 
φεσθαι πᾶσαν τὴν οἰκουμένη»γ. Αὕτη ἡ ἀπογραφὴ 
πρώτη ἐγένετο, ἡγεμογθύογτος τῆς Συρίας Κυρη- 
νίου. Kal ἐἑπορεύογτο πάντες ἀπογράφεσθαι 
ἔχωστος εἰς τὴν ἰδίαν xóAw. ᾿Ανέδη δὲ xal "Iw 
c2 ἀπὸ τῆς l'aAclalacéx πόὀ.Ίεως Natapéác εἰς 
τὴν Ιουδαίαν, slc &óAÀw Δαθὶδ, ῆτις καεῖται 
Βη0.εὲμ, διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν ἐξ οἴκου καὶ πα- 
τριᾶς Δαθὶδ, ἁπογράγασθαι σὺν Μαριὰμ τῇ µεμ- 
νηστευµέγῃ αὐτοῦ γυγαικὶ, οὔσῃ ἐγκύφ. ᾿Εγέ- 
φετο δὲ ἐν τῷ εἶναι αὐτοὺς éxet, ἐπ.Ἰ1ήσθησαν αἱ 
ἡμόραι τοῦ τεχεῖν αὐτὴν», xal ἔτεχε τὸν Υἱὸν 
αὐτῆς τὸν πρωτότοχον, καὶ ἑσπαργάνωσεν ab- 
τὸν, καὶ áréxJurev αὐτὸν ἐν τῇ φάτνῃ, διότι οὐκ 
jw αὐτοῖς τόπος ἐν τῷ κατα.]ύματι. Ιολλὰ δὲ xol 
ἄλλα μαρτύρια τοῦ τὴν πάναγνον παρθένον Μαρίαν 
γεννῆσαι κατὰ σάρχα τν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν 
Χριστὸν τὸν Ylày τοῦ θεοῦ καὶ θεὸν ἔχ τε της εὐαγ- 
γελικῆς βίθλου καὶ τῆς ἀποστολικῆς, ἄστινας µόνας 
ἁσπάζεσθέ τε xal χαταδέχεσθε, τῶν ἄλλων κατα- 
φρονοῦντες. Αὐτός τε γὰρ ὁ Σωτὴρ ἡμῶν πανταχοῦ 
τοῦ Εὐαγγελίου Υἱὸν ἀνθρώπου ἑαυτὸν ὀνομάζει διὰ 


τὴν ἄχραντον αὑτοῦ Μητέρα, χαὶ ὁ θεῖος Παῦλο-, C 


᾿Εξαπέστει.86, φησὶν, ὁ θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ qe- 
νόµενον ἐν Tuvauxóc, ἵνα τἄλλα ἑάσωμεν. EL δὲ 
στενοχωρούµενοι τούτοις ἄνωθεν τὸ σῶμα συγχατε- 
γεγχεῖν τὸν Χριστὸν τερατολογοῦσιν, ἁπαντήσομεν 
αὐτοῖς οὕτως) El οὖν οὐράνιον ἦν τὸ σῶμα τοῦ Χρι- 
στοῦ, οὐκ ἂν τοῖς ἀνθρωπίνοις ὑπέχειτο πάθεσι, τοῖς 
ἀδιαθλήτοις, λέγω, πείνῃ, καὶ δίΦῃ, καὶ ὕπνῳ, xal 
κόπῳ, xat λύπῃ, xai δάχρυσι, xal ὅσα τοιαῦτα. El 
οὐράνιος ἄνθρωπος ἣν, ᾧ καθ) ὑπόσχχσιν ὁ Λόγος 
ἠνώθη, οὐκ ἂν ἣν φθαρτὸς xal θνητὸς ἐπίσης τοῖς 
ἐπιγείοις. Οἱ φύσει γὰρ οὐράνιοι χαὶ ζῶντες πάντες 
ἄφθαρτοι χαὶ ἀθάναιοιο Τίς δὲ χρεία τῆς ἐκ Παρθύ- 
νου γεννήσεως, εἰ μηδὲ ix ταύτης προσέλαδεν εἰς 
«ἣν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως σύστασιν; Ili δὲ τοὺς 

ποστόλους διδάξας, ὅτι Υἱός ἐστιν ἀνθρώπου διὰ τὴν 
ἄχραντον αὑτοῦ Μητέρα καὶ θεοτόχον, ἑξαπέστει)ε 
xípuxa; εἰς τὴν οἰχουμένην, αὐτὸ τοῦτο βοῶντας, 
ὅτι ἐνηνθρώπησεν ἐκ Παρθένου γεννηθείς ; Εὑρίσχε- 
ται γὰρ, κατὰ τοὺς τἀναντία δογµατίζοντας, οὐ Σω- 
τρ ἡμῶν, ἀλλὰ πολέμιος, οὐδ' εὐεργέτης, ἀλλὰ λοι- 
μὸ», Φευδὲς ἡμῖν ὑποθεὶς τὸ θεµέλιον τῆς πίστεως, 
fsec την ἐκ τῶν ἁγνῶν χαὶ παρθενικῶν αἱμάτων 
ἐνανθρώπησιν αὐτοῦ, xal τοῖς ἀνθρώποι; ὁμοίωσιν. 
Ἁλλ' ἴλεως ἡμῖν εἴη Κύριος ἀνεχομένοις ὅλως ἀκούειν 
t5; τηλικαύτης βλασφηµίας, μὴ ὅτι ye χαὶ διὰ 
γλώττης ταύτην προφέρειν, ἐπεὶ xal τοὺς ἁποστό- 
λους αὐτὸς, πληροφορῶν ὁ Σωτὴρ μετὰ τὴν ἀνάστα- 


! Mattb. n, 11. Ἅᾗἳ Luc. Ἡ, 14 — 7. 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XXIV. 
yuctpl Éyovoa ἐκ Πνεύματος ἁγίου, xaX τὰ A tur. Cum 


* 
Y 


1919. 
enim omnia, ϱὐ3 d ortum ejus 
pertinent, diligenter usque ad Magorum ade 
ventum persecutus esset : Ei intrantes, inquit, 
domum viderunt puerum cum Maria matre 
ejus, εί  procidentes | adoraverunt eun !,— Ma- 
gnus autem Lucas, altius sermonis initium du- 
cens : Eziit, inquit, edictum a Cesare Augusto, ut 
describeretur universus orbis. Hec autem | descriptio 
prima facta est a praside Syrie  Cyrino, et ibant 
omnes, ut describerentur singuli in propriam civi- 
talem. Ascendit autem et Joseph e Galilea ex. civi- 
tate Nazareth in. Judam in civitatem David, que 
vocatur Bethleem, eo quod. esset. ipse. de domo et 
pa!ria David, ut describeretur cum Maria  despon- 
sala sibi uxore pragnante. Factum est autem, cum 


B essent ibi, impleti sunt dies, ul parerct, et peperit 


filium suum primogenitum | et pannis. eum | involvit, 
el reclinavit in praesepio, quia non erat illis locus 
in diversorio *. Sunt eliam alia multa testimonia, 
quibus  coustat sanctissimam — Virginem Mariam. 
genuisse secundum carnem — Dominum nostrum 
Jesum Christum Filium Dei et Deum, iam ex evan. 
gelcis, quam ex apostolicis libris, quos solos sus- 
cipitis, reliquos improbantes. Nam et ipse Servator 
noster ubique se in Evaugelio Filium hominis vocat, 
habita ratione vera iatris suz.. Et divus Aposto 
lus : Misit, inquit, Deus Filium suum factum ez mu- 
liere*, ut cztera. omittamus. Quod si his oppressi 
testimoniis Christum e ccelo corpus detulisse con- 
fingent, illis occurremus | ad lunc modum : Si 
Christi corpus fuisset ceeleste, humanis affectioni- 
bus culpa tamen carentibus obnoxium non exstitisset, 
id est fami, et siti, et somno, et lassitudiui, et 
morori, et lacrymis, οἱ czteris ejusdem generis. 
Si celestis homo fuisset ille, cui in persona con- 
junctum est Verbum, non fuisset corruptibilis et 
morlalis, quemadmodum — terrena. sunt corpora. 
Qua enim caelestia vivaque sunt, ea nec corru- 
ptionem, nec mortem sentiunt. Przterea quid opus 
fuit e Virgine nasci, si nibil ex ea ad humaus 
naturz constitutionem accepit? Ad hac cur cum 
apostelos docuisor$ se esse hominis Filium, pro- 
p'er veram matrem. suam et Dei genitricem, misit 
eos pr:econes in uuiversuta orbem terrarum, qui 


D illud ipsum prasdicarent, nempe se carnem — huma- 


nan) cx Virgine suscepisse atque Uominem factum 
esse ? Ex doctrina enim istorum qui οοπἰζασία 
docent, deprehenditur noun Servator noster, sed 
inimicus, non bene, sed male de nobis meritu:, 
qui falsum nobis fidei fundamentum subjecerit, 
suam nimirum carnis ex castis sanguinibus susce- 
ptionem  humanamque similitudinem. Sed nobis 
propitius sit Deus, si tam exsecranda maledicta vel 
audire, nedum lingua proferre sustineamus. Quan- 
doquidem et apostolis idein faciens ipse Servator 
post resurrectionem, ne se spectrum existimarent, 
sed ipsum verum Deum, qui ex matre Virgine 


* Galat, iv, 4. 


* 


pedes meos, quia ego ipse sum. Palpate me, el vi- 
dele, quia spiritus carnem et ossa ΠΟΠ habet, sicut 
me videtis habere *. Thom:e vero vestigia clavorum 
οἱ latus osteudens lirmius etiam veritatis testiuo- 
nium dedit : caro enim et 0wa, et manuum pedum- 
que foramina, et Jateris cicatrix, veri sunt. corporis 


propia. 


Quomodo coelestem, non autem humanam carnem 
"Christum dicitis induisse, cum Apostolus dicat : 
Qui sanctificat, et qui sanctificatur, ex uno omnes. 
Qua de causa non erubescit, inquit, eos fratres ap- 


, sSellare : Nuntiato, inquiens, nomen tuum | fratribus 


tieis 3. Ex uno autem, nimirum Adam, αἱ patet ex 
Luce genealogia. Et rursum : Quoniam pueri 


.€ommunicaverant. carni εἰ sanguini , — fuctus. est 


eorum particeps *. Et quo coelestis carnis suspicio 


' tolleretur, subjecit : Non enim angelos apprehendit, 
' sed semen Abrahag — apprehendit. (ware debuit per 


omnia fratribus similis fieri *. Et alia ejusdein 
generis. multa. At Doiminus, inquiunt, dixit in 
Evangelio : Nemo ascendit in celum, nisi qui de- 
scendit de celo, Filius hominis, qui est in calo *. 
Et Apostolus : Primus homo de terra. terrenus ; 
secundus homo Dominus de colo *. Ecce utroque 
in Joco ccelestis nominatur. Ad hxc responden.us, 
quia duplicem Christus naturam habebat, et unam 
personam, idcirco qua unius nature sunt, alteri 
tribuisse. Et quemadmodum. Apostolus de cruci- 
(ixoribus dixit, Si cognovissent, nunquam Doni- 
num glorie crucifixissent *, nec lamen divinitatein 
passam intellexit, quae est domina glorix, sed 
assuimptam humanitatem : sic et in. his qua dicta 
suni, ipse quidem Filius, et Deus passus dicitur 
propter unam — divinitatis persouam, qua et hu- 
mana naturae persona eífecta est. Sed humana 
uatura sua passus intelligitur, ecodlo autem des- 
cendisse, et in caelo esse propter divinitatis pere 
sonam, et Filius hominis esse propter naturam, 
quam deinde suscepit post descensum e clo. Et 
rursui ipse Dominus propler unam personam se- 
€cundus est liomo dictus ob assumptam  humani- 
tatein, de coelo autein. ob. divinitatem. Nisi enim 
utrumque proprie  intellexerimus, — repugnantia 
Apostolum dicere concedeius. Quomodo enim per 
omnia similis nobis, qui ex terra constamus? 
Aut quomodo frater noster, qui carnem indutus 
celestem sit? Et innumerabilia alia incoumnoda 


'cousequentur. 


Veius Testamentum, et. qui ἵπεο illustres exsiite- 
runt, esse boni Dei. 


Si lez antiqua est mali, cur nove legis conditor 
jurisperitum, qui se vitam zteruam qusrere simu- 


π Cor: Fx» 99. *lMebr. n, 14, 12. ? Ibid. 44. 


* lbid. 16, 17. * Joan. tu, 15. 


. 119 EUTIHYMII ZIGABENI 1220 
"earnem suscepisset : Videt^, inquit, manus meas et A otv, ὅτι οὐ φάσμα θεωροῦσιν, ἀλλ᾽ αὐτὸν ἀλτθῶς 


τὸν Àx παρθένου Μητρὸς ἐνανθρωπέσαντα Gs, 
φησ. πρὸς αὐτοὺς, ]δετε τὰς χεϊτράς pov καὶ 
τοὺς πόδας µον, ὅτι αὐτὸς ἐγὼ εἶμε. Ἡ].1πφήσωέ 
(6, καὶ ἴδετε, ὅτι πγεῦμα σάρκα καὶ ὀστέα cix 
ἔχει, καθὼς ἐμὸ θεωρεῖτε ἔχοντα. Καὶ τῷ θωμᾷ 
δὲ δοὺς εύπους τῶν fuv xal τὴν πλευρὰν ὑποῦεί. 
ξας βεδαιότερον εἰς τὴν τῆς ἀληθείας πέστιν εἰρχί. 
cato, Σὰρξ Υὰρ, xal ὁστέα, χαὶ διατρίσεις χειοῶι 
xai ποδῶν, καὶ νύξις πλευρᾶς γηῖνου σώματος $a 

Πῶς λέγετε τὸν Χριστὸν οὐρανίαν σάρχα racc 
6λήῆσθαι, xaX οὐχ ἀνθρωπίνην, καΐτοι τοῦ Ατοστάλ v; 
φάσχοντος, 'O ἁγιάζων xal οἱ ἁγιαζόμενοι it 
ἑνὸς πάντες * δι ἣν αἰτίαν οὐκ ἑπαισ χύνεται, ςι- 
αν, ἀδε1φοὺς αὐτοὺς xaAsir A44 «** Απαγγελῶωτὸ 
ὄνομά σου τοῖς dócApoic µου. "EE ἓνὸς δὲ τίνο:; 
ToU ᾿Αδὰμ δηλονότι, χατὰ την Λουχᾶ γενεαλογία, 
Καὶ πάλιν, 'Ezsl τὰ παιδία κεχοινώνηκε capzóe 
xal αἵματος, xal αὐτὸς παραπ.ἱησέως µεῖτέσχε 
τῶν αὐτῶν. ᾿Αναιρῶν δὲ xal τὴν ὑπόλπάιν τῆς οὐ- 
paviou capxb; ἐπήγαγεν, OD γὰρ δήπου ἀγγέλων 
ἐπιωαμδάνεται, dA1à. σπέρματος ΑἉέραὰμ ἐπι- 
«ἑαμδάνεται ' 006v ὄφει]ε χατὰ πάντα τοῖς ἀδε]- 
φοῖς ὁμοιωθήῆγαι. Καὶ πολλὰ τοιαῦτα. "Aa ὁ Κ:- 
p'o;, φασὶν, εἴρηχε ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις, Οὐδείς 
ἀναθέδηκεν εἰς τὸν οὐραγὸν, εἰ μὴ ὁ £x τοῦ οὗ- 
parov καταέὰς, ὁ Υἱὸς tov ἀνθρώπου, ὁ ὢν ir 
τῷ οὐρανφ. Καὶ 6 ᾿Απόστολος δὲ. πάλιν, 'O αρῶτες 
ἄνθρωπος ἐκ γῆς χοϊκὸς, ὁ δεύτερος ἄνθρωτες 
ὁ Κύριος é£ οὗρανοῦ. Ἰδου γὰρ ἁμφοτέρωθεν ο-- 
ράνιος ἄνθρωπο; ὀνομάζεται. Πρὸς οὓς ipsun v, 
ὅτι ἐπεὶ διπλοὺς μὲν ταῖς φύσεσιν ὁ Χριστὸς, µοὺ:- 
διχὸς δέ ἐστι τὴν ὑπόστασιν, ἰἱδιοποιεῖται τὰ τῆς 
ἑχατέρας φύσεως. Καὶ κχθάπερ ὁ Απόστολος, εἰ-ὼν 
περὶ τῶν προρητοκτόνων, ὅτι El ἕἔγνωσαν, οὐκ ἂν 
τὸν Κύριον τῆς δόξης ἐσταύρωσαν, οὗ τὴν θεότη-α 
πεπονθέναι qnot, Ἶτις ἐστὶ Κύριος τῆς δόξτς, ἀλλὰ 
τὸ πρόσληµµα ᾽ οὕτω xal ἐπὶ τῶν ῥητῶν τούτων 
οὗτος μὲν ὁ YU xa Θεὺς πεπονθέναι λέχετα: à 
τὴν µίαν ὑπόστασιν τῆς θεότητος, Ἶτις xal τῇ à» 
θρωπίνῃ φύσει γέγονεν ὑπόστασις, πεπονθέναι δὶ 
κατὰ τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν αὐτοῦ, xai Ex τοῦ οὗ- 
pavou μὲν χαταθεθηκέναι, xal Ev τῷ οὑρανῷ that 
χατὰ τὴν ὑπόστασιν τῆς θεότητος» Υὲὸς δὲ ἀνθρύ- 


D που εἶναι xoà τὴν ὕστερον προσληφθεῖσαν φύσιν 


μετὰ τὴν ἐξ οὐρανοῦ κἀθοδον. Καὶ πάλιν ὁ aj 
Κύριος διὰ τὴν µίαν ὑπόστασιν δεύτερος μὲν ἅι-᾽ 
θρωπος xazà τὴν ἠνωμένην ἀνθρωπότητα, àG οὗρα | 
νοῦ δὲ κατὰ τὴν θεότητα. El γὰρ μὴ νοῄσωμεν ἔχα- 
στον οἰχείως, ἑναντιολογίαις ὑποδαλοῦ τεν τὸν "Azó- 
στολον. Πῶς vàp κατὰ πάντα ὅμοιος ἁμῖν τοῖς 
Υηΐνοις, Do; δὲ ἁδελφὸς ἡμῶν ὁ σάρχα οὑρανίαν 
περιθεθληµένος; Καὶ ἄλλα δὲ µυρία ἄτοπα ἕψεται. 
"Ot: τοῦ ἀγαθοῦ θεοῦ εἰσιν ἢ τα παλαιὰ νοµο- 
θεσία xa) οἱ iv αὐτῇ Ἰάμψαντες. 

E! ὁ παλαιὸς νόμος ἣν τοῦ πονηροῦ, πῶς ὁ νοµι- 

θέτης τοῦ νέου τὸν ἐχπειράζοντα νομικὸν, xal tv 


* | Cor. xv, 4. 


1221 


ζωὴν τὴν αἰώνιον ὑποχρινόμενον ζητεῖν, εἰς τὸν 
νόμον kxeivov παραπέμπει, χἀχεῖθεν εὑρεῖν τὸ ζη- 
τούµενον ὑποθάλλει; τοῦ νομικοῦ δὲ τὰς δύο πρώτας 
αὐτοῖς ῥήμασι διελθόντος ἐντολὰς, χαλῶς τε αὐτὸν ἆπο- 
χριθΏναι dj ἀλήθεια ἔφη, xal εἰ χατὰ ταύτας πολι- 
τεύοιτο, thv ζητουμένην αἰώνιον κληρονομῆσαι ζωήν; 
Ἐρωτώμενος ὁ Zothp περὶ τῶν νομικῶν ἐἑντο- 
λῶν, πρώτην εἶναί φησιν, "Axove, Ἱσραὴ., Κύριος 
ὁ θεός σου, Κύριος εἷς ἐστι, χαὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ 
τὸν ἑπερωτῶντα δὲ σύμφηφον εὑρὼν, o0 μαχρὰν 
εἶπεν εἶναι τῆς βασιλείας τοῦ θεοῦ. Πῶς οὖν αἱ 
ομωσαϊχαὶ νοµοθεαίαι, εἴπερ σαν τοῦ ἐχθροῦ, ἕνα 
Θεὸν χαὶ Κύριον νομοθετοῦσιν εἰδέναι; El δὲ ἕνα 
Θεὸν xal Κύριον ἀνακηρύττει Μωσῆς, xal παρὰ 
τοῦτον ἄλλῳ µῆτε λατρεύειν, µήτε προσχυνεῖν, ToU 


εἶσιν οἱ τὴν πονηρὰν ἀρχὴν παρε:σάγχοντες, xol B 


ταύτῃ τὴν παλαιὰν νοµοθασίαν ἀνατιθέντες ; 

Tí ἂν εἴποιεν οἱ χατήγοροι τής παλαιᾶς νοµοθε- 
σἷας, ὁρῶντες διὰ τοῦ Εὐαγγελίου τὸν Χριστὸν 
ἀγόμενον μὲν εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα, τελοῦντα δὲ τὰ 
Muwsaixà, xal φέροντα θυσίαν, χατὰ τὸ εἱρημένον ἐν 
νόμῳ Κυρίου ; 

Πάλιν ὁ Σωτὴρ τὴν τῶν ὁμνυόντων ἐπιστομίζων 
, µαταιολογίαν, Mopol, φησὶ, xal τυφ.1οἳ, τίς μείζων 
ἐστὶν, ὁ χρυσὸς f) ὁ vaóc ὁ ἁγιάζων τὸν χρυ- 
σόν ; Οὐχοῦν ὁ τῆς Παλαιᾶς ναὸς οὐ µόνον ἅγιος 
$», ἀλλὰ xa ἁγιάζειν εἶχεν ἰσχύν. Καὶ πάλιν, TI 
peor, τὸ δῶρον ἢ τὸ θυσιαστήριον τὸ ἁγιάζον 
£ó δῶρον ; σαφῶς χἀνταῦθα δειχνὺς, ὅτι τὸ θυσια- 
στήριον ἅγιόν τε ἣν, xal τὰ ἓν αὐτῷ ἀνατιθέμενα 
ἅγια ἑἐποίει. 

Φησὶν ὁ Παῦλος τὸ στόµα τοῦ Χριστοῦ, ὅτι Οὑχ 
οἱ ἀχροαταὶ τοῦ νόµου δίκαιοι παρὰ τῷ θεῷ, 
dAA' οἱ ποιηταὶ τοῦ νόµου δικαιωθήσονται. Kol 
πῶς οὐχ ἔστιν ὁ νόµος ἐχ τοῦ ὕντος θεοῦ, ὃς διχαί- 
ους ἀποφαίνει τοὺς ποιοῦντας αὐτόν ; 

"Οτι δὲ ὁ παλαιὸς νόµος θεῖός ἐστι, χαὶ τοῦ ἔπου- 
ραν΄ου θεοῦ, Bod Παῦλος ὁ τῆς ἀληθείας χΏρυξ λέ» 
γων, Τί οὗν ἑροῦμεν, ὁ νόμος ἁμαρτία; Mi) 76- 
φοιτο. Καὶ πἀλιν, Οἶδα yàp, ὅτι ὁ νόμος avsv- 
µατικός ἐστι, καὶ συν ήδοµαι τῷ Yój τοῦ θεοῦ 
κατὰ τὸν ἔσω ἄνθρωπον. Καὶ πάλιν, "Apa αὐτὸς 
ἐγὼ τῷ μὲν vot δου.ἱεύων γόμῳ θεοῦ, τῇ δὲ capxi 
νόμῳφ ἁμαρτίας, xax τὰ ἑξῆς. Ὥστε ὁ μὲν νόμος 
ἅγιος, φησὶ, xal ἡ àrcoAij ἁγία, καὶ δικαία, καὶ 
ἀγαθή. Καὶ δῆηλον, ὡς οὐχ ἄλλη μὲν ἡ ἁγία, ἄλλη 
δὲ ἡ δικαία, ἄλλη δὲ ἡ ἀγαθὴ, ἀλλ Ἡ αὐτὴ τοῦ νό- 
µου ἑἐντολὴ, xal τοῦ αὐτοῦ θεοῦ, καὶ ἁγίου, xal δι- 
^ xalou, xai ἀγαθοῦ. Ἐξ οὗ γὰρ βρύει τὸ ἅγιον, καὶ 
δίχαιον, xat ἀγαθὸν, χορηγὸς μέν ἐστι τούτων αὐτὸς, 


xa! δοτᾗρ, χατὰ τὸ αἴτιον δὲ πρὸ πάντων, ὧν ἄλλοις µε” 


τασχεῖν παρέσχεν, αὐτὸς ὑπάρχει ταῦτα οὐ µετασχών, 


flog ἂν ἅγια, χαὶ ἁγίων "Άγια τὰ τῆς Παλαιᾶς 


Διαθήκης, εἰ πονηρᾶς νοµοθεαίας ἣν ; Λέχει γὰρ ὁ 
αὐτὸς Απόστολος, Εἶχεν ἡ πρώτη σκηνἡ διχαιώ- 
κατα .Ἰατρείας, τότε ἅγιον κοσµικόν. Kal σκηνἡ 


! Deut. vi, 4. Matt, xxi, {7 


* ]bid. xxv. * lbid, 12. 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XXIV. 


* Γιά. 19. 


E! 


labat, ad legem illam rejicit, 


cepta ille ad verbum recensuisset, veritas et ipsum 
3it recle respondisse, el quam quzrebat,.:eorum 
observatione vitam assecuturum sempiternam ? 


Servator, cum ab ipso fuisset quasitum . quoi- 
nam esset primum in lege mandatum, respondit $ 


Audi, Israel, Dominus Deus tuus Dominus unus esi t, 
εἰ qua sequuntur. Cumque ille, qui quesierat, 


2 199 
.8tque inde quod. 
quarebat petere. monet, cumque. duo prima prae- ^ 


- . ^ 
[2 - 


κ. 


assensus essel, dixit. eum haud procul -abesse a - 


regno Dei. Quomodo igitur leges Mosaic si ab 
inimico essent lat3, unum Deum 3c Dominain no- 
bis agnosceudum przscriberent, et. preter illum 


non esse quempiam colendum et adorandum ? ubi 
sunt, 'qui malum confingunt principium, eique Vous 


attribuunt. Testamentum ? 


Quid dicent, qui Vetus Testamentum incusant, 


cum ex Evangelio Christum viderint Hierosolymam . .' 


ingressum, ea qux» Moses jussit pendere, et sacrifi- 


cium, ut scriptum est in lege Domini, olferre ? - 


Servator rursum cum jurantium stultitiam re- 
prehenderet : Stulti, inquit, et ceci, quid est majus, 
aurum, an lemplum, quod sanctificat. aurun 32 
Ergo Veteris Testamenti templum non. modo erat 
sanctum, sed habebat etiam sanctillcandi vim, Prz- 
terea : (Quid majus, inquit, donum an altare, quod 
sanctificat. donum *? Plane hic etim osteudit, 
altare fuisse sanctum, et quz in ipso offerebantur, 


C sanctillcasse. 


Os Christi Paulus : Non auditores, inquit, legis 
justi sunt apud Deum, sed factores. justificubuutur. 
Quomodo igitur lex a vero Deo non sit, quae illos, 
qui sibi obtemperant, justos declarat? 


Antiquam legem esse divinam, eta ccelesti Deo 
latam veritatis przcco Paulus clara voce pronuntiat : 
Quid igitur, inquiens, dicemus ? Lex peccatum ? 
Absit *. Et. rursum Σ Novi, quod lex spiritalis 
esl *. Et : Consentio legi Dei secundum interiorem 
hominem, Et rursum : Ego quidem mente servio 
legi Dei, carne aulem legi peccati, et que sequun- 
tur *. Quare lex quidem, inquit, sancta, et mandatum 
sanctum, et. justum, el bonum 7. Nec. aliud quidem 


sanctum, aliud justum, aliud bonum, sed idem le- 


gis mandatum, et ejusdem Dei, et sancti, et. justi, 
el boni. Ex quo enim sanctitas fluit, et justitia, et 
bouitas, harum est ipse elargitor. Cum autem, 
UL causa, ante omnia sit, hzc aliis impertit, non 
autem ipse particeps lit. 


Quomodo saucta sunt. et Sancta sanctorum  Ve- 
teris Testamenti, sia malo suot ? Dicit enim | ipse 
Apostolus : Habebat primum tabernaculum — jusitifi- 
cationes cullure, et sanctum. secculare. Et tabernacu- 
6 lbid. 16. 


* Ron. vit, 7. * lbid. 14. 


-''mandaia 


1223 


el mensa, εἰ propositio panum, qua dicitur Sancta. 
Post velamen!'um autem. secundum, tabernaculum 
. qued dicitur Sancta. sanctorum *.. Quomodo | igitur 
Sancta, et Sarela sanctorum, etarca, in.qua urna 
erai aurea habens manna, et virga Aaron posila 
erat, et iabulai&. testamenti ? et quomodo cherubim 
gloria obumbrabant ipsa, si inimici et mali prin. 
cipii h»c erant instituta? 

Qua Moses docuit, Servator appellat mandata 
Dei, eaque semper veneranda declarat : [eus 
inquiens, precepit: Honora patrem. tuum, εἰ πια» 
trem. luam ; et : Qui  maledixerit. patri vel. ma- 
tri, morte. moriatur. Vos autem transgressi. estis 
maadatum Dei propter traditionem vestram 3. Et 
hzc locutus, testem — adhibet Jsaiam : Bene, in- 
quiens, prophetavit de vobis 1saias : Populus, in- 
; quiens, hic. appropinquat mihi ore suo, et labiis me 
honorat, Cor autem ejus longe est α me. Frustra 
.. autem colunt me. (Quid ita? Quia docent. doctrinas, 
hominum 3. Ecce quam aperte Vetus 
Testamentum | appellet mandata. Dei Filius ipsius 
naturalis, et prophetam Isaiam, prophetam ejus. 
Ubi sunt igitur, qui Vetus Testamentum malo auris 
buunt, et qui Veteris Testamenti prophetas ejus- 
dem esse propletas dicunt ? Et rursum alibi pacem 
et justitiam in. hominibus conflrinans atque przci- 
pieus : Quamobrem, inquit, omnia, quacunque vul- 
fis, ut facjant. vobis homines, et vos eadem facite 


illis. Quod quidem mandatum legis et prophetarum C 


mentione confirmat : Sic enim, inquiens, est le τεί 
prophete *, 


Sancto repletus Spiritu Zacharias, sanctos, qui 
8 szeculo fuerunt, prophetas chorum sanctorum aps 
pellat : Et erezit, inquiens, cornu salutis nobis, in 
domo David pueri sui. Sicut locutus est per os san- 
ctorum, qui a sculo sunt, prophetarum ejus *. Ejus, 
non autem iuimici. Quid porro predirerunt ? Meui- 
nisse Deum testamenti sui Sancli, non autein 
testamenti inimici. Et quo magis impiorum ora 
coerceret, adjecit : Jusjurandum, quod. juravit ad 
Abraham partem. nositum. daturum. se nobis, ut 


sine timore de manu inimicorum nostrorum liberati D 


serviamus ipsi in sanctitate et justitia .. Collige 
quz dicta sunt. Spiritu sancto repletur Zacharias, 
Quo repletus sanctos a szx«culo prophetas vocat. Et 
Mosaicum Testamentuin sanctum appellat. Et li- 
bertatem nostram praedicit. Et eum qui juravit ad 
Abrabam libertatis elargitorem nominat, Et eos 
qui ad ipsum accedunt adorandum, in sanctitate et 
justitia dicit adorare. Si hzc recensuit Zacharias 
Spiritu saucto plenus, noune qui contra senliunt, 
malo spiritu pleni esse deprehenduntur ? 


! Hebr. ix, 4 — 5. 


d -—— 
* lbid. 72, 74. Mauh. xv, 5 — 6, 


EUTHYMII ZIGABENI 1231 


lum factum est primum, in. quo. erant. candelabra, A χατεσχευάσθη ἡ πρώτη, ἐν ᾗ f) ce JAvxyría, καὶ | 


ἡ τρἀπεζα, καὶ ἡ πρόθεσις τῶν ἄρεων., ftc A- 
γεται "Αγια. Μετὰ δὲ τὸ δεύτερον» καταπέτασµα 
σκηνἡὴ 9 «εγομέη "Αγια ἁγίων. Ya οὖν οὐ 
ἁγία, χαὶ ἁγίων "Άγια, ἐν f στάµνος μὲν εἶχε οὐ 
μάννα χρυση, xal ῥάόδος δὲ ἀπέχειτο τοῦ" Ααρὼ;, 
καὶ αἱ πλάχες τῆς Διαθήκης ; Καὶ πῶς Χερονδ:μ ὅ-- 
ξης χατεσχίἰαζεν αὐτὰ, εἰ τῆς ἐπιδθούλου καὶ πονη- 
ῥᾶς ἀρχῆς ταῦτα προστάγµατα Tv ; 

Ἐντολὰς Θεοῦ ὁ Σωτὴρ τὰ μωσαϊκά διατάγµατ: 
καλών, xai πανταχοῦ τιμῶν τὴν τοιαύτην νοµοῖκ- 
σίαν, Ὁ θεὸς, φησὶν, érecel.aro * Típa τὸν πατέ- 
pa σου xal tijv μητέρα cov, xat Ὁ xaxoJAopor κα- 
tépa, ἢ µητόρα, θανάἀάτῳ reAevrdto. Ὑμεῖς δὲ 
ἠκυρώσατετὴν ἐντολὴν τοῦ Θεοῦ διὰ τὴν παρά. 


Β δοσιν ὑμῶν. Καὶ ταῦτα εἰπὼν, μάρτυρα τὸν Ἡςε- 


tav ἐπάγεται λέγων, Καλῶς προεφήτευσε τερὶ 
ὑμῶν "Heatac* ᾿Εγγίξει uoc ὁ Aaóq οὗτὸς τῷ στό 
pati αὐτῶν, καὶ τοῖς χεἰΊεσί µε τιμᾷ, ἡ δὲ καρδία 
αὐτῶν πόῤῥω ἀπέχει ἀπ ἐμοῦ. Καὶ πρόσεχε 
λοιπόν. Μάτην δὲ σέδονταἰ µδ. Διατί ; Διότι δι. 
δάσπχουσι διδασκα.ίας, ἑντά Ίματα ἀνθρώχω», 
Ἰδοὺ σαφῶς ἐντολὰς τοῦ ἐπὶ πάντων Θεοῦ τὴν πα. 
λαιὰν ἐχάλεσε νοµοθεσίαν ὁ κατὰ φύσιν YD; αὐτοῦ, 
xai «bv προφήτην 'Haatav, προφήτην αὐτοῦ. Καὶ 
ποῦ εἰσιν οἱ τὴν Παλαιὰν τῷ πονηρῷ Ὑχαρινόµενοι, 
καὶ τοὺς àv αὐτῇ προφήτας ἐχείνου προφίτας M- 
Ύοντες ; Καὶ πάλιν, Ev ἄλλοις τὴν ἐν ἀνθρώποι; ci- 


ρήνην καὶ δικαιοσύνην κρατύνων, καὶ νομοθετών, - 


δι ὧν ἔλεγε,- Πάντα ὅσα ἂν θέ.1]τε, ἵνα ποιῶσιυ 
ὑμιν οἱ ἄγθρωποι, οὕτω καὶ ὑμεῖς ποισῖτε αὐτοῖς. 
1αύτην αὐτοῦ «hv νοµοθεσἰαν τῷ ἀξιώματι τοῦ vi- 
µου xai tov προφητῶν ἐπισφραγίζει. Οὕτω vdp 
ἐστι, φησὶν, ὁ νόμος xal ol Xpogntaut. 
Ηνεύματο: ἁγίου v(vecat πλέρης ὁ Ζαχαρίσς, 
καὶ τοὺς ἀπ᾿ αἰώνων προφήτας χορτγοὺς ἁγίωι εἷ- 
γαι χηρύασειλέγων, Καὶ ἤγειρα κέρας σωεηρίας 
ἡμιν y. τῷ οἴκῳ Δαθὶδ τοῦ παιδὸς αὐτοῦ, χαθὼς 
&AdAnce διὰ στόµατος τῶ» ἁγίων τῶν daz' αἰῶνος 
προφητών αὐτοῦ, ἀλλ οὐχὶ τοῦ ἐχθροῦ προφττῶν. 
Καὶ τί προεφήτευσαν ; Μνησθῆναι τὸν θεὸ, Διαθι- 
χης ἁγίας αὐτοῦ, ἀλλ οὐχὶ τῆς τοῦ ἐχθροῦ διαθ/- 
χης. "τι δὲ μᾶλλον τῶν ἀσεθῶν χαλινῶν τὰ στὀ. 
paca ἐπήγαγεν, ὍὌρκῳ, ᾧ ὤμοσε πρὸς ᾿Αδραὰμ 
τὸν πατέρα ἡμῶν toU δὀῦναι ἡμιν ἀφόέζως ἐκ 
χδιρὸς τῶν ἐχθρῶν ἡμῶν ῥυσθέντας «ἰατρεύειν 
αὐιῳφ àr. ὁσιότητι xal διχαιοσύ»ῃ. Συλλογίκου τὰ 
εἰρημένα. Πνεῦμα ἅγιον πληροῖ τὸν Ζαχαρίαν, καὶ 
πληρωθεὶς, ἐχεῖθεν ἁγίους τοὺς ἀπ) αἰῶνος προφί- 
τας ἀναγορεύει, xal τὴν μωπαϊκὴν A αθήχην ἁγίαν 
ὀνομάνει, καὶ τὴν ἐλευθερίαν ἡμῶν προφητεύει, xol 
τὸν ὁμόσαντα πρὸς τὸν ᾿Αδραὰμ τῆς ἐλευθερίας ὁ-- 
τῖρα εἶναι χηρύσσει, xal τοὺς προαάχγοντας αὐτῷ 
τὴν λατρείαν ἐν ὁσιότητι xol δικαιοσύνη λατρευε:.. 
ki ταῦτα διεξηλθεν ὁ Ζαχαρίας, Πνεύματος ἁγίω 
πλησθεὶς, πῶς οἱ tàvavtla Φρονοῦντες οὐχὶ τοῦ 
πονηροῦ πνεύματος πλησθέντες ἐλέγχονται ; 


* Ibid. 7 — 9.  * Mauh. 7, 19. s Luc. 1, 69, 70. 


| 


οι, PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XXIV, 16 


El τοῦ πονηροῦ ἣν ἡ παλαιὰ νοµοθεσία, xal ol àv λ 95ἱ mali Vetus erat Testamentum, ct qui in. ipso . 


αὐτῇ λάμφαντες, πῶς 6 εὐαυγελιστῆς Δουχᾶς τὸν 
Ζαχαρίαν xai την ἘἙλισάθδετ ἐν τῇ παλαιᾷ νοµοθε- 
sig βιοῦντας δικαίους ἑνώπιον τοῦ Θεοῦ μαρτορεῖ, 
&XÀ' οὐχ ἑνώπιον ἀνθρώπῶν, Καὶ πἀρευομένους ἐν 
πάσαις ταῖς ἐντολαῖς τοῦ Θεοῦ xol διχαιώµασιν 
ἀμέμπτως : εἶτα xal τὴν ἱερατείαν τὸν Ζαχαρίαν 
τελεῖν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, xal τὸν νομιχὸν vaby, εἰς 
ὃν εἰσῇει, vabv προσαχορεύει Φεοῦ ; àv αὐτῷ τε 
τὸν ἄγγελον ὀφθῆναι Κυρίου, χαὶ τότε τίνα; τὸν ἁρ- 
κιστράτηγον Γαδριήλ. Ἐκ τούτωντε γὰρ xoi πολ- 
λῶν ἄλλων τῶν ἐφεξῆς fj τε παλαιὰ Διαθήχη χαὶ οἱ 
καλῶς àv αὐτῃ πολιτευσάμενοι τοῦ ἀγαθοῦ θεοῦ 
λαμπρῶς ἀναχηρύττονται. 


Εἴπερ ἐστὶν fj παλαιὰ νοµοθεσία τοῦ πονηροῦ, 
πίος ἣν ἐχετολαθεῖν τὸ βιθλἰον ταύτης, ᾖτοι τὸ βιδλίον 
Ἡσαῖου τοῦ προφίτου, ὁ τὸν πονηρὺν χαθελεῖν πα- 
θαγεγονὼς, καὶ εἰς πολλῶν ἀχοὰς ὑπαναγνῶναι, δι 
ὧν προεχηρύττετο τὰ περὶ αὐτοῦ; χαὶ οἳχ ἀναγνῶ- 
ναι µόνον, ἀλλὰ xal διαμαρτύρασθαι, ὅτι Ταῦτα 
vvv απεπ.λήρωται ὃν τοῖς ὡσὶν ὑμῶν, καὶ τὸν 
ἐνιανυτὸν, ὃς ἔστι περίοδος χρόνων, ὁ δὲ χρόνος 
Μέτρον κινήσεως αἰσθητῆς, τοῦτον ἀνακηρύξαι 
ὀεχτὸν Κνρίῳ; Πῶς δὲ πάλιν ἐν τῇ τοῦ Λαζάρου 
καὶ τοῦ πλουσίου παραθολῃ ὁ ἀγαθὸς ἡμῶν Δεσπό- 
της Μωσέα καὶ τοὺς προφήτας τῆς σωτηρίου ἐπι- 
στροτῆς xal µεταμελείας διδασκάλους ἀποχαλεῖ ; 
ἛἜχουσι γὰρ, qnot, Mocéa xal τοὺς xpogiitac, 
ὠχουσάτωσακ αὐτῶν. "Αρα γὰρ 6 ἐπὶ χοινῇ τοῦ 
γένους σωτηρίᾳ τὴν ἡμῶν φύσιν ἀναλαθὼν τοὺς 
µυσταγχωχουµένους παρ’ αὐτοῦ, xai τῆς πλάνης 
ἁπαλλαττομένους εἰς τοὺς θεράπαντας χα. ὑπηρέτας 
ἀνέπεμπε τοῦ ἐχθροῦ, xal τότε σωτηρίας τυχεῖν ; 
ἀπονοίας; 


El τῆς παλαιᾶς Διαθήχης νομοθέτης ὁ πονηρὺς, 
πῶς λέχει ἡ τῆς ἀγαθότητος πηγἡ, Ἔρευνατε τὰς 
ψραφὰς, ὅτι ἐν αὐταῖς εὑρήσοτε ζωὴν aloviov ; 
Γραφὰς λέγων τάς Τε μωσαϊχὰς καὶ τὰς ἅλιας 
προφητικάς. Οὕπω γὰρ σαν αἱ βίδλοι τῆς νέας 
χάριτος. Ποῦ γὰρ dj αἰώνιος ζωὴ, ἐν οἷς ὁ πονηρὸς 
νομοθετεῖ καὶ παραχελεύεται; Πῶς δὲ xal tv ἅλ- 
Ἆοις ἡ ἀλήθεια λέγει, El ἐπιστεύὲτο Μωσεῖ, ἐπι- 
Φτεύετε ἂν ἁμοί. Περὶ γὰρ ἐμοῦ ἐκεῖνος ἔγραφεν; 
Οὐκ εἶπεν, Ei Ev εινι ἐπιστεύετε Μωσεῖι ἀλλ ἁπλῶς 
αὐτοῦ «b ἀξιόλιστον ἀνεκίρυψεν. 


EL πονηρᾶς ἂν ἀρχῆς fj Παλαιὰ, πῶς 6 µέχας 
Παῦλος, ἀρχόμενος τῆς πρὸς Ῥωμαίους Ἐπιστολῆς, 
προεπαγγείλασθαι Ἀέγει τὸν Θεὸν διὰ τῶν προφη” 
τῶν αὐτοῦ ἐν Γραφαῖς ἁγίαις περὶ τοῦ Υἱου αὑτ,ῦ 
€«0 γενοµένον kx σπέρματος Δαθὶδ κατὰ oápxa; 
Ei γὰρ θεοῦ προφῆται, καὶ Γραφαὶ ἅγιαι, δι ὧν ὁ 
θεὸς «ροεκηγγείλατο περὶ τοῦ Υἱοῦ αὑτοῦ, πῶς 
ἂν ἡ παλαιὰ διαθήκη λοχγισθείη τοῦ πονηροῦ ; Μαὶὁ 
Μάρκος δέ φησιν’ Ἀρχὴ τοῦ barre Mov Πησοῦ 
Χριστοῦ Υιοῦ τοῦ Θεοῦ, ὡς γέχραπται iv τοῖς 


claruerunt, eur Lucas evangelista Zachariam οἱ 
Elisabeth in antiqua viventes lege justos coram Deo 
esse testatur, non autem coram hominibus , e! 
ambulasse in omnibusejus mandatis et justificationi- 
bus sine querela, deinde Zachariam sacerdotio Íun- 
ctum in conspectu Dei, et legale templum, in quod 
ingressus est, Dei templum appellat, in eoque an- 
geluin Domini apparuisse, principem illum exerci- 
tus Gabrielem ? Ex hís enim et aliis multis, quae 


sequuntur, tum Vetus Testameutum, tum illos, qui - 


in ipso se recie gesserunt, Dei fuisse aperte pre- 
nuntiat. | | 


Si mali Vetus Testamentum, car ejas. fibrum, 
seu librum Isoi:; prophete, accipere volnit is qui 
ad malum evertendum venerat, eaque niultis ae 
dientibus legere, qu:e de se predicta fueraut ?. Ne- 
que vero solum legit, sed etiam testimonto sue 
comprobavit : Hec, inquiens, munc explet — sunt 
in auribus vestris *. Cur annum, qui'est temporis 
circuitus, tempus aslem meusura motus sensibilis, 
acceptum Domino prazedicavit ? Cur rursum in La- 
zari οἱ divitis parabola bonus noster Dominus 
Mosem et prophetas salutiferz cunversionis et pas- 
nitentixe magistros appellat , — Habent, inquiens, 
Mosem et prophetas, ipsos audiant. * ? lsne qui pro 
communi salute bumani generis natmram nostram 
suceperat, eos, qui a se erudiebantur et ab errore 
revocabantur, ad niánistros et servos inimici misis- 
set, ut salutew assequerentur ? Quis perferre queat 
istorum amentiam incredibilem ? 


Καὶ τίς ἂν ἀνάχσοιτο τὴν ὑπερθολὴν τῆς τοσαύτηι 


Si malus antique legis est auctor, cur bonitatis 
fons ait : Serutamini Scripturas, quoniam ín ipsie 
invenietis vilam aternam * ?*. Quo quidem loca 
Scripturas Mosis e& aliorum prophetarum — intelli 
git. Noudum enin erant. libri nove gr.tiz. Quo- 
nam modo wterpa vita in iis qux a malo lata et 
prescripta sunt? Przeterea cur alibi Veritas dicit: 
Si Mosi crederetis, mihi utique crederetis, de πιε 
enim ille scripsit ** Non dixit : Si in quibusdam 
Mosi eredereiis, sed ipsum simpliciter dignum, cui 


p credatur. ogtendit. 


Si mali principii Vetus est Testamentum, cur 
magnus Paulus in principio Epistolge ad Romanos, 
preuuutiasse dicit Deum per prophetas in Scrip- 
turis suis dé Filio suo facto ex semine David se- 
cuudum carnem * ? Si enim sunt propliete. Dei, 
οἱ sancte Scriptura, per quas Deus pranuntiavit 
de Filio suo, quomodo Vetus Testamentum mali 
potest existimari ? Et. Marcus ait ^ Initium Even- 
geli Jesu Christi, Filii Dei, «t scriptum. est in 
prophetis *. Et multis In locis quatuor Evangclie 


'Luc.iw, 21. 3 Luc, xvi, 99. ? Joan. in, 98. * Joan, v, 46. * Rom. 1, 1 3.. * Mare, i ἓο 


ParaOoL (Gn. CNXX. 


39 


X^ 
LUI 


1221 


. EUTHYMII ZIGCADENT 


1225 


."pwm scriptum est. illud : Ut impleretur id, quod A προφήταις. Καὶ πολλαχοῦ δὲ τῶν τεσσάρων Ebar- 


dictum est. per hune et illum prophetam. 


Si justitia Dei manifesta cst, testificata a lege 
οι proplietis, ot. Páulus apostolus ait ', qul fieri 
possit, ut lex et prophetae ex boni Dei inspiratione 
οἱ veritate non. provenire putentur? 


Si mali principii Vetus est Testamcntum, | quo- 
modo Christüs Servator nogter gratiam cum lege 
conjungens : Muti propheta, iuquit, εἰ justi. cupi- 
verunt videre, qua vos videtis, et. non viderunt. * ? 
Cur enim Videre voluissiht, qui a malo essent, ea 
qua boni sunt ? Boni enim cupiditas a bono nasci- 
iur. Et quomodo rursum dixit : Abraham vidit 
diem weun, εἰ gavisus est * ? Si enim Chzisti 
mysterium, ui Paulus ait, latus principes, εἰ pete- 
s!ates, εἰ dominationes *, earumque imperatorem, 
quo pacto servi ejus previdissent diem Christi, et 
gavisi essent ? 


Operariis iniqnitatis gravissima minatus suppli- 
cin in die judicii Christus subjecit : Cum eideritis 
Abraham et 1saac. et omnes prophetas in regno Dei, 
vos autem ejici foras; et venient ab oriente, et 
occidente, εἰ septentrione, et. ausiro, et. recum- 
bent in regno. Dei *. Expellentur igitur quicunque 
vilam ad Alraliam, et 182ac, et Jaeob, οἱ prophe- 
tarum imitationem non instituerint. Recumbent 
autem cum illis qui pietatis ipsorum studiosi fue- 


rint, Quomodo igitur lawrones, et fures, et mali € 


fuerunt servi, qui regno Dei potiuutur Τ O effrenata 
era, el patri. mendacii prompte servientia, quz ne 
ardorem quidein reformident, quo gaudentes cum 
Abraliam separabuntur ab iis qui in fornacibus 
punientur, 


γελίων γέγραπται τὸ, "Iva π.ηρωθῃ có ῥηθὲν διὰ 
τοῦδε τοῦ προφήτου. 

Ei ἡ δικαιοσύνη τοῦ θεοῦ πεφανέρωται µαρτυρου- 
µένη ὑπὸ νόµου xai τῶν προφητῶν, χατὰά τὸν ἀτό- 
στολον Ι]αῦλον, πῶς ὁ νόμος xai οἱ προφητα; οὐχὶ 
τῆς Ex τοῦ ἀγαθοῦ θεοῦ ἐπιπνοίας τε χαὶ ἀληθείας 
πεπληρωµένοι νομίζοιντ᾽ ἄν ; 

Ei τῆς ποντρᾶς fv ἀρχῆς fj Παλαιὰ , πῶς ὁ τὸν 
χάριν συννάπτων τῷ νόµμῳ Χριστὸς ὁ Σωτὴρ ἡμῶν 
λέγει, HoAAol προφῆται xal δίκαιοι ἐπεθύμησαν 
ἰδεῖν d ἴδετε, καὶ οὐκ εἶδον ; loq γὰρ θέλησαν 
ἰδεῖν οἱ τοῦ ποντροῦ τὰ τοῦ ἀγαθοῦ ; fj Υὰρ ἐπιθυμία 
τοῦ ἀγαθοῦ ὁρμῆς ἀγαθῆς βλάστημά ἐστι. Καὶ κῶς 
πάλιν λέχει, ᾿Αόραὰμ εἶδε τὴν ἡμέραν τὴν 


B μὴ», xal ἠγαλλιάσατο; Fl γὰρ có κατὰ Χριστὶν 


µυστήριον, ὡς ὁ Παῦ)ός φησιν, EAa0s τὰς ἀρχὰς, 
καὶ τὰς ἑξουσίας τοῦ κόσμου, καὶ τοὺς κοσμµοκρά- 
τορας, xal αὐτὸν 5h τὸν ἄρχοντα τούτων, πόθεν οἱ 
θεράποντες αὐτοῦ προεῖδον τὴν ἡμέραν αὐτοῦ, xol 
Ἡγαλλιάσαντο ; 

Tol; ἐἑργάταις τῆς ἀδιχίας ἀπειλήσας ὃ Σωτὴὸρ τὰ 
χαλεπώτατα κατὰ τὸν χαιβὸν εἩς χρβίσεως, tz- 
Υαγε λέγων * Ὅταν ὄγησθε ᾿Αόραὰμ, xel Ἱσαὰν. 
καὶ Ἱακὰδ, καὶ πἆντας τοὺς προφήτας ἐν τῇ 
βασιείᾳ cov θεοῦ, ὑμᾶς δὲ ἐχκδα.1Λομµένους ἔξω, 
καὶ ἤξουσιν ἀπὸ Ἀνατολῶν, καὶ Δυσμῶν, καὶ 
Boffà, καὶ Νότου, καὶ ἀνακλιθήσοντα, ἐν τὴ 
βασιείᾳτοῦ 8eov. Ἐχθάλλονται μὲν οὖν ὅσοι χατὰ 
μίµησιν τοῦ ᾿Αθραὰμ, xal Ἰσαὰκχ, xol Ἰαχὼδ, καὶ 
τῶν προφητῶν οὐχ ἐπολιτεύσαντο, συναναχλίνοντει 
δὲ τούτοις οἱ ὅπλωταὶ tnc εὐσεθείας αὐτῶν. Πᾶς 
οὖν λῃσταὶ xal χλέπται xal τοῦ πονηροῦ clon 
ὑπηρέται οἱ τῆς τοῦ θεοῦ βασιλείας ἀπολαύοντες ; 
Ὢ στοµάτων ἀπυλώτων, xal τῷ πατρὶ τοῦ ψεύδους 
ἑτοίμως ὑπηρετουμένων, xal μηδὲ τὸ χάσμα πι- 


φριχότων τὸ διατειχίζον τοὺς µετά τοῦ ᾿Αδραὰμ εὐφραινομένους ἀπὺ τῶν ky ταῖς βασάνοις χολαζομένων, 


Alibi rursum  Servator iis qui cum Abraham 
eruut, regni colorum assignat hereditatem, et 
euim illis collocat mandatorum suorum observotores : 
Multi, inquieus, venienl ab oriente, et occidente, el 
recumbent cum Abraham, εἰ lsaae, et Jacob ín 


Αλλαχοῦ πάλιν ὁ Σωτὴρ τοῖς περὶ ᾿Αθ6ραὰμ shy 
βασιλείαν τῶν οὐρανῶν εἰς κλῆρον ἀφορίζει, xal συν- 
τάττει τούτοις τοὺς φύλακας τῶν ἑαυτοῦ προστα- 
Υµάτων. Φησὶ γὰρ, ὅτι IloA10l] ἀπὸ Αναςεολὼν 
xal Δυσμῶν ἤξουσι, καὶ ἀνακ.1Ιθήσονται μετὰ 


regno. celorum *. Hoccine. pramiwu illis consti- p ᾿Αόραὰμ, Ἱσαὰκ, καὶ Ἰακὼδ ἐν t$ βασιλείᾳ 


tit, a quibus eognitus est ? Hoccine munus ille 
elargitur, qui sese innumerabilibus incommodis et 
morti propter ipsum obtulerunt, Η cum mali 
servis, siquidem ejus sunt servi, qui in Veteri 
fuerunt Testamento, vivant, et numerentur, et 
congregentur? Quis audire queat hzc, qui verba 
diviua solitus sit audire ? Praeterea quomodo 
Moses et Elias in iransfiguratione visi sunt, et 
cum ipso colloquebantur atque fulgebant ? 


Sadduczorum stultitiam reprehendens Servator, 
qui de illa, quse septem fratrum uxor exstiterat, 
quaerebant, cujus esset futura, simulque motuum 


! Marc. 1,17. * Luc. x,24. 


3,foan. vin, 56. 
vias, 41. 


* Rom. xvr, 99. 


τῶν οὐρανῶν. "Apa γὰρ τοῦτο ἔπαθλον τοῖς Ensy- 
νωχόσιν αὐτὸν, xal µυρία πεπονθόσιν ὑπὲρ αὐτον ; 
Τοῦτο δῶρον τοῖς ὅσοι τὰς σφαγὰς δι αὑτὸν ὑπέσχον, 
τὰ μετὰ τῶν θεραπόντων τοῦ πονηροῦ χαὶ συνεῖνεαι, 
καὶ συναριθμεῖσθαι, χαὶ συναγελάζεσθαι, «T γε τοῦ 
π’νηροῦ θεράποντες οἱ τῆς παλαιᾶς πολιτείας. Καὶ 
vola ταῦτα ἂν ἀνέξοιτο ἀχοὴ ῥημάτων θείων ἀχοῖν 
ὅλως ἔχουσα ; Πῶς δὲ xa: Μωσῆς, xal Ἠλίας χατὰ 
τὴν µεταµόρφωσιν ὤφθησαν αυµπαρόντες αὐτῷ, 
xat διομιλοῦντες, xal συναστράπτοντες ; 

Διελέγχων ὁ Σωτὴρ τὴν ἄνοιαν τῶν Σαδδουχκαίων 
τῶν περὶ τῆς μ.ᾶς γυναικὸς τῶν ἑπτὰ ἁδελςῶν Ez-- 
ῥωτησάντων, καὶ ἅμα τοῦ νόµου χαὶ τῆς χάριτος τῶν 


* [uc. xi, 28, 99. * Maus 


1299 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XXIV. 


συμφωνίαν xal ἀλληλουχίαν τρανολογῶν, Ovx dvé- À lepis ct gratiz consensum docens , Non legistis, 


qrote, φησὶ, tó ῥηθὲν ὑπὸ τοῦ eov. "Ego εἰμι ὁ 
θεὸς Ἀδραὰμ, xal ὁ sóc Ισαὰκ, xal ὁ θεὸς 
Ἱακὼδ, xoi τὰ &£rc, δειχνὺς ἐἑναργῶς διὰ τούτων, 
ὅτε τε ᾿Αθραὰμ. xai Ἰσαάκ, xai Ἰαχὼθ τῆς αἰωνίου 
ζωῆς siat χληρονόμόι, καὶ ὅτι θεὸς αἰώνιος, καὶ τῆς 
ἁναστάσεως εἰσηγητὴς, xal τῆς ἐχεῖθεν ἁπολαύσεως 
ἁοτὴρ ὁ τούτων θεός. Ἐπήγαγε γὰρ, ὅτι Οὐκ ἔστιν 
ὁ θεὸ; θεὺς νεχρῶν, ἀλλὰ ζώντων. Προσέθηνε δὲ 
xai ὁ Μάρχος, ὅτι iv τῇ βίθλῳ Μοσέως ταῦτα 
εἴρηχεν ὁ θεός’ [El] θεὸς μὲν νεχρῶν οὐχ ἔστιν, 
ἀλλὰ ζᾗ μὲν παβ᾽ αὐτῷ 'A6paxp, ζῇ δὲ Ἰσαὰκ, Cfj 
δὲ Ἰακὼδ, xal πάντες ὅσοι τὴν αὑτῶν ἐζήλωσαν 
πολιτεἰαν, καὶ εἰσιν ὡς ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ ἐν οὐ- 
ρανῷ * θεοῦ δὲ xaX ὁ Μωσῆς ὑπηρέτης, xal τοῦ θεό- 
(«v νόµου διάκονος πῶς πονηρᾶς ἀρχῆς οἱ χατὰ {ἣν 
παλαιὰν βεθιωκότες πολιτείαν ; 


El Εῆς πονηρᾶς μοίρας ἣν ὁ προφήτης Δαθὶδ, πῶς B. — Si malt sortis fuit propheta David, tluomodo | 


ὁ Χριστὸς πνευματοφόρον αὐτὸν εἶπεν, ὅτι Φησὶ» Ó 
Δαθὶδ ἐν Πνεύματι ἁγίφ' Αέγει ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ 
µου, Κάθου ἐκ δεξιῶν µου, χαὶ τὰ ἑξῆς; 
"Oti τι εἷς ó τῆς Πα.αιᾶς καὶ Νέας νομοθέτης . xal 
σύμφωνοι ἀ.τλή,ίαις εἰσὶν, 44A" οὐκ ἐναντίαι, 
χατὰ τοὺς θεοµάχους. 
M3) νοµίσητε, φησὶν ὁ Σωτῇρ, δει ᾖ.ῖθον xaca- 
μα ῦσαι τὸν vópor ἢ τοὺς προφήτας, οὐκ ᾖ.ῖθον 
πατα.1ὐσαι τὸν vópor, dAAà x Anpocac xal, ᾽Αμὴν 
ἁμὴν Aéyo ὑμῖν, ἕως ἂν παρέ.θῃ ὁ obparóc xal ἡ 
«9, lota ἓν f) µία κεραία οὐ μὴ παρέ.θῃ ἁπὸ τοῦ 
νόµου, ἕως ἂν πάντα γένηται. Ἐγὼ πληρωτὴς, 
φησὶν, Ἴλθον τοῦ νόµου. Στομάτων ἐστὶ πονηρῶν 
τὸ λέγειν ἑλθεῖν ἐμὲ πρὸς τὸ παραλῦσαι τὸν νόμοὺ 
Πατρικὸν ὄντα, xal, ταντὺν εἰπεῖν, ἐμόν. Λοιπὸν οὖν 
οὐδὲν αὐτοῦ ἀτελείωτον ἑάσω. Ἐγὼ τῶν προφητικῶν 
φωνῶν ἡ βεδαἰωσις. Ἐμοὶ γὰρ ὄντες χαὶ τοῦ ἐμοῦ 
Πατρὸς ὑπηρέται xal διάχονοι τήν τε παρονσίαν τὴν 
ἑμὴν, xai πάντα τὰ τῆς παρουσίας προεῖδόν τε xal 
προήγγειλαν. Διὸ ἐξ ὧν τε ἐχεῖνοι προεῖπον, xal 
ὁ νόμος περιέχει, οὗ μικρὸν, οὐ μέγα παρελεύσεῖαι, 
ὃ uà τῆς ἀληθείας τῷ πέρατι σφραγισθῇ. El γὰρ ἐγὼ 
διάχονὸς περιτομῆς εἰς τὸ βεδαυωθῆναι τὰς ἔπαγγο- 
Alag, kc ὁ Πατὴρ διέθετο πρὸς τοὺς χατὰ σάρλα 
Παθέρας * πῶς ἰῶτα ἓν, τουτέστι «b ἑλάχισέον τῶν 
ἐν τῷ νόµῳ xal τοῖς προφήταις ῥηθέντων δύναιτ᾽ ἂν 
ὅλως Καρελθεῖν, ἢ ph γενέσθαι, 
"Opa καὶ ἐξ ἄλλων τὴν ἰσοτιμίαν τοῦ νόµου xat 


Inquit, quod dictum est ἆ Déo : Ego sum Deus 
Abraham, et Deüs Isaac, et Deus Jacob ! Y et. que 
sequuntur. Quibus verbis aperte declarat Abraham, 
1saac, et Jacob hzredes esse sterns vite, ét 
Deum seternum, et resurrectionis auctorem, et 
gaudii, quod inde sequetur, elarallorem eorum 
esse Deum. Adjecit enin. Ὠεάπι non esse Deu 
mortuorum, sed viventium, Marcus autem dixit liec 
in libro Mosis Deum dixisse. Quod si Deus non est 
Deus mortnorum,sed cum ipso quidem viyjt Abraham, 
vivit et Isaac, vivit et JadÉb, et omnes, qui vitam 
ipsorum imitati sunt, et sunt tanquam angeli Dei 
in ccelo * ; Dei autem servus et Mosés, et legi$ A 
Deo date minister : quomodo a malo principio 
sunt, qui in Veteri Testamento vixerunt ! 


Christus eum Spiritu afflatum dixit eo loco : AU De- 
vid in Spiritu sancto : Dicit Dominus Domino meo, 
Sede a dextris meis, et quie sequuntur ?? . 

Unum esse Testamenti Veteris auctorem ει Novi, et 
quod invicem consona sint, non autem. contraria, 
ut tolunt. Dei inimici. 

Nolite putare, inquit Servator, quod venerim sol- 
vere legem aut prophélas? non veni solvere legem, 
sed implere *. Et: Amen amen dico vobis, 
donec transeat celum el terra, iota unum, aut unus 
apex non prateribit a lege, donec omnia fiant *. 
Ego, inquit, veni ut legem implerem. Πῤτοὺι» 
rum linguarum est dicere, me venisse, quo legem 
solverem quz Patris est, atque eadem mes, Nihil 
igitur prasermiittam, quod non impleatur, Ego 
sum, qui proplierarum verba confirmo, Nam cum 
servi mei ministrique sint ac Patris mei, οἱ adven- 
tum neum, et omnia, quiead illum pertinent, pro- 
spexerunt et prtnuntiarunt. Quawobrem nihil 
eorum quas ipsi predixerunt, et lex contínet, pre- 
terlbit, nec parvum, nec magnum, quod non veritatis 
fine concludatur. Si enim ego minister circumcisio- 
nis ad conlirmandas promissiones, quas Pater fecit 
patribus s&ecündum carnem, quomodo [ota uünum, 
id est, ulla pars vel miniina eorum quz in lego et 
prophetis dícta sunt, poterit omnino preterirc, aut 
non expleri ? 

Alis item οκ testimoniis agnosce parem legis 


τῆς χάριτος, ἵνα γνῷς, ὅτι αὐτός kotiy ὁ τῆς παλαιᾶς D et gratiae conditionem , ut eumdem csse Veteris 


καὶ τῆς νέας Διὰθήχης νομοθέτης. Ἁμὴν ἁμὴν 
Aéqo ὁμῖν, ὁ οὐραν ὃς, καὶ ἡ rr xapsAsvcetui:, οἱ 
δὲ «Ἰόγοι µυν οὗ μὴ παρέϊθωσι. Τοῦτο τῆς yápi- 
pos. "Opa δὲ xal τοῦ νόμου’ Εὐχοπώτερόν ἐστι τὸν 
οὐρανὸν xal τὴν γῆν παρε.θεῖν, ἢ µίαν κεραίαν 
τοῦ νόµου διαπεσεῖν. Εΐδες πῶς 6 Σωτὶρ ἡμῶν τῆς 
ἁ ποοτασίας τὸ θράσος προειδὼς τὰ ἴσα νὶµει γέρα 
καὶ τὸ χλέος τῇ τε παλαιᾷ καὶ τῇ vég «Ἀιαθήχῃ, 
ἁαίτοι γε iv πολλοῖς πολλῷ απροέχει τῆς χάριτος, 
Παιδαγωγὸς ΥὰΡ ἣν ἐχεῖνος τῶν ἐν τῇ χάριτι, ἀλλ 


! Math. xxi, 91, ο. 3 Marc. xii, 24, 27. 


* Matti. Χχιν, 95. 


5 Mauli, «vir, 45, 44. 


et Novi Testamenti. auctorem intelligas : Amen, 
amen dico vobis, celmm et terra transibunt, verba au- 
tem mea non transibunt *. lloc est gratia. Aspice et 
legis testimonium : Facilius est celum et terram 
transire, quam unum legis apicem excidere. Vidi- 
πι] quomodo Servator. &oster. previsa defectionis 
istorum audacia paria munera gloriamque iribuat 
tum Veteri tum Novo Testamento? Atqui multis in 
rebus lex gratiam antecedit, quippe quie pzedagogi 
muncre fungitur, aj ea. quae gratie sunt. duceus, 


* Μαι, v, 11. 5 ibid. 48. 


1191 


EUTHYMII ZIGABENI 


153? 


Verum ut ostenderet eumdem et prseterita. et prae- A ἵνα δείξῃ τὸν αὐτὸν ἐχεῖνά t6 xal τὰ παρόντα κατὰ διά- 


sentia, diversa dispensationis ratione consiituisse, 
eodem et pari loquendi modo de utroque locutus est 
Testamento. Quid? quod adversus illes qui ssluti- 
feris documentis suis non obedirent, Mosem et non 
alium accusatorem constituit? Est, inquit, qui vos 
accuset, Moses * , apud Patrem mimirum, cujus 
leges et prophetia de Christo, cum ipsi : creditze 
fuerint, dignus erit accusalgr, et testis eorum qui 
leges ejus sibi colendas amandasque censuwerint, et 
qui nihil eorum quz ab ipso de communi Domiuo 
el Servatüfe nostro predicia sunt, susceperint; 
quod quidem caput et fundamentum οἱ principiuin 
totius est veteris Testamenti. 


qopov xai ἀπόῤῥητον οἰκονομίας *epóstov νοµοθετῇσαι, 
sale αὐταῖς xai ἴσαις φωναῖς περὶ ἑχατέρας νοµοθι- 
αίας ἐχρήαατο. ᾽Αλλὰ γὰρ xal χανὰ τῶν ἀπειθούν- 


ttv αὐτοῖς σωτηρίἰοις διδάγµασιν οὐχ ἄλλον χατἠγο- 


pov xai θρίαµδον, ἀλλὰ τὺν Μωσην εἰσάγει λέγων, 
ἝἜστιν ὁ καζηγορῶν ὁμῶν Μωσῆς, δηλονόει πρὸς 
τὸν Πατέρα, οὗ τοὺς νόμους αὐτὸς πιστευθεὶς, xal 
τὴν περὶ Χριστοῦ προφητείαν,ἀξιόπιστος ἂν κατήγο- 
poc tin, καὶ ἁπαράγραπτος µάρτυς τῶν µεγα- 
λαυχθύντων μὲν αὐτοὺς τοὺς νόμους xai τιμᾶν χαὶ 
ατέργειν, μηδὲν δὲ τῶν ὑπ' αὐτοῦ περὶ τοῦ χοινοῦ 
Δεσπότου καὶ Σωτήρος ἡμῶν θεσπισθέντων «posu- 
µένων, ὃ χεφάλαιον fjv, καὶ χρηπὶς, καὶ προοΐμιον 
τῆς ὅλης αὑτοῦ νομοθεσίας. 


Cum vetcribus nova conjungens Dominus, osten- Ὁ Yoyánvov à Σωτὴρ τὰ χαινὰ τοῖς παλαιαῖς, καὶ 


densque ea ad camdem salutis viam deducere, quippe 
qus abono eodemque auctore profecta sint, vetera- 
quead perfectionem dirigere, nova autem perfec- 
ionem elargiri : /deo, inquit, omnis Scriba doctus 
in regno celorum, similis. est homini patrifamilias, 
qui profert de thesauro suo nova εἰ vetera *. Docens 
enim im eodem esse thesauro, ei ος eodem pro- 
mi Novum et Vetus Testamentum, ea inter se con- 
seutire et congruere, non autem discrepare confir- 
mat. Ostendens autem utriusque doctrinam ducere 
2d regnum colorum, multo etiam magis consensum 
eorum nulla in re diversum indicat. Quamobrem si 
uirumque Testamentum in eodem (besauro servatur, 
ex eodemque depromitur, eb ad idem regnum 
eclorum ducit, quomodo ea coutrarias in partes 
distraliunt adversarii? 


Si Mosaica οἱ prophetica scripta a divino Spiritu 
profecta non sunt, cur Servator ex illis adversus 
Cleopham ,alterumque discipulum post resurrectio- 
nem sumit reprehensionem : O stulti, inquiens, et 
tardi corde ad credendum in. omnibus, que loeuti 
sunt prophetg. Nonne haec pati Christum — opor- 
iuit, et intrare in gloriam suam? Et — incipiens, & 
AMose et omnibus prophetis interpretabatur eos, in 
omnibus Scripturis, que de ipso erant ὃ. Redem- 
ptor noster recenset propbetas ut indices operum, 
quibus nos a mali tyrannide liberavit, et tu eos ty- 


παριστῶν, ὣς εἰς µίαν ἄγονσι σωτηρίας 00, ἑνὸς 
ὄνια δημιουργοῦ xal νοµοθέτου, τὰ μὲν olov ὄντε 
κροτέλεια, τὰ δὲ τὸν τελειότητα χαριζόµενα, δὰ 
τοῦτό φησι. Πᾶς Πραμματεὺς μαθητεουθεὶς εἰς τὴν 


βασιἁεἰίαν τῶν οὐραγών ὅμοιός ἐστι ἀνθρίν 
οἰκοδεσπότῃ , ὅσεις ἐκδά.11ει ὧε τοῦ θησαυρεῦ 


αὐτοῦ xarà καὶ παλαιά. Δι ὧν το γὰρ àv τῷ abt 
θησαυρῷ, καὶ Ex τοῦ αὐτοῦ τὴν Καινὴν προέρχεσθα:, 
xai τὴν Παλαιὰν διδάσχει, τὸ σννεῖναι, xai συµφω- 
νοῖν ἀλλήλοις, xal μὴ διαµάχεσθαι βεθαιοῖ - δι ὧν 
φε ἑχατέρας «hv διδασχαλίαν εἰς τὴν βασιλείαν ἁπά- 
γειν τῶν οὐβανῶν ἔτι περιφανέστερον εὸ λίαν αὐτῶν 
σύμφωνον wal ἁδιαίρετον ἑφηφίσατο. El οὖν ἑχατέρα 
μὲν ἐν τῷ αὐτῷ θησανρίξεται Διαθήχη , Ex τοῦ αὐ- 
τοῦ δὲ πάλιν πρόεισι, καὶ εἰς «à» αὐτὸν 105; οἱ τεύ- 


πας ἱθησαύρισαν τῶν οὐβανῶν ἐπάχει βασιλείαν, κὼ; 


αὐτὰς ἀντίπαλοι διασχίσουσι μερίδες ; 

El μὴ θείας ἐπιπνοίας ἣν τά τε μωσαϊκά xal zgo- 
Φητιχὰ, πῶς ὁ Σωτὴρ τοῖς περὶ Κλεόπαν μετὰ ip 
ἀνάστασιν ἐχεῖθεν ἐπιφέρει τὴν ἐπιτέμησιν λέγων, 
"Q ἀνόητοι καὶ βραδεῖς τῇ παρδίᾳ τοῦ πισταύοι’ 
ἐπὶ πᾶσι, οἷς ἑἐλάλησαν οἱ προφήῆται | οὐχὶ 
tasca ἔδοι παθεῖν cór Χριστὸν, καὶ εἶσελθεῖν εἰς 
ti δόξαν αὐτοῦ; Καὶ ἁρξάμενος ἀπὸ Μωσόως καὶ 
ἀπὸ πάντων τῶν προφητῶν διηρµήνευσεν αὐτοὺι 
ἐν πάσαις saic Γραφαῖς περὶ ἑαυτοῦ. 'O Λντρωτὰς 
ἡμῶν ἑρμηνεντὰς τῶν ἔργων &' ὧν ἡμᾶς ἑλυτρώσατο 
τῆς τοῦ πονηροῦ τυραννίδος τοὺς αροφίτας &vope- 


rannidis ministros audes appellare? Atque boc i68 ϱ) λοχεῖ, χαὶ σὺ τῆς τυραννίδος ὑπηρέτας οὐ φρίττεις 


ex loco €onstat, legem et prophelas cum gralia conve- 
nire, 

Quoniam lex cum gratia consentit, idcirco sese 
vicissim coufirmaut. Gratia enim prznuntiatur, οἱ 
effingitur, et exprimitur,et velis adumbratura lege, 
Lex autem iis qua praedicta et preenuntista suni. ad 
epus per gratiam deductis, veritatein ia ae sub ve- 
lis abscouditam, ab ipsa patefactam intuetur, Quod 
siinter gratiam et. ea qua fuerunt ante gratiam, 
consensus non est, quumodo qus a lege οἱ pro- 
phetis pradicta sunt, reipsa. perfecta cernimus? Cur 
Servator noster leprosos a semundatos ad legis sa- 


* Joan, v, ἐν. * Mauh, xj, 592. 


ὀνομάδειν; Κάντεῦθεν οὖν σύµφωνος 6 véuo; xat οἱ 
προφῆται τῇ χάριτι δείχνυνται. 

Ὅτι μὲν σύµφωνος ὁ νόμος τῇ χάριτι, ἑχάτερω 
εούτων δι᾽ ἑκατέρ.υ δέχεται τὴν βεδαίωσιν΄ ἡ μὲν ὁ; 
ὑπ' αὐτοῦ χαταγγελλοµένη , xal ὃ.ατυπουµένη , χοὶ 
olov προχαραττοµένη, καὶ ἑμφαινομένη τοῖς σχ.ἆσμα 
aw * ὁ bb ἅτε των προῤῥήσεων xal προχαραγµάτων 
εἰς ἔργα ἐἑχδεθηχότων διὰ τῆς χάριτος τὴν ἐν αὐτὴ 
ὑπὸ τοῖς παραγετάσµασι χρυττοµέν.ν ἀνακαλυκτού 
σης ἀλήθειαν. ki δὲ ph «b σαύμφωνον αννδ.ἐσωζνν 
ἀλλήλοις ἡ χάρις» xal τὰ κρὸ τῆς χάριτος, πῶς ἂν ὁ 
παρὰ τοῦ νόµου xal τῶν προφητῶν ἐχρτσμοδοτέίη, 


5 Lac. xxiv, 25, 17. 


1233 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XXIV. 


5 


ταῦτα πανδήµοις ὄμμασιν ἑωρᾶτο τελούµενα; Πῶς A cerdotes mittit, jubens ut eant et osteudant. se 


δὲ ὁ Σωτὴρ ἡμῶν τοὺς λεπροὺς ῥήματι καθχίρων 
πρὸς τοὺς iv νόµῳ ἱερεῖς τούτους ἀπέστελλε, προσ- 
πάττων ἀπιέναι, xal ἐπιδειχνύναι τούτοις ἐχυτοὺς, 
xsiv τὸ δῶρον, ὡς ὁ Μωσῆς διετάξατο : 

Ὁ θεσπέἑσιος Παῦλος τὰς προφητικὰς διαγορεύ- 
σεις εἰς µαρτυρίαν ἐχτ:θἐμενός φησιν, Ιδοὺ ἡμέραι 
ἔρχονται, «ἰάγει Κύριος, xal συ»γτε)λέσω ἐπὶ τὸν 
olxov Ἱσραὴ. xal ἐπὶ τὸν οἶχον Ἰούδα Διαθήκην 
xau, οὐ κατὰ τὴν Διαθήχην, ἣν ἑποίησα τοῖς 
πατράἀσιν αὐτῶν ἐν ἡμέρᾳ ἐπιλαδομένου µου τὴς 
χειρὸς αὑτῶν ἐξαγαγεῖν αὐτοὺς ἐξ Αἰγύαπτου. "Hy 
ἐποίησα, φησὶν, ἀλλ᾽ οὐχ ὁ πονηρὸς, ὡς σὺ λέχεις. 
Elsa, Αὐτοὶ οὐκ ἐνόμειναν ἐν εῇ Διαθήκῇ µου, 
κἀγὼ ἡμέάλησα αὐτῶν. Τίς 6 λέγων; Ὁ Κύριός 
φησιν, ἀλλ᾽ οὐχ ὁ πονηρός. Ἐπάγει γὰρ, Αὔτη 
ἡ Διιθήχη ἣν διαθήσομαι τῷ olx Ἱσραί.ὶ μετὰ 
τὰς ἡμέρας ἐκείνας, «Ἰέγει Κύριος. Διαθήσομχι 
ἐγὼ, οὐκ dAAoc. Διαθήσομαι ἐγὼ ety Καινἠν, ὃς 
διεθέµη» xal τὴν IJaAaidv. "Opi; πῶς ἄνω xai 
γάτω tbv αὐτὸν καὶ τῆς παλαιᾶς, xal τῆς νέας δια- 
θήχης νοµοθέτην ὁ Παῦλος ἀνυμνεῖ ; 

Μηδὲ τὴν ἄθντον xat θαυµασίαν Αδραὰμ θυσίαν 
παραδράµῃς, θεοῦ μὲν ἐχζητήααντος ταύτην, xal 
τὴν Υνώμην ἀποδεξαμένου. τοῦ δὲ προθύμως πεισθέν. 
τος, xal οὗ πεισθέντος µόνον, ἀλλὰ xal π.στεύσαν- 
τος, ὅτι δυνατός ἔστιν ὁ θεὸς χαὶ νεχροὺς ἐγεῖραι, 
Διὰ τοῦτο λογίζεται αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην. Τὸ πατρι- 
xbv δὶ ἀξίωμα οὐ χατὰ τῆς τότε µόνον γενεᾶς, ἀλλὰ 


illis, sicut lex pracipit, et quod gravius est, offe- 
rant munus, ut Moses instituit ?. — 


ὡς ὁ νόµος ἐχέλευε, xai τὸ iayopósepow, προσενεγ- 


Divus Paulus propheticas. prdictiones in testi- 
mouium adducens : Ecce, inquii, veniunt dies, et 
consummabo super domum [srael, εἰ super domum 
David testamentum!novum non juxta. testamentum , 
quod feci patribus eorum in die, cum apprehendi ma 
num ipsorum, et eduxi eos ex /Egyo '. uod | feci, 
iuquit, ego nimirum, uon autem malus, ut tu di- 
cis. Deinde : Ipsi non manserunt iu testamcrio meo, 
el ego neglexi eos, Quis hicloquiturt Dominus, an 
malus * Dominus utique. Addit enim : Hoc testameu- 
tum,quod ponam domui Israelis post dies illos., dicit 
Dominus. Ponam ego, et non alius. Ponam ego &o- 
tum, qui posui et vetus *. Vides, quomodo supra. et 
jufra eumdem (um Veteris, tum Novi testamenti 
l'aulus aucterem celebret? 


Neque vero admirabilem Abrali:e victimam non 
iminolatam silentio przterieris. llanc euim Deus. 
postulavit, et animam offerentis complexus est. Πε 
autem non solum paruit, verum etiam credidit, 
Deum etiau posse mortuos in vitam revocare. 
Idcirco reputatuin est illi ad Justitiam, patrisque 
20men accepit, non illius tantum generationis, sed 


xai τῶν μετὰ ταῦτα λαµδάνει, χαθὼς γέγραπται, ὅτι (j aliarum eiiam, qua sunt conseculz, sicut. Scriptum. 


llacépa πο.].Ἰῶν ἐθνῶν cd0sixd σε, χατέναντι οὗ 
ἑπίστευσε Θεοῦ. Καὶ πρόσχες ἀχριθῶς τίνος λέχει 
Θεοῦ. Ἐπάγει γὰρ διδάσχων ὁ Παῦλος, ὅτι τοῦ ζωο- 
άοιοῦντας τοὺς νεκροὺς, xal κα.οῦντος τὰ 
[ih ὄντα ὡς ὄντα. Καὶ πᾶλιν, Elc δὲ τὴν ἐπα]Ὕε- 
εἒίαν τοῦ θεοῦ οὗ διεχρίθη τῇ ἀπιστ]ᾳιἀ.1.1) ἐνεδυ- 
Ζαμώθη τῇ πίστει, δοὺς δόξαν τῷ θεῷ. 'Ocds τίς 
ἣν 6 àv App xal προφῆταις λαλήσας, δει οὐκ ἄλλος 
παρὰ τὸν χαρισάµενον ἡμῖν τὴν χάριν, ἀλλ᾽ αὗτός. 
᾿Επάγει γὰρ, Obx ἐγράφη δὲ δι αὐτὸν µόνον, ἀ 11ὰ 
καὶ δι ἡμᾶς, ofc µέ1.1ει .Αογἱζεσθαιτοῖς πιστεύου- 
σι’ ἐπὶ τὸν Κύριο» ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ix 
νεκρῶν. Οὐκοῦν ὁ Πατέρα πολλῶν ἐθνῶν θέµενος 
τὸν Αθραὰμ, ὁ τὸν ὄρχον ὑποσχὼν αὐτῷ, 6 kv ταῖς 
ἐπαγγελίαις ἁδιάψευστος, ὁ τὰ μὴ ὄντα χαλῶν ὡς 
ὄντα, ὁ ἑωοποιῶν τοὺς νεχροὺς, αὗτός ἐστιν ὁ ἐγε[- 
pa« τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ix νεχρῶν, 
κἂν τὸ τῆς ἁποστασίας ὀλέθριον φρόνηµα εἰς ἀρχὰς 
δύο χαταμµερίξἡ τὴν ἀμέριστον xal pfav ἀρχήν. 


Ἑνὸς θεοῦ τήν τε Παλαιὰν xa «t» Katvhv ἀνα- 
χηρύττων ὁ Π1ὔλος, xat ὡς Ex ῥίζης Σχείνης ταύτην 
προελθεῖν, xai ἁγιότητος £xatépav μετασχεῖν οὕτω 
φησίν’ El δὲ ἡ ἀπαρχὴ ἁγία, καὶ τὸ φύραμα. Kal 
οἱ ἡ ῥίζα ἁγία, καὶ οἱ μ.1άδοι. Καὶ οὗ σὺ τ]ν ῥί- 
(dar βαστάζεις, àAA. ἡ ῥίζα c. Καὶ, EL à θεὸς 
τῶν κατὰ φύσιν κ.)άδων οὐκ ἐφείσατο (ἔπεσε 


! Hebr. vi), 8, 9... * ibid. 10.15 


* Gen xv, 4. 
τι, 16.  *ibiy — * ibid. 18. 


est : Quia pairem muliarum gentium posui te. *, an- 
te Deum, cui credidit.Et animadverte. diligenter, 
cuinam Deo. Sequitur enim Paulus et docet : Qui. 
vivificat mortuos el vocat ea que non sunt, tanquam 
sint. *. Et rursum : In repromissione Dei non. ha 
sitavit diffidentia, sed confirmatus est. fide, duus glo. 
riam Deo *. Vides, quis sit is, qui locutus est. in 
lege οἱ proplictis? nemo enim alius, nisi ille, qui 
largitus est nobis gratiam. Sequitur enim : Non est 
scriplum autem propter ipsum solum, sed etiam 
propter nos, quibus reputabitur credentibus 1n. eum, 
qui suscitavit Jesum Christum Dominum nosirum o 
mortuis *. llle igitur, qui patrem multarum gentium 
Abraham constituit, qui Jurejurando ei promisit ,. 


D qui in prsemissis mendax non est , qui vivificat mor- 


tuos, et vocat ea quse non sunt tanquam sint, ipse 
est, qui suscitavit Dominum nostrum a mortuis , li- 
cet perniciosi desertores isti aliter sentiant, et prin- 
cipium unum, quod dividi non potest, in duo dis- 
trahant, 

Unius esse Dei Vetus et Novum testamentum Pau- 
lus docens, atque hac ος illius radice profectum 
dicit ; Et si primitie sancle, εἰ massa Ἱ. Et: Si 
radix saucia, et rami *. Et : Tu radicem non portas, 
sed radix te *. Et: οἱ Deus naturalibus ramis non 
pepercit (ceciderunt enim tentantium pedes in deser- 
to, et multz aliz calamitates noxius invaserunt ). 


CMom. 1, 47. * ibid. 20. — * ibid. 21. " Rom. 


Lr 
, 


? 


"us 1496 


- unius nimirum, non autem duorum. 
porro uuum jubet circumcidi, alterum vetat. Utrum- 
' que autem ad eumdem refert Deum. Quamobrem 
" unus est Deus verus, et Pater Domini nostri Jesu 
Christi, qui et circuincisionem per Abrabam in my- 


EUTHYMI1 ZIGABENI 


1236 


ne tibi quidem parcet, Non alius illis, alius — tibi, A yàp τῶν ἐχπειρασάντων τὰ χῶλα ἓν «fj ipfi, 


sed idem. Et rursum : Vide bonitatem εἰ severita- 
tem *. Cujus? Christi :. Severitatem quidem in eos 
qui ceciderunt; in te autein bonitatem. Quid autem 
sibi volunt primitie, e! massa, et radix, et rami, et 
naturales, et. insit, nisi mutuam quamdam co- 
gationem ? Quibus ex verbis apertissime unus et 
idem esse legislator declaratur. 


καὶ πολλὰ ἅλλα μµετῆλθε πάθη τοὺς ὑπαιτίους), 
µήπως d αὑτὸφ οὐδὲ σοῦ φεἰσαται. O0x ἄλλος 
μὲν ἑχείνων, ἄλλος δὲ σοῦ, à)À' ὁ αὐτός. Καὶ 
πάλιν, "δε οὖν χρησεότητα, καὶ ἁποτομίαν. Ἱ[- 
νος; Χριστοῦ. "Ew μὲν τοὺς πεσόντας ἁποτομίαν, 
ἐπὶ δὲ σὲ χρηστότητα. TL δ᾽ ἂν βούλοιντο fj ἀπαργχὴ, 
καὶ «b φύραμα, xat fj ῥίδα, wai ol Χλάδοι, xal 


οἱ αὐτοφυεῖς, xal οἱ δι Εγκεντρίσεως, εἰ μὴ τὴν ἀλληλουχίαν, καὶ συγγένειαν, χαὶ ὅτι τοῦ αὐτοῦ vopo- 


᾿θέτου φωναῖς δηλοῦσιν ἑναργεαεάταις ; 


Alibi dicit : Circumcisus aliquis vocatus est, non 
abducat preputi&m. In prepuitio aliquis vocatus est, 
uon circumcidatur. Circumcteio nihil est, et. prepu- 
tiui nihil est, sed. observatio mandatorum Dei *, 
Maudatorum 


sterio perfectionis dedit temporibus pra'finitis, et eos 
quí in praputio erant, per Filium suum suscepit. 


Animadverte mihi sapientiam Pauli, quomodo 
Veteria. εἰ Novi Testamenti discrimen ostendat. 
Verum cum desertoruim istorum hzresim perspice- 
ret, illius omnes amputans nugas, bzc stati. ad- 
dit : Vetesa transierunt, ecce facta aunt omnia no- 
να *. Omnia, inquit, tam receus nimirum quam 
Vetus Testamentum ex Deo, qui nos sibi couciliavit 
per Dominum nostrum Jesum Christum, 

Joannes adventu boni Dei diguus, effectus, et 
plusquam propheta, et quo inter natos. mulierum 
major non surrexit, testimonio Ipsius Veritatis, quo- 
modo pro legis mandato sibi puguandum existima- 
vit, praesertim cum gratiz precursor missus fue- 
rit? Neque vero pugnavit solum, sed capite pro 
illo damuatus est. Unde enim, nisi ex lege sumpsit, 
ut [lero.lem reprehenderet, diceretque :-Non licet tibi 
habere uxorem Philippi frutris tui *? Vides igitur, 
quanti fecerit mandata legis ille, qui dignus effectus 
c8, ut. auctorem grati: baptizaret. Nam si prxcep- 
ta Mosaica et evangelica instituta-non sunt ejus- 
dem divin: οἱ bons iuspirationis, quomodo ipse 
minister gratie illa non aspernatur? prsesertim 
cum Dominus dicat : Nemo potest. duobus Dominis 
servire, et quie sequuntur *. ]pse enim precursor 
Joannes una cuim prophetarum catu duobus ἆο- 
minis deprehenditur inservire, si duorum doimino- 
rum ,unius boni et alterius mali, Novum esse conceJi- 
inus et Vetus Testamentum. 


Magnus ille praeco veritatis Paulus clara voce 
clamat zum secundum fiominem hac loquor? Án yon 
et lex dicit? 1d esti, nou. argumentis humanis bac 


confirmo, Nonue el legis mapdato przacripta sunt? ^ 


Án lege enim Mosis, iuquit, scriptum egt : Non. alli- 


! [ioni, xi, 22. 


*t 


3:1 Cor. να 1, 19. * WGor. s, M. 


Ἑν ἄλλοις δὲ πάλιν φησὶ, IHepiceegmpgéroc τις 
ἐχλήθη, μὴ ἐπισπάσθω": ἓν ἁκροθυστίᾳφ τις ἐκ λή- 
θη.μὴ περιτεμνέσθω. Ἡ περιτομὴ οὐδέν ἐστι, καὶ 
ἡ ἀκροδυστία οὐδέν ἐστιν, ἀ.1.ὰ τήρησις ἐντο.ῶν 
θεοῦ * ἑνὸς δηλονότι, xat οὗ δύο θεῶν. Τῶν δὲ ἔντο- 
λῶν fj μὲν ἐχέλευσε περιτέµνεαθαι, ἡ δὲ uh. Ὃν 
ἑχατέραν ἀνωμολόγησε τοῦ αὐτοῦ θ:οῦ, ὥστε el; 
θεὸς ὁ ἀληθινὸς καὶ Πατηρ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰτουῦ 
Χριστοῦ, ὁ καὶ τὴν περιτομὴν διὰ τοῦ ᾿Αδραδμ εἰς 
μυστηρίου τελείωσιν χρόνοις ὡρισμένοις δοὺς xol 
ποὺς iv ἀκροδυστίᾳ διὰ τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ προσει- 
ληφώς. 

"Opa pot τὴν σοφἰαν τοῦ Παύλου ὅπως δ.αφορὲν 
μὲν τῆς Καινῆς xal τῖς Παλαιᾶς εἰσάγει. Προδιέ» 
πων δὲ τὴν ἁποστασίαν, xat πᾶσαν αὐτῃης ἑκχόπτων 
µαταιολογίαν, εὐθὺς πάλιν ταῦτα αυνεπιφἑρε:" λέγει 
γάρ ' Τὸ ἀρχαῖα xapijA0ev, ἰδοῦ γέγονε εὰ πάντα 
και. τὰ δὲ πάντα qno καὶ ἡ Νέα δηλονότι, xd 
i Παλαιὰ ἐκ τοῦ Θεοῦ τοῦ χαταλλάδαντος ἡμᾶς 
ἑαύτῷ διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χρ'στοῦ. 

"λξιος τῆς ἐπιφανείας τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ Υεγο &; 
ὁ Ἰωάννης, xai προφήτου περισσότερος, καὶ uil- 
ζων τῶν ἓν γεννητοῖς γυναικῶν ὑπ αὐτῆς τῆς ἆλη- 
θείας ἀναγορευθεὶς, πῶς ὑπέστη νομιχῆς ἑντολῆς 
ὑπερμαχεῖν, xai τάτε πρόδροµος τῆς χάρι:ος ἀπο- 
αταλείς ; καὶ οὰ τοῦτο µόνον, ἀλλὰ xai τὴν χεφαλὴν 
ὑπὲρ ταύτης ἀναιρεθῆναι. Τὸ γὰρ ἑλέγχειν τὸν Ἡρώ- 
δην, καὶ λέγειν, θὐκ ἔξεστεί σοι ἔχειν τὴν γυναἴχκω 
Φιλίππου τοῦ ἀδεΊφοῦ σου, πόθεν εἶχε λαθὼν, 1 
τίνος ὑπερασπίζων νομοθεσίας τὸν ἔλεγχον προσῖἵε 
τῷ βισιλεῖ; Ὀρᾷς πόσον ἑτίμα τὰς νομικὰς ἐντολᾶς 
ὁ τὸν τῆς χάριτος νοµοθέτην βαπτίσαι χαταξιωθείς: 
El δὶ μὴ τῆς αὐτῆς ἦσαν θείας καὶ ἀγαθουργοῦ ἔπι- 


p πνοίας τά τε μωσαϊκὰ παραγγέλµατα xal τὰ εὔαγ- 


γελικἁ διατάγματα, πῶς ὁ αὐτὸς τῆς χάριτος ὑπη- 
ρέτης οὐδ' ἐχείνων ὁλιγωρεῖ, καίτοι τοῦ Χριστοῦ 1£- 
γοντος, Οὐδεὶς δύναται δυσὶ κυρίοις δου.εύευ, 
xai τὰ ἑξῆς; ἰδοὺ γὰρ αὐτός τεό Πρόδρομος Ἰωάννης, 
xai τῶν πρὸ αὐτοῦ προφητῶν ἡ ὁμήγυρις εὑρίσχον- 
ται δυαὶ χωρίοις δονλεύοντες, εἴπερ δύο χνρίων, 
ἀγαθοῦ τε καὶ πονηροῦ, ziv Παλαιὰν φῖναι σνΥχω- 
ϱᾖσομεν, xal τὴν Νέαν. 

Παῦλος ὁ μέγας χκῖρνς διαπρυσίῳ βοᾷ τῇ ςωνὶ, 
M κατὰ ἄνθρωπον ταῦτα νσαλῷῶ; fj καὶ οὐχὶ καὶ 
ὁ γόµος εαῦτᾳ «έχει; τουτέστι, Mi) Ἀλογισμοῖς ἐν 
Βρώπων ἀσφαλίζομαι τὸ ῥηθὲν, ἃ οὐχὶ καὶ θείας 
νομοθεσίας ἐστὶ τὸ προτεινόµενον ; Ἐν và, τῷ Mw 


"Wee st δι ολοι, vi, 94. 


1211 


dAoorca. Καὶ ταῦτα εἰπὼν ἐπιφέρει, Mt) τῶν βοῶν' 
ῥό.1ει tq 889 ; τίνων δὲ μᾶλλον µέλει δειχνὺς ἑπά- 
χει, Ac ἡμᾶς 68 πάντως «Ἰέγει, xal 6v ἡμᾶς ἐγρά- 
Φη. Ὥστε «κοινὸν τὸ δόγµα τὸ ἐν τῇ Παλαιᾷ δια- 
6αἴνον, xal πολιτευόμενον xal iv τῇ χάριτι. Εἶτα 
τὴν φυσικὴν ὁμοιότητα τοῦ Υἱοῦ πρὸς τὸν Πατέρα 
καὶ τὸ ἁπαράλλαχτον ὑποδηλῶν ix τῆς τῶν νοµο- 
θετηθέντων ὁμοιότητος, "Qo xsp, φησὶ, xpocstáyn 
τοὺς τῷ θυσιαστηρἰῳφ προσεδρεύοντας τῷ θυσια- 
στηρίφ συμμερίᾶσθαι, οὕτω καὶ ὁ Κύριος προσ- 
έταξε τοὺς τὸ Εὐαγγέ.ιον xataypéAAorrac ἐκ 
τοῦ Εὐαγ)α λίου ζῇν. Tiv συνάφειαν δὲ πάλιν καὶ 
συγγένειαν τοῦ νόµου xai τῆς χάριτος ἐπὶ πλέον 
τρανολογῶν, OD θέλω ὑμᾶς ἀγνοεῖν, φησὶν, ἆδε.]- 


1ην ἦσαν, xal πάντες διὰ τῆς 0aAdo onc διῆ.Ίθον, 
χαὶ πάντες iy τῇ vspéAn ἐδαπτίσθησαν, καὶ ἐν 
τῇ θα.]άσσῃ εἰς τὸν Μωῦσῆν, καὶ πάντες τὸ αὑτὸ 
βρώμα απγευματικὸν ἔφαγον, καὶ πάντες τὸ αὐτὸ 
Άόμα πνευματικὸν ἔπιον. Ἔπινον γὰρ ἐκ πνευ- 
µατικῆς ἀχολουθούσης πέτρας, ἡ δὲ πέτρα ἦν» ὁ 
Χριστός. ᾿Αχούεις, ὅπερ ὁ Χριστὸς τὸν πατριχὸν 
ἑπότιζε Aaby, [coy δὲ εἰπεῖν τὸν οἰχεῖον * xai πῶς ὁ 
Π ιτὴρ ὡδήγει τὸν Ἰσραὴλ εἰς τὴν τοῦ Υἱοῦ λατρείαν͵ 
xal ἐπιστροφὴν διὰ τίνων ; fj δηλονότι διὰ Μωσέως 
χαὶ τῶν προφητῶν;, Ποῦ οὖν ἐνταῦθα ὁ πονηρός: 
ποὺ τῆς πονηρᾶς ἀρχῆς τὸ ἔργον; ποῦ οἱ νόμοι τῆς 
ἀντικειμένης μοίρας; Εἶτα πάλιν φησί. Μηδὲ ἑνπει- 
ῥράζωµμεν τὸν Χριστὸν, καθὼς xal τινες αὐτὸν 
Καὶ τίνα τὰ ἐπίχειρα; Ὑπὸ τῶν ὄφεων ἁπώ.οντο. 
τρὸς τὸν Υἱὸν ἐπείραξον. 

Ἑδραίοις ὁ Παῦλος ἐπιστέλλων φησί : IloAvpe- 
poc xal πο υτρόπως xáda« ὁ θεὸς .Ἰαλήσας τοῖς 
πατράσιν ἐν τοῖς προφήταις, ἐπ᾽ ἑσχάτων τῶν 
ἡμερῶν τούτων ἑλάλησεν ἡμῖν ἐν Υἱῷ. δου τὸν 
αὑτὸν θεὸν, χαὶ οὐκ ἄλλον xal ἄλλον πἆλαι piv àv 
τοῖς προφήταις λαλῆσαι λέγει, Όστερον δὲ ἐν τῷ 
Yi. "00sv τὴν χαινὴν Διαθήχην iv τῷ Υἱῷ χαρι- 
σάµενος τῷ χὀσμῴ, αὐτὸς καὶ ἐν τοῖς προφῄταις 
διέθετο τὴν παλαιὰν, xal πῶς f) πλάνη ἄλλον μὲν 
ἑχείνης, ἕτερον δὲ τῆς χαινῆς ἀναπλάττει νοµοθέτην 
xai θεόν; 

Πάλιν ὃ αὐτὸς Απόστολος λέγει * Κατανοήσατε 
τὸν ἁπόστο.λον καὶ ἀρχιερέα τῆς ὁμολογίας ἡμῶν 
Ἱησοῦ» Χριστεὲν, πιστὸν ὄντα τῷ ποιήσαντι ab- 
τὸν, δηλονότι ἀρχιερέα. Εἶτα πῶς ἣν πιστὸς, ὑπεξ- 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XAI!V. 
σέως vóyq γόγραπται. φησὶν, Οὐ φιµωσεις βοῦν À gabis os bovi trituranti *.. Et his dictis subjicit: ' 


Nunquid de bobus cura est Deo. *? Quos autem ma- 
gis curet, addit : Propter nosay(em omnino. dicit, 
et propter nos scriplum est. *. Quare commuue 6” 
cretum in veteri lege εἰ in gratia.versatur. Deinde 
naturalem et certissimam Patris et. Filii similitudi- 
nem ex legis similitudine ostendit: Quemadwiodum, 
inquiens, praeceptum fuit, ut qui altari serviunt. par- 
ticipes sint altaris, sic eg Dominus: precepit, ut qui 
nuniiant. Evangelium, ex? Evangelio vivant *. Neces- 
situdinem | rursudi δι cognationem legis et gratiae 
clarius ostendens, Nolo vos, inquit, ignorare, [ra- 
(res, quod. patees uostri omnes sub nube (uerunt, et 
omnes per mare irunsierunt, et omnes in Mose bap- 


tizati sunt iu nube et. in mari, et omnes eumdem ci-. 
gol, ὅτι ol πατέρες ἡμῶν πάντες ὑπὸ ti|v vsgé- B bum spiritualem comederunt, et omnes eumdem. po- — 
tum spiritualem biberunt. Bibebant enim ez apirliuali 
sequente petra, petra autem erat Christus. *.. Audis, | 
quomodo Cliristus Patrum populum, id esi, suum : 


potaverit? Et quomodo Pater ducebat Israelem ad 


Filii agnitionem et adorationem ? Per quos autem? 


Per Mosem utique εἰ prophetas. Ubi igitur hic 
malus? ubi mali principii opus? ubi leges partis 
contrarie? Post autem dicit : Neque tentemus 


Chiistum, sicut. quidam ipsum tentaveruunl *. Quim — 7 : 


nam? Nempe populus lsraelita. Et quie supplicia ? 
A serpentibus perierunt ". Quamobrem qui. Deum 
inlege tentaverunt, ii per Patrem tentarunt Fi- 
lium. 


ἐπείρασαν. ίνες; f| δηλονότι 6 Ἰσραηλίτης λαός. 
Ὥστε οἱ πειράζοντες τὸν ἐν τῷ νόµῳ θεὸν διὰ τοῦ Πα. 


C Au Hebreos scribens Paulus :  Muliifariam, in- 


quit, multisque modis olim Deus loquens patribus in 
prophetis, novissime locutus est nobis in Filio *. Ecce 
eumdeui Deum, et non alium olim in prophetis 10- 
cutum dieit, post autem in Filio. Qui Novum Te- 
stamentum iu Filio largitus est mundo, idem οἱ iu 
prophetig Vetus instituit. Quonam igitur modo islo« 
rum error uuum veleris, et alterum novi Testamer 
t fingit auctorem ? 


Rursum idein apostolus ait : Comsiderate | aposte- 
lum et pontificem confessionis nosirg Jesum Chri- 
sun, qui fidelis fuit ei qui [fecit se *, nempe  ponti- 
ficein. Deinde quomodo fiJelis fuerit, explicans, per 


ηγούμενος διὰ τοῦ Μωῦσέως Ótixviec Ὡς xal Mo- D $osem ostendit. Quemadmodum Moses, inquit, in 


σῆς, φησὶν, ἐν ὅ Ίῳ τῷ oIxq αὐτοῦ. Tíivogz olxu ; 1j 
δηλονότι τ’ῦ ποιήσαντος ἀρχιερέα τὸν Κὐύριον ἡμῶν 
Ἰησοῦν Χριστόν. Εἶτα xat τὴν ἀσύγχριτον διαφορὰν 
τοῦ Δεσπότου πρὸς τὸν δοῦλον διδάσχων, ἐπήγαγχεν, 
ὅτι Πάείογος δόξης οὗτος παρὰ Μωῦσῆν ἠξίωτας, 
κα’ ὅσον π.Ἱείογατιμὴ» ἔχει cov olxov d κατασ- 
χευάσας αὑτόν. Πᾶς γὰρ οἶκος κατασκευάζεται ὑπό 
τινος, ὁ δὲ πάντα κατασκευἀσας θεός. Ἰδοὺ γὰρ 6 
μὲν Χριστὸς YU; 902 ἀγαθοῦ Πατρὸς, ὁ δὲ Μωσῆής 


' [ Cor. vin, 8, 9. * ibid. 5 ibid. 10. 
*-EBMebr. αν 11. * Πευς. 11,1.  1υἱά. 2. 


* ibid. 15, 11. 
! ibid. 5, 4 


tota domo ejus '*. Cujus domo? lilius nimirum, qui 
fecit pontificem Dominum nostrum Jesum Christum. 
Dcinde incomparabilem Domini cum servo ἀπ 
rentiam demonstrans adjecit : Eo majore gloria 
hic, quam Moses dignus (uit, quanto majorem hono- 
rem habet domo, is qui fecil eam. Omnis enim do- 
mus edificatur ab aliquo, qui autem | omnia facit, est 
Deus *!. Ecce Christus Filius boni Patris. Moses 
autem servus ejus, nec simpliciter servus, sed fide- 


^ [Cor. x, 1. &. * ibid. 0. " ibid. 


(914. 


1239 


EUTHYMHII ZIGABENI 


124 


lis. Et rursum : Qui autem omnia [acit est. Deus, A θεράπῳν αὐτοῦ, καὶ οὐχ ἁπλῶς θεράπων, ἀλλὰ πτι- 


qui ei habitaculum construxit terrenc domus ipsins. ^. 


Idem ipse doetor orbis terrarum dicil vocatum 
esse 4 Deo pontiicem Asron, sicut et Christum. 
Nemo, inquit, sibi ipse honorem sumit, sed qui voca- 
tur a Dco tanquam. Aaron. Sic ek Clyistus ΠΟΠ se 
ipse glorificavit, ut pontifex fieret, sed qui vocarij 
eum : Filius mes es tu ego hodie genui te*. Quo sí 
is qui Christum vocavit pontificem, ipse ext qui et 
per Mosem unxit, karon, et neuter ae ipsum pon- 
εἰήσοιι declaravit, sed qui vocavit eos, quomodo et 
Novi et Veteris 'Testameuti tum opera tum leges non 
sunt unius et ejusdem boni *. 


Tu mihi Abraham, Isaac, Jacob, Joseph, et ipsum 
Mosem, ac reliquos veteris Testamenti preclaros 
viros collige, quos Paulus in numero justorum quin 
'anle collocat, e: fldem ipsormmn celebrat, Nam de 
Mose quidem illud adjungit, quod et opprobrinm 
th;isti sustinuit, Majus euim, ut propriis ipsins 
verhis utar, thesauris /Egypiiernm — existimavit 
opprohriwm Christi *. Et causam adjungit : Respi- 
* slebu] enim ad remunerationem. *, qnam nimirum 
^ ipsi poterat Deus tribuere, Et quid oportet, inquit 
caeli incola Pautus antevertens, viros enumerare 7. 
Narraytem me tempus ipsum deficiet de Gedeon, Da- 
rac, Sumpson, Jephte, David, Samuel, et prophetis, 


qui ner fidem vicerunt regna, operati. sunt. justuiam, C 


adepti suut repromissiones, obstruxerunl ora leonum, 
ex:tjuxerunt impetum ignis, cfugaverunt aciem gladii, 
convalueruni de infirmitate *, Doinde sacris ipsorum 
et admirapdis operibus coeumerocatis, vitaque in 80- 
litudinc transacta ct fortitudine, subjicit : Quibus di- 
gnus ncn erat mundus *, Neque hoc contentus, sed nos 
ad eorum imitatiouem incitans, et eorum exemplo ad 
virtutem colortans addit : Tantam habentes circum- 
positam nohis uubem testiun, deposito omni tumore, 
el cirzumstante peccato per patientiam. curramus ad 
propositum. nobis certumen respicientes in auctorem 
fidei et consummatorem Jesum ", qui et Dominus 
noster Jesus Christus, qui et fidei, in qua strenui 
ei stabiles permanseruut patres uostri, factus est 


στός. Καὶ πάλιν, El; ό νὰ πάντα κατασ-ευάσας 
6εὸς, ὁ xdi thv xataoxeviyy διαταξάµενος τοῦ 
ἐπιγείου οἴχου αὐτοῦ. 

0 αὐτὸς οὗτος τῆς οἰκουμένης διδᾶασχαλος λέγει 
κληθῆναι ὑκὸ τοῦ Θεοῦ ἀρχιερία τὸν ᾿Ααρὼν ὥσπερ 
xai τὸν Χριστόν. Οὐχ ἑαυτῷ γὰρ, q13*, tlc «ἑαμόή- 
vec τἡν τιμὴν, d. ὁ καλούμενος {:τὸ rov θεοῦ, 
καθάπερ καὶ 'Aapor. Οὔὕσω καὶ ὁ Χριστὸςοὑχ dav- 
τὸκ ἑδόξασε γενέσθαι ἀρχωαρέα, d 4A" d JAadijcac 
πρὸς αὑτὸν, Ylóc µου sl σὺ, ἐγὼ σήμερον Τετέν- 
γηκά σε. El δὲ ὁ τὸν Χριστὺν χαλέσας ἀρχιερξα, οὗτός 
ἐστιν ὁ καὶ τὸν ᾿Αα ρὼν διὰ Μωσέως χρίσας, xal οὐδ 
ἕτερος ἑαυτὸν ἑδόξασεν ἀρχιερέα, ἀἁλλ᾽ 6 χαλέσας αὖ» 
τούς» πῶς οὐχὶ xai τὰ τῆς Νέας xai τὰ τῆς Παλαιᾶς 
τοῦ αὐτοῦ εἶσιν ἀγαθοῦ xaX ἔργα χαὶ νόμοι; 

Σὺ δέ pot καὶ τοὺς λοιποὺς, o? περιφανῶς ἐδεί- 
χΊησαν ἐν τῇ παλαιῖ πολιτείᾳ βεδιωχότες, ἐπιλογί- 
δου, τὸν 'A6Q2àp, τὸν "Ica3x, τὸν "laxc6, «bv Ἰω. 
aho, αὐτὸν τὸν Μωσέα, οὓς tv ἑπαίνῳ διχαῖῳ ποιού- 
µενος ὁ Παῦλος, καὶ τὴ», πίατιν αὐτῶν ἕξυ ανῶν περὶ 
τοῦ Μωσέως προστίθησεν, ὅτι xal τὸν ὀνειδισμὸν 
ὑπέστη τοῦ Χριατοῦ. Λέγει γὰρ ἓν ῥήμασιν αὑτοῖς' 
Μείζονα τῶν Αἰγύπτου θησαυρῶν ἡγησάμενος τὸν 
ὀγειδισμὸν τοῦ Χριστου. Τίθησι δὲ χαὶ τὴν αἰτίαν, 
Απέδλεπε γὰρ εἷς τὴν µισθαποδοσία», ἣν ὅτλον- 
ότι δυνατὸς fjv παρασχεῖν αὐτῷ ὃ θιός. Καὶ εἰ δεῖ 
καταριθμεῖν τοὺς ἄνδρας; Προλαθὼν γὰρ ἡμᾶς 6 o7- 
ρανοφοίτης Παῦλός φησιν Ἐπιλείψει µε διηΤού- 
µενυν ὁ χρόνος περὶ Γεδεὼν, Bapdx τε καὶ 
Σαμύὼν, xal ᾿]εωθάε, Δαδίδ τε xal EZapovh, 
xal τῶν προφητῶν, ol διὰ πίστεως κατηγωνί- 
cavco βασιείας, elprácarto διλαιοσύνηγ, ἐπέ- 
tvyor ἐπα]γε-ιῶν, ἔφραξαν σεόµατα «ἑεόντων, 
ἔσδεσαν δύναμιν πυρὸς, ἔφνγον στόµατα μα: 
χαΐρας. ἑνεδυναμώβησαν ἀπὸ ἀσθεγείας. Εἶτα 
χαὶ τὰ ἱερὰ τούτων xal θαυμάσια ἔργα xaV min 
διεξιὼν, xat τὴν ἐν ἐρημίᾳ Διατριδὴν καὶ καρτερίαν, 
ἐπάχει "Qr οὐκ ἦν ἄξιος ὁ χόσµος. Οὐ µόνον δὲ 
ἀλλὰ xal πρὸς τὴν αὐτῶν διςγεῖρων ἡμᾶς µίµτσιν, 
xai ὥσπερ παράκλησιν εἰς ἀρετὴν ἑκείνους προτι- 
θες, ἐπιφέρει’ Τοσυῦεον ἔχοντες περικείµενον 
ἡμῖν νέφος μαρτύρων, ὄγκον ἀποθέμενοι πάντα, 


D καὶ την εὐπερίστατον ἁμαρτίαν, δι ὑπομονης 
| ερέχωμεν εἰς τὸν προκείµενον ἡμῖν ἀγῶνα, dzo- 
ρῶντες εἰς τὸν τῆς πἰστεως ἡμῶν ἀρχηγὸν καὶ τελειωςὴν Ἰησοῦχ, ὃς ἔστιν ὁ Κύριας ἡμῶν Ἰπσοὺς 
Χριστὺς, ὅστις χαὶ τῆς Πίστεως, ἐν ᾗ γενναῖοι xal βέθφιοι µεμενήχασιν οἱ πατέρες ἡμῶν, γέγονεν ἀρ. 
χηγὸς, xal τῖς ἡμῶν τε χἀχείνῳν σωτηρίας τελειωτής. — 
Hic Apostolus et alibi legem Mosaicam ita cele- 
brat, ut Dei verbum, quod non intercidit, esse di- 
cat : Non enim. excidit, inquit, verbum Dei *. De Ja- 
cob autem et Esau verba faciens, quod major ser- 
viel minori *, tum recentes, tum veterea erroris 
ministros coarguit. Ait enim : Numquid | injusiitia 
est apud Deum ? Absit ! Quomodo enim dicit Mosi : 
Miserebor, cui misereor, el misericordiam prestabo, 


princeps, etillorum ae nostr: salatis auctor. 


Οὗτας ὁ Απόστολος xal ἐν ἄλλοις λόγον μὲν ἁδιά- 
πτωτον τοῦ Θεοῦ τὺν μωσα]κὸν νόµον ἀνυμνεῖ Οὁ 
qàp ἐχπέπτωλα, φποὶν, ὁ Aóyoc τοῦ 6εου * περὶ 
δέ γε τοῦ Ἰσχὼδ καὶ τοῦ Ἡσαῦ διαλαµδάνων, ὡς 
ὁ μείζον δουν εύσει τῷ ἐ.άεξονε, μονονουχὶ xal 
τοὺς ἀρτιφανεῖς xal τοὺς πάλαι τΏς πλάνης ὑπη- 
ῥέτας ἐπιατομίνει. Φησὶ γἀρ᾽ Mh) ἀδιχία παρὰ τῷ 
θεῷ; Mh Tévowo. T9 γὰρ δωσεῖ «ἰόγει ' ka) 


! ibid. 4. 


* llebr. v, 4, 5$. 
8 Πο, ix, 6, 


! jbid, 135. 


* Mebr. σι,26, *ib2 — "ibid. 52-5&. — *ibid, 58.— * Hebr. xu, 1. 


1111 


PANOPLIA DOGMATICA. -- TIT. XXIV. 


1319 


ἑλεήσω ὃν ἂν Ash, καὶ οἰχτειρήσω ὃν ἂν ol. A cui misereor 3? Ac ue quis existimet se propriis 


Ἀτείρω. Kat ἵνα μὴ 66g εις ἐξ οἰχείων πόνων xal 
ἱδορώτων, xal χωρὶς τῆς ἄνωθεν συνεργείας τὸ πᾶν 
ἐχτελεῖν τῶν κατορθωµάτων, συνείρει’ "Apa oor 
ὃν θένλει ἐεεῖ, ὃν δὲ θέλει σχληρύγει. Τὸν αὐτὸν 
δὲ λέγει Θεὸν καὶ τοῦ ἑλέους τοῖς εἰς αὐτὴν ὁρῶσιν 
ὑπάρχοντφ πηγὴν, xai τῶν εἰς αἀτὸν ἑκηρμένων 


διε) έγχοντα xal χαταδάλλοννα tb ἁλατνονικὸὺν xal 


σχληρόν. Τὸν αὐτὸν δὲ θεὸν, óc ἐστι Πατὴρ τοῦ 
Κυρίου ἡμῶν Ἱησοῦ Χριστοῦ, φιλάνθρωπαν xal 
ἀγαθὸν ἀνυμνῶν, χαὶ πειθαρχεῖν μὲν αὐτῷ πάντας, 
µηλένα δὲ χατεξανίστασθαι διὰ τῶν οἴχοθεν λογι- 
€46v τῆς ἀποῤῥήτου χυδερνῄσεως αὐτοῦ, ἐπιφέρει : 
Αεγοῦνιγε, à ἄνθρωπε, σὺ εἰς εἶ à árraxonpi- 
γόμενος τῷ Θεῷ, Elsa τοῦτον πλάστην λαμπρῶς 


ἀναχράζων, wal οὗ πλάστην µόνον, ἀλλὰ χαὶ Θεὺν D 


αὐτεξούσιον χριτὴν καὶ »οῦ διανέµειν ἑκάστῳ, ἃ ἡ 
χρίσις Ίνεγχε, Δεσπότην, τὴν μὲν ὀργὴν φἑρειν Ex- 
διδάσχει ἐπὶ τὰ σχεύη τὰ χατηρτιαµένα εἰς ἁπώ- 
λεν, τὸν δὲ πλοῦτον «rc δόξης αὐτοῦ «ol; τοῦ 
Move ἐπιδαφιλεύεσθαι ἀξίοις, οὗ xal ἡμᾶς µετό. 


lahoribus ét sudoribus sine divino auxilio perfecta 
exsequi virtntum officia, cohibet humanam arrogan- 
tiam, et dicit ipsum Deum esse misericordie fon- 
tem in eos qui ad ipsum respiciunt, eos autem qui 
supercilium toliunt, coarguere, et gloriosam | ipso- 
rum superbiaui deprimere. Porro Deum ipsum, qui 
est Pater Domini aostri. Jesu Christi, benignum et 
bonum appellat, eique omnes obedire dicit, et pro- 
priis rationibus neminenr 3b arcana illius guberna- 
tione sese subtrahere, Sic enim ait: O homo, tu 
quis es, ut. respondeas. Deo *? Mox eum opificem 
procreatoremque uostrum aperte demonstrat esse, 
nec solum procreatorem, verum etiam judicem li- 
berum et Dominum, qui possit cuique tribuere quz 
judicio decreverit suo; itaque iram suam exercere 
in vasa parata ad interitum, divitias autem glorie . 
sue largiri illis qui misericordia ipsius sunt digni. 
Cufus et nos dicit esse participes, qui preparati. su- 
mus, et vocati adejus bona períruenda, qui credi- — 
dimus in Dominum nostrum Jesum Christuim.] 


χους εὐαγγελίζεται elvat, ἅτε δη προητοιµααµένους εἰς τὴν ἀπόλανσιν τῶν ἀγαθῶν, τοὺς πεπιστευχότας 


εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν. 

Ἐν ἄλλοις δὲ πάλιν ἁμεταμέλητον τὴν χάριν ἀνα- 
γράφων τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ, καὶ ὅτι ἐχείνου ἣν à 
Ἰσραηλίτης λάὸς, xaV ἡ νοµοθεσία, xaX τὰ προστά- 
γμετα, καὶ ὅτι μῇ πάντας διὰ την ἑνίων παράδααιν 
ἐξεχήρυξε τῆς υἰοθεσίας, φησὶ, M^ ἁπώσατο ὁ 
Φεὸς τὸν Aaór αὐτοῦ; Mà }ένοιτο. Obx ἁπώσατο 
ὁ θεὸς τὸν Jaór αὐτοῦ, ὃν αροέγγω, K3V- δειχνὺς 
ἀναργῶς τίνα λέγει θεὸγ, χαὶ πόθεν δῆλον, ὅτι τὸν 
λαὺν αὐτοῦ ph ἀπώσατο, Καὶ γὰρ ἐγὼ, φησὶν, 
"opanAiznc εἰμὶ ἐν σπέρματος "A6paüp, vic 
Βενιαμίν. Ὥστε ὁ μὴ ἁπωσάμενος Παῦλον, ἀλλὰ 
Χαλέσας αὐτὸν sl; ἐχλογὴν, οὗτός ἐστιν ὁ καὶ τὸν 
Ἱαραὴλ 2abv αὐτοῦ θέµενας, xal ut]. ἁπωσάμενος 
τοῦτον, ἀλλὰ διὰ τῆς. πἰστεω; τῆς εἰς Χριστὸν τε- 
λειώσας αὐτούς. 

Ἀνακαλύπτων τὸ τῆς ἀἁληθείας Φέγγος ὁ θεζος 
Απόστολος, καὶ καθαροὺς ἡμᾶς παρα γγέλλων εἶναι, 
xai ἀφωρισμένους τῶν ἀκαθάρτων, ὡς ἂν εἰς υἱοὺς 
καὶ θυγατέρας ἀναγράφει ἡμὶν τοῦ θεοῦ, Καὶ ὑμεῖς 
}ὰρ, φησὶν, ἔσεσθέ µοι εἰς υἱοὺς καὶ θυγατέρας, 
ἐπάγει καὶ tbv ταῦτᾳ ἑπαγγειλάμενον, ὅτι Κύριός 
ἁστι καντοχράτωρ. Συνδιαπλέχει δὲ xal πρὸς τίνας 
αἱ ἐπαγγελίαι, ὅτι διὰ τῶν πατέρων πρὸς ἡμᾶς. 
Ἐκιφέρει γὰρ, Ταύτας οὖν ἔχοντες τὰς ὀπαγγε- 
Mac, ἀδε.ροὶ, καθαρίσωµεν Φαυτοὺς ἁπὸ παντὸς 
μο.ἱἑυσμᾳῦ capxóc καὶ πνεύματος, ἐπιτελοῦντες 
ἁγιωσύνην ἐν φόδφ θεοῦ, Ὥστε ἡμῖν ἐπήγγελται 
ταῦτα ἀπὸ τῶν πατέρων ἀρξάμενα, καὶ οὗπερ Beo 
ὁ λαὺς ἐχεῖνος, τοῦ αὐτοῦ καὶ ἡμεῖς' καὶ ὥσπερ 
kv τῇ Παλαιᾷ οἱ καθαροὶ vab; τοῦ ϐΘεον, οὕτω xa οἱ 
ἐν τῇ Νέχ χαθαροὶ vab; τοῦ αὐτοῦ θεοῦ. 

Πολλά μὲν οὖν xaV ἄλλα φλυαροῦσιν ol μύσται 
χαὶ μυσταγωγνὶ τῆς τοιαύτης αἱρέσεως μήτε ἀχοῇ 
πιστῶν φορητὰ, μήτε γλώσση τῶν εὐσεδῶν λαλητά. 


! Hebr. xui, 14, 15. ? ibid. 20. * Rom. xi, 


Alibi vera sine poenitemya esse scribens gratiam 
veri Dei e! ejus esse populum lsraelitam et legem 
ei mandata, 1166 omues propler pauecorum culpain 
repudiasse, ut sibi uon essent filii, sic ait: Nun- 
quid rejecit Deus populum suum ? Absit. Non reje- 
ci Dens populum suum, quem. prüscivit *. Et per - 
spicue demonstrans, quem Deum dicat, et unde pla- 
num fiat, Deum non repudiasse populum suum, 
Nam et ego, inquit, sum Israelita, ex semine Abra- 
ham, de tribu Benjamin *. Quare qui Paulum non 
repudiavit, sed vocavit ipsum ad electionem, hic 
est, qui et lsraelem fecit populum suum, οἱ nom 
repulit eum, sed per fidein in Christum perfecit, 


Veritatis splendorem patefaciens divus Apostolus, 
Bosque ut inundi simus, et ab imwuudis sejungamut 
adbertans, ut qui in Dei [ilius et filias adoptati 
amus, Aam el vos, inquit, eritis mihi in filios. εί 
βίίαε *, εἰ eum qui promisit hzc, indicat, nempe 


D Deum omuipotentem, Adjeugit etiam illos quibus 


promissiones factae sunt, nobis nimirum per patres. 
Dicit enim : Has igitur habentes promissiones, cha- 
rissini, emundemus nos ab omni iuquinatione carnis 
et epiritus, perficientea sanctificationem in timore Dei *. 
Nobis igitur hac promissa sunt, qua a patribus 
duzerunt initium, et cujus Dei est ille populus, ejus- 
dem ei nos sumus. Et quemadinodum in veteri. Te- 
stamento homines mundi templum erant. Dei, si: 
et in novo qui mundi suut, ejusdem sunt Dei tem- 
plum. 
Multa pr»terea nugantur istius bxresis doctores, 
et vindices quse nec fidelium auribus percipi neg 
piorem limyea possuut explicari. Cum enim aldeg 


2, "ibi. * MCor. iv 18: * Il Cor. vu, 4. 


19109 


.. ipsorum ab errore prineipium sumpserit, iu om- À 


uibus deinceps aberraverunt. Capita tamen hz- 
reicarum: opinionum et: fundamenta, et. radicem, 


. et fontem quodàmmodo demonstrabimus. Quae reli- 


gionis et pietatis doctrina ab initio ab hoc us- 
que tempus redarguit, et tanquam aranezm telas 


*- disjecit aique. dissolvit, οἱ ipsorum tenebris dis- 


cussis veritatem ostendit. Quse vero praterinissa 
sunt, facile eisdem rationibus quibus reliqua con- 
futavimus evertentur. Sl'enim qui hzresis veneno 
sunt infecli, resipiscant, exagraviornm capitum 
confutatione reliqua cognoscent. Nam in rectam 
deducti viam, facile omni mendacio tanquam offen- 
diculo et Tipedimento sublito rejectoque in om- 
nem venient veriialem. Quod si czci esse voluerint, 


-. elaudicabunt adhuc mendacioque protecti contra 
-sémelipsos fortiter agent, et ad erroris spiritui 
--:; delfcere recusabunt. Atque ita. rursum supervacanea 


erit subtiliot eorum qui restant explicatio. Putridis 


.. enim fundamentis in cassum aliquid euperstruxeris 
—— jnutilemque laborem susceperis. 


TITULUS XXV. 


"De cruce, de sancio baptismo et de eucharistia 
mysterio. 


Verum quoniam et crucem venerabilem despiciunt, 


ei divinum baptismum conteinnunt,et sacram mysticse 


cena transsumptionem; irrident, et de his quoque 
aliquid ex beatorum Patrum libris depromptum in 
medium afferemus, 


Damasceni de cruce. 


Terum ipsa creatio humanis rationibus compre- 
hendi non potest. Fides wniversa necessaria. (Quid 
fides. — Verbum crucis pereuntibus quidem ειν/- 
titia est : iis autem qui salvi fiunt, id est nobis, Dei 
virtus est *. Nam spiritualis quidem judicat omnia : 
animalis autem homo uon percipit ea que Dei sunt *. 
Stultitia enim illis est, qui ea suscipiunt, nec Dei 
bonitatem et omnipotentiam considerant; verum res 
divinas humanis naturalibusque rationibus investi- 
gant. Etenim quz Dei sunt, naturam et Sermonem et 
cogitationem superant. Nam si quis animo volvat 
quonam pacto, et cur Deus omnia ex nihilo pro- 
duxerit, naturalibusque rationibus id 2ssequi 
contendat, nequaquam hioc comprehbendet. Animali 
enim et diabolica est hujusmodi scientia. Qui vero 
lide veluti wanu ductus, Deum bonum, et omnipo- 
lenjem, εἰ verum, et sapientem, et justum cogitat, 
omnia plana et equabilia, viamque rectam ἱηνθ- 
niet. Nam feri non potest ut quis sine fide salutem 
consequatur 5. Fide siquidem tui humana omnia, 
wun spiritualia constaut. Neque euim agricola * 
sine fide arvum proscindit, nec mercator exiguo 
ligno vectus animai suam furentibus maris uudis 
committit, nec matrimonia contrahuntur, nec de- 
nique aliud quidquam eorum qua vita fert, susci- 


! [Cor.1,25.. * [ Cor. i, 05. ? Hebr, xi, 0. 


 EUTHYMI! ZIGADENI 


1 A44 
T£: γὰρ πίστεως αὑτων ἀρξαμένης Ex πλάνης, ἆγο 
λούθως ἐν ἅπασιν ἐπλανήθησαν. Τὰ μέντοι χεφα- 
λαιωδέστερα τῶν iv αὐτοῖς αἱρετικῶν δογμάτων, 
xaX ὅσα θεμέλιος, xal ῥίζα, καὶ olov πηγη πεφύχασι, 
ταῦτά εἰσιν, ὅσα προλαδὼν ἄχρι τοῦ παρόντος ὁ εὖ- 
σεθ]ς λόγος Ίλεγδε, xal ὡς ἀράχνης ἱστὸν διέλυσε, 
xai τὸ σχότος αὐτῶν διασχεδάσας ὑπέδειᾶς τὴν ἁλῆ- 
Octav. Τ ἄλλα δὲ παρειάθησαν, ὡς εὐχερῶς ἀπὸ τῶν 
ἀνατραπέντων λυθῆναι καὶ αὐτὰ δυνάµενα. Ei piv 
γὰρ πείσουσι τοὺς τῆς αἱρέσεως ol. τῶν κχεφαλαμοὺς- 
στέρων δογμάτων ἔλεγχοι, περιττὴ τῶν ὑπολειφθέν- 
των ἡ κατὰ µέρος ἑξέτασις * ἑναχθέντες Υὰρ εἰς 
τὴν εὐθεῖαν ὁδὸν ῥᾳδίως ἔσονται βᾳδίζοντες ἐπὶ πᾶ- 
σαν ἀλήθειαν, πᾶν ψεῦδος καθάπερ πρόσχοµµα γχαὶ 
σχῶλον ix µέσου ποιοῦντες καὶ διαῤῥέπτοντες ΄ οἱ 


B δ' ἐθολοτυφλώττοντες μυοῦσιν ἔτι πρὸς τὸ qui, καὶ 


καθ) ἑαυτῶν ἀνδρίζονται τῷ φεύδει σκεπόµενοι, καὶ 
μὴ θέλοντες ἀποστῆναι τοῦ πλανῄήσαντος αὐτοὺς 
πνεύματος, xai ὕτω πάλιν περιττὴ τῶν κατὰ µέ- 
poc fj συζήτησις. Σαθροῖς yàp θεµελίοις μµάτην 
ἐποιχοδομήσει τις, χαὶ ἀνόνητον ὑποστήσεται τὸν πύ- 
νου. 


ΤΙΤΛΟΣ ΚΕ. 

Περὶ τοῦ σταυροῦ, περὶ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος, 
καὶ περὶ τοῦ μυστηρίου τῆς εὐχαριστίας. 
Ἐπεὶ δὲ τόν τε τίµιον σταυρὸν ἀτιμάζουσυ d 

Παυλιχιάνοι, καὶ «5 θεῖον βάπτιαµα δισπτύουσι, xal 

τὴν ἱερὰν µετάλγψιν τοῦ μυστικοῦ δείπνου χλενάκον- 

σι, Ἀροστεθήσεται καὶ τὰ περὶ τούτων ἀπὸ τῶν τοῖς 


σ µαχαρίοις πατράσι πεπονηµένων. 


Tov Δαμασκηγοῦ περὶ τοῦ σταυροῦ. 


0 AóToc ὁτοῦ σταυρυῦ, τοῖς μὲν dxoAAvgé- 
voc µωρία &ctl, τοῖς δὲ σωζοµάνοις ἡμῖν, δύνα- 
puc θεοῦ ἐστι. 'Ο μὲν γὰρ απνευματικὸς zárta 
ἀνακχρίνει, ὴυχικὸς δὲ ἄνθρωπος ob δέχεται τὰ 
τοῦ Πνεύματος. Μωρία γάρ ἐστι τοῖς μὴ πίστει 
δεχοµένοις, xal τὸ ἀγαθὸν xal παντοδύναμον τοῦ 
θεοῦ λογιζοµένοις, ἁλλ᾽ ἀνθρωπίνοις καὶ φυσιχοῖς 
λογισμοῖς ἑξερεννῶσι P. τὰ θεῖα * πάντα γὰρ τὰ to) 
θεοῦ ὑπὲρ φύσιν εἰσὶ, xat λόγον, καὶ ἔννοιαν. E: 
Y&p τις λογίσηται ὅπως Ex τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι, 
τίνος τε ἕνεχεν παρῄγοχεν ὁ Osb; τὰ πάντα, α1ὶ 
φυσιχοῖς λογισμοῖς φθάσαι ἐβουλήθη, οὗ χαταλαμ- 
θάνει. Ψυχιχὴ γάρ ἐστιν ἡ γνῶσις αὕτη xaX δαιµο- 
νιώδης. Ei δέ τις πίστει χειραγωγούµενος, ἀγαθὸν, 
χαὶ παντοδύναμον, καὶ ἀλτθὲς, xaX σοφὸν, xai &- 
χαιον τὸ θΕῖον λογίσηται, εὑρήσει πάντα Asia καὶ 
ὁμαλὰ, χαὶ ὁδὺν εὐθεῖαν. Ἑχτὸς γὰρ πίστεως àbo- 
νατον σωθῆναι πίστει γὰρ πάντα, τὰ τε ἀνθρώ- 
πινα, τά τε πνευματιχκὰ συνίσταντα:. Οὔτε Υὰρ 
γεωργὸς ἑχτὸς πίστεως τέμνει γῆς αὔλαχα ' οὐκ 
ἔμπορος μικρῷ ξύλῳ τὴν ἑαυτοῦ φυχὴν τῷ µαι- 
νοµένῳ τῆς θαλάσσης πελάχει παραδίδωσιν ' οὗ γὰ- 
μοι συνίστανται, οὐκ ἄλλο τι τῶν ἐν τῷ βίῳ. Πίστει 
νοοῦμεν àx τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι τὰ «πάντα tj 
τοῦ θεοῦ δυνάµει παρΏχθαι ' πάντα τὰ «e θεῖα καὶ 


* Basil, in psal. cxv. 


1245 


ἀπολυπραγμόνητος συγχατάθεσις. 


Πᾶσα μὲν οὖν πρᾶξις xal θαυματουργία τοῦ 
Χριστοῦ μεγίστη, χαὶ θεία, xal θαυμαστή. ἀλλὰ 
πάντων ἐστὶ θαυμαστότερον ὁ τίμιος αὐτοῦ σταυρός. 
Av οὐδενὸς γὰρ ἑτέρου ὁ θάνατος χατήργηται, ἡ τοῦ 
προπάτοροφ ἁμαρτία Ἀέλυται, ὁ ἄδης ἐσχύλευται, 
ἡ ἀνάστασις δεδώρηται, δύναµις ἡμῖν τοῦ χαταφρο- 
νεῖν τῶν παρόντων xal αὐτοῦ τοῦ θανάτου δέδοται͵ 
ἡ πρὸς τὴν ἀρχαίαν µακαριότητα ἐπάνοδος κατώρ- 
θωται, πύλαι παραδείσου ἠνοίχθησαν, ἡφύσις ἡμῶν 
Ex δεξιῶν τοῦ Θεοῦ χεχάθιχε, τέχνα Θεοῦ χαὶ κλη- 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XXIV, | | 
τὰ ἀνθρώπινα πίστει χατορθοῦμεν. Πίστις δὲ ἐστὶν A pitur. Fide intelligimus Del. potentia cuncta ex — 


nihilo producta esse. Fide otnnla recte gerimus, 
tum humara, tum divina. Fides porro est assensus 
omni curíosa inquisitione vacans. 

Cliristi rerum. nulla mirabilior. eruce. Ejus benefi- 


cia. — Quanquam autem omnis Christi actio et mi- . ^ 


raculorum editio, preclira, divina ac mirabilis 
est: nihil tamen est ex omnibus, quod admira- 
tione diguius sit, quam veneranda ipsius crux. Ne- 
que enim alia ulla re destrueta mors fuit, primi 
parentis peccatuin "exstinctum, inferuus spoliatus, 
resurrectio donata, vis tumr presentia, tum mor- 
tem ipsam contemnendi nobis concessa, reditus ad 
antiquam beatitudinem paratus, paradisi patefacta 


povópot γεγόναµεν, εἰ μὴ διὰ τοῦ σταυροῦ τοῦ Κυ- p Janus, natura nostra ad Dei dexteram collocata, 


ρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Διὰ σταυροῦ Ὑὰρ πάντα 

τώρθωται' "Όσοι γὰρ ἑδαπτίσθημεν εἰς Χρι- 
στὀν, φησὶν ὁ ᾿Απόστολο;, εἰς τὸν θάνατον αὑτοῦ 
ἑδαπτίσθημεν ' ὅσοι δὲ εἰς Χριστὸν ἐδαπτίσθη- 
2, Χριστὸν ἑνεδυσάμεθα. Χριστὸς δὲ ἐστι Θεοῦ 
δύναμις καὶ θεοῦ σοφία. Ἰδοὺ 6 θάνατος τοῦ Χρι- 
στοῦ, fiot ὁ σταυρὺὸς, τὴν ἑνυπόστατον τοῦ θεοῦ 
σοφίαν xaX δύναμιν ἡμᾶς περιάδαλε. Δύναμις δὲ 
Θεοῦ ἐστιν ὁ Λόγος ὁ τοῦ σταυροῦ, 1] ὅτι τὸ δυνατὸν 
«oU θεοῦ, ᾖτοι ἡ xaxX τοῦ θανάτου νίχη, δι’ αὐτοῦ 
ἡμῖν πεφανέρωται, 7| ὅτι, ὥσπερ τὰ τέσσαρα ἄκρα 
τοῦ σταυροῦ διὰ τοῦ µέσου κέντρου χρατοῦνται xal 
συσφίγγονται, οὕτως διὰ τῆς τοῦ Θεοῦ δυνάµεως, 
τό τε Όψος xal τὸ βάθος, μ]κός τε χαὶ πλάτος, 
τοι πᾶσα ὁρατή τε xal ἁόρατος 
έχεται. 

Οὗτος ἡμῖν σημεῖον δέδοται ἐπὶ τοῦ μετώπου, 
ὃν τρόπον τῷ Ἰσραὴλ fj περιτομή δι’ αὐτοῦ γὰρ οἱ πι- 
ατοὶ τῶν ἀπίστων ἁποδιιστάμεθα xal γνωριζόµεθα. 
Οὗτος θυρεὸς καὶ ὅπλον xal τρόπαιον χατὰ τοῦ δια- 
όλου. Οὗτος apa te, ἵνα μὴ Oy ἡμῶν 6 ὁλοθρεύων, 
ὡς ἡ Γραφή φησιν. Οὗτος τῶν χειµένων ἀνάστασις, 
τῶν ἑστώτων στἑριγµα, ἀσθενῶν βαχτηρία, ποιµαι- 
νοµένων ῥάδδος, ἐπιστρεφόντων χειραγωγία, προ- 
χοπτόντων τελείωσις, φυχῆς σωτηρία χαὶ σώματος, 
πάντων τῶν καχῶν ἀποτρόπαιον, πάντων τῶν ἀγα- 
θῶν πρόξενος, ἁμαρτίας ἀναίρεσις, qusbv ἀναστά- 
σεως, ξύλον ξωῆς αἰωνίου. 


Αὐτὸ μὲν οὖν τὸ τίµιον ξύλον ὡς ἁληθῶς 
xai σεθάσµιον, ἐν ᾧ ἑαυτὸν εἰς θυσίαν ὑπὲρ ἡμῶν ὁ 
Χριστὺς προσενήνοχεν, ὡς ἁγιασθὶν τῇ ἀφῆ τοῦ 
ἁγίου σώματός τε χαὶ αἵματος προσχυνητέον, τοὺς 
ἤλους, τὴν λόγχην, τὰ ἑνδύματα, xat τὸ ἱερὰ ao- 
τοῦ σχηνώµατα * ἁτινά εἶσιν ἡ φάτνη, τὸ σπήἠλαιον, 
ὁ Γοργοθᾶς, ὁ σωτήριος , ὁ ζωοποιὸς τάφος, ἡ Σιὼν 
τῶν Ἐκχλησιῶν ἀχρόπολις, xai τὰ ὅμοια * ὥς φησιν 
ὁ θεοπάτωρ Δαθίδ * Εἰσελενσόμεθα εἰς cá oxn- 
γώµατω αὑτοῦ, προσκφγήσοµεν εἰς τὸν τόπον 
οὗ ἔἕστησαν οἱ πόδες αὐτοῦ. "Οτι δὲ σταυρὸν λέγει, 
δηλοῖ τὸ ἑπόμενον, ΑἈνγάστηθι, Κύριε, εἰς τὴν ávd- 
aavcír σου. Ἔπεται Υὰρ τῷ στανυρῷ ἡ ἀνάστασις. 
* | Cor. 1, 24. 


! Rom. vi, 9... * Gal. iji, 27. 


* Exod. ix, 42, 


nos denique filii Dei atque hzredes facti, nisi per 
Siquidem hao. - 
Quicunque enim, inquit Αρο- ΄ 


crucem Domini nostri Jesu Ghristi. 
omnia crux praestitit : | 
stolus, in Christum baptizuli sumus, in mortem ipsiua 


baptizati sumus. !. Quicunque autem in Cliristum -ba- 
piiaatisumus, Christum induimus *, Christus porroest.—.. 


Dei virus et sapientia *.En quo pacto, Christi tuors, 
sive crux sulbsistenti Dei sapientia nos vestivit.. Dei 
autem virtus verbum crucis dicitur, vcl quia Dei 
vis ac potentia, hoc est, victoria adversus inortem, 
per eam nobis manifestata est; vel quia, sicut qua- 
tuor extreinz crucis partes per medium centrum 
inter se coligrent et constringuntur, ita per Dei 
potentiam sublimitas et profunditas, longitudo οἱ 


τίσις συν- C latitudo, lioc est, omuis tam visibilis quain iu- 


visibilis creatura, continetur. 

Crucis signum fideles inter et infideles discernit.— 
Hac nobis signi loco in fronte data est, liaud se- 
cus ac circumcisio Israeli. Per hanc nos fideles ab 
infidelibus distinguimur atque agnoscimur. Hzc 
clypeus, armatura, atque iropeum est adversus 
diabolum. Ilaec signaculum est, ne nos extermina- 
tor angelus tangat, ut Scriptura loquitur *, Ikec 
jacentium erectio est, stantium fulcimentur, in- 
ürmorum baculus, ovium virga, resipiscentium 
adminiculum, proficientium perfectio, anima et 
corporis salus, malorum omnium depulsio, bono- 
rum oumium causa, peccati exstinclio, resurrectio- 
nis plauta, vitze :zeternze lignum. 


D  Ligni crucis adoratio, ac aliorum. que Christus 


contaciu suo sanctificavit, — lloc itaque pretiosum 
sane ac venerabile lignum, in quo se Christus pro 
nobis hostiam obtulit, uti sanctissimi corporis at- 
que sanguinis tactu sanctificatum, jure debet ado- 
rari : clavique item, et lancea, et indumenta, el sa- 
ere ejus mansiones, hoc est, praesepe, specus, sa- 
lutaris Golgotha, vivificum sepulcrum, Sion Etcle- 
siarum arr, ac similia, quemadmodum Dei parens 


David aiebat : Introibimus in tabernacula ejus : ado- 


rabimus in [oco, ubi steterunt pedes ejus *. Quod au- 
tem hic crucem intelligat, argumento est, id quod 
sequitur : Surqe, Domine, in requiem tnam *. Comes 


5 psal. cexxi, 7. * ibid. 8. 


208 


1211 


EUTHYM!1 ZIGABENI 


1218 


enim crucis est resurrectio, Nam si eorum quos di- Α El γὰρ τῶν ἐρωμένων ποθητὺν, οἴἶχος, καὶ χλίνη, 


ligimus, et domus, el lectus, et vestis, chara nobis 
sunt, quanto magis ea quie Dei et Salvatoris 
nostri sunt, per qux etiam parta. nobis est salus! 

Adorauda crucis figura ut signum Christi. Materia 
crucis non adoranda—Quin figuram quoque pretiosze 
ac vivifice crucis adoramus, quainlibet ex alia 
materia constructa sit : non quod inateriam cola- 
mus (hoc avertat Deus), sed figuram, velut qua 
Christus designatur. Etenim ipse discipulos suos 
premonens : Τκπε, inquit, apparebit signum Filii 
hominis in. cglo *, crucem nimirum siguificaus. Ac 
proinde re&orrectionis Christi nuntius mulieribus 
dicebat : Jesum queritis NaXarenum crucifixum *. 
Et Apostolus : Nos. autem pra'dicamus | Christum 
crucifixum *. Multi enim Christi et. Jesus sunt ; at 
. unus duntaxat. crucifixus. Non dicit, lancea trans- 
fixum, sed, crucifixum. Quocirca crucis signum 
adorandum nobis est : ubi enim signum fuerit, ibi 
quoque et ipse erit. Ceterum materia ex qua con- 

siat figura crucis, destructa forte figura, nequaquam 
" adoranda est. Cuncia igitur qua: Deo dicata con- 
secralaque sunt, ita adoramus, ut cultum illorum 
ad eum referamus. 

Lignum vite crucis figura. — Lignum vite, quod 


., .9 Deoin paradiso consitum est, venerandz crucis 


" figuram gessit. Quia enim per lignum morti ad- 
itus patuerat *, decebat ut per lignum quoque vita 
et resurrectio donaretur. Primus Jacob adorans 
fastigium virgz Joseph?, crucem designavit : can- 
cellatisque manibus benedicens filios *, crucis 
limaginem perquam aperte delineavit. Idein. etiam 
indicarunt, tum virga Mosaica, qua veluti cruce 
percussum est mare, et quz [sraeli salutem ferens, 

Pharaonem aquis mersit *, tum manus in crucis for- 

mam expansa, atque Amalecitas in fugam verten- 

te8 *: aqua. item amara ligno edulcata *, rupes- 

que virge ope dirupia latices fundens '*: virga 

Aaroni sacerdotii dignitatem propter divinum re- 
sponsum sauciens '' : erectus tropzi more in ligno 

gerpens, veluti mortuus !*, liguo salutem iis alffe- 

rente, qui cum fide mortuum hostem cernerent ; 

sicut Christus, in carne peccati nescia, ligno confi- 

xus fuit. Magnus Moyses inclamat: Videbitis vitam 

vestram in ligno pendentem ob oculos vestros 13. 

* 


De sancto baptismo : magni Basilii ex triginta capi- 
libus ad Amphilochium Iconii episcopum. 


Quomod4o igltur sumus in similituJine mortis ejus 
(pQusepulti cum ipso per baptismum ? Qui igitur 
r8! sepultura modus, et qu:e utilitas exinitatione ? 
l'imum quidem est necessarium ut vite. prioris 
series interrumpatur. Quod assequi nequeunt, nisi 


ΕΣ Matth. 1xiv, 50, 3 Marc. xvi, 6. 
v 21. * Gen. Στης, 14. * Exod, xiw, 16 seqq. 
Num. xan, S et 9. 5 Num. xxi, 9, 


3 | Cor. 1, 93. 


* Exo, xvit, 141. * Exod. xv, 25. 
15 Deut, xxvini, o0, 


χαὶ περιθόλαιον, πόσῳ μᾶλλον τὰ θεοῦ xai Σωτὴ- 
pos x, δι ὧν καὶ σεσώσµεθα; 


Προσχυνοῦμεν δὲ xai τὸν τύπον τοῦ τ'µίου xal 
ζωοποιοῦ σταυροῦ, εἰ xal EG ἑτέρας ὕλης | "ε]γένηται, 
οὐ τὴν ὕλην τιμῶντες (μὴ γένοιτο), ἁλλὰ τὸν τόσον, 
ὡς Χριστοῦ σύμθδολον. Ἔφη γὰρ τοῖς ἑαυτοῦ µαθη- 
ταῖς διατιθέµενος' Τότε φανήσεται τὸ σημµεῖον τοῦ 
ΥΙοῦ τοῦ ἀγθρώπου iv τῷ οὐρανῷ, τὸν σταυρὺν 
λέγων. Διὸ xal ταῖς γυναιξὶν ἔλεγεν ὁ της ἀναστά- 
σεως ἄγγελος ' Ιησοῦν ζητεῖτε τὸν Ναζιρηνὸν, 
τὸν ἑσταυρωμένον. Καὶ ὁ Απόστολος * Ἡμεῖς δὲ 
κηρύσσομε» Χριστὸν ἑσταυρωμένον. Πολλοὶ μὲν 
Κριστοὶ χαὶ ἰησοῖ, ἁλλ᾽ εἷς 6 ἑατανρωμένος. Oox 
εἶπε, λελογχευμένον, ἁλλ᾽ ἑσταυρωμένον. Ἡρος- 
χυνητέον τοίνυν τὸ σημεῖον τοῦ Χριστοῦ Y. Ἔνθα 
γὰρ ἂν ᾗ τὸ σημεῖον, ἐχεῖ χαὶ αὐτὸς ἔσται. Ttv 
Όλην ἐξ ἧς ὁ τύπος τοῦ σταυροῦ συνίσταται, εἰ καὶ 
χρυσὸς ἢ λίθοι εἶεν τίµιοι, μετὰ τὴν τοῦ τύπου, εἰ 
τύχοι, διάλυσιν, οὐ προσκυνητέον. Πάντα τοίνυν τὰ 
θ:ῷ ἀναχείμενα προσχυνοῦμεν, αὑτῷ τὸ σέδας προσ- 
άγοντες. 


Τοῦνον τὸν τίμιον σταυρὸν προετύπαυσε τὸ ξύλον 
τῆς ζωῆς, τὸ Ev τῷ παραδείσῳ ὑπὸ Θεοῦ πεφυτευ- 
µένον. Ἐπειδὴ γὰρ διὰ ξύλου ὁ θάνατος, ἴδει διὰ 
ξύλου δωρηθῆναι τὴν ζωὴν καὶ τὴν ἀνάστασιν. 
Ἰαχὼδ πρῶτος προσχυνήσας τὸ ἄχρον τῆς ῥάδδου 
"ocho, τὸν σταυρὸν εἰχόνισε, xal ἐνηλλαγμέναις 


σ ταῖς χερσὶ τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ εὐλογήσας, τὸ σημεῖον 


τοῦ σταυροῦ διέγραψε σαφέστατα. "Ράδδος Mw 
σαϊκὴ, σταυροτύπως τὴν θάλασσαν πλήξασα, καὶ 
σώσασα μὲν τὸν Ισραἡλ, Φαραῦ δὲ βνθίσασα” χεῖρες 
αταυροειδῶς Σχτεινόμεναι, xa τὸν ᾿Αμαλὶκ τροπού- 
pevat* ξὐλῷ τὸ πικρὸν ὕδωρ γλυχαινόµενον, xol 
πέτρα ῥηγνυμένη xal προχέουσα νάµατα" ῥάθδος 
τῷ ᾿ΔΛαρὼν τὸ τῆς ἱεραρχίας ἀξίωμα χρηµατίζουσ»" 
ὄφις ἐπὶ ξύλου θριαμθευόµενος, ὡς νενέχκρωται, τοῦ 
ξύλου τοὺς νεκρὸν ὁρῶντας τὸν ἐχθρὸν διασώζοντος 
τοὺς πιστεύοντας, ὡς Χριστὸς ἐν σαρκὶ ἁμαρτίας 
ἁμαρτίαν οὐκ εἰδνίᾳ προσήλωται. Μωῦσῆς à 
μέγας, "Ογεσθε, βοῶν, τὴν ζωὴν ὑμῶν ix 
£ólov «αρεµαμέγην ἀπέναντι τῶν ὀφθαλμῶν 


D ὑμῶν. 


Περὶ τοῦ ἁγίου Βαατ΄σματος τοῦ μεγάλου Βασι- 
Aslov ἀπὸ τῶν πρὸς AugtAlóycor τὸν ᾽Ιπονίον 
τριάχογτα κεφα.]άίωγ. 


Πῶς οὖν Υινόµεθα ἐν τῷ ὁμοιώματι τοῦ θανάτου 
αὐτοῦ συνταφἑντες αὐτῷ δ-ὰ τοῦ βαπτίαµατος; Ti; 
οὖν ὁ τρόπος τῆς ταφῆς, καὶ τί τὸ ἐχ τῆς μιμήσεω: 
χρἠσιµον; Πρῶτον μὲν ἀναγχαῖον thv ἀκολουθία, 
τοῦ προτέρου βίου διαχοπῆναι * τοῦτο δὲ ἆδ'νατον 


* Gen. ri et ni. * Gcn. xivir. $1 sec. LXX; Που, 
1.5 Exod. xvn, 6. 


1249 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XXV, 


1250 


ph ἄνωθεν γεννηθέντας καθὰ τοῦ Κυρίου φωνήν. A qui de supernis nati sunt, ut Dominus ait: rege- 


Ἡ γὰρ παλιγγενεσία, ὡς xal αὐτὸ δηλοῖ τὺ ὄνομα. 
δευτέρου βίου ἑἐστὶν ápyf. Ὥστε δὲ ἄρξασθαι τοῦ 
δευτέρου, πέρας χρὴ Souvat τῷ προλαθόντι, Ὡς γὰρ 
ἐπὶ τῶν τὸν δίαυλον ἀναχαμπτόντων στάσις τις xat 
ἐπηρέμησις τὰς ἑναντίας χινήσεις διαλαμδάνει, οὕτω 
χαὶ ἐπὶ τῆς τῶν βίων μεταθολῆς ἀναγχαῖον ἑφάνη 
θάνατον ἀμφοτέροις μεσιτεῦσαι τοῖς βίοις, περα- 
εοῦντα μὲν τὰ προάχοντα, ἀρχὴν δὲ διδόντα τοῖς 
ἑφεξῆς. Πῶς οὖν κατορθοῦμεν τὴν εἰς ἅδου χατά- 
6ασιν, μιμούμενοι τὴν ταφὴν τοῦ Χριστοῦ; Olove! 
γὰρ ἐνθάκτεται τῷ ὕδατι τῶν βαπτιζοµένων τὰ σώ- 
µατα. Απόθεσιν οὖν τῶν ἔργων τῆς σαρχὸς σνµόθο- 
λικῶς ὑποφαίνει τὸ βάπτισμα, χατὰ τὸν ᾿Απόστολον 
λέγοντα, ὅτι Περιετμήθητε περιτομῇ ἀχειροπει- 
ἠτῳ ἐν τῇ ἀπεκδύσει τοῦ σώματος τῆς σαρκὸς 
ἂν εῇ περιτοµῇ τοῦ Χριστοῦ, συνταφέντεες αὐτῷ 
àv €) βαατισμφῷ * καὶ οἶονεὶ χαθἀρσιόν ἐστι τῇ Φυχῇ 
τοῦ ἀπὸ τοῦ σαρχιχοῦ φρονήµατος αὐτῇ προσγινο- 
μένον ῥύπου, χατὰ τὸ γεγρομμµένον, ὅτι Π.υγεῖς 
µε, xal ὑπὲρ χιόνα «ευχανθήσομαι. Acà τοῦτο οὐκ 
ἱουδαϊκῶ, ἐφ᾽ ἑχάστῳ µολύσματι ἀπολουόμεθα, ἀλλ' 
ἓν οἴδαμεν τὸ σωτήριον βάπτισμα, ἐπειδὴ εἷς ἐστιν 
ὁ ὑπὲρ τοῦ χόσµου θάνατος, xat µία ἐχ νεκρῶν k£a- 
νάστασις, ὧν τύπος isti τὸ βάπτισμα. Τούτου χάριν 
ὁ τὴν ξωὴν ἡμῶν οἰχονομῶν Κύριος τὴν τοῦ βαπτί- 
σµατος ἡμῖν ἔθετο διαθήχην, θανάτου τύπον xal 
ξωῖς περιέχουσαν, τὴν μὲν τοῦ θανάτου εἰχόνα τοῦ 
ὕδατος ἐχπληροῦντος, τὸν δὲ τῆς ζωῆς ἀῤῥαδῶνα 
παρεχοµένου τοῦ Πνεύματος, ὥστε σαφὰς ἡμὶϊν ἑντεὺ. 
(«v Υέγονε τὸ ζητούμενον, διατί τῷ Πνεύματι τὸ 
ὕξωρ συµπαρελήφθη, ὅτι, δύο σχοπῶν kv τῷ βαπτἰ- 
οµατι προχειµένων, χαταργῆσαι μὲν τὸ αμα τῆς 
ἁμαρτίας τοῦ µηκέτι χαρποφορεῖν αὐτὸ τῷ θανάτῳ, 
ζὴν δὲ τῷ Πνεύματι, καὶ χαρπὸν ἔχειν ἐν ἁγιασμῷ, 
τὸ μὲν ὕδωρ τοῦ θανάτου τὴν εἰχόνα παρέχει, ὥσπερ 
.Àv ταφῇ τὸ σώμα παραδεχόμενον. Τὸ δὲ Πνεῦμα τὴν 
ζωοποιὸν ἐνέηαι δύναμιν, ἀπὸ τῆς χατὰ τὴν ἁμαρτίαν 
νεχρότητος εἰς «hv ἐξ ἀρχῆς ζωὴν τὰς ψυχὰς ἡμῶν 
ἀναχαινίζον. Ἰοῦτο οὖν ἐστι τὸ ἄνωθεν γεννηθῦναι 
ἐξ ὕδατος xoi Πνεύματος, ὡς τῆς μὲν υεχρώσεως 
ἐν τῷ ὕδατι τελουµένης, τῆς δὲ ζωῆς ἡμῶν ἕνερχγου- 
µένης διὰ «oo Πνεύματος. Ἐν τρισὶν οὖν χαταδύ- 


σεσι, xal ἰααρίθμοις ταῖς ἐπιχλήσεσι τὸ µυστήριον D tia provenit. 


neratio enim, ut ipsa vox indieat, alterius vitz ini» 
tium est. Quamobrem ut alteram incipias, priori fi 
nemimponas necesse est, Quemadmodum euim in iis 
quí cursum refleetuut, status quidam et quies con- 
trarios inotus intercipit, sie etin. muttione - vitae 
necessarium videtur, ut mors inter utramque vitani 
intercedens praecedentibus finem imponat et se- 
quentibus principium exhibeat. Quomodo igitur 
descensum ad inferos dirigemus ? Imitantes sepul- 
w:ram Chrisii, Eoram eniav qui baptizan'ur corpora 
ju aqua quodammodo-sepeliuntur. Itaque baptismus 
figurate operum ειγηῖς depositionem"wignilicat, ex 
Apostoli sententia dicegtis : Circumcisi estis circum- 
cisione non manu facia in exspoliatione corporis 
carnis, in. Christi circumcisione cousepulii cum ipso 
in baptismo *. Et est tanquam expurgatio animae a 


-- 


sordibus quz illi adsunt ex earnissapientia,sient scri». — 


pium est : Lavabis πι, εἰ super nivem dealbabor *.ldcire 


co non more Judzoruni sbluimur ad singulas inqui- 
"ationes, sed unum novimus baptismum salutarem, 


quoniam una est pro muudo mors, et una a mortis . . 


resurrectio, quarum figuram baptismus gerit ; cujus 
rei gratia qui vitam nostram regit Dominus baptisnii 
fadus nobis instituit, quo mortis vita»que figura con- 
tinetur. Mortis enim aqua explet imagiuem ; vitas 


autem pignus Spiritus praebet. Quarequod quareba 555" 


fur, cur aqua cum Spiritu assumeretur, ex his 
patefactum est. Cum enim duo in baptismo proposita 


C sint, ut. deleatur corpus peccati ne amplius morti 


fructum ferat, et Spicitu vivat ac fructum babeat inp 
sanctitate,aqua mortis imaginem gerit,cum tanquam 
in sepulcro corpus accipiat, Spiriius autem. vitalem 
virtutem injicit, dui a mortalitate ex peceato .pro 
veniente animas nostras ad vitam pristinam renovat, 
Hoc igitur est de supernis nasci ct aqua et Spiritu, 
cum in aqua perfieiatur mortiücalio, et vita nostra 
per Spiritum iBstauretur. Ternis igitur immer- 
sionibus, ternisque sppellationibus niagnum baptismi 
mysterium peragitur, ut et mortis ligura exprimaiur, 
et diving cognitionis doctrina eorum qui baptizantur 
anims illustrentur. Quamebrem si qua gratia 6st in 
aqua,ea pon €x aquz nalura, sed ex Spiritus praseu- 


— 40) βαπτίσματος τελειοῦται, ἵνα xai ὁ τοῦ θανάτου vónoc ἐξειχονισθῇ, καὶ τῇ παραδόσει τῆς θεογνωσιας 
τὰς ψυχὰς φωτισθῶμεν οἱ βαπτιζόμενοι, "Dave e[ τὶς ἐστιν Ev τῷ ὕδατι χάρις, οὐκ ἐκ τῆς φύαεώς ἐστι 
φοῦ ὕδατοςν dA ἐκ τῆς τοῦ Πνεύματος παρουσίας, 


Γρηχορίευ τοῦ θεολόγου ἐκ τοῦ «Ἰόγον εοῦ 3ρο- 
τρεπειχοῦ εἰς τὸ βάπτισμα. 

Διττῶν 9k ὄντων ἡμῶν, ix φυχΏς λέγω xat σώ- 
-ματος, xal τῆς μὲν ὁρατῆς, τῆς δὲ ἁοράτου φύσεως, 
διττὴ καὶ ἡ χάθαρσις, δι ὕδατός sé φημι χαὶ Ώνεύ- 
µατος, τοῦ μὲν θεωρητῶς τε καὶ σωματικῶς λαµ- 
δανοµένου, τοῦ δὲ ἀσωμάτως χαὶ ἀθεωρήτως συν- 
ερέχοντος xal τοῦ μὲν τυπικοῦ, τοῦ δὲ ἀληθινοῦ, 
λαὶ τὰ βάθη χαθαΐροντος, ὃ τῆς πρώτης Ἱενέσεως 


* Coloss. n 19. * Psal. & 9. 


Theologi ex oretione qua ad baptismum cohortatur, 


Cum autem duplices simus, hoc es!,ex anima cor- 
poreque eonstemus , quorum alterius natuia. seb 


as; eetum eadit, aiterius non cadit, duplex item est. 


expietio, per aquam nimirum οἱ Spiritum, quatuny 
altera ratione corporea visibüique percipitur, alter 
Tatione incorporea atque invisibili eoncurrit. 
Mia ügurate, bic vere etiam profunda expergat. Qui 


ο 5. 
» Fo 


M * 
AY 


4251 


EUTIIYMIY ZIGADENI 


1253 


com prime generallonis adJntof (uerit, novos ex À ἐπιχουρία τυγχάνον, χαινοὺς ἀντὶ παλαιῶν, χαὶ θε;- 


veteribus, δι divinos ex illo quod sumus, sine igne 
refingens et sine confractione recreans. Nain, ut rem 


| -" breviter conplectamur, liaptismi virtus nihil aliud eit 


nisi alterins vite puriorisque vivendi rationis foedus 
quod inimus cum :Deo; quod in primis mejuen- 


LE . dum est, et oimnienra'custodienda est anima cui- 


Gum. 


que $ua ne in boc quod professi sumus, mendacesre- 
periamur.Namsi pacto quie cum hominibus facimus, 
Deus medius adhibitus rata habet atque confirmat, 
quantum instabit perjgslum si ea qus ipsi Deo 
polliciti sumus violabfinus , nosque non solum 
aliig-criminjbus, sed hoc etiam Wiendacio, obstrin- 
gemus veritati ?: Preesértim Cum alia non detur 
regeneralio neque refectio, Peque pristinum in 


o statum restitutio, licel eam maxime multis gemitibus 


. - .. et laerynmis, ex quibus, ut ego quidem sentio atque 


...gtatuo, vix cicatricis obductio sequitur, inquiramus. 
" Sequitur enim idque credimus. Quod si cicatrices de- 


leantur, precl«re nobiscum agitur, quandoquidem 


n et ipse humanitatis indigeo. 


» Gregorii Nysse 


pontificis επ oratione catechetica , 
ttem de baptismo. 


Verum qnia mystiesm  doclrinm pars est etiam 


το, davaeri insütutio, hoc tu vel bapusmum vel illustra- 
"2.5: Monem vel regenerationem appelles licet: nuila 


enim inter nos de nomine erit differentia : oper: 
pretium erit, ut de hoc etiam pauca percurramus. 
Cum enim a nobis audiverint, quia quod mortale 


ειδεῖς ἀντὶ τῶν νῦν ὄντων bpyázesat, χωρὶς “υρὺς 
ἀναχωνεῦον, xat ἀναχτίζὸν δίχα συντρίψεως. El γὰρ 
συντόμως δεῖ εἰπεῖν, συνθίχας πρὸς Θεὸν δευτέρου 
βίου, xaY πολιτείας χαθαρωτέρας ὑποληττέον τν 
τοῦ βαπτίσματος δύναμιν, ὃ δὴ χαὶ μάλιστα φοδι- 
τέον, xal πάσῃ φυλαχῇ τηρητέον τὲν ἑαυτοῦ φυχῖν 
ἕχαστον, μὴ φεῦσται τῆς ὀµολογίας ταύτης φαινώ. 
µεθα. El γὰρ τὰς πρὸς ἀνθρώπους ὁμολοτίας ἐμτε- 
δοῖ θεὸς, µέσος παραληφθεὶς, πόσος ὁ χίνδυνας ὧν 
πρὸς αὐτὸν ἐθέμεθα τὸν θεὺν συνθηκῶν, τούτων 
παραθάτας εὑρίσχεσθαι, xoi μὴ] µόνον τῶν ἄλλων 
ἁμαρτημάτων, ἀλλὰ xal αὐτοῦ τοῦ ψεύδους ὑποδί- 
χους εἶναι τῇ ἀληθείᾳ, xaX ταῦτα οὐκ οὔσηής δευτέ. 
pz; ἀναγεννήσεως, οὐδὲ ἀναπλάσεως, οὐδὲ εἰ; o 
ἀρχαῖον ἁποκαταστάσιως, xiv ὅτι μάλιστα imi 
τῶμεν ταύτην Ey πολλοῖς στεναγμοῖς τε χαὶ δάχρν- 


| €tv, ἐξ ὧν σννούλωσις μὲν ἔρχεται µόχις, κατά Τε 


τὸν ἐμὸν ὅρον χαὶ νόµον * ἔρχεται γὰρ, xal πιστεύν. 
μεν * cl δὲ xal τὰς οὐλὰς ἐξαλείφομεν, ἀγαπῴην Xy, 
ἐπειδὴ xat αὐτὸς χρῄζω φιλανθρωπίας, 

Tov Νύοσης ἐκ τοῦ κατηχητικοῦ Λόγου κερὶ 

τοῦ Baxtlcpatoc. 

Ἁλλ) ἐπειδὴ µέρος τι τῶν μυστικῶν διδαγµάτων 
καὶ ἡ χατὰ τὸ λουτρόν ἐστιν οἰκονομία, ὃ εἴτε βά- 
πτισµα, εἴτε φώτισμα, εἶτε παλιγγενεασίαχν βούλοιτό 
τις ὀνομάνειν, οὐδὲν πρὸς τὴν ὀνομασίαν διαφερύ- 
µεθα, χαλῶς ἂν ἔχοι βραχέα περὶ τούτου ΄μξελθεῖν. 
Ἐπειδὰν γὰρ xag! ἡμῶν τὸ τοιοῦτον ἀχούι ὡσιν, ὅτι, 


est, ad vitam transit, esse couseutaneum , uL C τοῦ θνητοῦ πρὸς ζωὴν µεταθαίνοντος, ἀκόλουθον 


cum príma generatio ad vitam mortalem ducat, 
altera generatio reperiatur, qu: πες incipiat 
a corruptione, neque in interitum desinat, sed ge- 
nitum ad vitam ducat immortalem,ut quemadmodum 
ex mortali generatione necessario nascitur quod est 
mortale, sic quod ex generatione quz: non sentit 
interitum nascitur praestantius sit quam ut interitum 
cx morte patiatur, hzc et similia cum iutellexerint 
modumque didicerint, nempe precationem ad Deum 
et grati: ccelestis invocationem et aquam et fidem 
esse quibus regenerationis mysterium  expleatur, 
haud facile adducuntur ut credant : respiciunt 
enim ad id quod cernitur, nec promissioni putant 
respondere quod ratione corporea peragitur. Quo- 
modo enim, inquiunt, fleri potest ut preces et. divinze 
virtutis iuvocatio in aqua facta, vitae sit causa iis 
qui initiantur ? Ad quos, nisi admodum obstinate 
se habent, pro instituti hujus approbatione sim- 
plex satis erit responsio. Nos enim vicissim quz- 
remus quomodo fiat in carne generatio. Nam cum 
omnibus manifestum sit illud hominem fleri, quod 
constituendi animalis gratia injicitur, nulla tamen 
alferri ratio potest, qua id ut. efflciatur probabiliter 
persuaderi queat. Quid enim commune babet liominis 
definitio, si cum illa, que cernitur qualitate compa- 
retur ? Homo enim ratione przditus est, et cogitan- 


. di vim habet. Illud autem in bumida quadam consistit 


qualitate. Nec amplius quidquam eo quod cernitur 


“ο - - - . 


Tiv, τῆς πρώτης γενέσεως ἐπὶ τὸν θνητὸν παραγού- 
σης βίον, ἑτέραν γέννησιν ἐξευρεθῆναι, μήτε ἀπὸ 
φθορᾶς ἀρχομένην, µήτε εἰς φβορὰν χαταλήγουσαν, 
ἀλλ) εἰς ἀθάνατον ζωὴν τὸν γεγεννηµένον Rapáyous 
σαν, ἵν ὥσπερ ix θνητῆς γεννήσεως θνητὸν LE áviy- 
χης τὸ γεγεννηµένον ὑπέστη, οὕτως ix τῆς μὴ xa- 
ραδεχοµένης φθορὰν τὸ γεννώμενον χρεῖττον Τένητει 
τῆς ix τοῦ θανάτου φθορᾶς * ἐπειδὰν οὖν τούτων 
xal τῶν τοιούτων ἀχούσωσι, xal προσδιδαχθῶσι τὸν 
τρόπον, ὅτι εὐχὴ πρὸς θεὸν, xal χάριτος οὑρανίας 
ἐπίχληαις, xol ὕδωρ, xol πίστις koi, δι ὧν τὴ τὶς 
ἀναγεννήσεως πληροῦται µυστήριον, δυσπειθῶς 
ἔχουσι πρὸς τὸ φαινόμενον βλέποντες, ὡς οὐ συµ- 
θαΐνον τῇ ἐπαγγελίᾳ τὸ σωματικῶς ἑνεργούμενον. 


D Πῶς γὰρ, φησὶν, εὐχὴ καὶ δυνάµεως θείας ixi- 


χλησις ἐπὶ τοῦ ὕδατος γενοµένη ζωῆς ἀρχητὸς 
τοῖς μυηθεῖσι γίνεται, Πρὸς οὓς, εἴπερ μὴ λίαν 
ἔχοιεν ἀντιτύπως, ἁπλοῦς ἐξαρχεῖ λόγος πρὸς thv 
τοῦ δόγματος ἀγαγεῖν συγχατάθεαιν. ᾿Αντερωτίαυ- 
μεν, τοῦ τρόπου τῆς χατὰ σάρχα Ὑενέσεως πᾶτιν 
ὄντος προδήλον, Πῶς ἄνθρωπὸς ἐχεῖνο γίνεται τὸ εἰς 
ἀφορμὴν τῆς συστάσεως τοῦ ζώου Καταθαλλόµενοι; 
"AMA μὴν οὐδεὶς ἐπ᾽ ἐχείνου λόγος ἁστὶν ὁ λοχισμῷ 
τινι τὸ πιθανὸν ἐξευρίσχων. Τί γὰρ κοινὸν ἔχει ὄρες 
ἀνθ ρώπου πρὸς τὴν kv ἐχείνῳθεωβουμένην κοιότητε 
συγκρινόµενος; Ανθρωπος μὲν Ὑὰρ λογικόν & 
χρημα xal διανοητικόν ἐστιν, ἔκεῖνο δὲ ἐν opel 
τινι θεωρεῖται ποιότητι, καὶ πλέον οὐδὲν τοῦ χατ 
αἴσθησιν ὁρωμένου χαταλαμδάνει fy ἔννοια. ἣν «οἱ- 


1200 


ἐρωτηθέντων, ὅτι πῶς ἐστιν ἐξ ἐχείνου πιστὸν συ- 
στΏναι ἄνθρωπον, τοῦτο xaY περὶ τῆς δι’ ὕδατος xal 
Πνεύματος Υινοµένης ἀναγεννῆσεως ἑρωτηθέντες 
ἀποχρινούμεθα. Ἐκεῖ γὸρ πρὀχειρόν ἐστιν ἑκάστῳ 
τῶν ἠρωτημένων εἰπεῖν, ὅτι θείᾳ δυνάµει ἐχεῖνο 
Άνθρωπος γίνεται, ἧς μὴ παρούσης ἀχίνητόν ἐστιν 
ἔχεῖνο χαὶ ἀνενέργητον, El οὖν ἐχεῖ οὗ τὸ ὑποχείμψε- 
vov ποιεῖ τὸν ἄνθρωπον, ἀλλ ἡ θεία δύναµις πρὸς 
ἀνθρώπου φύσιν μεταποιεῖ τὸ φαινόµενον, τῆς ἐσχά- 
της ἂν εἴη ἀγνωμοσύνης, ἐχεῖ τοσαύτην τῷ θεῷ προσ- 
μαρτυροῦντας δύναμιν ἀτονεῖν Ev τῷ μέρει τούτφ 
τὸ θεῖον οἵεσθαι πρὸς τὴν ἐχπλήρωσιν τοῦ θελἠµα- 
τος. Tl κοινὸν, φησὶν, ὕδατι xa* ζωῇ; Τί δὲ χοινὸν, 
πρὸς αὑτοὺς ἐροῦμεν, ὑγρότητι καὶ εἰχόνι θὲοῦ; 
ἙἉλλ) οὐδὲν ἐχεῖ τὸ παράδοξον, εἰ, θεοῦ βουλομένου, 
πρὸς τὸ τιµιώτατον ζῶον τὸ ὑγρλν µεταθαίνει. Τὸ 
ἴσον καὶ ἐπὶ τούτου φαμὲν, μηδὲν εἶναι θαυμαστὺν, 
£l θεία δυνάμεως παρουσία πρὸς ἀφθαρσίαν µετα- 
αχευάζει τὸ ἐν τῇ φθαρτῇ φύσεὶ γενόµενον. ᾽Αλλὰ 
ζητοῦσιν ἁπόδειξιν τοῦ παρεῖναι τὸ θεῖον ἐπὶ ἅγια- 
σμῷ τῶν γινοµένων καλούμενον. Ἡ κατασκευὴ τοῦ 
τὴν διὰ σαρχὸς ἡμῖν ἐπιφανεῖσαν δύναμιν ἀληθῶς 
θείαν εἶναι τοῦ παρόντος λόγον συνηγορἰα Υίνεται. 
Δειχθέντος γὰρ τοῦ θεὸν εἶναι τὸν àv σαρχὶ gavt- 
ρωθέντα, καὶ διὰ τῶν Ὑινοµένων θαυμάτων τὴν 
φύσιν ἑαυτοῦ δείξαντα, συναπεδ:ἰχθη τὸ τοῖς Υινο» 
µένοις παρεῖναι αὐτὸν χατὰ πάντα χαιρὺν ἐπικλὴ- 
σεως. Ὥσπερ yxp ἑχάστου τῶν ὄντων ἔστι τις ἰδι- 
ότης ἡ τὴν φύσιν γνωρίζουσα, οὕτως ἴδιον τῆς θείας 
φύσεώς ἐστιν f) ἀλήθεια. ᾽Αλλὰ μὴν ἀεὶ παρέσεσθαι 
τοῖς ἐπιχαλουμένοις ἐπήγγελται, χαὶ ἓν µέσῳ τῶν 
π'στευόντων εἶναι, xal ἓν κᾶσι µένειν, χαὶ ἑκάστῳ 
συνεΐναι. Οὐχ οὖν ἑτέρας εἰς τὸ παρεῖναι τὸ 
Θεῖον τοῖς Υινοµένοις ἀποδείξεως προσδεοίµεθα, τὸ 
μὲν θεὸν εἶναι διὰ τῶν θαυμάτων αὑτὸν πεπιστευ- 
χότες, ἴδιον δὲ τῆς θεότητος τὸ ᾽ἀμίχτως πρὸς τὸ 
ψεᾷῦδος ἔχειν εἰδότες, ἐν δὲ τῷ ἀφευδεῖ τῆς ὑποσχέ- 
σεως παρεῖναι τὸ ἐπηγγελμένον οὐχ ἀμφιθάλλοντες. 


Tov Δαμασχηγοῦ ὅτι περὶ τοῦ βαπείσµατος. 


Ὅμολογοῦμεν δὲ ἓν βάπτισμα εἰς ἄφεσιν ἆμαρ- 
τιὼν καὶ εἰς ξωὴν αἰώνιον. Τὸ γάρ βάπτισμα τὸν τοῦ 
Κυρίου θάνατον δηλοῖ. Συνθαπτόµεθα vov τῷΚυρίῷ 
διὰ τοῦ βαπτίσματος, 0; φησιν ὁ θεῖος ᾿Απόστολος. 
"Ὥσπερ οὖν ἅπαξ ἑτελέσθη ὁ τοῦ Κυρίου θάνατος, 
οὕτως καὶ ἅπαξ δεῖ βαπτίζεσθαι' βαπτίζεσθαι δὲ 
χατὰ τὸν τοῦ Κυρίου Λόγον, εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς 
καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, διδασκοµέ- 
νους τὴν εἰς Πατέρα xai Yibv xai ἅγιον Πνεῦμα ὁμο- 
λογίαν. "Όσοι τοίνυν εἰς Πατέρα, xai Yibv, xal 
ἅγιον Πνεῦμα βαπτισθέντες, µίαν φύσιν τῆς θεό- 
τΏτος ἐν τρισὶν ὑποστάσεσι διδαχθέντες, αὖθις áva- 
6απτίζονται, ουτοι ἀνασταυροῦσι τὸν Χριστὸν, ὥς 
φησιν ὁ θεῖος Απόστολος. Αδύγατον γὰρ τοὺς 
ἅπαξ φωτισθέντας, καὶ τὰ ἑξῆς, αὖθις ἀνδκαινί- 
ζει» elc µετάνοιαν, ἀνασταυροῦντας ἑαυτοῖς τὸν 


* Koin. vi, 2. * Coloss, n), 19. 


PANUPLIA DOGMATICA. — TIT. XXV. 
νυν ἁπόκρισιν εἰχός ἐστιν ἡμῖν γίνεσθαι παρὰ τῶν A est, ut illi nobis respondeant, dum abipsis quzerimus - 


D 


1254 


qut fleri possit ut ex ea houo constituatur, id item 
nos respondebimus, cum ex fobis quiiunt quo 
pacto flat per aquam regeneratió. Hllie.cnis promptum 
est unicuique respoudere, divina virtute illud bomi- 
nem (ieri, quod alioqutu immobile et iners sii, 
nisi illa adsit. Quamobrem si ο. non quod sub- 
jectum est hominerp facit, sed divina virtus in ho. 

minis naturam mutat id quod. cernitür,nonne su min: 
iuscitie sit tantam in éa re, Dei virtutem esse 
confiteri,in hocautem eumdem.esse tam imbecillum, 
ut quod vult. explere.non Teu Quid commune, 
jnquiunt,babet oqua cum gratia ? Quibus nos contra, 
Quid habet. commtfne bumidiias. eum imagine Dei? 
Acillic mirum non £9» si Dei. voluntate in animal 
praclarissimum  hümiditas comimutatur, - Et hic 


nos item dicimus non esse mirum, si divina vir- 
tutis presentia ad incorruptionem redigit id quod . 


in natura corruptibili natum est. Quzrunt rursum 


ut demonstremus Deum qui invocatur przsto.esse- 
adea qux fiunt sanctificanda. Respondemus ad 


hoc demonstranduim id esse satis, quod constet vir» .. 
tutem qui nobis per carnem apparuit, vere divi- " 


nam esse. Cum enim demonstratum fuerit Deum 
esse, qui in carne declaratus est, quique miraculis 
efficiendis naturam suam ostendit, simul etiam. de- 


monsiratum est, eum iis qua fiunt, adesse, quotíesg - 


invocatur. Quemadmodum — enim singulis rebus 
quedam inest proprietas qua naturam — illarum 
tanquam nota quedam declarat ita, natuiee d.vin:e 
propria est veritas. Quare cum pollicitu: s t, àe cunt 
invocatus fuerit, adfuturum, et in we io credentium 
esse, et in hominibus manere, ei cum unoquoque 
esse, alia demonstratione non indigemus, ut csten- 
damus Deum iis qua peraguntur adesse, cum illun 
ex miraculis Deum esse crediderimus , proprium» 
autem Divinitatis sit, ut nullum habeat commerciuur 
cum falsita!e, et in veritate promissionis consistere, 
quod nobis mandatum est, minime dubitemus. 


Damasceni, item de bapiismo. 


Baptismi vis. Baptismus unus. Necessaria ad ba- 
plismum 11v0catío Trinitatis. Quid trina immersio. 
Quid in Christum baptizari. Eucharistia εἰ bapii- 
amus e Dominico latere fluxerunt. Baptismus duplex 
κί et homo. — Jam vere unum baptismum in re- 
missionem peccatorum et in vitam zrternam confi- 
temur, Baptismus quippe mortem Domini siguili- 
cat *. Per baptismum enim cum Domino sepeli- 
mur, ut ait. divinus apostolus *. Quemadmoduur 
igitur Dominus mortuus est, sic nos etiam sene 
baptizari necessarium est ; baptizari, inquam, sicu4 
a Domino dictum est: [n nomine Patria, et Filii, es 
Spiritus. sancti *. Quibus seilicet verbis, Patris e8 
Filii et Spiritus sancti, confessionem edocemur. 
Quocirca qui in Patrem et Filium et Spirituns 
sanctum baptizati, una:sque in tribus Deitatis 


* Matth, xvin, 19. 


«al c 


. * 
HE 


255 


EUTHYMII ZIGABENI 


13:6 


personis naturam: edocti, baptisihum repetunt, ii, À Χριστὸν, xal παραδειγµατίζογτας. Όσοι δὲ μὴ εἰς 


secundum divinum Apostolum, Christam rursus 
crucifigunt : 1mpossibjile enim est , inquit, eos qui 
semel illuminati sunt, etc., rursus ad. pouitentiam 
renovare, crucifigentes ster&m 'sibi ipsis Chri- 
sium, εἰ ostentui- habentis. Ἱ. At Qui in. sanctam 
Trinitatem baptizati non sunt, hi denuo baptizen- 
tur necesse est. Etsi enim Apostolus dicit : In 
Christum et. in mortem. ipsius baptizati sumus. ὃς 
non tamen ho* vult, baptismi invocationem ex his 
verbis constare debere xerum hoc demum, bapti- 
sium mortis Christi üiguram preferre. Baptismus 
siquidem qui trina immersione peragitur, tres dies 
significat, quibus Dominus tuinulo. conditus ja- 
cuit. 
aliud indicat, quam in illum credeudo salutifera 
aqua tingi. Fieri non potest uL in Christum creda- 
mus, nisi Patris et Filii et Spiritus sancti confes- 
sione imbuti simus. — Christus enim est Filius 


Dei vivi *, quem Pater uuxit Spiritu sancto *, 
. quemadmodum ait divinus David : Propterea uuzit 
Ute Deus, Deus. (uus, oleo letitia pra consortibus 


tuis * . Isaias quoque ex Domini persona loquens : 
Spiritus. Domini swper me, propter quod unzit 
me *. Enimvero quaenam verborum forma adbi- 
benda esset, Dominus discipulis suis exposuit : 
Baptizantes eos, inquiens, in nomine Patris et Filii 
ε/ Spiritus sancti. *. Quoniam enim immortalitatis 
consequendz causa nos Deus condiderat ; — violato 


τὴν ἁγίαν Τριάδα ἑδαπτίσθησαν, τούτους δεῖ &va- 
ἑαπτίξεσθαι. El γὰρ xal φησιν ὁ θεῖος Απόστολος, 
ὅτι Εἰς Χριστὸν καὶ εἰς τὸν θάνατον αὐτοῦ ἐδα- 
ἀἴίσθημεν, οὐχ οὕτω δεῖν γίνεσθαἰ φησι τοῦ βαπτί- 
σµατος τὴν ἐπίχλησιν, ἁλλ ὅτι τύπος τοῦ θανά- 
του τοῦ Χριστοῦ ἐστι τὸ βάπτισμα. Διὰ yap cum 
χριῶν καταδύσεων, τὰς τρεῖς ημέρας τῆς τον 
Κυρίου ταφῆς σηµαίνει τὸ βάπτισμα. Τὸ οὖν εἰς 
Χριστὸν βαπτισθΏναι δηλοῖ, τὸ πιστεύοντας εἷς αὐτῶν 
Θαπτίζεσθαι, ᾿Αδύνατον δὲ εἰς Χριστὸν πιστεῦσα., 
ph διδαχθέντας thv sic Πατέρα xai Ὑἱὸν xai ἆγιον 
Ἠνεῦμα ὑμολογίαν. Χριστὸς γάρ ἔστιν ὁ Υϊὸς co 
θεοῦ τοῦ ζῶντος, ὃν ἔχρισεν ὁ Πατὴρ τῷ ἁγίῳ Πνεύ- 


Quare in ChPistum Daptizatum esse nihil B µατι, ὥς qnotv ὁ θεῖος Aa6l5 * Διὰ τοῦτο Eypucá ce 


d θεὸς, ὁ θεός σου ὅἔ-αιον dya Ado eo xapà 
τοὺς μεϊόχόὸυς cov. Kat 'Hoata; Ex προσώχου τοῦ 
Κυρίου. Πγεῦμα Κυρίου ἐχ ἐμὲ, οὗ ἔνεκεν ἔχρισέ 
µε. Thy μέντοι Σπίχκλῆσιν τοὺς οἰχείους μαθητὰς ὁ 
Κύριος διδάσχων Deve * Βαπιτίξυντες ἀὐτοὺς ei 
τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Yiov αἱ τοῦ ἁγίο 
Πνεύματος. Ἐπειδη γὰρ la' ἀφθαρσίαν 5 zxtzoizxn 
ἡμᾶς 6 θεὺς, παραθάντας δὲ τὴν ἀωτήριον αὐτοῦ b- 
τολὴν, φθορᾷ θανάτου χατεδίχασαν, ἵνα μὴ] ἀθάνα-ον 
Tj τὸ καχὸν, συγχαταθὰς δὲ τοῖς δούλοις, ὡς εὔσπλαν. 
χνος, χαὶ χαθ ἡμᾶς δὲ ἃ γεγονὼς, τῆς φθορᾶς διὰ 
τοῦ ἰἱδίου πάθους ἑλυτρώσατο ' ἐπήγασεν ἡμῖν Ex t5; 
ἁγίας καὶ ἀχράντον αὑτοῦ πλευρᾶς πηγἣν ἀφέσεως" 
ὕδωρ μὲν slg ἀναγέννησιν xal ἐπίχλυσιν της v 


autem ejtis praecepto, mortis labe, ne perpetuum et C ἁμαρτίας xal τῆς φθορᾶς' αἷμα δὲ, πύτον ζωῆς 


immortale matum esset, nos item multaverat ; id- 
circo pro sua indulgentia sese servis inclinans, 
nostrique similis effectus, passione sua nos a cor- 
ruptione vindicavit, et ex sancto et immaculato 
suo latere venit fonfem nobis emisit * : aquam 
scilicet ad regenerationem, necnon peccati et cor- 
ruptele abstersionem; sanguinem vero in potum 
qui vitam aternam procuraret. Quin hoc quoque 
mandavit nobis, ut per aquam et Spiritum rege- 
neraremur *, Spiritu sancto ad aquam accedente, 
per verbum et orationem. — Nam quoniam homo 
duplici natura constat, anima scilicet et corpore, 


duplicem proinde nobis purgatiomem dedit, per 


ἀϊδίου πρόξενον. Ἐντολὰς δὲ ἡμῖν δέδωχε δι ὕδατος 
ἀναγεννᾶσθαι χαὶ Πνεύματος, δι) ἐντεύξεως χαὶ ἔτι 
χλήσεως, τῷ ὕδατι ἐπιφοιτῶντος τοῦ ἁγίου Πνεν- 
µατος. Ἐπειδὴ γὰρ διπλοῦς ὁ ἄνθρωπος, ἐκ quy5s 
τε χαὶ σώματος, διπλην ἡμῖν ἔδωχε χαὶ τὴν χάθαρ. 
etw, δι Ὁδατός τε xoi Ἠνεύματος * τοῦ μὲν Πνι: 
µατος, τὸ κατ elxóva xai χαθ᾽ ὁμοίωσιν ἓν figi 
ἀναχαινίνοντος, τοῦ δὲ ὕδατος, διὰ τῆς vou Πνεύβς- 
τος χάριτος χαθαίροντος τὸ σῶμα της ἁμαρτίας, xs 
τῆς φθορᾶς ἁπαλλάττοντος, xal τὴν τοῦ θάνάν) 
εἰχόνα ἐχπληροῦντος τοῦ ὕδατος, τὸν δὲ τῆς ζωῆς 
ἁῤῥαθῶνα παρεχοµένου τοῦ Πνεύματος. . 

»squam nimirum et Spiritem : sic. nempe ut Spi 


rius divin imaginis similitudinisque decus Ín nobis inslauraret, aqua vero per Spiritus gratiam 4 
peccato corpus munderet, atque a corruptione liberum redderet, aqua quidem mortis simulacrum es- 
primente, Spirita autem vitz pignas et arrhabonem largiente. 


Aqua vis purgatoria, — Etenim 4 principlo Spi- D 


vitus Domíni ferebatur super aquas !': quin et 
lustrandi virtute preeditam esse aquam Scriptura 
jam olin contestatur **. Noe temporibus Deus 
wundi peccatum. per. aquam  eluit "*,.. Per 
aquam quísquis immundus crat, lege przcipiente, 
mundabatur, οἱ ita quidem ut et ipsse vestes aqua 
essent abluenda., Elias Spirltes gratixin admistam 
aquis ostendit, tum nimirum cum holocaustum ad- 
hibita aqua cremavit **. Peneque omnia secundum 


Απ΄ ἀρχῆς Υὰρ I1veUpa θεοῦ toic ὕδασιν ἑχερί- 
peto" χαὶ ἄνωθεν fj Γραφὴ μαρτυρεῖ τῷ Obat, ὥς 
ἐστι καθαρτήριον. Ἐλὶ No& δι’ ὕδατος 6 θεὺς ti» 
ποσμιχὴν ἁμαρτίαν χατέχκλυσε. Δι’ Ὁδατᾶς qii; ἀχά- 
θαρτος κατὰ τὸν νόµον χαθαίρεται, καὶ αὐτῶν τῶν 
Ιματίων πλυνομένων τῷ ὕδατι, ἔδειξεν Ἠλίας ein 
χάριν τοὔ[Πνεύματος συμμεμιγμένην τῷ ὕδατι, δδατι 
φλέδας τὴν ὁλοχαύχωσιν. Καὶ σχεδὸν Raven xe 
τὸν νόµον ὕδατι καθαρίζεται τὰ γὰρ ὁρατὰ, ei 


6ολα τῶν νοουµένων εἰσίν ἡ μέντοι ἀναγέννηςς 


' Hebr. iv. 6. * Rom. vi, 5... ? Matth. xvi, 16. * Λει. x, 28. " Psal. xtiv, δ. ϐ daa. πι, di. 


* Mattb, xxvii, 19. 5 Joan. xix, δὲ. 
| Reg. xvin, 22. 


* Joan. in, 5. 


! Gen. 1, 2. !! Levit. xv, 10. !* Gen. vw ti. 


1251 


χαίτοι ὄντας χτίσματα διὰ τοῦ Πνεύματος, χαὶ εἰς 
τὴν ἀρχαίαν ἄγειν µαχαριότητα. 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XXV. s 
κατὰ ψυχὴν γίνεται ' πίστις γὰρ υἱοθετεῖν οἵδε, Α legem aqua mundantur. ftes eutm visibiles carum. 


qua mente percipiuntur signa sunt. Regeneratio 
porro in animo perficitur. Fides quippe vim eam 


habet, ut quamvis e rebus creatis simus, per Spiritum nos in Dei filios adoptet, alque ad pristi- 


nam felicitatem velut postliminio revocet. 

Ἡ μὲν οὖν τῶν ἁμαρτιῶν ἄφεσις , πᾶσιν ὁμοίως 
διὰ τοῦ βαπτίσματος δίδοται' fj δὲ χάρις τοῦ Πνεύ- 
µατος χατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς πίστεως χαὶ τῆς προ- 
χἀθάρσεως. Νῦν μὲν οὖν διὰ τοῦ βαπτίσματος τὴν 
ἀπαρχὴ» τοῦ ἁγίου Πνεύματος λαμθάνοµεν, xat ἀρχὴ 
ἑτέρου βίου γίνεται ἡμῖν ἡ παλιγγενεσία , xaX σρρα- 
γὶς, xat φνλακτήριον, xal φωτισμός. 


Xph δὲ πάσῃ δυνάµει ἀσφαλῶς τηρεῖν ἑαυτοὺς 
καθαροὺς ἀπὸ ῥυπαρῶν ἔργων, ἵνα μὴ πάλιν ὥσπερ 


Baptismi gratia pro suscipientium file. el min- 
diia, — Quamvis autem. peccatorum remissio-om- 
nibus per aqu: baptisinum detur : Spiritus tamen 
gratia pro fidei ac pr&visa purgationis modo conce- 
ditur. Et nunc quidem Spiritus sancti primitias per 
baptisinum accipimug, et régeneratio, alterius no- 
bis vite initium, et signaculum, et presidium, et 
illuminatio efficitur. 

Caterum in id nobis totissjwiribus est enitendum, 
ne canis instar ad vomitum redeuntes *, peccati 


χύων ἐπὶ τὸν ἴδιον ἔμετον ἐπιστρέφαντες, δούλους B nosmetipsos denuo servituti mancipemus. Fides... 
siquidem sine operibus mortua est, itemque opera, 


πάλιν ἑαυτοὺς τῆς ἁμαρτίας ποιἠσωμεν. Πίστις γὰρ 
χωρὶς ἔργων νεκρά ἐστιν , ὁμοίως καὶ ἔργα χωρὶς 
πίστεως. Ἡ γὰρ ἁληθὴς πίστις διὰ τῶν ἔργων δοχι- 
μάζεῖαι. 

Βαπτιζόμεθα δὲ εἰς τὴν ἁγίαν Τριάδα , ὅτι αὐτὰ 
τὰ βαπτιζόµενα χρῄζει τῆς ἁγίας Τριάδος εἰς τὴν 
αὐτῶν σὐστασίν τε xai διαμονὴν , xal ἀδύνατον μὴ 
συμπαρεῖναι ἀλλῆλαις τὰς τρεῖς ὑποστάσεις ' ἀχώ- 
ῥριστος γὰρ tj ἁγία Τριάς, 


Πρῶτον βάπτισμα, τοῦ χαταχλυσμοῦ, εἰς ἐἑκχοπὴν 
ἁμαρτίας. Δεύτερον, τὸ διὰ τῆς θαλάσσης xol τῆς 
νεφέλης * σύμθολον Υὰρ, fj μὲν νεφέλη τοῦ Πνεύμα- 
τος, 1j θάλασσα δὲ, τοῦ ὕδατος. Τρίτον τὸ vopixóv: 


πᾶς γὰρ ἀκάθαρτος ἀπελούετο ὕδατι, ἔπλυνέ τε τὰ € 


μάτια, xal οὕτως εἰσήει εἰς τὴν παρεµδολἠν. Τὲ- 
ταρτον τὸ Ἰωάννου,  «εἰσαγωγιχὸν ὑπάρχον , χαὶ 
εἰς µετάνοιαν ἄγον τοὺς βαπτιζοµένους, ἵνα εἰς Xpu 
ατὺν πιστεύσωσιν. Ἐγὼ γὰρ ὑμᾶς, qn? βαπτίέω 
ὕδατι' ὁ δὲ ὁπίσω µου ἐρχόμενος, αὐτὸς ὑμᾶς, 
φησὶ, βααπτίσει àv. Πγεύματι ἁγίῳ καὶ πυρἰ. Ἡρο- 
καθαίρει οὖν ὁ Ἰωάννης ἐπὶ τὸ Πνεῦμα διὰ τοῦ 
ὕδατος. Πέμπτον, τὸ τοῦ Κυρίου βάπτισμα, ὃ αὐτὺς 
ἑδαπτίσατο. Βαπτίζεται δὲ, oby ὡς αὐτὸς χρῄζων 
χαθάρσεως, ἀλλὰ τὴν ἐμὴν οἰχειούμενος χάθαρσιν, 
ἵνα συντρἰψῃ τὰς χεφαλὰς τῶν δραχόντων ἐπὶ τοῦ 
ὕδατος, ἵνα χλύσῃ τὴν ἁμαρτίαν, xai πάντα τὸν 
παλαὺν ᾿Αδὰμ ἑνθάψῃ τῷ ὕδατι, ἵνα ἁγιάσῃ τὸν 
βαπτιστὴν, ἵνα πληρώσῃ τὸν vópov, ἵνα τὸ τῆς Τριά- 
δος ἀποχαλύψῃ µυστήριον, ἵνα τύπος χαὶ ὑπογραμ- 
p^c ἡμῖν πρὺς τὸ βαπτίζεσθαι γένηται. Βαπτιζό- 
μεθα δὲ xai ἡμεῖς τὸ τέλειον τοῦ Κυρίου βάπτισμα, 
τὸ δι ὑδατός τε xai Πνεύματος. Πυρὶ δὲ λέγεται 
βαπτίξειν ὁ Χριστός ἓν εἶδει γὰρ πυρίνων γλωσ- 
σῶν ἐπὶ τοὺς ἁγίους ἀποστόλους τὴν τοῦ Πνεύματος 
χάριν ἐξέχεεν, ὥς φησιν αὐτὸς ὁ Κύριος, ὅτι Ἰωάν- 
γης μὲν ἐδάπτισεν ὕδατι, ὑμεῖς δὲ βαπτισθήσε- 
σύε ἐν Πνεύμαει ἁγίῳ καὶ πυρὶ, οὐ μετὰ πολ.λὰς 
ταύτας ἡμέρας' fj διὰ τὸ τοῦ μέλλοντος πυρὺὸς χο- 
λαστικὸν βάπτισμα. "Exvov, τὸ διὰ µετανοίας xai 


* II Petr. n , 92. 
* Psal. Lxxin, 12. 


? Jac. 11, 30. 


* Gen. wi, 11, * E Cor. x, 4. 


sublata fide *. Vera quippe fides per opera com- 
probatur. . 


Cur. in Trinitatem baptisemur. — Ob id γετο it 2 
sanctam Trinitatem baptizamur, quia quz bapti-« 


zantur, ad sui, tum constitutionem, tum conserva- 


tionem, Trinitatis opera indigent : nec fleri potest, - 


quin trea. person: sibi invicem adsint ; quoniam 
Trinitas nullatenus separabilis est. 

Varia bapiismata. Joannis baptisma a baptismate 
Christi diversum. Penitentie baptismus; martyrii, 
et iste nobilissimus; baptismus sempiterni crucia- 
tus, — Primum — baptisma diluvium fuit, quod 
exscindendi peccati causa contigit. Secundum 
iMud fuit, quod per mare et nubem factum est. *. 
Siquidem nubes, Spiritus; mare, aqu: figuram 
gerebat *. Tertium legale erat. Quisquis enim im- 
munus esset, aqua abluebatur, vestes lavabat, 
atque ita in castra ingrediebatur *. — Quartum 
Joannis fuit, quod illos qui baptizabantur, ad ρσ- 
nitentiam adducebat, ut crederent in Christum : 
Ego enim, inquit, baptizo vos aqua : qui autem post 
me veniet, ipse vos baptiizabit Spiritu sanclo et 
igne *. ltaque Joannes ad Spiritum suscipiendum 
ante per aquam purgabat. Quintum, Domini ba- 
ptisma, quo ipse baptizatus fuit. Baptizatus est 
&utem, non quod ipse purgatione indigeret; sed 


p meam sibi purgationerm asciscens, ut capita dra- 


conum in aquis contereret "; ut peccatum obrue- 
re, ac totum veterem Adamum in aqua sepeliret ; 
ut baptismum sanctilicaret ; ut legem imple- 
ret; ut Trinitatis mysterium aperiret; ut semet 
tandem suscipiendi baptismi formam et exemplum 


preberet. Baptizamur autem et nos quoque per-- 


fecto Domini baptismo, per aquam videlicet et 
Spiritum. Porro — Cbristus idcirco igne baptizare 
dicitur, quia Spiritus gratiam in sanctos apostolos 
effudit, quemadmodum Dominus ipse dixerat : 
Joannes quidem baptizavit aqua, vos autem baptiza- 


5 Ley. xiv, 15. * Matth. s: 4. 


b 


1958 


ES 


4$. 
zr. 


iUm, 


€. 


1259 | EUTHYMII ZIGABÉNI 1950 
bimimi Spiritu sunclo et igne , mon post. multos hos A δαχρύων, ὄντως ἐπίπονον. Ἔθδομον, τὸ δι αἵματος 
dies * ; vcl etiam οὗ castigatorium ignis [αἰατὶ καὶ saptoplou, ὃ χαὶ αὐτὸς ὁ Χρισιὸς ὑπὲρ ἡμῶν 
baptismum. Sextum baptisma im poenitentia εί ἑδαπτίσατο, ὡς λίαν αἰδέσιμον xat µακάριὸν, ὅσον 
laerymis versatat r- ésique eane prave et molestum. δευτέροις οὗ µολύνεται ῥύποις. "Oybeov, τὸ τελεν- 
Septimum, est quod -sangu'nis profusione ac  «alov, οὗ σωτῄήριον, ἀλλὰ τῆς μὲν xaxlac ἀναιρετι- 
martyrio perficitüv,-quo et Christus ipse mostri κακόν’ οὐχ ἔτι γὰρ καχία xet ἁμαρτία πολιτεύεται: 
causa..defunttus est *, Estque illud perquam au- κχολάζον δὲ ἀτελεύτητα. 

gustum ac beatum, quod nullis posthac sordibus inquinetur. Oetavum denique el postremum illud est, 
non pun salutiferufe, verum ita malitiam auferens, quando suus jar malitie et peccato. locws non erit, 
vt tamen sempiterngm excruciel ac puriat. 


Spiritus sanctus columba spécie et ignis. — Σωματικῷ δὲ εἴδε, ὡδεὶ περιστερᾶ, kmeqolcrse 
Porro Spiritus sanctus corporali specie, sicut τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, την ἀπαρχὴν τοῦ ἡμετέρου ὑπο» 
columba ad Dominum ,descéndit, sicque tum ba- δειχνύον βαπτίσματος, xal τιμῶν τὸ σῶμα * ἐπεὶ xal 
ptismi nostri primitias subindicabat, tum corpus τοῦτο, Ώγουν τὸ σῶμα, τῇ θεώσει θεὸς, xal ἅμα που 
cohonestabat : quoniam et hoc quoque per deifica- B&yuüey εἴθ.σται περιστερὰ λύσιν κἀτακλυαμοῦ εὖὐαγ- 


tionem Deus erat. Adde, quod columba 99463656 


diluvium: olim nuntiaverit. lgnis vero specie in 


sanctos apostolos descendit *, eo quod Deus esset. 
Deus enim ignis consumens est *. 

'Olei unctia. —— At vero oleum idcirco ad bapti- 
smum adhibetur, quia unctionem nostram signifi- 


".£at, nosque christos facit, insuper Dei misericor- 
. diam per Spiritum sanctum nobis pollicetur. Nam 


et columba ilis qui incolumes e diluvio evaserant, 
oleze ramum praeter omnem spem olim attulit 5. 

Joannes, ut baptizatus. — Joannes imposita di- 
vino Domini capiti manu, et cruore proprio bapti- 
zatus fuit. 


Coterum baptismum diutius prorogare non 


γελίζεσθαι. Ἐπὶ δὲ τοὺς ἁγίους ἀποστόλους mupott- 
δῶς κάτεισι. θεὺς γάρ ἑότιν * ὁ δὲ Θεὸς Up κατ; 
αναλίσχον ἑστί. 


Τὸ ἔλαιον βαπτίσµατι παραλαμθάνεται, μῇ- 
νύον τὴν χρίσιν ἡμῶν, καὶ χριστοὺς ἡμᾶς Epya- 
ζάμενον, καὶ τὸν τοῦ θεοῦ ἡμῖν ἓπἀγγελλόμενον δ.ὰ 
τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἔλεον, ἐπεῖ xat κάρφος ἑλαίας 
τοῖς kx τοῦ καταχλυσμοῦ περισωθεῖσιν d) περιστερὰ 
χεχόμιχεν. 

Ἐδαπτίσθη Ἰωάννης , τὴν χεῖρα ἐπιθεὶς ἐπὶ τῖν 
θείαν τοῦ Δεσπότου χορυφὲν , xat τῷ ἰδίῳ αἲματι. 


οὐ χρὴ ὑπερτίθεσθαι τὸ βάπτισμα, ὅτε δι’ ἔργων 


oportet dum accedentium fidem contestantur aclio- C44. πίστις «àv προσιόντων μαρτυρηθῇ. Ὁ γὰρ » ἓν 


Bes. Si quis dolo ad baptismum accesserit, tantum 
abest ut hinc utilitatis quidpiam capiat, ut con- 
demnationem potius accersat sibi. 


Fides virtus. Infidelis est, qui non credit Ecclesie 
traditioni, aut male vivit. — Fides porre duplex 
est : Estenim fides. ex auditu *. Scripturas nain- 
que sacras audiendo, Spiritus sancti doctrina 
credimus. Atque li:ec lides per omnia illa, qu: a 
Christo statuta sunt, perficitur : opere videlicet cre- 
dens, pietatem colens, et ejus qui nos instauravit, 
ipreceptis obsequens. Nam qui secundüm Ecclesise 
vatholice traditionem non credit, vel per flagitiosa 
opera cum diabolo communicat, hic infdelis est. 


Fides domim Spiritus, -- Rérrüs : Fee δὲ ερε- 
randarum substantia rerum, rgtmchtult non. ap- 
purentium ", vel est spes mhitime dübià mee ambi- 
guà, qua confidimus fore, ut (us hobis divinitus 
"promissa 'Suht, et quib postulatus, adipisexmer. 
Àc prior quidem, nostra voluhtatis:est ; sltéra κα- 


Aer ititér Spiritus dona cemsenda est. 


Spiritalis oircumcieio. — Sciendum «est autem, 
integuimentar omBe quod a nativitale contraximus, 
peceatuia seilicet, per baptismum circamcidi, nos- 
que spiritales Israelitas ac Dei populum fleri. 


* ει, 1, B. 
Σι, 1. 


δόλφ προσιὼν τῷ βαπτίσµατι, χαταχριθήσεται μᾶλ- 
λον ἢ ὠφεληθήσεται. 


Ἡ μέντοι πΐσεις διπλῆ boc" Ἔσει γὰρ αίστις 
ἐξ ἁχοῆς. ᾽Ακούοντες γὰρ τῶν θείων Γραφῶν, πι- 
τεύομεν τῇ διδασχαλίᾳ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Άὕτη 
δὲ τελειοῦται πᾶσι τοῖς νομοθετηθεῖσιν ὑπὸ toU 
Χριστοῦ, ἔργῳ πιστεύουσα, εὐσεθοῦσα, xal τὰς Lv- 
τολὰς πράττουσα τοῦ ἀναχαινίσαντος ἡμᾶς. Ὁ yàp 
μὴ κατὰ τὴν παράδοσιν τῆς χαθολικῆς Ἐκκλησίας 
πιστεύων, Ἰ κοινωνῶν διὰ τῶν ἁτόπωύ Épyov τῷ 
διαδόλῳ, ἄπιστός ἐστιν. 


"Ecrit δὲ πάλιν πίσεις ἑθπιζομένων ὑπόστασις, 
Φραγµάξων ἔάεγχος οὐβλοπομένων, S ἀδίσταχτος 
καὶ ἁδιάκριτος UR τῶν es b&b τοῦ θεοῦ ἠμ]νέπην- 
Ὑθμένων, xoi τῆς τῶν αἰτῆσεων ἡμῶν ἐπιτυχίας. 
Ἡ μὲν οὖν κρώτη, τῆς ἡμεεέρας γνώμης Lud, ἡ 
δὲ δευνέρα τῶν χαρνομάτων φοὗ Πνεύματος. 


Ἱστέον δὲ ὅτι διὰ «00 βαπτίσματος “περιτεμνύ- 
μεῦα xav xb ἀῑὸ γενέσεως χάλυμμα, Ἆτοι ety 
ἁμαρτίαν, καὶ Ἱαραφλίται πνευματικὸ, xai Orco 
λαὸς χρηματίζοµεν. 


*Luc xs, 00. ὃλά. 6,9. "Deut, av, S4. "Gen. vii, 61. * Rom. », 47. " Κους, 


1261 


xal αἵματος, τοῦ Νύσσης ἐκ toU κατηχητικοῦὺ 
Aóyov. 


"De xep ol δηλητήριον 6: ἐπιδουλῆς λαδόντες, ἅλλφ 
φ"ρμάκῳτὴν φθοροποιὸν δύναμιν ἔσδεσαν' y ph δὲ καθ) 
ὁμοιότητα τοῦ ὀλεθρίου xai τὸ ἀλεξιτήριον ἑντὺὸς τῶν 
ἀνθρωπίνων γενέσθαι σπλάγχνων, ὡς ἂν δι) ἑχείνων 
ἐφ᾽ ἅπαν κχαταµερισθείη τὸ σῶμα ἡ τοῦ βοηθοῦντος 
δύναμις” οὕτω τοῦ διαλύοντος τὴν φύσιν ἡμῶν ἆπο- 
Υευσάµενοι, πάλιν ἀναγκαῖον ὡς xal τοῦ συνάγοντος 
τὸ διαλελυµένον ἐπεδεήθημεν ' ὡς ἂν ἓν ἡμῖν Υενό- 
µενον τὸ τοιοῦτον ἀλεξιτήριον τὴν προεντεθεῖσαν τῷ 
σώματι τοῦ δηλητηρίου βλάδην διὰ τῆς οἰκείας ἄντι- 
παθείἰας ἀἁπώσοιτο. T( οὖν στι τοῦτο; Οὐδὲν ἕτερον 
1j ἐχεῖνο τὸ σῶμα, ὃ τοῦ τε θανάτου χρεῖττον ἐδείχθη, 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XXV. 
16ρὶ τῆς μετα λἠψεως cov Δεσποτικοῦ σώματος Α De transmutatione 


1262 


Dominici corporis εἰ sanguinis, - 


Gregorii Nyssm pontificis ex oratione cateches |. 


lica. 

Quo modo enim qui venenum sumpserunt: 
dolo et ex insidiis, alio medicamento exstinguunt 
vim quz affert. interitum , oportet autem sicut ex- 
itiale, ita etiam salutare . medicamentum admitti 
intra viscera hominis, ut per illa distribuatur in 
universum corpus virtus cjus quod fert opem : ita 
cum id gustaverimus quod nostram dissolvit natu- - 
ram, rursus necesse est ut opus habeamus eo quod 
cogit ac concjtiat id quod erat dissolutum, ut cum 
intra nos fuerit boc salutare medicamentum, veneni 
damnum, quod corpori fuerat inditum, per con- 
trariam repellat affectionem. Quid hoc ergo est? 


«αἱ τῆς ζωῆς ἡμῶν κατήρξατο. Καθάπερ γὰρ μιχρὰ a Nihil aliud quam illud corpus, quod et morte os- 


ζύμη, καθώς φησιν ὁ ᾿Απόστολος, ὅλον τὸ φύραμα 
πρὸς ἑαυτὴῆν συνεξομοιοῖ, οὕτως τὸ θανατισθὲν ὑπὸ 
κοῦ Θεοῦ σῶμα ἐν τῷ ἡμετέρῳ Υενόµενον, ὅλον πρὸς 
ἑαυτὸ μεταποιεῖ καὶ µετατίθησιν. Ὡς γὰρ τοῦ φθο- 
βοποιοῦ πρὸς τὸ ὑγιαῖνον ἀναμιχθέντας, ἅπαν «b 
ἀναχραθὸν συνηχρείωται ' οὕτως xal τὸ ἀθάνατον 
σώμα by τῷ ἀναλαθόντι αὐτὸ γενόµενον, πρὸς την 
ἑαυνοῦ φύσιν χαὶ τὸ πᾶν µετεποίησεν. ᾽Αλλὰ μὴν 
οὐκ ἔστιν ἄλλως ἑντός τι γίγνεσθαι τοῦ σώματος, μὴ 
διὰ βρώσεως καὶ πόσεως τοῖς σπλάγχνοις καταμιγνύ- 
µενον, Οὐχοῦν ἑπάναγχες κατὰ τὸν δυνατὸν τῇ φύσει 
τρόπον τὴν ζωοποιὸν δύναμιν του Πνεύματος δἐδχσθαι, 
Μόνον δὲ τοῦ ΘΕοδόχου σώματος Exslvou ταύτην δεξα- 
µένον τὴν χάριν, ἄλλως δὲ δειχθέντος μὴ εἶναι δυνά- 
τὸν ἓν ἀθάνασίᾳ Ἰενέσθαι τὸ ἡμέτερον σῶμα, εἰ μὴ 
διὰ τῆς πρὸς τὸ ἀθάνατον κοινωνίας ἐν µετουσίᾳ τῆς 
ἀφθαρσίας γενόμενον ' σχοπῇσαι προσέχει, πῶς ἑγέ- 
veto δυνατὸν τὸ ἓν ἐχεῖνο σῶμα ταῖς τοσαύταις τῶν 
πιστῶν µυριάσι χατὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην εἰσαεὶ 
χαταμεριζόμενον, ὅλον ἐν ἐχᾶστῳ διὰ τοῦ µέρους ys- 
νέαθαι, καὶ αὑτὸ µένειν ἐφ᾽ ἑαυτοῦ ὅλον. Οὐχοῦν ὡς 
ἂν πρὸς τὸ ἀχόλουθον ἡμῖν ἡ πίστις βλέπουσα, µη- 
δεµίαν ἀμφιδολίαν περὶ τοῦ προχειµένου νοήµατος 
ἔχοι, μικρόν τι προσήχει παρασχολΏσαι τὸν λόγον εἰς 
τὴν φυσιολογίαν τοῦ σώματος. Τίς γὰρ οὐκ οἶδεν ὅτι 
ἡ τοῦ σώματος ἡμῶν φύσις αὐτὴ καθ) ἑαυτὴν ἐν ἰδίᾳ 
τινὶ ὑποστάσει ζωὴν οὐκ ἔχει ἀλλὰ διὰ τῆς ἐπιῤ- 
ῥεούσης αὐτῇ δννάµεως συνέχει τε ἑαυτὴν χαὶ ἐν τῷ 


tensum fait esse potentius, et πυκέρο vite fuk 
initium. Quomodo enim parum fermeuti, ut dic — 
Apostolus *, sibi assimilat totam conspersionem, ita 
corpus a Deo morte affectum cum fuerit intra no- ' 
strum, totum ad se transmutat et transfert. Quo- : 
modo enim cum quod est exitiale, mistum fuerit 
cum sano, quidquid est contemperatum, simul 
redditur inutile, ilà etiam corpus immortale cam 
fuerit intra eum qui sumpsit, universum quoque . 
transinutat. in suam naturam. Sed fieri non po- 

test ut sit aliquid aliter intra corpus, nisi pee 7^ 
esum el potionem misceatur visceribus. Necesse -. 
est ergo, eo modo quo natura potest, Spiritus vi- 
viflcam suscipere virtutem. Cum autem solum il- 
lud corpus quod Deum suscepit, hanc gratiam 
acceperit, ostensum sit autem aliter fieri non 
posse, ut nostrum corpus sit in immortalitate, 
nisi per communionem cum immortali factum sit 
particeps incorruptionis : oportet considerare, quo- 
modo fleri potuerit, ut unum illud corpus, quod 
tam multis fidelium millibus ín universo orbe ter- 
rarum semper distribuitur, totum per partem si 
in unoquoque, et ipsum in se totum maneat. Ut 
ergo fides ad id quod est consequens aspiciens, 
de sensu proposito nullam habeat dubitationem, 
oportet nostram orationem paulisper immorari in 
naturali corporis consideratione. Quis enim nescit 
quod nostri corporis natura ipsa per se no» 


εἶναι µένει, ἁπαύστῳ χινῄσει τὸ ἑλλεῖπον πρὸς ἑαυτὴν D habet. vitam in quadam propria corporis substan- 


ἐφελχομένη, xal «b περιττεῦον ἀπωθονυμένη; Καὶ 
ὥσπερ τις ἀσχὸς ὑγρυῦ τινος πλήρης v, εἰ χατὰ τὸν 
πυθµένα τὸ ἐγχείμενον ὑπεξίοι, οὐχ ἂν φυλάσσοι τὸ 
περὶ τὸν ὄγκον ἑαυτοῦ σχΏμα, μὴ ἀντεισιόντος ἄνιυθεν 
ἱτέρου πρὸς τὸ κενούµενον' ὥατε τὸν ὁρῶντα τὴν 
'᾿ὀγκώδη τοῦ ἀγγείου τούτου περιοχὴν, εἰδέναι ph ἰδίαν 
εἶναι τοῦ φαινομένου * ἀλλὰ τὸ εἰσρέου ἐν «αὐτῷ Υινό- 
µενον σχηµατίζειν τὸ περιέχον τὸν ὄγχον, οὕτω xal 
ἡ τοῦ σώματυς ἡμῶν κατασχευὶ ἴδιον μὲν πρὸς τὴν 
ἑαντῆς σύστασιν οὐδὲν ἡμῖν γνώριµον ἔχει, διὰ δὲ τῆς 
ἐπεισαγομένης δυνάμεως, ἐν τῷ εἶναι μένει. Ἡ δὲ 
δύναµις αὕτη τροφὴ καὶ ἔστι xal λέγεται. Ἔτι δὲ οὗχ 
ἡ αὐτὴ πᾶσι τοῖς τρεφοµένοις σώμασαι, ἀλλά τις ἑχά- 
c: χατάλληλος παρὰ τοῦ τὴν φύσιν οἰκονομοῦντος 


! | Cor. v, 6. 


tia, sed per quamdam affluentem οἱ virtutem 
et seipsam continet, οἱ manet in essentia, perpe- 
tua motione ad se attrahens id quod deest, et re- 
pelleus id quod est supervacaneum? Et quomodo 
uter aliquis aliquo lrumore plenus, siinfando exeat 
id quod in eo est positum, in magrtitudine suam 
non serváverit figuram , nisi superne pro eo quod 
exiit ingrediatur aliud ad id quod exinanitur : adeo 
ut qui videl magnitudine distentum hujus vasis 
ambitum , sciat eum non esse proprium ejus qued 
apparet , sed id quod influit , cum in eo fuerit figu- 
rare id quod continet magnitudinem : ita etiam 
corporis nostri constructio nibil] quidem habet 
proprium mobis cognitum ad sui constitutionem , 


EC I 


€. 
M 


pr radicibus ; alia autem alunlur herbis ; 
quornm, autem nutrimentum sunl carnes. Homini 


1263 


in essentia. Ea autem virtus alimentum et est el 
.dicitur. Praeterea autein. nou idem omnibus qua 


Bü , Sluutur corporibus , sed quoddam unicuique con- 
κ. τν ἑμέργμεπο attributum est. ab eo qui:naturam dispensat 


. el administrat. Nam alia: Quidem animalia aluntur 
ali- 


autem przcipue est paris, et ad humoris perdura- 
tionem et conservationem potus ; non ipsa sola 


* aqua, sed vino sepe condita ; ad opem ferendam 


interno nostro calori. Qui: ergo ad $3 aspicit, po- 
testate aspicit. au corporis nostti magnitudinem. 
pus, nuirimento per vim, alterandi congruenter 

Ηίς ἅ nobis lioc modo distinctis ac declaratis , ad 
ea qui suht próposita, revocanda est cogitatio. 
,Reributur din quemadmodum quod est in illo 
4,€0rpus Christi , vivificat omnem hominum naturam, 
* jn quibus est fides, omnibus distributum , et ip- 


H sum minime diminntum. Fortasse ergo non procul 
x:absumus a probabili ratione. Nam si cujusvis cor- 


poris subsistentia nutrimento, nimirum cibo et potu 
constet , sit autem cibus ille panis, potusque aqua 
vino exhilarata ; Dei autem Verbum, sicut prius 


' ** est definitum, quod est Deus et Verbum, liumana 
e. €8t natura contemperatum ; et cuim esset in nostro 
"^* eorpore, non aliquain aliam humanz nature inno- 
πανί conetitutionem , sed per ea qu: sunt consuela 


et congruentia, suo corpori dedit permansionem , 


cibo et potu continens substantiam. Cibus autem € 


erat panis. Quomodo ergo in nobis , sicut jam szepe 
dictum est, qui panem vidit, humanuim corpus vi- 
det quodammodo , quod cum ille in eo fuerit , hoc 
fit: ita illie quoque quod Deum suscepit corpus, 
cum panis alimen!um accepisset , quadam ratione 
idem erat quod ille, alimento, ut dictum est , trans- 
eunte in naturam corporis. Nam quod est omnium 
proprium , id quoque pro certo et constanti est in 
illa carne, nempe quod illud quoque corpus paue 
continebatur. Corpus autein Dei Verbi inbabita- 
tione ad divinam transmutatum est dignitatem. Re- 
cte ergo nunc quoque Dei Verbo sanctificatum pa- 
nem in Dei Verbi corpus credo transmutari. Etenim 
panis erat potestate illud corpus. Fuit autem san- 
ctificatus habitatione Verbi, quod tanquam in ta- 
bernaculo habitavit in carne. lgitur unde in illo 
Corpore transmutatus panis transit in divinam 
virtutem , per idem nunc flt similiter. Nam et illic 
Verbi gratia sanctuin fecit corpus, cui ex pane erat 
substantia , et quodanimodo ipsum quoque erat pa- 
Ais : et hic similiter panis , sicut dicit Apostolus! , 
.sanctificatur per Verbum Dei ct orationem , non eo 
4juidem quod cibo mediante in Verbi corpus evadat , 
sed quod statim per Verbum in corpus transmu- 
Aetur, sicut dictum cst a Vcrbo, Hoc est corpus 
seum 3. Cum autem ounis caro alatur etiam per 
bumorem ; neque-enim nisi cum eo conjungatur, id 


. Quod est in nobis terrestre, in vita permauserit. 


* ] Timoth. iv, 5. 


€ 


EUTIIYMII Z:GABENI 


-—wer.eam autem qu: intromittilur virtutem manet Α ἀποχεχλήρωται. Τὰ μὲν γὰρ τῶν ζώων ῥιζωρυχοῦντα 


12.4 


Tpépezav* ἑτέροις ἐστὶν dj πὀα τρόφιμος * τινῶν δὲ 
ἡ τροφὴ σάρχες εἰσίν. ᾽Ανθρώπῳ δὲ χατὰ τὸ πρηη- 
γούμενον ἄρτος, xai εἰς τὴν τοῦ ὑγροῦ διαμονὴν xal 
συντἠρησιν ποτὸν γίνεται, οὐχ αὐτὸ µόνον τὸ ὕδωρ, 
ἀλλ᾽ οἴνῳ πολλάχις ἐφηδυνόμενον, πρὸς τὴν τοῦ 0sp- 
poU τοῦ ἓν ἡμῖν συμμαχίαν. Οὐχοῦν ὁ πρὸς ταῦτα 
βλέπων, δυνάμει πρὸς τὸν ὄγκον τοῦ ἡμετέρου σώμα- 
τος βλέπει. "Ev ἐμοὶ γὰρ ἐχεῖνα γενόµενα αἷμα xal 
σῶμα Ὑίνεται χαταλλήλως, διὰ τῆς ἀλλοιωτικῆς ὃν- 
γάµεως πρὸς τὸ τοῦ σώματος εἶδος τῆς τροφΏς χαθι- 
σταµένης. 


Nam cum illa in me fuerint, fiunt sanguis et cor- 
redacto ad formam corporis. 


Τούτων ἡμῖν τοῦτον διευχρινηθέντων τὸν τρόπον, 
ἐἑπαναχτέον πάλιν πρὸς τὰ προχείµενα τὴν διάνοιαν. 
Ἐζητεῖτο γὰρ, πῶς τὸ ἓν ἐχείνῳ σῶμα τοῦ Χριστοῦ, 
πᾶσαν ζωοποιεῖ τὴν τῶν ἀνθρώπων φύσιν, ἓν ὅσοις 
ἡ πίστις ἐστὶ, πρὸς πάντας µεριζόμενον, χαὶ αὑτὸ ob 
μειούμενον. Τάχα τοΐνυν ἐγγυς τοῦ εἰχότος λόγου 
γινόµεθα. El γὰρ παντὸς σώματος dj ὑπόστασις ix 
τῆς τροφΏς Ὑίνεται, αὕτη δὲ βρῶσις χαὶ πόσις ἑστίν' 
ἔστι δὲ ἐν τῇ βρώσει ἄρτος, ἓν δὲ τῇ πόσει τὸ ὕδωρ 
ἐφηδυσμένον τῷ οἵνῳ ' ὁ δὲ τοῦ θεοῦ Λόγος, χαθὼς ἐν 
τοῖς πρώτοις διῄρηται, ὁ χαὶ θεὸς ὢν χαὶ Λόγος, τῇ 
ἀνθρωπίνῃ συνεκράθη φύσει, xaX ἓν τῷ σώματι ἡμε- 
τέἐρῳ Ὑενόμενος, οὐχ ἄλλην τινὰ παρεχαινοτόµτσε 
τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει τὴν σύστασιν ' ἀλλὰ διὰ τῶν συν- 
ἦθων τε χαὶ χαταλλήλων ἔδωχε τῷ καθ) ἑαυτὸν σώ- 
µατι τὴν διαμονὴν, βρώσει xaX πόσει περιχρατῶν τὴν 
ὑπόστασιν.. Ἡ δὲ βρῶσις ἄρτος fjv. Ὥσπερ τοΐνυν 
ἐφ᾽ ἡμῶν, καθὼς fbr πολλάκις εἴρηται, ὁ τὸν ἄρτον 
ἰδὼν, τρόπον τινὰ τὸ ἀνθρώπινον βλέπει σῶμα, ὅτι ἓν 
τούτῳ ἐχεῖνο γενόµενον, τοῦτο γίνεται ' οὕτω χἀκεϊ 
τὸ θεοδόχον σῶμα τὴν τροφὴν ἄρτου παραδεξάµενον, 
λόγῳ τινὶ ταὐτὸν ἣν ἐχείνῳ, τῆς τροφΏς, χαθὼς εἴρτ- 
ται, πρὸς τὴν τοῦ σώματος φύσιν µεθισταµένης. Τὸ 
Υὰρ πάντων ἴδιον, xal Ex" ἐχείνης τῆς σαρχὺς ὦμλλο- 
1107. ὅτι ἄρτῳ χάἀχεῖνο τὸ σῶμα διεχρατεῖτο. Τὸ δὲ 
σῶμα τῇ ἑνοιχῆσει τοῦ Θεοῦ Λόγου πρὸς τὴν θεϊχὴν 
ἀξίαν µετεποιήθη. Καλῶς o0v xal νῦν τὸν τῷ Λόγῳ 
τοῦ θεοῦ ἁγιαζόμενον ἄρτον εἰς σῶμα τοῦ Θεοῦ Λό- 
You µεταποιεῖσθαι πιστεύοµαι. Καὶ γὰρ ἐχεῖνο «b 
σῶμα, ἄρτος τῇ δυνάµει fjv. Ἡγιάσθη δὲ τῇ iz 
σχνηνώσει τοῦ Λόγου τοῦ σκηνώσαντος iv τῇ σαρκἰ. 
Οὐκοῦν ὅθεν ὁ ἓν ἐχείνῳ τῷ σώματι μεταποιηθεὶς 
ἄρτος, el; θείαν µεθίστη δύναμιν. διὰ τοῦ αὐτοῦ xal 
νῦν τὸ ἴσον γίνεται. "Exet τε γὰρ fj τοῦ Λόγου χάρις», 
ἅγιον ἐποιεῖτο σῶμα, ᾧ &x τοῦ ἄρτου ἡ σύστασις fv. 
xaX τρόπον τινὰ xol αὐτὸ ἄρτος ἣν. Σνταῦθά τε ὧσ- 
αύτως ὁ ἄρτος, χαθώς φησιν ὁ ᾿Απόστολος, ἁγιάζε- 
ται διὰ Λόγου θεοῦ xai ἐντεύξεως, οὗ διὰ βρώσεως 
καὶ πόσεως προϊὼν εἰς τὸ σῶμα τοῦ Λόγου, ἀλλ εὖ- 
θὺς πρὸς *b copa τοῦ Λὄγου µεταποιούµενος, χαθὼς 
εἴρηται ὑπὸ τοῦ Λόγου, ὅτι Τοῦτό ἐστι τὸ σῶμά 
µου. Πάσης δὲ σαρχὸς χαὶ διὰ τοῦ ὑγροῦ τροφοµέ- 
µένης οὐ γὰρ ἂν δίχα τῆς πρὺς τοῦτο συ» νγίας τὸ 
ἐν ἡμῖν γεῶδες ἐν τῷ ζῆν διαµένοι. Ὥσπερ διὰ τῆς 


* Mattb. xxvi, 26.; Marc, xiv, 22; Luc. xxu, 19. 


1305 


pato; ὑποσττρίνομεν. τὸν αὐτὸν τρόπον xai τῷ 
ὑγρῷ τὴν προσθήχην ix τῆς ὁμογενοῦς ποιούμεθα 
φύσεως. Ὅπερ ἐν ἡμῖν γενόµενον, διὰ τῆς ἀἁλλοιω - 
τικῆς δυνάµεως ἑἐξαιματοῦται, xal μάλιστά γε εἰ διὰ 
τοῦ οἴνου λάθοι τὴν δύναμιν πρὸς τὴν εἰς τὸ θερμὸν 
µεταποίησιν. Ἐπεὶ οὖν xal τοῦτο µέρος fj θεοδόχος 
ἐχείνου σὰρξ πρὸς τὴν σύστασιν ἑαυτῆς παρεδέξατο " 
ὁ δὲ φανερωθεὶς Λόγος διὰ τοῦτο κατέµιξεν ἑαύτὸν 
τῇ ἐπικήρῳ τῶν ἀνθρώπων φύσει, ἵνα τῇ τῆς θεότη- 
τος Χοινωνίᾳ συναπηθεωρηθῇ τὸ ἀνθρώπινον * τούτου 
χάριν πᾶσι τοῖς πεπιστευχόαι τῇ οἰχονομίᾳ τῆς χά- 
Ριτος ἑαυτὸν ἑνσπείρει διὰ τῆς σαρχὸς, οἷς ἡ σύ- 
στασις ἓξ οἴνου τε xai ἄρτου ἐστὶ, τοῖς σώμασι τῶν 


πεπιστευχότων χαταχιρνάµενος, ὡς ἂν τῇ πρὸς τὸ p (μπι, quibus substantia est. ex pane, et. viuo, ut. ^ 
unione cum eo quod est immortale, ají etiam honig. - 


ἀθάνατον ἑνώσει, καὶ ἄνθρωπος τῆς ἀφθαρσίας µέτο- 
χος Υένοιτο. Ταῦτα δὲ δίδωσι, τῇ τῆς εὐλογίας δυνά- 
pet πρὸς ἐχεῖνο μεταστοιχειώσας τῶν φαινομένων 
τὴν φύσιν. 
"Eti περὶ τῆς μετα.)ήψεως τοῦ Δεσποτιχοῦ σώὠ- 
µωτος xal αἵματος, τοῦ Δαμασκηγοῦ. 
Αγαθὸς, χαὶ πανάγαθος, χαὶ ὑπεράγαθος θὲεὸ», 
ὁ ὅλος ὢν ἁγαθότης, διὰ τὸν ὑπερδάλλοντα πλοῦτον 
τῆς αὐτοῦ ἀγαθότητος, οὐχ Ώνέσχετο µόνον εἶναι 
τὸ ἀγαθὸν, foc τὴν ἑαυτοῦ φύσιν, ὑπὸ μηδενὺς 
μετεχόμενον, ἀλλὰ xal τούτου χάρ.ν ἑποίησε, πρῶ- 
τον μὲν τὰς νοερὰς xat οὐρανίους δυνάµεις * εἶτα τὸν 
ὁρατὸν xal αἰσθητὸν xóspov: εἶτα ἐχ νοεροῦ xal 
αἰσθητοῦ τὸν ἄνθρωπον - πάντα μὲν οὖν τὰ ὑπ' αὐ- 


PANOPLIA DOGMATIE€A. — TIT. XXV. 


στεῤῥᾶς xal ἀντιτύπου τροφῖς τὸ στεῤῥὸν τοῦ σώ- Α Quomodo autem per durum οἱ solidum alinrentum v ' 


soliditatem corporis fulcimus ac stabilimus , eodem, 


modo etiam humori. adjungimus aceessfonem ex... 
natura ejusdem generis, Qui-quidem cum fuerit in: 
nobis , per alterandi. fáciftatem. fit sanguis, et ma- 
xime si per vinum. acceperit virtutem transmutapdi-, 
in calidum. Quoniam ergo-banc quoque partem ac- - 


cepit caro illa Dei susceptrix ad Dei coristitutio- 
nem: manifestatum autem Verbum propterea se 


| RJ D^ 


e 


admiscui interitui . obmoxim liominum nature, ul . 


communione jirinitais simul etiam deificetur hu- 
manitas : eade causa per sui-gratig dispensotio- 
nem se per carnem inserit. omnibus eredertibus, 
commistus et contemperatus- corporibus creden- 


particeps incowruptionis. Hiec autem dat, virtute 


benedictionis in illud ransclementata: eorum que ; * 


apparent natura. 


ltem de transmutatione corporis et sanguisis Domini, z 


Damasceni. 
Ilumane salutis economia, — Deus — qui bonus, 
qui undequaque bonus, qui plusquam bonus, imo 


qui totus bonitag est, propter eximias bonitatis suqs ..- ^ 


divitias, minime passus est, se solum esse bonum, . 
$uamve naturam, cujus nulla res particeps esset, -:,' 


verum ei eam ob causam primum  nlelligentes - 


coglestesque virtutes, tum deinde mundum 
hunc qui sub aspectum et sensum cadit, postremo 


τοῦ γενόµενα xotvevougt τῆς αὑτοῦ ἀγαθότητος κατὰ C ex intelligente sensibilique substantia hominem 


τὸ εἶναι. Αὐτὸς γάρ ἐστι τοῖς πᾶσι τὸ εἶναι, ἐπειδὴ 
ἐν αὐτῷ εἰσι τὰ ὄντα, οὗ µόνον ὅτι αὐτὸς kx τοῦ μὴ 
ὄντος εἰς τὸ εἶναι αὐτὰ παρήγαγεν, ἀλλ᾽ ὅτι d) αὐτοῦ 
ἑνέργεια τὰ ὑπ αὑτοῦ γενόµενα συντηρεῖ xal συν- 
έχει. ἐκ περιστοῦ δὲ τὰ ζῶα ^ χατά τε γὰρ τὸ εἶναι, 
καὶ χατὰ τὸ ζωῆς µετέχειν, χοινωνοῦσι τοῦ ἀγαθοῦ. 
Τὰ δὲ λοχιχὰ, χαὶ χατὰ τὰ προειμηµένα μὲν, οὗ μὴν 
ἀλλὰ χατὰ τὸ λοχιχὸν, xal ταῦτα μᾶλλον * οἰκειότερα 
γάρ πώς εἰσι πρὸς αὐτὸν, εἰ xal πάντως οὗτος 
ὑπέρχειται ἀσνγχρίτως. 


creavit. Ac res quidem omnes quas condidit, qua- 
tenus sunt, bonitatem ipsius participant, cum ipse 
universis esse sit, quoniam inm ipso sunt omnia |. 
non selum quia ex nihilo ea ipse produxit, verum 
ob id etiam quod ejus actio res a se conditas tue- 
tur et conservat; uberius autem animantia. Nam 
bonum cum eis communicat, tum quatenus sunt, 
tum quatenus vitam acceperunt. At vero quie ra- 
tione utuntur, tum ob ea qux» modo diximus, tum 
ob rationem ctiam qua pollent, boni participa- 


tione copiosius fruuntur. Árctiori etenim quodammodo necessitudine cum ee cunjuncta sunt: tam- 
elsi alioqui ille ineomparabili sublimitate omnia superet. 


Ὅ μέντοι ἄνθρωπος, λογικὸς καὶ αὐτεξούσιος 
γενόμενος, ἑξουσίαν εἴληφεν ἁδιαλείπτως διὰ τῆς 
οἰχείας προαιρέσεως ἐνοῦσθαι τῷ θεῷ, ci ys διαµένῃ 
ἐν τῷ ἀγαθῷ, τοντέστι τῇ τοῦ Κτίσαντος ὑπαχοῇ. 
Ἐπειδὴ τοίνυν ἐν παραθάσει τῆς τοῦ πεποιηχότος 
αὐτὸν ἐντολῆς Υέγχονε, χαὶ θανάτῳ xat φθορᾷ ὑπο- 
πέπτωχεν, ὁ Ποιητὴς xai Δημιουργὸς τοῦ γένους 
ἡμῶν διὰ σπλάγχνα ἑλέους αὐτοῦ ὡμοιώθη ἡμῖν, 
χατὰ πάντα γενόμενος ἄνθρωπος χωρὶς ἁμαρτίας, 
xaY ἠνώθη τῇ ἡμετέρᾳ φύσει, Ἐπειδὴ yàp µετέδω- 
xiv ἡμῖν τῆς ἰδίας εἰχόνος, καὶ τοῦ iblou πνεύματος, 
χαὶ οὐχ ἐφυλάξαμεν, µεταλαμθάνει αὐτὸς τῆς πτυ- 
χῆς χαὶ ἀσθενοὺῦς ἡμῶν φύσεως, ἵνα ἡμᾶς καθάρῃ, 
χαὶ ἀφθαρτίσῃ, xal μετόχους πάλιν τῆς αὐτοῦ xata- 
στήσῃ θεότητος. | 


! Rom. xi, οὐ. * Hebr. ας, 17. 


Atqui bomo ratione liberaque voluntate przdi- 
tug cuim esset, hauc acceperat polestotem, υἱ per 


D suam electionem indesinenter cum Deo conjunge- 


retur, siquidem in bono, hoc est in obedientia 
Creatoris perstitisset. Quoniam vero Creatoris sui 
violate. praecepto, morti οἱ corruptioni obnoxius 
fuit, ideirco generis nostri Productor et Opifex, 
ob inisericordiz suz yisccra, assimilatus est nobis, 
homo factus sine peccato, nostrzeque naturz uni- 
tus fuit *. Nam, quia imaginem ipsius, et spiri- 
ium quem nobis dederat, minime servavimus, ipse 
cum paupere infirmaque natura mostra comuier- 
cium iniit, quo nos expiaret, atque ad incorruptio- 
nis statum translatos, suz rursum divinitatis red- 
deret participes. 


KE] 


EUTHYMII ZIGADENI 


1268 


- Bricarnationis. vis in reliquis a Christo homini- A — "Eàec δὲ μὴ µόνον τὴν ἀπαρχὴν τῆς ἡμετέρας φύ- 


— $us. — Üportebat enim *ut.non solum generis no- 


' sui primitige, sed e quisquis liominum vellet, in 


SO ον 


^ masceretur, novoque sublude cibo, qui liujusmodi 
.mativitati consentaneus esset, enutritus, perfectio- 


nis modum attingeret. Quamobrem per suani nati- 
vitaein, 'sive incarnationem, baptismum item, 
passionem, et resurrectionem, bumanum genus a 


. primi parentis peccato, marie quoque ac corru- 


ptione liberavit; resurrectionisque, factus primi - 
tim, seipsum viam normamique él exemplar con- 
stituit, "wi nos quoque vesligiis^ejus adherentes, 
quod ipse natura est, hoc adoptione essemus, filii 


σεως ἓν μετοχῇ γενέσθαι τοῦ κρείττονος, ἀλλὰ xol 
πάντα τὸν ῥουλόμενον ἄνθρωπον, xai δευτέραν γέν- 
νησιν γεννηθῆναι, καὶ τραφΏναι τροφὴν ξένην, xat 
τῇ Υεννήσει πρόσφορον, xat οὕτω φθάσαι τὸ µέτρον 
τῆς τελειότητος. Διὰ μὲν οὖν τῆς αὐτοῦ γεννήσεως 
ftot σαρχώσεως, xal τοῦ βαπτίσματος, xal τοῦ πά- 
oue, xal τῆς ἀναστάσεως, ἠλευθέρωσε τὴν φύσιν 
τῆς ἁμαρτίας τοῦ πρυπάταρος, τοῦ θανάτου καὶ τῆς 


φθορᾶς, xai τῆς ἁναστάσεως ἀπαρχὴ γέἐγονε, xai 
ὁδὺν καὶ τύπον ἑαυτὸν xal ὑπογραμμὸν τέθειχεν͵ 
ἵνα καὶ ἡμεῖς τοῖς αὐτοῦ ἀχολονθήσαντες ἴἵχνεσι, 
γενώµεθα θέσει, ὅπερ αὐτός ἔστι φύσει, υἱοὶ χαὶ 
κληρονόμοι θεοῦ, χαὶ αὐτοῦ σνγχληρονόμοι hb *. ἔξω- 


nimirum, et heredes Dei, ipsiusque cohzsredes !. B xtv οὖν ἡμῖν, ὡς ἔφην, γἐννησιν δευτέραν, tv' ὥσπερ 


Nobis itaque gecundam, ut dixi, nativitatem dedit; 
ak quoradmodum ex Adamo procreati, similitu- 
 ditiem ejus contraximus, maledictionemque, et 


. éorruptionem hzreditario veluti jure nacti sumus; 


^. gic ex ipso geniti, similes ei efficiamur, atquo im- 


mortalitatis ipsius, benedictionisque, ac gloriae 
bereditatem consequamur. 
Nativitas per Christum, cibusque duplez. Eucha- 


. sgistig institutio. Vetus Pascha comedi Christus. — 


Cseterum quoniam hic Adam spiritualis est, par 
' erat, ut tum nativitas spiritualis esset, tum pari- 
ser alimonia. Verum quia duplieis naturse sunus, 
et compositi, duplicem quoque nativitatem, at- 
que item compositum cibum esse oportebat. Quo- 
circa 
Spiritum, hoc est, per sanctum baptisma data 
est. ? : cibus autem, ipse est panis vil», Dominus 
noster Jesus Christus, qui de celo descendit * . 
Nam cum voluntariam mortem nostri causa. sus- 
eepturus esset, ea nocte qua selpsam tradebat, 
testamentum novum sanctis suis discipulis οἱ apo- 
stolis, atque per eos universis qui in ipsum ere- 
derent, condidit. Itaque in sanctz ot illustris Sion 
ecnaculo, cum vetus Pascha cum discipulis suis 
manducasset, testamento veteri expleto, diseipu- 
lorum pedes lavit *; hoc suo utique faeto sym- 
bolum praebens sancti baptismatis : tum deinde 
frangens panem, porrexit eis, dicens: Aceipilée et 
eomedite, hoe est corpus meum, quod pro vobis 
frangitur in remissionem peccatorum". Simili quo- 
«ue modo calicem vino et aqua temperatum ae- 
eipiens, impertivit eis, dicens : Dibite ex hoc om- 
wes : Πο δεί sangwis meus novi lestamenti, qui pro 
vobis effunditur in remissionem peccatorum; hoc 
facite in meam commemorationem. Quotieseunque 
enim manducatis panem hunc, et calicem bibitis. 
wortem Demini annuntiatis *. 


Velut enim quidquid fecit Deus, id Spiritus sancti 
fecit opera, ita nunc quoque Spiritus sancti opera- 
tione facta subt, que naturz modum excedunt, quae- 
que uisi fide sola, nec capi queunt, nec intelligi. Quo- 
swodo mihi accidet istud, aiebat Virgo sancta, 


! Rom. vir, 17. 


Joa 3 
Marc, a1, 2l; n. inn.,535.. ? Joan. νι. 48. 


Luc. 3xi, 11; L Cor. Xt, 21-26. 


* Joan, xii, 4: 5eqq. 


γεννηθέντες kx τοῦ Αδὰμ, ὠμοιώθημεν αὐτῷ, χλη- 
ρονοµήσαντες τὴν xavápav xai τὴν φθορὰν, οὕτω 
καὶ ἐξ αὐτοῦ Ὑαννηθέντες, ὁμοιωθῶμεν αὐτῷ, xal 
Χληρονομήσωμεν i. τήν τε ἀφθαρσίαν, xa τὴν εὖλο- 
γίαν, καὶ τὴν δόξαν αὐτοῦ 


Ἐπειδὴ δὲ πνευματικός ἐστιν οὗτος — 6 Αδὰμ, 
ἔδει χαὶ τὴν γέννησιν πνευματιχὴν εἶναι, -ὁμοίως xal 
τὴν βρῶσιν. ἀλλ ἐπειδὴ διπλοϊῖ τινές ἔσμεν xal σύν- 
θετοι, δεῖ xal τὴν γέννησιν διπλην εἶναι, ὁμοίως xal 
τὴν βρῶσιν σὀνθετον. Ἡ μὲν οὖν γέννησις ἡμῖν δι 
ὕδατο; xat Πνεύματος δέδοται' φημὶ δὲ τοῦ ἁγίου 
βαπτίσματος * ἡ δὲ βρῶσις αὐτὸς ὁ ἄρτος τῆς ζωᾶῖς, 


nativitas quidem nobis per aquam et Có Κύριος ἡμῶν Ἱηδοῦς Χριστὸς, ὁ Ex τοῦ οὑρανοῦ 


χαταθάς. Μέλλων Υὰρ τὸν ἐχούσιον ὑπὲρ ἡμῶν χατα- 
δέχεσθαι θάνατον, ἓν τῇ νυχτὶ, lv | ἑαυτὸν παρεδί- 
δου, διαθήχην καινὴν διέθετο τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ µα- 
θηταῖς xai ἁποστόλοις, χαὶ δι αὐτῶν πᾶσι τοῖς el, 
αὐτὸν πιστεόουσιν. Ἐν τῷ ὑπερῴῳ tolvuv τῆς ἁγίας 
xai ἑνδόξου Σιὼν, τὸ παλαιὸν Πάσχα μετὰ τῶν 
μαθητῶν αὑτοῦ φαγὼν, xat πληρώσας τὴν παλαιὰν 
διαθήλην. νίπτει τῶν μαθητῶν τοὺς πόδας, σύμδολον 
τοῦ ἁγίου βαπτίσματος παρεχόµενος. Εἶτα χλάσας 
ἄρτον, ἐπεδίδου αὐτοῖς λέγων, Λάδετε, φάγετε, 
τοῦτό uo) ἐστι τὸ σῶμα, τὸ ὑπὸρ ὑμῶν κ.λώὠμενον 
αἷς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν. Ὁμοίως δὲ λαδὼν, καὶ ὸ 
ποτῄριον ἐξ οἴνου xal Ὁδατος, βετέδωκχεν αὐτοῖς λέ- 
vow  Πίετε ἐξ αὐτοῦ πάντες τοῦτό μού ἐστι τὸ 
αἷμα, τὸ τῆς καν ῆς διαθήκης, τὸ ὑπὲρ ὑμῶν ἐπκ- 
χυνύµενο», εἰς ἄφεσι ἁμαρτιῶν: vovto ποιεῖτε 
εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησο. 'Ocdxic yàp ἂν &cbinrs 
τὸν ἄρτον τοῦτον, καὶ τὸ ποτήριον τοῦτο πίνητε, 
τὸν θάνατον tob Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπον κοτογγέὰ- 
Ast. 


Ὥσπερ yàp πάντα ὅσα ἐποίησεν à θεὸς, τῇ τοῦ 
ἁγίου Πνεύματος ἐνεργείᾳ ἐποίησἒν, οὕτω καὶ νῦν f 
τοῦ Πνεύματος ἑνέργεια τὰ ὑπὲρ φύσιν ἑργάζεται  ἃ οὗ 
δύναται χωρῆσαι, εἰ μὴ μόνη ἡ πίστι». Hoc Boca: uoi 
τοῦτο, φῆσιν fj ἁγία Παρθένος, ἐπεὶ ἄν δρα οὗ γινώσ- 


5 Ματ]. xxvi, 30. * ibid. 27. 


12 9 


ἅγιον &35AsUeecai ἐπὶ σὲ, xal δύκαµις ᾿χγίστου. 
ἐπισκιάσει σοι. Καὶ νῦν ἐρωτᾷς πῶς ὁ ἄρνος yive- 
τα σῶμα Χριστοῦ, xal ὁ οἶγος xal sb ὕδωρ, αἷμα 
Χριστοῦ. Λέγω σοι κἀχώ * Πνεῦμα ἅγιον ἐπιφοινᾷ, 
xai ταῦτα πο.εῖ τὰ ὑπὲρ λόγον καὶ Évvo:qv. 


"Apto, δὲ xal οἶνος παραλαμέάνεται' οἶδε γὰρ ὁ 
Θεὸς τὴν ἀνθρωπίνην ἀσθένειαν' ὡς τὰ πολλὰ γὰρ 
τὰ μὴ κατὰ τὴν συνῄθειαν τνετριµµένα, ἀποστρέφε- 
ται δυσχεραίνουσα; τῇ οὖν συγχαταθάσει συνἠθει χε- 
χρηµένος, διὰ τῶν σννῄθων «X; φύσεως ποιεῖ τὰ 
ὑπὲρ φύσιν xal ὥσπερ ἐπὶ τ.ῦ βαπτίσματος, 
ἐπειδὴ Edo; ἀνθρώποις ὕδατι λούεσθαι, xoi ἑλαίῳ 
χρίεσθαι, συνέζευξο τῷ ἑἐλαίῳ καὶ ὕδατι «ijv χάριν 


τοῦ Πνεύματος, καὶ ἁποίησεν αὐτὸ λουτρὸν άναγεν- D Javentur , et ungantur oleo, Spiritus gratidin- 


νήσεως, οὕτως, ἐπειδὴ ἔθος τοῖς ἀνθρώποις ἄρτον 
ἐοθίειν, Übop τε xal οἶνον πίνειν, συνέζευξεν αὐ- 
τοῖς τὴν αὐτοῦ θεότητα, καὶ πεποίηχεν αὐτὰ σῶμά 
καὶ αἷμα αὑφοῦ, ἵνα διὰ τῶν σννήθων xal κατὰ φύ- 
διν, ἓν τοῖς ὑπὲρ φύαιν γενώμεθα. 


PANOPLIA DOGMATICA. — TIT. XXY. 


κω, "Axoxplvesat l'a6ipi ὁ ἀρχόάγγελος * Πχεῦμα Α quoniam virum non cognosco * 1 Cui Gabriel ar- — . 
€basgelua 1 Spiritus sanctus, superveniet im te, οί 


1210 


virtus Altissimi obuumbrabit Hbi * Tuquoque nunc 


quzris, qui panis üat-corpus Christi, ac. vinum ." *. 


et aqua, sanguis illius. Ego vero tibi ropono Spiri- 
tum sanetum supervenire, δὲ ea facere, qua sermo- 
nem conceptumque: omnem procul exeuperant. 
Cur panis et vinum ad. Eucharistiam  adhibean- 
tur. — Panis porro vinumque adhibentur, quia, 
cum Deo explorata sit imbecillitas humana, quie, 
ut plurimum, ea.averseibr qui usu minime trita 
sunt ;.hinc fit, pro: sollia sua erga mos indul- 


gentia, per ea quz naturze familiaria sunt, res na- . 


tura gubilmiores efficiat. Et sicut in baptismo, 
quoniam Ip more hominnm positum est, ut aqua 


cum oleo et aqua copulavit, ut lavacfum regene- 


rationis illum faceret. Consimili modo, quia ho» 


minum consuetudo fert ut panem edant, vinumque. 
et squam bibant ; idcirco conjuncta cum illis su4 


divinitate, h:ec corpus et sanguinem suum fecit, - 


mil per usitata οἱ nature consentanea assurgamus ad ea quz supra naturam sunt. 


Σῶμά ἐστιν ἀληθῶς ἠνωμένον Gsócott, τὸ ἐχ τῆς 
ἁγίας Παρθένου σῶμα, οὐχ ὅτι τὸ ἀναληφθὲν σῶμα 
ἐξ οὐρανοῦ κατέρχεται, ἀλλ ὅτι αὐτὸς ὁ ἄρτος 
xat οἵνος μεταποιοῦνται εἰς σῶμα xat αἷμα θεοῦ. El 
Bb τὸν τρόπον ἐπιζητεῖς, πῶς γίνεται, ἀρχεῖ σοι ἀχοῦ- 
σαι, ὅτι διὰ Ἠνεύματος ἁγίου, ὥσπερ xaX ix. «fic 
ἁγίας θεοτόχου διὰ Πνεύματος ἁγίαυ ἑαυτῷ, καὶ ἓν 


Corpus Christi in Eucharistia non adductione, 
sed elementorum conversione. — Corpus est divi- 
nitati vere unitum, quod ex sancta Virgine ortuin 
habuit, non ut illud quod in celos receptum est, 


corpus descendat; sed quia panis ipse et vinum ' . 


in corpus et sanguinem Dei transmutantur. Si 
Fequiras, quamam pacto istud fiat, sat tibi 


ἑαυτῷ ὁ Κύριας σάρχα ὑπεατήσατο' xat πλέον φὐδὲν C ait audire, hoc (leri per Spiritum sanetuin ; quem- 


γινώσκοµεν, ἀλλ' ὅτι ὁ λόγος οφῦ θεοῦ ἀληθής ἐστι 
καὶ ἐνεργὴς, καὶ παντοδύναμος, ὁ δὲ τρόπος fei 
ερεύνητος, OO χεῖρον δὲ xal τοῦτο εἰπεῖν, ὅτι, ὥσπερ 
φυσικῶς διὰ τῆς βρώσεως ὁ ἄρτος, καὶ à οἶνος καὶ 
τὸ ὕδωρ διὰ τῆς πόσεως εἰς σῶμα xai αἷμα τοῦ 
ἑσθίοντος xai πίνοντος µεταθάλλονται, καὶ οὐ γί- 
νανται 3 ὅτερον σῶμα παρὰ τὸ πρότερον φὠτοῦ οὗ - 
pa: οὕτως ὁ τῆς πρρθέσεως Άρτος, οἶνός «ε, 
καὶ ὕδωρ διὰ cnc ἐπιχλήσεῳς e ἐἘιεφοιςήσεως τοῦ 
ἁ (ον Πνεύματος, ὑπερρνῶς μεταποιοῦνται εἰς τὸ 
σῶμα τοῦ Χριατοῦ καὶ τὸ αἷμα, καὶ οὐχ εἰσὶ δύο, 
à iy χαὶ τὸ αὐτό, 


admedum et eg s$3ncia. Dei Genityice Dominus 
sibiipai carnem assumpait, quie im seipso subsi- 
stereb : neo. amplius quidquam nobis perspectum 
est et exploratum, quam quod Dei sermo verax 
efücaxque est, atque omnia polest; modus vero 
investigazi prorsus nequit *. lllud vero dicere 
alienum non est, quemadudum naturaliter panis 
per comestionem, vinumque et aqua per potio- 
nem, in corpus et sangninem comedentis et bi- 
benitis tranamutaBtur, ut nee corpus fiant aliud a 
eorpora ejus qued priua exstabat : sic panem qui 
in prothesi preparatus fuit, vinum Item et aquam 


per Spiritus saneti iuvocationem eL adventum, modo qui nature viribus ei conditione sublimior 
est, in Christi eorpus οἱ sapguinem eonverti, ut nequaquam duo sint, sed unum el idem. 


;. Τίνεται τοίνυν τοῖς πίστει ἀξίως pacalapÓkveu- D) 


atv, εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, καὶ εἰς ζωὴν αἰώνιον, val 
el; φυλακτήριον φυχΏς τε xal αώματος * τοῖς bk àv 
ἀπιστίχ ἀναξίως µετέχουσιν, εἰς χόλασιν xal τιµω- 
ρίαν, κφθάπερ καὶ ὁ τοῦ Kupíou θάνατος, τοῖς μὲν 
πιατεύουαι γέγονε ζωὴ καὶ ἀφθαρσίᾳ εἰς ἁπόλανσιν 
εῆς αἰωνίου µακαριότητος * τοῖς δὲ ἀπειθοῦσι, χφὶ 
τοῖς χνῥριοχτόνοις, εἰς Κόλασιν καὶ πιµωρίαν σἱώ- 
νιον. 

Qàx lew «εὐὖπος 6 ἅἄρτας val ὁ οἶνος 442 
σώματος καὶ αἵματοί τοῦ Χρισιοῦ (μὴ vtvorvo), 
ἀλλ᾽ αὐτὸ τὸ σῶμα τοῦ Κυρίου τεθεωμµένον, αὐτοῦ 
τοῦ Κυρίου εἰπόντος ' Τοῦτό μού ἐστι, οὗ τύπο; 


! Luc. 1, 99. * ibid. 26. 


Quocirca illis qui eum 849 digne susci- 
piunt, in remissionem peccatorum, et vitam a:ter- 
9am cedit, necnon anima corporisque prasidium; 
illis contra qui in ineredulitate indigne sumunt, 
ia ΒΡΩ et supplicium : haud secus atque Do- 
mini mors, credentibus quidem vita et incorru- 
piíio est, ad :terna felicitatis consecutionem; in- 
eredulis vero et iis qui Dominum interfecerunt, 
ad penam et vindiclam sempiternam. 

Ghrii verum. corpus, mon figwra. —Nee vero 
panis et. vinum, Christi corporis et sanguinis fi- 
gura sunt (absi4 !), sed ipsum Domini corpus dei- 
tate dotatuu ; eum ipse Dominus dixerit : Hoe es!, 


1271 


gura sanguinis, sed eanguis meus. Et antea Judzis 
dixerat : Nisi manducqtéritis carnem Filii hominis, 


228 ' et biberitis ejus sanguinem, non: habebitis vitam in 


πα ' 


'*. 


2 ;me, vivet '. 


. .z 


vobis. Caro enim mea 
seus, verus est polus. 


* 


rus es! cibus, el sanguis 
|l'rursom : Qui manducat 


Ritgs: dandi : Eucharistíam in. manibus, — Qua- 
propter cum omni timore el conscientia pura, 
fideque non dubia accedegfius : et erit omnino no- 
bis sicut credimus, nihil heesitintes. lpsum porro 
omni animl et corporis puritate veneremur : du- 
plex enim est. Aecedamus ad eum ardenti deside- 
rio, compositisque in crucis femnam manibus , 


7erucifixi corpus suscipiamus, oculos, labia, fron- 


; tem adhibeptes, divinum carbonem sumamus, ut 
"desiderii nostri ignis, accepto carbonis ardore, 
:;peceata nostra eomburat, et corda illuminet, di- 
; viniqué adeo ignis commercio inardescamus, et 
in deos evadámus. Carbonem vidit lsaias * : 
carbo non est simplex lignum, sed igni unitum; 
Sic quoque panis communionis, non sim- 
plex est panis, eed divinitati unitus. Corpus au- 


. tein. 5 quod divinitati conjunctum est, non una 
. natura est ; sed una quidem est corporis, altera, 
^ conjuncta cum ipso divinitatis. Quo fit ut utrum- 


que non sit una natura, sed duz. 


Eucharistie figure. — Abrahamum ex alienige- ρ 


narum strage revertentem, Altissimi Dei sacer- 
dos Melchisedech excepit *. Mensa illa mensam 
hsenc mysticam przsignabat; quemadmodum sa- 
cerdos ille veri sacerdotis Christi figuram et ima- 
ginem gerebat* . Ait eniin : Tu es sacerdos in eter- 
num secundum ordinem Melchisedech ". Panem 
hune, propositionis panes adumbrabant. lloc pu- 
rum illud et incruentum sacrificium est, quod ab 
ortu solis usque &d occasum sibi oblatum iri De- 
minus per prophetam dixit". 

Eucharistie fructus. — Corpus et sanguis Chri- 
sti est, in nostri, tum animi, tum corporis vege- 
tationem cedens, quod nec consumatur, nec cer- 
rumpatur, nec in secessum vadat (absit 1), sed in 
substantiam nostram et conservationem, omni- 
gena labis propulsationem, omnisque spurcitiei 
detersionem, ut si adulteratum aurum deprehen- 
dat, per explorantem judicii inftammationem illud 
purget, ne in futuro steulo cum hoc mundo 
damnmemur. Morbis enim, omnifariisque immisvis 
calamitatibus exzpurgat, juxta ac Apostolusait* : 
Si enim nosmetipsos dijudicaremss, nen wtique jn- 
dicaremur. Cum judicamur autem a Domino corri- 
pimur, ut non cum hoc mundo damnemaur. Atque hoc 
est quod dicit : Qui enim sumit. indigne corpus et 
sanguinem Domini, judicium sibi manducat et bi- 
bit *. Per illud vero purgati, cum Domini corpore 
spiritu ipsius unimur, et Christi corpus efficiinur. 


! Jean. vi, 54-58. * [sa. vi, 2. * ibid. 
10. *1€or. x1, 21, 52. * ibid. 29. 


KUTHYMILI ZIGADENI 
.mon figura corporis, sed corpus meum, neque fl- Α «ob σώματος, ἀλλὰ τὸ σῶμα * καὶ οὗ τύπος τοῦ αἵ- 


* Gen. xiv, 5. 


121? 


µατος, ἀλλὰ τὸ αἷμα. Καὶ πρὸ τούτον τοῖς Ἰουδαίοις, 
ὅτι Ἐὰν uf) φάγητε τὴν σάρκα τοῦ Υ]οῦ τοῦ dr- 
θρώπον, καὶ πίητε αὐτοῦ τὸ αἷμα, οὺκ ἔχαεσ ζωὴν 
ἐν ἑαυτοῖς. Ἡ γὰρ σἀρξ µου ἀληθής ἐστι βρῶσις, 
καὶ τὸ αἷμά µου ἀ.λ1ηθής ἐστι πόσις. Καὶ πάλιν. ο 
τρώγων µε, ζήσεται. 


Ad) μετὰ παντὺς φόθου καὶ συνειδήσεως κχαθαρᾶς, 
χαὶ ἀδιστάκτου πἰστεως προσέλθωµεν, χαὶ πάντως 
ἔσται ἡμῖν, χαθὼς πιστεύοµεν, μὴ διστάζοντες. Τι- 
µήσωμεν δὲ αὐτὸ πάσῃ χαθαρότητι, φυχικῇ τε xai 
σωματικῇ * διπλοῦν γάρ ἐστι, Προσέλθωμεν αὐτῷ 
πόθῳ διαχαεῖ, xal σταυροειδῶς τὰς παλάµας τυπώ- 
σαντες, τοῦ ἑσταυρωμένου τὸ σῶμα ὑποδεξώμεθα - 
χαὶ ἐπιθέντες ὀφθαλμοὺς. καὶ χείλη, xat µέτωπα, 
τοῦ θείου ἄνθραχος µεταλάδωμεν, ἵνα τὸ Top τοῦ ἓν 
ἡμῖν πόθου προσλαδὸν τὴν kx τοῦ ἄνθραχος πύρωσιν, 
καταφλέξῃ ἡμῶν τὰς ἁμαρτίας, xai φωτίσῃ ἡμῶν 
τὰς καρδίας, xaX τῇ µετουσίᾳ τοῦ θείου πυρὸς *»- 
ρωθῶμεν xal θεωθῶμεν. "Av0paxa εἶδεν ᾿Ησαῖας - 
ἄνθραξ δὲ ξόλον λιτὸν οὐκ ἔστιν, ἀλλ᾽ ἠνωμένον αν- 
pl * οὕτω xat ὁ ἄρτος τῆς χοινωνίας , οὖχ ἄρ- 
τος λιτός ἐστιν, ἀλλ ἠνωμένος θεότητι ' σῶμα δὲ 
ἠνωμένον θεότητι, οὐ pla quat; ἐστὶν, ἀλλὰ µία 
μὲν τοῦ σώματος, τῆς δὲ ἠνωμένης αὐτῷ θεότητος, 
ἑτέρα. ὥστε τὸ συναµφότερον, οὗ µία φύσις, ἀλλὰ 
δύο. 

᾿Αρτῳχαὶ οἴνῳ ἐδεξιοῦτο Μελχισέδεχ τὸν ᾿Αδραὰμ, 
kx τῆς τῶν ἀλλοφύλων.κοπῆς ὑποστρέφοντα, 6 is- 
ρεὺς τοῦ θεοῦ τοῦ 'Ὑψίστου, ἐχείνη fj τράπεζα ταὐ- 
την τὴν μυστιχὴν προειχόνιζε τράπεξαν, ὃν τρόπον 
ἐχεῖνος ὁ ἱερεὺς, τοῦ ἀληθινοῦ ἀρχιερέως Χριστοῦ 
πύπος ἣν xai εἰχόνισμα  Σὺ γὰρ, φησὶν, εἶ ἑορεύς 
elc τὸν alova κατὰ τὴν τάξιν Με.]χισέδεκ. Τοῦ- 
τον τὸν ἄρτον ol ἄρτοι εἰχόνιζον τῆς προθέσεως. 
Αὕτη ἐστὶν ἡ χαθαρὰ θυσία, δηλαδὴ καὶ ἀναίμα- 
xtoc, ἣν ἀπὸ ἀνατολῶν fou µέχρι δυσμῶν αὐτῷ 
προσφέρεσθαι διὰ τοῦ προφήτον ὁ Κύριο — Égnot. 

Σῶμὰ ἐστι χαὶ αἷμα (86) Χριστοῦ εἰ, σύατασιν τῆς 
ἡμετέρας φυχῆς τε xal σώματος χωροῦν, οὐ δαπανώ- 
µενον, οὗ φθειρόµενον, οὐκ εἰς ἀφεδρῶνα χωροῦν (μὴ 
γένοιτο), ἀλλ᾽ εἰς νὴν ἡμῶν οὐσίαν xaX σνντήρησιν, 
βλάθης παντοδαποῦς ἁμυντήριον, ῥύπου παντὺς 
χαθαρτήριον * ἂν μὶν χρυσὺν λάδῃ χἰθδηλον, διὰ 
τῆς χριτικῆς πυρώσεως καθαίρει, ἵνα μὴ kv τῷ 
µέλλοντι σὺν τῷ χόσμῳ χαταχριθῶμεν. Ἱαθαίρει 
TÀp νόσοις καὶ παντοἰαις ἐπιφοραῖς, καθώς φησιν 
ὁ θεῖος ᾿Απόστολος ' El γὰρ ἑαυτοὺς ἀπρίνομεν, οὑκ 
ἂν ἐκριόμεθα. Κριόμενοι δὲ, ὑπὸ Κυρίου χαι- 
δευόµεθα, ἵνα μὴ σὺν τῷ κόυμφ »ακακριθῶμεν. 
Καὶ τοῦτό ἐστιν ὃ λέγει’ "Ὥσεε ὁ µετέχων τοῦ có- 
µατος καὶ τοῦ αἵματος τοῦ Κυρίου ἀναξίως xpipa 
δαυτῷ ἐσθίει καὶ πίνει. Δι αὐτοῦ καθαιρδόµενοι, ἑνού- 
µεθα τῷ σώματι Κυρίου xal τῷ πνεύματι αὐτοῦ, 
καὶ γινόµεθα σῶμα Χριστοῦ. 

! Lcvit. xiv, 9. 


* Psal. cix, &.. * Malach. 1, 


1273 


PANOPLIA DOGMATICA. 


* * TIT. XXVI. 


Ei δὲ xe( τινες ἀντίυπα τοῦ σώματος xal A — Quo sensu. Basilius Eucharistiam vocavit. ἁνγτί: 


«ἵματος τοῦ Κυρίου τὸν ἄρτον xal «bv olvoy. ἑἐχάλε- 
σαν, ὡς ὁ θεοφόρος ἔφη Βασίλειος, οὐ μετὰ τὸ ἁγια- 
σθῆναι εἶπον, ἀλλὰ πρὶν ἁγιασθῆναι, αὑτὴν τὴν 
προσφορὰν οὕτω χαλέσαντες. 


Μετάληψις δὲ λέγεται * 0U αὑτῆς γὰρ, τῆς Ἰησοῦ 
θεότητος µεταλαμδάνομµεν. Κοινωνία δὲ λέγεταί τε 
χαὶ ἔστιν ἀληθῶς, διὰ τὸ χοινωνεῖν ἡμᾶς δι αὐτῆς 
τῷ Χριστῷ, xal µετέχειν αὐτοῦ τῆς σαρχός τε xal 
τῆς θεότητος ' χοινωνεῖν δὲ, καὶ ἐνοῦσθαι ἀλλήλοις 
δι’ αὐτῆς ' ἐπεὶ γὰρ ἐξ ἑνὺὸς ἄρτου µεταλαμδάνοµεν, 
οἱ πάντες Ev σῶμα Χριστοῦ, xat ἓν αἷμα, καὶ ἀλλή- 


ευπα corporis et sanguinis Christi. — Quod si.non- | 


nulli panem vinumque, corparís et sanguinis Do- 
inini ἀντίτυπα, seu imagines flgurasve vocaverunt, 
velut divinus Dasilius, non ος post consecratio- 


Uus 


nem dixerunt, sed antequam oblatio ipsa conse- 


craretur, vocet) hanc usurparunt. 

Nuncupatur participatio, quia per. ipsam. divini-- 
tatis Jesu reddimur participes. Communio item ^ 
appellatur, et revera es&, quia per eam Christo - 


communicamus, éjusque ' carnem ac divinitatem - 


percipimus, quin etiam aliis alii communicamus 
ac copulamur. Nam quia ex uno pané. participa-. 
mus, omnes unum Christi corpus, et unus ean-- 


λων µέλη Ὑινόµεθα, σύσσωμοι Χριστοῦ χρηµατί- B guis, aliique aliorum membra efüicimar, € dum unius. 


ζοντες. 


ΤΙΤΛΟΣ KG'. 
. Κατὰ MacaAuwrov. 


Κατὰ τοὺς χρόνους Οὐαλεντινιανοῦ xaX Οὐάλεντος 
1$ τῶν Μασαλιανῶν ἑθλάστησεν αἴρεσις ' fj δὲ χλή- 
ew αὕτη µεταθδαλλομένη εἰς τὴν Ἑλλάδα γλῶσσαν 
Εὐχίτας δηλοῖ. Καὶ γὰρ πολὺ παρ) αὐτοῖς τὸ τῆς 
εὐχῆς ὄνομα, xal ταύτην ἄνω xal χάτω θρυλλοῦσι, 
καὶ αὕτη τούτοις τὸ σεµνολόγηµα. Εὐχὴν δὲ λέγου- 
6ιν εἶτε τὴν προσενχἠὴν, jv ἕχαστος προσφέρει θιῷ, 
εἴτε τὴν τοῦ Πάτερ ἡμῶν, fjv ὁ Κύριος τοῖς ἁποστό- 


corporis sumus. 


TITULUS XXVI. 
Adversus Masalianos, 


Valentiniano et Valente imperatoribus Masaiig- 
norum hzresis pullulavit. Quod quidem vocabulum 
Euchitas, id est supplices, seu precantes significat, 


Multus enim spud ipsos est sermo de precatione, . 


eamque nusquam non celebrant, et jactitant. Ῥεδ 


cationem autem sive supplicationem appellant 
preces, quas quisque offert Deo ; exempli gratia, 
Pater noster, quam quidem precationem Dominus 


Aot παρέδωκεν, εἴτε τινἁ ἑτέραν µόνοις ἐξ αὐτῶν C discipulis tradidit, au aliquod aliud precationis 


ἑγνωσμένην τοῖς εἰς ἀσέθειαν τελεωτέροις, πρὸς δὲ 
τοὺς ἄλλους πάντας οὖσαν ἀνέχφορον διὰ τὴν iv 
aif) τερατολογίαν, οἶμαι, χαὶ σατανιχὴν ἐπῳδήν. 
"Exovat δὲ χαὶ ἄλλην προσηγορίαν ἀπὸ τοῦ πράγ- 
µατος ἐπιτεθεῖσαν αὐτοῖς. Ἐνθουσιασταὶ γὰρ προσ- 
ονοµάξονται, δαἰμονός τινος ἑνέργειαν εἰσδεχόμε- 
vot , καὶ Πνεύματος ἁγίου ταύτην ὑπολαμδάνοντες. 
Οἱ δὲ τέλεον τὴν νόσον ταύτην εἰσδεδεγμένοι ἀπο- 
στρέφονται μὲν τὴν τῶν χειρῶν ἑἐργασίαν ὡς πονη- 
ρὰν, Όπνῳ δὲ τὰ πολλὰ ovd; αὐτοὺς ἑἐχδιδόντε; iv- 
θουσιασμὸν τὰς τῶν ὀνείρων φαντασίας ἀποχαλοῦσι. 
Ταύ-ης ἐγένοντο τῆς αἱρέσεως ἀρχηγοὶ πολλοὶ μὲν 
καὶ ἄλλοι, ἔτι δὲ χαὶ ᾿Αδέλφιος, ὃν Φλαθιανὸς ὁ Ἂν- 
τιοχείας μεταχαλεσάμενος ἐξ Ἐδέσσης, xal τεχνι- 
xu ὑπελθὼν, xal μαθητιᾷν ὑποχρινάμενος, xap- 
εσχεύασεν ἐξεμέσαι πάντα τὸν ἐγχεκρυμμένον τῶν 
δογμάτων lóv. Δήλης δὲ τῆς νόσου ταύτης γενομένης, 
τῆς μὲν Συρίας ἐξηλάθησαν, εἰς δὲ τὴν Παμφυλίαν 
ἑχώρησαν. Τίνα δὲ τὰ δόγµατα «τούτων ἑροῦμεν 
κροδαίνοντες. ᾽Ανελήφθησαν γὰρ ἐκ τῆς αὑτῶν βί- 
6λου, xai πᾶσι τότε προετίθεσαν εἰς «b χαταπτύ- 
εσθαι. | 

Λέγουσιν, ὅτι al τρεῖς ὑποστάσεις Πατρὸς, Ylou, 
χαὶ ἁγίου Πνεύματος εἰς µίαν ὑπόστασιν ἀναλύον- 
ται. Τοῦτο δὲ ix τῆς Σαθελιανῆς αἱρέσεως ἐσύλη- 
σαν εἰς ἓν συναιρούσης, xal συναλειφούσης, xal 
συγχεούσης τὰς τρεῖς ὑποστάσεις, xal play ὑπόστα- 


! J] Cor. 11, 29. 


D pellexit, ut. occultum 


genus, solis illis, qui spud ipsos in impietate peri- 
tiores sunt, cognitum; ab οἱ] autem omuibus 
ignoratum propter ipsius, ut arbitror, absurditatem, 
et satanicom incantationem. Aliud etiam ab ipsa 
re cognomen habent. Afíflati enim nuncupantur, 
quippe qui d:emonis cujusdam actionem subeant, 
quam esse sancti Spiritus exist.maut. Sed qui 
perfecto laborant. hoc. morbo, manuum quidem 
opus uti nefarium aversantür, ac somno plerum- 
que sese dedentes, ex somniorum visis aflluri se 
putant. Porro istius hzresis cum alii multi prin- 
cipes exstiterunt, tum Adelphius, quem Flavianus 
Autiochiz pontifex accersitum ex Edessa, magno 
se illius disciplinze studio teneri simulans, callide 
omne docirine venenum 
evomeret, Quo quidem morbo paiefacto, o. Syria 
expulsi in Pamphyliam concesserunt. Quadam 
istorum instituta progredieutes aperiemus, qua 
ex ipsorum libro deprompta sunt, et omuibus 
tunc proposita, ut  despiciantur et contemu- 
nantur. 


Dicunt tres personas Patris, et Filii, et Spiritus 
sancti in unam resolvi, quod ex Sabelliana heresi 
surripuerunt, qua tres hypostases in unum cogit 
atque confundit, et unam trium personarum 
bypostasim tradit, Istius igitur opinionis impia 


1971 


PANOPLIA ῬούπΑΤΙΟΑ. — TIT. XXVI. 


1918. 


καταναλίσχον τὴν μοχθηρίαν τῶν βαπτιξομένων, A ram existimsri. Quod οἱ ei. aqua pergat omnino - 


καὶ τῶν πονηρῶν ἔξεων ἀφανιστιχόν. Ταύτας γὰρ 
οἶμαι ῥίτας τῶν ἁμαρτημάτων ἑχείνους λέγειν. El 
δὲ χαὶ τὸ ὕδωρ καθαίρει παντελῶς τὰ σώματα τῶν 
ἀνθρώπων, τίς ἀμφιδαλεῖ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύμα» 
τος, ὡς οὐχ ἀσυγχρίτως πλέον ἀποχαθαίρει τὰ στίγ- 
µατα, xal τὰς χηλῖδας, xal τοὺς μολυσμοὺς τῶν 
Most ; Καὶ οὗ καθαίρει µόνον, ἀλλὰ xat λαμπρή- 

* οὐδὲ λαμπρύνει µόνον, ἀλλὰ xa θείου χαρί- 


eorpora hominum, quis dubiteg quin Spiritus san- 
cus multo magis sine ulla comparatione cicatrices, 
et maculas, et sordes animarum expurget ac deleat? 
Neque solum expurget et deleat, verum etiam il- 
lusiret ; nec illastret modo, sed munera largiatur, — . 
ut docent apostoli, in primisque Paulus in distribu- 
tionibus gratiarum Spiritus sancu, quibue afficiun4 
ter illi qui baptizantur, 


epatac ἀξιοῖ, χαθὼς διδάσχουσιν οἱ ἁπόστολοι, χαὶ μάλιατα Παῦλος ἐν ταῖς διαιρήαεσι τῶν τοῦ ἁγίου 
Πνεύματος χαρισµάτων, & τοῖς βαπτιξαμένοις ὀπεμερίζοντο. 


Φασὶν ἕκαστον τῶν τικτοµένων παίδων ἔλχειν Ex 
τοῦ προπάτορος ᾿Αδὰμ, ὥσπερ τὴν φύσιν, οὕτω δὴ 
χαὶ τὴν πρὸς τοὺς δαίµονας δουλείαν, xal συνου- 
σιωµένον Φφέρειν δαίµονα συνοικοῦντα τούτῳ, xal 
κατεξαυσιάζοντα, ἆδ.νατεῖν δὲ χαὶ τὸ ἅγιον βάπτι- 
epa, xal πᾶσαν ἄλλην θειοτάττν ἑργασίον πρὸς 
ἀπέλασιν αὐτοῦ, μόνην δὲ τοῦτον ἑξωθεῖν τὴν ἐπιτς- 
ταµένην xal σπουδαίαν εὐχὴν διὰ τῆς τοῦ εὐχομέ- 
νου χρἐμφεώς τε xal ἀποπτύσεως. Τούτου δὲ ἀπελα- 
θέντος, ἐπιφοιτᾷν αἰσθητῶς xal ὁρατῶς τὸ Πνεῦμα 
«b ἅγιον τὴν οἰχείαν παρουαίαν σημαῖνον, xal τὰ 
φῶμα τῆς τῶν παθῷν Χινῄακως ἑλευθεροῦν, xal 
ἀπάθειαν χαριζόµενυν, ὡς µηχέτι δεῖσθαι λοιπὸν 
μήτε νηστείας πιεζούσης τὸ σῶμα, μήτε διδασχα - 
ία: χαλινούσης, xai ῥαΐνειν εὔταχτα παιδευούσης. 
Οὐ τοῦτο δὲ µόνον, ἀλλὰ τὸν τῆς τοιαύτης ἁκαθείας 
εετνχηχότα τά τε μέλλοντα προορᾷν, xai τὴν θείαν 
Τριάδα sol; ὀφθαλμοῖς θεωρεῖν. Μόνοις γὰρ τοῖς 


Aiunt pueros omnes. qui. nascuntur, tralere 4 
primo parente Adam vi, naturam, sic etiam servi- 
(utein cum diemonibua, el cum natura conjunctum 
damonem  seeum  cohabitantem, et potestatem 
exercentem, nec sanctum. baptistnum, et Omhnein 
aliam divinam actionem posse illum éxpellere, scd 


precationem solam ejus cum magna precantip a(fe- ^ 


etione et contemptu diligenter adbibitam id efficere, 
Daeinone autem. ejecto Spiritum sanctum sic acce- -΄ 
dere, ut sentiatur et videatur, propriumque. 
adventum significare, et corpus α perturbationum 
motu libersre, et impatibilitatem largiri, adeo ut 
deinceps οἱ nec jejuniis sit opus, quibus corpus 
affligat, neque disciplina qua coerceat, el ordine 
iegredi doceat. Preterea qui vacuitatem hanc ab 
affectionibus sit assecutus, tum ea quas ventura 
sunt, previdere, tum divinam Trinitatem oculis 
intueri : sensu enim ab ejusmodi solum hominibus 


τοιούτοις αἰσθητοῖς ταύτην ἐμφανίνεσθαι. Τοῦτο D comprehendi. Hec illi sentiunt. Nos autem responde- 


μὲν οὖν ἐχείνων τὸ δόγμα * ἡμεῖς δὲ πρὸς τοῦτο }λέ- 
γοµεν, ὅτι οἱ ix τοῦ πρωτοπλάστου χαταγόµενοι 
πάντες τοιαύτην ἕλχουσιν EG αὐτοῦ εὖν φύσιν, olav 
αὐτὴν clyey αὐτὸς, ὅτε τοῦ γεννᾷν ἤρξατα. Εέννημα 
γὰρ ἅπαν (cov τῷ γεγεννηχότι κατὰ τὴν φίαιν. Kl 
μὲν οὖν xav' ἀρχὰς ὁ θεὰς τῇ φύσει τοῦ πρωτο” 
φλάστου δαίµονα συνεχλήρωσε, xai δούχην αὐτὸν 
τοῦ συνουσιωθέντος δαίµοναος ἑποιήσατο, εἰχότως 
παὶ οἱ ἐξ αὑτοῦ δαιµονιώδη χαὶ δούλην δαίµρνος 
αὐτὴν διεδέχοντο. El δ᾽ ἐλευθέραν xal αὐτεξούσιαν 
αὐτὴν κἀτεσχεύασε, ληροῦσιν ἄντικρυς, xax µωραίν 
φουσιν. Ei γὰρ μὴ ἐλευθέρα xal αὐτεξούσιος Tv, 
οὐχ ἂν τῷ γεννάρχῃ vip» ἐντολὴν ἐνομοθέτησεν ὧν 
τε µεταληπτέον αὐτῷ φυτῶν, xal οὗ μὴ προσ» 
απτέον, 

Ei δούλην τοῦ ἐχθροῦ τὴν φύσιν ἡμῶν ὁ θεὸς 
ἑποίησε, πάντα δὲ τὰ πρα:τόµενα χατὰ φύσιν ἀνέγ» 
χλητα xal ἀτιμώρητα, λοιπὸν οὔτε χρίαις ἔσται 
«ovy ἁμαρτανόνιων οὔτα Χόλασις. Ἔχουσι γὰρ 
ἰσχυρὰν ἁπολογίαν πρὸς τὸν Θεὸν, ὅτι Σὺ τὴν qU- 
ew ἡμῶν τῇ δουλείᾳ τῶν Ἀτιμόνων ὑπέζευδας ’ 
ἀναγχαῖον δὲ τοῖς δούλοις ἐχεῖνα αράττειν, ἅπερ 
οἱ δεσπόζοντες ἐπιτάττονσιν. 

El τὴν φύσιν ἡμῶν ὁ θεὺς δούλην τῶν 
δαιμόνων ῥἑποίησεν, 
ἡμᾶς ἐπὶ πᾶν xaxbv, εὑρεθήσεται πάντων τῶν 
ἀνθρωπίνων xaxov αἴτιος ὁ θεός. ᾽Αλλὰ μὴν 
ἀναίτιος παντὸς xaxou ὁ θεός. Οὐδὲν γὰρ xao- 
κὸν ἐκ τοῦ φύσει ἀγαθοῦ. Οὐχ ἄρα ὁ θεὺς δούλην 


οἱ δαίµονες δὲ κινοῦσιν΄ 


mus, omne$, qui a primo parente ducunt originem, 
talem ab ipso naturam trahere, qualem habebat 
ipse, eum inciperet generare. Omnis enim proles 
genliori suo natora par et similis est, Quare si 
principio Deus natura primi parentis damoneimn 
attribuit, et servitutem hane daemonis essentia 
conjuncti constituit, merito et posteri ipsius servi- 
tuteii dzemonis susceperunt, naturamque d:emonia- 
cam. Quod si illam liberam εἰ sui juris instituit, 
nuagantur et insaniuut. Nam si libera οἱ sui juris 
non exstitisset, primo generis parenti mandatuin 
non dedisset, quibus e plantis vesci deberet, et a 
quibus abstinere. 


Si naturam nostram inimici servam Deus cousti- 
tuit, omnia autem qux a nobis natura fiunt, nec. iu 
crimen vocari possunt, nec supplicio aflici, sequitur 
ul nec judicium, nec animadversio peccantium sit 
futura. Hac euim valida defensione adversus. 
Deum ut poterunt: Tu naturam nostram ser. 
vitutà daimnonum subjecisti. . Necessarium autem 
est, ut servi faciant ea qui domini jubent. 

Si naturam nostram daemonum s$ervau Deus 
constituit, demones autem nos ad omne vitium 
impeltuut, vitiorum onuium auctor est Deus. 
Atqui nullius mali Deus est causa. Nullum 
enim molum ab eo qui natura bonus est, proli- 
ciscitur Non igitur dainonum  servam Deus 


n 


12:9 


EUTIIYMH ZIGABENI 


138) 


:maturam nostrhm constituit, sed liberam, ut ante A τῶν δαιμόνων elprácato τὴν φύσιν ἡμῶν. &xXX Dsv- 


diximus, et su) juris. Dzmones autem sunt adver- 
sarii nostri, non essentia nec babitatione nobis- 
eum conjuncti, et aljas. quidem aperte nos inva- 
dunt, alias autem oceulte aggrediuntur. Quod si. in 
nos haberent potestatem, idque staüm ab ortu 
"ostro, non permitterent mos in lucem edi, aut 
jam éditos vivere, ne unum quidem diem. Magna 


απ enim adversus liomines ardent invidia, et odium eo- 
^" mum in nos 'explicarisimen potest; bellum autem 


ejusinodi intercedit?" ut nullum iniri fedus fqueat, 

,ea denigue im^ nos ira, furoreque insaniunt, ut 
^ facile verbís enárrari non valeat. Quod autem ἀ9- 
-* wmones non modo ín homines, sed ne jin porcos 
quidem habeant potestatem , demonum ;legio de- 
^i monstravit, ut patet ex Evangelio. Expulsi enim 

: .a'Servatorg nostro petierunt ut sibi per ipsum li- 

. ceret in porcos ingredi, qui tunc ibi pascebantur. 
, Quo impetrato ingressi suut, et totus porcorum grex 
^ WMruit praeceps in mare, et suffocatus est. Id autem 
permisit Servator, non ut daemonibus gratificaretur, 
sed ut eorum adversus homines odium ostenderet. 
Poreos enim interfecerunt, ut eorum domini, qui 
erant homines, dolore et damno aflicerentur : et 
ut nos disceremus nullam daemones non solum in 
homines, sed ne in porcos quidem, ut dictum est, 
habere potestatem, nisi a Deo permissum fuerit, 
aut ad eorum qui a daemonibus affliguntur , 
emendationem, aut aliai aliquam . justissimam ob 
causam. 

Si potestatem in nos exercentes ος matris utero 
denonas baberemus, non dixisset agnus Pau- 
lus, nobis non esse luctam adversus carnem et 
sangminem, sed adversus spiritales nequitias, sive 
adversus incorporeas improbas potestates *', neque 
nobis timidis animum et fiduciam injecisset, et qui 
cera molliores sumus, ferro duriores reddidisset, 
neque armasset nos contra dz&emonas adversum nog 
instructos, adhortans et clamans : Accipite arma- 
turam. Dei, ut pos itis stare. adversus. insidias 
diaboli, *. Porro genera declarans armorum subje- 
cit : State igitur succincti lumbos vestros in veritate, 
et induti loricam justitie, εἰ calceati pedes in pra- 
paratione Evangelii pacis, in | omnibus sumentes 


scutum fidei, in quo possitis omnia tela improbi D 


ignea exstinguere, εί galeam salutaris accipite, et 
gladium spiritus, quod est verbum Dei *. Horum ar- 
morum tania vis est, ut ne fulgentem quidem ipso- 
rum splendorem adversarii queant sustinere. Quo- 
modo enim quis cum eo qui potestatem habet, 
possit contendere ? Quomodo possit ei resistere, qui 
continet, et expugnat ? 


θέραν, ὡς προείρηται, xat αὐτεξουσιον. Οἱ δαίµονς 
δὲ πολέμιοι ἡμῶν, ἀλλ᾽ οὗ συνουσ.ωµένοι xai σύνοι- 
xot, ποτὲ μὲν φανερῶς ἔξωθεν ἐπιόντες, ποτὶ δὲ 
ἀφανῶς ἐπιτιθέμενοι. El γὰρ χατεξουσίαζον ἡμῶν, 
καὶ ταῦτα ix βρέφους, οὐχ ἂν εἴασαν ἡμᾶς εἰς is; 
προελθεῖν ' fj προελθόντας οὐχ ἂν ἀφῆχαν ζην ἄχρι 
μιᾶς ἡμέρας. Πολὺς γὰρ αὐτῶν ὁ xavk τῶν ἀνθρώ- 
Ttov φθόνος, xaX τὸ μῖσο:ς ἀνεκδιήγητον, xai ὁ πόλε- 
poc ἄσπονδος, καὶ fj µανία, xax λύσσα μὴ ῥᾳδίως 
ἁπαγγελθῆναι δυναµένη. "Οτι δὲ οὖκ ἔχουσεν ἔξου- 
σίαν οἱ δαίµονες οὐ µόνον κατὰ ἀνθρώπων, ἀλλ᾽ οὗ- 
δὲ χατὰ χοίρων, ἔδειξεν ὁ λεγεὼν τῶν δαιμόνων, ὡς 
ἱστορεῖ τὸ Εὐαγγέλιον. Ἐξελαυνόμενοι γὰρ παρὰ 
τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν, παρεχάλεσαν, ἵνα ἑπιτρέψφη 
τούτους εἰσελθεῖν εἰς τὴν ἀγέλην τῶν χοίρων po- 
σκοµένων ἑἐχεῖ τηνικαῦτα. Ἐπεὶ δὲ ἐπέτρεφε, χεὶ 
εἰσῆλθον, ὥρμησεν ἡ ἀγέλη πᾶσα διὰ τοῦ χρ]μνοὸ 
κατὰ τῆς θαλάσσης, xal ἀπεπνίγη. OG τοῖς baipen 
δὲ χαρι-όµενος ὁ Σωτὴρ παρεχώρησεν αὐτοῖς τῆς 
ἀἁγέλης τῶν χοίρων, ἀλλ' ἵνα δείξῃ καὶ τὴν µανίαν, 
4v ἔχουσι κατὰ τῶν ἀνθρώπων. Διὰ γὰρ τοὺς xv- 
ρίους τῶν χοίρων ἀπέχτειναν αὑτοὺς, ἵνα τούτους 
ὡς ἁπλῶς ἀνθρώπους λυπίσωσι, καὶ χαχκῶς τὰν 
τούτῳ διάθωνται, χαὶ ἵνα µάθωμεν, ὅτι οὐδὲ χετὰ 
χοίρων ἔχουσιν ἑξουσίαν, χαθὼς eipfixapav, μὴ ὅτι 
γε χατὰ ἀνθρώπων, εἰ μὴ ποτε παραχεορηθεῖεν ἐκ 
τοῦ Θεοῦ διὰ παιδείαν τῶν δαεμονιζοµένων, 1] xav 
οἰχονομίαν ἄλλην εὐλογωτάτην. 


Ei κατεξουσιάζοντας ἡμῶν kx χοιλίας μητρὺς εἴ- 
χομεν τοὺς δαίμονας, οὐκ ἂν ἔλεγεν 6 μέγας llauze;, 
ὅτι οὐκ ἔστιν ἡμῖν ἡ πάλη πρὸς αἷμα, καὶ cápus, 
ἀλλὰ πρὸς τὰ πνευματιχὰ τῆς πονηρίας, Ste ερὶς 
ἀσωμάτους πονηρὰς δυνάμεις * οὐδ' ἂν ἀποδειλιων- 
τας ἡμᾶς παρεθάῤῥυνε, xai χηροῦ µαλαχωτέρους ὃν 
σας εἰργάζετο σιδήρου στεῤῥοτέρους, οὐδ ἂν ὤπλπε 
χατὰ τῶν ἀντιπαραταττομένων δαιμόνων ἐγκελεν- 
όµενος, xai βοῶν * Ἀγαλάδετε τὴν zarozJier 
τοῦ θεοῦ πρὸς có δύνασθαι ὑμᾶς στῆναι αρὸς 
τὰς µεθοδείας τοῦ διαδὀλου. Καταλέγων δὲ καὶ 
«à τῶν ὅπλων εἴδη προσέθηχε’ Σεῆςο οὗν περιζ-- 
σάµενοι τὴν ὀσφὺν ὑμῶν ἐν ἀληθείᾳ, καὶ ἐνέν- 
σάµενοι τὸν θώρακα εἧς δικαιοσύνης, xal ὑπο- 
δησάµενοι τοὺς πόδας ἐν Δτοιμασίᾳ cov Ecer- 
re Alov trc εἰρήνης, ἐπὶ αᾶσι ἀναλαδόντες τὸν 
θυρεὸν τῆς πίστεως, ἐν ᾧ δυνήσεσθε πάντα τὰ 
βάλη τοῦ πονηροῦ τὰ πεπυρωµένα σδέσαι, κοὶ 
τὴν περικεφαλαίαν τοῦ σωτηρἰου δέξασθαι, uà 
τἡν µάχαιραν τοῦ Πνεύματος, ὅ ἀσει ῥῆμα θοοῦ. 
Τούτων δὲ τῶν ὅπλων τοσαύτη τις ἡ δύναμις, ὡς 
μηδὲ τὴν ἁπολάμπουσαν αὐτῶν ἀστραπὴν ὑφίστε. 


σθαι τοὺς πολεµίους. Πῶς γὰρ ἄν τις τῷ χατεξουσιάζοντι µάχοιτο, [log δ᾽ ἂν τῷ συνέχοντι καὶ κα’ 


ταπονοῦντι κραταιότερον ἀντιαταίη ; 

Dominus noster Jesus Christus jussu solo daeno- 
nas ejiciebat. Discipuli autem ipsius per invoca- 
tionem ejus illos effugabaut, et obsessos ab eis 

! Ephes. vi, 19. 


* [bid. 15. * ibid. 14. 17. 


Ὅ μὲν Κύριος ἡμῶν Ἰησοὺς Χριστὸς ἐπετάγμεα 
µόνῳ τοὺς δαίµονας ἀπήλαυνεν * ol. μαθηταὶ δὲ oe 
του διὰ τῆς ἐπιχλήσεως αὐτοῦ φεύγειν αὐτοὺς 51’ 


1931 PANOPLIA DOGMATICA. -— TIT, XXVI. 5^ —— 1993 


εσχεύαζον, xol τοὺς δαιμονῶντας ἐθεράπευον, A curabant, non autem accurata Masalianorum  pre- | 


μήτε τῇ σπουδαίᾳ τῶν Μασαλιανῶν εὐχῇ, μήτε «f 
χρέμψει χαὶ ἀποπτύσει πρὸς δίωξιν τῶν δαιμόνων 
χρώμενοι. El δὲ ὁ Κύριος περὶ τῶν δαιμόνων ἔἕλε- 
γεν, ὅτι 1οῦτο τὸ γένος οὐκ ἐξέρχεται εἰ μὴ àr 
προσευχῇ καὶ γηστείᾳ, ἀλλ οὗ περὶ πάντων ἁπλῶς 
τῶν προσευχοµένων καὶ νηστευόντων ἔλεχεν, ἀλλὰ 
περὶ μὲν τῶν δ.ὰ τοῦ θείον βαπτίσματος υἱοθετηθέν- 
των τῷ si xe Πατρὶ, καὶ συγχληρονόµων τοῦ φύ- 
σει Υἱοῦ κατὰ χάριν γεγενηµένων, περὶ ὧν ἔλεγεν 
6 ᾿Απόστολος * Ὅσοι εἰς Χριστὸν ἑθαπτίσθητε, 
Χριστὸν ἐγεδύσασθε. Ποῖος γὰρ ἄπιστος f) αἱρετι- 
xb; δύναιτ᾽ ἂν ἀπελάσαι δαίμονα διὰ νηστείας xal 
προσευχῆς, κἂν ἐπιδείξαιτο ταύτας ἀνυπερθλήτους ; 
"Dv γὰρ fj πίστις ἁδόχιμος xal ἀνίσχυρος, τούτων 
καὶ 1j προσευχἩ xal νηστεία πάντως. Καὶ πᾶν ἔργον 
αὐτῶν οὗ µόνον οὗ φοθερὸὺν, ἀλλὰ xal φίλον τοῖς 
δαίµοσιν * εἰ µή πού τις τῶν τοιούτων διὰ γοητείας 
τινὸς ἔδοξεν ἀπελάσαι δαίμονα. 'O γοῦν χατὰ τὸν 
τοῦ Kuplou λόγον προσευχόµενος, xai νηστεύων, 
xai τῶν ἄλλων μὲν ἀρετῶν εἶναι μέτοχος ὀφείλει, 
μάλιστα δὲ τὰς δύυ ταύτας µετέρχεσθαι, τὴν προσ- 
ευχὴν λέγω καὶ τὴν νηστείαν. Ὁ 6b τὴν προσευ- 
χὴν μὲν µήνον ἐπιτηδεύων, τὰς ἄλλας δὲ παρατρέ- 
yov, xal χαταῤῥᾳαθυμῶν αὐτῶν, οὐ µόνον οὐχ ἁπ- 
ε)άσει τὸν ἑνοιχοῦντα τούτῳ δαίμονα, χαθὼς οὗτοι 
λέγονσιν, ἀλλὰ xai μᾶλλον ἔξωθεν ὄντα διὰ τὴν τῶν 


calione, neque ezxsecratiohe εἰ despectione ad 
dxinonas — ejiciendos utebantsr. Et qüanquam 
Dominus dixit de dzimonibus : Joc genus non 
ejicitur. nisi in. oratione εἰ jejunio *, non tamen 
de omnibus, qui jejunant et precantur simiplici- 
ter locutus est, sed delli duntaxat, qui per divi- 


num baptismum in Dei eJ Patris filios. sunt adop- - 
tati, et ejus, qui natura Filius.est .cobzredes per . 
gratiam effecti, de quibus dicebat Apostolus : Om- ᾿ 
wes qui in Christum bapMBigti είς, Christum — 
induisiis *. Quis enim infidelis aut. hereticus . 
d:emonem possit expellere jejuniis: et orationibus, .- 
licet iis utatur eximiis? Quorum enim improba ^^ 


est fides οἱ infirma; horum et preces et jejunia 


B sunt infirma plane. Et opera ipsorum daemonibus — .- 
non formidanda, sed grata sunt. Nisi quls. eorgm -—— 


prastigiis et fallaciis daemones ejiceré videatur. 
Quisquis igitur ex verbis Domini precatur, et 


jejunat, et aliarum virtutum esse particeps debet, : 


in primis sutem hzc duo, nempe precationem οἱ 
jejunium, sdhibere. Qui vero reliquis omissis pre- 
ces tantum adhibet, is non solum inhabitantem 
demonem non ejiciet, ut isti dicunt, sed eum, si 
fortis sit, propter virtutum neglectum alliceret, licet 
millies singulis diebus exsecraretur, et flumina 
sputorum effunderet. 


καλῶν ἀμέλειαν ἐπισπάσεται, χᾶν µνριάχις ἐφ᾽ ἑχάστης ἡμέρας χρέμγαιτο, xÀv ποταμοὺς ἀφήσει 


Φφιτυέλων. 


El συνουσίωνται τῇ φύσει τῶν ἀνθρώπων οἱδαίμο-6 Si natur:e hominum demones insiti sunt, ab ea 


φες, ἀδύνατον ἀποδιαιρεθῆναι τούτους αὐτῆς Ov ol- 
ασδήπστε μηχανῆς ἄχρι τέλους. Τὰ γὰρ ἠνωμένα 
φυσιχῶς ἁδιαίρετα μέχρις ἂν εἰς τελευταίαν ἀνάλυ- 
σιν χαταντήσωσιν. El δὲ διὰ τρόπου τινὸς ἀπελαῦ- 
νονται, οὐ φυσιχῶς Ίνωνται πάντως, ἀλλ ἔξωθεν 
ἁπέρχονται, χαὶ συνδιατρίθουσιν. 

El ξιὰ τὴν παράθασιν τῆς πρώτης ἐντολῆς συνε- 
πλήρωσε τῇ φύσει τῶν ἀνθρώπων ὁ θεὺὸς τοὺς δαίµο- 
vac, xai παρέδωκεν αὐτὴν ὑποχειρίαν αὐτοῖς, κατα- 
Ὑνόιη τις ἂν αὐτοῦ πολλὴν ὠμότητα xal ἀπήνειαν, 
πρῶτα μὲν τὸ ἀνθρώπινον σῶμα ἑἐπίνοσον καὶ θνη- 
hv χατασκευάσαντος διὰ τὴν εἰρημένην παράδασιν, 
ἔπε.τα δὲ xoi βασανίζοντος τοὺς ἀνθρώπους διὰ τῆς 
ευραννίδος τῶν δαιμόνων ἐπιταττόντων αὗτοῖς τὰς 
ΦΨυχοφθόρους ἁμαρτίας, xal τελευταῖον ἀποχληρώ- 
σαντος τοῖς ἀνίατα πλημμελοῦσι τὸ πῦρ τε τὸ ἑξώ- 
τερον τὸ ἠτοιμασμένον τῷ διαθόλἸῳ, xat τοῖς ἀγγέ- 
Ἆοις αὐτοῦ, xal τὰς ἄλλας αἰωνίους χολάσεις. ᾽Αλλὰ 
μὴν φιλάνθρωπος ὁ θεὸς καὶ δίχαιος τῇ μὲν παρα- 
6άσει τῆς ἑντολῆς καὶ τῇ ἐξ αὐτῆς ἁμαρτίᾳ τοῦ 
ατροπάτορος αἱ νόσοι καὶ ὁ θάνατο; ἐπιτίμιον, ὃν ἢ 
παράδασις καὶ ἢἡ ἁμαρτία προεξένησαν, καὶ οὗ- 
τος διὰ φιλανθρωπίαν, ἵνα διακοπείσης τῆς ἆμαρ- 
είας, ul] ἀθάνατον fj τὸ καχὸν, ὡς 6 θεολόγος ἔφη 
1 ρηγόριο,' αἱ δὲ ἀθάνατοι χολάσεις οὐ τῆς πρώτης 
απαραθάσεώς εἶἰσιν ἐπιτίμιον, ἀλλά τῶν ἡμαρτημέ- 
voy ἑκάστῳ τῶν ἀνθρώπων, τοι τῶν ἀπὸ τοῦ πρω- 


* Matth. ix, 98. 3 Galat. 11, 97. 


separari usque ad finem nulla ratione possunt. Qu» 
enim naturaliter conjuncta sunt, sejungi nequeunt, 
quoad in extremam resolutionem redigantur. Itaque si 
ratione aliqua expelluntur, naturaliter profecto con- 
juncti non sunt, sed extrinsecus accedunt et inhabi- 
tant... 

Si propter primi praecepti transgressionem Dcus 
naturzi? hominum dzmonas adjunxit, eamque illis 
subjecit, magnze quis ipsum crudelitatis e immanita- 
tis non incuset, qui non contentus ob illam transgres- 
sionem corpus humanum morbis mortique subjicere, 
daemonum dominatu mortales oppresserit, qui cogant 
eos peccatis, quibus mors animz infligitur, inservire, 
ut eos denique qui nefariis sceleribus — obstricti 
fuerint, igni exteriori, qui paratus est diabolo et 
angelis ejus, aliisque suppliciis addixerit sempiter- 
nis. Atqui benignus est Deus, et justus. ltsque prz- 
cepti transgressioni, οἱ primi parentis peccato pro- 
positi sunt morbi et mors, quam transgressio et 
peccatum conciliarunt. Qua quidem mors indicat 
ejus benignitatem, est enim causa ut interrupto pecca- 
to malum perpetuum non sit, ut Gregorius Theologus 
ait. Supplicia autem zeterna nop prima transgressio- 
ni proposita sunt, sed singulis hominibus, quí se 
peccatis obstringunt, sive qui jam inde a primo pa- 
rente usque ad mundi consummationeni nullam pec- 
catis curationem: adhibuerunt. Damonum autem 


1:95 


PANOPLIA DOGMATiCA, — TiT. XXVI. 


12.6 


Λέγουσινι ὅτι συνοιχοῦφιν Ev τῷ ἀνθρώπῳ Ὁ Πνεῦ- A — Dicunt in liomine et sanctum Spiritum, et dzmo- - 


μᾶ τε t5 ἅγιον χαὶ ὁ δαίρων. ᾿ΑἈλλὰ πῶς δυνοικἠ- 
σουσιν ἀλλήλοις θεὺς, χαὶ δαΐμων, τὸ καθαρώτάτον, 
xaX πάντων ἀχαθαρτότατονς «b φῶςι xat εὺ σότος ; 
ol κατὰ διάµετρον ἀλλῆλοις ἐχθραίνονξες, "Ofou Υὰρ 
ἐπ'δημήσει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὁραπετεύει πᾶς 
δαίᾳων φεύγων ὀξέως xaY ἀμεταστρεπτὶ, καθἀπερ 
ἁ τὸ πυρὀ:. Θεὺς μὲν γὰρ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅτιον' et δὲ 
θεὸὺς, χαὶ top κατανα)(ὅκον την τῶν δχιµόνων ἰσχύν 
Καὶ τὸ μὲν σχύτος λύστὰι τῇ παρονυσίᾳ τοῦ φωτὸ”, 
ὁ δὲ πονηρὸς δαίµων ἔλαύνεται βασάνιξόμενος τῇ 
μάστιγι τῆς ἑἐγσικήσεωξ τοῦ ἁγίου Πνεύματος * τοῖς 
γὰρ ἄγαν ἑναντίοις ηὑκ fact αὐνοϊκησις - φθείρεται 
γὰρ, ?| ἐξωθεῖται τὸ ἄσθἐνέστερού. 

Λέγουσιν, ὅτι φύσει τὰ καχὰ, τουτέστιν al ἆμαρ- 
tiat. Πρὸς οὓς ἀντιλέγομεν, El φύσει τὰ τοικῦτα 
χαχὰ, τῆς φύσεως δὲ δημιουργὸς ὃ θεὸς, αἴτιος 
&pz τῶν χαχῶν ὁ θεὸς, xai οὔτε χρίδις, οὔτε xjlb- 
σις ἔσται τῶν ἁμαρτανόντων, χαθὼς ἄνωτέρω προ- 
δεδήλωται. Καὶ φευδεῖς μὲν αἱ τοῖς ἁμαρτάνοὺσιν 
Ἠπειλημέναι κολάσεις, ἁπατηλὺς δὲ τῆς μελλούσης 
κρίσεως ὁ φόδος. Τὰ γὰρ τῇ τῆς φύσεως ἀνάγκῃ 
γινόμανα συγγνωστὰ, κἂν εἴη παγχᾶλεπα. Καὶ εἴ τις 
φυτιχὴν εἶναι Κιότεύσει την ἁμαρτίαν, ᾽μετελεύσε- 
ται πάντως ταύτην ἀδεῶς διὰ τὴν λιτότητα xal ᾖδο- 
νην αὐτῆς, ὡς ἀνεπιτίμητον, καὶ τὴν πλατεῖαν xai 
εὐρύχωρον ὁδὺν ἀνθαιρῆσεται. Ἁλλ' εἰ ἀληθὴς ὁ Κύ- 
ριος, ἡ ἀὐτθαλήθεια, ἘΕγὼ γὰρ, qnd, eli] 
ἆ Ίήθεια" πάντως ἀληθη xal τὰ περὶ τῶν αἰωνί[- 


nem habitare, id est, rem ounium puriesimam, et 
rem omnium impurissimam, lucem et tenebras, dia- 
meure inter se discrepantes, Ubi enim est Spiritus | 
sanctus, omnis inde recedit demon, tauquam ab igne 
ita celeriter aulugiens, ut non respiciat. Deus enim 
est Spiritus sanctus, Quod si. Deus est, estet ignis | 
consumeus omne demonum robur. Λο tenebra qui- 


dem lucis przsentia dissipantur. Porfío improbus .. 


dieaen inlinbHauntis Spiritus flagello verberatus ex- . 
pellitur : contraría enim simili habitare non possunt, 
nam corrumpitur οἱ 'exuuditur id quod est imbecil- 
lius. E 


" . 


Naturà dicunt esse mala, 44 et. peccata, Quibus 


respondemus : Si natura sunt hajesmodi mala, Deus . - 
autem naturz effector est, Deus malorum estauctor. .« 


Nec judicium, nec auhinadversto -erit tn eo$ qui pec» - 
cant, ut ante declaratum est, Et falem sent adversus 
peccatores sapplioiurum mime, tmahisque futuri judicii 
timor. Qui enim haturx necessitate committuntur, 
licet qthvissittia sint, veniam merentur. Quod si quis 
nàturafin crediderit esse peccata, tis sese sine metu 
propter faeilitatem "volaptatemque dabit, ut propo- 
sita impuünitatis spe per viam latam εἰ plsham in- 
cedat. At si verax est Domimms, qui est ipsa veritas : 
Ego enitn, inquit, sa veritas *5, vera plate sunt ea 
que de sempiterhis suppliciis memorantur : nam 
ipse de illis locutus est. Quud si vera sont ejusmodi 


ὧν χρλάσεων. Δὠτὰς γὰρ ἑδίδαξε xaX περ. τούτω". C supplicia, et judiciwm επι adversus iflos qui pec- 


El δὲ ἁληθεῖς αἱ τοιαῦται χολάσεις, ἕόται xoÀ xpl- 
σις τῶν ἁμαρτανόντων. El δὲ χρῖσις ἔσται τῶν ἆμαρ- 
τανόντων, οὐ φύσει τὰ χαχὰ, τουτέστιν αἱ ἁμαρτίαι,. 
Ei δὲ μὴ φύσει, προαιρέσει πάντως, xai ῥᾳθυμίᾳ, 
δυ ἣν καταχρίνονται, xal γολάζονται πάντες ol ἑρ- 
γάται τῆς ἁμαρτίας. 

Λέγουσιν, ὅτι μετὰ thv παρὰ τοῖς τελείοις αὐτῶν 
ἁπάθειαν τοιαύτης αἰσθάνεται fj ψυχἠ τούτὠν; xot 
νωνίας ἑἐγγινομένῆς αὐτῇ παρὰ τοῦ ἑπουρανίου 
νυµφίου, οἵας αἰσθάνεται γυνῇ συνουσιάζοντος aot] 
τοῦ ἀνδρός. Ὢ τῆς προδήλου φρενοθλαθδείας | -el τὴν 
ἁγνοτάτην xal ἁπαθεστάτην τοῦ ΣωτΏῆρος ἕνωσιν 
ἑμπαθεστάτην ἡδυπάθειαν οἴονται, καὶ χαθυδρίζου- 
etw ἡδονῇ ῥεύσεως παιῥογόνων μορίων τολμηρῶς 
αὐτὴν παρεικάζοντεν. 

Λέγουσιν, ὅτι ἡ dux τοῦ παρ᾽ αὐτοῖς εἰς ἀπά- 
Όειαν ἑφθαχότος µεταθάλλεται εἰς τὴν θεἰαν φύσιν. 
'AXX εἰ τοῦτο fjv ἀληθὲς, ἐγίνετο ἂν xol φύσει 
θεὸς ὁ μεταδληθεὶς εἰς τὴν θείαν φύσιν. Ἡ γὰρ 
θεία quoi; φύσει θεός. Καὶ kxst πολλοὺς λέγουσιν 
ἐξ αὐτῶν φθάνειν εἰς ἀπάθειαν, xal µεταθάλλεσθαι 
εἰς τὴν Ocl&v φύσιν, πολλοὶ ἄρα φύσει θεοὶ, καὶ «hy 
Ἑλληνιχὴν πολυθεῖαν ὑπερδάλλονσις πολλῷ τῷ ἀριθ. 
μῷ, χαὶ οὐδὲ καταλαμθάνεάθαι δυναμένψ. 

Λέχουσι δυνατὸν εἶναι δέξασθαι μετὰ «hv παρ' ao- 
vol; ἀπάθειαν τὸν ἄνθρωκον αὐτὴν τὴν ὑπόστασιν 
τοῦ ἁγίου Ἠνεύματο; αἰσ)ητῶς, καὶ ἐν πάσ
Internet Archive Audio

Featured

Top

Images

Featured

Top

Software

Featured

Top

Texts

Featured

Top

Video

Featured

Top

Mobile Apps

Browser Extensions

Archive-It Subscription

Save Page Now

Full text of "Patrologiae cursus completus ; omnium SS patrum, doctorum scriptorumque ecclesiasticorum"

See other formats
